Wikipedia ttwiki https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1402 6099716 5508646 2026-11-08T07:33:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099716 wikitext text/x-wiki {{Журнал | исем = Фән һәм тел | оригиналь исем = | рәсем = | имза = | төр = фәнни-хәбәри | формат = | нигезләнде = 1997 | публикацияләр туктату = | бәя = | гамәлгә куючы = [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]], [[Татарстан Фәннәр Академиясе]], Казан шәһәре идарәсе | нәшер итүче = | мөхәрир = | баш мөхәррир = [[Рәшит Шакир]] | штат = | сәяси = | тел = [[татар теле]] | тираж = 500 данә | төп офис = [[Россия]], [[Татарстан]], [[Казан]], Яшел урам, 2 | ISSN = | веб-сайт = }} {{Портал|Татар матбугаты}} '''«Фән һәм тел»''' журналы — төрле өлкә галимнәренә урын бирә торган, [[Казан]]да [[татар теле|татарча]] чыга торган фәнни-хәбәри журнал. Беренче саны [[1997 ел]]ның [[25 июль|25 июлендә]] чыккан. [[Татар теле]]ндә мәгълүмат мохитен киңәйтү максатыннан чыгарыла. Авторлар тарафыннан журналның концепциясе һәм стратегик юнәлешләре билгеләнгән: фәндә һәм мәгарифтә татар теленең потенциалын куллану, татар телендә фәнни мәгълүмат туплау, мәшһүр татар галимнәренең казанышларын популярлаштыру һәм әсәрләре белән татар халкын таныштыру һ.б. Журналны оештыруда татар галиме [[Вагыйз Фәтхуллин]] роле аеруча әһәмиятле. == Рубрикалар == * Тел, әдәбият һәм тарих * Милли мәгариф * Фән һәм гамәл * Фәнгә кереш * Җыеннардан хәбәр * Китап киштәсе Журналның даими авторлары арасында: [[Рифгать Әхмәтьянов]], [[Марсель Әхмәтҗанов]], [[Җәүдәт Сөләйманов]], [[Дөрия Рамазанова]], Наил Туктамышов, Галим Хисамиев, [[Абрик Камалов]]. == Сылтамалар == * [http://www.kgasu.ru/sved/structure/tat/ КДАТУ сайты: татар теле кабинеты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610223245/http://www.kgasu.ru/sved/structure/tat/ |date=2015-06-10 }} {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20211210070004/http://ft.antat.ru/ "Фәнни Татарстан" журналы (ТӘһСИ (ИЯЛИ) чыгара)] {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Фән һәм тел}} [[Төркем:Татарча журналлар]] [[Төркем:Татарстан журналлары]] [[Төркем:Фәнни журналлар]] r0e87te1p9gltarhpehb16qu8zk5gpz 0 1672 6099790 4077087 2026-11-08T10:31:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099790 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хәбибрахман Зәбири | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәбибрахман Зәбири Габделвәли улы | һөнәр = журналист | туу датасы = 1881 | туу җире = {{Туу җире|Чистай өязе|Яңа Чишмә районында}} [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекле]] авылы | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 14.1.1942 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Зәбиров}} '''Хәбибрахман Зәбири''' (1881-1942) — күренекле татар мәгърифәтчесе, матбугатчы, [[дәреслек]]ләр авторы. ==Тәрҗемәи хәл== Хәбибрахман Зәбири Габделвәли улы (псевдонимы ''Чистапули'') [[1881 ел]]да (яки 1880 елда диелгән) [[Чистай өязе]] Зирекле авылында (Татарстанның хәзерге [[Яңа Чишмә районы]]) урта хәлле крестьян гаиләсендә туа. Башлангыч белемне [[Чистай]]да Мөхәммәтзакир хәзрәт мәдрәсәсендә ала. [[1898 ел]]да Казанга килеп, Галләм хәзрәт мәдрәсәсендә укый башлый. [[1900 ел]]ның башында әтисе үлен китү, йорт жирләре, мал-мөлкәтләре янып көл булу сәбәпле, егеткә укуып дәвам иттерергә мөмкинлек калмый, ул үзлегеннән укын белемен күтәрергә, үз көнен үзе күрергә тиеш була. X.Зәбири 1901 елдан Шакиржан Фәйзуллиннарның Алабуга өязендәге утарында аларның балаларына мөгаллимлек итә. Соңрак [[Әхмәт Хөсәенов|Әхмәт бай Хөсәенов]] ярдәме беләп [[Алабуга]]да башлангыч татар мәктәбе ача, аннары, [[Ырынбур]]га күчеп, [[«Хөсәения» мәдрәсәсе]]ндә мөгаллим булын эшли. Яхшы Дәреслекләргә ихтыяҗ Зәбирине шушы өлкәгә алын килә. Беренче дәреслеге «Гакаиде төркия» 1903 елда дөнья күрә. Авторның дәреслекләр эшләү чоры 1903-1917 елларны эченә ала. Шушы чорда аның егермегә якын дәреслеге басыла. Ул китапларның басмалары күп. Мәсәлән, «Рәһбәре сыйбиян» («Сабыйларга юл күрсәткеч») исемлесенең - унике басмасы, «Мөгаллим әл-гыйбадәт» исемлесенең уналты басмасы бар. Ул китапларны [[«Сабах»]] нәшрияты хуҗалары Әхмәдуллиннар дөньяга чыгарган. Х.Зәбиринең дәреслекләре башлангыч мәктәп балаларын күздә тотып төзелгән. Аларның барысы өчен уртак бер сыйфат ул — кечкенәләргә ислам динен, шәригать кануннарын өйрәтү. «Мөгаллим әл-гыйбадәт» китабында автор намаз уку, тәһарәт алу фарызлары, сөннәтләре турында сөйли. Дәреслекләренең икенче үзәк фикере — баланың әхлагын, холкын тәрбияләү. Бу фикерен дә ул ислам дине кагыйдәләренә бәйләп алып бара. «Гыйбадәт кешене югары әхлаклы, гүзәл холыклы итә», — ди ул. «Әхлак дәресләре», «Кызларга махсус кыйраәт китабы» [[дәреслек]]ләрендә моны исбат итү өчен вак-вак дини хикәяләр, әйтемнәр, хикмәтле сүзләр туплый. Х.Зәбири беренче булып [[1907 ел]]да рәсемле «Мәктәп балаларына юлдаш, яхуд Рәсемле әлифба» чыгара. Бу үз заманы өчен зур кыюлык була. [[Әлифба]] озак еллар кулланышта йөри. Зәбири әлифбасыннан соң әлифбаларга рәсем кую гадәткә кереп китә. 1906 елда чыккан «Төшенү, яхуд Указ бәласе» исемле комедиясе «Указ бәласе» исеме белән 1907 елның 26 августында [[Ильяс Кудашев-Ашказарский]] җитәкчелегендәге Беренче мөселман драма артистлары труппасы тарафыннан сәхнәдә уйнала. «Гыйлем вә җәһел, яхуд Нури әфәнде илә Мөхәммәтҗан карт» хикәясе [[Әл-гасрел җәдит|«Әлгасрелҗәдид» журналының]] [[1906 ел]]гы 2 нче санында басыла һәм Казанда аерым китап булып чыга. Х.Зәбиринең Октябрьгә кадәр төпләнеп яшәгән урыннары – [[Уфа]] белән [[Казан]] каласы. Уфада ул «Сабах» ширкәтенең Уфа шөгъбәсенә җитәкчелек иткән. Казанда 1908 елның 1 февраленнән башлап дүрт кенә сан дөнья күргән [[Тәрбия (журнал)|«Тәрбия» журналының]] җаваплы сәркатибе. Октябрьгә кадәр татар театры [[«Сәйяр»]]нең Казанда махсус бинасы булмый. Ул кайда урын таба, шунда спектаклен күрсәтә. Бу артистларга зур мәшәкатьләр, уңайсызлыклар тудыра. [[Февраль революциясе]] алды көннәрендә татар театры өчен махсус бина булдыру кичектергесез бурычларның берсенә әйләнгән була. Бу турыда киңәшмәләр үткәрелә, планнар сызыла. Ирек йорты дип аталачак әлеге бинаны хәлле кешеләрдән җыелган акча хисабына төзү бурычы куела. Шушы эшне башкарып чыгу өчен комиссия төзелә. комиссия составына Х.Зәбири дә кертелә. «Сабах» нәшриятыннан соң 1916-1921 елларда «Өмет» басмаханәсен җитәкли. «Өмет» 1921 елның гыйнвар аенда национализацияләнгәннән соң төрле нәшриятларда җаваплы вазифалар башкара. Октябрьдән соңгы елларда үзәкләштерелгән дәүләт нәшрияты гына китап бастыру ихтыяҗларын канәгатьләндереп җиткерми. Татар язучылары, журналистлары, галимнәре берләшеп, бер нәшрият төзү фикеренә киләләр. Һәр әгъза билгеле бер күләмдә взнос кертү юлы белән 1926 елның март аенда [[Яңа китап]] исемле дәүләттән бәйсез хосусый нәшрият оеша. Нәшрият чыгымнарының күп өлешен хосусый эшмәкәрләрнең Казан берләштерелгән кредит җәмгыяте күтәрә. Нәшрият татар язучыларының китапларын, буржуаз, милләтче язучы дип тыелып килгән Ф.Әмирхан әсәрләрен, борынгы татар җырларын, татар галимнәренең фәнни хезмәтләрен бастыруны максат итеп куя. «Яңа китап» нәшрияты озак яши алмый. [[Әбрар Кәримуллин]] аның эшчәнлеге 1929 елда хөкүмәт органнары тарафыннан туктатылуы турында яза. Анда актив һәм гаепләнгән әгъзалардан унсигез кешенең исеме китерелгән, барысы кырык өч кеше катнашуы әйтелгән. Шул исемлектә [[Гали Рәхим|Г.Рәхим]], [[Җамал Вәлиди|Җ.Вәлиди]], [[Һади Максуди|Һ.Максуди]], [[Галимҗан Шәрәф|Г.Шәрәф]], [[Бакый Урманче|Б.Урманче]], [[Һади Атласи|Һ.Атласи]], [[Ибраһим Бикколов|И.Бикколов]], [[Садри Җәлал|С.Җәлал]] кебек байтак күренекле китапчыларга түбәндәге гаепләүләр тагылган: «Яңа китап» нәшрияты, татар милләтчеләренең үз мәнфәгатьләрен беренче планга куен, матбугат аша легаль рәвештә совет властена каршы көрәшү өчен төзелгән. Китапчылар халыкка яңалифкә күчүне совет властеның татарларны урыслаштыру сәясәте итеп аңлату эшләре алып барганнар, шул ният белән «82 протесты» дигән нәрсә әвәләп чыгарганнар. [[Камил Якуб исемендәге басмаханә]]гә, алың китап фабрикасына, башка совет учреждениеләренә үтеп кереп, идеология фронтын үз кулларына алу бурычын куйганнар. Х.Зәбиригә кыскача биографик белешмә теркәлгән. «Гажур» нәшриятында эшләгәндә, [[Камил Якуб]] исемендәге китан фабрикасына яшерен рәвештә үтен кереп, шунда [[Коръән]] бастырып, шупы халык арасына таратырга йорүе, патша властен сагынып искә алуы, [[Мирсәет Солтангалиев|М.Солтангалиев]] белән бәйләнеш тотуы әйтелгән.<ref>8233 ф., Ітасв., 2-10024 эш, I том, 11, 89, 156 6.</ref> Х.Зәбири [[1931 ел]]ның 8 маенда кулга алынган һәм биш елга Себергә җибәрелгән. Бу вакытта ул Авыл хуҗалыгы тәэминаты акционерлык җәмгыятенең склад мөдире булын эшли торган булган. Ул шәхес культы чорының ботен газапларын үз башыннан кичергән. Барлыгы өч мәртәбә кулга алынган. Икенчесендә (1937, 16 ноябрь) психик авырулар хастаханәсендә дәваланырга мәҗбүр ителгән. 1941 елның 20 маенда өченче мәртәбә ун елга ирегеннән мәхрүм ителгән. 1942 елның 14 гыйнварында тоткынлыкта вафат булган. 1959 елның 29 сентябрендә акланган.<ref>Хәтер китабы. Казан, 2002, 204 б.</ref> == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20160305022544/http://www.tatknigafund.ru/books/2344/read#page36 Ибраhимова Ф.И., Фәнни гомерем мизгелләре: мәкаләләр, истәлекләр, иҗат портретлары бит36] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Габдулла Тукай}} {{DEFAULTSORT:Зәбири, Хәбибрахман}} [[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]] [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Мәдрәсә тәмамлаучылар]] [[Төркем:Габдулла Тукай]] 1vc457xxvmxxo71g9gi749chgdtmkj1 0 12296 6099643 5993926 2026-11-08T03:34:38Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099643 wikitext text/x-wiki <small>{{мәгънәләр|Удмуртия (мәгънәләр)}}</small> {{УК}} '''Удмурт Республикасы''' ({{lang-udm|Удмурт Элькун}}, {{lang-ru|Республика Удмуртия}})— {{RUS}} составындагы республика. [[Идел буе федераль бүлгесе]]нә керә. Башкаласы — [[Ижау]] шәһәре. == География == === Чиктәшлек === {| class="wikitable" !Як!![[Россия Федерациясе субъектлары|РФ субъекты]] яки дәүләт |- |Төньяк<br />Көнбатыш|| [[Киров өлкәсе]] |- |Көнчыгыш|| [[Пермь крае]] |- |Көньяк|| [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан]] |- |Көньяк-көнчыгыш|| [[Башкортстан]] |} Республика Урта Уралның көнбатышында урнашкан. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 180 км, төньяктан көньякка — 270 км. Иң югары ноктасы — 332 м — республиканың төньяк-көнбатышында урнаша. === Климат === Удмурития континенталь климат зонасында урнаша. Урта ел температурасы — +1,0...+2,5&nbsp;°C. Елнның иң җылы ай — июль (+17,5...+19&nbsp;°C), иң салкын — гыйнвар (−14...−15&nbsp;°C). Максималь температуралар +38...+39&nbsp;°Cка кадәр җитә, минималь температура 1978 елның 31 декабрендә күзәтелгән һәм ул –50&nbsp;°Cны тәшкил иткән<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.izh2.ru/izhevsk/klimat.php |access-date=2012-01-14 |archive-date=2012-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721152124/http://www.izh2.ru/izhevsk/klimat.php |dead-url=yes }}</ref>. Уртача еллык явым-төшемнәр саны — 500–600 мм, вегетация чоры якынча 150 көнне тәшкил итә. Кар капламы ноябрь башында-уртасында барлыкка килә. Кар капламы 160-175 көн ята, аның уртача биеклеге 50-60 см га җитә. === Файдалы казылмалар === Удмуртия байлыкларының нигезе булып [[нефть]] тора. Ачыклаган сәнәгый запаслары 300 млн тоннаны тәшкил итәләр, дәүләт балансында 114 нефть чыганагы тора, шуларның 72се эшкәртелә, ә 32се — сәнәгый үзләштерүгә әзер.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.udmurt.ru/about/info/news/?ELEMENT_ID=2334 |access-date=2014-09-11 |archive-date=2015-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151004162743/http://www.udmurt.ru/about/info/news/?ELEMENT_ID=2334 |dead-url=yes }}</ref> === Гидрография === {| class="standard sortable" !Исеме||Озынлыгы (км)||Бассейн мәйданы (км²) |- |[[Чулман]]||! align="center" |2032||! align="center" | 522000 |- |[[Нократ]]||! align="center" | 1370 ||! align="center" | 129000 |- |[[Чүпче]] ||! align="center" | 501 ||! align="center" | 20400 |- |[[Көлмез (елга)|Көлмез]]||! align="center" | 270 ||! align="center" | 17240 |- |[[Иж]]||! align="center" | 270 ||! align="center" | 8510 |- |[[Сива]]||! align="center" | 206 ||! align="center" | 4870 |- |[[Вала]]||! align="center" | 196 ||! align="center" | 7360 |} Республика территориясендә 600 дән артык буалар, аларның иң зурысы — [[Ижау буасы]]. Көньякта Удмуртия [[Түбән Кама сусаклагычы]] белән, ә көнчыгышта —- [[Воткинск сусаклагычы]] белән юыла. == Тарих == Хәзерге Удмуртия территориясендә беренче торак урыннар б. э. кадәр 8-6 мең ел элек барлыкка килә башлый. [[Коми Республикасы|Коми]] һәм [[Арлар|удмуртлар]] бабалары белән бәйле берничә мәдәният (Ананьино, Пәнҗәр, Полом, Чүпче) булуы мәгълүм. Удмурт халкының формалашуы безнең эраның 1-2 меңьеллыкларның чигенә туры килә. 1135—1136 елларда гарәп сәяхәтчесе [[Әбү Хәмид әл-Гарнати]] [[Идел буе Болгары|Болгар]] дәүләтенә сәяхәт кылган; аны тасвирлап, ул яза ''«Болгарларның Вису һәм Ару дигән өлкәләре бар, алар хәрәҗ'' (ягъни җир өчен салымны)'' түлиләр».'' Рус елъязмаларында беренче удмуртлар беренче тапкыр [[1181 ел]]да ''<span lang="ru" dir="ltr">отяки</span>'' исеме астында телгә алынганнар. === Урта гасырлар === [[XV гасыр]]да көньякта торган удмуртлар [[Казан ханлыгы]] составында, ә төньякта торган [[Арлар|удмуртлар]] исә Мәскәү дәүләте составында булганнар. Казан ханлыгы җимерелүдән соң, ханлыкта яшәгән удмуртлар Мәскәү дәүләтендә яши башлаганнар. === Россия составында === ''Моны да карагыз: '''[[Вятка губернасы]]''''' XVII–XVIII гасырларда җирләрне үзләштерү башланган, беренче ширкәтләр төзелгән, аерым үсешне металлургия һәм коралны җитештерү алган. 1750- һәм [[1760-еллар]]да иң эре сәнәгый ширкәтләре Ижау һәм Воткинск заводлары төзелгәннәр. [[1889 ел]]да хәзерге Удмуртиянең төньягында беренче тимер юллар төзелгән булган. === Совет чоры === 1918-1919 елларда Удмуртия территориясендә акгвардиячеләр һәм Кызыл Гаскәр арасында бәрелешләр булганнар. [[Вотяк автономияле өлкәсе]] 1920 елның 4 ноябрендә оештырылган. Автономия составына элекке [[Вятка губернасы]]<nowiki/>ның [[Глазов өязе|Глазов]], [[Алабуга өязе|Алабуга]], [[Малмыж өязе|Малмыж]] һәм [[Сарапул өязе|Сарапул]] өязләре кергәннәр. Башта өлкә үзәге булып [[Глазов]] шәһәре билгеләнгән, ләкин [[1921 ел]]<nowiki/>да үзәк [[Ижау]]га күчерелгән. 1929 елда Түбән Новгород өлкәсе составына кергән. 1932 елның 1 гыйнварында исеме '''[[Удмурт автономияле өлкәсе]]''' итеп үзгәртелгән. 1934 елның 28 декабрендә '''[[Удмурт АССР]]'''га үзгәртеп корылган; [[1935]]–[[1937]] елларда [[Киров крае]] составына кергән булган. [[1937 ел]]да [[Киров өлкәсе]] составыннан [[Удмурт АССР]] составына [[Воткинск районы|Воткинск]], [[Сарапул районы|Сарапул]], [[Каракулино районы|Каракүл]] һәм [[Кыяс районы|Кыяс]] районнары күчерелә. [[Бөек Ватан сугышы]] вакытында Удмуртиягә ~40 ширкәт эвакуацияләнгән. ==== Хәзерге заман ==== [[1991 ел]]ның 11 октябрендә [[Удмурт АССР]] Югары Советы республиканың [[суверенитет]]ын игълан итте. [[1994 ел]]да Удмуртия Республикасының Конституциясе кабул ителде. == Халык == ''Моны да карагыз: '''[[Удмуртия халкы]]''''' Милли состав: {| class="standard" ! Милләт ! [[1939]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=74 Всесоюзная перепись населения 1939 года]</ref>, % ! [[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=87 Всесоюзная перепись населения 1959 года]</ref>, % ! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=58 Всесоюзная перепись населения 1970 года]</ref>, % ! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=59 Всесоюзная перепись населения 1979 года]</ref>, % ! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=55 Всесоюзная перепись населения 1989 года]</ref>, % ! [[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=47 Всероссийская перепись населения 2002 года]</ref>, % ! [[2010]]<ref>{{Citation |title=Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |access-date=2012-01-14 |archive-date=2017-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020093517/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |dead-url=yes }}</ref>, % |- |[[Руслар]]|| align="right" | 55,7 || align="right" | 56,8 || align="right" | 57,1 || align="right" | 58,3 || align="right" | 58,9 || align="right" | 60,1 || align="right" | 62,2 |- |[[Арлар|Удмуртлар]]|| align="right" | 39,4 || align="right" | 35,9 || align="right" | 34,2 || align="right" | 32,1 || align="right" | 30,9 || align="right" | 29,3 || align="right" | 28,0 |- |[[Татарлар]]|| align="right" | 3,3 || align="right" | 5,3 || align="right" | 6,1 || align="right" | 6,6 || align="right" | 6,9 || align="right" | 6,9 || align="right" | 6,7 |- |} === Торак пунктлар === {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" |- ! rowspan=21 | {{navbar|Удмуртия шәһәрләре|plain=1}} [[Рәсем:Svyato Mihailovsky Cathedral Izhevsk Russia Richard Bartz.jpg|border|100px|Ижау]]<br />[[Ижау]]<br />[[Рәсем:Votkinsk landscape.jpg|border|110px|Воткинск]]<br />[[Воткинск]]<br />[[Рәсем:Sarapul — Sedelnikov street.jpg|border|110px|Сарапул]]<br />[[Сарапул]]<br />[[Рәсем:Глазов.jpg|border|110px|Глазов]]<br />[[Глазов]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Урын ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Шәһәр ! align=center style="background:#f5f5f5;" | [[Удмурт теле|Удмуртча исеме]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Халык саны ! rowspan=21 | {{navbar|Largest cities of Russia|plain=1}} [[Рәсем:Mozhga. Russian city, Udmurtia region. Railroad station.jpg|border|110px|Можга]]<br />[[Можга]]<br />[[Рәсем:Посёлок Игра.jpg|border|110px|Игра]]<br />[[Игра (Удмуртия)|Игра]]<br />[[Рәсем:Balyezino station.jpg|border|110px|Балезино]]<br />[[Балезино]]<br />[[Рәсем:Uspenskaya Church (Kambarka) 1.jpg|border|110px|Камбарка]]<br />[[Камбарка]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Ижау]]''' || ''Иж'' || 627 734 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Сарапул]]''' || ''Сарапул'' || 101 381 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Воткинск]]''' || ''Вотка'' || 99 022 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Глазов]]''' || ''Глаз'' || 95 854 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Можга]]''' || ''Можга'' || 47 961 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | [[Игра (Удмуртия)|Игра]] || ''Эгра'' || 20 737 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | [[Ува]] || ''Ува'' || 19 984 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | [[Балезино]] || ''Балезино'' || 16 121 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | [[Кез]] || ''Кез'' || 11 080 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[Камбарка]]''' || ''Камбарка'' || 11 021 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 11 ||align=left | [[Кизнәр (бистә)|Кизнәр]] || ''Кизнер'' || 9 536 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 12 ||align=left | [[Завьялово (Удмуртия)|Завьялово]] || ''Дэри'' || 8 986 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 13 ||align=left | [[Кече Пурга]] || ''Пичи Пурга'' || 7 711 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 14 || align=left | [[Якшур-Бодья]] || ''Якшур-Бӧдья'' || 7 252 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 15 ||align=left | [[Шаркан]] || ''Шаркан'' || 6 614 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 16 ||align=left | [[Яр (Удмуртия)|Яр]] || ''Яр'' || 6 596 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 17 ||align=left | [[Алнаши]] || ''Алнаши'' || 6 303 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 18 ||align=left | [[Вавож]] || ''Вавож'' || 5 816 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 19 ||align=left | [[Новый (Удмуртия)|Новый]] || ''Новый'' || 5 742 |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 20 ||align=left | [[Дебёсы]] || ''Дэбэс'' || 5 720 |- | colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;" | <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |access-date=2012-01-14 |archive-date=2011-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |dead-url=yes }}</ref> |} <noinclude> {{clear}} == Административ-территориаль бүленеш == ''Моны да карагыз: '''[[Удмуртиянең административ-территориаль бүленеше]]''''' === Административ районнар === {|class="standard" width="70%" |-style="background:#ddd;" ! № ! Районның исеме<ref>{{Cite web |url=http://www.udmgossovet.ru/samoupravlenie/regions/ |title=Муниципальные образования УР |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516212424/http://www.udmgossovet.ru/samoupravlenie/regions/ |archivedate=2011-05-16 |accessdate=2011-05-16}}</ref> ! [[Удмурт теле|Удмуртча исеме]] ! Административ<br />үзәге |- | align="center" | 1 || [[Алнаши районы]] || ''Алнаш ёрос'' || [[Алнаши]] |- | align="center" | 2 || [[Балезино районы]] || ''Балезино ёрос'' || [[Балезино]] |- | align="center" | 3 || [[Вавож районы]] || ''Вавож ёрос'' || [[Вавож]] |- | align="center" | 4 || [[Воткинск районы]] || ''Вотка ёрос'' || [[Воткинск]] |- | align="center" | 5 || [[Глазов районы]] || ''Глаз ёрос'' || [[Глазов]] |- | align="center" | 6 || [[Грахово районы]] || ''Грах ёрос'' || [[Грахово]] |- | align="center" | 7 || [[Дебёсы районы]] || ''Дэбес ёрос'' || [[Дебёсы]] |- | align="center" | 8 || [[Завьялово районы]] || ''Завьял/Дэри ёрос'' || [[Завьялово (Удмуртия)|Завьялово]] |- | align="center" | 9 || [[Игра районы]] || ''Эгра ёрос'' || [[Игра (Удмуртия)|Игра]] |- | 10 || [[Камбарка районы]] || ''Камбарка ёрос'' || [[Камбарка]] |- | 11 || [[Каракүл районы]] || ''Каракулино ёрос'' || [[Каракүл (Удмуртия)|Каракүл]] |- | 12 || [[Кез районы]] || ''Кез ёрос'' || [[Кез]] |- | 13 || [[Кизнәр районы]] || ''Кизнер ёрос'' || [[Кизнәр (бистә)|Кизнәр]] |- | 14 || [[Кыяс районы]] || ''Кияса ёрос'' || [[Кыяс (Удмуртия)|Кыяс]] |- | 15 || [[Красногорское районы]] || ''Красногорск ёрос'' || [[Красногорское (Удмуртия)|Красногорское]] |- | 16 || [[Кече Пурга районы]] || ''Пичи Пурга ёрос'' || [[Кече Пурга]] |- | 17 || [[Можга районы]] || ''Можга ёрос'' || [[Можга]] |- | 18 || [[Сарапул районы]] || ''Сарапул ёрос'' || [[Шыгай (Удмуртия)|Шыгай]] |- | 19 || [[Селты районы]] || ''Сьӧлта ёрос'' || [[Селты]] |- | 20 || [[Сөмсә районы]] || ''Сюмси ёрос'' || [[Сөмсә]] |- | 21 || [[Ува районы]] || ''Ува ёрос'' || [[Ува]] |- | 22 || [[Шаркан районы]] || ''Шаркан ёрос'' || [[Шаркан]] |- | 23 || [[Юкаменское районы]] || ''Юкаменск ёрос'' || [[Юкаменское]] |- | 24 || [[Якшур-Бодья районы]] || ''Якшур-Бӧдья ёрос'' || [[Якшур-Бодья]] |- | 25 || [[Яр районы]] || ''Яр ёрос'' || [[Яр (Удмуртия)|Яр]] |} === Республика буйсынудагы шәһәрләр === * [[Ижау]] * [[Сарапул]] * [[Воткинск]] * [[Глазов]] * [[Можга]] == Дәүләт корылышы == Удмурт Республикасының дәүләт-хокукый корылышы [[Россия Федерациясе Конституциясе]] һәм [[Удмурт Республикасы Конституциясе]] белән билгеләнә. Югары канун чыгару һәм контроль органы — биш елга сайлана торган Удмурт Республикасының дәүләт шурасы. Хәзерге составы 2013 елда сайланган, рәисе — Владимир Невоструев. Башкарма хакимият — Президент һәм Республика хөкүмәте.  == Икътисад == Удмуртия — зур үскән сәнәгать һәм күп тармаклы авыл хуҗалыгы белән республика. Шулай ук республикада иң зур яклау (оборона) ширкәтләренең тупланышы. Республика нефть белән бай, 2006 елда 10,2 млн. т нефть чыгарылган.<ref>http://www.udminvest.ru/prezentaciya_udmurtskoj_respubliki/ekonomicheskij_potencial?PHPSESSID=c5f86ba1012d2b6bce035048b26d668d</ref> === Сәнәгать === Сәнәгатьнең төп тармаклар — машиналар төзү, металл эшкәртү, кара металлургия һәм агач эшкәртү сәнәгате. Энергетика: Ижау, Сарапул, Глазов һәм Воткинскта җылылык электр станцияләре бар. Металлургия җитештерү Ижауда туплана, металл кою җитештерүе — Ижауда һәм [[Воткинск]]та. Шулай ук җиңел автомобиль һәм автофургоннар, мотоцикллар, ау мылтыкларның җитештерү бар. Агач хәзерләү төньяк һәм көнбатыш районнарда үткәрәләр. Ширкәтләрнең зур өлеше хәрби сәнәгать комплексы белән бәйләнгән. === Авыл хуҗалыгы === Авыл хуҗалыгы файдаланыла торган җирләре республиканың 50 % урынын ала. Терлекчелектә мөгезле эре терлек һәм дуңгызлар өстенлек итәләр. [[Арыш]], [[бодай]], [[карабодай]], [[солы]], [[борчак]], [[кукуруз]], [[көнбагыш]], [[җитен]], [[рапс]], [[бәрәңге]], [[яшелчәләр]] үстерәләр. === Транспорт === ==== Автомобиль транспорты ==== Республиканың территория аша өч федераль әһәмиятле юл уза: Р320 ([[Алабуга]] — [[Ижау]]), Р321 ([[Ижау]] — [[Игра (Удмуртия)|Игра]] — [[Глазов]]), Р322 ([[Ижау]] — [[Сарапул]]). ==== Һава транспорты ==== Республиканың бердәнбер аэропорты Ижауда урнаша. ==== Тимер юл транспорты ==== Төп линияләр: [[Казан]] — [[Әгерҗе]] — [[Екатеринбург]], [[Киров]] — [[Балезино]] — [[Пермь]], [[Ижау]] — [[Воткинск]], [[Люкшудья]] — [[Көлмез (Удмуртия)|Көлмез]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.udmurt.ru/region/transport/zhel_dor/gzhd.php |access-date=2012-01-14 |archive-date=2012-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127093054/http://www.udmurt.ru/region/transport/zhel_dor/gzhd.php |dead-url=yes }}</ref> {|class="graytable" style="text-align:center" |+ Тимер юл вокзаллары | width="22%"|[[Рәсем:Glasov station.jpg|center|180px]] | width="3%"| | width="22%"|[[Рәсем:Mozhga. Russian city, Udmurtia region. Railroad station.jpg|center|180px]] | width="3%"| | width="22%"|[[Рәсем:Balyezino station.jpg|center|180px]] | width="3%"| | width="22%"|[[Рәсем:Sarapul train station.jpg|center|180px]] | width="3%"| |- |[[Глазов]]та тимер юл вокзалы. | |[[Можга]]да тимер юл вокзалы. | |[[Балезино]]да тимер юл вокзалы. | |[[Сарапул]]да тимер юл вокзалы. | |} == Мәдәният == * [[Италмас (ансамбль)|«Италмас»]] — {{байраклаштыру|Удмуртия}} Республикасының [[Халыклар дуслыгы ордены|Халыклар дуслыгы орденлы]] дәүләт академия җыр һәм бию ансамбле. ==== ММЧ ==== * [[Удмуртия (телерадиокомпания)|«Удмуртия»]] — телерадиокомпания. * [[«Удмурт дунне» газетасы|«Удмурт дунне»]] — газета. * [[Инвожо (журнал)|«Инвожо»]] — яшьләр журналы. * [[Вордскем кыл (журнал)|«Вордскем кыл»]] ― фәнни-методик журнал. == Спорт == Профессиональ клублар: "Зенит-Ижевск" [[футбол]] клубы ([[Россиянең икенче футбол дивизионы]]нда уйный), Югары хоккей лигада "Ижсталь" хоккей клубы уйный. == Удмуртиядә туган танылган шәхесләр == ==== Татарлар ==== * [[Зөлфия Камалова]] — [[Австралия]]дә иҗат итүче җырчы, Татарстанның атказанган артисты ([[2012]]). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Удмуртия|Россия Федерациясе}} * [[Гербер]] * [[Удмуртия гимны]] {{Удмуртия}} {{Фин-угыр дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Россия республикалары}} {{Россия Федерациясенең Идел буе федераль бүлгесе}} {{Россия субъектлары}} {{яхшы мәкалә}} [[Төркем:Идел-Урал илләре]] [[Төркем:Удмуртия]] [[Төркем:Россия Федерациясе республикалары]] ocdf4rf81boytyoym3dw29x9uwt4h7d 0 12414 6099427 4219586 2026-11-07T13:16:48Z Әмир 15082 /* Дин */ өстәмә 6099427 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ}}'''Пе́нза өлкәсе́''' – [[Рәсәй Федерациясе]]нең Европа өлеше субъекты. [[Идел буе федераль бүлгесе]]нә керә. Өлкә үзәге – [[Пенза]] шәһәре. [[Сембер өлкәсе|Сембер]], [[Сарытау өлкәсе|Сарытау]], [[Тамбов өлкәсе|Тамбов]], [[Рязань өлкәсе|Рязань]] өлкәләре һәм [[Мордовия]] белән чикләнә. == Тарих == [[Рәсем:Пензенская губ МВД Бенке.jpg|200px|thumb|left|[[Пенза губернасы]] гербы]] Өлкә үзәге ([[Пенза]] шәһәре) [[1663 ел]]да ныгытма буларак нигезләнә. [[1718 ел]]да [[Казан губернасы]] составында [[Пенза провинциясе]] оештырыла. [[1780 ел]]ның 15 сентябрендә [[Пенза губернасы]] барлыкка килә. [[1797 ел]]ның [[5 март]]ында Пенза губернасы бетерелә, территориясе [[Сарытау губернасы|Сарытау]], [[Тамбов губернасы|Тамбов]], [[Түбән Новгород губернасы|Түбән Новгород]] һәм [[Сембер губернасы|Сембер]] губерналары арасында бүленә. [[1801 ел]]ның [[9 сентябрь]]дә [[Пенза губернасы]] яңадан оештырыла. [[1928 ел]]да ул бетерелә, аның территориясе [[Урта Идел өлкәсе]]нә кертелә. [[1935]]—[[1936 ел]]ларда — [[Куйбышев крае]] составында, [[1937]]—[[1939 ел]]ларда — [[Тамбов өлкәсе]] составында. [[1939 ел]]ның 4 февралендә, [[:ru:s:Указ Президиума ВС СССР от 4.02.1939 о разделении Тамбовской области на Пензенскую и Тамбовскую области|ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча]], Тамбов өлкәсе Тамбов һәм Пенза өлкәсенә бүленә. Шул ук указ буенча, Пенза өлкәсе составына [[Куйбышев өлкәсе|Куйбышев]] (7 район) һәм [[Сарытау өлкәсе|Сарытау өлкә]]ләрнең (7 район) өлешләре кертелә. [[1943 ел]]ның [[19 гыйнвар]]ында Пенза өлкәсенең Барановка һәм Николаевка районнары [[Сембер өлкәсе]] составына кертеләләр. == География == === Чиктәшлек === {|class="standard sortable" !Як!!Рәсәй субъекты |- |[[Төньяк]]|| [[Мордовия республикасы]] |- |[[Төньяк]]-[[көнбатыш]]|| [[Рязань өлкәсе]] |- |[[Көнчыгыш]]|| [[Сембер өлкәсе]] |- |[[Көньяк]]|| [[Сарытау өлкәсе]] |- |[[Көнбатыш]]|| [[Тамбов өлкәсе]] |- |} Өлкә күбесенчә [[Идел буе калкулыгы]]нда урнаша; кырый көнбатыш өлеше [[Ока-Дон тигезлеге]]ндә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 330 км, төньяктан көньякка — 204 км. === Климат === Климат — уртача континенталь; [[гыйнвар]]ның урта температурасы — -11,3...-13,3 °С, [[июль]]нең урта температурасы — +18,8...+20,5 °С. Уртача [[ел]]лык явым-төшем күләме — 550 (көньяк)-680 мм (төньяк-көнчыгыш). === Гидрография === Төп елгалар — [[Мокша (елга)|Мокша]], [[Сыры]] ([[Идел]] бассейны), [[Хопёр]], [[Ворона]] ([[Дон]] бассейны). Сусаклагычлар — Сыры сусаклагычы, Вадинск сусаклагычы. == Халык == === Милли состав === {| class="standard" !Народ ||[[1939 ел]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=48 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>||[[1959 ел]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=53 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>||[[1970 ел]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=38 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>||[[1979 ел]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=38 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>||[[1989 ел]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=38 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>||[[2002 ел]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=52 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>||[[2010 ел]]<ref>{{Citation |title=Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |access-date=2012-05-25 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601173256/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls |dead-url=yes }}</ref> |- |[[руслар]] | 1 484 913 (86,8 %) | 1 311 909 (86,9 %) | 1 323 489 (86,2 %) | 1 306 093 (86,5 %) | 1 296 143 (86,1 %) | 1 254 680 (86,4 %) | 1 165 668 (86,8 %) |- |[[мордвалар]] | 132 752 (7,8 %) | 109 442 (7,2 %) | 106 485 (6,9 %) | 95 718 (6,3 %) | 86 370 (5,7 %) | 70 739 (4,9 %) | 54 703 (4,1 %) |- |[[татарлар]] | 64 660 (3,8 %) | 62 224 (4,2 %) | 74 835 (4,9 %) | 78 236 (5,2 %) | 81 307 (5,4 %) | 86 805 (6,0 %) | 86 431 (6,4 %) |- |[[чуашлар]] | 7 535 (0,4 %) | 6 050 (0,4 %) | 7 433 (0,5 %) | 7 121 (0,5 %) | 7 075 (0,5 %) | 6 738 (0,5 %) | 8 595 (0,7 %) |} [[Рәсем:PenzaO-Etnokarta.jpg|400px|thumb|center|Пенза өлкәсенең этнографик картасы]] === Торак пунктлар === <p style="text-align:center;">'''Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары'''</p> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |- ! rowspan=11 | {{Tnavbar|Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары|plain=1}} [[Рәсем:Вид на Планетарий г. Пенза с колеса обозрения.jpg|border|115px]]<br />[[Пенза]]<br />[[Рәсем:Serdobsky museum of local lore.jpg|border|115px|Сердобск, өлкәне өйрәнү музее]]<br />[[Сердобск]]<br /> ! align=center style="background:#e9e9e9; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | № ! align=left style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd; padding: 0px 5px" | Шәһәр ! align=center style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | Халык саны ! align=center style="background:#e9e9e9; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | № ! align=left style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; padding: 0px 5px" | Шәһәр ! align=center style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | Халык саны ! rowspan=11 | {{Tnavbar|Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары|plain=1}} [[Церковь Вознесения Христова,Кузнецк.jpg|border|115px]]<br />[[Күзнәй]] |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd " | 1 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Пенза]]''' || 517 137 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 11 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Башмаково || 10 425 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 2 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Күзнәй]]''' || 88 883 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 12 ||align=left style="padding: 0px 5px" | [[Урта Әләзән]] || 8 779 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 3 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Заречный (Пенза өлкәсе)|Заречный]]''' || 63 579 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 13 || align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Белинский (шәһәр)|Белинский]]''' || 8 567 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 4 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Каменка (шәһәр, Пенза өлкәсе)|Каменка]]''' || 39 579 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 14 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Колышлы || 8 313 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 5 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Сердобск]]''' || 35 387 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 15 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Городище (шәһәр)|Городище]]''' || 8 102 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 6 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Түбән Ламу]]''' || 22 725 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 16 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Олы Пачелма || 8 052 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 7 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Никольск (шәһәр, Пенза өлкәсе)|Никольск]]''' || 22 475 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 17 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Лунино || 7 906 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 8 ||align=left style="padding: 0px 5px" | [[Мукшы (Пенза өлкәсе)|Мукшы]] || 11 590 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 18 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Чаадаевка || 7 595 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 9 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Бессоновка || 11 415 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 19 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Тамалы || 7 475 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-right: 1px solid #ddd" | 10 ||align=left style="padding: 0px 5px" | Земетчино || 10 773 || align=center style="background:#f0f0f0; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 20 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Спасск (Пенза өлкәсе)|Спасск]]''' || 7 442 |- | colspan="11" align=right style="background:#f5f5f5; border-top: 1px solid #ddd; padding: 0 10px" | ''2010 елның җанисәбе буенча'' |}<noinclude> == Административ-территориаль бүленеш == [[Рәсем:Penzenskaya oblast NN.png|500px|thumb|right]] === Районнар === {| class="wikitable" |- ! № п/п ! Район ! Үзәк ! Мәйдан, <br />км² ! Халык саны <br />([[2010]]), кеше |- | align="center" | 1 | [[Башмаково районы]] | [[Башмаково]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 710 | style="text-align:right" |23 314 |- | align="center" | 2 | [[Беково районы]] | [[Беково]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 060 | style="text-align:right" |17 531 |- | align="center" | 3 | [[Белинский районы]] | [[Белинский (шәһәр)|Белинский]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |2 020 | style="text-align:right" |28 884 |- | align="center" | 4 | [[Бессоновка районы]] | Бессоновка авылы | style="text-align:right" |1 340 | style="text-align:right" |45 365 |- | align="center" | 5 | [[Вадинск районы]] | Вадинск авылы | style="text-align:right" |1 030 | style="text-align:right" |9 804 |- | align="center" | 6 | [[Городище районы (Пенза өлкәсе)|Городище районы]] | [[Городище]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |2 160 | style="text-align:right" |52 479 |- | align="center" | 7 | [[Земетчино районы]] | [[Земетчино]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |2 070 | style="text-align:right" |24 676 |- | align="center" | 8 | [[Исса районы]] | [[Исса]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |950 | style="text-align:right" |11 156 |- | align="center" | 9 | [[Каменка районы]] | [[Каменка (Пензенская область)|Каменка]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |2 170 | style="text-align:right" |62 327 |- | align="center" | 10 | [[Камышкыр районы]] | Рус Камышкыр авылы | style="text-align:right" |1 200 | style="text-align:right" |12 804 |- | align="center" | 11 | [[Колышлы районы]] | [[Колышлы]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 660 | style="text-align:right" |26 185 |- | align="center" | 12 | [[Күзнәй районы]] | [[Күзнәй (шәһәр, Пенза өлкәсе)|Күзнәй]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |2 100 | style="text-align:right" |38 080 |- | align="center" | 13 | [[Лопатино районы]] | Лопатино авылы | style="text-align:right" |1 440 | style="text-align:right" |14 943 |- | align="center" | 14 | [[Лунино районы]] | [[Лунино]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 620 | style="text-align:right" |19 941 |- | align="center" | 15 | [[Кече Сердоба районы]] | Кече Сердоба авылы | style="text-align:right" |990 | style="text-align:right" |9 824 |- | align="center" | 16 | [[Мукшы (Пенза өлкәсе)|Мукшы районы]] | [[Мукшы (Пенза өлкәсе)|Мукшы]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |2 300 | style="text-align:right" |28 024 |- | align="center" | 17 | [[Наручат районы]] | [[Наручат]] авылы | style="text-align:right" |880 | style="text-align:right" |12 070 |- | align="center" | 18 | [[Неверкино районы]] | [[Неверкино]] авылы | style="text-align:right" |1 050 | style="text-align:right" |16 331 |- | align="center" | 19 | [[Түбән Ламу районы]] | [[Түбән Ламу]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |1 850 | style="text-align:right" |42 024 |- | align="center" | 20 | [[Никольск районы]] | [[Никольск (шәһәр, Пенза өлкәсе)|Никольск]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |2 500 | style="text-align:right" |34 267 |- | align="center" | 21 | [[Пачелма районы]] | [[Пачелма]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 410 | style="text-align:right" |16 308 |- | align="center" | 22 | [[Пенза районы]] | Кондоль авылы | style="text-align:right" |2 920 | style="text-align:right" |51 300 |- | align="center" | 23 | [[Сердобск районы]] | [[Сердобск]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |1 695 | style="text-align:right" |54 523 |- | align="center" | 24 | [[Сосновоборск районы]] | [[Сосновоборск (Пенза өлкәсе)|Сосновоборск]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 630 | style="text-align:right" |17 241 |- | align="center" | 25 | [[Спасск районы]] | [[Спасск (Пенза өлкәсе)|Спасск]] [[шәһәр]]е | style="text-align:right" |730 | style="text-align:right" |13 008 |- | align="center" | 26 | [[Тамалы районы]] | [[Тамалы]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 130 | style="text-align:right" |16 502 |- | align="center" | 27 | [[Шемышейка районы]] | [[Шемышейка]] [[штп|штп-ы]] | style="text-align:right" |1 500 | style="text-align:right" |17 668 |} === Шәһәр округлар === {| class="wikitable" |- ! № ! Шәһәр округы ! Мәйдан, <br />км² ! Халык саны <br />(2011), кеше |- | 1 | [[Заречный (Пенза өлкәсе)|Заречный]] | style="text-align:right" |124 | style="text-align:right" |63 600 |- | 2 | [[Күзнәй]] | style="text-align:right" |23 | style="text-align:right" |88 800 |- | 3 | [[Пенза]] | style="text-align:right" |288 | style="text-align:right" |517 400 |} == Танылган шәхесләр == ==== Татарлар ==== * [[Якуб Агишев]] * [[Азиз Акҗигитов]] * [[Бари Еналиев]] * [[Таһир Керженов]] * [[Гафур Коләхмәтов]] * [[Гадел Кутуй]] * [[Мөдәрис Мостафин]] * [[Әдһәм Тенишев]] * [[Кәрим Тинчурин]] * [[Шамил Усманов]] ==== Руслар ==== * [[Виктор Несмелов]] (''1863, [[Бәк районы]], Вертуновка - 1937, [[Казан]]''), фәлсәфәче, {{коммент|илаһиятчы|богослов}}, Казан руханилар академиясе профессоры, ректоры. * [[Виктор Скумин]] (''1948''- ), профессоры, [[Скумин синдромы]]. == Дин == Халыкның күпчелеге [[христиан дине]]н тота, диндарлар саны буенча икенче дин — [[ислам]], калган диннәрне тотучылар аз<ref name="List">{{cite web |url = http://minjustpenza.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=887:2011-06-24-14-01-30&catid=98:2010-12-01-17-02-07&Itemid=64 |title = Список религиозных объединений, зарегистрированных на территории Пензенской области |url-status = dead }}</ref>. ;Православие * [[Рус православ чиркәве]]нең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Пенза митрополиясе|Пенза митрополиясе|d|Q4348470}} ** [[Пенза]] епархиясе ** [[Күзнәй]] епархиясе ** [[Сердобск]] епархиясе ;Ислам * Пенза өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте (мөфти Әбүбәкәр хәзрәт Юнкин); * Пенза өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте (мөфти [[Ислам Дашкин|Ислам хәзрәт Дашкин]]); * Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән Диния нәзарәте (мөфти Асиат хәзрәт Уразаев) ** [[Пенза җәмигъ мәчете (1894)|Пенза тарихи җәмигъ мәчете]] == Моны да карагыз == * [[Пенза губернасы]] * [[Пенза өлкәсе татар авыллары]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Пенза өлкәсе}} {{Русия Федерациясенең Идел буе федераль бүлгесе}} {{Рәсәй субъектлары}} [[Төркем:Пенза өлкәсе]] a48zozntn97wrlud4v1t6rzme0ki46i 0 13404 6099746 3130068 2026-11-08T08:52:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099746 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Халикъ Садрый | рәсем =Халик Садрый.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Габделхаликъ Гариф улы Садриев | һөнәр = язучы, шагыйрь, драматург | туу датасы = 4.8.1890 | туу җире = хәзерге [[Самар өлкәсе]], [[Иске Ярмәк]] авылы | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 8.3.1955 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр =[[File:Order gpw2 rib.png|32px|Ватан сугышы ордены, 2нче дәрәҗә]] [[Файл:Order redstar rib.png|32px|Кызыл Йолдыз ордены]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Садриев}}</small> '''Габделхаликъ Гариф улы Садриев''' [[1890 ел]]ның [[4 август]]ында хәзерге [[Самар өлкәсе]]нең [[Камышлы районы]] [[Иске Ярмәк]] авылында ярлы крестьян гаиләсендә туа. Кечкенәдән ятим калып, [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь революциясенә]] кадәрге чорда [[Ырынбур]], [[Уфа]], [[Баку]], [[Самар]] шәһәрләрендә завод һәм [[нефть]] промыселларында эшләп, “тормыш университетлары”н уза. Бик яшьли [[революцион көрәш]] юлына баса. [[1919 ел|1919]]-[[1922 ел]]ларда партиянең Самар губерна комитетында [[татар-башкорт]] секциясе рәисе булып эшли. [[1920 ел]]да [[Мәскәү]]дә [[ТАССР]] оешу турындагы тарихи закон проектына кул куйган татар халкы вәкилләреннән берсе икәнлеге дә мәгълүм. Х.Садри [[Казан]]да [[«Спартак» комбинаты]]нда директор һәм башка сәнәгать оешмаларында җитәкче булып эшли, актив җәмәгать эше алып бара. Бу чорда ул уйлап табу һәм хезмәтне рациональләштерү юнәлешендә фәнни-популяр хезмәтләр дә яза (“Электромонтер”, [[1926 ел|1926]]; “Электрик серләре”, [[1928 ел|1928]] һ.б.) [[Бөек Ватан сугышы]]нда, [[батальон командиры]] буларак, [[фронт]]ның алгы сызыгында сугыша. [[Фронт]]тагы батырлыклары өчен [[Кызыл Йолдыз]], [[II дәрәҗә Ватан сугышы ордены|II дәрәҗә Ватан сугышы орденнары]] һәм медальләре белән бүләкләнә. Х.Садри, әдәби иҗатка [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь революциясенә]] кадәр үк тартылып, шул чорда байтак кына хикәяләр яза. Революциядән соң ул прозада эшләү белән бергә үзен [[драматургия]]дә, [[поэзия]]дә һәм [[очерк]]ларда сынап карый. Х.Садриның драматург [[Әнәс Камал]] белән берлектә “Юллар” ([[1950 ел|1950]]) исемле [[пьеса]]сы бар. Шулай ук ул “Идел буенда сугышлар”, “Партизаннар” һәм курчак театрлары өчен “Камал бабай әкияте” ([[1951 ел|1951]]) исемле сәхнә әсәрләре иҗат итә. Әлеге пьесалар үз вакытында республикабыз сәхнәләрендә зур уңыш белән бара. Х.Садриның “Ил батырлары”([[1934 ел|1934]]), “Тимерче малае” ([[1935 ел|1935]]), “Безнең таң” ([[1937 ел|1937]]) исемле повестьлары һәм “Йөзмә госпитальдә”([[1950 ел|1950]]) дигән [[мемуар]] очеркы мәгълүм. Аның барлыгы сигез китабы дөнья күрә. [[1939 ел]]да [[СССР Язучылар берлеге]]нә кергән. ==Чыганаклар== * [http://forum.belem.ru/index.php?s=4c8cf277f114c65264ba73e24080498b&act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=412 Белем.ру сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306082913/http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=412&s=4c8cf277f114c65264ba73e24080498b |date=2016-03-06 }} * [https://web.archive.org/web/20160320054026/http://archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2011_1_2/07/07/ Писатель-революционер (К 120-летию Халика Садри)] {{DEFAULTSORT:Садриев, Гариф}} [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Татар революционерлары]] [[Төркем:Татар язучылары]] 06txkjnrcl7g7351k0xtvgql4vwe0ds 0 13518 6099672 6063447 2026-11-08T05:05:34Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099672 wikitext text/x-wiki {{ДәүләтВМ |Татарча исем = Чин Халык Җөмһүрияте |Чын исем = трад. {{lang-zh|中華人民共和國}}({{lang-zh|中國}}), гад. {{lang-zh|中华人民共和国}}({{lang-zh|中国}}), пиньинь ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''(Zhōngguó) |Дәүләт исеме = Кытай, Чин |Герб = National_Emblem_of_the_People's_Republic_of_China.svg |p1= Китайская Советская Республика <!-- |Вместо герба = --> <!-- |Девиз = --> |гимн исеме=Иреклеләр маршы |Аудио = March of the Volunteers instrumental.ogg |Идарә итү формасы=[[Бер фирка дәүләте|Бер фиркале]] [[Коммунизм|коммунистик]] дәүләт |Харитада= CHN orthographic.svg |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 103|lon_min = 5|lon_sec = 0 |region = CN |CoordScale = |Тел = [[Кытай теле|кытай]] |Нигезләнгән = [[1 октябрь]] [[1949]] <!-- |Независимость от = --> |Башкала = [[Ханбалык]] |Эре шәһәрләр = [[Чунцин]], [[Тяньцзинь]], [[Шаңхай]], [[Пекин]], [[Гуанчжоу]] |Җитәкчеләр вазифалары=КХҖ Рәисе,<br />ККП ҮК сәркатибе<br />КХҖ Рәисе урынбасары<br />Дәүләт Советы премьеры |Җитәкчеләр= [[Си Цзиньпин]]<ref>{{Citation |title=Си Цзиньпин занял высший государственный пост в Китае, возглавив "пятое поколение" руководителей |url=http://www.itar-tass.com/c512/675427.html |access-date=2014-03-04 |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020032642/http://www.itar-tass.com/c512/675427.html |dead-url=yes }}</ref><br />[[Ли Юаньчао]]<ref>[http://www.itar-tass.com/c188/675488.html В Китае завершился процесс передачи власти новому "пятому поколению" руководителей страны]</ref><br />[[Ли Цян]]<ref>[http://russian.people.com.cn/n3/2023/0311/c31521-10220469.html]</ref> |Мәйдан буенча урын = 3 |Мәйдан = 9 596 960<span style="position:relative; left:38px;"><ref>[[Тайвань]]ны, [[Һонконг]]ны һәм [[Макао]]ны исәпләмичә.<br />Атлас мира, обзорно-географический, ИПУ РАН, ООО «УНИИНТЕХ», Москва, 2004.<br />Атлас мира, ПКО «Картография» федеральной службы геодезии и картографии России, Москва, 2005.</ref></span> |Су проценты = 3,8 |Халык саны буенча урын = 2 |Халык саны = {{үсү}}1 349 585 838<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GUHbJYCI?url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Җанисәп елы = 2013 |Халык тыгызлыгы=139,6 |ТЭП = 7,318 трлн.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD|title=GDP|publisher=[[World Bank]]|accessdate=October 9,2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ESNTbD18?url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD|archivedate=2013-02-15}}</ref> <br /> |ТЭП (САМП) = 12,383 трлн.<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=67&pr.y=4&sy=2010&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=924&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CNID_NGDP%2CLP&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database: China|publisher=[[International Monetary Fund]]|date=October 2012|accessdate=2 January 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ERWnDk6j?url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=67|archivedate=2013-02-15}}</ref> |Кеше башына ТЭП=6,569<ref name=autogenerated2>Data refer to the year 2013. [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/02/weodata/weorept.aspx?sy=2000&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=subject&ds=.&br=1&pr1.x=37&pr1.y=8&c=924%2C964%2C922%2C456%2C134%2C528%2C926%2C111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPPPSH%2CLP&grp=0&a= IMF database], [[IMF]].</ref> |Кеше башына ТЭП (САМП)=9 828<ref name=imf2 /> |Акча берәмлеге=[[юань|юань (жэньминьби)]] (CNY, код — 156)&nbsp;<ref>Шулай ук [[һонконг доллары]] ([[Һонконг]]та) һәм Макао патакасы ([[Макао]]да).</ref> |ТЭП исәпләү елы = 2013 |КПҮИ = {{үсү}} 0,699<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf|lang=en|title=Human Development Report 2013|year=2013|publisher=United Nations Development Programme|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IqDzz4je?url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf|archivedate=2013-08-13|accessdate=2014-03-04}}</ref> |КПҮИ исәпләү елы = 2013 |КПҮИ буенча урын = 101 |КПҮИ дәрәҗәсе = <span style="color:#fc0;">'''урта'''</span> |Домен=[[.cn]], [[.中国]], [[.中國]], [[.公司]], [[.网络]] |Телефон коды=86 |Сәгать поясы=+8 |Искәрмәләр= }} '''Кытай Халык Җөмһүрияте''' яки '''Чин Халык Җөмһүрияте''' ([[кытайча|кыт.]] 中華人民共和國, [[гадиләштерелгән кытайча|гади. кыт.]] 中华人民共和国, [[пиньинь]] Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), кыскача '''КХҖ''' яки '''Кытай''' – [[халык саны]] буенча [[дөнья]]да икенче [[урын]]да торучы [[Көнчыгыш Азия]]дә урнашкан [[дәүләт]]. [[Россия]] һәм [[Канада]]дан соң [[территория]] буенча өченче урында. [[1949]]нчы елда Чин Халык Җөмһүриятен [[игълан]] иткәннән соң дәүләт белән [[Кытай Коммунистик Партия|Чин Коммунистик Фиркасе]] [[идарә]] итә. Кытай 14 [[ил]] белән чиктәш: [[Әфганстан]], [[Бутан]], [[Мьянма|Мьянма (Бирма)]], [[Һиндстан]], [[Казакстан]], [[Кыргызстан]], [[Лаос]], [[Монголия]], [[Непал]], [[Пакистан]] ([[бәхәс]]ле [[Кәшмир]] [[регион]]ында), [[КХДҖ]], [[Россия]], [[Таҗикстан]] һәм [[Вьетнам]]. Чин Конституциясе буенча [[Тайвань]] һәм аңа орынып торучы [[утрау]]лар КХҖ составына керә. [[Чынлык]]та бу территорияләр белән [[өлеш]]чә танылган [[Кытай Җөмһүрияте|Чин Җөмһүрияте]] идарә итә. == Җәгърафи мәгълүмат == Кытайның табигате гаҗәпләнерлек төрле. Аның төньяк-көнчыгышы — дала һәм калкулыклар, монда салкын кыш һәм корылыклы эссе җәй. Көнбатышка таба Бөек Кытай тигезлеге сузыла. Ул — халык иң күп яшәгән төбәк. Анда игенчелек нык үсешкән. Күп гасырлар элек булганча, иксез-чиксез далаларны иңләп көтү-көтү сарыклар, елкы өерләре, дөяләр йөри. Кытайның урта өлешендә бөек Янцзы елгасы хакимлек итә. Аннан көньякка табан йөзләрчә чакрым җирләрне дөге басулары били. Субтропик көньяк-көнчыгышта тау битләүләре ясалма сикәлтәләргә бүлгәләнгән һәм аларда [[чәй]] плантацияләре урнашкан. “Кытай камелиясе” дип аталган чәй хәзер бөтен дөньяда билгеле, ә илнең көньягында чәйне ике мең елдан күбрәк вакыт эчәләр. һәм, ниһаять, Кытайның көньяк-көнбатышы — ул мәһабәт Тибет таулары. Аларның биеклеге 5 мең метрга җитә. Борынгы заманнарда Такла-Макан чүле аша һәм Тарим елгасы буйлап [[Бөек ефәк юлы]] үткән. Илнең 88 процент мәйданын таулар һәм калкулыклар били. Тибетны төньяктан Кунь-лунь, көнбатыштан — Каракорым, көньяктан — [[Һималай]], көнчыгыштан Хэндуаньшань таулары каплап тора. [[Һинд]], [[Брахмапутра]] һәм [[Меконг]] кебек бөек елгалар да башлангычын [[Тибет]]тан ала. Гомумән, илдә 1,6 мең елга бар. 370 күлнең, урта гасырларда ук үткәрелгән 1,8 мең чакрым озынлыктагы [[Бөек Кытай каналы]]ның хуҗалык өчен әһәмияте бик зур.<ref>[http://ktrb.ru/trubrik/page_370.html/trub4/8199.html Бөек дәүләт, мәңгелек халык]</ref> == [[Тарих]] == === Борынгы тарих === Чин тарихнасәсе буенча, якынча б.э.к. 2070 елда барлыкка килгән Ся династиясе булды, ләкин аның барлыгы күп кенә белгечләр тарафыннан шик астына куела. Шаң династиясе — Чин территориясендә беренче барлыгы археологик, нарратив һәм эпиграфик чыганаклары белән дәлилләнгән дәүләт берәмлеге. Озак еллар дәвамында күрше кабиләләр белән сугыш алып барганлыгы сәбәпле [[XI гасыр (б. э. к.)|б.э.к. 11 гасырга]] таба аның территориясе шактый киңәйгән. Шаң династиясе дәверендә ''оракул сөяге язуы'' — хәзерге чин язуының элгәре барлыкка килгән. Шаң династиясе б.э.к.1046 – [[256 ел (б. э. к.)|б.э.к. 256]] елларда хакимлек иткән Дҗоу (Чжоу) династиясе тарафыннан басып алынган. Бу дәвердә колбиләүчелек янәдән үсеш алган. Дҗоу династиясе басып алган зур терртиориясе беренче Дҗоу ''ван''нары тарафыннан үз туганнарына, якыннарына вә гаскәрбашларына бүлеп бирелгән булган. Шул сәбәпле соңрак бу җирләрдә бер-берсе белән көрәш алып барган берничә патшалык пәйда булган. Көрәш дәвамында аерым эре патшалыклар барлыкка килделәр. Бу патшалыклар Джоу ванннарының хакимиятен танымаганнар. Шуннан соң алар арасында ике ярым гасыр дәвамында сугышлар булганнар («Яз һәм Көз дәвере», б.э.к. [[722 ел (б. э. к.)|722]]—[[481 ел (б. э. к.)|481]] еллар). «Сугышкан патшалыклар» ([[V гасыр (б. э. к.)|б.э.к. V гасыр]] — [[223 ел (б. э. к.)|б.э.к. 223 ел]]) дәверендә үз король, министрлыклар һәм гаскәре булган җиде куәтле патшалык оешып беткән. Шуларның иң көчлесе — Чин (Цин) дәүләте [[221 ел (б. э. к.)|б.э.к. 221 елда]] башкаларны буйсындыра һәм бердәм кытай дәүләтен төзи. === Империяле Чин === Чин императоры Чин Шихуаң (Цинь Шихуан) үзен ''Кыйтайның беренче императоры'' дип игълан иткән. Ул күп {{коммент|ислахлар|реформалар}} үткәргән: бердәм юл челтәре, акча берәмлеге, үлчәү бермлекләре кертелгән, кытай язуының стандартлаштыру үткәрелгән, [[һуннар]]дан саклану өчен төньяк чигендә [[Бөек Кытай дивары]] корылган. Шул ук вакытта Чин Шихуаңның үтә авторитар сәясәте төрле гыйсъяннарга китергән, һәм аның үлеменнән соң тиз арада Чин империясе юкка чыккан. Урта түрәләр катлмыннан чыккан Лю Баң [[206 ел (б. э. к.)|б.э.к 206 елда]] Һән (Хань) исемле династиясенә һәм Һән империясенә нигез сала. Һән империясе дәверендә эре сәүдә мәркәзләре (Лояң, Чеңду, Һәндән, Линҗи) пәйда була, товар-акча мөнәсәбәтләре, эчке вә тышкы сәүдә үсеш алды. Көнчыгыш Төркистан арыклы көнбатыш — Урта Азиягә һәм Якын Көнчыгыш мәмләкәтләренә барган сәүдә юлы — ''[[Бөек ефәк юлы]]'' салынды. Басып алу яулары нәтиҗәсендә империягә [[Корея]], [[Вьетнам]], [[Монголия]] һәм [[Урта Азия]] кушылганнар. Гомумән, Һән династиясе дәвере Кытайның алтын гасыры булып санала, бу хәтта кытай халкының үзаталышында ({{Кытайча|漢族|汉族|hànzú|һәнзу}}) да чагылыш тапты. Һән империясе таркалуыннан соң Өч патшалылык дәвере булды. Хәрби башлыклар арасында хакимият өчен көрәш нәтиҗәсендә [[265 ел]]да яңа Җин (Цзинь) империясе барлыкка килә. Ләкин 316 елда күчмә халыклар [[Җин империясе]]н тар-мар итеп бөтен Төньяк Кытайны басып алганнар. Нәтиҗәдә Төньяк Кытайда төрле дәверләрдә 16 кытай булмаган патшалык хөкем сөрде. Кытай аксөякләрнең күп өлеше көньякка качып китеп, Көнбатыш Җин династиясенә ([[317 ел|317]]—[[420 ел|420]]) нигез салдылар. Кытай булмаган патшалыклар арасында 100 елдан артык дәвам иткән үзара сугышлар нәтиҗәсендә Тоба Вей (Төньяк Вей) дәүләте (386—534) җиңүче булып чыгып, бөтен Төньяк Кытайны үз кулы астында берләштерде. [[420 ел|420]]—[[581 ел|581]] елларда Көньяк һәм Төньяк династияләр хакимлек иткәннәр. Бу дәвердә Чинның көньякта Сун (420—479), Чи (479-502), Ляң (502-557), Чен (557—589), төньякта Төньяк Вей (386-534), Көнчыгыш Вей (534-550). Төньяк Чи (550-577), Көнбатыш Вей (535-557), Төньяк Дҗоу (550-581) кебек дәүләтләр пәйда булганнар. 581 елд суй династиясе Кыйтаны яңадан берләштерә. 618 елда хакимияткә Таң династиясе килә. Соң (Сун) династиясе ([[960]]—[[1279 ел|1279]]) дөньяда иң беренче булып, кәгазь акчаларны чыгара башлый. Төньяк һәм төньяк-көнбатышта Кытай территориясенең шактый өлешен ''Ляо'' киданьнар дәүләте, ''Ся'' тангытлар дәүләте басып алды. Соң империясе бу дәүләтләргә [[көмеш]] вә [[ефәк]] белән түләп торган. 13 гасырда Кытай әкренләп монголлар тарафыннан басып алынган. [[1271 ел]]да монголларның җитәкчесе Хубилай Юань династиясенә нигез салган. [[1386 ел]]да озак дәвам иткән көрәш нәтиҗәсендә Юань династиясе бәреп төшерелә һәм хакимияткә Миң династиясе килә. 16 гасырда Кытайда аурупалылар пәйда булганнар. 1557 елда [[Португалия]] Чинның Аомынь территориясен {{коммент|иҗарәгә|арендага}} алынган. 17 гасыр башында манҗур һөҗүмнәре нәтиҗәсендә Кытай кризиска юлыкты. [[1628 ел|1628]]—[[1645]] еллардагы крестьяннәр сугышы нәтиҗәсендә Миң династиясе урыныннан төшерелгән. Кытайны манҗур баскынчылары басып алдылар. Хакимият манҗурларның Чиң (Цин, 1644—1911) династиясе кулына үтте.  === Яңа тарих === [[1937 ел]]да Япония Чинның күпчелек территорияләренә керә һәм [[япон-кытай сугышы|япон-чин сугышы]]н башлый. [[1937 ел]]ның [[8 август]]ны — Японнар Ханбалыкны басып ала. Моннан соң [[АКШ]] Япониягә икътисадый [[эмбарго]]ны белдерә<ref>No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific. — McFarland, 1995. — ISBN 0-7864-0141-9</ref>. 1949 елның 1 октябрендә Кытай Халык Республикасы игълан ителә, Кытай тарихи үсешнең яңа стадиясенә аяк баса. 1982 елның 29 апрелендә Кытай халык саны бер миллиардны узды. == [[Сәясәт]] == == [[Административ бүленеш]] == Кытай 22 [[провинция|провинциягә]] бүленгән, Тайвань 23нче буларак санала. Шулай ук [[милли азчылык]]лар [[яшәү]]че 5 [[автоном район]], [[үзәк]]кә [[буйсыну]]чы 4 [[шәһәр]] һәм 2 махсус административ район бар. === Провинцияләр (22/23) === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1615742} |section= |sort=P571 |columns=P242,label:Исем,p1448,p36,p2046,p2936}} {| class='wikitable sortable' ! харита сурәте ! Исем ! рәсми исем ! башкала ! мәйдан ! кулланылган тел |- | [[Файл:Liaoning in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q43934|Liaoning]]'' | zh-hans:辽宁省<br/>ru:провинция Ляонин | [[Шеньяң]] | 145900 км² | ''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>[[Манҗур теле|Маньчжур теле]] |- | [[Файл:Qinghai in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Чиңхәй]] | zh-cn:青海省 | ''[[:d:Q69060|Xining]]'' | 696700 км² | [[Вутун теле]]<br/>''[[:d:Q3182570|Kangjia]]''<br/>''[[:d:Q56509|Amdo Tibetan]]''<br/>''[[:d:Q56601|кхам тибет теле]]''<br/>[[казакъ теле]]<br/>''[[:d:Q32983|Bonan]]''<br/>[[Көнчыгыш югур теле]]<br/>[[Цат теле]]<br/>[[Салар теле]]<br/>''[[:d:Q34214|Monguor]]'' |- | [[Файл:Gansu in China.svg|center|128px]] | [[Гәнсу]] | zh-cn:甘肃省<br/>ug:گەنسۇ ئۆلكىسى<br/>ru:провинция Ганьсу | ''[[:d:Q183584|Lanzhou]]'' | 454000 км² | ''[[:d:Q674990|Baima]]''<br/>''[[:d:Q2964447|Choni]]''<br/>''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>''[[:d:Q56479|Jin]]''<br/>''[[:d:Q56509|Amdo Tibetan]]''<br/>[[казакъ теле]]<br/>[[уйгыр теле]]<br/>''[[:d:Q32947|Dongxiang]]''<br/>''[[:d:Q32983|Bonan]]''<br/>[[Көнчыгыш югур теле]]<br/>[[Көнбатыш югур теле|Сары уйгыр теле]]<br/>[[Салар теле]]<br/>''[[:d:Q34214|Monguor]]'' |- | [[Файл:Henan in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q43684|Хенань]]'' | zh-cn:河南省 | ''[[:d:Q30340|Zhengzhou]]'' | 167000 км² | ''[[:d:Q56479|Jin]]'' |- | [[Файл:Sichuan in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Сычуань]] | zh:四川省 | [[Чыңду]] | 485000 км² | ''[[:d:Q674990|Baima]]''<br/>''[[:d:Q832026|Gyalrong]]''<br/>''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>''[[:d:Q3414352|Choyo]]''<br/>''[[:d:Q1108934|A-Hmao]]''<br/>''[[:d:Q2422759|Muya]]''<br/>''[[:d:Q6961032|Naluo]]''<br/>''[[:d:Q2964447|Choni]]''<br/>''[[:d:Q3120647|Guiqiong]]''<br/>''[[:d:Q3118757|Lavrung]]''<br/>''[[:d:Q4737539|Aluo]]''<br/>''[[:d:Q12952417|Ersu]]''<br/>[[Хмонг теле]]<br/>''[[:d:Q35100|Bouyei]]''<br/>''[[:d:Q56480|Lisu]]''<br/>''[[:d:Q56509|Amdo Tibetan]]''<br/>''[[:d:Q56559|Northern Qiang]]''<br/>''[[:d:Q56563|Southern Qiang]]''<br/>''[[:d:Q56601|кхам тибет теле]]''<br/>''[[:d:Q56854|Horpa]]''<br/>''[[:d:Q56844|Namuyi]]''<br/>''[[:d:Q56921|Lipo]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>''[[:d:Q36556|Tai Nüa]]''<br/>''[[:d:Q56334|Zhaba]]''<br/>''[[:d:Q56337|Shixing]]''<br/>[[хакка теле]]<br/>''[[:d:Q34235|Nuosu]]''<br/>''[[:d:Q3403245|Northern Pumi]]''<br/>''[[:d:Q3138831|Hmong Njua]]''<br/>''[[:d:Q21658869|Narua]]''<br/>''[[:d:Q25559440|Stodse]]''<br/>''[[:d:Q25559456|Wuding-Luquan Yi]]'' |- | [[Файл:Heilongjiang in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Хейлуңҗаң]] | zh-cn:黑龙江省 | [[Харбин]] | 454800 км² | ''[[:d:Q1367309|Oroqen]]''<br/>''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>[[Даур теле]]<br/>[[Эвенк теле]]<br/>[[Манҗур теле|Маньчжур теле]] |- | [[Файл:Guangdong in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q15175|Guangdong]]'' | zh:广东省 | [[Гуаңҗу]] | 179800 км² | [[кантон теле]]<br/>''[[:d:Q4902547|Biao]]''<br/>''[[:d:Q2498808|Iu Mien]]''<br/>''[[:d:Q2605689|She]]''<br/>[[Юе|юе теле]]<br/>''[[:d:Q3042189|Dzao Min]]''<br/>''[[:d:Q13634282|Eastern Hongshuihe Zhuang]]''<br/>''[[:d:Q36495|көньяк мин теле]]''<br/>[[хакка теле]] |- | [[Файл:Jiangsu in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16963|Jiangsu]]'' | zh-cn:江苏省<br/>zh:江苏省 | [[Нанҗиң|Нәнҗиң]] | 98285 км² | ''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>[[ву теле]] |- | [[Файл:Zhejiang in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16967|Чжэцзян провинциясе]]'' | zh-cn:浙江省 | ''[[:d:Q4970|Хаңҗу]]'' | 101800 км² | ''[[:d:Q56546|Huizhou Chinese]]''<br/>''[[:d:Q36455|көнчыгыш мин теле]]''<br/>''[[:d:Q36457|Northern Min]]''<br/>''[[:d:Q36495|көньяк мин теле]]''<br/>[[ву теле]] |- | [[Файл:Hebei in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q21208|Hebei]]'' | zh-cn:河北省 | ''[[:d:Q58401|Shijiazhuang]]'' | 187240 км² | ''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>''[[:d:Q56479|Jin]]''<br/>[[Манҗур теле|Маньчжур теле]] |- | [[Файл:Anhui in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q40956|Anhui]]'' | zh-cn:安徽省 | ''[[:d:Q185684|Hefei]]'' | 139000 км² | ''[[:d:Q56546|Huizhou Chinese]]''<br/>[[Ган Кытай теле|ган теле]]<br/>[[ву теле]] |- | [[Файл:Fujian in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q41705|Фуҗиян]]'' | zh-cn:福建省 | ''[[:d:Q68481|Fuzhou]]'' | 121400 км² | ''[[:d:Q56435|Min Zhong]]''<br/>''[[:d:Q56583|Pu-Xian Min]]''<br/>''[[:d:Q36455|көнчыгыш мин теле]]''<br/>''[[:d:Q36457|Northern Min]]''<br/>''[[:d:Q36495|көньяк мин теле]]''<br/>[[хакка теле]]<br/>[[Ган Кытай теле|ган теле]]<br/>[[ву теле]] |- | [[Файл:Hainan in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Хәйнән]] | zh-cn:海南省 | ''[[:d:Q189823|Haikou]]'' | 33920 км² | [[кантон теле]]<br/>[[Ли теле]]<br/>''[[:d:Q2475478|Cun]]''<br/>[[Юе|юе теле]]<br/>[[Бе теле]]<br/>''[[:d:Q3178570|Jiamao]]''<br/>''[[:d:Q56509|Amdo Tibetan]]''<br/>''[[:d:Q36495|көньяк мин теле]]''<br/>[[хакка теле]]<br/>[[Цат теле]]<br/>''[[:d:Q2578935|Danzhou dialect]]''<br/>''[[:d:Q10895019|Junjiahua]]''<br/>''[[:d:Q7992695|Mienic]]'' |- | [[Файл:Yunnan in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q43194|Yunnan]]'' | zh-cn:云南省 | ''[[:d:Q182852|Kunming]]'' | 394100 км² | ''[[:d:Q12952528|Buyuan Jinuo]]''<br/>''[[:d:Q12952530|Youle Jinuo]]''<br/>''[[:d:Q12952250|Southern Bai]]''<br/>''[[:d:Q12628803|Central Bai]]''<br/>''[[:d:Q769809|Kaduo]]''<br/>''[[:d:Q953082|U]]''<br/>''[[:d:Q246122|Katso]]''<br/>''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>''[[:d:Q720192|Mang]]''<br/>''[[:d:Q1055287|Sani]]''<br/>''[[:d:Q3436700|Qabiao]]''<br/>''[[:d:Q1108934|A-Hmao]]''<br/>''[[:d:Q4923414|Wa]]''<br/>''[[:d:Q2498808|Iu Mien]]''<br/>''[[:d:Q6931494|Muda]]''<br/>''[[:d:Q6827993|Micha]]''<br/>''[[:d:Q4830439|Axi]]''<br/>''[[:d:Q4832486|Azha]]''<br/>''[[:d:Q6895060|Moji]]''<br/>''[[:d:Q4832535|Azhe]]''<br/>''[[:d:Q3441122|Tai Ya]]''<br/>''[[:d:Q6944445|Muzi]]''<br/>''[[:d:Q2625410|Pa-Hng]]''<br/>''[[:d:Q4925096|Blang]]''<br/>''[[:d:Q4997235|Bumang]]''<br/>''[[:d:Q6961032|Naluo]]''<br/>''[[:d:Q8073523|Zokhuo]]''<br/>''[[:d:Q5209052|Dai Zhuang]]''<br/>''[[:d:Q2879238|Paha]]''<br/>''[[:d:Q2904868|Bit]]''<br/>''[[:d:Q2945610|Sangkong]]''<br/>''[[:d:Q7188378|Phupha]]''<br/>''[[:d:Q5380858|Enu]]''<br/>''[[:d:Q3616358|Zauzou]]''<br/>''[[:d:Q7187103|Pholo]]''<br/>''[[:d:Q7187058|Phola]]''<br/>''[[:d:Q10949828|Ache Yi]]''<br/>''[[:d:Q7408902|Samatao]]''<br/>''[[:d:Q7409269|Samei]]''<br/>''[[:d:Q5548692|Gepo]]''<br/>''[[:d:Q3033554|Bugan]]''<br/>''[[:d:Q11163308|Awu Yi]]''<br/>''[[:d:Q5873537|Hlersu]]''<br/>''[[:d:Q3112388|Sui]]''<br/>''[[:d:Q7418287|Sanie]]''<br/>''[[:d:Q3141783|Hu]]''<br/>''[[:d:Q3915716|Tai Hongjin]]''<br/>''[[:d:Q7560736|Sonaga]]''<br/>''[[:d:Q7675751|Tai Dón]]''<br/>''[[:d:Q3194984|Man Met]]''<br/>''[[:d:Q7786695|Tholo]]''<br/>''[[:d:Q7796015|Thopho]]''<br/>''[[:d:Q6401849|Khlula]]''<br/>''[[:d:Q4737539|Aluo]]''<br/>''[[:d:Q6377155|Kathu]]''<br/>''[[:d:Q4700657|Akeu]]''<br/>''[[:d:Q6428686|Kon Keu]]''<br/>''[[:d:Q6440952|Kua-nsi]]''<br/>''[[:d:Q6441084|Kuan]]''<br/>''[[:d:Q6441074|Kuamasi]]''<br/>[[Хмонг теле]]<br/>''[[:d:Q3361723|Bolyu]]''<br/>''[[:d:Q6493203|Lashi]]''<br/>''[[:d:Q6485577|Lang'e]]''<br/>''[[:d:Q6505073|Lawu]]''<br/>''[[:d:Q6482736|Lamu]]''<br/>''[[:d:Q6480756|Lama Bai]]''<br/>''[[:d:Q35100|Bouyei]]''<br/>''[[:d:Q3359940|Pa Di]]''<br/>''[[:d:Q56441|Lolopo]]''<br/>''[[:d:Q56413|Nusu]]''<br/>''[[:d:Q56480|Lisu]]''<br/>''[[:d:Q56406|дулун теле]]''<br/>''[[:d:Q12953327|Limi]]''<br/>''[[:d:Q56407|тай-дам теле]]''<br/>''[[:d:Q6583606|Lachi]]''<br/>''[[:d:Q56411|Bu-Nao]]''<br/>''[[:d:Q12953329|Mili]]''<br/>[[Ачанг теле]]<br/>''[[:d:Q16999095|Lavu]]''<br/>''[[:d:Q56643|Akha]]''<br/>''[[:d:Q56601|кхам тибет теле]]''<br/>''[[:d:Q56594|Zaiwa]]''<br/>''[[:d:Q19597674|Laomian]]''<br/>''[[:d:Q56842|Honi]]''<br/>''[[:d:Q56848|Piyo]]''<br/>''[[:d:Q57000|Pela]]''<br/>''[[:d:Q35780|лаху теле]]''<br/>''[[:d:Q56921|Lipo]]''<br/>''[[:d:Q56516|Hani]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>''[[:d:Q36556|Tai Nüa]]''<br/>[[Таи Люэ теле|таи лү теле]]<br/>''[[:d:Q33335|кхму теле]]''<br/>[[Дзингхпо теле]]<br/>''[[:d:Q34235|Nuosu]]''<br/>''[[:d:Q2874642|Awa]]''<br/>''[[:d:Q2929025|Langnian Buyang]]''<br/>''[[:d:Q3403245|Northern Pumi]]''<br/>''[[:d:Q3138831|Hmong Njua]]''<br/>''[[:d:Q3138829|Hmong Daw]]''<br/>''[[:d:Q3403246|Southern Pumi]]''<br/>''[[:d:Q3363719|Parauk]]''<br/>''[[:d:Q3100264|Red Gelao]]''<br/>''[[:d:Q3572191|Yerong]]''<br/>''[[:d:Q8843040|White Gelao]]''<br/>''[[:d:Q12626798|Alugu]]''<br/>''[[:d:Q12642165|Panyi Bai]]''<br/>''[[:d:Q12633989|Southern Lolopo]]''<br/>''[[:d:Q12952740|Lopi]]''<br/>''[[:d:Q12953334|Wusa Nasu]]''<br/>''[[:d:Q12953336|Xishanba Lalo]]''<br/>''[[:d:Q12953326|Nisi]]''<br/>''[[:d:Q12953333|Dongshanba Lalo]]''<br/>''[[:d:Q12953328|Eastern Lalu]]''<br/>''[[:d:Q12953325|Western Lalu]]''<br/>''[[:d:Q12953797|Rumai Palaung]]''<br/>''[[:d:Q16115619|E'ma Buyang]]''<br/>''[[:d:Q20527363|Ayizi]]''<br/>''[[:d:Q21658869|Narua]]''<br/>''[[:d:Q25559454|Northern Nisu]]''<br/>''[[:d:Q25559442|Wumeng Nasu]]''<br/>''[[:d:Q13018575|Lahu Shi]]''<br/>''[[:d:Q16306754|Hmong Shua]]''<br/>''[[:d:Q25559456|Wuding-Luquan Yi]]''<br/>''[[:d:Q25559419|Eastern Nisu]]''<br/>''[[:d:Q30334841|Chesu]]''<br/>''[[:d:Q27144776|Kemiehua]]''<br/>''[[:d:Q33522157|Alo Phola]]''<br/>''[[:d:Q36211907|Phala]]''<br/>''[[:d:Q33590104|Ani Phowa]]''<br/>''[[:d:Q42310421|Northwestern Nisu]]''<br/>''[[:d:Q48565467|Phupa]]''<br/>''[[:d:Q48565339|Phuza]]''<br/>''[[:d:Q56826369|Qila Muji]]''<br/>''[[:d:Q56751275|Northern Muji]]''<br/>''[[:d:Q57259564|Southern Muji]]''<br/>''[[:d:Q63284284|Southern Nisu]]''<br/>''[[:d:Q63308004|Southwestern Nisu]]''<br/>''[[:d:Q63340714|Bokha]]''<br/>''[[:d:Q63341239|Labo Phowa]]''<br/>''[[:d:Q63213949|Horned Miao]]''<br/>''[[:d:Q63341181|Hlepho Phowa]]''<br/>''[[:d:Q63341260|Phuma]]'' |- | [[Файл:Shandong in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q43407|Shandong]]'' | zh-cn:山东省 | ''[[:d:Q170247|Jinan]]'' | 156700 км² | |- | [[Файл:Jilin in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q45208|Jilin]]'' | zh-cn:吉林省<br/>zh:吉林省 | ''[[:d:Q92161|Changchun]]'' | 187400 км² | ''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>[[Манҗур теле|Маньчжур теле]] |- | [[Файл:Hunan in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q45761|Hunan]]'' | zh-cn:湖南省 | ''[[:d:Q174091|Changsha]]'' | 211836 км² | [[кантон теле]]<br/>''[[:d:Q2252191|Waxiang Chinese]]''<br/>''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>''[[:d:Q2498808|Iu Mien]]''<br/>[[Юе|юе теле]]<br/>''[[:d:Q3503800|Biao Min]]''<br/>''[[:d:Q2936935|Cao Miao]]''<br/>''[[:d:Q3042189|Dzao Min]]''<br/>''[[:d:Q56452|Hm Nai]]''<br/>''[[:d:Q56411|Bu-Nao]]''<br/>''[[:d:Q35379|Kam]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>''[[:d:Q13220|Xiang Chinese]]''<br/>[[хакка теле]]<br/>[[Ган Кытай теле|ган теле]]<br/>''[[:d:Q3307901|Western Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q12633994|Southern Tujia]]''<br/>''[[:d:Q12953229|Northern Tujia]]''<br/>''[[:d:Q17195499|Northern Dong]]''<br/>''[[:d:Q17651534|Guibei Zhuang]]''<br/>''[[:d:Q27431376|Eastern Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q27431369|Eastern Qiandong Miao]]''<br/>''[[:d:Q24841726|Putonghua]]'' |- | [[Файл:Hubei in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q46862|Hubei]]'' | zh-cn:湖北省<br/>zh:湖北省 | [[Үһән]] | 185900 км² | ''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>''[[:d:Q13220|Xiang Chinese]]''<br/>[[Ган Кытай теле|ган теле]]<br/>''[[:d:Q3307901|Western Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q12953229|Northern Tujia]]''<br/>''[[:d:Q27431376|Eastern Xiangxi Miao]]'' |- | [[Файл:Shanxi in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q46913|Shanxi]]'' | zh-cn:山西省 | ''[[:d:Q72778|Taiyuan]]'' | 156000 км² | ''[[:d:Q56479|Jin]]'' |- | [[Файл:Guizhou in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q47097|Guizhou]]'' | zh-cn:贵州省<br/>zh:贵州省 | ''[[:d:Q192271|Guiyang]]'' | 176167 км² | ''[[:d:Q12953553|Southern Guiyang Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12628803|Central Bai]]''<br/>''[[:d:Q3138832|Northern Qiandong Miao]]''<br/>''[[:d:Q1115317|Kim Mun]]''<br/>''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>''[[:d:Q1108934|A-Hmao]]''<br/>''[[:d:Q2498808|Iu Mien]]''<br/>''[[:d:Q3442330|Then]]''<br/>''[[:d:Q2827749|Ai-Cham]]''<br/>''[[:d:Q2936935|Cao Miao]]''<br/>''[[:d:Q11251864|Gejia]]''<br/>''[[:d:Q3112388|Sui]]''<br/>''[[:d:Q3092293|Maonan]]''<br/>''[[:d:Q7542773|Small Flowery Miao]]''<br/>''[[:d:Q3280623|Mak]]''<br/>[[Хмонг теле]]<br/>''[[:d:Q3361723|Bolyu]]''<br/>''[[:d:Q35100|Bouyei]]''<br/>''[[:d:Q14468943|Luopohe Miao]]''<br/>''[[:d:Q56411|Bu-Nao]]''<br/>''[[:d:Q35379|Kam]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>''[[:d:Q13220|Xiang Chinese]]''<br/>''[[:d:Q3138831|Hmong Njua]]''<br/>''[[:d:Q3138829|Hmong Daw]]''<br/>''[[:d:Q3307901|Western Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q8843040|White Gelao]]''<br/>''[[:d:Q11092831|Mulao]]''<br/>''[[:d:Q12953334|Wusa Nasu]]''<br/>''[[:d:Q12953229|Northern Tujia]]''<br/>''[[:d:Q12953561|Central Mashan Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953562|Southern Qiandong Miao]]''<br/>''[[:d:Q12953564|Northern Mashan Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953560|Southern Mashan Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953558|Central Huishui Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953559|Eastern Huishui Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953565|Southwestern Huishui Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953563|Western Mashan Hmong]]''<br/>''[[:d:Q12953554|Northern Guiyang Hmong]]''<br/>''[[:d:Q16109994|A'ou]]''<br/>''[[:d:Q17284874|Qau]]''<br/>''[[:d:Q17195499|Northern Dong]]''<br/>''[[:d:Q17651534|Guibei Zhuang]]''<br/>''[[:d:Q25559442|Wumeng Nasu]]''<br/>''[[:d:Q16306754|Hmong Shua]]''<br/>''[[:d:Q27478542|Southwestern Guiyang Hmong]]''<br/>''[[:d:Q27431376|Eastern Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q27434946|Northern Huishui Hmong]]''<br/>''[[:d:Q27431369|Eastern Qiandong Miao]]''<br/>''[[:d:Q63213949|Horned Miao]]'' |- | [[Файл:Shaanxi in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q47974|Шэньси провинциясе]]'' | zh-cn:陕西省 | ''[[:d:Q5826|Сиань]]'' | 205800 км² | ''[[:d:Q56479|Jin]]'' |- | [[Файл:Jiangxi in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q57052|Jiangxi]]'' | zh:江西省 | ''[[:d:Q171943|Nanchang]]'' | 166900 км² | ''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>''[[:d:Q2498808|Iu Mien]]''<br/>''[[:d:Q56546|Huizhou Chinese]]''<br/>''[[:d:Q36457|Northern Min]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>''[[:d:Q36495|көньяк мин теле]]''<br/>[[хакка теле]]<br/>[[Ган Кытай теле|ган теле]]<br/>[[ву теле]] |- | [[Файл:Taiwan in China (claimed hatched) (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q57251|Taiwan]]'' | zh-cn:台湾省 | | 35581 км² | |- | | ''[[:d:Q10894284|興泉省]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} === Автоном районнар (5) === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q57362} |section= |sort=P571 |columns=P242,label:Исем,p1448,p36,p2046,p2936}} {| class='wikitable sortable' ! харита сурәте ! Исем ! рәсми исем ! башкала ! мәйдан ! кулланылган тел |- | [[Файл:Inner Mongolia in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Эчке Монголия]] | zh-cn:内蒙古自治区<br/>mn-mong:ᠥᠪᠥᠷ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ‍ᠤᠨ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠣᠷᠣᠨ | ''[[:d:Q535534|Hohhot]]'' | 1181104 км² | ''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>''[[:d:Q20527417|Bargu-Shineken Buriyad]]'' |- | [[Файл:Xinjiang in China (disputed hatched) (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Шенҗаң-Уйгыр автономияле районы|Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы]] | zh-cn:新疆维吾尔自治区<br/>ug-arab:شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونی‎ | [[Öremçe|Өремче]] | 1664897.17 км² | ''[[:d:Q5061915|үзәк тибет теле]]''<br/>''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]''<br/>[[кыргыз теле]]<br/>[[казакъ теле]]<br/>[[уйгыр теле]]<br/>[[Сибо теле]]<br/>[[Әйну теле]]<br/>[[Даур теле]]<br/>''[[:d:Q32947|Dongxiang]]''<br/>[[Эвенк теле]]<br/>[[Или төркичәсе]]<br/>''[[:d:Q33873|Сарыкүл теле]]''<br/>[[Салар теле]]<br/>[[тибет теле]] |- | [[Файл:Guangxi in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q15176|Guangxi]]'' | zh-cn:广西壮族自治区<br/>za:Gvangjsih Bouxcuengh Swcigih | ''[[:d:Q179608|Nanning]]'' | 235001 км² | [[кантон теле]]<br/>''[[:d:Q3138832|Northern Qiandong Miao]]''<br/>''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>''[[:d:Q926742|Chadong]]''<br/>''[[:d:Q2498808|Iu Mien]]''<br/>''[[:d:Q3442330|Then]]''<br/>[[Юе|юе теле]]<br/>''[[:d:Q3503800|Biao Min]]''<br/>''[[:d:Q2936935|Cao Miao]]''<br/>''[[:d:Q3112388|Sui]]''<br/>''[[:d:Q3092284|Mulam]]''<br/>''[[:d:Q3027879|Lakkja]]''<br/>[[Хмонг теле]]<br/>''[[:d:Q3361723|Bolyu]]''<br/>''[[:d:Q56452|Hm Nai]]''<br/>''[[:d:Q56411|Bu-Nao]]''<br/>''[[:d:Q35386|E]]''<br/>''[[:d:Q35379|Kam]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>[[вьет теле]]<br/>''[[:d:Q56325|Kiong Nai]]''<br/>''[[:d:Q56299|Younuo]]''<br/>''[[:d:Q13220|Xiang Chinese]]''<br/>[[хакка теле]]<br/>''[[:d:Q3307901|Western Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q3572191|Yerong]]''<br/>''[[:d:Q8842159|Biao Mon]]''<br/>''[[:d:Q12953334|Wusa Nasu]]''<br/>''[[:d:Q17195499|Northern Dong]]''<br/>''[[:d:Q16306754|Hmong Shua]]''<br/>''[[:d:Q27431376|Eastern Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q63341278|Central Hongshuihe Zhuang]]'' |- | [[Файл:Ningxia in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Ниңчә-Хуэй мөхтәри районы|Ниңчә-Хуэй автономияле районы]] | zh-cn:宁夏回族自治区 | ''[[:d:Q211243|Yinchuan]]'' | 52188 км² | ''[[:d:Q3320659|көньяк маңгул теле]]'' |- | [[Файл:Tibet Autonomous Region in China (undisputed + other de-facto hatched) (+all claims hatched).svg|center|128px]] | ''[[:d:Q17269|Тибет автоном төбәге]]'' | zh-cn:西藏自治区<br/>bo:བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས།<br/>en:Tibet Autonomous Region<br/>sk:Tibetská autonómna oblasť | [[Lhasa]] | 1228400 км² | ''[[:d:Q5061915|үзәк тибет теле]]''<br/>''[[:d:Q56509|Amdo Tibetan]]''<br/>''[[:d:Q56601|кхам тибет теле]]''<br/>[[тибет теле]] |} {{Wikidata list end}} === Үзәккә буйсынучы шәһәрләр (4) === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1208802} |section= |sort=P571 |columns=P242,label:Исем,p1448,p36,p2046,p2936}} {| class='wikitable sortable' ! харита сурәте ! Исем ! рәсми исем ! башкала ! мәйдан ! кулланылган тел |- | [[Файл:Nanjing locator map in Jiangsu.svg|center|128px]] | [[Нанҗиң|Нәнҗиң]] | zh-cn:南京市 | ''[[:d:Q589343|Xuanwu District]]'' | 6587.02 км² | |- | [[Файл:Shanghai in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Şanxay|Шаңхай]] | zh-cn:上海市 | ''[[:d:Q660185|Huangpu District]]'' | 6341 км² | [[ву теле]]<br/>''[[:d:Q36718|Shanghainese]]'' |- | [[Файл:Chongqing in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Чуңчиң]] | zh-cn:重庆市 | ''[[:d:Q713343|Yuzhong District]]'' | 82403 км² | ''[[:d:Q3307901|Western Xiangxi Miao]]''<br/>''[[:d:Q12953229|Northern Tujia]]''<br/>''[[:d:Q27431376|Eastern Xiangxi Miao]]'' |- | | ''[[:d:Q19851992|Nanjing]]'' | | | | |- | | ''[[:d:Q19852486|Guangzhou Direct-controlled Municipality]]'' | | | | |- | | ''[[:d:Q19852922|Үһән]]'' | | | | |- | [[Файл:Beijing in China (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Ханбалык|Пекин]] | zh-cn:北京市 | ''[[:d:Q393836|Tongzhou District]]'' | 16410.54 км² | ''[[:d:Q56479|Jin]]''<br/>[[Манҗур теле|Маньчжур теле]]<br/>''[[:d:Q1147606|Beijing dialect]]'' |- | [[Файл:Tianjin in China (special marker) (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Täncin|Тиәнҗин]] | zh-cn:天津市 | ''[[:d:Q708102|Hexi District]]'' | 11920 км² | |- | | ''[[:d:Q19852976|Shenyang]]'' | | | | |} {{Wikidata list end}} === Махсус административ район (2) === {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q779415} |section= |sort=P571 |columns=P242,label:Исем,p1448,p36,p2046,p2936}} {| class='wikitable sortable' ! харита сурәте ! Исем ! рәсми исем ! башкала ! мәйдан ! кулланылган тел |- | [[Файл:Hong Kong in China (zoomed) (+all claims hatched).svg|center|128px]] | [[Һоң Коң]] | zh:中華人民共和國香港特別行政區<br/>en:Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China<br/>zh:香港<br/>en:Hong Kong | | 1105.69 км²<br/>1649.34 км²<br/>2755.03 км² | [[инглиз теле]]<br/>[[кантон теле]]<br/>''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>[[Юе|юе теле]]<br/>''[[:d:Q17038844|Hong Kong Sign Language]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]] |- | [[Файл:Macau locator map.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q14773|Macau]]'' | zh:中華人民共和國澳門特別行政區<br/>pt:Região Administrativa Especial de Macau da República Popular da China | | 118.4 км² | ''[[:d:Q727694|стандарт кытай теле (путуңхуа)]]''<br/>[[Мандарин кытай теле]]<br/>[[кантон теле]]<br/>[[Юе|юе теле]]<br/>[[Макан теле]]<br/>[[португал теле]] |} {{Wikidata list end}} == Икътисад == Кытай Халык Республикасының үзенчәлеге шунда: алар [[сәнәгать]] җитештерүе, фермер һәм шәхси хуҗалыкларны техник яктан тәэмин итүдә [[авыл хуҗалыгы]] техникасы һәм инвентарьларны поставкалауда алга киткән. Узган гасырның 70нче елларында Кытай, җиргә дәүләт хуҗа булган шартларда һәм хөкүмәт ярдәме күрсә­телгәндә, хуҗалык итүнең кече формаларын үстерү юнәле­шендә зур казанышка иреште. [[Янцзы]] елгасыннан төньяктарак [[бодай]] игәләр. Төньяк-көнчыгышта — {{comment|[[кытай борчагы]]|соя}}, шулай ук [[тары]]ның бер төре — [[гаолян]] үстерәләр. Аның орлыгын азык буларак кулланалар. Әлеге вакытта Кытайда 500 миллион тонна [[ашлык]] җи­тештерелә. Ашлык культу­раларының уңышын күтәрүдә яңа технологияләр яхшы нәтиҗә бирә. Дәүләт ярдәмен тоеп, җирдә хезмәт итүче Кытай крестьяннары илнең азык-төлек бәйсезлеген тәэмин итә алды. Кытайның куәтле сәнәгать потенциалы товарларны күп­ләп чит илләргә сату мөм­кинлеге бирә. Кытай товарларын [[АКШ]]ка [[экспортлау]] күләме — 398 миллиард, ә [[БРИКС]] илләренә нибары 141 миллиард доллар тәшкил итә. Һәм, әлбәттә, БРИКСтагы илләрнең “Зур җиде”гә берләшкән илләргә экспорт күләме елдан-ел артуы да игътибарга лаек. Бу сумма 1,1 триллион доллар тәшкил итсә, эчке әйлә­нештәгесе 596 миллиард доллардан артмый.<ref>{{Citation |title=Башкортстан — инвестицияләр мәйданы |url=http://kiziltan.ru/ekonomika/print:page,1,1380-bashkortstan-investiciyalr-mydany.html |access-date=2015-11-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305005618/http://kiziltan.ru/ekonomika/print:page,1,1380-bashkortstan-investiciyalr-mydany.html |dead-url=yes }}</ref> == Халык == Иң зур шәһәрләре – Чунцин, [[Шаңхай]], Чыңду, [[Харбин]], [[Тяньцзинь]], Шиндзяджуан, [[Ухань]], Чиңдау, [[Гуанджоу]]. Кытай – күпмилләтле ил. Анда 56 милләт яши: [[хань]], [[монголлар|монгол]], [[татар]], хуэй, тибет, [[уйгырлар|уйгыр]], мяо, ийц, джуан, буитя, [[кореялеләр|корея]], маньджур, дунц, яотян, [[саларлар|салар]] һ.б. милләтләр. Хань (кытай) милләте – 92 процент. Барлык милләтләр дә, саннары күпме булуга карамастан, тигез хокуклы итеп санала. == Дин == Кытай рәсми рәвештә атеистик дәүләт булып тора һәм үз халкының дине буенча мәгълүматлар бирми. Шул сәбәпле дини демография буенча төгәл мәгълүматлар юк. Кытай Конституциясе дин тоту иреген гарантияли. Рәсми теркәлмәгән теләсә нинди дини оешма дәүләт тарафыннан эзәрлекләүгә дучар була. Кытай халкының 85 % ы дингә ышана, 15 % ы үзләрен атеист дип саный. Соңгы мең ел эчендә кытай мәдәнияте күп кенә дини агымнарның йогынтысына дучар була. [[Даочылык]], [[буддачылык]] һәм [[конфуцийчылык]] илнең «өч тәгълиматы» булып санала. Әлеге өч дин халык дине формасында бөтен ил буенча таралган. Диннәрнең иң таралганнары – [[Даочылык]], [[буддачылык]] , [[конфуцийчылык]], [[ислам]], [[католиклык]]. Диннәр Конституция һәм закон ярдәмендә саклана. Бәяләүләр буенча, халыкның 2-3 % ы — [[мөселман]]нар, [[христианнар]] 5 % тәшкил итә. [[Буддизм]]ны Кытай халкының 10-18 % ы якын итә. 30 % тан артык [[кытайлар|кытайлы]] җирле халык диннәрен куллана<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries/china-population/ China Religion, Economy and Politics]{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.cpirc.org.cn/ 全球国家及城市可靠翔实的人口数据和信息 (China Population Information and Research Center)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315090248/http://www.cpirc.org.cn/ |date=2010-03-15 }}{{ref-zh}}{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.stats.gov.cn/english/ National Bureau of Statistics of China]{{ref-en}}</ref><ref>[https://population.un.org/wpp/ UN World Population Prospects (2019 Revision)]. United Nations population estimates and projections{{ref-en}}</ref>. [[Һинд дине]] Кытайда азчылык тарафыннан тотыла. Әлеге дин хәзерге кыйтга Кытайда бик чикләнгән таралышлы, ләкин археологик дәлилләр Индуизмның [[урта гасырлар]] Кытаенда булганын раслый. Кытайда ислам динендәге ун милләт халкының саны якынча 18 млн кеше тәшкил итә. Аларга [[башкортлар]], [[уйгырлар]], [[казакълар]], [[Кытай татарлары|татарлар]], [[кыргызлар]], [[үзбәкләр]], дунсян, [[таҗиклар]], хуэй мөселманнары керә. Кытай мөселманнары, нигездә, [[хәнәфи мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]]ләр, таҗиклар — [[шигый]]-исмәгыйлиләр. {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Кытай халык университеты|Кытай халык университетының|en|Renmin University of China}} социологик тикшеренү үзәге 2013 елдан 2015 елга кадәр үткәргән (31 төбәктән 4382 дин тотучыны) сораштыру нәтиҗәсендә, «ислам — Кытай яшьләре арасында иң киң таралган дин» дигән нәтиҗә чыгарылган. Тикшеренү мәгълүматлары буенча, 30 яшькә кадәрге [[кытайлар]]ның 22,4 % ы үзен мөселман дип саный. Вэй Дедун, Кытай халык университетының фәлсәфә мәктәбенең буддизм тикшеренүләре профессоры: <blockquote>Кытайлылар арасында мөселман яшьләре саны буддистлар һәм католикларныкыннан югарырак булуның сәбәбе: ислам тарафдарларының күбесе этник азчылыкка карый, аларның хатын-кызлары еш кына берничәшәр бала таба, балалары да ислам динен кабул итә<ref>''Yuen Yeuk-laam''. [http://www.globaltimes.cn/content/930904.shtml Religious Chinese are younger: report.] Global Times, 8.07.2015{{ref-en}}</ref></blockquote> * [[Кытайда ислам]] * [[Кытайда индуизм]] == Дәүләт корылышы == Чин — халык җөмһүрияте. Гамәлдәге конституциясе [[1988 ел]]ның 4 декабрендә кабул ителгән; 1988, 1993, 1999 елларда аерым төзәтүләр кертелгән. Конституциягә күрә, Бөтенкытай халык вәкилләре мәҗлесе (БХВМ) — дәүләт хакимиятенең иң югары органы. БХВМ дәүләт башлыгын — КХҖ рәисен һәм аның урынбасарларны сайлый. Канун чыгаручы хакимиятне БХВМ гамәлгә ашыра. БХВМ провинция, автоном район, үзәккә буйсынучы шәһәрләр һәм кораллы көчләр тарафыннан сайланган депутатлардан гыйбарәт. БХВМның даими эшләүче органы — Даими кәмитит. БХВМ вәкаләт мөддәте 5 ел. Башкарма хакимиятне Дәүләт шурасы (хөкүмәт) гамәлгә ашыра. Ул БХВМ һәм аның даими комитеты алдында хисәп тота. Дәүләт шурасының вәкаләт мөддәте — 5 ел. == Кораллы көчләр == . {{main|Кытайның халык-азатлык армиясе}} {{бүлекне яңартырга}} Кытайның [[кораллы көчләр]]е дөньяда сан ягыннан иң зурлардан дип санала. Ул [[Атом-төш коралы|атом-төш]] һәм ракета державасы булып тора. [[Кытайның халык-азатлык армиясе]]ндә (КХАА) 2,5 млн кеше исәпләнә. Соңгы еллардагы көчле модернизация нәтиҗәсендә Кытайның кораллы көчләре якын киләчәктә иң заманча корал булдырачак<ref name="az16119">[https://www.azatliq.org/a/29712828.html АКШ күзләве: Кытай тиздән кораллануда иң алдынгы ил булачак]</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://tatyash.ru/get.php?11736|72.htm#0 Бөек белән гади янәшә (Беләсезме?) – № 22-23 (11736), 21 февраль, 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140411010051/http://tatyash.ru/get.php?11736%7C72.htm |date=2014-04-11 }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Кытай |сүз+төзмә= Кытай |süz%20tözmä = Qıtay}} == Шулай ук карагыз == {{Азия дәүләтләре}} [[Төркем:Кытай]] [[Төркем:Җөмһүриятләр]] nwjv1ix4dmmzuotjp0j95ydv1aobzvv 0 13696 6099831 4456189 2026-11-08T11:52:40Z ~2026-58461-25 63270 /* Иҗат */ 6099831 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Möhämmäd Ğayaz İsxaqıy}} {{Шәхес | исем = Гаяз Исхакый | рәсем = Гаяз_Исхакый.jpeg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем =Мөхәммәтгаяз Гыйләҗетдин улы Исхакый | һөнәр = | туу датасы = 22.02.1878 | туу җире = | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 22.07.1954 | үлем җире = | әти = Гыйләҗетдин | әни = Камәрия | ир = | хатын = Мәрьям Фәтхетдин кызы | балалар = ''[[кыз]]ы'' [[Сәгадәт Исхакый-Чагатай|Сәгадәт]] | бүләк һәм премияләр = | башка мәгълүмат = | сайт = http://isxaki.com }} '''Гаяз Исхакый''' (عیاض اسحاقی, Мөхәммәтгаяз<ref>https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/literatura/shheslr/ishakyj-gayaz</ref>, [[Төркия]]дә: Muhammed Ayaz İshakî İdilli<ref>https://islamansiklopedisi.org.tr/idilli-muhammed-ayaz-ishaki</ref>) – [[XX гасыр]]ның беренче яртысында [[татар]], гомумән, [[төрки халыклар]]ның киләчәге өчен эзлекле көрәш алып барган, шуны яшәвенең иң олы максаты итеп куйган [[милләт]] улларының иң күренеклесе<ref>{{Татар энциклопедиясе: 6 томда / Баш мөхәррир. — Казан: Татар энциклопедиясе институты, 2008—2021. — 719—655-715-?-?-611-511 б}}</ref>. == Тормыш юлы == {{main|Гаяз Исхакый биографиясе}} Гаяз Исхакый [[1878 ел]]ның [[22 февраль|22 февралендә]] [[Чистай]] өязенең [[Яуширмә]] авылында туа. Гаяз башта әбисе Мәхфусә остазбикә ярдәмендә язу танырга өйрәнә, авыл мәдрәсәсенә йөри. Унике яшендә аны Чистайдагы мәдрәсәгә бирәләр. Ләкин укыту тиешле булмаганга, өч елдан Гаяз [[Казан]]дагы [[Күл буе мәдрәсәсе]]нә килә. Аны биредә күренекле мәгърифәтче [[Һади Максуди]] укыта. [[1897|1897 елда]], мәдрәсәне тәмамлагач, аны Әмирхановлар мәдрәсәсенә хәлфә итеп чакыралар, ә Һ.Максуди монда [[мөдәррис]] булып күчә. [[1898|1898 елда]] Г.Исхакый [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]нә укырга керә, аны [[1902|1902 елда]] тәмамлый. Бер үк вакытта Яңа Бистәдәге мөгаллимлек эшен дә дәвам иттерә. [[Татар укытучылар мәктәбе]] укучыларына балаларны рус мәдәнияты рухында тәрбияләргә, ягъни аларны руслаштырырга өйрәтә торган була. әмма Г.Исхакый милләтенә тугъры булып кала, ул [[1902|1902 елда]] [[Ырынбур]]дагы "[[Хөсәения]]" мәдрәсәсендә эшли башлый. Г.Исхакый университетка керү теләге белән [[Казан]]га кайта, ләкин, ата-анасының сүзен тыңлап, туган авылында мулла булып хезмәт итәргә керешә. [[1904 ел|1904]]нче елда ул тагын [[Казан]]га килә, иҗтимагый-сәяси хәрәкәтләрдә катнаша башлый, "[[Таң йолдызы (гәҗит)|Таң йолдызы" гәҗитен]] оештыра (Ул [[1906|1906 елның]] 18 маеннан 17 ноябренә кадәр чыга. Унынчы саныннан [[Сәгыйть Рәмиев]] мөхәррире була). 30 октябрьдә Исхакыйны кулга алалар, ләкин берничә көннән чыгаралар. 23 декабрьдә исә тагын төрмәгә (бу юлы [[Чистай]]ныкына) ябалар. [[1907|1907 елның]] 18 февралендә азат итәләр. Шул елның октябрь аенда аны яңадан кулга алалар, [[Архангельск]] губернасының [[Пинега|Пинега шәһәренә]] сөргенгә җибәрәләр. Ләкин ул монда озак тормый, качып китә. [[1908|1908 елның]] июлендә [[Санкт-Петербург]]га килеп чыга, аннан [[Төркия]]гә китә. [[1909|1909 елның]] көзендә яшертен генә [[Санкт-Петербург]]га килә. Кышны башкалада, ә җәйне [[Финляндия]]дә үткәреп, көз көне яңадан [[Төркия]]гә килә. [[1911|1911 елда]] ялган [[паспорт]] белән [[Санкт-Петербург]]га кайта, ләкин аны тоталар һәм [[Архангельск губернасы]]ның [[Мезень]] шәһәренә җибәрәләр. [[Рәсем:M A Ishaki Idilli yanartilgan qaber may 2006.JPG|right|200px|thumb|Гаяз Исхакый кабере. Әдирнәкапы, Төркия]] [[1913|1913 елның]] 4 апрелендә азат итәләр, ләкин [[Казан]]га кайтырга рөхсәт булмый. Шулай да әдип [[Казан]]га, аннары туган авылына кайтып китә. [[1913|1913 елның]] 22 октябреннән [[Санкт-Петербург]]да [[Ил (гәҗит)|"Ил" гәҗитен]] чыгара башлый. Гәҗит [[1915|1915 елда]] ябыла. Ләкин [[1917|1917 елда]], беренче мөмкинчелек килеп чыгу белән, Г.Исхакый аны яңадан чыгара башлый. Апрель аенда [[Мәскәү]] мөселман халкы комитеты рәисе итеп сайлана. [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрьдә инкыйлаб]] булу милли мәсьәләне хәл итүне кыенлаштыра. Г.Исхакый [[1919|1919 елда]] чит илгә китәргә мәҗбүр була. Башта [[Кытай]]да, аннары [[Франса|Франция]]дә, [[Германия]]дә, [[Польша]]да яши. [[Икенче Бөтендөнья сугышы]] башлангач, [[Төркия]]гә килә. Чит илләрдә яшәгәндә дә төпле газета-журналлар чыгара, әдәби әсәрләр иҗат итә. Г. Исхакый [[1954|1954 елның]] 22 июлендә [[Әнкара]]да вафат була. [[Истанбул]]ның Әдирнәкапы зыярәтенә күмелә. == Хәтер == [[Файл:Гаяз Исхакый музее.jpg|200px|thumb|right|[[Гаяз Исхакый музее (Яуширмә)|Яуширмәдәге музее]]]] * [[1991 ел]]да [[Татарстан Язучылар берлеге]] һәр елны бирелә торган [[Гаяз Исхакый исемендәге премия]]не гамәлгә куйган. * [[1997 ел]]да [[Яр Чаллы]]ның [[Яр Чаллының Автозавод районы|Автозавод]] районындагы (''66нчы микрорайон'') яңа [[Гаяз Исхакый урамы (Яр Чаллы)|урамга]] исеме бирелгән. * [[1999 ел]]да туган авылы [[Яуширмә]]дә [[Гаяз Исхакый музее (Яуширмә)|мемориаль музее]] ачылган. * [[2005 ел]]да [[Казанның Вахитов районы]]ндагы (''[[Иске Татар бистәсе]]'') [[Гаяз Исхакый урамы (Казан)|урамга]] исеме бирелгән. * [[Татарстан]] шәһәрләрендә: [[Әлмәт]]тә, [[Балтач]]та, [[Чирмешән]]дә, [[Мамадыш]]та урамнарга исеме бирелгән. * [[Башкортстан]]да [[Октябрьски]] шәһәрендә [[Гаяз Исхакый урамы (Октябрьски)|урамга]] исеме бирелгән. ==Иҗат== Әсәрләр (1896-1907 еллар): * Тәгаллемдә сәгадәт *[[Кәләпүшче кыз]] *Очрашу яки Гөлгыйзар *Бай угылы *[[Ике йөз елдан соң инкыйраз]] *Габдулла *Өч хатын берлә тормыш *Зиндан *Солдат *Алдым-бирдем *Ике гашыйк *Мөгаллим Әсәрләр (1908-1918 еллар): * Күк капусы *Хәлимә туташ *Корбан гаете *Мансур *Калуш *Корсак *Тормышмы бу? *Татар гакылы *Мәдрәсә йимеше *Башкорт бәхете *Көтелгән бикәч *Шәкерт абый *[[Сөннәтче бабай]] ([[1911 ел]]) *Кияү *Бер манзарә *Бер тоткарның саташуы * [[Остазбикә (әсәр)|Остазбикә]] ([[1910 ел]]) *Кәҗүл читек *Ул икеләнә иде * [[Ул әле өйләнмәгән иде]] ([[1916 ел]]) *Елавык Хәйрулла *Җәмгыять *Кыямәт *Мөгаллимә *Тартышу Әсәрләр (1919-1947 еллар): *Өйгә таба *Көз *Локман Хәким *Татар кызы *Тәүбәгә килгән хатын *Олуг Мөхәммәд Башкалар: *«[[oldwikisource:Зөләйха|Зөләйха]]» драмасы ([[1917 ел]]) *«[[Җан Баевич]]» комедиясе ([[1923 ел]], [[Берлин]]) *Искәрмәләр томы ===Остазбикә=== {{Төп мәкалә|Остазбикә (әсәр)}} Г. Исхакыйның «Остазбикә» әсәре [[1910 ел]]да иҗат ителә һәм [[1914]]–[[1915]] елларда басылып чыга. {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Остазбикә | серия = аудиоязма | файл = ostazbika }} ===Зөләйха=== {{Навигация |Викикитапханә = Зөләйха }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Библиография== # Исхакый Г. Әсәрләр: Унбиш томда. Повестьлар һәм хикәяләр (1899-1908) Т.1. – Фәнни ред.: М. Хәсәнов, Р. Исламов. Томны төз., текст, искәрмә һәм аңлатмаларны әзер.: Л. Гайнанова.– Казан: Тат. кит. нәшр. – 1998. # Исхакый Г. Әсәрләр: Унбиш томда. Повестьлар һәм хикәяләр (1909-1918). – Т. 2. Томны төз., текст,искәрмә һәм аңлатмаларны әзер.: Л. Гайнанова. Казан: Тат. кит. нәшр. – 1999. # Исхакый Г. Әсәрләр: Унбиш томда. Романнар: Теләнче кызы; Мулла бабай. – Т. 3. – Томны төз., текст,искәрмә һәм аңлатмаларны әзер.: Л. Гайнанова. – Казан:Тат. кит. нәшр, 2001. # Исхакый Г. Әсәрләр: Унбиш томда. Казан: Публицистик һәм әдәби тәнкыйть мәкаләләре (1902-1914). – Т. 6. – Тат. кит. нәшр. – 2005. # Исхакый Г. Әсәрләр: Унбиш томда. Г. Исхакыйның тормышы һәм иҗаты турында замандашлары (1898-1917). – Т.8 Томны төз. Ф. Ибраһимова, фән. мәкаләләр: Н. Исмагыйлев, И. Еникиев. – Казан: Тат. кит. нәшр.– 2001. # Исхакый Г. Әсәрләр: Унбиш томда. Пьесалар (1900-1918). – Т. 1 Төз. Л. Гайнанова. – Казан: Тат. кит. нәшр.– 2003. # Исхакый. Г. Сайланма әсәрләр. Төз. Р.Яруллин. – Казан: ТаРИХ, 2002. # Исхакый Г. Идел-Урал. – Яр Чаллы: Камаз, 1992. # Исхакый Г. Ислам мәмләкәтләрендә (юл истәлекләре). – Кереш мәкалә авт.: Х. Миннегулов. – Казан: Иман, 2003. ==Сылтамалар== {{Татарстан китап нәшрияты тексты | җаваплы = [[Татарстан Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | башлык = Гаяз Исхакыйның тормышы һәм иҗаты турында истәлекләр һәм мәкаләләр (1923-1990) | урын = [[Казан]] | бит = 1769 | ел = [[2014 ел]] |файл = 3589 |isbn = 978-5-298-02609-3}} * [http://kitap.net.ru/isxaki.php Гаяз Исхакый электрон китапханәдә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428201502/http://kitap.net.ru/isxaki.php |date=2020-04-28 }} * [http://miras.belem.ru/node/54 Әдәби Мирас сайтында Гаяз Исхакый әсәрләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204202656/http://miras.belem.ru/node/54 |date=2020-12-04 }} * http://www.azatliq.org/content/article/24933279.html Гаяз Исхакый тавышы Казанга кайтты * https://vk.com/gayaz_isxaki – Вконтакте челтәрендә Гаяз Исхакыйга багышланган төркем * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Көз | серия = аудиоязма | файл = koz }} * Гаяз Исхакый сайты - [https://isxaki.com isxaki.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210521202105/https://isxaki.com/ |date=2021-05-21 }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Кәҗүл читек | серия = аудиоязма | файл = iskhaky-kajyl-chitek }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Татар кызы | серия = аудиоязма | файл = tatar-kyzy }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Башкорт бәхете | серия = аудиоязма | файл = bashkort-bahete }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Тормышмы бу | серия = аудиоязма | файл = tormoshmy-bu }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Остазбикә | серия = аудиоязма | файл = ostazbika }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = Сөннәтче бабай | серия = аудиоязма | файл = sonnehtche-babaj }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Гаяз Исхакый | башлык = 200 елдан соң инкыйраз | серия = аудиоязма | файл = gajaz }} {{Тышкы сылтамалар}}{{DEFAULTSORT:Исхакый, Гаяз}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар революционерлары]] [[Төркем:Гаяз Исхакый]] [[Төркем:Мөһаҗирләр]] npksu0o6zmcqdyqul1xeif4zuyajowm 0 13794 6099598 5967619 2026-11-08T01:47:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099598 wikitext text/x-wiki {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Миңнуллин}} {{Шәхес | исем = Туфан Миңнуллин | рәсем = tufan_minnullin.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем ='''Туфан Габдулла улы Миңнуллин''' | һөнәр = | туу датасы = 25.08.1935 | вафат датасы = 02.05.2012 | туу җире = [[Олы Мәрәтхуҗа]], {{Туу җире|Кама Тамагы районы|Кама Тамагы районында}}, [[Татарстан]] | гражданлык = [[Россия]] | милләт = татар | үлем датасы = 2.05.2012 | үлем җире = [[Казан]], [[Татарстан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = [[Нәҗибә Ихсанова]], | балалар = Әлфия Миңнуллина-Юнусова | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}}[[Файл:Государственная премия РСФСР им. К. С. Станиславского.jpg|30px|К. С. Станиславский исемендәге РСФСР Дәүләт премиясе]][[Файл:Honoured Artist of RSFSR medal.jpg|30px|РФ атказанган сәнгать эшлеклесе]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|25px|ТР атказанган сәнгать эшлеклесе]][[Файл:NarodniPisatelTatarstana.jpg|25px|ТР халык язучысы]][[Файл:OrdenMeritTatarstan.jpg|25px|ТР каршындагы казанышлары өчен ордены]]<br/>{{Хөрмәт билгесе ордены}} | сайт = http://www.TufanMinnullin.com/ | башка мәгълүмат = }} '''Туфа́н Миңну́ллин''', Туфа́н Габдулла́ улы Миңну́ллин (''[[1935 ел]]ның [[25 август]]ы, [[Олы Мәрәтхуҗа]] — [[2012 ел]]ның [[2 май|2 мае]], [[Казан]])'' — күренекле [[татар]] [[драматург]]ы, [[язучы]], публицист, җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче. [[Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Шурасы]] депутаты, [[Дамир Сираҗиев премиясе]], [[Муса Җәлил премиясе]], [[Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреаты, [[Казан]]ның шәрәфле ватандашы. Татар драматургиясен, татар [[театр]]ын [[ССРБ]] халыклары дәрәҗәсенә күтәргән классик драматург<ref>[http://www.matbugat.ru/news/?id=5958 Ятимлек]</ref>. Туфан Миңнуллин — [[1984 ел|1984]]-[[1989 ел|1989]], [[1989 ел|1989]]-[[1991 ел|1991]] елларда [[ТАССР Югары Советы]]; беренче (1995-1999), икенче (1999-2004), өченче (2004-2009) һәм дүртенче ([[2009 ел|2009]]-[[2014 ел|2014]]) чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] депутаты. Ул [[дәүләт]] дәрәҗәсендә [[татар теле]], [[мәдәният]]е проблемаларын күтәреп, Дәүләт шурасында һәрдаим [[татар теле]]ндә чыгыш ясаучы азсанлы депутатларның берсе була<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24567164.html Туфан ага татар халкының киләчәге өчен борчылды]</ref>. == Тормыш юлы == Туфан Габдулла улы Миңнуллин [[1935 ел]]ның [[25 август]]ында [[Татарстан]]ның [[Кама Тамагы районы]] [[Олы Мәрәтхуҗа]] [[авыл]]ында игенче [[гаилә]]сендә дөньяга килә. Туфан Миңнуллинда әдәби зәвык тәрбияләүдә әтисенең тәэсире зур була. Чыгышы белән ул — [[Казан]] [[кеше]]се, [[заман]]ында [[Гафур Коләхмәтов]]тан [[белем]] алган. Алар укыган [[мәктәп]]кә [[Тукай]]ның килүе, яхшы укучыларга [[китап]]лар өләшүе кебек истәлекләрен улына кат-кат сөйли. Габдулла агай, гомумән, кызыклы [[шәхес]] була, аның [[тормыш юлы]] да катлаулы һәм кызыклы: [[дары]] [[завод]]ы эшчесе Габдулла Миңнуллин 20 нче елларда авылга китә, авыл Советы секретаре булып эшли. Ул анда беренче мәртәбә [[радио]] керткән, [[велосипед]] алып кайткан. Беркадәр вакыт {{коммент|[[күмәк хуҗалык]]|колхоз}} рәисе булып эшләгән. Габдулла агай үгет-нәсыйхәтле [[шигырь]]ләр язган, [[әкият]]ләр чыгарган. Малаена [[Хәсән Туфан|шул елларда дөнья шаулаткан шагыйрь исемен]] кушуы да аның [[әдәбият]]ка гашыйк булуын күрсәтә. === Белем алу === Башлангыч белемне авылларында алгач, Туфан күрше [[Олы Салтык]] авылында җидееллык, [[Олы Карамалы]]да (язучы [[Ибраһим Гази]] авылы) унъеллык мәктәптә укый. Стена [[гәҗит]]ләре чыгаруда бик теләп катнаша, аларда өйрәнчек шигырьләрен бастыра. 1952 елда урта мәктәпне тәмамлый. омтылыш һәм әдәбиятка мәхәббәт Т. Миңнуллинны [[Казан университеты]]на алып килә. Әмма сугыштан соңгы авыр [[ел]]лар, гаиләгә ярдәм итү кирәклеге яшь егетнең тормыш юлына үзгәрешләр кертә: ул туган авылына кайта, төрле эшләрдә эшли. [[Олы Кариле]] һәм [[Кама Тамагы]] авылларында төрле урыннарда хисапчы хезмәтен башкара. [[Казан]]да бухгалтерларны әзерләү курсларында укый, соңыннан [[комсомол]] юлламасы белән [[Казакъстан]]ның [[Кустанай өлкәсе]]ндәге бер [[совхоз]] кооперациясендә баш бухгалтер булып эшли. 1956 елда университетка кабат килә, ләкин укый башлагач [[Мәскәү]]гә, театр училищесына укырга китеп бара. Шулай итеп, 1956 ел|1956-1961 елларда Туфан Миңнуллин Мәскәүдә [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин исемендәге театр училищесында]] укый. Т.Миңнуллинның әдәби [[иҗат]] белән чынлап торып шөгыльләнә башлавы да Мәскәүдә укыган елларга туры килә. Дөрес, ул язганнарын бастырырга ашыкмый, «Насыйбулла боткасы» дигән һәм башка шундый, кулдан тегеп эшләнгән «китаплар чыгару» белән чикләнә. Шулай да инде киләчәк өчен шактый «мая» туплана; мәсәлән, «Азат» исемле соңыннан аерым китап булып басылып чыккан әкият-пьесасы шул елларда ук язылган. Щепкин исемендәге театр училищесының 1961 елгы чыгарылышы яшьләре (бүгенге танылган сәхнә осталары [[Ринат Таҗетдинов]], [[Равил Шәрәфиев]], [[Әзһәр Шакиров]], [[Нәҗибә Ихсанова]], [[Наил Дунаев]], [[Гөлсем Исәнгулова]] һ.б.) белән бергә, Т. Миңнуллин да [[Казан]]га кайта. [[Рәсем:Р.Вәлиев, Т. Миңнуллин, М. Госманов, Ч. Айтматов.jpg|left|300px|thumb|[[Рәдиф Гаташ]] (<small>{{comment|с|сулдан}}</small>), Туфан Миңнуллин, [[Чыңгыз Айтматов]], [[Миркасыйм Госманов]], [[Разил Вәлиев]], [[Гәрәй Рәхим]]. ''[[Мәскәү]] Кирмәне, [[1981 ел|1981]]'']] Аны тәмамлап кайткач, башта [[Минзәлә драма театры]]нда, аннары [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда артист булып эшли. [[1964 ел|1964]]-[[1967 ел]]ларда – Казан телестудиясендә мөхәррир, [[«Чаян» журналы]]нда әдәби хезмәткәр эшендә. [[1968 ел]]дан Т.Миңнуллин әдәби иҗат эше белән генә шөгыльләнә. [[1975 ел|1975]]-[[1977 ел]]ларда [[Мәскәү]]дәге Югары әдәби курсларда укып кайта. Әмма яшьтән үк тынгылык бирмәгән, студентлык елларында инде төн йокыларын качырган «язучылык җене» аңар уен сәнгате белән чын-чынлап шөгыльләнергә ирек бирми: журналистикага күчеп, [[«Чаян» журналы]]нда, [[Казан телевидениесе]]ндә эшли. Аның юмористик сәләте ачылып китә, шактый санда көлкеле хикәяләр һәм «уклы-камчылы» фельетоннар яза, кече күләмле сәхнә әсәрләре иҗат итә. Шулай итеп, беренче карашка, Т. Миңнуллин — әдәбият һәм театр мохите тәрбияләп үстергән талант. Театр училищесында уку һәм Г.Камал театрында эшләү еллары, аннары телевидение һәм «Чаян»да эшләү чоры аны әдәбиятның авыр төрләреннән булган драматургияне үзләштерү өчен әзерлиләр. Ул сәхнә сәнгате серләренә төшенә, аның үзенчәлекләрен, тамашачы белән бәйләнеш булдыру өчен нәрсәләр кирәген белергә өйрәнә. Әмма бу талантның ачылып китүендә, мул җимешләр бирә башлавында тормыш, аны яхшы өйрәнү, кешеләрне белү, аңлый алу — төп сәбәпчеләрдән берсе. Т. Миңнуллинның беренче пьесаларына ук заманны һәм кешеләрне аңлау, көн сорауларына, заман агышына сизгерлек хас. Боларын исә иҗат кешесендә тормыш үзе булдыра һәм үстерә. Туфан Миңнуллин [[2012 ел]]ның [[2 май|2 маенда]] Казан хастаханәсендә якты дөнья белән хушлаша<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24566942.html Туфан Миңнуллин вафат]</ref>. Аны соңгы юлга озату мәрасиме [[3 май]] көнне [[Камал театры]]нда уза<ref>[http://www.matbugat.ru/news/?id=5956 Хуш, Туфан абый...]</ref>. Әдип Казанның [[Яңа бистә зираты]]нда җирләнә<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24568805.html Туфан Миңнуллин белән хушлашу]</ref>. == Иҗаты == Туфан Миңнуллин әдәбиятка [[1960-еллар|1960 еллар]] башында юмористик хикәяләр һәм кечкенә күләмле сәхнә әсәрләре белән килә. Аның әдәби иҗат белән шөгыльләнә башлавы Мәскәүдә укыган елларына туры килә. Бераздан зурлар өчен чорның актуаль мәсьәләләрен күтәргән, аны драматург итеп таныткан күләмле драмалар иҗат итә башлый. [[1962 ел]]ны Туфанның «Безнең авыл кешеләре» исемле өч пәрдәле комедиясе — [[Минзәлә драма театры]]нда, балалар өчен язылган «Азат» исемле пьеса-әкияте [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] сәхнәсендә куела һәм тамашачыларның игътибарын җәлеп итә. [[1967 ел|1967]]-[[1969 ел|1969]] елларда [[Татарстан]]ның [[Әлмәт дәүләт театры]]нда — «Күрше кызы», Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында — «Миләүшәнең туган көне», ә Татарстан республика Күчмә театры (хәзерге [[К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]) сәхнәсендә «Нигез ташлары» һәм «Йөрәк янар өчен бирелгән» исемле яңа пьесалары куела. Шул вакытларда Туфан Миңнуллин әдәби тәнкыйтьтә өлгергән драматург буларак телгә алына башлый. == Драматургия == [[Рәсем:Әлмәндәр.jpg|right|300px|thumb|Туфан Миңнуллин тудырган мәшһүр образ — Әлдермеш авылыннан Әлмәндәр ролен [[Шәүкәт Биктимерев]] башкарган]] [[Файл:W.M. Regeg-Gorohov 3.jpg|300px|thumb|right|<small>'''Әлмәндәр''' (Элыксандр) – Г. Копцев,</small><small>'''Әҗәл''' – [[Василий Горохов (актер)|В.М. Горохов]]</small><br/><small>'''''[[Яков Шкетан|М. Шкетан]] исемендәге Мари дәүләт драма театры'''''</small>]] 70 ел|70-нче елларда Туфан Миңнуллинның рәссам-драматург буларак иҗади йөзе формалашу, табигый талантының үзенчәлекле рәвештә ачылып китү һәм шәхси сыйфатларга байый бара. Драматург форма һәм эчтәлек өлкәсендәге эзләнүләрен тагы да тирәнәйтә төшә, тормыш материалын, үзен кызыксындырган, борчыган иҗтимагый һәм әхлак проблемаларын сәнгатьчә хәл итү, заман кешесенең рухи дөньясын, яшәеш фәлсәфәсен укучыга, тамашачыга үтемлерәк, тулырак итеп җиткерү өчен сәхнә әдәбиятының төрле жанрларына һәм алымнарына мөрәҗәгать итә, иҗтимагый тормышның төрле-төрле темаларын кузгата. Әдипнең иҗади активлыгы бермә-бер көчәя. 1970-1983еллар арасында аның Татар академия театры сәхнәсендә тугыз пьесасының «Диләфрүзгә дүрт кияү» (1972), «Ир-егетләр» (1971), «Канкай угылы Бәхтияр» (1974), «[[Әлдермештән Әлмәндәр]]» (1976), «Дуслар җыелган җирдә» (1977); «Адәм баласына ял кирәк» (1979); «Моңлы бер җыр» (1981); «Монда тудык, монда үстек» (1982); «Әниләр һәм бәбиләр» (1983); Әлмәт дәүләт драма театрында — дүрт («Диләфрүзгә дүрт кияү» (1971); «Ай булмаса, йолдыз бар» (1977); «Яшьлегем — җүләрлегем» (1978); «Бәйләнчек» (1982)); Татар дәүләт драма һәм комедия театрында — биш («Үзебез сайлаган язмыш» (1973); «Уйланыр чак» (1973); «Китәр юлың еракмы?» (1975); «Ак тәүбә, кара тәүбә» (1976); «Кырларым-тугайларым» (1978)) пьесасының премьерасы була<ref>“Әдипләр.Народ.ру” сайты</ref>. Туфан Миңнуллин пьесаларының уңышы аларда сурәтләнгән вакыйгаларның тормышчанлыгы, реалистик нигезе белән аңлатыла. Язучы тормышны, аның үзгәрүле агышын нечкә сиземли, анда әледән-әле туып торган әхлакый һәм мөһим социаль мәсьәләләрне оста тотып алып, аларны конкрет материал җирлегендә заманча яңгырашлы, сәнгатьчә тәэсирле-гыйбрәтле итеп сурәтли белә. Автор күпчелек әсәрләрендә олы фәлсәфи категорияләр турында — кешенең дөньяда яшәү мәгънәсе, аның җәмгыять Һәм үз алдындагы гражданлык җаваплылыгы, әхлакый сафлыгы, намуслылыгы, туган җиргә, Ватанга тугрылыгы, үз халкының үткәненә ихтирамы һәм киләчәгенә ышанычы турында сүз алып бара. Туфан Миңнуллин — пьесалары илебез сәхнәләрендә иң күп уйнала торган татар драматургларының берсе. Аның сәхнә әсәрләре Башкортстан театрларында («Диләфрүзгә дүрт кияү», «Үзебез сайлаган язмыш», «Ай булмаса, йолдыз бар», «Кырларым-тугайларым» һ. б.), [[Үзбәкстан]]ның [[Мөкыйми исемендәге дәүләт музыкаль театры]]нда («Диләфрүзгә дүрт кияү») һәм [[Хәмзә исемендәге Үзбәк дәүләт академия театры]]нда («[[Әлдермештән Әлмәндәр]]») зур уңыш белән барды. «[[Әлдермештән Әлмәндәр]]» моңсу комедиясе шулай ук [[Шкетан исемендәге Мари дәүләт драма театры|Шкетан исемендәге Мари дәүләт]], [[Басарганов исемендәге Калмык дәүләт драма театры|Басарганов исемендәге Калмык дәүләт драма]], [[Мурманск]], [[Новокузнецк]], [[Әстерхан]], [[Горький]], [[Мичурин]] һ. б. шәһәрләрнең рус драма театрлары сәхнәләрендә куелды; «Ай булмаса, йолдыз бар» драматик хикәясе [[Дагыстан]]да [[С.Стальский исемендәге Лезгин дәүләт драма театры|С.Стальский исемендәге Лезгин]] һәм [[Ә.Капиев исемендәге Лак дәүләт драма театры|Ә.Капиев исемендәге Лак]] дәүләт драма театрларында сәхнәләштерелде. === Авыл темасы === [[Мәскәү]]гә укырга киткәнче, булачак язучы [[авыл]] һәм аның кешеләре тормышы белән яши. Авыл аңа бик күпне бирә. Авыр [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] еллары, сугыштан соңгы хәерче һәм мәшәкатьле дәвер крестьян алдына күп төрле мәсьәләләр куйды, аларны хәл итә белергә, авырлыкларны җиңә белергә өйрәтте. Крестьян (ә сугыш елларында аның төп өлешен хатын-кызлар һәм яшүсмерләр тәшкил итте) төп бурычын намус белән үтәде: фронтны азык-төлек белән, чимал белән тәэмин итте. [[Икмәк]] үстерүдә, мал-туар асрауда, хуҗалык алып баруда ул елларда әллә кайчангы бабайлар ысуллары киредән кайтты. Бу чор баласы буларак, Туфан «уфалла» арбасына җигелеп [[урман]]нан утын да ташый. [[Сыер]] җигеп, анысы да булмаганда, кул белән тартып, иске сука белән җир сукалауны да, чабагач белән ашлык сугуны да күреп һәм үзе кичереп үсте. Шуның белән бергә, тормышны танып-белергә, яшәү өчен көрәшергә өйрәнә, гомумән, иртә уйлый белергә, олы була белергә өйрәнә. Боларның һәммәсе яшь Туфан Миңнуллин күңелендә җуелмас эз калдыра. Болар — [[Драматургия|драматург]] әсәрләренең тормышчанлык нигезләрен тәэмин итешкән башлангыч чишмәләр. Менә ни өчен аның иң беренче пьесаларына ук, алда әйтелгәнчә, заманга сизгерлек һәм авыл тормышын, аның кешеләрен яхшы белү, аларны ярату хас. Шулар һәм, әлбәттә, табигый талант Т. Миңнуллинга әдәби өйрәнү чорын чагыштырмача тиз узарга мөмкинлек бирәләр. Кече күләмле пьесалар, шаян-көлкеле [[хикәя]]ләр, [[театр]]да уйналган, соңыннан аерым китап булып басылган «Азат» һәм «Айга сәяхәт» исемле [[әкият]]-[[пьеса]]лар, «Безнең авыл кешеләре» дип аталган пьеса яшь авторның кыска вакытлы өйрәнчеклек чорын тәшкил итә. === Башкортстанда иҗаты === [[Рәсем:Т.Миңнуллин 75 еллыгында.jpg|left|250px|thumb|Туфан Миңнуллин үзенең 75 еллыгына багышланган кичәдә]] [[Татарлар|Милләт]]нең олуг шәхесе Туфан Миңнуллин [[Башкортстан]]га еш барган. Төрле бәйрәмнәргә хөрмәтле кунак итеп чакырыла. Ә инде [[Башкортстан театрлары]]нда әсәрләре сәхнәләштерелгәндә спектакльләр премьераларына һәрчак үзе килеп рәхмәт әйтергә тырышкан. Туфан Туфан Миңнуллинның тирән фикерле әсәрләре [[Башкортстан|республика]] театрлары тарафыннан һәрдаим сәхнәләштерелә. [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры]] соңгы эше итеп аның “Мулла” әсәрен сәхнәгә куйды һәм ул зур уңыш белән бара. Шулай ук [[Башкорт милли яшьләр театры]], [[Нур театры|Уфа “Нур” татар дәүләт театры]], [[Туймазы татар театры]] һәм башка театрлар сәхнәләрендә Туфан аганың үлемсез яңа әсәрләре дөнья күрә. Туфан Миңнуллинны [[Башкортстан]]да гел күтәреп алдылар дип әйтеп булмый. Татар милләте язмышы өчен борчылган һәм аны яклау өчен кыю сүзләр әйткән әдип һәм дәүләт эшлеклесе [[Башкортстан татарлары]]ның кискен проблемаларына да күз йомып кала алмаган. [[Уфа]] татарлары хокукларын яклап ясаган чыгышлары өчен, Башкортстанның элекке хакимиятләре тарафыннан “теләнмәгән шәхес” – персона нон-грата дип игълан ителә. Шул хәлдән соң хәтта Уфа “Нур” татар театрында әзерләнеп беткән спектакле премьерасын да тыйдылар. Әлеге тыю берничә ел дәвам итә. Ләкин барыбер аек акыл өстен чыгып, талант иясенә Уфага килергә һәм әсәрләрен сәхнәләштерүгә юл ачыла.<ref>[http://qazan-radiosi.com/node/682 Туфан Миңнуллин вафатын Уфада да авыр кичерәләр]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ырынбурда иҗаты === [[Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур татар дәүләт драма театры|Ырынбур татар театры]]ның сәнгать җитәкчесе [[Рөстәм Абдуллаев]] 20 ел эчендә язучы Туфан Миңнуллин әсәрләре буенча унга якын спектакль куйя. Ә [[2011 ел]]да драматургның берьюлы ике әсәре сәхнәләштерелә – “Нәзер” һәм “Төш” спектакле театр репертуарында аеруча популярлык казанды. Соңгы ике ел эчендә Туфан ага артистлар белән бергә Татарстанның егермеләп районында булып, тамашачылар белән очрашты. [[29 октябрь]]дә Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры үзенең 22нче театраль сезонын драматург Туфан Миңнуллинның «Төш» спектакле белән ача.Танылган драматург театр сезонын ябу тантанасында да катнашкан. [[2012 ел]] башында [[Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур татар дәүләт драма театры]] агымдагы елны Туфан Миңнуллин елы дип игълан иткә. Театрга ярдәм итү максатыннан театр каршында берничә ел элек оештырылган “Берлек” фонды әгъзалары белән Туфан ага тыгыз элемтәдә торып, хезмәттәшлек иткән.<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24568331.html Туфан Миңнуллин һәм Ырынбур татарлары]</ref> == Сәяси эшчәнлек == [[Рәсем:Туфан Миңнуллин, 26.04.2012.jpg|right|270px|thumb|Туфан Миңнуллин Дәүләт Советында үзенең соңгы чыгышын ясый, 26 апрель, 2012 ел.]] Туфан Миңнуллин — [[1990-еллар|1990 еллардагы]] милли хәрәкәт активисты. [[Татарстан]] [[Татарстан суверенитеты|суверенитетын]], [[татар теле]]нең дәүләт статусын яулап алуда аның өлеше зур. [[1984 ел]]да ул беренче тапкыр Татарстан АССР Югары Советына сайлана ([[1984 ел|1984]]-[[1989 ел|1989]]). [[1989 ел|1989]]-[[1991 ел|1991]] елларда ул кабат депутат булып эшли. Туфан Миңнуллин беренче (1995-1999), икенче (1999-2004), өченче (2004-2009) һәм дүртенче ([[2009 ел|2009]]-[[2014 ел|2014]]) чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]]на депутат итеп сайланды. Дүртенче чакырылыш [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] депутаты этикасы кагыйдәләрен үтәү буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы комиссиясе әгъзасы, «Мәгариф» милли проектын гамәлгә ашыруны тикшереп тору буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советы комиссиясе әгъзасы булып торган иде. Туфан Миңнуллин депутатлар арасында иң өлкән яшьтә булу сәбәпле берничә чакырылышның беренче утырышларын татар телендә ачып җибәрә иде<ref>[http://www.gossov.tatarstan.ru/news/show/542 19 марта 2009 года состоялось первое заседание Государственного Совета РТ четвертого созыва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110822173058/http://www.gossov.tatarstan.ru/news/show/542 |date=2011-08-22 }} {{ref-ru}}</ref>. Депутат буларак ул һәрвакыт [[татар теле]], мәдәнияте, [[татарлар|милләте]] язмышы турында чыгышлар ясый иде, татар халкын дәүләт дәрәҗәсендә яклый иде. Үзенең соңгы чыгышын Туфан Миңнуллин [[2012 ел]]ның [[26 апрель|26 апрелендә]] ясый<ref>{{Citation |title=Туфан Миңнуллин:“Кеше белән язылмаган законнар идарә итәргә тиеш, аның эчке дөньясы, аның рухы...” |url=http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/05/03/75139/ |access-date=2012-05-13 |archive-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525081122/http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/05/03/75139/ |dead-url=yes }}</ref>. {{Цитата|автор=Туфан Миңнуллин, [[2012 ел]]ның [[26 апрель|26 апреле]]|...Без бүгенге көндә “Татарстан – спорт республикасы, Казан – спорт башкаласы” дип әйтәбез. Бик әйбәт. Спорт та кирәк. Барысы да кирәк. Әмма ләкин бер юнәлештә генә үсү безне мактамый. Сезнең, әйтик, театрдан спектакль карап чыкканнан соң тамашачыларның җыелып сугышканын ишеткәнегез бармы? Юк. Ә хоккей карагач чыгып сугышалар. Бу нәрсә дигән сүз? Бу сугышучыларның культура дәрәҗәсе бик түбән, алар спортка неандерталецлар күзлегеннән чыгып кына карыйлар дигән сүз. Ә менә аерым бер кешенең рухи ихтыяҗы буларак моңа карамыйлар. Шуңа күрә без бу әйберләргә аерым игътибар бирергә тиеш...}} == 2050 елда яшәячәк татар кызына ачык хат == Дүртенче чакырылыш Татарстан Дәүләт Советының алтынчы утырышында Туфан Миңнуллин «2050 елда яшәячәк татар кызына ачык хат» дип исемләнгән чыгыш ясый<ref>[http://vatantat.ru/page25013.htm ңны кабыз, әби!]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Әлеге хатында ул Татарстан хөкүмәтен тәнкыйтьләп, милли мәсьәләләргә акча бүленмәвен акча булмау белән түгел, ә теләк булмау белән аңлата: {{Цитата|автор=Туфан Миңнуллин|...Эшләр болай барса, 2050 елда яшәгән татар кызы мең еллар сөйләнеп килгән әби-бабай телен дә онытыр, бәлки милләтен дә алыштырыр. Моңа ул гаепле булмас, без – тырыша-тырыша шул юлдан барабыз... Мин эшләнмәгән эшләр өчен 2050 елда яшәячәк татар кызыннан гафу үтенәм...}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1974 ел|1974]] — «Үзебез сайлаган язмыш» пьесасы өчен яшьләрнең [[Муса Җәлил премиясе|Муса Җәлил исемендәге премиясе]]. * [[1979 ел|1979]] — Станиславский исемендәге Дәүләт премиясе («[[Әлдермештән Әлмәндәр]]» пьесасы өчен). * [[1979 ел|1979]] {{Тукай бүләге}} — «Ай булмаса, йолдыз бар» исемле мелодрамасы өчен [[Тукай премиясе|Г. Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе]]. * [[1984]] — «Почет Билгесе» ордены белән бүләкләнә. * [[2005 ел|2005]] — Татарстан Республикасы халык язучысы. * 2011 ― [[Гамил Афзал исемендәге әдәби премия]]<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/aktanysta-gamil-afzal-premiyase-tapsyrdylar-5878342 Актанышта Гамил Афзал премиясе тапшырдылар]. [[Татар-информ]], 28.10.2023</ref> * Казанның шәрәфле гражданины. * [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан]] һәм Россия атказанган сәнгать эшлеклесе. == Фотосурәтләр == <gallery perrow="6" widths="150" heights="120" caption="Туфан Миңнуллин"> Файл:Т. Миңнуллин.jpg|Туфан Миңнуллин Файл:Т.Миңнуллин һәм Ф.Мөхәммәтшин.jpg|[[Фәрид Мөхәммәтшин]] белән Файл:Т.Миңнуллин Тукай һәйкәле янында.jpg|[[Тукай]] һәйкәле янында Файл:Х.Туфан, С.Хәким, Т.Миңнуллин.jpg|[[Хәсән Туфан]] һәм [[Сибгат Хәким]] белән, 1970 нче еллар Файл:Туфан Миңнуллин, 2010.jpg|2010 елда Файл:Т.Миңнуллин бюсты.jpg|Т. Миңнуллин бюсты<ref>{{Cite web |url=http://intertat.ru/tt/madaniyat-tt/item/47955-tufan-miңnullinga-һәykәl-achyildyi-foto.html#comment139285 |title=Туфан Миңнуллинга һәйкәл ачылды |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151012225733/http://intertat.ru/tt/madaniyat-tt/item/47955-tufan-mi%D2%A3nullinga-%D2%BB%D3%99yk%D3%99l-achyildyi-foto.html#comment139285 |archivedate=2015-10-12 |accessdate=2015-09-02}}</ref>. архитектор — Винера Абдуллина. [[2015]] Файл:Түбән Кама татар театры.jpg|Туфан Миңнуллин исемендәге [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] Файл:Туфан Миңнуллин музее.jpg|[[Туфан Миңнуллин музее (Кама Тамагы)|Кама Тамагындагы музее]] </gallery> == Хәтер == * [[2012 ел]]ның [[12 август]]ында [[Кама Тамагы]]нда [[Туфан Миңнуллин музее (Кама Тамагы)|музее]] ачылган. * [[2012 ел]]ның [[24 октябрь|24 октябрендә]] [[Казанда]]гы [[Туфан Миңнуллин урамы (Казан)|урамга]] исеме бирелгән. * [[2012 ел]]да [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры]]на исеме бирелә. * Туган авылы [[Олы Мәрәтхуҗа]] авылында «Таттелеком» АҖ (''2006-2019 елларда АҖ җитәкчесе [[Лотфулла Шәфигуллин]]'') көче белән [[Туфан Миңнуллин утары]] булдырылган. * [[2015 ел]]ның [[25 август]]ында [[Кама Тамагы]]нда [[Туфан Миңнуллин музее (Кама Тамагы)|музее]] ишегалдында бюсты ачыла. Авторы — сынчы Винера Абдуллина. * [[2015 ел]]да драматургия өлкәсендә Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Республикасы Язучылар берлеге тарафыннан әдәби премия — [[Туфан Миңнуллин премиясе]] гамәлгә куелган<ref>[http://rus.sptatar.com/premiya-imeni-tufana-minnullina/ Туфан Миңнуллин исемендәге премия.] [[ТР язучылар берлеге]] сайты</ref>. {{Викиөзек}}{{Портал|Шәхесләр}} * Ф. Г. Аитова исемендәге татар телендә укытучы 12нче гимназиядә (''Декабристлар урамы, 89А йорты'') [https://edu.tatar.ru/moskow/page2218.htm/page2679502.htm Туфан Миңнуллин музее] (Туфан Миңнуллин истәлегенә багышланган мемориаль зал) оештырылган, аның исемендәге [https://edu.tatar.ru/moskow/page2218.htm/page2540654.htm республикакүләм конференция] уздырылып килә<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kazannyn-155nce-gimnaziyasenda-nurixan-fattax-muzee-acyldy-5887618 Казанның 155нче гимназиясендә Нурихан Фәттах музее ачылды.] [[Татар-информ]], 15.05.2024</ref>. * [[2024 ел]] ― Казанда Туфан Миңнуллин исемендәге «Күзлек» театраль лабораториясе үтә<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-berence-martaba-tufan-minnullin-isemendage-kuzlek-teatral-laboratoriyase-utacak-5891454 Казанда беренче мәртәбә Туфан Миңнуллин исемендәге «Күзлек» театраль лабораториясе үтәчәк.] [[Татар-информ]], 5.08.2024</ref>. * [[2025 ел]] ― «Ай булмаса, йолдыз бар» әсәре буенча [[Татарстан — Яңа Гасыр|«Татарстан - Яңа Гасыр» каналы]] белән берлектә «Ватан 21 гасыр» киноширкәте 10 серияле [[Ай булмаса, йолдыз бар (телесериал)|телесериал]] төшерә (режиссёр [[Александр Далматов]]). * 2025 елның 30 августында [[Толстой урамы (Казан)|Казанның Толстой урамының]] 2001―2012 елларда әдип яшәгән 16А йорты диварына истәлек тактасы куелган (авторы Мәскәү скульпторы [[Рим Акчурин]])<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tufan-minnullin-yasagan-iortlarnyn-bersena-memorial-takta-kueldy-5910090 Туфан Миңнуллин яшәгән йортларның берсенә мемориаль такта куелды.] [[Татар-информ]], 30.08.2025</ref>. * 2025 елда [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры]] базасында Туфан Миңнуллин әсәрләре буенча куелган спектакльләр катнашында «Заман кыңгыравы» милли драматургия театр фестиваль-бәйгесе уза. Фестивальдә Башкортстаннан, Йошкар-Ола, Ырынбур, Нукус шәһәрләреннән, шулай ук, Казан белән Чаллыдан театр коллективлары катнаша<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tuban-kamada-tufan-minnullin-asarlare-buenca-kuelgan-spektakllar-festivale-baslandy-5912541 Түбән Камада Туфан Миңнуллин әсәрләре буенча куелган спектакльләр фестивале башланды.] Татар-информ, 14.10.2025</ref>. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}} </small> == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} === Туфан Миңнуллин тормыш юлы === * [http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=53 Белем.ру сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311204027/http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=53 |date=2016-03-11 }} * [http://www.gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1131&Itemid=81 Тукай порталы]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://adiplar.narod.ru/minnullin_tufan.htm Татар язучылары порталы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Туфан Миңнуллин иҗаты === * [http://www.tatknigafund.ru/authors/223 Туфан Миңнуллин китаплары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117015212/http://www.tatknigafund.ru/authors/223 |date=2012-01-17 }} * [https://web.archive.org/web/20160312001000/http://miras.belem.ru/node/74 Мирас.белем.ру сайты] * [http://kitap.net.ru/minnullin/ kitap.net сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612015737/http://kitap.net.ru/minnullin/ |date=2010-06-12 }} * [http://www.edurt.ru/index.php?rubrika=102&st=1305&type=3&str=2 Туфан Миңнуллин иҗатына гомуми йомгак] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174028/http://www.edurt.ru/index.php?rubrika=102&st=1305&type=3&str=2 |date=2016-03-05 }} * [http://www.musulman.su/index.php/2010-10-18-17-02-26/2010-10-18-17-04-09/2029-2010-12-13-18-24-20.html «Мулла» әсәре]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Туфан Миңнуллин, аның иҗаты турында === * [http://www.tufanminnullin.com/ '''Туфан Миңнуллинның тормыш һәм иҗат юлына багышланган рәсми сайт'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180518220842/http://www.tufanminnullin.com/ |date=2018-05-18 }} * [http://www.tufanminnullin.com/2012/08/blog-post_12.html Гыйззәтулла Әнвәр оглы Хәсән: Әх , Туфан абый] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305202825/http://www.tufanminnullin.com/2012/08/blog-post_12.html |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20170412201934/http://www.tufanminnullin.com/2012/09/tufan-bulip-kara-sin-bashi.html МАРСЕЛЬ ГАЛИЕВ: Туфан булып кара син!] * [http://www.tufanminnullin.com/2012/09/zinnur-hosniyar-tufan-abiga.html Зиннур Хөснияр: Туфан абыйга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170412201946/http://www.tufanminnullin.com/2012/09/zinnur-hosniyar-tufan-abiga.html |date=2017-04-12 }} * [http://www.tufanminnullin.com/2012/10/robert-minnullin-tufan-minnullinny-70-yashen.html Роберт Миңнуллин: Туфан Миңнуллинның 70 яшенә] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170412202009/http://www.tufanminnullin.com/2012/10/robert-minnullin-tufan-minnullinny-70-yashen.html |date=2017-04-12 }} * [https://web.archive.org/web/20190818181323/http://www.tufanminnullin.com/2012/12/TAGYN-BER-OChRAShU.html Тагын бер очрашу] * [https://web.archive.org/web/20170413172133/http://www.tufanminnullin.com/2012/12/Farit-Bikchantaev-Tufan-abyj-mine-uzena-bik-jakyn-zhibarmade.html Фәрит Бикчәнтәев: "Туфан абый мине үзенә бик якын җибәрмәде..."] * [http://www.intertat.ru/clauses/?pid=203/ Туфан Миңнуллинның “Дивана” спектакле турында]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azatliq.org/content/article/24568331.html Туфан Миңнуллин һәм Ырынбур татарлары] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=5952 Туфан Миңнуллин үзенең соңгы интервьюсында: Фәкыйрь язучыга акча кызгану – дәүләт эше түгел!] * [http://www.vatantat.ru/page38547.htm Туфрактан яралган Туфан]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.matbugat.ru/news/?id=4072 Туфан Миңнуллин: “Үз халкың өстеннән донос язу – халкыңа хыянәт итү”] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=6039 «Исән-сау бул, Разил!»] === Туфан Миңнуллин белән хушлашу === * [http://www.azatliq.org/content/article/24566942.html Туфан Миңнуллин вафат] * [http://www.tatartime.com/?p=9109 Туфан Миңнуллин вафат (видео истәлекләр)]{{Deadlink|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.azatliq.org/content/article/24567164.html Туфан ага татар халкының киләчәге өчен борчылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24568805.html Туфан Миңнуллин белән хушлашу] * [http://www.business-gazeta.ru/article/58830/ Фарид Бикчантаев: «Он был для нас как Мольер для «Комеди Франсез…»] * [http://www.youtube.com/watch?v=oLIhV2w74wo Туфан Миңнуллинны соңгы юлга озаттылар] {{Сайланган мәкалә}} == Шулай ук карагыз == {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 4 нче чакырылыш депутатлары (2009-2014)}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 3 нче чакырылыш депутатлары (2004-2009)}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 2 нче чакырылыш депутатлары (1999-2004)}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 1 нче чакырылыш депутатлары (1995-1999)}} {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} {{Портал|Шәхесләр}} {{DEFAULTSORT:Миңнуллин, Туфан}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар милли хәрәкәте шәхесләре]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Җәлил премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Станиславский исемендәге Дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Дамир Сираҗиев премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Щепкин театр укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казанның шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:ПЕН-үзәк әгъзалары]] [[Төркем:Туфан Миңнуллин]] [[Төркем:Казанның Яңа бистә зиратында җирләнгән шәхесләр]] [[Төркем:Гамил Афзал премиясе лауреатлары]] rbu3efv34tmrrb7u7b3whx0zvj0djq4 0 14482 6099589 6090873 2026-11-08T01:24:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099589 wikitext text/x-wiki {{УК}}'''Тукай районы''' ({{lang-ru|Тукаевский район}}) – [[Русия|Россия Федерациясе]] [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] составындагы [[административ-территориаль берәмлек]] һәм муниципаль берләшмә ([[муниципаль район]]). Административ үзәк — [[Чаллы|Яр Чаллы]], әмма шәһәр үзе районга керми. 2020 елга халык саны 42 511 кеше тәшкил итә<ref name=бюллетень/>. Тукай районы — халыкның тормыш дәрәҗәсе һәм икътисадый үсеш күрсәткечләре буенча Татарстан районнары арасында лидерларның берсе<ref name=Svetly/>. 2019 ел нәтиҗәләре буенча ул республика муниципалитетларының социаль-икътисади үсеше рейтингында бишенче булды, ә 2020 елда беренче өчлеккә керде. [[Тулаем территориаль продукт]] күләме — 42,9 млрд.сум, ә аның үсеше темпы 106,9 % тәшкил итте<ref name=Business1>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/457688 |title=Иногда сложно понять, есть ли вообще границы между Челнами и Тукаевским районом |date=2020-02-14 |publisher=Business Online |accessdate=2020-11-17}} </ref><ref name=BizRu/>. Районда сәнәгать җитештерүе һәм аграр өлкә яхшы үсеш алган. Регионның эре предприятиеләренә [[Чаллы-Бройлер|«Чаллы-Бройлер»]], [[Кама Беконы|«Кама Беконы»]], [[Чаллы элеваторы]], [[Яр Чаллы икмәк комбинаты]] керә<ref name=Business1/>. Яр Чаллыда 2016 елдан бирле [[алгарышлы социаль-икътисади үсеш территориясе]] (АСИҮТ) эшләп килә, бу республикадагы мондый биш территориянең иң беренчесе<ref name="nabchelny.ru">{{cite web |url = http://nabchelny.ru/news/35049 |title = Шесть компаний получили статус резидентов ТОСЭР «Набережные Челны» |date = 2019-01-22 |publisher = Официальный сайт города Набережные Челны |accessdate = 2020-10-29 }}</ref><ref name=brc>{{cite web |url = https://rt.rbc.ru/tatarstan/09/01/2020/5e16f9979a794716f41f7246 |title = Челны для малого бизнеса: резидентам ТОСЭР снизили порог по инвестициям |author = Оксана Сотник |date = 2020-01-09 |publisher = РБК-Татарстан |accessdate = 2020-10-31}}</ref>. == География == Тукай районының мәйданы 172 949 гектардан артык тәшкил итә, шуның 20,6 мең гектары [[урман]]нар белән капланган<ref name=Regnum1>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/society/2744863.html |title=Скандал в Татарии: природный парк «споткнулся» о бизнес |author=Анастасия Степанова |date=2019-10-11 |publisher=Regnum |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2021-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804083148/https://regnum.ru/news/society/2744863.html }}</ref>. Район республиканың төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан. Төньякта — Татарстанның [[Менделеевск районы|Менделеевск]] һәм [[Әгерҗе районы|Әгерҗе районнары]], көнбатышта — [[Алабуга районы|Алабуга]] һәм [[Түбән Кама районы|Түбән Кама]], көньякта — [[Зәй районы|Зәй]], көнчыгышта — [[Сарман районы|Сарман]] һәм [[Минзәлә районы|Минзәлә районнары]] белән чиктәш. 2020 елга район халкы саны 42 511 кеше тәшкил итә<ref name=бюллетень>{{cite web |url= https://tatstat.gks.ru/storage/mediabank/%D0%9C%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB2020_308759_311478.pdf |title= Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2020 года. Статистический бюллетень |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2021-01-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210124015920/https://tatstat.gks.ru/storage/mediabank/%D0%9C%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB2020_308759_311478.pdf }}</ref>. == Герб һәм әләм == Герб һәм әләмдәге сурәтләр Татарстанның социаль-икътисади үсешендә районның ролен күрсәтә. Андагы төп фигура булып көч, егәрлек, ышаныч һәм батырлыкны чагылдыручы алтын [[арыслан]] тора. Таяк очына беркелгән җиде көмеш сөлге традицион [[Сабан туе|Сабантуй]] бәйрәме белән берләшкән күпмилләтле халыкның дуслыгын күрсәтә. Гербның зәңгәр аслыгы районның [[Чулман|Чулман елгасы]] буенда урнашуына күрсәтә. Алтын төс — байлык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акылны, көмеш — чисталык, камиллек, үзара аңлашу һәм тынычлыкны аңлата<ref name=Tatcenter>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/district/tukaevskij-rajon/ |title=Тукаевский район |publisher=Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-11-17}} </ref>. == Тарих == [[Файл:Администрация Тукаевского района Республики Татарстан.jpg|thumb|250px|Тукай районы администрациясе бинасы]] Хәзерге район территориясендә беренче кешеләр яшәгән җирлекләр безнең эрага кадәр өченче меңъеллыкта барлыкка килә. [[XIV гасыр]]ның икенче яртысында бу җирләр [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгар дәүләтенә]] керә<ref>{{cite web |url=http://cod16.ru/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/tukaevskij-rajon-respubliki-tatarstan-323.html |title=Тукаевский район Республики Татарстан |date=2015-02-11 |publisher=Городской портал Казани |accessdate=2020-11-21 |archivedate=2020-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203135353/http://cod16.ru/%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D1%80%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B8/tukaevskij-rajon-respubliki-tatarstan-323.html }}</ref>. Тукай районы 1930 елда [[Чаллы|Яр Чаллы]] шәһәре административ үзәге буенча Чаллы районы буларак оештырыла. «Чаллы» сүзе [[Төрки халыклар|төрки]] телләрдәге «чаллы» (тау, ялан авышлык) һәм [[рус теле]]ндәге «челн» (көймә) сүзләрннән килеп чыккан. 1920 елга кадәр Тукай районы территориясе [[Уфа губернасы]]ның [[Минзәлә өязе]]нә керә, 1920 елда [[өяз]] яңа оешкан [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]] составына керә. 1976 елда Тукай районы дип үзгәртелә{{sfn|Зиганшин|2015|с=256}}. 2009 елда Дәүләт Советы «[[Никошновка|Никошновка авылы]]» торак пунктын төзү турында карар кабул итә. Авыл җирлеге элек-электән була, әмма кешеләр йортларын җәен ял өчен генә куллана башлагач, 1992 елда аны дәүләт реестрыннан төшереп калдыралар. Вакыт узу белән кешеләр авылга даими яшәү өчен кире кайта башлыйлар, бу, үз чиратында, торак пунктны яңадан теркәргә сәбәбе була<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/30-06-2009/na-territorii-tukaevskogo-rayona-rt-poyavitsya-novyy-naselennyy-punkt-5227305 |title=На территории Тукаевского района РТ появится новый населенный пункт |date=2009-06-30 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-17}} </ref>. 2006 елдан 2010 елга кадәр районны [[Таһир Хөрмәтуллин]], ә 2010 елдан 2017 елга кадәр — [[Васил Хаҗиев]] җитәкли<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/vasil-hazeev-slozhil-polnomochiya-glavy-tukaevskogo-rajona/ |title=Василь Хазеев сложил полномочия главы Тукаевского района |date=2017-12-08 |publisher=интернет-портал TatCenter.ru (Татцентр.ру) |accessdate=2020-11-18}} </ref>. 2018 елда Хаҗиев һәм Башкарма комитет башлыгы [[Рәсим Асылгәрәев]]ка каршы 11 гектар [[наратлык]] җирен законсыз рәвештә 49 елга арендага бирү буенча [[Җинаять|җинаять эше]] кузгатыла<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/146253-zakryli-ugolovnoe-delo-byvshego-glavy-tukaevskogo-rayona-rt |title=Ушел лесом: дело тукаевского главы закрыли за сроком давности |date=2019-07-25 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-18 |archivedate=2021-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624125717/https://realnoevremya.ru/articles/146253-zakryli-ugolovnoe-delo-byvshego-glavy-tukaevskogo-rayona-rt }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/390179 |title=Я не виновен, я глава района, делал все законно!»: Хазеев отказался от признаний |date=2018-07-27 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-18}} </ref>. Аның урынына яңа район башлыгы итеп [[Фаил Камаев]] билгеләнә. 2020 елда Башкарма комитет башлыгы [[Ленар Авзалов]]ка карата да җинаять эшләре кузгатылган, ул вәкаләтләрен арттыруда һәм караклыкта гаепләнә<ref>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/accidents/3018099.html |title=В Татарии главу районного исполкома подозревают в мошенничестве |date=2020-07-23 |publisher=Regnum |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2020-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726184400/https://regnum.ru/news/accidents/3018099.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5f1952409a7947460a134dda |title=Глава исполкома Тукаевского района РТ стал фигурантом уголовного дела |date=2020-07-23 |publisher=РБК Татарстан |accessdate=2020-11-17}} </ref><ref>{{cite web |url=https://kazan.mk.ru/incident/2020/07/23/glava-ispolkoma-tukaevskogo-rayona-rt-podozrevaetsya-v-moshennichestve.html |title=Глава исполкома Тукаевского района РТ подозревается в мошенничестве |date=2020-07-23 |publisher=Сетевое издание «МК - Поволжье» |accessdate=2020-11-17}} </ref>. Октябрь аенда район башкарма комитетының яңа башлыгы итеп [[Айрат Хәбибуллин]] билгеләнде<ref>{{cite web |url=https://tnv.ru/news/policy/133181-novym-glavoy-ispolkoma-tukaevskogo-rayona-rt-naznachen-ayrat-khabibullin/ |title=Новым главой исполкома Тукаевского района РТ назначен Айрат Хабибуллин |date=2020-10-21 |publisher=«ТРК «Новый Век» |accessdate=2020-11-17}} </ref>. 2024 елның 15 ноябрендә [[Камил Нәҗмиев|Камил Рим улы Нәҗмиев]] (1974 елгы, [[Минзәлә районы]] [[Тауасты Байлар]] авылында туган) район башкарма комитеты җитәкчесе {{comment|в.б.|вазыйфаларын башкаручы}} итеп билгеләнгән<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kamil-namiev-tukai-raiony-baskarma-komitety-baslygy-vazifasyn-baskarucy-itep-bilgelande-5896318 Камил Нәҗмиев Тукай районы башкарма комитеты башлыгы вазифасын башкаручы итеп билгеләнде.] [[Татар-информ]], 15.11.2024</ref>. == Халык == [[Милләт]]ләр буенча бүленеш: [[татарлар]] — 71,07 %, [[руслар]] — 24,26 %, [[Чуашлар|чувашлар]] — 1,48 % һәм башкалар. 2020 елга район халкы саны 42 511 кеше тәшкил итә<ref name=бюллетень/>.{{Население|Тукаевский район}} === Милли состав === {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! Милләт !! [[1970]]<ref name="ВОТ">Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о [[Татарстан]]е (Экономико-географический справочник). — Казань, [[1994]]</ref> !! [[1979]]<ref name="ВОТ"/> !! [[1989]]<ref name="ВОТ"/> !! [[2002]]<ref>{{Citation |title=2002 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2013-10-29 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>!! [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |access-date=2013-10-29 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' | [[татарлар]] || 81,0% || 73,7% ||76,0% || 74,9%||71,1% |- class='bright' | [[руслар]] || 18,0% || 23,2% || 20,7% || 22,5%||24,3% |- class='bright' | [[чуашлар]] || ? || ? || 1,1% || 1,2% || 1,2% |} == Муниципаль-территориаль бүленеш == Тукай районында 23 [[авыл җирлеге]]нә кергән 88 торак пункт бар<ref>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/917016241 |title=Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования "Тукаевский муниципальный район" и муниципальных образований в его составе (с изменениями на 17 апреля 2012 года) |publisher=Техэксперт |accessdate=2020-11-18}} </ref>. {{Автонумерация | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Авыл җирлекләре | Заголовок3 = Административ үзәк | Заголовок4 = Торак<br>пунктлар<br>саны | Заголовок5 = Халык | Заголовок6 = Мәйдан,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число | |[[Әҗмәкәй авыл җирлеге]] | [[Яңа (Тукай районы)]] | 4 | {{ Население | Азьмушкинское сельское поселение | тс }} | | |[[Бәтке авыл җирлеге]] | [[Бәтке (Тукай районы)]] | 4 | {{ Население | Бетькинское сельское поселение | тс }} | | |[[Биклән авыл җирлеге]] | [[Биклән]] | 4 | {{ Население | Биклянское сельское поселение | тс }} | | |[[Боерган авыл җирлеге]] | [[Боерган]] | 4 | {{ Население | Биюрганское сельское поселение | тс }} | | |[[Борды авыл җирлеге]] | [[Борды]] | 3 | {{ Население | Бурдинское сельское поселение | тс }} | | |[[Иштирәк авыл җирлеге]] | [[Иштирәк (Тукай районы)]] | 3 | {{ Население | Иштеряковское сельское поселение | тс }} | | |[[Калмаш авыл җирлеге]] | [[Калмаш (Тукай районы)]] | 2 | {{ Население | Калмашское сельское поселение | тс }} | | |[[Калмия авыл җирлеге]] | [[Калмия]] | 3 | {{ Население | Калмиинское сельское поселение | тс }} | | |[[Князево авыл җирлеге]] | [[Татарстан Совхозы]] | 5 | {{ Население | Князевское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | | |[[Комсомолец авыл җирлеге]] | [[Комсомолец]] | 1 | {{ Население | Комсомольское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | | |[[Түгәрәк Күл авыл җирлеге]] | [[Түгәрәк Күл (Тукай районы)]] | 1 | {{ Население | Круглопольское сельское поселение | тс }} | | |[[Күзкәй авыл җирлеге]] | [[Күзкәй]] | 4 | {{ Население | Кузкеевское сельское поселение | тс }} | | |[[Кече Шилнә авыл җирлеге]] | [[Кече Шилнә]] | 6 | {{ Население | Малошильнинское сельское поселение | тс }} | | |[[Мәләкәс авыл җирлеге]] | [[Мәләкәс (Тукай районы)]] | 5 | {{ Население | Мелекесское сельское поселение | тс }} | | |[[Мусабай-Завод авыл җирлеге]] | [[Мусабай-Завод]] | 3 | {{ Население | Мусабай-Заводское сельское поселение | тс }} | | |[[Түбән Суыксу авыл җирлеге]] | [[Түбән Суыксу]] | 5 | {{ Население | Нижнесуыксинское сельское поселение | тс }} | | |[[Яңа Троицкий авыл җирлеге]] | [[Яңа Троицки (Тукай районы)]] | 5 | {{ Население | Новотроицкое сельское поселение (Тукаевский район) | тс }} | | |[[Сәмәкәй авыл җирлеге]] | [[Сәмәкәй]] | 4 | {{ Население | Семекеевское сельское поселение | тс }} | | |[[Иске Абдул авыл җирлеге]] | [[Иске Абдул]] | 6 | {{ Население | Староабдуловское сельское поселение | тс }} | | |[[Иске Дөреш авыл җирлеге]] | [[Иске Дөреш]] | 5 | {{ Население | Стародрюшское сельское поселение | тс }} | | |[[Теләнче-Тамак авыл җирлеге]] | [[Теләнче-Тамак]] | 5 | {{ Население | Тлянче-Тамакское сельское поселение | тс }} | | |[[Шилнәбаш авыл җирлеге]] | [[Шилнәбаш]] | 2 | {{ Население | Шильнебашское сельское поселение | тс }} | | |[[Яңа Бүләк авыл җирлеге]] | [[Яңа Бүләк (Тукай районы)]] | 4 | {{ Население | Яна-Булякское сельское поселение | тс }} | }} === Хәзерге көндә === Тукай районы, халыкның тормыш дәрәҗәсе һәм икътисадый үсеш күрсәткечләре буенча, [[Татарстанның түбән урбанизацияле районнары]] арасында беренче урында тора<ref name=Svetly>{{cite web |url=http://tukai-rt.ru/index.php/news/vesti/ekonomika-rastet |title=Экономика растет |date=2020-08-28 |publisher=Якты юл ("Светлый путь"). |accessdate=2020-11-17 }}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2019 елда Тукай районы муниципалитетларның социаль-икътисади үсеше рейтингында бишенче урында торган. Бу елны тулаем территориаль продукт күләме — 42,9 млрд.сум, ә үсеше темпы 106,9 % ны тәшкил иткән. Район халкының җан башына акча чыгымнары — аена 24 мең, ә уртача айлык [[хезмәт хакы]] — 33 мең сум<ref name=Business1/>. 2020 елда Тукай районы Татарстанның икътисади яктан алга киткән районнарының беренче өчлегенә керә<ref name=BizRu>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/news/357573/ |title=Тукаевский район вошел в тройку лидеров экономического рейтинга Татарстана |date=2020-11-18 |publisher=Портал предпринимателей Chelny-biz.ru |accessdate=2020-11-21}} </ref>. Районда эшсезлек дәрәҗәсе 0,47 % ны тәшкил итә, бу 0,53% лы республика күрсәткеченнән түбәнрәк. Мондагы эшкә яраклы халыкның яртысы [[Кече эшмәкәрлек|кече]] һәм [[Урта бизнес|урта предприятиеләрдә]] эшли. Тукай районында барлыгы 2597 предприятие теркәлгән, алар [[тулаем төбәк продукты]]ның 28,9 % ын тәшкил итә. 2020 елның гыйнвар-март айларында районда кече һәм урта бизнес әйләнеше 10 млрд. сум булган, шул предприятиеләрнең 8,2% ы — [[сәүдә]], 13,5% ы — [[эшкәртү сәнәгате]], 12,8% ы [[төзелеш]] белән шөгыльләнә, 10,8% ы [[транспорт]] өлкәсендә эшли<ref name=Business1/><ref name=Chelny>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/news/347113/ |title=Тукаевский район нарастил долю малого и среднего бизнеса в экономике до 28,9% |date=2020-08-27 |publisher=Портал предпринимателей Chelny-biz.ru |accessdate=2020-11-17}} </ref>. === Сәнәгать === Төбәктә сәнәгать җитештерүе үсеш алган. 2019 елда район предприятиеләре үзләре җитештергән 34,1 млрд. сумлык товар төяп озаткан, ә [[сәнәгать җитештерүе индексы]] 101,5% тәшкил иткән. Тукай районының эре предприятиеләренә [[Чаллы-Бройлер|«Чаллы-Бройлер»]] (8,6 млрд сум), [[Кама Беконы|«Кама Беконы»]] (5,6 млрд сум), [[Чаллы элеваторы]] (5,13 млрд сум) һәм [[Чаллы икмәк продуктлары комбинаты]] (3,5 млрд сум) керә<ref name=Business1/>. 1976 елда нигез салынган [[Чаллы ТБЭ Мелиорация заводы|«Чаллы ТБЭ Мелиорация заводы»]] елына 60 мең м³ [[тимер-бетон эшләнмәләр]] чыгара. «Чаллы Икмәк продукты» — республиканың иң эре агросәнәгать предприятиеләренең берсе, аның 95 мең тонна икмәклек ашлык элеваторы, ике [[тегермән]], [[катнаш азык]] һәм [[ярма]] заводлары керә. «Чаллы элеваторы» эшчәнлеге [[Бөртекле культуралар|бөртекле]] һәм [[майлы культуралар]] кабул итүгә, саклауга, киптерүгә һәм эшкәртүгә, шулай ук ярмалар җитештерүгә юнәлдерелгән<ref name=Tatcenter/>. === Авыл хуҗалыгы === Районның авыл хуҗалыгы җирләре 119,3 мең гектар мәйданны били, районда [[бодай]], көзге [[арыш]], [[Игүле солы|солы]], [[бәрәңге]], [[Яшелчә культуралары|яшелчә]] игелә. Тукай районы терлекчелегенең әйдәп баручы тармаклары — [[сөт-ит терлекчелеге]], [[дуңгызчылык]] һәм [[кошчылык]]. [[Авыл хуҗалыгы]] өлкәсендә үсеш алган булу сәбәпле, район Яр Чаллы шәһәрен [[Ипи|икмәк]], яшелчә, [[ит]], [[сөт]], бәрәңге белән тәэмин итә. Тукай районының иң эре авыл хуҗалыгы предприятиеләре — «Тукай», «Чаллы кошчылык фабрикасы», «Чаллы-Бройлер», «Чаллы-ит» кошчылык фабрикалары. Шулай ук төбәктә селекция-гибрид үзәге булган «Кама беконы» дуңгызчылык комплексы эшли, ул Татарстан Республикасын, [[Идел буе федераль округы|Идел буе]] һәм [[Урал федераль округы|Урал федераль округларының]] нәселле дуңгызчылык хуҗалыкларын дуңгызлар белән тәэмин итә<ref name=Tatcenter/>. 2020 елның беренче айларында районда 46,6 мең тонна дуңгыз ите җитештерелгән<ref>{{cite web |url=http://rt-online.ru/s-ohotoj-mozhno-i-v-kamen-gvozd-zabit/ |title=С охотой можно и в камень гвоздь забить |date=2019-11-14 |publisher=Общественно-политическая газета "Республика Татарстан" |accessdate=2020-11-21}} </ref>. 2020 елга районда ел саен 15,25 мең тонна сөт җитештерелә<ref name=Chelny/>. Тукай районында республика буенча авыл хуҗалыгы хезмәткәрләренең иң югары хезмәт хакы теркәлгән. Район буенча уртача хезмәт хакы 38 510 сум<ref>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/news/300988/ |title=Сельчане в Тукаевском получают самую высокую зарплату в Татарстане |date=2019-11-08 |publisher=chelny-biz.ru |accessdate=2020-11-18}} </ref>, ә сөрүлек җирләренең бер гектарыннан акчалата керем якынча 270,5 мең сум тәшкил итә. Чагыштыру өчен, рейтингта югары урыннарда торган [[Спас районы|Спас]] һәм [[Әлмәт районы|Әлмәт районнарында]] шундый керем 12 мең тирәсе<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/457503 |title=Марат Зяббаров: «В юбилейном году надеемся на понимание наших нефтяных компаний» |date=2020-02-12 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-21}} </ref>. 2019 ел Тукай районында [[шәхси ярдәмче хуҗалыклар]]га ярдәм итү елы дип игълан ителде, бу вакыт эчендә анды 14 мини-ферма төзелде<ref>{{cite web |url=http://rt-online.ru/fermery-v-tukaevskom-rajone-rt-poluchili-bolee-4-mln-rublej/ |title=Фермеры в Тукаевском районе РТ получили более 4 млн рублей |date=2019-10-14 |publisher=РТ - общественно-политическая газета |accessdate=2020-11-18}} </ref><ref>{{cite web |url=https://www.dairynews.ru/news/fermery-iz-tukaevskogo-rayona-tatarstana-otkryli-m.html |title=Фермеры из Тукаевского района Татарстана открыли мини-ферму |publisher=The dairy news |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2020-08-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803200934/https://www.dairynews.ru/news/fermery-iz-tukaevskogo-rayona-tatarstana-otkryli-m.html }}</ref>. === Инвестицион потенциал === 2019 елда республиканың капиталына [[инвестиция]]ләр 10 млрд. сум тәшкил итте, аңа «Кама беконы» — 856,8 млн. нан артык, [[Агросила|«Агросила»]] — 400 млн. нан артык, «Чаллы икмәк продукты» — 45 млн. нан артык, [[Бигеш һава аланы|«Бигеш» аэропорты]] — 239,5 млн. сумнан артык керткән<ref>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/gov/317330/ |title=«Мы были третьими, а сейчас нас опередили. Нельзя сдавать позиции, потенциала у нас достаточно» |date=2020-02-13 |publisher=chelny-biz.ru |accessdate=2020-11-21}} </ref>. 2019 елда район яңа социаль-икътисади үсеш стратегиясен кабул итте, аның нигезендә 2030 елга тулай төбәк продуктын 50% ка (40,4 млрд.нан 58,9 млрд. ка кадәр) арттыру, шулай ук 500 дән артык яңа эш урыны булдыру планлаштырыла. Бу проектта эре инвестицион программалар зур әһәмияткә ия. Алар арасына «Мусабай» бройлерларының елына 96 мең тонна [[кош ите]] җитештерә торган симертү мәйданчыгы төзелеше, [[Биклән]] авыл җирлегендә 85 га лы сәнәгать паркы, шулай ук «Чаллы Икмәк продуктлары» каршындагы 60 мең тонна сыешлы элеватор комплексы төзелеше кергән<ref>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/gov/298084/ |title=Пятилетка в Тукаевском: район готовит рост ВТП на 50% |date=2019-10-21 |publisher=Chelny-biz.ru |accessdate=2020-11-21}} </ref>. Яр Чаллыда 2016 елдан башлап [[алгарышлы социаль-икътисади үсеш территориясе]] (АСИҮТ) эшли, бу төбәтәге биш территориянең иң беренчесе. 2020 елга «Яр Чаллы» алгарышлы социаль-икътисади үсеш территориясе резидентлары булып 44 предприятие тора, 6000 нән артык яңа эш урыны булдырылган<ref name="nabchelny.ru"/><ref name=brc/>. Регионның иң эре инвестицион проектларының берсе — «Бигеш» аэропорты комплексын реконструкцияләү. 2017 елда Халыкара терминал төзелеше башланды, аның хисабына аэропортның үткәрү мөмкинлеге сәгатенә 60 тан 200 кешегә кадәр артачак. 2020 елда өч катлы аэровокзал бинасын тапшыру планлаштырыла, бу эшләрнең бәясе — 25 млн. сум, ә реконструкциянең гомуми бәясе — 1,132 млрд. сум булыр дип көтелә<ref>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/economy/2552261.html |title=Контракт на аэровокзал отдали ООО с уставным капиталом 10,5 тыс. рублей |date=2019-01-15 |publisher=Regnum |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2021-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725233008/https://regnum.ru/news/economy/2552261.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://inkazan.ru/news/society/11-02-2019/v-tatarstane-utochnili-stoimost-rekonstruktsii-aeroporta-begishevo |title=В Татарстане уточнили стоимость реконструкции аэропорта «Бегишево» |date=2019-02-11 |publisher=InKazan |accessdate=2020-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819115046/https://inkazan.ru/news/society/11-02-2019/v-tatarstane-utochnili-stoimost-rekonstruktsii-aeroporta-begishevo |archivedate=2019-08-19 }}</ref>. === Транспорт === Районның административ үзәге — Яр Чаллы шәһәре — Татарстанның төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан. Районда зур елга порты һәм Чулман елгасының сул як ярында пассажирлар причалы бар. Елга [[Каспий диңгезе|Каспий]], [[Азак диңгезе|Азов]], [[Кара диңгез|Кара]], [[Ак диңгез|Ак]] һәм [[Балтыйк диңгезе|Балтыйк диңгезләренә]] чыга. Районда Чаллы, [[Алабуга]], [[Казан]], [[Түбән Кама]], [[Зәй шәһәре|Зәй]] — [[Әлмәт]], [[Сарман]] — [[Минзәлә]] юнәлешле эре автомобиль юллары киселеше урнашкан<ref name=Tatcenter/><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/14-10-2014/v-rt-zavershena-rekonstruktsiya-avtodorogi-m7-volga-naberezhnye-chelny-vodozabor-poselok-novyy-5092282 |title=В РТ завершена реконструкция автодороги М7 «Волга» – Набережные Челны – Водозабор – поселок Новый |date=2014-10-14 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-17}} </ref>. Кама алды белән Кама аръягы [[Түбән Кама сусаклагычы|Түбән Кама ГЭСы]] плотинасы буенча тоташкан. Районда [[М7 «Идел»|М-7 «Идел»]], «[[Самар]]а — [[Ижау]]» федераль автомобиль трассасы уза. Куйбышев тармагы буенча [[Тимер юллар|тимер юл]] транспорты йөри. Районда «Бигеш» халыкара аэропорты эшли{{sfn|Зиганшин|2015|с=256}}. == Экология == Тукай районы [[күмер]] бассейны чикләрендә урнашкан, әмма күмерне эшкәртү катламнарның тирәнлеге һәм аларның дымлануы аркасында башкарылмый. [[Илбакты]], [[Теләнче-Тамак|Теләнче Тамак]], [[Күзкәй]] авыллары янында торф ятмалары бар. [[Урман]] район территориясенең 12 % ын били, [[имән]], [[юкә]], [[каен]], [[усак]], [[чыршы]], [[нарат]] — иң еш очрый торган агачлар<ref name=Tatcenter/>. 2019 елның гыйнварында җирле хакимиятнең [[Шилнә|Шилнә елгасы]] үзәнен үзгәртү проектын раслаулары билгеле булды, бу [[Олы Шилнә]] авылын су басуны булдырмау өчен эшләнәчәк. Проект җирле экологлар һәм активистлар арасында резонанс тудырды, алар Республика экология министрлыгы башлыгы [[Александр Шадриков]]ка, елга үзәнен үзгәртү өчен экологик экспертизаны күрсәтүне тәлап итеп, ачык хат белән мөрәҗәгать иттеләр<ref name=Regnum1/><ref>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/society/2553869.html |title=Земли под застройку, а «реку в безжизненный канал»? В Татарии зреет скандал |date=2019-01-17 |publisher=Regnum |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2021-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210620195153/https://regnum.ru/news/society/2553869.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://chelny-izvest.ru/news/facts/u-reki-shilna-reshili-vypryamit-ruslo-ekologi-byut-trevogu |title=У реки Шильна решили выпрямить русло: экологи бьют тревогу |author=Наталия Гарипова |date=2019-03-15 |publisher=Челнинские известия |accessdate=2020-11-21}} </ref>. Моңа кадәр бер ел алдан [[Кенәз]] һәм [[Сосновый Бор (Татарстан)|Сосновый Бор]] авылларында яшәүчеләр [[Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы|Экология һәм табигый байлыклар]] министры Шадриковка дуңгызчылык комплексын тикшерү үтенече белән мөрәҗәгать иткән иде. Халык дәгъвалары «Кама беконы» компаниясе комплексына карый<ref>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/society/2442980.html |title=«Мы задыхаемся от аммиачных паров»: жители посёлка в Татарии – Путину |date=2018-07-05 |publisher=Regnum |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2021-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210804090120/https://regnum.ru/news/society/2442980.html }}</ref>. Претензии жителей относили к комплексу, принадлежащему «Камскому бекону»<ref>{{cite web |url=https://regnum.ru/news/society/2535831.html |title=Дошколята из Татарии дышат «вонью со свинокомплекса»: сельчане бьют тревогу |date=2018-12-20 |publisher=Regnum |accessdate=2020-11-17 |archivedate=2021-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210725223155/https://regnum.ru/news/society/2535831.html }}</ref>. == Социаль өлкә == Районда 23 [[авыл]] мәдәният йорты, 32 авыл клубы, балалар сәнгать мәктәбе, 2 автоклуб эшли. Шулай ук районда 13 үзэшчән халык коллективы бар<ref name=Tatcenter/>. 2020 елда районда [[Керәшен татарлары|керәшен]] чиркәве ачыла, анда гыйбадәтләр татар телендә алып барылачак<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/religion/17-05-2010/v-tukaevskom-rayone-rt-otkrylas-kryashenskaya-tserkov-5057830 |title=В Тукаевском районе РТ открылась кряшенская церковь Подробнее: |date=2010-05-17 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-17}} </ref>. Районда 120 дән артык тарих, мәдәният, архитектура һәйкәле, шул исәптән [[Косьма чиркәве|Косьма]] һәм [[Дамиан чиркәве]], [[Вознесение чиркәве]], [[«Боровецкие ключи» чиркәве]] бар{{sfn|Зиганшин|2015|с=256}}. 2020 елда районның [[Түбән Суыксу]] авылында [[«Алга» универсаль спорт комплексы]] ачылды<ref>{{cite web |url= https://www.tatar-inform.ru/news/society/25-08-2020/v-tukaevskom-rayone-rt-otkryli-bolshoy-sportkompleks-5765893 |title=В Тукаевском районе открыли большой спортивный комплекс |date=2020-08-25 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-18}} </ref>. == Районда туган танылган кешеләр == * [[Николай Алешков]] ([[1945]], Орловка) — язучы. * [[Илдар Әхмәтов]] (''[[1985 ел|1985]], [[Боерган (Тукай районы)|Боерган]]'') — татар эстрада җырчысы. * [[Миңнегәрәй Әхмәтшин]] ([[1889]], [[Биклән]] — [[1938]]) — 1927-1929 елларда Татарстан АССР Үзәк башкарма комитеты (ТатҮБК/ ТатЦИК) рәисе. * [[Илгизәр Гайсин]] (1952, [[Казаклар (Тукай районы)|Казаклар]]), КФУ профессоры, фән докторы. * [[Зыя Закиров]] (1918, [[Әҗмәкәй]]―1985), 1947―1973 елларда «Гигант» күмәк хуҗалыгы (1972 елдан совхоз) рәисе. Татарстан АССРның атказанган зоотехнигы (1968). * [[Галимҗан Зарипов (1947)|Галимҗан Зарипов]] (1947, [[Әҗмәкәй]]), ТАССР, РФ атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, «Ворошиловский» совхозы (1982 елдан) директоры. * [[Камилла Зөлкәрнәева]] (''Елисеева'', 1998, Круглое Поле), [[билбаулы көрәш]] буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2020). * [[Харис Моратхуҗин]] ([[1895]], [[Останково]] — [[1955]]) — 1929-1932 елларда Татарстан АССР Үзәк башкарма комитеты (ТатҮБК / ТатЦИК) президиумы рәисе. * [[Рәмзи Низамов]] (1939, [[Теләнче-Тамак]]), ветеринария фәннәре докторы (1991), профессор (1997), [[Татарстанның атказанган фән эшлеклесе]] (1999). * [[Флёра Сафиуллина]] (''[[1938]], [[Теләнче-Тамак]] — [[2011]], [[Казан]]'') — тел галиме, КФУ профессоры. * [[Миңгәрәй Сәгыйдуллин]] ([[1900]], [[Югары Суыксу]] — [[1938]], [[Казан]]) — фирка хезмәткәре, язучы-журналист. * [[Илназ Рамазанов]] (2001, [[Биклән]]), көрәшче, РФ милли көрәш һәм [[билбаулы көрәш]] буенча спорт остасы, Татарстан, РФ, дөнья чемпионы. * [[Раиса Тимофеева]] (1929, [[Борды]] ― 2013), җырчы (меццо-сопрано), ТАССР атказанган артисты. * [[Индус Шәкүров]] ([[1935]], [[Мерәс (Тукай районы)|Мерәс]] — [[1996]]) — [[Ленин ордены|Ленин орденлы]] табиб (''хирург''), [[ТАССРның атказанган табибы]] (''[[1975]]''). * [[Роберт Шәрәфиев]] (1947, [[Теләнче-Тамак]]), техник фәннәр докторы (1999), [[Уфа дәүләт нефть техника университеты]] профессоры. * [[Раббани Шәрипов]] (1935―2023), милли көрәш буенча РСФСР, Татарстан АССР чемпионы. РСФСР спорт мастеры, Татарстанның атказанган спорт мастеры (1997). * [[Илмир Ямалов]] (1988), музыкант. [[Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре|ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2025). == Моны да карагыз == * [[Иске Абдул]] [[авыл]]ында 2009 елдан [[Һиндукуш (музей)|«Һиндукуш»]] музее эшли. * [[Останково чиркәве]] == Әдәбият == * Зиганшин И. И., Иванов Д. В., Томаева И. Ф. [https://eco.tatarstan.ru/file/Karman_spravochnik_web_spread.pdf Экологический гид по зелёным уголкам Республики Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210108041221/https://eco.tatarstan.ru/file/Karman_spravochnik_web_spread.pdf |date=2021-01-08 }}: Фолиант, 2015. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * [http://www.tatar.ru/files/laws/laws_48392.pdf 2010 елның 29 июнендәге 41-ТРЗ № Татарстан Республикасы Законы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20071110041623/http://info.tatcenter.ru/regions/50.htm TatCеnter.ru сайтында район турындагы бит] * [https://tukay.tatarstan.ru/ Районның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220912051935/https://tukay.tatarstan.ru/ |date=2022-09-12 }} {{Татарстан}} {{Тукай районы}} {{Габдулла Тукай}} [[Төркем:Татарстан районнары]] 261w6z1j9xp8nm5jlt97has55zv0utu 0 14598 6099395 6085571 2026-11-07T12:20:23Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099395 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Ак Барс (мәгънәләр)}} {{ҮК}} '''"Ак Барс" ''' — [[Континенталь хоккей лигасы]]нда чыгыш ясаучы профессиональ [[хоккей]] клубы. Төп базасы [[Казан]] шәһәрендә урнашкан. Өендәге матчларын 2005 елда ачылган [[Татнефть-Арена]]да үткәрә. "Ак Барс" - континенталь хоккей лигасындагы иң титуллы һәм популяр командаларның берсе. Гагарин кубагының өчләтә иясе. == Клубның тарихы == Команда [[1956 ел]]да [[Казан]] шәһәрендә оеша. Бу вакытта ул «Машстрой» дип атала. Чыгыш ясый башлаганда ук, атамасын «Урицкий исемендәге спорт клубы»на үзгәртеп, беренче ике сезон дәвамында Казан беренчелегендә катнаша. Ил чемпионатларында исә клуб [[1958 ел]]дан чыгыш ясый башлый. === Исемнәре === * «Машстрой» ([[1956]]-[[1958]]), * «Урицкий исемендәге спорт клубы» ([[1958]]-[[1990]]), * «Итил» ([[1990]]-[[1995]]), * «Ак Барс» ([[1995]] елдан). == «Ак Барс» командасының казанышлары == * Ике тапкыр [[РСФСР]] чемпионы ([[1962]], [[1976]]). * Дүрт тапкыр Россия чемпионы ([[1997]]-[[1998]], [[2005]]-[[2006]], [[2008]]-[[2009]], [[2009]]-[[2010]]). * Россия чемпионатларының өч тапкыр көмеш призеры ([[1999]]-[[2000]], [[2001]]-[[2002]], [[2006]]-[[2007]]). * Континенталь кубок ярышларының бронза призеры ([[1999]]). * Россия чемпионатларының өч тапкыр бронза призеры ([[2003]]-[[2004]]). * Европа чемпионнары кубогы иясе ([[2007]]). * Континенталь кубок иясе ([[2008]]). * [[Гагарин кубогы]] иясе һәм КХЛ чемпионы ([[2009]], [[2010]], [[2018 ел|2018]]). == Шәхесләр == === Баш тренерлары === * [[Анатолий Муравьев]] ([[1956]]-[[1965]], [[1966]]-[[1968]]) * [[Исмаил Милушев]] ([[1965]]-[[1966]], [[1968]]-[[1971]]) * [[Евгений Егоров]] ([[1971]]-[[1975]]) * [[Владимир Андреев]] ([[1975]]-[[1978]]) * [[Владимир Васильев]] ([[1978]]-[[1982]]) * [[Олег Голямин]] ([[1982]]-[[1984]]) * [[Геннадий Цыгуров]] ([[1984]]-[[1987]]) * [[Виталий Стаин]] ([[1987]]-[[1988]]) * [[Всеволод Елфимов]] ([[1988]]-[[1991]], [[1994]]-[[1995]]) * [[Юрий Очнев]] ([[1991]]-[[1992]]) * [[Владимир Гусев]] ([[1992]]) * [[Виктор Кузнецов]] ([[1992]]-[[1994]]) * [[Юрий Моисеев]] ([[1995]]-[[1999]], [[2001]]-[[2002]]) * [[Владимир Крикунов]] ([[1999]]-[[2001]]) * [[Владимир Плюще]]в ([[2002]]-[[2003]]) * [[Владимир Вуйтек]] ([[2003]]-[[2004]]) * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] ([[2004]]-[[2011]]) * [[Владимир Крикунов]] ([[2011]]-[[2012]]) * [[Валерий Белов]] ([[2012]]- 2014) * [[Зиннәтулла Билалетдинов]] ([[2014]]-[[2019]]) * [[Дмитрий Квартальнов]] (25.03.1966) ([[2019]]-...)<ref>[http://tatcenter.ru/appointments/dmitrij-kvartalnov/ Дмитрий Вячеслав улы Квартальнов «Ак Барс» хоккей клубының баш тренеры итеп билгеләнде.] Деловой интернет-портал TatCenter, 1.05.2019{{ref-ru}}</ref> === Клуб белән бәйле аерым танылган хоккеистлар === {{seealso|Төркем:«Ак Барс» ХК уенчылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P54 wd:Q413568. ?item wdt:P106 wd:Q11774891 } |section= |sort=p54/Q413568/p580 |columns=p54/Q413568/p580:башлау,p54/Q413568/p582:тәмамлау,label:исем,p569,p19,p69,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Алексей Щебланов]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-24 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4536906|Egor Yakovlev]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-09-17 | [[Магнитогорск]] | | [[:commons:Category:Egor Yakovlev|Egor Yakovlev]] | |- | | | ''[[:d:Q4755855|Андрей Макаров]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-08 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Артем Анисимов (1976)|Артем Анисимов]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Дмитрий Балмин]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q6315667|Jussi Rynnäs]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 | [[Пори]] | | [[:commons:Category:Jussi Rynnäs|Jussi Rynnäs]] | |- | | | ''[[:d:Q11792164|Nikolay Ignatov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-22 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12073441|Dmitry Yerofeyev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-28 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12087697|Марат Вәлиуллин]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02-11 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12098582|Гусов Андрій Леонідович]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-16 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12140620|Андрей Писарев]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-22 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12152231|Maxim Sergeev]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-07-04 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q12762621|Artur Iľdusovič Bagautdinov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-03-05 | | | | data-sort-value="2008" | 2008-10-17 |- | | | [[Сергей Абрамов (1959)|Сергей Абрамов]] | data-sort-value="1959" | 1959-09-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16225736|Евгений Ярославлев]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-04-06 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Данил Фәйзуллин]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16528494|Andrei Gusov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-16 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16600580|Sergejs Povečerovskis]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-24 | [[Оленегорск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q16614058|Валерий Гудожников]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-03 | [[Казан]] | | | |- | 1958<br/>1963<br/>1966<br/>1992 | 1959<br/>1964<br/>1970<br/>1992 | [[Владимир Гусев (1939)|Владимир Гусев]] | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-25 |- | 2019-05-21 | | ''[[:d:Q18916545|Кристиан Хенкель]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-11-07 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Kristian Khenkel|Kristian Khenkel]] | |- | | | [[Рәмир Хәйдәров|Рәмир Хәйдәрев]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-29 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-06-29 |- | | | ''[[:d:Q20069026|Ziyat Paigin]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-02-08 | [[Тольятти]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20744934|Yegor Korshkov]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-07-10 | [[Новосибирск]] | | | |- | | | [[Дамир Мусин]] | data-sort-value="1994" | 1994-10-05 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21100288|Andrey Kirilov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-17 | [[Кирово-Чепецк]] | | | |- | | | ''[[:d:Q21109486|Valery Nazarov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-25 | [[Электросталь]] | | | data-sort-value="1990" | 1990 |- | | | ''[[:d:Q22280611|Dmitry Arkhipov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Яңа Чабаксар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q22695628|Эдуард Милюшев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-22 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q26776677|Alexander Trofimov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-09 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q30345621|Mikhail Sidorov]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-06-25 | [[Ярославль]] | | | |- | | | ''[[:d:Q32362087|Alexander Sokolov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-08 | ''[[:d:Q4425349|Smyshlyayevka]]'' | | | |- | | | [[Антон Юркин]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q48644155|Эдгар Гаделшин]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-12 | [[Казан]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-10-21 |- | 1962 | 1966 | ''[[:d:Q60827710|Владимир Курбатов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932 | | | | |- | | | ''[[:d:Q60837682|Vladislav Podyapolsky]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-04 | [[Новокузнецк]] | | | |- | | | [[Ришат Гыймаев]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-02 | [[Тимәш]] | | | |- | | | ''[[:d:Q64853164|Дмитрий Воронков]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-09-10 | [[Ангарск]] | | [[:commons:Category:Dmitri Voronkov|Dmitri Voronkov]] | |- | | | ''[[:d:Q75430072|Danila Zhuravlyov]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-04-08 | ''[[:d:Q4335095|Опалиха (Кстован кӀошт)]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q76826652|Alexander Pechenyov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-06 | | | | |- | | | ''[[:d:Q78570938|Vladislav Kara]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-04-20 | [[Тында]] | | | |- | | | ''[[:d:Q85853537|Орлов, Анатолий Николаевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-24 | [[Түбән Новгород]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-15 |- | | | [[Әмир Мифтахов]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-26 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q85993090|Sergei Kiryakhin]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-27 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Тимур Билялов]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-28 | [[Түбән Кама]] | | | |- | | | ''[[:d:Q88263354|Artiom Galimov]]'' | data-sort-value="1999" | 1999-09-08 | [[Самар]] | | | |- | 2023 | | ''[[:d:Q104866795|Митчелл Миллер]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-12-20 | [[Силвения (Огайо)|Силвения]] | | | |- | | | ''[[:d:Q104903560|Pavel Lazarev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Чиләбе]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-09-03 |- | 1986<br/>1991 | 1988<br/>2001 | ''[[:d:Q105393437|Илнур Гыйззәтуллин]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-13 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q139604993|Arsen Taimazov]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-01-08 | [[Владикавказ]] | | | |- | | | ''[[:d:Q944229|Petr Čajánek]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-18 | [[Злин]] | | [[:commons:Category:Petr Čajánek|Petr Čajánek]] | |- | | | ''[[:d:Q944243|Tomáš Vlasák]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-02-01 | [[Прага]] | | [[:commons:Category:Tomáš Vlasák|Tomáš Vlasák]] | |- | | | [[Дмитрий Обухов]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Dmitri Obukhov|Dmitri Obukhov]] | |- | | | [[Глеб Клименко]] | data-sort-value="1983" | 1983-07-28 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | [[:commons:Category:Gleb Klimenko|Gleb Klimenko]] | |- | | | ''[[:d:Q959945|Maxim Spiridonov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-07 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q960482|Robert Esche]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-01-22 | ''[[:d:Q515404|Whitesboro]]'' | ''[[:d:Q5017660|Cairine Wilson Secondary School]]'' | [[:commons:Category:Robert Esche|Robert Esche]] | |- | | | ''[[:d:Q963033|Stepan Zakharchuk]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-11-30 | [[Амдерма]] | | | |- | | | ''[[:d:Q965915|Denis Golubev]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-07-11 | [[Магнитогорск]] | | | |- | | | [[Яков Селезнёв]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-04 | [[Алабуга]] | | | |- | | | [[Николай Лемтюгов]] | data-sort-value="1986" | 1986-01-15 | [[Мияс]] | | [[:commons:Category:Nikolai Lemtyugov|Nikolai Lemtyugov]] | |- | | | ''[[:d:Q967517|Ilia Nikulin]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-03-12 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Ilya Nikulin|Ilya Nikulin]] | |- | | | ''[[:d:Q968213|Grigori Panin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-11-24 | [[Караганда|Караганды]] | | | |- | | | [[Евгений Давыдов]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-27 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | [[Игорь Мусатов]] | data-sort-value="1987" | 1987-09-23 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Igor Musatov|Igor Musatov]] | |- | | | ''[[:d:Q973875|Stanislav Bocharov]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-06-20 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | | |- | | | [[Николай Белов (1987)|Николай Белов]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-13 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q977232|Serhiy Klymentiev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-05 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Serhiy Klymentiev|Serhiy Klymentiev]] | |- | | | ''[[:d:Q981770|Tomáš Vincour]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-19 | [[Брно]] | ''[[:d:Q6802459|McNally High School]]'' | [[:commons:Category:Tomáš Vincour|Tomáš Vincour]] | |- | | | [[Данис Зарипов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-26 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4476757|Урал дәүләт физкультура университеты]]'' | [[:commons:Category:Danis Zaripov|Danis Zaripov]] | |- | | | ''[[:d:Q984036|Stanislav Galimov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-02-12 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q984054|Konstantin Barulin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-09-04 | [[Караганда|Караганды]] | | [[:commons:Category:Konstantin Barulin|Konstantin Barulin]] | |- | | | ''[[:d:Q984252|Alexander Eremenko]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-10 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Eremenko (ice hockey)|Alexander Eremenko (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q984256|Denis Kulyash]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-05-31 | [[Омск]] | | [[:commons:Category:Denis Kulyash|Denis Kulyash]] | |- | | | ''[[:d:Q984259|Janne Pesonen]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-05-11 | ''[[:d:Q214054|Suomussalmi]]'' | | [[:commons:Category:Janne Pesonen|Janne Pesonen]] | |- | | | ''[[:d:Q998552|Alexander Svitov]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-11-03 | [[Омск]] | | [[:commons:Category:Alexander Svitov|Alexander Svitov]] | |- | | | [[Булат Шәвәлиев]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-19 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Денис Платонов]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-06 | [[Сарытау]] | | | |- | | | [[Денис Соколов]] | data-sort-value="1977" | 1977-01-27 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Denis Sokolov (ice hockey)|Denis Sokolov (ice hockey)]] | |- | | | [[Денис Архипов]] | data-sort-value="1979" | 1979-05-19 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1187689|Denis Denisov]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-31 | [[Харьков]] | | [[:commons:Category:Denis Denisov|Denis Denisov]] | |- | | | ''[[:d:Q1232389|Dmitriy Kazionov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-13 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Dmitri Kazionov|Dmitri Kazionov]] | |- | | | [[Дмитрий Ячанов|Дмитри Ячанов]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1232689|Dmitry Upper]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-27 | [[Дмитриевка (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)]] | | [[:commons:Category:Dmitri Upper|Dmitri Upper]] | |- | | | [[Дмитрий Квартальнов]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-25 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1245770|Janne Lahti]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-20 | ''[[:d:Q429864|Рийһимәки]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q1252348|Vitali Yachmenev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-08 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1282551|Vadim Khomitsky]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-21 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | [[Эдуард Кадыйрмәтов]] | data-sort-value="1972" | 1972-03-07 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Алексей Симаков]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-07 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Alexei Simakov|Alexei Simakov]] | |- | | | ''[[:d:Q1342208|Nikolay Zherdev]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Nikolai Zherdev|Nikolai Zherdev]] | |- | | | ''[[:d:Q1342417|Mikael Tellqvist]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-19 | ''[[:d:Q19978722|Sundbyberg church parish]]'' | | [[:commons:Category:Mikael Tellqvist|Mikael Tellqvist]] | |- | | | ''[[:d:Q1342533|Michael Nylander]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-03 | [[Стокгольм]] | | [[:commons:Category:Michael Nylander|Michael Nylander]] | |- | | | [[Александр Бурмистров]] | data-sort-value="1991" | 1991-10-21 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Burmistrov|Alexander Burmistrov]] | |- | | | ''[[:d:Q1367412|Kanstantsin Kaltsou]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-04-17 | [[Минск]] | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-18 |- | | | ''[[:d:Q1369648|Sergei Bautin]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-03-11 | [[Рогачёв|Раһачоу]] | | | data-sort-value="2022" | 2022-12-31 |- | | | ''[[:d:Q1373863|Vitali Prokhorov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-25 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1379215|Alexei Zhitnik]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-10 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1389715|Sergei Zinovjev]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-03-04 | [[Прокопьевск]] | | [[:commons:Category:Sergei Zinovjev|Sergei Zinovjev]] | |- | | | ''[[:d:Q1389806|Konstantin Korneyev]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-05 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Konstantin Korneev|Konstantin Korneev]] | |- | | | ''[[:d:Q1389952|Jonas Andersson]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-02-24 | ''[[:d:Q11057477|Лидингө]]'' | | [[:commons:Category:Jonas Andersson (ice hockey)|Jonas Andersson (ice hockey)]] | |- | | | [[Евгений Рясенский]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-18 | [[Тверь]] | | [[:commons:Category:Yevgeni Ryasensky|Yevgeni Ryasensky]] | |- | | | ''[[:d:Q1390031|Nikita Alexeev]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-27 | [[Мурманск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1390145|Lauris Dārziņš]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-28 | [[Рига]] | | [[:commons:Category:Lauris Dārziņš|Lauris Dārziņš]] | |- | | | ''[[:d:Q1390258|Vitali Proshkin]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-08 | [[Электросталь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1390434|Alexander Stepanov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-26 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Stepanov (ice hockey)|Alexander Stepanov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q1390466|Vladimir Vorobiev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-02 | [[Череповец]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1392259|Evgeny Varlamov]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-07 | [[Таллинн]] | | [[:commons:Category:Evgeny Varlamov|Evgeny Varlamov]] | |- | | | ''[[:d:Q1392507|Alekseï Tchoupine]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-11 | [[Глазов]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1400502|Grigory Shafigulin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-01-13 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Grigori Shafigulin|Grigori Shafigulin]] | |- | | | ''[[:d:Q1422347|Fedor Malykhin]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-11-13 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Fedor Malykhin|Fedor Malykhin]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-18 |- | | | ''[[:d:Q1440121|Serhiy Varlamov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-21 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Sergi Varlamov|Sergi Varlamov]] | |- | | | [[Иван Касутин]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-17 | [[Вологда]] | | [[:commons:Category:Ivan Kasutin|Ivan Kasutin]] | |- | | | [[Александр Рыбаков]] | data-sort-value="1985" | 1985-08-11 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Rybakov|Alexander Rybakov]] | |- | | | ''[[:d:Q1675763|Pēteris Skudra]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-24 | [[Рига]] | | | |- | | | ''[[:d:Q1683613|Jaroslav Hlinka]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-11-10 | [[Прага]] | | [[:commons:Category:Jaroslav Hlinka|Jaroslav Hlinka]] | |- | | | ''[[:d:Q1688674|Evgeny Ketov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-17 | [[Губаха]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Ketov|Evgeny Ketov]] | |- | | | [[Тим Стәплтон]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-19 | ''[[:d:Q968621|Лагранж]]'' | ''[[:d:Q16836536|Fenwick High School]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q1932959|Mika Noronen]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-17 | [[Тампере]] | | [[:commons:Category:Mika Noronen|Mika Noronen]] | |- | | | ''[[:d:Q2004959|Sheldon Brookbank]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-10-03 | ''[[:d:Q1805495|Lanigan]]'' | | [[:commons:Category:Sheldon Brookbank|Sheldon Brookbank]] | |- | | | ''[[:d:Q2007327|Valeri Zelepukin]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-17 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2058897|Patrik Martinec]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-04 | ''[[:d:Q368796|Йилемнитсе]]'' | | [[:commons:Category:Patrik Martinec|Patrik Martinec]] | |- | | | ''[[:d:Q2092875|Vladimir Tsyplakov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-18 | [[Инта]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-12-14 |- | | | ''[[:d:Q2569145|Andrei Skabelka]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-20 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2577579|Alexander Golovin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-26 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | [[Альберт Вишняков]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-30 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | [[Александр Дроздецкий]] | data-sort-value="1981" | 1981-11-10 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Евгений Константинов (1982)|Евгений Константинов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-29 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2832543|Aleksandr Jdan]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-28 | [[Воскресенск]] | | | |- | | | [[Александр Виноградов (1970)|Александр Виноградов]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-20 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q2846816|Andrey Kozyrev]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-17 | [[Северск]] | | | |- | | | [[Аслан Рәисев]] | data-sort-value="1990" | 1990-12-29 | [[Грозный]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3022862|Denis Perevozchikov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-02-02 | [[Пермь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3079720|Jozef Daňo]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-28 | [[Нитра]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3148309|Igor Nikulin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-26 | [[Череповец]] | | | |- | | | [[Николай Цулыгин|Николай Сулыгин]] | data-sort-value="1975" | 1975-05-29 | [[Уфа]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3350276|Oleg Shargorodsky]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-11-18<br/>1969-11-19 | [[Харьков]] | | | |- | | | [[Сергей Котов (1950)|Сергей Котов]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-09 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q3481575|Shaun Heshka]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-30 | ''[[:d:Q605427|Melville]]'' | | [[:commons:Category:Shaun Heshka|Shaun Heshka]] | |- | | | ''[[:d:Q3554987|Vassili Tourkovski]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-09-03 | [[Сарытау]] | | | |- | | | [[Валерий Белов (1967)|Валерий Белов]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-24 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Эмиль Гарипов|Имил Гарипов]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-15 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4182512|Andrei Zabolotnev]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-20 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | [[Артём Лукоянов]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-31 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | [[Денис Метлюк]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-30 | [[Тольятти]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4370292|Oleg Polkovnikov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-21 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4397188|Oleg Romanov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Минск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4404071|Oleksandr Savytskyi]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-03 | [[Киев]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4427188|Konstantin Sokolov]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-05-12 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4458997|Vladimir Tkachyov]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-10-05 | [[Днипро]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4524624|Vladimir Shikhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-16 | [[Самар]] | | | |- | | | ''[[:d:Q26282|Mikhail Varnakov]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-01 | [[Түбән Новгород]] | | [[:commons:Category:Mikhail Varnakov|Mikhail Varnakov]] | |- | | | ''[[:d:Q26286|Vasiliy Koshechkin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-27 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Vasiliy Koshechkin|Vasiliy Koshechkin]] | |- | | | ''[[:d:Q59702|Oleg Petrov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-04-18 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Oleg Petrov|Oleg Petrov]] | |- | | | [[Кирилл Петров]] | data-sort-value="1990" | 1990-04-13 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q59953|Josef Straka]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-02-11 | ''[[:d:Q368929|Йиндржиһув-Һрадетс]]'' | | [[:commons:Category:Josef Straka|Josef Straka]] | |- | | | [[Кирилл Князев]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-09 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Kirill Knyazev|Kirill Knyazev]] | |- | | | ''[[:d:Q113607|Aleksandr Osipov]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-03-24 | [[Түбән Тагил]] | | [[:commons:Category:Alexander Osipov (ice hockey)|Alexander Osipov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q126430|Vyacheslav Kozlov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-03 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Kozlov|Vyacheslav Kozlov]] | |- | | | ''[[:d:Q129202|Fedor Tyutin]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-07-19 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Fedor Tyutin|Fedor Tyutin]] | |- | | | ''[[:d:Q129212|Niclas Bergfors]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-07 | [[Сөдертелье]]<br/>''[[:d:Q10728142|Östertälje church parish]]'' | | [[:commons:Category:Niclas Bergfors|Niclas Bergfors]] | |- | | | [[Александр Гуськов]] | data-sort-value="1976" | 1976-11-26 | [[Түбән Новгород]] | | | |- | | | ''[[:d:Q143299|Yuri Gunko]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-28 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Yuri Hunko|Yuri Hunko]] | |- | | | ''[[:d:Q155307|Niko Kapanen]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-29 | [[Һәмеэнлинна]] | | [[:commons:Category:Niko Kapanen|Niko Kapanen]] | |- | | | [[Михаил Жуков]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-03 | [[Санкт-Петербург]] | | [[:commons:Category:Mikhail Zhukov|Mikhail Zhukov]] | |- | | | ''[[:d:Q203938|Mikhail Tyulyapkin]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-04 | [[Түбән Новгород]] | | [[:commons:Category:Mikhail Tyulyapkin|Mikhail Tyulyapkin]] | |- | | | ''[[:d:Q283995|Petr Vrána]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-29 | ''[[:d:Q392429|Штернберк]]'' | | [[:commons:Category:Petr Vrána|Petr Vrána]] | |- | | | ''[[:d:Q285823|Nik Antropov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-18 | [[Үскәмән]] | | [[:commons:Category:Nikolai Antropov|Nikolai Antropov]] | |- | | | [[Җастин Азеведо]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-01 | ''[[:d:Q115134681|West Lorne]]'' | | [[:commons:Category:Justin Azevedo|Justin Azevedo]] | |- | | | ''[[:d:Q374052|Mikhail Yunkov]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-02-16 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Mikhail Yunkov|Mikhail Yunkov]] | |- | | | ''[[:d:Q375902|Alexei Emelin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-25 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Alexey Emelin|Alexey Emelin]] | |- | | | ''[[:d:Q376357|Ruslan Salei]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-02 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Ruslan Salei|Ruslan Salei]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-07 |- | 2000 | 2001 | ''[[:d:Q381413|Павел Дацюк]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-20 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Pavel Datsyuk|Pavel Datsyuk]] | |- | | | [[Әлбирт Яруллин]] | data-sort-value="1993" | 1993-05-03 | [[Казан]] | | | |- | | | ''[[:d:Q434859|Ilya Kovalchuk]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-04-15 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Kovalchuk|Ilya Kovalchuk]] | |- | | | ''[[:d:Q435078|Dmitriy Dudarev]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-23 | [[Үскәмән]] | | | |- | | | ''[[:d:Q440283|Dany Heatley]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-01-21 | [[Фрайбург-им-Брайсгау]] | ''[[:d:Q838330|Мәдисендәге Висконсин университеты]]''<br/>''[[:d:Q5304065|Dr. E.P. Scarlett High School]]'' | [[:commons:Category:Dany Heatley|Dany Heatley]] | |- | | | [[Игорь Мирнов]] | data-sort-value="1984" | 1984-09-19<br/>1984-09-15 | [[Чита]] | | | |- | | | ''[[:d:Q444607|Alexei Badyukov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexey Badyukov|Alexey Badyukov]] | |- | | | ''[[:d:Q445356|Yevgeny Fyodorov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-11-11 | [[Түбән Тагил]] | | | |- | | | [[Андрей Кузьмин (1981)|Андрей Кузьмин]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-05<br/>1981-04-15 | [[Пенза]] | | [[:commons:Category:Andrei Kuzmin|Andrei Kuzmin]] | |- | | | ''[[:d:Q447246|David Nemirovsky]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-01 | [[Торонто]] | | | |- | | | ''[[:d:Q458564|Darius Kasparaitis]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-10-16 | ''[[:d:Q286554|Электренай]]'' | | [[:commons:Category:Darius Kasparaitis|Darius Kasparaitis]] | |- | 2002 | 2003 | ''[[:d:Q463755|Andrei Mezin]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-08 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Andrei Mezin|Andrei Mezin]] | |- | | | ''[[:d:Q464087|Alexei Tertyshny]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-03-27 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q464821|Mikhail Glukhov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-05-13 | [[Орски|Ыр]] | | [[:commons:Category:Mikhail Glukhov|Mikhail Glukhov]] | |- | | | ''[[:d:Q465380|Evgeny Skachkov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-14 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Александр Радулов]] | data-sort-value="1986" | 1986-07-05 | [[Түбән Тагил]] | | [[:commons:Category:Alexander Radulov|Alexander Radulov]] | |- | | | [[Руслан Зәйнуллин]] | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Ruslan Zainullin|Ruslan Zainullin]] | |- | | | [[Евгений Моратов]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-28 | [[Түбән Тагил]] | | | |- | | | [[Василий Тукранов]] | data-sort-value="1989" | 1989-08-02 | [[Әлмәт]] | | | |- | | | ''[[:d:Q474281|Jan Benda]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-28 | ''[[:d:Q3423037|Reet]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q491204|Anders Nilsson]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-03-19 | [[Лулео]] | | [[:commons:Category:Anders Nilsson|Anders Nilsson]] | |- | | | [[Андрей Иванов (1981)|Андрей Иванов]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | | [[:commons:Category:Andrei Ivanov (ice hockey)|Andrei Ivanov (ice hockey)]] | |- | | | ''[[:d:Q502528|Andrei Mukhachev]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-21 | [[Екатеринбург]] | | | |- | | | ''[[:d:Q502541|Andrei Pervyshin]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-02 | [[Архангельск]] | | | |- | | | [[Андрей Зубарев]] | data-sort-value="1987" | 1987-03-03 | [[Уфа]] | | [[:commons:Category:Andrei Zubarev|Andrei Zubarev]] | |- | | | ''[[:d:Q502694|Andrei Trefilov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-31 | [[Кирово-Чепецк]] | | | |- | | | [[Андрей Никитенко]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-13 | [[Төмән]] | | [[:commons:Category:Andrei Nikitenko|Andrei Nikitenko]] | |- | | | ''[[:d:Q503694|Mikhail Chernov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-11-11 | [[Прокопьевск]] | | | |- | | | [[Евгений Лапенков]] | data-sort-value="1984" | 1984-08-01 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | [[Динар Хәфизуллин]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-05 | [[Казан]] | | | |- | | | [[Вадим Епанчинцев]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-16 | [[Орски|Ыр]] | | [[:commons:Category:Vadim Epanchintsev|Vadim Epanchintsev]] | |- | | | [[Андрей Михнов]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-26 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Andriy Mikhnov|Andriy Mikhnov]] | |- | | | [[Дмитрий Космачёв]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-07 | [[Түбән Новгород]] | | | |- | | | ''[[:d:Q533838|Stepan Sannikov]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-09-25 | [[Саликам]] | | [[:commons:Category:Stepan Sannikov|Stepan Sannikov]] | |- | | | ''[[:d:Q553244|Николай Хәбибуллин]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-13 | [[Екатеринбург]] | | [[:commons:Category:Nikolai Khabibulin|Nikolai Khabibulin]] | |- | | | ''[[:d:Q561648|Marcel Hossa]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-10-12 | ''[[:d:Q481564|Илава]]'' | | [[:commons:Category:Marcel Hossa|Marcel Hossa]] | |- | | | ''[[:d:Q561846|Jarkko Immonen]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-04-19 | ''[[:d:Q1025745|Rantasalmi]]'' | | [[:commons:Category:Jarkko Immonen (1982)|Jarkko Immonen (1982)]] | |- | | | ''[[:d:Q575897|Ray Giroux]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-20 | ''[[:d:Q912253|North Bay]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]] | [[:commons:Category:Ray Giroux|Ray Giroux]] | |- | | | ''[[:d:Q587994|Anton Babchuk]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-05-06 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Anton Babchuk|Anton Babchuk]] | |- | | | ''[[:d:Q593699|Artemi Panarin]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-10-30 | [[Коркино]] | | [[:commons:Category:Artemi Panarin|Artemi Panarin]] | |- | 2014 | 2015 | ''[[:d:Q603727|Сергей Костицын]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-03-20 | [[Новополоцк|Наваполатск]] | ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]'' | [[:commons:Category:Sergei Kostitsyn|Sergei Kostitsyn]] | |- | | | ''[[:d:Q609738|Antti Miettinen]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-07-03 | [[Һәмеэнлинна]] | | [[:commons:Category:Antti Miettinen|Antti Miettinen]] | |- | | | ''[[:d:Q613467|Fredrik Norrena]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-29 | ''[[:d:Q1679567|Jakobstad]]'' | | [[:commons:Category:Fredrik Norrena|Fredrik Norrena]] | |- | | | [[Александр Королюк]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-15 | [[Мәскәү]] | | [[:commons:Category:Alexander Korolyuk|Alexander Korolyuk]] | |- | | | ''[[:d:Q621156|Alexei Tereshchenko]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-12-16 | [[Можайск]] | | [[:commons:Category:Alexei Tereshchenko|Alexei Tereshchenko]] | |- | | | ''[[:d:Q688108|Alexei Kudashov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-21 | [[Электросталь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q689347|Jukka Hentunen]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-03 | ''[[:d:Q1641672|Joroinen]]'' | | [[:commons:Category:Jukka Hentunen|Jukka Hentunen]] | |- | | | [[Егор Миловзоров]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-19 | [[Новосибирск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q706875|Vincent Lecavalier]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-21 | ''[[:d:Q291977|Île Bizard]]'' | ''[[:d:Q15229678|John-Rennie High School]]'' | [[:commons:Category:Vincent Lecavalier|Vincent Lecavalier]] | |- | | | [[Петри Веһанен]] | data-sort-value="1977" | 1977-10-09 | ''[[:d:Q37013|Rauma]]'' | | [[:commons:Category:Petri Vehanen|Petri Vehanen]] | |- | | | [[Яков Рылов]] | data-sort-value="1985" | 1985-01-15 | [[Кирово-Чепецк]] | | [[:commons:Category:Yakov Rylov|Yakov Rylov]] | |- | | | ''[[:d:Q722097|Tony Mårtensson]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-23 | ''[[:d:Q83681|Kalix]]'' | | [[:commons:Category:Tony Mårtensson|Tony Mårtensson]] | |- | | | ''[[:d:Q722653|Jiří Hudler]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-01-04 | [[Оломоуц|Оломоутс]] | | [[:commons:Category:Jiří Hudler|Jiří Hudler]] | |- | | | [[Максим Майоров]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-26 | [[Әндиҗан]] | | [[:commons:Category:Maksim Mayorov|Maksim Mayorov]] | |- | | | ''[[:d:Q730901|Chris Bourque]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-01-29 | [[Бостон]] | ''[[:d:Q5196182|Cushing Academy]]'' | [[:commons:Category:Chris Bourque|Chris Bourque]] | |- | | | ''[[:d:Q732817|Evgeny Bodrov]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Тольятти]] | | | |- | | | [[Алексей Морозов]] | data-sort-value="1977" | 1977-02-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexei Morozov|Alexei Morozov]] | |- | | | ''[[:d:Q739793|Brad Richards]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-05-02 | ''[[:d:Q3328191|Murray Harbour]]'' | ''[[:d:Q4815630|Athol Murray College of Notre Dame]]'' | [[:commons:Category:Brad Richards|Brad Richards]] | |- | | | ''[[:d:Q739944|Alexei Kovalev]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-24 | [[Тольятти]] | | [[:commons:Category:Alexei Kovalev|Alexei Kovalev]] | |- | | | ''[[:d:Q748492|Konstantin Glazachev]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-18 | [[Архангельск]] | | | |- | | | ''[[:d:Q760803|Hannes Hyvönen]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-29 | [[Оулу]] | | | |- | | | ''[[:d:Q767721|Vyacheslav Buravchikov]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-05-22 | [[Мәскәү]] | | | |- | | | ''[[:d:Q769792|Yuri Dobryshkin]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-19 | [[Пенза]] | | | |- | | | ''[[:d:Q770226|Sergei Nikolaev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-08 | [[Сарытау]] | | | |- | | | ''[[:d:Q771395|Vladimir Denisov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-29 | [[Чашники]] | ''[[:d:Q2496026|Euphrosyne Polotskaya State University of Polotsk]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Denisov|Vladimir Denisov]] | |- | | | ''[[:d:Q787552|Yevgeny Medvedev]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-08-27 | [[Чиләбе]] | | [[:commons:Category:Yevgeny Medvedev|Yevgeny Medvedev]] | |- | | | [[Борис Тортунов]] | data-sort-value="1973" | 1973-08-14 | [[Чиләбе]] | | | |- | | | ''[[:d:Q913261|Dmitri Bykov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-05 | [[Ижау]] | | [[:commons:Category:Dmitri Bykov|Dmitri Bykov]] | |- | | | ''[[:d:Q928220|Fred Brathwaite]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-24 | [[Ottawa|Оттава]] | ''[[:d:Q5728807|Henry Street High School]]''<br/>''[[:d:Q7528725|Sir Robert Borden High School]]'' | [[:commons:Category:Fred Brathwaite|Fred Brathwaite]] | |- | | | ''[[:d:Q929033|Jakub Petružálek]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-04-24 | ''[[:d:Q986082|Литвинов]]'' | | [[:commons:Category:Jakub Petružálek|Jakub Petružálek]] | |- | | | ''[[:d:Q932004|Enver Lisin]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-22 | [[Воскресенск]] | | [[:commons:Category:Enver Lisin|Enver Lisin]] | |- | | | ''[[:d:Q933375|Vitaly Atyushov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-07-04 | [[Пенза]] | | [[:commons:Category:Vitaly Atyushov|Vitaly Atyushov]] | |- | | | ''[[:d:Q939710|Oscar Möller]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-01-22 | [[Стокгольм]] | | [[:commons:Category:Oscar Möller|Oscar Möller]] | |- | 1997 | 1999 | [[Олег Антоненко]] | data-sort-value="1971" | 1971-07-01 | [[Минск]] | | [[:commons:Category:Oleg Antonenko|Oleg Antonenko]] | |- | | | [[Геннадий Разин]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-03 | [[Харьков]] | | | |- | | | [[Руслан Нуретдинов (1980)|Руслан Нуретдинев]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-30 | [[Уфа]] | | [[:commons:Category:Ruslan Nurtdinov|Ruslan Nurtdinov]] | |- | | | ''[[:d:Q942204|Vadym Shakhraychuk]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-06-12 | [[Киев]] | | [[:commons:Category:Vadym Shakhraychuk|Vadym Shakhraychuk]] | |- | | | [[Роман Кукумберг]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-08 | [[Братислава]] | | [[:commons:Category:Roman Kukumberg|Roman Kukumberg]] | |- | | | ''[[:d:Q944151|Igor Shadilov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-07 | [[Мәскәү]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Чемпион булу серләре: хоккей/ авт-төз. [[Гөлнара Сибгатова|Г.Сибгатова]]. — [[Казан]]: Татар. кит. нәшр., [[2010]]. — 71 б.: рәс. б-н. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Спорт}} * [[Ак Бүре (спорт мәктәбе)|Ак Бүре]] * [[Нефтехимик (хоккей клубы, Түбән Кама)]] * [[Нефтяник (хоккей клубы, Әлмәт)]] * [[Барс (хоккей клубы, Казан)]] * [[Ирбис (хоккей клубы, Казан)]] * [[Реактор (хоккей клубы, Түбән Кама)]] {{Татарстан спорт оешмалары}} {{Континенталь хоккей лигасы}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Россия хоккей клублары]] [[Төркем:Казан спорт клублары]] hw071vcvitg7lzilmh966lydykn49q0 0 15059 6099738 4410820 2026-11-08T08:31:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099738 wikitext text/x-wiki {{бер үк фамилия|Әхмәдиев}} {{Шәхес | исем = Фәтхерахман Әхмәдиев | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = [[композитор]] | туу датасы = 15.11.1930 | туу җире = [[Татарстан]]ның [[Балык Бистәсе районы]] [[Тәберде Чаллысы]] авылы | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 3.09.1981 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Фәтхерахман Әхмәдиев''' — күренекле [[татар]] [[композитор]]ы. Ул [[1930 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябрендә]] [[Татарстан]]ның [[Балык Бистәсе районы]] [[Тәберде Чаллысы]] авылында туа. Әтисе иртә вафат була. Ачлы–туклы яшәгән [[1930-еллар|30 елларда]] әнисенә 4 баланы тәрбияләргә туры килә. Улларының җыр-моңга һәвәслеген сизеп, ул аларга венский гармун алып бирә. Шул вакыттан алып Фәтхерахман Әхмәдиев гармунын кулыннан төшерми. [[Салих Сәйдашев]] белән очрашу яшь егетнең язмышында зур роль уйный. Аның киңәше белән Фәтхерахман Әхмәдиев [[Казан]] музыка училищесына укырга керә. Махсус белем алгач, [[Котлы Бөкәш]] мәктәбендә музыка укытучысы булып эшли, хор оештыра, республиканың күп кенә районнарында үткәрелгән концертларда катнаша. Композиторлар союзы әгъзасы булмау сәбәпле, Фәтхерахман Әхмәдиев «үзешчән композитор» дип саналып йөртелә. Шушы «мөһер» аның ул елларда җырларын («Җәйнең матур аяз таңнарында», «Кама буе – туган як», «Чистай вальсы», «Мин килермен каршыңа», «Сине сөйдем, гүзәлем», «Мәңге яшисе килә», «Бер карадым күзләреңә» һ.б.) халыкка җиткерүдә зур кыенлыклар тудыра. Ләкин аның гүзәл җырлары халык күңелендә һәрвакыт саклана. Композитор [[1981 ел]]ның [[3 сентябрь|3 сентябрендә]] вафат була. [[Тәберде Чаллысы]] авылында Фәтхерахман Әхмәдиевнең тормышына багышланган музей эшләп килә. == Сылтамалар == * [http://www.gulzada.ru/magazin/03.htm Тормыш юлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028023320/http://www.gulzada.ru/magazin/03.htm |date=2015-10-28 }} * [http://erlar.ru/taxonomy/term/98 Фәтхерахман Әхмәдиев җырлары] * [https://web.archive.org/web/20160311201840/http://forum.belem.ru/index.php?s=580c35eacf8e07075c09e5e04dfb9d2e&act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=165 Белем.ру] * [http://www.azatliq.org/content/article/2287881.html Фәтхерахман Әхмәдиев – Сәйдәшкә тиң һәвәскәр] {{Rq|image}} {{DEFAULTSORT:Әхмәдиев, Фәтхерахман}} [[Төркем:Татар композиторлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Балык Бистәсе районы]] 5kbhnb9dokn64ryh7c9egxaj5hqpnvf 0 15370 6099715 4247599 2026-11-08T07:30:53Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099715 wikitext text/x-wiki [[File:Chapter 113, Al-Falaq (Murattal) v2 - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|thumb|right|اَلْفَلَق]] '''Әл-Фәлә́къ сүрәсе́''' (гар. ''Таң'') – [[Коръән]]дәге 113нче [[сүрә]], 5 [[аять]]тән тора. Әл-Мүгаввизәтәйн сүрәләренә ([[Ән-Нәс]] белән бергә) керә. Сүрә [[Мәккә]]дә иңгән, кайбер мөфәссирләр әйтүенчә – [[Мәдинә]]дә. '''Иңү сәббәбе''': [[Мөхәммәд]] саләллаһу галәйхи үә сәллам, яһүдләрнең сихерләре аркасында, авырып китә. Шуннан соң ике фәрештә аңа бозу әйберләре ташланган коены күрсәтәләр. [[Җәбраил]] фәрештә Мөхәммәд саләллаһу галәйхи үә сәлламгә Әл-Мүгаввизәтәйн сүрәләрен тапшыра. Һәр бәйләнгән төенне чишкән саен, аларны укып, Расүлуллаһ терелә.<ref>Гайшә анадан тапшырыла</ref> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20160407100116/http://www.suralar.com/113.htm Әл-Фәлә́къ сүрәсенең һәр аятын аерым тыңла] [[Төркем:Коръән сүрәләре]] == Сүрә == <blockquote> Бисмил-лә́һир-рахмә́нир-рахи́м. <br />Куль әгъу́зү би-раббиль-фәләко 1. миң шәрри мә́ халәко 2. үә миң шәрри гъа́сикыйн изә́ үәкаб 3. үә миң шәррин-нәффә́сә́ти филь-гъукаде 4. үә миң шәрри хә́сидин изә́ хәсәде 5. </blockquote> '''Тәрҗемә:''' <blockquote> «Шәфкатьле. рәхимле Аллаһ исеме белән... # Әйт:«Таң Раббысына сыенамын, # яратылган нәрсәнең явызлыгыннан, # һәм дөньяны караңгы каплап алган вакыт явызлыгыннан, # һәм төеннәргә өрүчеләрнең явызлыганнан, # һәм көнләүченең көнчелегеннән». </blockquote> == Искәрмәләр == <references/> == Әдәбият == Һәфтияк шәриф тәфсире. – Казан: Раннур, 2003. [[Төркем:Коръән сүрәләре]] nhngor4s23n4ettj7fdxedg62qzpixn 0 15613 6099682 4219752 2026-11-08T05:30:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099682 wikitext text/x-wiki {{Сүрә карточкасы |Сүрәнең исеме = Әл-Фатиха |Гарәпчә атамасы = {{lang-ar|سورة الفاتحة}} |Рәсеме = FirstSurahKoran.jpg |Классификациясе = Мәккәдә иңгән |Исеменең тәрҗемәсе = |Башка исемнәре = |Иңү вакыты = |Сүрә саны = 1 |Аятьләренең саны = 7 |Сүзләре саны = 29 |Хәрефләре саны = 139 |Киләсе сүрә = [[әл-Бәкара]] }} [[File:Chapter 1, Al-Fatiha (Mujawwad) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|thumb|right|ٱلۡفَاتِحَةِ]] '''Әл-Фатиха́ сүрәсе́'''({{lang-ar|سورة الفاتحة}} ''сүрәтүл-фатиха'') яки '''Әлхәм''' – [[Коръән]]дәге 1нче [[сүрә]], 7 [[аять]]тән тора. Бу сүрәне татар халкы «Әлхәм» сүрәсе дип йөртә. Аның утыздан артык исеме бар. Бу сүрә [[намаз]]ның һәр [[рәкәгать|рәкәгатендә]] укыла. == Сүрә == <blockquote> Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим. Әл-хәмдү лилләәһи раббил-гааләмиин. Әр-рахмәәнир-рахиим. Мәәлики йәүмид-диин. Иййәәкә нәгъбүдү вә иййәәкә нәстәгыйиин. Иһдинәс-сыйрааталь-мүстәкыйиим. Сыйрааталләзиинә әнгамтә галәйһим гайрил-мәгъдууби галәйһим вәләд-дааааллиин.<ref>Коръәннең 20 урынында бер хәрәкә, аваз урынына башка бер төрле хәрәкә, аваз куелса, мәгънә үзгәреп китеп, көферлек китереп чыгара. Шул егерме урынның икесе – бу аятьтә очрый торган «иййәкә» һәм «әнгъамтә» сүзләре. Бу сүзләрне «иякә» һәм «әнгъамтү» дип уку бик зур хатага китерә</ref> </blockquote> '''Тәрҗемә:''' <blockquote> # «Дөньяда һәркемгә шәфкатьле, ахирәттә иман әһелләренә генә рәхимле Аллаһ исеме белән. # Галәмнәрнең тәрбия кылучы Раббысы – Аллаһка – мактау, # шәфкатьле, рәхимлегә, # Кыямәт көненең падишаһына! # Без Сиңа гына гыйбадәт кылабыз һәм Синнән генә үтенеп ярдәм сорыйбыз. # Безне туры юлдан алып бар, # Үзең ирештергәннәрнең юлыннан, ачуга тарыганнар һәм тайпылып адашканнарныкыннан түгел!». </blockquote> == Искәрмәләр == <references/> == Әдәбият == Һәфтияк шәриф тәфсире. – Казан: Раннур, 2003. *[https://web.archive.org/web/20180721043804/http://ayatlar.org/001.htm Коръәннең «Әл-Фатыйха» сүрәсе, һәр аятьның әйтелеше аерым бирелә, язылышы ике телдә гарәпчә һәм урысча ayatlar.org сайтында] [[Төркем:Коръән сүрәләре]] {{Коръән сүрәләре}} 5j3re726a6jc3190uh0fqgz1kjhu6p7 0 15698 6099509 6095704 2026-11-07T17:30:59Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099509 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Портал|Психология|Җәмгыять|Фән}} '''Психоло́гия''' (''песихалугия''<ref>Имлә сүзлеге. И.Рәми, Казан, 1928</ref>, {{lang-grc|ψυχή}} — [[җан]]; {{lang-grc|λόγος}} — [[белем]]) — [[кеше]]ләрнең һәм [[хайван]]нарның [[психика]]сы һәм үз-үзләрен [[тотыш]]ы турындагы белемне [[өйрәнү]]че академик һәм [[гамәл]]и [[фән]]не, шулай да бу тармактагы [[процесс]]ларның бөтенлеген билгеләүче [[термин]]<ref>{{Citation |title=Курслар буенча психология өйрәнүчеләр өчен |url=https://kursy.guru/top-kursov-psihologiya/ |access-date=2021-12-08 |archive-date=2021-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208195711/https://kursy.guru/top-kursov-psihologiya/ |dead-url=yes }}</ref>. Психология объекты — төрле психик күренешләрне йөртүчеләрнең бергәлеге, аларның төп максаты-үз-үзеңне тоту, эшчәнлек, зур һәм кече социаль төркемнәрдә кешеләрнең үзара мөнәсәбәтләре. == Тарих == {{seealso|Төркем:Психология тарихы|en:Category:History of psychology|ru:Категория:История психологии}} == Бүлекләр == {{seealso|Төркем:Психология бүлекләре|en:Category:Branches of psychology|ru:Категория:Разделы психологии}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q60680430 } |section= |sort=label |columns=label:исем,description:тасвир,p2578}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвир ! өйрәнелгән тармак |- | ''[[:d:Q11073580|act psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q105038224|climate psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q508969|cognitive linguistics]]'' | | |- | ''[[:d:Q4390239|counseling]]'' | | |- | ''[[:d:Q12166572|counseling psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q138685226|drug research]]'' | | |- | ''[[:d:Q3410107|ecological psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q5429092|faculty psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q135978176|hospital psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q138766038|lifestyle psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q12036081|matrimoniology]]'' | | |- | ''[[:d:Q337432|numerical cognition]]'' | | |- | ''[[:d:Q2054164|occupational health psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q127676320|pathematology]]'' | | ''[[:d:Q335046|дәрт]]''<br/>[[Тойгы|хис]] |- | ''[[:d:Q127675913|personology]]'' | | |- | ''[[:d:Q1350015|prenatal and perinatal psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q141426007|psychology of evil]]'' | | |- | ''[[:d:Q141989369|psychology of reaction]]'' | | |- | ''[[:d:Q141406290|psychology of survival]]'' | | |- | ''[[:d:Q139318798|psychology of voting]]'' | | |- | ''[[:d:Q12595379|purposive behaviorism]]'' | | |- | ''[[:d:Q7268941|quantitative psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q113884134|sex psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q138841047|social psychology of friendship]]'' | | |- | ''[[:d:Q138797000|suburban psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q1452527|systems psychology]]'' | | |- | ''[[:d:Q116255688|youth counseling]]'' | | |- | ''[[:d:Q4681112|аддиктив психология]]'' | психология бүлеге | [[аддикция]] |- | ''[[:d:Q130257029|аутопсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q3411686|бала психологиясе]]'' | | ''[[:d:Q407784|бала үсеше]]'' |- | ''[[:d:Q5097916|бала психопатологиясе]]'' | | ''[[:d:Q3087172|developmental disorder]]'' |- | ''[[:d:Q113097664|балалар клиник психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q6090400|белем бирүнең социаль психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q1008659|бизнес психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q4781686|бәяләү теориясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q1361345|гомуми психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q368498|дин психологиясе]]'' | психология бүлеге | ''[[:d:Q1553701|диндарлык]]''<br/>''[[:d:Q111252415|дини төркем]]''<br/>''[[:d:Q375159|индоктринация]]'' |- | ''[[:d:Q1224394|дифференциаль психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q6746725|идарәчелек психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q490354|инженерлык психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q132658957|иҗтимагый транспорт психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q7256417|кинематограф психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q86762046|климат үзгәрешен инкяр итү психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q1362632|клиник нейропсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q199906|клиник психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q18634|когнитив нейропсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q23373|когнитив психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q25054415|космос психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q1421211|медиапсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1916597|медицина психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q476590|музыкаль психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1378247|мәдәни психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q2084504|мәдәниятара психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q11160374|мәктәп психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q932219|мәхкәмәи психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q846566|мөгамәләи нейрофән]]'' | кешеләр һәм башка хайваннарның үз-үзләрен тотуларын билгеләүче психологик, генетик һәм үсеш механизмарны өйрәнүдә биология принципларны кулланучы тикшеренү аланы | |- | ''[[:d:Q3872|нейропсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q2045692|оешма психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q16270338|оешмалар психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q179098|парапсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1987782|патопсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q59157|педагогик психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q2355242|персонал психологиясе]]'' | оешма штатына хезмәткәрләрне җәлеп итү, сайлау, бәяләү, аның хәлен, кәнәгатьлелеген, эшлекле мөнәсәбәтләр климатын өйрәнү-күзәтү белән бәйле сәнәгый һәм оешма психологиясе бүлекчәсе | |- | ''[[:d:Q718809|позитив психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q7209601|полиция психологиясе]]'' | психология һөнәрендә махсус специализация, хезмәткәрләренең үз бурычларын имин, нәтиҗәле, этик һәм кануни килеш башкара алуларын кайгыра | |- | ''[[:d:Q557399|психоакустика]]'' | | |- | ''[[:d:Q2115942|психобиология]]'' | | |- | ''[[:d:Q3410068|психогенеалогия]]'' | | |- | ''[[:d:Q1322052|психодиагностика]]'' | | |- | ''[[:d:Q506132|психометрия]]'' | | |- | ''[[:d:Q129676870|психонозология]]'' | | |- | ''[[:d:Q624758|психопатология]]'' | | |- | ''[[:d:Q3410140|психосоциология]]'' | | |- | ''[[:d:Q500096|психофизика]]'' | | |- | ''[[:d:Q1428943|психофизиология]]'' | | |- | ''[[:d:Q135013295|рациональ психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1534610|реклама психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q170912|сексология]]'' | | [[Кеше сексуальлеге|кешенең сексуальлеге]] |- | [[Иҗтимагый психология|социаль психология]] | | |- | ''[[:d:Q632190|спорт психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q4445242|суггестология]]'' | | ''[[:d:Q690194|suggestion]]'' |- | ''[[:d:Q30314556|сызлау психологиясе]]'' | хроник сызлау шартларында шәхеснең психологик һәм үз-үзен тотышындагы процессларны өйрәнүче дисциплина | |- | ''[[:d:Q1403186|сәламәтлек психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q1064195|сәнгать психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q5695016|сәнәгый психология]]'' | | |- | [[сәяси психология]] | | |- | ''[[:d:Q7782373|теоретик психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1326691|трансперсональ психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q7878687|туклану психологиясе]]'' | шәхесләрнең карашлары ризыкларны сайлауга, психологик һәм гомуми сәләмәтлеккә тәэсир итүен өйрәнүче психология бүлеге | |- | ''[[:d:Q15838814|тынычлык психологиясе]]'' | тынычлык, көч куллану һәм сугыш тирәсендәге психологик аспектларны өйрәнүче психология бүлеге | |- | ''[[:d:Q2994659|төсләрне тою психологиясе]]'' | төсләрнең кешеләргә тәэсир итүен өйрәнү | ''[[:d:Q3769299|кешенең үз-үзен тотышы]]'' |- | ''[[:d:Q135179633|уку психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q2299654|физиологик психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q6054789|халыкара психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q2479662|хокукый психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1483503|чагыштырма психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q271716|шәхес психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q4530195|экзистенциаль психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q15088481|экопсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q475042|эксперименталь психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q5374252|эмпирик психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q12572036|этнопсихология]]'' | | |- | ''[[:d:Q6096488|эш психологиясе]]'' | кешеләрнең эштәге үз-үзләрен тоту һәм мөгамәләләрен тикшерүче психология бүлеге | ''[[:d:Q268378|хезмәт]]'' |- | ''[[:d:Q1362446|юл хәрәкәте психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q11943008|яшүсмер психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q1139238|җинаи психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q1500547|җәмгыять психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q362682|үзләштерү психологиясе]]'' | яңалыкларның субъектив тоелу һәм үзләштерелүен өйрәнүче психология бүлеге | |- | ''[[:d:Q175002|үсеш психологиясе]]'' | | ''[[:d:Q2330667|сөйләм теле үсеше]]'' |- | ''[[:d:Q129260008|һөнәри психология]]'' | | |- | ''[[:d:Q83602206|әдәбият психологиясе]]'' | | [[әдәбият]] |- | ''[[:d:Q618752|әйләнә-тирә мохит психологиясе]]'' | | |- | ''[[:d:Q4355306|әхлак психологиясе]]'' | | ''[[:d:Q65065102|әхлакый хисләр]]''<br/>''[[:d:Q5190255|әхлакый җаваплылык]]''<br/>''[[:d:Q6909101|әхлакый үсеш]]''<br/>''[[:d:Q6909140|moral reasoning]]''<br/>''[[:d:Q2116020|affective forecasting]]'' |- | ''[[:d:Q1362435|өйрәнү психологиясе]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Теорияләр == {{seealso|Төркем:Психологик теорияләр|en:Category:Psychological theories|ru:Категория:Психологические теории}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q20679883} |section= |sort=label |columns=label:исем,description:тасвир,p61,p1269}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвир ! ачучы яки уйлап табучы ! нәрсәнең аспекты |- | [[Мин төшенчәсе|"Мин" төшенчәсе]] | | | |- | ''[[:d:Q4677037|action-specific perception]]'' | | | |- | ''[[:d:Q548488|Anima and Animus]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4781712|Approach/Inhibition Theory of Power]]'' | | ''[[:d:Q5207597|Дэшер Келтнер]]'' | |- | ''[[:d:Q65070047|Associative interference]]'' | | | |- | ''[[:d:Q4880731|behavioral momentum]]'' | | | [[тотыш]] |- | ''[[:d:Q2896873|bevestigingsleer]]'' | | ''[[:d:Q4767543|Анна Терруве]]'' | |- | ''[[:d:Q95439005|Campbell paradigm]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2748395|Cattell–Horn–Carroll theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137793816|containment theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1129150|Control Mastery Theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q17009164|correspondent inference theory]]'' | | ''[[:d:Q5342698|Эдвард Джонс]]'' | |- | ''[[:d:Q5178905|covariation model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5193404|Cultural schema theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5248831|Decay theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q25051596|differential outcomes effect]]'' | | | |- | ''[[:d:Q121898744|dispositional optimism]]'' | | | |- | ''[[:d:Q121898932|dispositional pessimism]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7551870|distributed cognition]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109546940|double empathy problem]]'' | | ''[[:d:Q113163188|Дамиан Милтон]]'' | |- | ''[[:d:Q17011214|Drive reduction theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q17009571|Dual process theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q104843309|Dual representation theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q48997552|dual systems model]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125744751|désilience]]'' | | | |- | ''[[:d:Q656598|ego depletion]]'' | | ''[[:d:Q2170769|Рой Баумайстер]]'' | |- | ''[[:d:Q1811616|equipotentiality]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5395722|error management theory]]'' | | ''[[:d:Q1173874|Дэвид Басс]]'' | |- | ''[[:d:Q1383665|Exemplar theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q130142569|exotic becomes erotic]]'' | | ''[[:d:Q1166994|Daryl Bem]]'' | |- | ''[[:d:Q450586|expectancy theory]]'' | | ''[[:d:Q1971933|Victor Vroom]]'' | |- | ''[[:d:Q1402884|field theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1343085|Freud's seduction theory]]'' | | [[Zigmund Freyd]] | |- | ''[[:d:Q55647821|Functional Attitude Theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5508963|Fundamental interpersonal relations orientation]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1475711|Fuzzy-trace theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3526812|generalized theory of seduction]]'' | | ''[[:d:Q611015|Жан Лапланш]]'' | |- | ''[[:d:Q10504468|gerotranscendence]]'' | | ''[[:d:Q6213746|Ларс Торнстам]]'' | |- | ''[[:d:Q5559434|Gibsonian ecological theory of development]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11974578|health action process approach]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3503927|hereditarianism]]'' | | | |- | ''[[:d:Q137900623|Hierarchy of defence mechanisms]]'' | | | |- | ''[[:d:Q11710095|hormism]]'' | | ''[[:d:Q503315|Уильям Мак-Дугалл]]'' | |- | ''[[:d:Q16846028|Hypnoid state]]'' | | | |- | ''[[:d:Q28515119|image theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6045409|Interactive specialization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6046058|Interdependence theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1316979|Interkulturelle Zusammenarbeit]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18208182|interpersonal theory of suicide]]'' | | ''[[:d:Q7791362|Томас Джойнер]]'' | |- | ''[[:d:Q1194783|Lawrence Kohlberg's stages of moral development]]'' | | ''[[:d:Q311745|Лоренц Кольберг]]'' | |- | ''[[:d:Q17163337|learned industriousness]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6510090|learning-by-doing]]'' | | | ''[[:d:Q201413|эвристика]]'' |- | ''[[:d:Q29574788|Modes of religiosity]]'' | | ''[[:d:Q5677682|Харви Уайтхаус]]'' | |- | ''[[:d:Q122722968|Multiple Code Theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q17156738|niche picking]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7049640|Nonuniversal theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7130583|Pandemonium architecture]]'' | | | |- | ''[[:d:Q138663300|Pattern theory (psychology)]]'' | | | |- | ''[[:d:Q18387641|Perceptual Load Theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1972973|personal construct theory]]'' | | ''[[:d:Q935436|Джордж Келли]]'' | |- | ''[[:d:Q7170703|person–environment fit]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7247322|Processing fluency theory of aesthetic pleasure]]'' | | | |- | ''[[:d:Q3924971|psicología evolutiva]]'' | | ''[[:d:Q3769570|Джулио Чезаре Джакоббе]]'' | |- | ''[[:d:Q7302799|Reconstructive memory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7307314|Reflective Parenting]]'' | | | |- | ''[[:d:Q854502|relational frame theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7439224|Script theory]]'' | | ''[[:d:Q571698|Сильван Томкинс]]'' | |- | ''[[:d:Q7447766|Selective exposure theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q2267678|self-categorization theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1433910|self-determination theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q17163239|self-discrepancy theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1380588|Self-perception theory]]'' | | | ''[[:d:Q2267842|self-perception]]'' |- | ''[[:d:Q7448232|self-verification theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q282259|simplicity theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125821349|sludge theory]]'' | | | ''[[:d:Q16515105|difficulty]]'' |- | ''[[:d:Q7551169|Social identity model of deindividuation effects]]'' | | | |- | ''[[:d:Q85801813|Social investment theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7550754|Social Practice]]'' | | | |- | ''[[:d:Q28455403|Socioemotional Adaptation Theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7552788|Socioemotional selectivity theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7552871|sociometer]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7559244|somatic theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7596588|Staffing theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7596754|stage-crisis view]]'' | | | |- | ''[[:d:Q55634086|Strategic pluralism]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7625031|structural information theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q30324379|Structure-mapping theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q109767542|Suggestion Theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q125635294|the self-actional perspective]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5158432|theory of constructed emotion]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7782440|theory of indispensable attributes]]'' | | | |- | ''[[:d:Q261719|theory of multiple intelligences]]'' | | ''[[:d:Q176515|Говард Гарднер]]'' | |- | ''[[:d:Q105200563|Theory of musical equilibration]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7882827|Uncle Tom syndrome]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7894136|universal law of generalization]]'' | | | |- | ''[[:d:Q24884158|Visual indexing theory]]'' | | | |- | ''[[:d:Q7858709|индивидуальлекнең ике факторлы моделләре]]'' | | | |- | ''[[:d:Q29574785|кемлекләр кушылуы]]'' | | | |- | ''[[:d:Q5141207|когнитив бәяләү теориясе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1405334|конструктивизм]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6913447|морфологик психология]]'' | | ''[[:d:Q2574799|Вильгельм Зальбер]]'' | |- | ''[[:d:Q19321851|нигез кеше кыйммәтләре теориясе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1139225|Павлов эте]]'' | | [[Иван Павлов (1849)|Иван Павлов]] | |- | ''[[:d:Q2290753|планлаштырылган мөгамәлә теориясе]]'' | шәхеснең ышанычларны гамәлләре белән бәйләүче психологик теория | | |- | ''[[:d:Q3045129|позитив дезинтеграция]]'' | | | |- | ''[[:d:Q1752500|психосинтез]]'' | | ''[[:d:Q724752|Роберто Ассаджиоли]]'' | |- | ''[[:d:Q383646|социаль-когнитив теория]]'' | | | |- | ''[[:d:Q968447|сөюнең өч компонентлылыгы теориясе]]'' | сөюнең компонентлары турында психологик теория | ''[[:d:Q362357|Роберт Стернберг]]'' | |- | ''[[:d:Q9357054|тойгылар теориясе]]'' | | ''[[:d:Q1664215|Роберт Плутчик]]'' | |- | ''[[:d:Q2914808|туу тәртибе]]'' | | | |- | ''[[:d:Q6312760|Юнгның когнитив функцияләре]]'' | | ''[[:d:Q41532|Карл Густав Юнг]]'' | |} {{Wikidata list end}} == Төшенчәләр == {{seealso|Төркем:Психология төшенчәләре|en:Category:Psychological concepts|ru:Категория:Психологические понятия}} == Оешмалар == {{seealso|Төркем:Психология өлкәсе оешмалары|en:Category:Psychology organizations|ru:Категория:Психологические организации}} == Бүләкләр == {{seealso|Төркем:Психология өлкәсе бүләкләре|en:Category:Psychology awards|ar:تصنيف:جوائز علم النفس}} == Журналлар == {{seealso|Төркем:Психология журналлары|en:Category:Psychology journals|ru:Категория:Психологические журналы}} == Мәгариф == {{seealso|Төркем:Психология өлкәсендә белем алу|en:Category:Psychology education|ru:Категория:Психологическое образование}} == Ысуллар == {{seealso|Төркем:Психология ысуллары|hy:Կատեգորիա:Հոգեբանության մեթոդներ|ru:Категория:Методы психологии}} == Психологлар == {{seealso|Төркем:Психологлар|en:Category:Psychologists|ru:Категория:Психологи}} == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Фәннәр}} {{rq|stub}} [[Төркем:Психология]] r94oibi1srhhru492qtepwj5lpdjasp 0 16072 6099678 4419471 2026-11-08T05:21:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099678 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фатих Кәрим | рәсем = Fatih Karim.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Фатих Әхмәтвәли улы Кәримов | һөнәр = шагыйрь | туу датасы = 09.01.1909 | туу җире = [[РИ]], [[Уфа губернасы]], {{туу җире|Бәләбәй өязе|Бишбүләк районында}}, [[Ает (Бишбүләк районы)|Ает]] | гражданлык ={{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = татар | үлем датасы = 19.02.1945 | үлем җире = {{үлем җире|Өченче рейх|Алманиядә}}, [[Кенигсберг]] тирәләре | әти = Әхмәтвәли | әни = Гөльямал | ир = | хатын = Кадрия (Ишукова) | балалар = Ада, Ләйлә | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }}{{Викиханә}} ''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Кәримов}}'' '''Фатих Кәрим''', Фатих Әхмәтвәли улы Кәримов (''[[1909 ел]]ның [[9 гыйнвар]]ы, [[РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Бәләбәй өязе]], [[Ает (Бишбүләк районы)|Ает]]<ref>{{Cite web |url=http://www.bizhbulyak.ru/Fatih_Karim.html |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100705065629/http://www.bizhbulyak.ru/Fatih_Karim.html |archivedate=2010-07-05 |accessdate=2011-03-04}}</ref> — [[1945 ел]]ның [[19 февраль|19 феврале]], [[Өченче рейх]], [[Көнчыгыш Пруссия]], [[Кенигсберг]] тирәсе'') ― татар шагыйре. ==Тәрҗемәи хәле== 1909 елның 9 гыйнварында Россия империясенең элекке [[Уфа губернасы]] [[Бәләбәй өязе]] (хәзерге [[Башкортстан]]ның [[Бишбүләк районы]]) [[Ает (Бишбүләк районы)|Ает]] авылында мулла гаиләсендә унберенче – төпчек бала булып дөньяга килә. Үз авылында мәдрәсәдә укый. Абыйсы Габдулла (шагыйрь [[Ярлы Кәрим]]), әтисе, апасы да шигърият яраталар, үзләре дә шигырьләр чыгаралар. Сигез яшьтән әтисез калып, балалар йортында тәрбияләнгән. Әтисе Әхмәтвәли озак еллар мәдрәсәләрдә белем ала, бай балаларының аш-су әзерләүчесе булып тамагын туйдыра. Күп вакыт дөнья гизеп йөри. Дини темага шигырьләр, поэмалар яза. Яшәп килгән тәртипләрне яратмый, байлыкка кызмый, ярлылыкны да хуп күрми. Ул заманының алдынгы кешесе булып танылган, фәлсәфи фикер йөртергә яраткан. Бу гаилә намуслы хезмәт белән көн күрә. Олы ир туганнары үсә төшү белән кул арасына керә башлаганнар. Берсе кыш укып, җәй буена читтә эшләп кайта, өченчесе байга малайлыкка яллана, аннан соң кара эшче була һәм шунда үпкә чире эләктерә. Ә әтиләре шуннан соң үз эченә бикләнә, бөтен эше мәчеткә барып кайтудан узмый. Төрек-Балкан сугышы башлангач, мулла бераз үзгәргәндәй була. Яңа тормышны ялганламый, якламый. Революциядән соң өч ел яшәгәч, тома сукыраеп, муллалыктан баш тартмыйча, 1918нче елны тыныч кына дөнья куя. Әниләре Гөльямал да аз сүзле, тыйнак, уңган хатын булган. Бөтен өй мәшәкатьләре, йорт эшләре аның җилкәсенә төшкән. Еш чирләгән. Шуңа карамастан, һәрвакыт күтәренке күңеллелек саклаган, эшне җырлап кына башкарган. Балалары да аның моңлы тавышын тыңларга яратканнар. Ф. Кәримнең поэзиягә булган мәхәббәте ата-ана нигезендә үк сиземләнә башлый. Шагыйрь үзе бу хакта болай дип язган: « Әдәби әсәрләр язу теләге бала чагымнан ук йөрәгемә кереп урнашты. Егет чагыннан ук тома сукыр әтиемнең үзе өчен язган шигырьләрен безгә укыштыргалаганын ишетү, апам Мәрьямнең үз дәфтәренә [[Дим]] буе табигатен тасвирлап язган күп кенә шигырьләрен башкалардан яшереп миңа гына укуы, абыем Ярлы Кәримнең матбугатта чыгып барган шигырьләрен уку – болар минем әдәбият өлкәсенә табан юнәлеш ясавыма төп һәм башлангыч этәргеч булдылар…» Ф. Кәримнең әдәбият белән ныклап кызыксынуы әтисе үлгәч башлана. Ул һәр көнне, әнисен елата- елата , аннан « Сак –Сок бәетен» укыта. Булачак шагыйрь шулай итеп 12 яшенә кадәр туган авылында яши, укый. 1922 нче елда Ф.Кәрим [[Бәләбәй педагогия техникумы]]ның әзерлек курсына укырга керә, монда ул 2 ел уңышлы шөгыльләнә. Ул чакта Казанда яшәгән абыйсы Габдулла аны үзе янына чакыра. 1924 нче елда Казанга килгәч, абыйсын Башкортстанга эшкә күчерәләр. Шулай да Габдулла Фатихны Н.К. Крупская исемендәге балалар йортына урнаштырырга өлгерә. Ф.Кәрим монда 1925 нче елның көзенә кадәр тәрбияләнә. 1929 нчы елда Казанда [[Җир төзү эшләре техникумы]]н тәмамлый. Шушы елларда аның беренче шигырьләре матбугатта басылып чыга. [[Татарстан китап нәшрияты]]ның яшьләр һәм балалар әдәбияты бүлегендә җитәкчелек иткән елларда ул аеруча канатланып китә ( 1934) . «[[Яшь ленинчы]]», «[[Азат хатын]]», «[[Атака (журнал)|Атака]]» газета – журналлары редакцияләрендә илһамланып иҗат итә. 1931 –1933 нче елларда Кызыл Армия сафларында хезмәт итеп кайта. 1938 нче елда Ф.Кәрим кулга алына. Мулла улы буларак, имеш, ул, сыйнфый көрәшкә зыян китергән: үзенең нинди катлам кешесе икәнен яшереп, [[комсомол]]га кергән, [[Лев Троцкий|троцкистлар]] белән элемтәдә торган. Бу вакытта аңа әле 30 яшь тә тулмаган була. 1939 нчы елны хөкем була. Аңа аена бер мәртәбә гаиләсенә хат язарга рөхсәт итәләр. Хатларның берсендә ул киная белән генә үзенең кай тирәдәрәк утырганын да хәбәр итә. Шуннан соң хатыны Кадрия, ике яшьлек кызы Ләйләне ияртеп, Казандагы төрмә янына килеп йөри. Югары суд утырышы шагыйрьне 10 елга төрмәгә ябылуга һәм 5 елга гражданлык хокукларын чикләү җәзасына хөкем итә. Аны Коми якларындагы төрмәгә жибәрәләр. Төрмәдә утырганда да, ул иҗат итүдән туктамый. Шигырьләрен күңелендә ятлап саклый. Мөмкинлек булу белән, Х. Туфан кебек, папирос кәгазенә вак-вак хәрефләр белән язып, кием жөйләрендә яшереп тота. Шигърият аңа яшәү көче бирә, кешелеген сакларга, сыгылып төшмәскә ярдәм итә. [[1924 ел]]да ул Казанга килү белән, шигырь язу белән мавыга башлый. 1926-1927 елларда аның «Төнге урам баласы», «Урман» исемле шигырьләре басыла. 1931 елда «Башлангыч җыр» исемле шигырьләр җыентыгы чыга. Кыска гына иҗат дәверендә Ф.Кәрим күп кенә ялкынлы лирик шигырьләр, поэмалар тудырды. Шагыйрь шулай ук проза һәм драма әсәрләре дә язды. 1938 елның 3 февралендә кулга алынган. [[Бөек Ватан сугышы]]н Сталин төрмәсендә каршылый. Фатих Кәримне 1941 елның 1 декабрендә, Германия белән сугыш барган көннәрдә «үз теләге белән» фронтка китәргә тиеш, дигән шарт белән иреккә чыгарганнар. Бу шартны үтәп, 30 декабрьдә Фатих Кәрим [[Миславский урамы (Казан)|Миславский урамы]], 8 нче йорттан фронтка чыгып китә. 1942 елның февраленнән 1945 елның февраленә кадәр, өч ел буена, Фатих Кәрим фронтның алгы сызыгында була, солдат һәм кече офицер, взвод командиры сыйфатында Мәскәү яныннан алып [[Көнчыгыш Пруссия]]гә хәтле сугыш юлын уза, [[Украина]]ны, [[Белоруссия]]не, Карпат илләрен азат итүдә катнаша, ике тапкыр яралана, шәхси батырлыклары өчен орден-медальләр белән бүләкләнә. Сугыш бетәргә санаулы көннәр калганда, 1945 елның 19 февралендә, Көнчыгыш Пруссиядәге соңгы сугышларның берсендә 36 яшьлек шагыйрь дошман пулясыннан һәлак була. Җирләнгән урыны – шундагы Туганнар каберлегендә<ref>{{cite web|url=https://tatar-inform.tatar/news/federaciya-sovetynda-es-konen-kyskartu-ocen-sartlarny-atadylar-5881576|title = Татарстан Милли музее ветераны: Фатих Кәрим рәнҗетелгән булса да, үпкәсен белдермәгән.|publisher=[["Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының татар редакциясе|Татар-информ.tatar]]|author=[[Зилә Мөбәрәкшина]]|date=[[2024 ел]]ның [[10 гыйнвар]]|accessdate=[[2024 ел]]ның [[5 ноябрь]]}}</ref>. == Хәтер == * [[1971 ел]]да туган авылы [[Ает (Бишбүләк районы)|Аетта]] [[Фатих Кәрим музее (Ает)|музей-йорты]] ачыла. * [[2019 ел]]да Аеттагы Фатих Кәрим музеена реконструкция ясалган һәм яңадан җиһазландырылган. * [[2025 ел]]да Казанда «Яшьләр» скверында Татарстан Республикасы Рәисе [[Рөстәм Миңнеханов]] катнашында фронтовик шагыйрьгә һәйкәл ачылган. Һәйкәлнең авторлары ― скульпторлар Денис Мельников һәм Захар Карамян<ref>''Юлай Низаев.'' [https://tatar-inform.tatar/news/frontovik-sagyir-fatix-karimga-haikal-acylu-tantanasy-buldy-5904325 Фронтовик шагыйрь Фатих Кәримгә һәйкәл ачылу тантанасы булды.] [[Татар-информ]], 8.05.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * http://tatar.org.ru/kurs/11-adabiyat/cyr_89.php{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Татарстан китап нәшрияты аудиосы| автор = Фатих Кәрим | башлык = Шигырьләр | серия = аудиоязма | файл = fatih-karim-shigyrlar }} == Шулай ук карагыз == {{Викиөзек}} {{Портал|Шәхесләр|Татар матбугаты}} * [[Зур террор]] {{DEFAULTSORT:Кәрим, Фатих}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] [[Төркем:Бәләбәй педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] 8vf8ku1chogqfgo4hzwswevqrql1tat 0 17451 6099805 5522486 2026-11-08T10:46:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099805 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Хәлил (мәгънәләр)}} {{Дәүләт эшлеклесе | исем = Хәлил хан | тулы исем = خلیل | рәсем = Могилы казанских ханов в Кремле; 2009.jpg | ширина портрета = | рәсем язуы = | титул = [[Казан ханлыгы|Казан]]ның 3-нче ханы | байрак = | чорбаш = 1465 | чоразак = 1467 | аңа кадәр = [[Мәхмүт хан]] | дәвамчысы = [[Ибраһим (Казан ханы)|Ибраһим]] | титул2 = | байрак2 = | чорбаш2 = | чоразак2 = | аңа кадәр2 = | дәвамчысы2 = | туу датасы = | туу урыны = | үлем датасы = 1467 | үлем урыны = [[Казан]] | дин = [[Ислам]] | династия = | әти = [[Мәхмүт хан]] | әни = | ир = | хатын = [[Нур-Солтан]]. | балалар = | автограф = }} [[Рәсем:Kazan Khanate map Tatar.svg|300px|мини|уңда|Казан ханлыгы]] '''Хәлил хан''' (خلیل, tat. lat. [https://web.archive.org/web/20251011203835/http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/%D0%A5%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BB_(%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%8B) ''Xälil''], ; [[1467 ел]]да үлә, [[Казан]]) — 1465-1467 елларда Казан ханы, [[Мәхмүт хан]]ның улы һәм варисы. Хатыны [[Нур-Солтан]]. Балалары булмаган. Хәлил хан әтисенең сәясәтен дәвам иттергән, Казан һәм башка шәһәрләре төзелеше дәвам итә. Хәлил хан [[1467]] елда үлгәннән соң, аның энесе Ибраһим хан итеп игълан ителгән. Хәлил хан [[Казан Кирмәне]]ндә урнашкан Ханнар төрбәсендә күмелгән. == Әдәбиятта == Рус елъязмаларында Хәлил исеме бөтенләй телгә алынмый. Ләкин аның исеме [[XVI гасыр|XVIнчы гасыр]] сәяхәтчесе [[Сигизмунд Герберштейн]]ның «Записки о Московии» дигән хезмәтендә искә алына. Шулай ук [[Карл Фукс]] та үзенең [[1817 ел]]гы хезмәтендә, [[Казан ханнары]]ның борынгы татарча исемлегеннән файдаланып, Хәлил исемен телгә ала. [[Һади Атласи]] исә үз хезмәтендә, югарыда язганымча, Мәхмүд ханның чын йөзен ачып бирә: «Мәхмүт хан белән Ибраһим хан арасында Хәлилнең булуында һич шөбһә юктыр», - дип белдерә һәм аның Олуг Мөхәммәд оныгы икәнен, өч ел чамасы ханлык итүе белән дә исбатлый. Шул ук мәгълүматны [[Шиһабетдин Мәрҗани]] хезмәтендә дә очратып була. Олуг галимнең саллы хезмәтендә: «Хәлил Тимер морзаның кызыннан туган углан», дигән юлларны укырга була. Яшь хан [[нугай]] морзасының кызына өйләнгән булган икән. Менә кайчан нугай фиркасе — тарафдарлары Казан тарафларына үтеп керә башлыйлар — Хәлил хан тәхеттә утырганда. {{start box|wide=1}} {{succession box|title=[[Казан ханлыгы|Казан ханы]] <br />|before= [[Мәхмүт хан]] |after=[[Ибраһим (Казан ханы)|Ибраһим]]|years=[[1465]]-[[1467]]}} {{end box}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Шәхесләр}} == Чыганаклар == * [http://kitap.net.ru/hudyakov.php М. Г.Худяков: Очерки по истории Казанского ханства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423053426/http://www.kitap.net.ru/hudyakov.php |date=2013-04-23 }} *[http://kitap.net.ru/habibullin/5-1.php Хәлил хан Мәхмүд улы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906112951/http://kitap.net.ru/habibullin/5-1.php |date=2019-09-06 }} {{Казан ханлыгы ханнары}} [[Төркем:Казан ханнары]] t5j8ao3hdx90cd5h87ga6v6nz7o8vrp 0 18124 6099396 4645513 2026-11-07T12:22:04Z ~2026-58461-25 63270 /* Вакыйгалар */ 6099396 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1994}} {{Ел өчен навигация|1994}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Ел башка тәкъвимнәрдә|1994|КТ=10&nbsp;февраль}} {{Башлана торган ел|1994}} * Халыкара гаилә елы ([[БМО]]). == Вакыйгалар == * [[15 февраль]] — [[Русия һәм Татарстан дәүләт хакимияте органнары арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү турында шартнамә|Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары һәм Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү турында шартнамә]] кабул ителә. * [[23 февраль]] — [[Башкортстанның татар язучылары берлеге]] теркәлә. * [[7 апрель]] — '''[[.ru]]''' домены теркәлә. * [[10 май]] — [[Нельсон Мандела]] [[КАҖ]] президенты вазифаларына керешә. * [[25 май]] — [[Хакассия]] беренче конституцияне кабул итә. * [[9 июнь]] — [[Казакъстан]] башкаласы [[Алма-Ата]]дан [[Астана]]га күчерелә. * [[12 июнь]] — [[Австрия]] референдумда [[Европа Берлеге]]нә керергә карар кыла. * [[23 июнь]] — [[Мәскәү]]дә рәсми рәвештә [[ЮНЕСКО]] бюросы ачыла. * [[10 июль]] — [[Бөекбритания]]дә Гран При уенында [[Михаэль Шумахер]] беренче чемпионлык өчен көрәшә башлый. * [[20 июль]] — [[ТР Дәүләт Шурасы]] Татар милли университетын кору турында № 2186-XII Карар кабул итә. * [[28 июль]] — [[Молдавия]] конституциясе кабул ителде. * [[1 август]] — Уфада [[«Тулпар» журналы|«Тулпар» ]] журналының беренче саны чыга. * [[31 август]] — [[Ирланд җөмһүрият армиясе]] кораллы көрәшне туктату турында игълан итә. * [[1 октябрь]] — [[Палау Утраулары]] ([[Океанлык]]) бәйсезлеген игълан итә. * [[11 октябрь]] — [[доллар]]га караганда [[сум]]ның кинәт төшүе. * [[13 ноябрь]] — [[Швеция]] [[Европа Берлеге]]нә референдум аша керә. * [[11 декабрь]] — [[Русия]] [[Чечня]]га гаскәрләрен кертә. [[Беренче Чечня сугышы]] башлана. * [[31 декабрь]] — [[Русия]] гаскәрләре [[Грозный]]га һөҗүм итә. Шәһәр утка тотыла. Дистәләрчә мең кеше вафат. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1994 елда туганнар}} * [[5 гыйнвар]] — [[Камил Муллин]], футбол һөҗүмчесе. * [[23 февраль]] — [[Дакота Фэннинг]], [[АКШ]] актрисасы. * [[27 февраль]] — [[Рузанна Хәбибуллина]], [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] артисты ([[2015 ел]]дан). * [[1 март]] — [[Альберт Нурминский]] (Шәрәфетдинов), [[рэп]]ер. * [[1 март]] — [[Джастин Бибер]], җырчы. * [[30 сентябрь]] — [[Алия Мостафина]], гимнастчы, [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|Лондондагы Олимпия уеннары]] җиңүчесе. * [[9 декабрь]] — [[Диләрә Фәттахова]], [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] артисты. == Вафатлар == [[Рәсем:Halikov.jpg|right|150px|thumb|[[Альфред Халиков]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1994 елда вафатлар}} * [[11 март]] — [[Шамил Бариев]], [[татар]] артисты. * [[5 апрель]] — [[Курт Кобейн]], музыкант, «Nirvana» [[АКШ]] рок-төркеменең вокалисты һәм лидеры. * [[19 апрель]] — [[Габдулла Байбурин]], язучы, тәрҗемәче. * [[22 апрель]] — [[Ричард Никсон]], 37-нче [[АКШ президенты]]. * [[1 май]] — [[Айртон Сенна]], [[Бразилия]] автогонщигы. * [[16 май]] — [[Бәшир Рәмиев]], совет уйлап табучысы, беренче ССРБ [[санак]]ларын («Стрела», «Урал-1» [[компьютер]]ларын) төзүче. * [[4 июнь]] — [[Кадыйр Сибгатуллин]] (52), шагыйрь. * [[15 июль]] — [[Рафаил Төхфәтуллин]] (70), язучы, [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашучы. * [[24 июль]] — [[Альфред Халиков]], татар тарихчысы, археолог. * [[11 август]] — [[Питер Кушинг]] ({{lang-en|Peter Wilton Cushing}}), [[инглиз]] актеры. * [[26 август]] — [[Әнвәр Гатауллин]], хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы. * [[7 октябрь]] — [[Хәниф Хөснуллин]], татар язучысы, шагыйрь. * [[7 октябрь]] — [[Майя Булгакова]], РСФСР халык артисты. *[[8 октябрь]] — [[Галимҗан Җиһаншин]], авыл хуҗалыгы ширкәте җитәкчесе. * [[5 ноябрь]] — [[Григорий Павлов (1920)|Григорий Павлов]], [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге каһарманы]], авиация генерал-лейтенанты. * [[11 декабрь]] — [[Фәрваз Миңнуллин]], тәрҗемәче, әдәби тәнкыйтьче. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Нурихан Фәттах]], татар язучысы. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Бертрам Брокхауз]], [[Клиффорд Шалл]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джордж Ола]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Альфред Гилман]], [[Мартин Родбелл]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Кэндзабуро Оэ]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джон Нэш]], [[Рейнхард Селтон]], [[Джон Харсани]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Ицхак Рабин]], [[Шимон Перес]], [[Ясир Арафат]]. == Шулай&nbsp;ук карагыз == {{Навигация |Викиҗыентык = 1994 }} <categorytree>1994 ел</categorytree> [[Төркем:1994 ел|*]] [[Төркем:Еллар]] e6aq0lfok3ur8awejt8rrcito9507wk 6099398 6099396 2026-11-07T12:24:39Z ~2026-58461-25 63270 /* Вакыйгалар */ 6099398 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1994}} {{Ел өчен навигация|1994}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Ел башка тәкъвимнәрдә|1994|КТ=10&nbsp;февраль}} {{Башлана торган ел|1994}} * Халыкара гаилә елы ([[БМО]]). == Вакыйгалар == * [[15 февраль]] — [[Русия һәм Татарстан дәүләт хакимияте органнары арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү турында шартнамә|Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары һәм Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү турында шартнамә]] кабул ителә. * [[23 февраль]] — [[Башкортстанның татар язучылары берлеге]] теркәлә. * [[7 апрель]] — '''[[.ru]]''' домены теркәлә. * [[10 май]] — [[Нельсон Мандела]] [[КАҖ]] президенты вазифаларына керешә. * [[25 май]] — [[Хакассия]] беренче конституцияне кабул итә. * [[9 июнь]] — [[Казакъстан]] башкаласы [[Алма-Ата]]дан [[Астана]]га күчерелә. * [[12 июнь]] — [[Австрия]] референдумда [[Европа Берлеге]]нә керергә карар кыла. * [[23 июнь]] — [[Мәскәү]]дә рәсми рәвештә [[ЮНЕСКО]] бюросы ачыла. * [[10 июль]] — [[Бөекбритания]]дә Гран При уенында [[Михаэль Шумахер]] беренче чемпионлык өчен көрәшә башлый. * [[20 июль]] — [[ТР Дәүләт Шурасы]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли университеты]]<nowiki/>н кору турында № 2186-XII Карар кабул итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/393801|title=«Если не будет понимания необходимости такого университета, у нас и Татарстана не будет»|date=2018-09-01|language=ru}}</ref> * [[28 июль]] — [[Молдавия]] конституциясе кабул ителде. * [[1 август]] — Уфада [[«Тулпар» журналы|«Тулпар» ]] журналының беренче саны чыга. * [[31 август]] — [[Ирланд җөмһүрият армиясе]] кораллы көрәшне туктату турында игълан итә. * [[1 октябрь]] — [[Палау Утраулары]] ([[Океанлык]]) бәйсезлеген игълан итә. * [[11 октябрь]] — [[доллар]]га караганда [[сум]]ның кинәт төшүе. * [[13 ноябрь]] — [[Швеция]] [[Европа Берлеге]]нә референдум аша керә. * [[11 декабрь]] — [[Русия]] [[Чечня]]га гаскәрләрен кертә. [[Беренче Чечня сугышы]] башлана. * [[31 декабрь]] — [[Русия]] гаскәрләре [[Грозный]]га һөҗүм итә. Шәһәр утка тотыла. Дистәләрчә мең кеше вафат. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1994 елда туганнар}} * [[5 гыйнвар]] — [[Камил Муллин]], футбол һөҗүмчесе. * [[23 февраль]] — [[Дакота Фэннинг]], [[АКШ]] актрисасы. * [[27 февраль]] — [[Рузанна Хәбибуллина]], [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] артисты ([[2015 ел]]дан). * [[1 март]] — [[Альберт Нурминский]] (Шәрәфетдинов), [[рэп]]ер. * [[1 март]] — [[Джастин Бибер]], җырчы. * [[30 сентябрь]] — [[Алия Мостафина]], гимнастчы, [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|Лондондагы Олимпия уеннары]] җиңүчесе. * [[9 декабрь]] — [[Диләрә Фәттахова]], [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] артисты. == Вафатлар == [[Рәсем:Halikov.jpg|right|150px|thumb|[[Альфред Халиков]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1994 елда вафатлар}} * [[11 март]] — [[Шамил Бариев]], [[татар]] артисты. * [[5 апрель]] — [[Курт Кобейн]], музыкант, «Nirvana» [[АКШ]] рок-төркеменең вокалисты һәм лидеры. * [[19 апрель]] — [[Габдулла Байбурин]], язучы, тәрҗемәче. * [[22 апрель]] — [[Ричард Никсон]], 37-нче [[АКШ президенты]]. * [[1 май]] — [[Айртон Сенна]], [[Бразилия]] автогонщигы. * [[16 май]] — [[Бәшир Рәмиев]], совет уйлап табучысы, беренче ССРБ [[санак]]ларын («Стрела», «Урал-1» [[компьютер]]ларын) төзүче. * [[4 июнь]] — [[Кадыйр Сибгатуллин]] (52), шагыйрь. * [[15 июль]] — [[Рафаил Төхфәтуллин]] (70), язучы, [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашучы. * [[24 июль]] — [[Альфред Халиков]], татар тарихчысы, археолог. * [[11 август]] — [[Питер Кушинг]] ({{lang-en|Peter Wilton Cushing}}), [[инглиз]] актеры. * [[26 август]] — [[Әнвәр Гатауллин]], хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы. * [[7 октябрь]] — [[Хәниф Хөснуллин]], татар язучысы, шагыйрь. * [[7 октябрь]] — [[Майя Булгакова]], РСФСР халык артисты. *[[8 октябрь]] — [[Галимҗан Җиһаншин]], авыл хуҗалыгы ширкәте җитәкчесе. * [[5 ноябрь]] — [[Григорий Павлов (1920)|Григорий Павлов]], [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге каһарманы]], авиация генерал-лейтенанты. * [[11 декабрь]] — [[Фәрваз Миңнуллин]], тәрҗемәче, әдәби тәнкыйтьче. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Нурихан Фәттах]], татар язучысы. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Бертрам Брокхауз]], [[Клиффорд Шалл]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джордж Ола]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Альфред Гилман]], [[Мартин Родбелл]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Кэндзабуро Оэ]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джон Нэш]], [[Рейнхард Селтон]], [[Джон Харсани]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Ицхак Рабин]], [[Шимон Перес]], [[Ясир Арафат]]. == Шулай&nbsp;ук карагыз == {{Навигация |Викиҗыентык = 1994 }} <categorytree>1994 ел</categorytree> [[Төркем:1994 ел|*]] [[Төркем:Еллар]] 7wdjhvicaa8wdxu2dl0neshmxknyw6u 6099826 6099398 2026-11-08T11:41:42Z ~2026-58461-25 63270 /* Вакыйгалар */ 6099826 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1994}} {{Ел өчен навигация|1994}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Ел башка тәкъвимнәрдә|1994|КТ=10&nbsp;февраль}} {{Башлана торган ел|1994}} * Халыкара гаилә елы ([[БМО]]). == Вакыйгалар == * [[15 февраль]] — [[Русия һәм Татарстан дәүләт хакимияте органнары арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү турында шартнамә|Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары һәм Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү турында шартнамә]] кабул ителә. * [[23 февраль]] — [[Башкортстанның татар язучылары берлеге]] теркәлә. * [[7 апрель]] — '''[[.ru]]''' домены теркәлә. * [[10 май]] — [[Нельсон Мандела]] [[КАҖ]] президенты вазифаларына керешә. * [[25 май]] — [[Хакассия]] беренче конституцияне кабул итә. * [[9 июнь]] — [[Казакъстан]] башкаласы [[Алма-Ата]]дан [[Астана]]га күчерелә. * [[12 июнь]] — [[Австрия]] референдумда [[Европа Берлеге]]нә керергә карар кыла. * [[23 июнь]] — [[Мәскәү]]дә рәсми рәвештә [[ЮНЕСКО]] бюросы ачыла. * [[10 июль]] — [[Бөекбритания]]дә Гран При уенында [[Михаэль Шумахер]] беренче чемпионлык өчен көрәшә башлый. * [[20 июль]] — [[ТАССР Югары Советы|Татарстан парламенты]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли универси]]<nowiki/>[[Татар Милли университеты|теты]]<nowiki/>н кору турында № 2186-XII Карар кабул итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/393801|title=«Если не будет понимания необходимости такого университета, у нас и Татарстана не будет»|date=2018-09-01|language=ru}}</ref> * [[28 июль]] — [[Молдавия]] конституциясе кабул ителде. * [[1 август]] — Уфада [[«Тулпар» журналы|«Тулпар» ]] журналының беренче саны чыга. * [[31 август]] — [[Ирланд җөмһүрият армиясе]] кораллы көрәшне туктату турында игълан итә. * [[1 октябрь]] — [[Палау Утраулары]] ([[Океанлык]]) бәйсезлеген игълан итә. * [[11 октябрь]] — [[доллар]]га караганда [[сум]]ның кинәт төшүе. * [[13 ноябрь]] — [[Швеция]] [[Европа Берлеге]]нә референдум аша керә. * [[11 декабрь]] — [[Русия]] [[Чечня]]га гаскәрләрен кертә. [[Беренче Чечня сугышы]] башлана. * [[31 декабрь]] — [[Русия]] гаскәрләре [[Грозный]]га һөҗүм итә. Шәһәр утка тотыла. Дистәләрчә мең кеше вафат. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1994 елда туганнар}} * [[5 гыйнвар]] — [[Камил Муллин]], футбол һөҗүмчесе. * [[23 февраль]] — [[Дакота Фэннинг]], [[АКШ]] актрисасы. * [[27 февраль]] — [[Рузанна Хәбибуллина]], [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры]] артисты ([[2015 ел]]дан). * [[1 март]] — [[Альберт Нурминский]] (Шәрәфетдинов), [[рэп]]ер. * [[1 март]] — [[Джастин Бибер]], җырчы. * [[30 сентябрь]] — [[Алия Мостафина]], гимнастчы, [[Җәйге Олимпия уеннары 2012|Лондондагы Олимпия уеннары]] җиңүчесе. * [[9 декабрь]] — [[Диләрә Фәттахова]], [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] артисты. == Вафатлар == [[Рәсем:Halikov.jpg|right|150px|thumb|[[Альфред Халиков]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1994 елда вафатлар}} * [[11 март]] — [[Шамил Бариев]], [[татар]] артисты. * [[5 апрель]] — [[Курт Кобейн]], музыкант, «Nirvana» [[АКШ]] рок-төркеменең вокалисты һәм лидеры. * [[19 апрель]] — [[Габдулла Байбурин]], язучы, тәрҗемәче. * [[22 апрель]] — [[Ричард Никсон]], 37-нче [[АКШ президенты]]. * [[1 май]] — [[Айртон Сенна]], [[Бразилия]] автогонщигы. * [[16 май]] — [[Бәшир Рәмиев]], совет уйлап табучысы, беренче ССРБ [[санак]]ларын («Стрела», «Урал-1» [[компьютер]]ларын) төзүче. * [[4 июнь]] — [[Кадыйр Сибгатуллин]] (52), шагыйрь. * [[15 июль]] — [[Рафаил Төхфәтуллин]] (70), язучы, [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашучы. * [[24 июль]] — [[Альфред Халиков]], татар тарихчысы, археолог. * [[11 август]] — [[Питер Кушинг]] ({{lang-en|Peter Wilton Cushing}}), [[инглиз]] актеры. * [[26 август]] — [[Әнвәр Гатауллин]], хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы. * [[7 октябрь]] — [[Хәниф Хөснуллин]], татар язучысы, шагыйрь. * [[7 октябрь]] — [[Майя Булгакова]], РСФСР халык артисты. *[[8 октябрь]] — [[Галимҗан Җиһаншин]], авыл хуҗалыгы ширкәте җитәкчесе. * [[5 ноябрь]] — [[Григорий Павлов (1920)|Григорий Павлов]], [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге каһарманы]], авиация генерал-лейтенанты. * [[11 декабрь]] — [[Фәрваз Миңнуллин]], тәрҗемәче, әдәби тәнкыйтьче. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Нурихан Фәттах]], татар язучысы. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Бертрам Брокхауз]], [[Клиффорд Шалл]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джордж Ола]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Альфред Гилман]], [[Мартин Родбелл]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Кэндзабуро Оэ]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джон Нэш]], [[Рейнхард Селтон]], [[Джон Харсани]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Ицхак Рабин]], [[Шимон Перес]], [[Ясир Арафат]]. == Шулай&nbsp;ук карагыз == {{Навигация |Викиҗыентык = 1994 }} <categorytree>1994 ел</categorytree> [[Төркем:1994 ел|*]] [[Төркем:Еллар]] 21tqeaod49e2fkegfpe36d3lti3li74 0 18193 6099393 6099364 2026-11-07T12:14:49Z ~2026-58461-25 63270 /* Вакыйгалар */ 6099393 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1993}} {{Ел өчен навигация|1993}} {{Гасыр өчен навигация|20}} {{Ел башка тәкъвимнәрдә|1993|КТ=23&nbsp;гыйнвар}} {{Башлана торган ел|1993}} * Халыкара җирле халыклар елы. == Вакыйгалар == * [[1 гыйнвар]] — [[Чехословакия]] ике дәүләткә бүленә — [[Чехия]] һәм [[Словакия]]гә. * [[20 гыйнвар]] — яңа [[АКШ президенты]] [[Билл Клинтон]] инаугурациясе. * [[22 март]] — [[БМО Генераль Ассамблеясе]] [[Бөтендөнья Су көне]]н игълан итә. * [[14 апрель]] — [[КамАЗ]] двигательләр заводын нигезенә хәтле яндырган янгын башлана. * [[15 апрель]] — [[Төрекмәнстан]] президенты С. Ниязов [[төрекмән теле|төрекмән телнең]] латин әлифбасына күчүе турында игълан итте. * [[26 апрель]] — [[Ягымлы яз (фестиваль)|«Ягымлы яз»]] татар студент яшьләренең милли иҗаты ачык фестивале беренче тапкыр уздырыла. * [[12 май]] — [[Эстония]] [[Европа Шурасы]]на кабул ителә. * [[14 май]] — [[БДБ]] барлыкка килә. * [[24 май]] — [[Эритрея]], [[Эфиопия]] составыннан чыгып, бәйсезлеген игълан итә. * [[25 июнь]] — [[Казан]]да [[Салих Сәйдәшев музее]] ачыла. * [[14 июль]] — [[Татарстан дәүләт гимны]] раслана. * [[7 август]] — [[Лондон]]ның [[Букингем сарае]] өлешчә туристлар өчен ачык булды. * [[27 август]] — [[Татарстан Республикасының Дәүләт гимны]] кабул ителә. * [[27 август]] — [[Алабуга]]да [[Н.А. Дурованың музей-утары]] ачыла. * [[20 сентябрь]] — Казанда дәүләтнеке булмаган [[Татар Милли университеты]] эшен башлый. * [[4 октябрь]] — [[Мәскәү]]дә «Ак йорт» [[Русия Югары Советы куып таратылуы|штурмы]]. * [[6 октябрь]] — [[Казакъстан]] Милли-Демократик фиркәсе оештырылган. * [[1 ноябрь]] — [[Европа Берлеге]] нигезләнә. * [[12 декабрь]] — Референдум нәтиҗәсендә [[Русия Федерациясе Конституциясе]] кабул ителә. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1993 елда туганнар}} * [[14 гыйнвар]] — [[Азат Абитов]], татар җырчысы. * [[15 гыйнвар]] — [[Дәлир Күзәев]], татар спортчысы ([[футбол]], ярымсакчы). * [[6 март]] — [[Алсу Сибгатуллина]], драма актрисасы. * [[29 март]] — [[Диләрә Фазлыева]], драма актрисасы, [[«Тантана» премиясе]] лауреаты (2017). * [[19 май]] — [[Камилә Шакирова]], [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] артисты. * [[29 май]] — [[Марат Яруллин]], Мәскәүдә яшәп иҗат итүче популяр татар җырчысы. * [[30 май]] — [[Гүзәл Гөлвердиева]], драма актрисасы, [[Камал театры]] артисты (2013 елдан). * [[8 август]] — [[Ландыш Ибәтуллина]], [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин театры]] артисты. * [[6 октябрь]] — [[Наил Якупов]], [[татар]] спортчысы, [[алкалы хоккей]] (Һөҗүмче). * [[30 декабрь]] — [[Алинә Мөдәрисова]], драма актрисасы, [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт театры]], [[Камал театры]] артисты. == Вафатлар == [[Файл:Rustem Yakhin (tatarstan.ru).jpg|мини|220x220пкс|Рөстәм Яхин]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1993 елда вафатлар}} *[[3 гыйнвар]] — [[Морзаһит Вәлиев]], [[КПСС ТӨК]] сәркәтибе. *[[6 гыйнвар]] — [[Рудольф Нуриев]], татар балетмейстеры, балет артисты. * [[22 гыйнвар]] — [[Кобо Абе]], япун язучысы. * [[23 февраль]] — [[Николай Столяров]], ике тапкыр [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]][[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге Каһарманы]], очучы. * [[15 март]] — [[Мәхмүт Хөсәен]], [[шагыйрь]]. * [[4 май]] — [[Абдулла Шаһиев]], пулеметчы, гвардия сержанты, Советлар Берлеге Каһарманы ([[1943 ел|1943]]/[[1992 ел|1992]]). * [[16 май]] — [[Галия Кайбицкая]], татар җырчысы. * [[27 май]] — [[Илфак Смаков]], татар җырчысы. * [[13 июнь]] — [[Галимҗан Камалиев]], [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[19 июнь]] — [[Сәйфи Кудаш]], татар шагыйре. * [[31 июль]] — [[Габдрахман Кадыйров]], спортчы, 6 тапкыр дөнья чемпионы. * [[25 август]] — [[Гыйлемдар Рамазанов]], әдәбият галиме, тәрҗемәче, шагыйрь. * [[26 сентябрь]] — [[Миңнулла Гыйззәтуллин]], Советлар Берлеге Каһарманы. * [[12 октябрь]] — [[Фәрит Гыйльми]], язучы. * [[23 ноябрь]] — [[Рөстәм Яхин]], татар композиторы. * [[23 декабрь]] — [[Салих Япиев]], ТАССР эчке эшләр министры. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Ринат Мөхәммәдиев]], татар язучысы. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Рассел Халс]], [[Джозеф Тейлор]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Кэри Муллис]], [[Майкл Смит]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Ричард Робертс]], [[Филлип Шарп]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Тони Моррисон]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Роберт Фогель]], [[Дуглас Норт]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Нельсон Мандела]], [[Фредерик Виллем де Клерк]]. == Шулай&nbsp;ук карагыз == {{Навигация |Викиҗыентык = 1993 }} <categorytree>1993 ел</categorytree> [[Төркем:1993 ел|*]] [[Төркем:Еллар]] m1md8d2br8es8dqh033d7180nhr1g4g 0 18464 6099807 4476592 2026-11-08T10:53:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099807 wikitext text/x-wiki {{фш|Җәләлов}} {{Шәхес | исем = Хәлим Җәлалов | рәсем = Halim Zalyalov (2014-12-09).jpg | рәсем_зурлыгы = 190px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәлим Бәдри улы Җәлалов | һөнәр = артист | туу датасы = 27.04.1940 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Балык Бистәсе районы|Балык Бистәсе районында}}, [[Олы Солтан]] | гражданлык = {{ССРБ байрагы}}<br/>{{RUS}}/{{Байрак/Татарстан}} [[Татарстан]] | милләт = татар | үлем датасы = 5.07.2021 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{ үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстанның халык артисты -1992]] ([[1992]]) [[Файл:Тантана премиясе.jpg|20px|«Тантана» премиясе - 2021]] ([[2021]])<br/>[[Абдулла Алиш премиясе]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәлим Бәдри улы Җәлалов''' (Җәл'''ә'''лов<ref>Җәл'''ә'''лов Хәлим Бәдри улы // Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: [[ТР ФА]] [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татар энциклопедиясе институты]], 1997, 97нче бит</ref>), ''сәхнә псевдонимы'' '''Хәлим Җәләй''' (''[[1940 ел]]ның [[27 апрель|27 апреле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Балык Бистәсе районы]], [[Олы Солтан]] ― [[2021 ел]]ның [[5 июль|5 июле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — драма актеры, [[Камал театры]] артисты, [[Татарстанның халык артисты]] (1992). «Намус һәм тугърылык» номинациясендә [[«Тантана» премиясе]] лауреаты (2021). == Тәрҗемәи хәле == Хәлим Җәлалов [[Татарстан]]ның [[1940 ел]]ның [[27 апрель|27 апрелендә]] [[Балык Бистәсе районы]] [[Олы Солтан]] авылында туа. Шунда урта мәктәпне тәмамлый. Берничә ел [[Казан киез итек фабрикасы]]нда эшли, тормыш чыныгуы ала. [[1961 ел]]да [[Казан театр училищесы]]на укырга керә. [[Ширияздан Сарымсаков|Ш. Сарымсаков]], [[Габдулла Шамуков|Г. Шамуков]], [[хөсәен Уразиков|Х. Уразиков]] кебек мәшһүр артистлардан, укытучы-остазлардан белем ала. Училищены тәмамлаганнан соң [[Камал театры|Г. Камал исемендәге академия театрына]] эшкә алына. Хезмәтнең башлангыч чорында иҗат иткән Янгир ([[Нәкый Исәнбәт]] “М. Җәлил”), Шәрифҗан ([[Аяз Гыйләҗев]] “Җиргә тапшырылган серләр”), Гайфи (Х. Вахит “Күк капусы ачылса”) һ.б. образлар аркылы Х. Җәлалов талантлы артист буларак халыкка таныла. Х. Җәлалов әдәби әсәрләрне сәнгатьле укуы белән дә тамашачыларга билгеле шәхес. Радио-телевидение фондында сакланучы бик күп язмалар шул хакта сөйли. Үзе дә әдәби әсәрләр иҗат итә, тәрҗемә эше белән дә шөгыльләнә. А.Вампиловның “Провиния мәзәкләре” китабы (1987) аның тәрҗемәсендә дөнья күрде. Моннан тыш балаларга атап чыгарылган “Корчаңгы тай һәм таз малай” (1993), “Шәрә бүре” кебек китаплары да бар. Аның берничә пьесасы [[Камал театры|Г.Камал исемендәге академия театрында]] балалар өчен куелды. 2021 елның 5 июлендә Казанда 81 яшендә вафат була<ref>[https://www.azatliq.org/a/31341253.html Татарстанның халык артисты Хәлим Җәләй вафат.] [[Азатлык радиосы]], 5.07.2021</ref><ref>[https://kamalteatr.ru/tat/about-the-theatre/media/tir-n-kaygy-%D1%85%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B7/ Тирән кайгы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709184826/https://kamalteatr.ru/tat/about-the-theatre/media/tir-n-kaygy-%D1%85%D1%8D%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B7/ |date=2021-07-09 }} [[Камал театры]] сайты, 5.07.2021</ref>. Казанның [[Мөселман зираты (Казан)|мөселман зиратында]] җирләнә<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/h-lim-l-lov-kazanda-samosyrovodagy-m-selman-ziratynda-irl-del-r?ysclid=ly44ykqxtc115793529 Хәлим Җәләйне Казанда Самосыроводагы мөселман зиратында җирләделәр] [[Татар-Информ]], 06.07.2021</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1992 ― [[Татарстанның халык артисты]] * 2016 ― [[Абдулла Алиш премиясе]] * 2021 ― [[«Тантана» премиясе]] лауреаты ― «Намус һәм тугърылык» номинациясендә<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8L8yM0GhOa8 «Тантана - 2021» театр премияләрен тапшыру.] «[[Татар-информ]]» онлайн, 27.03.2021</ref> == Хәтер == * 2023 елда [[Балык Бистәсе районы]] [[Олы Солтан]] авылы мәдәният йортына исеме бирелгән<ref>''Рифат Каюмов.'' [https://tatar-inform.tatar/news/balyk-bistase-raiony-oly-soltan-avyly-madaniyat-iortyna-xalim-alalov-iseme-birelde-5880364 Балык Бистәсе районы Олы Солтан авылы мәдәният йортына Хәлим Җәләлов исеме бирелде.] [[Татар-информ]], 12.12.2023</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20100608165844/http://www.kamalteatr.ru/actors/actorstat/107.html Камал театры сайтында шәхси бите] == Шулай ук карагыз == {{«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены лауреатлары}} {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} {{Портал|Шәхесләр}} {{DEFAULTSORT:Җәлалов, Хәлим}} [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Балык Бистәсе районының шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Тантана» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Казанның мөселман зиратында җирләнгән шәхесләр]] m0385x19fudqlfamt50cmp48v4jox9p 0 18800 6099751 5535064 2026-11-08T09:01:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099751 wikitext text/x-wiki '''Халыкара балаларны яклау көне''' — ел саен [[1 июнь]] көнне билгеләнгән көн. [[Файл:Wikipedia Children's Day.png|250px|right]] 1950 елдан бирле билгеләп үтелә<ref>{{Cite web |url=http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=24 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305165659/http://forum.belem.ru/index.php?act=calendar&cal_id=1&code=showevent&event_id=24 |archivedate=2016-03-05 |accessdate=2010-05-02}}</ref>. [[БМО Генераль Ассамблеясе]] [[1989 ел]]да кабул иткән [[Бала хокуклары турында конвенциясе]] буенча, "''кешенең [[балигъ булу яше|балигълыгына җитүе]] иртәрәк исәпләнгән очраклардан тыш, '''18 яшькә җитмәгән һәр [[кеше]] бала буларак билгеләнә'''"''.<ref name="CRC">[http://www1.umn.edu/humanrts/instree/k2crc.htm Convention on the Rights of the Child], G.A. res. 44/25, annex, 44 U.N. GAOR Supp.</ref> == Шулай ук карагыз == * [[Бала хокуклары]] * [[Халыкара хатын-кызлар көне]] * [[Хайваннарны яклау көне]] * [[Җир көне]] == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:БМО халыкара көннәре]] [[Төркем:1 июнь]] [[Төркем:Балалар]] 5ibyp1xj9cyd1hcrvfpqwtxq2uqdipc 0 19003 6099498 5970738 2026-11-07T16:52:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099498 wikitext text/x-wiki {{Карточка |имя = Сөембикә манарасы |стиль_тела = |название = |стиль_названия = |вверху = <big>Сөембикә манарасы</big> |класс_вверху = fn |стиль_вверху = background-color:{{{фон|#0a9379}}}; color:{{{цвет|white}}}; |вверху2 = |класс_вверху2 = nickname |стиль_вверху2 = color: #000000; |изображение = {{#if: {{{изображение|Kazan Kremlin Soyembika Tower 08-2016 img1.jpg}}}|[[Файл:{{{изображение|Kazan Kremlin Soyembika Tower 08-2016 img1.jpg}}}| {{#if: {{{ширина|}}}|{{{ширина}}}|300px}}| {{#if: {{{подпись|}}}||}}]]}} |стиль_изображения = |подпись = {{{подпись|}}} |стиль_подписи = |стиль_заголовков = width:600px; |стиль_меток = background: #eee; text-align: center; width:100px; |стиль_текста = text-align: center; |заголовок1 = |метка1 = Ил |текст1 = Русия Федерациясе |заголовок2 = |метка2 = Җөмһүрият |текст2 = Татарстан Җөмһүрияте |заголовок3 = |метка3 = Беренче телгә алу |текст3 = 1777 |заголовок4 = |метка4 = Төзелеш еллары |текст4 = 1507-1517 |заголовок6 = |метка6 = Төр |текст6 = Күзәтү манарасы, элекке мәчет манарасы |заголовок7 = |метка7 =Статус |текст7 = РФ Мәдәни Мирасының объекты, № 1610053007 |заголовок8 = |метка8 = |текст8 = }} [[Файл:Сөембикә м.jpg|right|300px|thumb|Сөембикә манарасы]] <small>{{мәгънәләр|Сөембикә (мәгънәләр)}}</small> '''[[Сөембикә]] манарасы''' (tat.lat. ''Söyembikä manarası'', ''Хан мәчете'') — [[Казан Кирмәне]]ндә урнашкан борынгы таш манара. Элек татарларда '''Хан мәчете''' исемен йөртә, ләкин соңрак русларның ''Сюмбекина башня'' дип атаулары йогынтысында татарча атама да үзгәрә. Татар ханлыгы чорыннан сакланып калган бердәнбер бина. ==Тарих== Сөембикә манарарасының килеп чыгу тарихы әлеге көнгә кадәр төгәл билгеле түгел. Кайбер тарихчылар фикерләре буенча Сөембикә манарасы [[Мөхәммәт-Әмин]] хан вакытында төзелгән. [[1495]] елда [[Мөхәммәт-Әмин]] Казан тәхетеннән бәреп төшерелгәннән соң, Мәскәүгә качарга мәҗбүр булган, хәттә [[Мәскәү кенәзлеге]] Ливониягә каршы сугышында рус гаскәре башлыгы итеп билгеләнгән булган. Мәскәү Кирмәненең [[:ru:Боровицкая башня|Боровицкий манарасы (рус)]] төзегән вакытында [[Мөхәммәт-Әмин]] [[Мәскәү]]дә яшәгән һәм Италия архитекторлары ([[:ru:Солари, Пьетро Антонио|Пьетро Антонио Солари (рус)]]) белән танышып, дуслашып, соңрак аларны Казанга яңа манара төзер өчен чакырган. [[1502]] елда [[Мөхәммәт-Әмин]] янә Казан тәхетендә утырган һәм үз бөек манараны төзергә карар иткән. [[1505]] елда [[Мөхәммәт-Әмин]] Мәскәү кенәзлеге белән мөнәсәбәтләрен үзгәртә һәм бәйсез сәясәтен үткәрә башлый. Нәкъ бу чорда яңа хәрби манара төзелә башлаган. Төзелеш вакыты: якынча [[1507]]-[[1517]] еллар. Бер риваять буенча сәяси көрәш нәтиҗәсендә [[Мөхәммәт-Әмин]] ханлыкның күренекле эшлеклесе [[Кил Әхмәд]]не үлемгә хөкем иткән, Кил-Әхмәд үлеме алдында "беркайчан бу манара хан исемен йөртмәячәк" дип [[Мөхәммәт-Әмин]]не каһәрләгән. Чыннан да каһәр сүзләре тормышка ашкан, Әмин манарасы дип аталмаган. [[Файл:Torbase.JPG|300px|мини|уңда|Сөембикә манарасы янында хан-төзүче Мөхәммәт-Әминнең кабере урнашкан, махсус тактада бүтән Казан ханнары рәтендә аның исеме язылган.]] Башта яңа Манара — хәрби манара буларак төзелгән, ләкин Мөхәммәд-Әмин үз фикерен үзгәрткән, һәм бу корылма хан мәчете манарасына әверелгән, шуңа күрә 1517-1560 елларда һәм соңрак '''Хан мәчете''' дип йөртелгән. Сөембикә манарада яшәгән дигән риваять пәйда булганга, 1560-еллардан соң урыс халкы бинага аның исемен кушкан. Сөембикә манарасы янында хан-төзүче [[Мөхәммәт-Әмин]]нең кабере урнашкан, махсус тактада башка Казан ханнары рәтендә аның да исеме язылган. == Чорлар аша == Сөембикә манарасы — [[Казан]]ның танылган архитектура символы. Ул ''авышлы биналар'' рәтенә керә, чөнки төньяк-көнчыгыш якка 1,98 метрга авышып тора. Якынча 1730 елларда манарага икебашлы бөркет урнаштырылган. [[1917 ел]]да [[Рәсәй Каракошы]] алып ташлана. Шул ук елны манарага [[Ислам]] дине символы — ярым ай урнаштырыла. Совет чорында аны Кызыл йолдыз алыштырып тора. 1989 елда татар җәмәгатьчелеге яңадан ярымай урнаштыра. Урыс тарихчылары, кулларында тарихи документлары булмаса да, манара төзелүнең 3 тән дә ким булмаган версиясен катгый исбатлап килә: [[Явыз Иван]] чорында (XVI гасыр), XVII гасырда һәм XVIII йөзнең башында. Булган тарихи чыганакларга таянып, манараның [[Казан ханлыгы]] чорында төзелгәнен һәм Казан ханлыгының бердәнбер сакланып калган тарихи бинасы булуын танырга кирәк. ХХ гасыр башында манара шпиленең күчәреннән 2 метрга диярлек тайпылуы билгеле була. [[1907 ел]]да [[Казан мөселман хәйрия җәмгыяте]] җыем игълан итеп, 7 мен сум туплый. Төзекләндерү барышында манараның беренче ярусын тимер кыршау белән буып куялар, өстәге катларда эчке ремонт үткәрәләр.<ref>{{Cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/260952-den-v-istorii-rekonstrukciya-syuyumbike-hruschev-v-ssha-i-sozdanie-smaylika |title=День в истории: реконструкция башни Сююмбике в Казани, Хрущев — в США и первый конкурс красоты |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250913013503/https://realnoevremya.ru/articles/260952-den-v-istorii-rekonstrukciya-syuyumbike-hruschev-v-ssha-i-sozdanie-smaylika |archivedate=2025-09-13 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Совет чорында, 1977 һәм 1985 елларда манараның нигезен басым астында бетон измәсе белән ныгыталар. Бу чаралар авышуны туктатырга ярдәм итте. [[Файл:1000 rubles reverse 2023.jpg|200px|thumb|left|1000 [[Русия сумы|сумлык]] банкнотаның 1нче вариантында ярымайлы Сөембикә манарасы һәм тәресе булмаган [[Изге Рух иңү сарай чиркәве (Казан)|элекке чиркәү]] сурәте]] == Хәзерге сәясәттә == 2023 елның 16 октябрендә [[Русия Үзәк банкы|Русия Банкы]] 1000 [[Русия сумы|сумлык]] банкнотаның яңа дизайнын игълан иткән, анда ярымае күренеп торган Сөембикә манарасы да булган<ref>[https://cbr.ru/press/PR/?file=638330537368764855COINS.htm Банк России выпускает обновленные банкноты 1000 и 5000 рублей.] Банк России, 16.10.2016{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/ekspert-kazannyn-kupyuradagy-kureneslare-tatarstanga-turistlarny-kubrak-alep-itacak-5877738 Эксперт: Казанның купюрадагы күренешләре Татарстанга туристларны күбрәк җәлеп итәчәк.] [[Татар-информ]], 16.10.2023 </ref>. Купюрада ярымайлы Сөембикә манарасы янәшәсендә [[православие]] тәресе булмаган [[Изге Рух иңү сарай чиркәве (Казан)|элеккеге чиркәү]] бинасы сурәтен урнаштыру [[Рус православ чиркәве]] ({{lang-ru|РПЦ}}) вәкилләренең ризасызлыгын тудыра. Нәтиҗәдә, [[Русия Үзәк банкы|Үзәк Банк]] бу купюраны чыгаруны туктатып, аның дизайнын үзгәртергә вәгъдә итә<ref>''Кирилл Антонов''. [https://www.kommersant.ru/doc/6283548 Депутат Татарстана отреагировал на слова об отсутствии государственности у татар.] «Коммерсантъ Казань», 19.10.2023</ref>. == Фотогалерея == <gallery> Image:Kazan Kremlin Suyumbika tower.jpg| Image:Soyembika3.JPG| Image:Soyembika2.JPG| Image:Kazan Kremlin Soyembika Tower 08-2016 img2.jpg| </gallery> == Моны да карагыз == * [[Сөембикә]] * [[Казан ханлыгы]] * [[Пиза манарасы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == # Семь ступеней минарета Сююмбеки: Историко-публицистический очерк о древнейшем архитектурном памятнике на территории Казанского Кремля (XVI-XX вв.). Казань: Дом печати, 2003. ISBN 5-94259-050-8<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01002383167 Мухамедшин, Габбас Нуруллович. Семь ступеней минарета Сююмбеки.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251210013440/https://search.rsl.ru/ru/record/01002383167 |date=2025-12-10 }} Российская государственная библиотека {{ref-ru}}</ref> {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Казан кирмәне манаралары]] [[Төркем:Авыш манаралар]] [[Төркем:Россия мәдәни мирасы объектлары]] czy63bz9evbosru9n0o8bxj7x03e7se 0 19090 6099523 4082984 2026-11-07T18:24:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099523 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Tatnet}} {{УК}} '''Татар Интернеты''' яки '''Татнет'''&nbsp;— [[татар теле]]ндә булган [[веб-сайт]]лардан торган [[Интернет]] челтәренең бер өлеше. Сайтта башка телләр булса да, татар теле {{сан|51|%}} урын алса, ул татар Интернетына керә. [[Татарлар]] турында, [[Татарстан]] турында һәм башка татарлар белән бәйле булган [[рус теле|русча]] ясалган сайтлар татар Интернетына керәме? Моның турында төрле уйланулар бар&nbsp;— берәүләр [[Рунет]]ка гына керә дип уйлыйлар, татар Интернеты &nbsp;— татарча ясалган сайтларны гына туплый диләр. Башкалары татарлар турындагы бөтен сайтлар татар Интернетына керергә тиеш дип уйлыйлар. == Торышы == {{цитата|автор=Гүзәлия Гыйниятуллина, [[КФУ]]ның Югары журналистика һәм медиакоммуникация институты студенты|[Е]ш кына татар телендәге кече медиа белән шөгыльләнүчеләр, аны булдыручылар&nbsp;— профессиональ [[журналистика]]дан читтә торган кешеләр. Алар&nbsp;— билгеле бер өлкәгә караган мәгълүматны татар телле аудиториягә җиткерергә омтылучы белгечләр. Икенчедән, тематика һәм проблематика ягыннан да төрлелек бар. Өченчедән, аудитория тел ягыннан чикләнгән: алар татар телен белгән яки өйрәнергә теләгән кулланучылар. [Татар телендә интернет-журналистика үссен] өчен түбәндәге шартларны үтәргә кирәк: сыйфатлы контент булдыру, кызыклы мәгълүматны яктырту, жанрлар төрлелеге булу, анимация, статистика, инфографика кебек алымнарны киң куллану, видео һәм аудио мөмкинлекләреннән файдалану.<ref>{{cite web|url=http://www.azatliq.org/a/28273320.html|title = "Якын киләчәктә басма матбугат тулысынча Интернетка күчәчәк"|publisher=[[Азатлык радиосы]]|author=[http://www.azatliq.org/author/91435.html Закир Әмирхан]|accessdate=[[2017 ел]]ның [[15 февраль]]}}</ref>}} * {{cite web|url=http://www.azatliq.org/a/28205860.html|title = 2016 йомгаклары: татар Интернеты|publisher=[[Азатлык радиосы]]|author=[http://www.azatliq.org/author/91965.html Илдар Габидуллин]|accessdate=[[2017 ел]]ның [[15 февраль]]}} {{цитата|автор=Фәрит Зәйниев, [[Татарстан Республикасы Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы]]ның электрон мәдәният бүлеге җитәкчесе|Интернетта эшләгән 277 дәүләт органнары порталыннан бүгенгә 102 генә татарча да алып барыла. Күп министрлык, идарә һәм башка дәүләт органнарының веб-сәхифәләрендә татартелле эчтәлек өчен җаваплы специалистны тоту өчен акчалары җитми. Татарча мәгълүмат булган сайтларда бу тел фәкать мәкаләләр һәм пресс-релизларны язу өчен кулланыла, башка бүлекләре рус телендә генә кала.<ref name="kazanfirst">{{cite web|url=https://kazanfirst.ru/article/335864|title = На перевод сайтов на татарский язык у республиканских властей нет денег. Из 277 государственных порталов татароязычному населению доступны только треть|publisher=https://kazanfirst.ru/|author=[https://vk.com/alkazani Ильнур Ярхамов]|accessdate=[[2016 ел]]ның [[5 декабрь]]}}</ref><ref>{{ref-ru}}«Сегодня в Интернете действуют 277 порталов органов власти, из которых только 102 также ведутся на татарском языке. У многих министерств, ведомств и других органов власти не хватает денег на содержание специалиста, готового отвечать за татароязычный контент на сайте. Поэтому каждое министерство «как может, так и выкручивается». Он сообщает, что на тех сайтах, где есть татарское наполнение, использование языка сводится лишь к написанию статей и пресс-релизов. Остальные разделы остаются только на русском языке.»</ref>}} == Төзелеше == {{seealso|Татнет сәхифәләре рейтингы}} [[Файл:Татнетны үстерү фонды.png|200px|border|right|link=Татнетны үстерү фонды]] {{цитата|автор=Раиль Гатауллин, [http://tat-i.net/tt Татнетны үстерү фонды] ның нигезләүчесе һәм башкаручы директоры|[[Матбугат.ру]] ресурсына айга {{сан|26000|кеше}} керә. Татнетның {{сан|47|%}}&nbsp;— укытучылар яки укучылар булдырган ресурслар. Ел саен барлыкка килүче яңа 80—{{сан|130|сайтының}} яртысыннан артыгы 1—{{сан|2|ай}} яши.<ref name="kazanfirst"/><ref>{{ref-ru}} «Такой татароязычный ресурс как Matbugat.ru посещает около {{сан|26000|посетителей}} в месяц. Если суммировать все сайты татнета, то доля в {{сан|47|%}} придётся на ресурсы, сделанные школьниками или учителями. Ежегодно создаются в татнете 80—{{сан|130|сайтов}}, из которых более половины существует 1—{{сан|2|месяца}}.»</ref>}} == Бәйгеләр == === Татнет йолдызлары === {{main|Татнет йолдызлары}} [[Татмедиа]] ширкәте үткәргән «[[Татнет йолдызлары]]»<ref>[http://tatmedia.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/686732.htm Бәйгенең рәсми сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716085447/http://tatmedia.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/686732.htm |date=2019-07-16 }} {{ref-ru}}</ref> интернет-проектлар конкурсы Татарстан Республикасының дәүләт телләрендә (татар һәм/яисә рус телендә) ясалган һәм Татарстан Республикасы һәм/яисә татар халкы турында мәгълүмат бирүче әһәмияткә ия [[Татарстан]] массакүләм мәгълүмат чараларының веб-сәхифәләрен үстерү максатыннан ел саен үткәрелеп килә. === Белем җәүһәрләре === [[Файл:Белем җәүһәрләре.png|200px|border|right|link=Белем җәүһәрләре]] {{main|Белем җәүһәрләре}} == Шулай ук карагыз == * [[Татар телендәге матбугат басмалары исемлеге]] * [[Татар телле радиолары]] * [[Татар телле телеканаллар]] * [[Рунет]] * [[:Төркем:Татар сайтлары]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Татнет |сүз+төзмә= Татнет |süz%20tözmä = Tatnet }} [[Төркем:Татар интернеты| ]] hzeokcwqt4bpve2gf3r1zijj3wb3lpc 0 19578 6099550 4119441 2026-11-07T21:20:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099550 wikitext text/x-wiki {{Дәүләт-2 |Статус = танылмаган | Татарча исем = Таулы Карабах Республикасы,<br /> Арцах Республикасы<ref name="const-hy-1"/> | Чын исем = {{lang-hy|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, Արցախի Հանրապետություն}}<ref name="const-hy-1">[http://www.nkr.am/hy/constitution/9/ Таулы Карабаг Республикасы Конституциясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526142019/http://www.nkr.am/hy/constitution/9/ |date=2011-05-26 }} — 1 маддә {{ref-hy}}</ref> | Дәүләт исеме = Таулы Карабах Республикасы | Герб = Coat_of_arms_of_Nagorno-Karabakh.svg | гимн исеме = Арцах гимны | Идарә итү формасы = [[Катнаш республика]]<ref>{{Citation |title=Конституция НКР — 99 маддә, п.1 |url=http://www.nkr.am/ru/constitution/9/ |access-date=2013-11-16 |archive-date=2012-10-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BCtZQUqq?url=http://www.nkr.am/ru/constitution/9/ |dead-url=yes }}</ref> | Харитада = Nagorno Karabakh (orthographic projection).svg |Тел = [[әрмән теле]]<ref>[http://www.nkr.am/ru/constitution/9/ Таулы Карабаг Республикасы Конституциясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126054315/http://nkr.am/ru/constitution/9/ |date=2013-11-26 }} — 15 маддә</ref> | Бәхәсле статус = әйе | Нигезләнгән = | Бәйсезлекне игълан итү = [[2 сентябрь]] [[1991]] | Кемнән = [[Азәрбайҗан ССР]]дан |Дипломатическое признание= <small>Частично признанные {{Флагификация|Абхазия}} и {{Флагификация|Южная Осетия}} <br />Непризнанная {{Флагификация|Приднестровье}}<ref name="pan" /><ref name="kmF38">[http://www.km.ru/magazin/view.asp?id={9066B14A-54A3-475D-9106-42C5406A9F38} Приднестровье хочет войти в состав России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216084723/http://www.km.ru/magazin/view.asp?id=%7B9066B14A-54A3-475D-9106-42C5406A9F38%7D |date=2008-12-16 }}<blockquote>«Приднестровье признавало и признает независимость Республики Абхазия и Республики Южная Осетия, а также Нагорно-Карабахской Республики в соответствии с волей народов данных государств», - подчеркивается в комментарии.</blockquote></ref></small> | Башкала = [[Ханкәнде]]<ref>[http://nkr.am/ru/constitution/9/ Таулы Карабаг Республикасы Конституциясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107045407/http://nkr.am/ru/constitution/9/ |date=2012-11-07 }} — 16 маддә</ref> | Иң эре шәһәр = [[Ханкәнде]] | Җитәкчеләр вазифалары = [[Таулы Карабах Республикасы Президенты|Президент]]<br />[[Таулы Карабах Республикасы премьер-министры|Премьер-министр]] | Җитәкчеләр = [[Саакян, Бако Саакович|Бако Саакян]]<br />[[Арутюнян, Араик Владимирович|Араик Арутюнян]] | Мәйдан = ~ 11 500<ref>[http://www.president.nkr.am/ru/nkr/generalInformation/ НКР — Общая информация]</ref><ref>{{китап |автор = Г. Аветисян, М. Агаджанян, Л. Андриасян, А. Аршакян, О. Асрян, Г. Бояхчян, А. Егиазарян, Г. Исагулян, А. Мелконян, С. Минасян, Н. Паносян, В. Саркисян, Р. Сафрастян. |башлык = Нагорно-Карабахская Республика. Становление государственности на рубеже веков. |сылтама = http://www.un.int/wcm/webdav/site/armenia/shared/REPUBLIC%20OF%20NAGORNO%20KARABAKH.pdf |урын = Ирәван |нәшрият = «Институт политических исследований» ГНКО |ел = 2009 |бит = 4 |битләр = 37 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.stat-nkr.am/2000_2006/03.pdf |title=Общая характеристика Нагорно-Карабахской Республики |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228234325/http://www.stat-nkr.am/2000_2006/03.pdf |archivedate=2008-02-28 |accessdate=2014-03-22}}</ref><ref>Согласно ст. 142 Конституции НКР, до восстановления целостности государственной территории Нагорно-Карабахской Республики и уточнения границ публичная власть осуществляется на территории, фактически находящейся под юрисдикцией Нагорно-Карабахской Республики.</ref> | Халык саны = 146 600<ref name="d2012">Данные на 1 января 2013 года из «[http://stat-nkr.am/files/publications/joxovrdagrakan_2012.pdf Демографического сборника Нагорно-Карабахской Республики, 2012 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014133044/http://stat-nkr.am/files/publications/joxovrdagrakan_2012.pdf |date=2019-10-14 }}» стр. 6.</ref> | Җанисәп елы = 2013 | Халык тыгызлыгы = 13 | ТЭП = 426 млн.<ref name="Статистический ежегодник НКР">[http://www.stat-nkr.am/2002_2008/4_himcuc.pdf Об этом заявил на пресс-конференции 27 января вице-премьер, министр финансов Нагорно-Карабахской Республики Спартак Тевосян]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ТЭП исәпләү елы = 2012 | Кеше башына ТЭП = 3 000 | Акча берәмлеге = [[карабаг драмы]], фактик рәвештә [[әрмән драмы]] кулланыла | Телефон коды = 37447 | Сәгать поясы = +4<ref>[http://www.worldtimezone.com/dst_news/dst_news_nagorno-karabakh01.html Нагорный Карабах отказывается от перехода на летнее время]</ref> | Примечания = }}[[Рәсем:Artsakh CIA map PL.png|thumb|right|250px|2020 елгы сугыштан соң Карабахта]] {{башка мәгънә|Бу мәкалә танылмаган дәүләт турында. Бәлки, Сез регион турында мәкалә эзләдегез: [[Таулы Карабах]].}} '''Таулы Карабах Республикасы'''<ref>{{cite news|url=https://www.azatliq.org/a/30860356.html|title=Таулы Карабахта хәл кабат кискенләште: Әрмәнстан һәм Азәрбайҗан бер-берсен ут ачуда гаепли|date=2020-09-27|publisher=[[Азатлык радиосы]]|accessdate=2020-10-08}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tatar-inform.tatar/news/official/01-10-2020/putin-tramp-m-makron-tauly-karabahta-sugyshny-tuktatyrga-ndi-5775789|title=Путин, Трамп һәм Макрон Таулы Карабахта сугышны туктатырга өнди |date=2020-10-01|publisher=[["Татар-информ" мәгълүмат агентлыгының татар редакциясе]]|accessdate=2020-10-08}}</ref>, '''Арца́х Республикасы''' ({{lang-hy|Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, Հանրապետություն Արցախ}}, {{lang-az|Dağlıq Qarabağ Respublikası}}) — [[1992 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ында үз бәйсезлеген игълан иткән [[танылмаган дәүләтләр|танылмаган дәүләт]]. == Тарих == Тарихи [[әрмәннәр|әрмән]] чыганакларында [[Урта гасырлар]]да [[Арцах]] (Таулы Карабахның борынгы әрмән исеме) әрмән җире булган диелә. [[Азәрбайҗан]] чыганакларында исә Таулы Карабах — борынгы [[әзәриләр|әзәри]] җире диелгән. * [[XVI гасыр]]дан соң — Карабах аерым ханлык була. * [[1805 ел|1805]] — Карабах ханлыгын [[Pəcəй империясе]] басып ала. * [[1813 ел|1813]] — Карабах Pəcəйгә керә. * [[1918 ел|1918]] — [[Азәрбайҗан Демократик Республикасы]] төзелә. Әрмән Республикасы Карабахның әрмән җире булуын белдерә. * [[1923 ел|1923]] — [[Азәрбайҗан]] эчендә Таулы Карабах исемле автономияле өлкә төзелә. * [[1988 ел|1988]] — Таулы Карабах [[Азәрбайҗан]] һәм [[Әрмәнстан]] Югары шураларына өлкәне Азәрбайҗан республикасыннан Әрмәнстан республикасына тапшыруны сорый. [[Бакы]] каршы чыга. Таулы Карабаг һәм [[Ереван]]да протест чаралары үтә. * [[1988 ел]] [[12 июль]] — Таулы Карабах өлкә шурасы [[Азәрбайҗан]]нан чыгуы турында игълан итә. * [[1991 ел|1991]] — Таулы Карабахта узган референдумда халыкның 99,98&nbsp;% өлкәнең Азәрбайҗаннан тулы бәйсезлек алуы өчен тавыш бирә. Азәрбайҗан рәсмиләре референдум нәтиҗәләрен танымый һәм өлкәне автономия хокукыннан мәхрүм итә. Сугыш башлана. Азәрбайҗан гаскәрләре өлкәне үз контролендә тотарга тырыша. Аларга каршы Ереван һәм чит илләрдәге әрмән диаспоралары үз көчләрен җибәрә. * [[1991 ел|1991]] — Таулы Карабах бәйсезлеген игълан итә. Cугышта 30 меңләп кеше һәлак була, миллионнан артык кеше торган җирләрен ташлап китә. * [[1992 ел|1992]] — Таулы Карабах низагын чишү өчен Минск төркеме төзелә. Төркемдә Pәсәй, [[Франция]] һәм [[АКШ]] рәислек итә. * [[1994 ел|1994]] — Pәсәй, [[Кыргызстан]] һәм [[БДБ]] дәүләтләренең парламентара мәҗлесе ярдәмендә сугышны туктату турында «Бишкәк» килешүе имзалана. *[[2020]] елның октябрь-ноябрендә 40 көнлек сугыш нәтиҗәсендә [[Азәрбайҗан]] гаскәрләре Әрмәнстанны җиңеп, 1991-1994 елларда әрмәннәр басып алган 7 районны азат итә һәм Таулы Карабах төбәгендәге [[Шуша]] шәһәрен ала, 10 ноябрьдә РФ катнашында Солых килешүе имзалана: 7 район Азәрбайҗанга кайтарыла, бөтен бәрелешләр туктатыла, [[РФ]] тынычлык саклаучы гаскәре кертелә, аның контроле астында Лачын коридоры һәм Нахичеваннан Азәрбайҗанга юлы була. * [[2022 ел]]ның 22 декабрендә Азәрбайҗан ягы «Лачын коридоры»на хәрби постлар урнаштырып, Таулы Карабахның тулы блокадасын башлый. * [[2023 ел]]ның 19 сентябрендә Азәрбайҗанның хәрби көчләре Таулы Карабахта коралланган төркемнәренә каршы хәрби операция башлый. Бер көнлек бәрелешләрнең нәтиҗәсендә Карабахның кораллы әрмән көчләре коралсызланырга һәм Азәрбайҗанның таләпләренә ризалышырга карар чыгаралар <ref>[https://ria.ru/20230920/karabakh-1897501369.html Баку заявил о достижении договоренности о приостановке операции в Карабахе.] РИА Новости, 20.09.2023{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/azarbaian-tauly-karabaxta-operaciyane-tuktatu-turynda-kilesu-turynda-belderde-ria-5876637 Азәрбайҗан Таулы Карабахта операцияне туктату турында килешү хакында белдерде.] [[Татар-информ]], 20.09.2023</ref>. * [[2023 ел]]ның 24 сентябрендә, Баку хакимлеге башлаячак геноцид сәясәтеннән котылыр өчен, әрмәннәр Таулы Карабахны ташлап, Әрмәнстанга китә башлый. 1 октябрьгә кадәр Таулы Карабахтан 120 меңгә якын кеше, барлык диярлек халкы китә. * [[2023 ел]]ның 28 сентябрендә республика башлыгы С.Шахраманян 2024 елның 1 гыйнварыннан танылмаган дәүләтнең юкка чыгарылуын игълан итә. == Шулай ук карагыз == * [[Таулы Карабах]] * [[Танылмаган дәүләтләр]] == Чыганаклар == * [http://www.azatliq.org/content/article/24244899.html Таулы Карабах: тарих һәм бүгенгесе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Кавказ}} {{Азия дәүләтләре}} [[Төркем:Таулы Карабаг]] locvzduep5p3r3nno7tefaw0020tsue 0 19627 6099399 5985580 2026-11-07T12:26:19Z ~2026-58461-25 63270 /* {{Вакыйгалар}} */ 6099399 wikitext text/x-wiki '''20 июль''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә җиденче айның егерменче көне. Ел ахырына кадәр 164 көн кала. {{Июль тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * Халыкара [[шахмат]] көне<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24271656.html Шахмат көнендә шахмат турында сөйләшү]</ref>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Колумбия}} [[Колумбия]] — бәйсезлек көне. * [[File:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|20px]] [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] — тынычлык һәм азатлык көне. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== == {{Вакыйгалар}} == * [[1917 ел|1917]] — [[BMW]] сәүдә маркасы теркәлә. * [[1944 ел|1944]] — [[Адольф Гитлер]] тормышына һөҗүм ясала. * [[1974 ел|1974]] — {{TUR}} үз гаскәрләрен [[Кипр утравы]]на кертә. * [[1994 ел|1994]] — [[ТР Дәүләт Шурасы]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли университеты]]<nowiki/>н кору турында № 2186-XII Карар кабул итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/393801|title=«Если не будет понимания необходимости такого университета, у нас и Татарстана не будет»|date=2018-09-01|language=ru}}</ref> * [[2016 ел|2016]] — [[Павел Шеремет]], беларус тележурналисты, һөнәренә бәйле үтерелде. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:20 июль көнне туганнар}} * [[1785 ел|1785]] — [[II Мәхмүт]], [[Госман империясе]] солтаны. * [[1794 ел|1794]] — [[Борис Йосыпов]], * [[1811 ел|1811]] — [[Владимир Караваев]], * [[1842 ел|1842]] — [[Адольф Осипов]], * [[1859 ел|1859]] — [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]], нәшир, {{comment|басмаханә|типография}} хуҗасы. * [[1860 ел|1860]] — [[Степан Бечко-Друзин]], * [[1862 ел|1862]] — [[Салих Гобәйдуллин]], Казан сәүдәгәре, күчмәс милек хуҗасы. * [[1864 ел|1864]] — [[Эрик Аксел Карлфелдт]], * [[1865 ел|1865]] — [[Сөләйман Сулькевич]], генерал-лейтенант, [[Липка татарлары|татар]]. * [[1870 ел|1870]] — [[Алексей Ганский]], * 1870 — [[Пантелеймон Жузе]], * [[1883 ел|1883]] — [[Михаил Хандамиров]], * [[1894 ел|1894]] — [[Фавст Никитин]], * [[1895 ел|1895]] — [[Матвей Спиридонов]], * [[1914 ел|1914]] — [[Габдулла Фатыйхов]], * [[1915 ел|1915]] — [[Орест Верейский]], * [[1917 ел|1917]] — [[Рәисә Ишморатова]], татар драматургы. * [[1921 ел|1921]] — [[Пётр Борискин]], * [[1923 ел|1923]] — [[Нәкыя Cәфәрова]], * 1923 — [[Сергей Буренков]], * [[1924 ел|1924]] — [[Фатыйма Сираева]], * 1924 — [[Хәтмулла Солтанов]], * [[1926 ел|1926]] — [[Наил Котышев]], * [[1928 ел|1928]] — [[Минас Аветисян]], * [[1930 ел|1930]] — [[Олег Анофриев]], РФ кино һәм театр актеры, РФ халык артисты. * 1930 — [[Флүр Субаев]], * [[1931 ел|1931]] — [[Евгений Монин]], * [[1932 ел|1932]] — [[Рәшит Бадыйков]], * [[1937 ел|1937]] — [[Марат Хөснетдинов]], [[ССРБ]], [[РФ]] министры урынбасары. * [[1938 ел|1938]] — [[Мирза Муллагулов]], * 1938 — [[Эрот Зарипов]], * [[1941 ел|1941]] — [[Альберт Абдрахманов]], * [[1947 ел|1947]] — [[Герд Бинниг]], * 1947 — [[Карлос Сантана]], * [[1954 ел|1954]] — [[Равил Зарипов]], * [[1955 ел|1955]] — [[Рим Каланов]], * 1955 — [[Фирдәвес Уразаева]], * [[1964 ел|1964]] — [[Радик Гайзатуллин]], [[Татарстан]]ның дәүләт эшлеклесе. * 1964 — [[Хәмит Савкуев]], * [[1966 ел|1966]] — [[Илдус Тәлгат улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]], РФ сенаторы (''01.10.2014''). * 1966 — [[Наилә Нәҗипова]], * [[1967 ел|1967]] — [[Георгий Квирикашвили]], * [[1972 ел|1972]] — [[Олег Мочалов]], * [[1973 ел|1973]] — [[Казбек Коков]], * [[1978 ел|1978]] — [[Марат Заһидуллин (1978)|Марат Заһидуллин]], * [[1980 ел|1980]] — [[Жизель Бюндхен]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:20 июль көнне вафатлар}} * [[1816 ел|1816]] — [[Гавриил Державин]], рус шагыйре. * [[1926 ел|1926]] — [[Феликс Дзержинский]], * [[1937 ел|1937]] — [[Гульельмо Маркони]], итальян радиотехнигы, [[радио]]га беренче патент белдерүче. * [[1945 ел|1945]] — [[Николай Собольщиков-Самарин]], * [[1951 ел|1951]] — [[Габдулла ибне Хөсәен]], [[Үрдүн]] [[патша]]сы. * [[1970 ел|1970]] — [[Мария Марцун]], * [[1973 ел|1973]] — [[Брюс Ли]], [[кинематограф]] актёры, режиссёр, Кытай сугышу сәнгатләрен популярлаштыручысы. * [[1974 ел|1974]] — [[Николай Тарасенко]], * [[1993 ел|1993]] — [[Афанасий Ковалёв]], * [[2005 ел|2005]] — [[Роза Хафизова]], татар балалар язучысы. * 2005 — [[Степан Крайнов]], * [[2009 ел|2009]] — [[Александр Таркаев]], * [[2014 ел|2014]] — [[Әнвәр Хәйри]], татар галиме, исламият белгече, язучы, тәрҗемәче, текстолог. * 2014 — [[Сабир Әхтәмов]], Советлар Берлеге Каһарманы. * [[2015 ел|2015]] — [[Наил Байбурин]], татар рәссамы, «Чыңгыз-хан» иҗат төркеме вәкиле. * [[2016 ел|2016]] — [[Павел Шеремет]], беларус тележурналисты. * [[2017 ел|2017]] — [[Рөстәм Яушев]], * [[2026 ел|2026]] — [[Нәфисә Сабирҗанова]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|20 July}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:20 июль]] 4fe0f3brwd1nm0a3wsizo5dykesdpbm 6099401 6099399 2026-11-07T12:27:50Z ~2026-58461-25 63270 /* {{Вакыйгалар}} */ 6099401 wikitext text/x-wiki '''20 июль''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә җиденче айның егерменче көне. Ел ахырына кадәр 164 көн кала. {{Июль тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * Халыкара [[шахмат]] көне<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24271656.html Шахмат көнендә шахмат турында сөйләшү]</ref>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Колумбия}} [[Колумбия]] — бәйсезлек көне. * [[File:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|20px]] [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] — тынычлык һәм азатлык көне. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== == {{Вакыйгалар}} == * [[1917 ел|1917]] — [[BMW]] сәүдә маркасы теркәлә. * [[1944 ел|1944]] — [[Адольф Гитлер]] тормышына һөҗүм ясала. * [[1974 ел|1974]] — {{TUR}} үз гаскәрләрен [[Кипр утравы]]на кертә. * [[1994 ел|1994]] — [[ТР Дәүләт Шурасы]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли университеты]] кору турында № 2186-XII Карар кабул итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/393801|title=«Если не будет понимания необходимости такого университета, у нас и Татарстана не будет»|date=2018-09-01|language=ru}}</ref> * [[2016 ел|2016]] — [[Павел Шеремет]], беларус тележурналисты, һөнәренә бәйле үтерелде. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:20 июль көнне туганнар}} * [[1785 ел|1785]] — [[II Мәхмүт]], [[Госман империясе]] солтаны. * [[1794 ел|1794]] — [[Борис Йосыпов]], * [[1811 ел|1811]] — [[Владимир Караваев]], * [[1842 ел|1842]] — [[Адольф Осипов]], * [[1859 ел|1859]] — [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]], нәшир, {{comment|басмаханә|типография}} хуҗасы. * [[1860 ел|1860]] — [[Степан Бечко-Друзин]], * [[1862 ел|1862]] — [[Салих Гобәйдуллин]], Казан сәүдәгәре, күчмәс милек хуҗасы. * [[1864 ел|1864]] — [[Эрик Аксел Карлфелдт]], * [[1865 ел|1865]] — [[Сөләйман Сулькевич]], генерал-лейтенант, [[Липка татарлары|татар]]. * [[1870 ел|1870]] — [[Алексей Ганский]], * 1870 — [[Пантелеймон Жузе]], * [[1883 ел|1883]] — [[Михаил Хандамиров]], * [[1894 ел|1894]] — [[Фавст Никитин]], * [[1895 ел|1895]] — [[Матвей Спиридонов]], * [[1914 ел|1914]] — [[Габдулла Фатыйхов]], * [[1915 ел|1915]] — [[Орест Верейский]], * [[1917 ел|1917]] — [[Рәисә Ишморатова]], татар драматургы. * [[1921 ел|1921]] — [[Пётр Борискин]], * [[1923 ел|1923]] — [[Нәкыя Cәфәрова]], * 1923 — [[Сергей Буренков]], * [[1924 ел|1924]] — [[Фатыйма Сираева]], * 1924 — [[Хәтмулла Солтанов]], * [[1926 ел|1926]] — [[Наил Котышев]], * [[1928 ел|1928]] — [[Минас Аветисян]], * [[1930 ел|1930]] — [[Олег Анофриев]], РФ кино һәм театр актеры, РФ халык артисты. * 1930 — [[Флүр Субаев]], * [[1931 ел|1931]] — [[Евгений Монин]], * [[1932 ел|1932]] — [[Рәшит Бадыйков]], * [[1937 ел|1937]] — [[Марат Хөснетдинов]], [[ССРБ]], [[РФ]] министры урынбасары. * [[1938 ел|1938]] — [[Мирза Муллагулов]], * 1938 — [[Эрот Зарипов]], * [[1941 ел|1941]] — [[Альберт Абдрахманов]], * [[1947 ел|1947]] — [[Герд Бинниг]], * 1947 — [[Карлос Сантана]], * [[1954 ел|1954]] — [[Равил Зарипов]], * [[1955 ел|1955]] — [[Рим Каланов]], * 1955 — [[Фирдәвес Уразаева]], * [[1964 ел|1964]] — [[Радик Гайзатуллин]], [[Татарстан]]ның дәүләт эшлеклесе. * 1964 — [[Хәмит Савкуев]], * [[1966 ел|1966]] — [[Илдус Тәлгат улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]], РФ сенаторы (''01.10.2014''). * 1966 — [[Наилә Нәҗипова]], * [[1967 ел|1967]] — [[Георгий Квирикашвили]], * [[1972 ел|1972]] — [[Олег Мочалов]], * [[1973 ел|1973]] — [[Казбек Коков]], * [[1978 ел|1978]] — [[Марат Заһидуллин (1978)|Марат Заһидуллин]], * [[1980 ел|1980]] — [[Жизель Бюндхен]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:20 июль көнне вафатлар}} * [[1816 ел|1816]] — [[Гавриил Державин]], рус шагыйре. * [[1926 ел|1926]] — [[Феликс Дзержинский]], * [[1937 ел|1937]] — [[Гульельмо Маркони]], итальян радиотехнигы, [[радио]]га беренче патент белдерүче. * [[1945 ел|1945]] — [[Николай Собольщиков-Самарин]], * [[1951 ел|1951]] — [[Габдулла ибне Хөсәен]], [[Үрдүн]] [[патша]]сы. * [[1970 ел|1970]] — [[Мария Марцун]], * [[1973 ел|1973]] — [[Брюс Ли]], [[кинематограф]] актёры, режиссёр, Кытай сугышу сәнгатләрен популярлаштыручысы. * [[1974 ел|1974]] — [[Николай Тарасенко]], * [[1993 ел|1993]] — [[Афанасий Ковалёв]], * [[2005 ел|2005]] — [[Роза Хафизова]], татар балалар язучысы. * 2005 — [[Степан Крайнов]], * [[2009 ел|2009]] — [[Александр Таркаев]], * [[2014 ел|2014]] — [[Әнвәр Хәйри]], татар галиме, исламият белгече, язучы, тәрҗемәче, текстолог. * 2014 — [[Сабир Әхтәмов]], Советлар Берлеге Каһарманы. * [[2015 ел|2015]] — [[Наил Байбурин]], татар рәссамы, «Чыңгыз-хан» иҗат төркеме вәкиле. * [[2016 ел|2016]] — [[Павел Шеремет]], беларус тележурналисты. * [[2017 ел|2017]] — [[Рөстәм Яушев]], * [[2026 ел|2026]] — [[Нәфисә Сабирҗанова]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|20 July}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:20 июль]] 5s0diqx0xkyhfvt4got3mwzg8yxu92j 6099827 6099401 2026-11-08T11:42:48Z ~2026-58461-25 63270 /* Вакыйгалар */ 6099827 wikitext text/x-wiki '''20 июль''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә җиденче айның егерменче көне. Ел ахырына кадәр 164 көн кала. {{Июль тәкъвиме}} {{Шулай ук карагыз/Көн}} {{Тарихта бу көн}} =={{Бәйрәмнәр һәм вакыйгалар}}== ==={{Халыкара истәлекле период}}=== * Халыкара [[шахмат]] көне<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24271656.html Шахмат көнендә шахмат турында сөйләшү]</ref>. ==={{Илләр буенча бәйрәмнәр}}=== * {{Байрак/Колумбия}} [[Колумбия]] — бәйсезлек көне. * [[File:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|20px]] [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] — тынычлык һәм азатлык көне. ==={{Һөнәри һәм җәмгыяви бәйрәмнәр}}=== == {{Вакыйгалар}} == * [[1917 ел|1917]] — [[BMW]] сәүдә маркасы теркәлә. * [[1944 ел|1944]] — [[Адольф Гитлер]] тормышына һөҗүм ясала. * [[1974 ел|1974]] — {{TUR}} үз гаскәрләрен [[Кипр утравы]]на кертә. * [[1994 ел|1994]] — [[ТАССР Югары Советы|Татарстан парламенты]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли университетын]] кору турында № 2186-XII Карар кабул итә.<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/393801|title=«Если не будет понимания необходимости такого университета, у нас и Татарстана не будет»|date=2018-09-01|language=ru}}</ref> * [[2016 ел|2016]] — [[Павел Шеремет]], беларус тележурналисты, һөнәренә бәйле үтерелде. == {{Туулар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:20 июль көнне туганнар}} * [[1785 ел|1785]] — [[II Мәхмүт]], [[Госман империясе]] солтаны. * [[1794 ел|1794]] — [[Борис Йосыпов]], * [[1811 ел|1811]] — [[Владимир Караваев]], * [[1842 ел|1842]] — [[Адольф Осипов]], * [[1859 ел|1859]] — [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]], нәшир, {{comment|басмаханә|типография}} хуҗасы. * [[1860 ел|1860]] — [[Степан Бечко-Друзин]], * [[1862 ел|1862]] — [[Салих Гобәйдуллин]], Казан сәүдәгәре, күчмәс милек хуҗасы. * [[1864 ел|1864]] — [[Эрик Аксел Карлфелдт]], * [[1865 ел|1865]] — [[Сөләйман Сулькевич]], генерал-лейтенант, [[Липка татарлары|татар]]. * [[1870 ел|1870]] — [[Алексей Ганский]], * 1870 — [[Пантелеймон Жузе]], * [[1883 ел|1883]] — [[Михаил Хандамиров]], * [[1894 ел|1894]] — [[Фавст Никитин]], * [[1895 ел|1895]] — [[Матвей Спиридонов]], * [[1914 ел|1914]] — [[Габдулла Фатыйхов]], * [[1915 ел|1915]] — [[Орест Верейский]], * [[1917 ел|1917]] — [[Рәисә Ишморатова]], татар драматургы. * [[1921 ел|1921]] — [[Пётр Борискин]], * [[1923 ел|1923]] — [[Нәкыя Cәфәрова]], * 1923 — [[Сергей Буренков]], * [[1924 ел|1924]] — [[Фатыйма Сираева]], * 1924 — [[Хәтмулла Солтанов]], * [[1926 ел|1926]] — [[Наил Котышев]], * [[1928 ел|1928]] — [[Минас Аветисян]], * [[1930 ел|1930]] — [[Олег Анофриев]], РФ кино һәм театр актеры, РФ халык артисты. * 1930 — [[Флүр Субаев]], * [[1931 ел|1931]] — [[Евгений Монин]], * [[1932 ел|1932]] — [[Рәшит Бадыйков]], * [[1937 ел|1937]] — [[Марат Хөснетдинов]], [[ССРБ]], [[РФ]] министры урынбасары. * [[1938 ел|1938]] — [[Мирза Муллагулов]], * 1938 — [[Эрот Зарипов]], * [[1941 ел|1941]] — [[Альберт Абдрахманов]], * [[1947 ел|1947]] — [[Герд Бинниг]], * 1947 — [[Карлос Сантана]], * [[1954 ел|1954]] — [[Равил Зарипов]], * [[1955 ел|1955]] — [[Рим Каланов]], * 1955 — [[Фирдәвес Уразаева]], * [[1964 ел|1964]] — [[Радик Гайзатуллин]], [[Татарстан]]ның дәүләт эшлеклесе. * 1964 — [[Хәмит Савкуев]], * [[1966 ел|1966]] — [[Илдус Тәлгат улы Әхмәтҗанов|Илдус Әхмәтҗанов]], РФ сенаторы (''01.10.2014''). * 1966 — [[Наилә Нәҗипова]], * [[1967 ел|1967]] — [[Георгий Квирикашвили]], * [[1972 ел|1972]] — [[Олег Мочалов]], * [[1973 ел|1973]] — [[Казбек Коков]], * [[1978 ел|1978]] — [[Марат Заһидуллин (1978)|Марат Заһидуллин]], * [[1980 ел|1980]] — [[Жизель Бюндхен]], == {{Вафатлар}} == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:20 июль көнне вафатлар}} * [[1816 ел|1816]] — [[Гавриил Державин]], рус шагыйре. * [[1926 ел|1926]] — [[Феликс Дзержинский]], * [[1937 ел|1937]] — [[Гульельмо Маркони]], итальян радиотехнигы, [[радио]]га беренче патент белдерүче. * [[1945 ел|1945]] — [[Николай Собольщиков-Самарин]], * [[1951 ел|1951]] — [[Габдулла ибне Хөсәен]], [[Үрдүн]] [[патша]]сы. * [[1970 ел|1970]] — [[Мария Марцун]], * [[1973 ел|1973]] — [[Брюс Ли]], [[кинематограф]] актёры, режиссёр, Кытай сугышу сәнгатләрен популярлаштыручысы. * [[1974 ел|1974]] — [[Николай Тарасенко]], * [[1993 ел|1993]] — [[Афанасий Ковалёв]], * [[2005 ел|2005]] — [[Роза Хафизова]], татар балалар язучысы. * 2005 — [[Степан Крайнов]], * [[2009 ел|2009]] — [[Александр Таркаев]], * [[2014 ел|2014]] — [[Әнвәр Хәйри]], татар галиме, исламият белгече, язучы, тәрҗемәче, текстолог. * 2014 — [[Сабир Әхтәмов]], Советлар Берлеге Каһарманы. * [[2015 ел|2015]] — [[Наил Байбурин]], татар рәссамы, «Чыңгыз-хан» иҗат төркеме вәкиле. * [[2016 ел|2016]] — [[Павел Шеремет]], беларус тележурналисты. * [[2017 ел|2017]] — [[Рөстәм Яушев]], * [[2026 ел|2026]] — [[Нәфисә Сабирҗанова]], =={{Дини бәйрәмнәр}}== ===={{Исем бәйрәмнәре}}==== == Шулай ук карагыз == {{commonscat|20 July}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Тәкъвим}} [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:20 июль]] 5epe4sb1c2vz9x0ama0u8vhl7m9wfhz 10 19628 6099402 5983816 2026-11-07T12:28:08Z ~2026-58461-25 63270 6099402 wikitext text/x-wiki ''Халыкара [[шахмат]] көне''; {{ARG}}, {{BRA}} һәм {{URY}}да ― ''[[Дуслык|Дуслар]] көне''; {{MEX}}да ― ''[[Китапханә]]челәр көне'', {{CAF}}ндә ― ''[[Агачлар утырту көне]]'', һ.б. [[Файл:BMW320i E46 Lim.jpg|right|150px|link=BMW]] * [[1859 ел|1859]] — нәшир [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]] туа. * [[1862 ел|1862]] — Казан сәүдәгәре, күчмәс милек хуҗасы [[Салих Гобәйдуллин]] туа. * [[1917 ел|1917]] — '''[[BMW]]''' сәүдә маркасы теркәлә. * [[1917 ел|1917]] — драматург [[Рәисә Ишморатова]] дөньяга килә. * [[1937 ел|1937]] — [[радио]]ны беренче патентлаштыручы [[Гульельмо Маркони]] вафат була. * [[1944 ел|1944]] — {{байрак/Өченче рейх}} [[Өченче рейх]] юлбашчысы [[Адольф Һитлер]]ны үтерү омтылышы. * [[1974 ел|1974]] — {{TUR}} үз гаскәрләрен [[Кипр утравы]]на кертә. * [[1994 ел|1994]] — [[ТР Дәүләт Шурасы]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли университеты]] кору турында № 2186-XII Карар кабул итә. * [[2005 ел|2005]] — балалар язучысы [[Роза Хафизова]] вафат була. * [[2014 ел|2014]] — Советлар Берлеге Каһарманы [[Сабир Әхтәмов]] вафат була. * [[2014 ел|2014]] — исламият белгече, язучы, тәрҗемәче [[Әнвәр Хәйри]] вафат. * [[2016 ел|2016]] — тележурналист [[Павел Шеремет]] үтерелә. <noinclude>[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]] </noinclude> q6l6xtbbzcf1xcglz2hc2e4zxd1m36w 6099828 6099402 2026-11-08T11:43:58Z ~2026-58461-25 63270 6099828 wikitext text/x-wiki ''Халыкара [[шахмат]] көне''; {{ARG}}, {{BRA}} һәм {{URY}}да ― ''[[Дуслык|Дуслар]] көне''; {{MEX}}да ― ''[[Китапханә]]челәр көне'', {{CAF}}ндә ― ''[[Агачлар утырту көне]]'', һ.б. [[Файл:BMW320i E46 Lim.jpg|right|150px|link=BMW]] * [[1859 ел|1859]] — нәшир [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]] туа. * [[1862 ел|1862]] — Казан сәүдәгәре, күчмәс милек хуҗасы [[Салих Гобәйдуллин]] туа. * [[1917 ел|1917]] — '''[[BMW]]''' сәүдә маркасы теркәлә. * [[1917 ел|1917]] — драматург [[Рәисә Ишморатова]] дөньяга килә. * [[1937 ел|1937]] — [[радио]]ны беренче патентлаштыручы [[Гульельмо Маркони]] вафат була. * [[1944 ел|1944]] — {{байрак/Өченче рейх}} [[Өченче рейх]] юлбашчысы [[Адольф Һитлер]]ны үтерү омтылышы. * [[1974 ел|1974]] — {{TUR}} үз гаскәрләрен [[Кипр утравы]]на кертә. * [[1994 ел|1994]] — [[ТАССР Югары Шурасы|Татарстан парламенты]] 1995 елдан да соңга калмыйча [[Татар Милли университеты|Татар милли университеты]]н кору турында № 2186-XII Карар кабул итә. * [[2005 ел|2005]] — балалар язучысы [[Роза Хафизова]] вафат була. * [[2014 ел|2014]] — Советлар Берлеге Каһарманы [[Сабир Әхтәмов]] вафат була. * [[2014 ел|2014]] — исламият белгече, язучы, тәрҗемәче [[Әнвәр Хәйри]] вафат. * [[2016 ел|2016]] — тележурналист [[Павел Шеремет]] үтерелә. <noinclude>[[Төркем:Калыплар:Көннәрнең вакыйгалары]] </noinclude> 69z6cluz6p5w3379ey6x56codjua2sm 0 19847 6099757 6079864 2026-11-08T09:09:52Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099757 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = шәһәр |татар исеме = Ханбалык, Пекин |чын исем = 北京, Běijīng |ил = Кытай |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg =39 |lat_min =56 |lat_sec = |lon_deg =116 |lon_min =24 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(14560000)_region:CN |CoordScale = |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/?text=Китай,%20Пекин&sll=116.323017,39.876918&sspn=11.249998,6.499846&l=map,trf |ил харитасы зурлыгы = 300 |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = |төбәк = |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = 18 адм. берәмлек |башлык төре = мэр |башлык = Ваң Цишан |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = 831 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 17 817 968 |исәп елы = 2009 |халык тыгызлыгы = 21440 |агломерация = |милли состав = [[ханьлар]] — 96%, [[манджурлар]] — 2%,<br />[[дуңганнар]] — 2%, [[монголлар]] — 0,3% |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +8 |DST = |телефон коды = 10 |почта индекслары = 100000 — 102600 |автомобил коды = 京A, C, E, F, H<br /> 京B (такси)<br />京G (шәһәрдән тыш)<br />京O (полиция һәм хөкүмәт) |Commons-та төркем = |сайт = http://www.beijing.gov.cn/ |сайт теле = zh }} '''Пекин''' ({{lang-zh|北京|Пейчин|Běijīng|Төньяк башкала}}) — [[Кытай Халык Җөмһүрияте]]нең башкаласы. Халык саны якынча 18 млн тирәсе. Төп халыклар - [[ханьнәр]] — 96%, [[манджурлар]] — 2%, [[дуңганнар]] — 2%, [[монголлар]] — 0,3% һ.б. ==Архитектура== Пекинда урнашкан ''Күк сарае''на, тарих раславынча, (Тянь Тань) 1420 елда нигез салына. Шунда ук мәшһүр ''Кайтаваз дивары'' – бу урында пышылдап әйткән сүзләрне 64 метрдан ишетергә мөмкин. Ә менә һәр почмагы сер саклаган Гугун сарае, һичшиксез, таң калдыра. Пекинның нәкъ уртасында – 72 гектар җирдә урнашкан Гугун император сарае 9999 бүлмәдән тора. Дөнья могҗизаларының берсеннән саналган Сарайда 1 000 000 экспонат урнашкан. Бүген Гугун – КХРның иң зур күргәзмәсе. Бөек һәм гаҗәеп кул осталары кытайларның бу күргәзмәдә бер сәнгать әсәрен бирелеп карау өчен, ким дигәндә, ярты сәгать вакыт кирәк. Һәм оста куллар тудырган сәнгать әсәрләренең анда иге-чиге юк. Пекинның икенче бер истәлекле һәйкәле – Күк гөмбәзе сарае. Ул Кытай башкаласы [[Нанкин]]нан Пекинга күчерелгәч, яки 15 нче гасыр башында төзелә. Гасыр ярым күпсанлы үзгәртеп төзүләрдән соң, сарай бүгенге төсен ала. Даос дине буенча корбаннар китерү өчен тәгаенләнгән Сарай Күк һәм Җиргә багышлап төзелә. Җиһан белән кешеләр арасында гармонияне тоту ышанычы тапшырылган император елына өч тапкыр бу йоланы үзе башкара. Ихэюнань паркында урнашкан императорларның Җәйге сарае Кытай башкаласы кунакларын бик тәэсирләндерә. Гугун һәм Ихэюнань – бербөтеннең ике яртышары, аларны бер-берсеннән аерып карау мөмкин түгел. Җәйге сарай Кышкысы кебек үк заманында гади халык өчен ябык була. Цин династиясе императорлары анда эссе һәм тынчу җәйге айларны үткәрә.<ref>{{Cite web |url=http://www.omet-rb.ru/rubrikalar/ill-r-bujlap/164-k-nchygysh-en-ese-kytaj |title=Көнчыгыш энҗесе Кытай. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304220727/http://www.omet-rb.ru/rubrikalar/ill-r-bujlap/164-k-nchygysh-en-ese-kytaj |archivedate=2016-03-04 |accessdate=2015-01-06}}</ref> <br><gallery class=center caption="Ханбалык"> Beijing-08-Hochhaeuser-2012-gje.jpg Beijing-Tiananmen-24-Menschen-Blumenkorb-gje.jpg Beijing-Verbotene Stadt-Mittagstor-14-gje.jpg Beijing-Verbotene Stadt-Mittagstor-18-gje.jpg Beijing-Lamakloster Yonghe-40-Hof3-Opfernde-gje.jpg Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-34-gje.jpg Beijing-Dao-Tempel Dongyue-090-gje.jpg Beijing-Hutongquartier-14-Garkueche-2012-gje.jpg Beijing smog comparison August 2005.png|Пекинда [[смог]] </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Кытай административ бүленеше}} {{rq|stub|}} [[Төркем:Кытай шәһәрләре]] [[Төркем:Миллионлы шәһәрләр]] [[Төркем:Кытай төбәкләре]] [[Төркем:Пекин]] 58bcxdrp3y2uunchexoz9r7ia7pihcu 0 20039 6099766 4106253 2026-11-08T09:25:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099766 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Харрас Әюп | рәсем =Харрас_Әюп.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Харрас Гыйльмегали улы Әюпов | һөнәр = шагыйрь | туу датасы = 21.08.1946 | туу җире = [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 07.10.2008 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = Лүзия Әюпова | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Гаяз Исхакый исемендәге премия]],<br/>[[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] | сайт = | башка мәгълүмат =[[СССР Язучылар берлеге]] әгъзасы }} <small>{{мәгънәләр|Әюпов}}</small> '''Харрас Гыйльмегали улы Әюпов''' (''[[1946 ел]]ның [[21 август]]ы, [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] — [[2008 ел]]ның [[7 октябрь|7 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — мәшһүр [[Татарлар|татар]] [[шагыйрь|шагыйре]], [[СССР Язучылар берлеге]] әгъзасы (''[[1982 ел]]дан''). [[Гаяз Исхакый исемендәге премия]] лауреаты (''вафатыннан соң''). [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] (''[[1994 ел|1994]]''). {{External media |рәсем1=[http://muzagit.ru/m-slimem/m-slim-adiplare/ Якташлары белән төшкән фотолары].}} == Тәрҗемәи хәле == Ул [[1946 ел]]ның [[21 август]]ында [[Татарстан АССР]] [[Мөслим районы]] [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] авылында колхозчы гаиләсендә туган. Түрештәге башлангыч мәктәпне һәм шул ук районның [[Күбәк]] урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, [[Казан]]га килеп, [[1964 ел|1964]] — [[1969 ел]]ларда [[КДУ|Казан Дәүләт Университетының]] татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. [[1969 ел|1969]]—[[1972 ел]]ларда [[Мөслим]]дә чыга торган «[[Авыл утлары (газета)|Авыл утлары]]» район газетасында әдәби хезмәткәр була. 1972 елның апреленнән алып [[1983 ел]]ның декабренә кадәр ул «[[Татарстан яшьләре]]» газетасы редакциясендә эшли. [[1983 ел]]ның декабреннән [[Татарстан китап нәшрияты]]ның матур әдәбият редакциясе редакторы. [[2008 ел]]ның [[7 октябрь|7 октябрендә]] кинәт вафат була. Кабере [[Мөслим районы]] [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] авылы зиратында. == Иҗаты == Беренче шигырьләре [[1960-еллар]] башында языла, алар [[Авыл утлары (газета)|район газетасында]] һәм «[[Яшь ленинчы]]»да (хәзерге [[Сабантуй (журнал)|«Сабантуй»]]да) басыла.<br/> [[КДУ|Университетта]] укыганда «[[Әллүки]]» иҗат берләшмәсенә йөри, әсәрләре [[«Идел» альманахы]]нда, яшь авторларның күмәк җыентыкларында дөнья күрә.<br/> [[1980 ел]]да «Ышаныч» исемле беренче җыентыгы басыла. === Басма китаплары === «Кояшлы яңгыр» (1983), «Каен балкышы» (1985), «Таң суы» (1987), «Төнге кояшлар» (1989), «Сабыр савытлары» (1992), «Ташка язганнар сөюне» (1994 {{ref-ba}}), «Җәяүле буран» (1996), «Көй эзләү» (2001), «Ут аркылы сикерү» (2004), «Йөз яктысы» (2005), «Летнее течение» (2008 {{ref-ru}}). === Поэмалары === Катлаулы заманның аерым үзенчәлекләрен һәм билгеләрен тирән һәм тәэсирле итеп ачып биргән поэмалары: «Авыл җаны», «Көй эзләү», «Йөрәк атым», «Базарлар», «Су хәтере», «Биш вакыт намаз». === Җырлары === Көйгә салынган шигырьләре: «Сиңа гына язган хатлар» ([[Луиза Батыр-Болгари|Л. Батыр-Болгари]] музыкасы), «Кайда син, гармун?» ([[Зөфәр Хәйретдинов|З. Хәйретдинов]] музыкасы), «Миләш» ([[Зөфәр Хәйретдинов|З. Хәйретдинов]] музыкасы), «Исемеңне язган идем» ([[Рим Хәсәнов|Р. Хәсәнов]] музыкасы), «Гомерләр узып бара» ([[Мәсгудә Шәмсетдинова|М. Шәмсетдинова]] музыкасы), «Ай-һай, дөнья» ([[Мәсгудә Шәмсетдинова|М. Шәмсетдинова]] музыкасы), «Чакыру» (Г. Мингалиев музыкасы), «Авыл карчыклары» (Р. Вәлиев музыкасы). == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1994 ел|1994]] – [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] * ''Вафатыннан соң'' — [[Татарстан Язучылар берлеге]]нең [[Гаяз Исхакый исемендәге премия]]се {{External media |рәсем1=[http://muzagit.ru/m-slimem/m-slim-adiplare/ «Харрас» чишмәсе фотосурәтләре].}} == Хәтер == [[Мөслим районы]] [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] авылында шагыйрь истәлегенә «Харрас» чишмәсе ачыла. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.millattashlar.ru/index.php?title=%D0%90%D1%8E%D0%BF%D0%BE%D0%B2_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D1%81_%D0%93%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Харрас Әюп «Милләттәшләр» порталында] * [https://web.archive.org/web/20120222201754/http://kitap.net.ru/aajup.php Татар электрон китапханәсе] * [https://archive.is/20121123025307/adiplar.narod.ru/harras.htm Шигърияте] * [http://muzagit.ru/m-slimem/m-slim-adiplare/ Мөслим әдипләре. Харрас Әюпов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416135329/http://muzagit.ru/m-slimem/m-slim-adiplare/ |date=2021-04-16 }} [[Мөҗәһит Әхмәтҗанов|МӨҖӘҺИТ]] сайты == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Портал|Шәхесләр}} {{DEFAULTSORT:Әюп, Харрас}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татарстан шагыйрьләре]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татарстан журналистлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]] smcmaxu6rbruwhm8efazmf10nbtvf14 0 20430 6099556 6090580 2026-11-07T22:09:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099556 wikitext text/x-wiki {{Административ берәмлек |Төс1 = {{Төс/Россия}} |Татар исеме = Теләче районы |Чын исем = {{lang-ru|Тюлясинскийский район}} |Герб = Coat_of_Arms_of_Tuljachensky_rayon_(Tatarstan).gif |Байрак = Flag_of_Tyulyachinsky_rayon_(Tatarstan).png |Герб киңлеге = |Байрак киңлеге = |Герб тасвирламасы = Теләче районы гербы |Байрак тасвирламасы = Теләче районы әләме |Ил = [[Россия]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Район]] |Регион төре = [[Җөмһүрият]] |Регион = [[Татарстан]] |Башкала = [[Теләче]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = [[1991 ел]]ның [[28 ноябрь|28 ноябре]] |Юкка чыгу = |Башлык = Айрат Гыйльван улы Фәтхуллин |Башлык исеме = Муниципаль район башлыгы |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = |Халык саны = 13 778 кеше |Халык саны исәбе елы = 2019 |Халыктан % = |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = [[татарлар]] — 89,2%,<br>[[руслар]] — 10,1% <ref name="GKS">{{Citation |title=Всероссийская перепись населения 2010 года. Национальный состав населения Республики Татарстан |url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |access-date=2013-10-29 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |dead-url=yes }}</ref> |Дини состав = [[мөселман]]нар, [[православ]]. |Мәйдан = 1160 |Мәйданнан % = |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита = Location of Tyulyachinsky District (Tatarstan).svg |Харита зурлыгы = 400px |Административ берәмлек харитасы = |Харита зурлыгы ае = |Сәгать поясы = MSK (UTC+3) |Аббревиатура = |ISO = |Телефон коды = |Почта индекслары = |Интернет домены = |Автомобиль номерлар коды = 16, 116 |Сайт = http://tulachi.tatar.ru/rus/index.htm |Commons-та төркем = |Искәрмә = }}'''Теләче районы''' ([[Рус теле|рус.]] ''Тюлячинский район'') — [[Россия|Россия Федерациясе]] [[Татарстан|Татарстан Республикасындагы]] [[Административ-территориаль берәмлек|административ-территориаль берләмлек]] һәм муниципаль берәмләшмә([[муниципаль район]]). Район Татарстанның төньяк өлешендә урнашкан, гомуми мәйданы 1160 км². Административ үзәк — [[Теләче]] авылы. 2020 елга район халкы саны 13 778 кеше тәшкил итә<ref name=бюллетень>{{cite web |url= https://tatstat.gks.ru/storage/mediabank/%D0%9C%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB2020_308759_311478.pdf |title= Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2020 года. Статистический бюллетень |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2021-01-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210124015920/https://tatstat.gks.ru/storage/mediabank/%D0%9C%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB2020_308759_311478.pdf }}</ref>. Районның төп юнәлеше — [[авыл хуҗалыгы]]: [[терлекчелек]] һәм [[игенчелек]] эшчәнлекнең нигезе булып тора<ref name=Elitat/><ref name=TatCenter/><ref name="Ютазинская новь">{{cite web |url=http://yutazy.ru/news/obschestvo/v-tatarstane-proizvoditsya-bolee-6-vsego-rossiyskogo-moloka |title=В Татарстане производится более 6% всего Российского молока |date=2020-04-08 |publisher="Ютазинская новь" |accessdate=2020-11-13}}</ref>. Теләче районында 131,7 мең га мәйданлы [[«Мишә» аучылык заказнигы]] бар, аның максаты — Татарстанның [[хайваннар]] дөньясы объектларын саклау һәм торгызу{{sfn|Зиганшин|2015|с=263}}. == География == Район Татарстан Республикасының төньяк өлешендә урнашкан һәм аның районнары белән генә чиктәш: төньякта — [[Саба районы|Саба]], көнчыгышта — [[Мамадыш районы|Мамадыш]] һәм [[Балык Бистәсе районы|Балык Бистәсе]], көньяк-көнбатышта — [[Питрәч районы|Питрәч]], төньяк-көнбатышта — [[Арча районы|Арча районнары]]<ref name=TatCenter>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/district/tyulyachinskij-rajon/ |title=Тюлячинский район |publisher=Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-11-13}} </ref> [[File:Location of Tyulyachinsky District (Tatarstan).svg|360px|thumb|right|Теләче Татарстан картасында]] [[File:Река Мёша — panoramio.jpg|360px|thumb|right|Мишә елгасы]] == Герб һәм әләм == Район гербын кайчандыр [[Теләче]] авылында эшләп килгән зур ярминкәне чагылдыра: анда алтын тәңкәләр һәм башак бөртекләре белән тутырылган үлчәү сурәтләнгән. Үлчәү төбәкнең заманча үсеш потенциалын һәм бер үк вакытта аның бай тарихи һәм мәдәни мирасын, биредә [[Ипи|икмәкнең]] алтынга тигезлеген күрсәтә. Гербның яшел төсе районның авыл хуҗалыгы юнәлешен, шулай ук табигатьне, сәламәтлекне, яшьлек, тормыш үсешен чагылдыра. Алтын төс — уңыш, байлык, акыл, хөрмәтне, көмеш төс — ачыклык һәм татулык, кызыл төс — батырлык, көч, хезмәт сөючәнлек һәм бәйрәм символы. Герб [[Теләче районы Советы]] карары белән [[2006 ел]]ның [[23 декабрь|23 декабрендә]] раслана. Район әләменә гербтагы кебек рәсем төшерелгән<ref name=TatCenter/>. === ХХ гасырга кадәр === Теләче төбәгенең кешелек тарихы моннан 8-10 мең еллар элек вак кабиләләрнең шушы җирләрдәге беренче адымнары белән башлана. Сөңгеләр, җәя-уклар белән коралланган аучылар [[Мишә (Чулман кушылдыгы)|Мишә]], [[Казансу]], [[Нократ елгасы|Нократ елгалары]] үзәннәрендә туктыйлар. Шушы вакытларга караган таш ук очлары, кыргычлар, сөяккә беркетелгән вак пластиналар, [[Арча районы|Арча]], [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач]], Теләче районының [[Сауш]] авылы тирәсендә табыла{{sfn|Абрамов|2003|с=7}}. IX-X гасырларда борынгы кешеләр бу тирәлекләрдә яшәү өчен хәвеф-хәтәрсез, кечкенә елгалар, инешләр булган җирләрне үзләштерәләр. Шундый урыннарның берсе — [[Нырса|Нырсы елгасы]]. Хәзерге [[Олы Нырсы]] [[авыл]]ына [[X гасыр]] ахырында нигез салына{{sfn|Абрамов|2003|с=9}}. [[XVI гасыр]]ның беренче яртысында хәзерге Теләче районы территориясе [[Казан ханлыгы]] cоставына кергән була. Ханлык территориясе юлларга белән бүленгән булган, ә Галицк, Арча, Җөри, [[Ногай Урдасы|Нугай]] юллары иң мөһимнәрдән саналганнар. Теләче районы территориясе Җөри юлы кырыенда урнашкан булган, һәм әлеге юл хәзерге [[Иске Җөри]] авылы яныннан үткән{{sfn|Абрамов|2003|с=11}}. XVI гасыр Теләче тирәсендәге авыллар чәчәк аткан вакытка туры килә. Әлеге чорга караган кабер ташлары [[Олы Кибәхуҗа]], [[Олы Мирәтәк]], Иске Җөри, [[Тәмте]], [[Тәмте-Мәтәскә]], [[Шәдке]] авылларында табылды{{sfn|Абрамов|2003|с=11}}. [[1552 ел]]да [[Казан|Казан шәһәре]] [[Иван IV]] тарафыннан яулап алына. Ләкин ханлык та шул чакны яшәүдән туктый дип әйтү дөрес булмас иде: Казан ханлыгында [[баш күтәрү]]ләр [[1557 ел]]ларга кадәр бара. Шушы хәлләр аркасында Теләче территориясендәге [[Ачы (Теләче районы)|Ачы]], [[Карабаян]], [[Күкчә]], Мирәтәк, Тәмте, Шәдке кебек авылларның халкы башка җирләргә күчеп китәргә мәҗбүр була. Ярты гасыр үтүгә бу авыллар урынында яңалары үсеп чыга, ләкин яңа халыкның бер өлеше [[Руслар|рус милләтеннән]] була{{sfn|Абрамов|2003|с=12}}. [[1874 ел]]гы [[Екатерина II]] кул куйган күрсәтмә нигезендә, татар [[морзалар]]ына үзләренең затлы нәселдән булуларын исбатларга һәм Россия [[дворәннар]]ы кулланган барлык өстенлекләргә дә ия булырга мөмкинлек бирә. [[1791 ел]]да шушы өстенлекләрне алу нияте белән, [[Кече Кибәхуҗа]], [[Югары Кибәхуҗа]], [[Ямбулат (Теләче районы)|Ямбулат]], [[Олы Шыңар]], [[Кече Шыңар]] авыллары татарлары русчага [[тәрҗемә]] ителгән [[шәҗәрә]] һәм [[XVII гасыр]]да язылган грамотага таянып, үзләренең [[Янбулатов|кнәзь Янбулатовлар]] нәселеннән булуларын исбатларга тырышып карыйлар. Ләкин аларның эше башта [[1791 ел]]да, соңрак [[1842 ел]]ларда кире кагыла{{sfn|Абрамов|2003|с=18}}. Шушы елларда шулай ук Шәдке авылы [[татарлар]]ы үзләренең [[Муралеевлар|кнәзь Муралеевлар]] нәселеннән булуларын исбатламакчы булалар. Материаллар һәм документлар аларның хаклы рәвештә мөрәҗәгать итүләрен исбатласа да, бу эш уңай чишелеш тапмыйча, [[Мәхкәмә|судтан]] судка йөрүгә генә әйләнеп кала. Ләкин шунысы игътибарга лаек: Югары һәм Кече Кибәхуҗа, Ямбулат, Шәдке авыллары халкының яртысыннан артыгы, чыннан да, төрле кнәзьләр нәселеннән чыккан{{sfn|Абрамов|2003|с=19}}. [[1860-еллар|1860 еллардан]] алып [[1917 ел]]га кадәр Теләче районы җирләре [[Казан губернасы]]ның ике [[өяз]]енә бүленгән була{{sfn|Абрамов|2003|с=47}}: <u>[[Лаеш өязе|<big>Лаеш өязе</big>]]:</u> [[Олы Кибәхуҗа вулысы|Кибәхуҗа волосте]]: [[Теләче]], [[Ачы (Теләче районы)|Ачы]], [[Олы Кибәхуҗа]], [[Югары Кибәхуҗа]], [[Екатериновка (Теләче районы)|Екатериновка]], [[Кече Кибәхуҗа]], [[Казаклар (Теләче районы)|Казаклар]], [[Максабаш]]. [[Клүчишчи вулысы|Клүчишче волосте]]: [[Клүчишче]], [[Алан (Теләче районы)|Алан]], [[Балыклы (Теләче районы)|Балыклы]], [[Олы Мирәтәк]], [[Олы Нырсы]], [[Күкчә]], [[Кече Мирәтәк]], [[Кече Нырсы]], [[Пановая Гора|Пановая гора]], [[Сауш]], [[Шармаш]]. [[Шомыртбаш вулысы|Шомыртбаш волосте]]: [[Борчаклы Яз|Борчаклы яз]], [[Субаш]], [[Тәмте-Мәтәскә|Тәмте]]. [[Мамадыш өязе|<u><big>Мамадыш өязе</big></u>]]: [[Әбде вулысы|Әбде волосте]]: [[Әбде]], [[Тактамыш]], [[Тышлыяр|Ташлыяр]]. [[Елыш вулысы|Елыш волосте]]: [[Баландыш]], [[Олы Саурыш]], [[Олы Тиләҗе]], [[Комаровка]], [[Түбән Саурыш (Теләче районы)|Түбән Саурыш]], [[Яңа Җөри]], [[Җәнәй]], [[Иске Җөри]], [[Орымширмә]]. [[Карабаян вулысы|Карабаян волосте]]: [[Карабаян]], [[Иске Карабаян|Кылбагыш]], [[Олы Мирәтәк]]. === Советлар Союзы составында === 1920—1927 елларда — [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]] ның [[Лаеш ᴋанᴛуны]], 1927—1930 елларда — ТАССР ның [[Арча ᴋанᴛоны|Арча ᴋанᴛуны]] cоставына кергән. [[ВЦИК]] (БҮБК) Президиумы тарафыннан [[1935 ел]]да Taᴛapcтaн AССР ы яңадан үзгәртелеп корыла. Шушы вакытта [[Саба районы]]ннан аерылып, Теләче районы барлыкка килә. Ләкин [[1959 ел]]да районның территориясе яңадан [[Саба районы]]на кертелә. [[1991 ел]]да район кабаттан торгызыла һәм хәзерге көнгә кадәр яшәвен дәвам итә<ref name=TatCenter/>. === Хәзерге көннәр === 2015 елда Теләче районы һәм [[Төркия]] муниципалитеты [[Гебзе]] шәһәре тугандаш шәһәрләр булдылар<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/15942 |title=Тюлячинский район стал регионом-побратимом турецкого муниципалитета Гебзе |date=2015-10-15 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418190023/https://realnoevremya.ru/news/15942 |archivedate=2023-04-18 }}</ref>. 2011 елдан 2019 елга кадәр районны [[Илдус Зарипов|Зарипов Илдус Фатыйх улы]] җитәкли. Җирле [[Коррупция|коррупцион]] җәнҗал аның исеме белән бәйле<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/person/zaripov-ildus-fatihovich/ |title=Зарипов Ильдус Фатихович |publisher=Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-11-15}} </ref>: кайбер район эшмәкәрләре 2015 елдан [[«Строитель» компаниясе]]н законсыз эшчәнлектә гаепләп [[прокуратура]]га мөрәҗәгать иткән. Аларның сүзләренә караганда, компания эшмәкәрләрдән республика программалары объектлары төзелеше өчен берничә тапкыр бурычка материаллар алган, әмма акчаны кире кайтармаган. Гаризалар буенча, Зарипов мондый килешүләрдә шәхсән гарант булып торган<ref>{{cite web |url=https://inkazan.ru/news/politics/02-11-2019/itogi-nedeli-snos-bani-i-baltusova-rost-prestupnosti-dorogi-tatarstana |title=Итоги недели: снос бани и Балтусова, рост преступности, дороги Татарстана |date=2019-11-02 |publisher=InKazan |accessdate=2020-11-13 |archivedate=2022-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220423140059/https://inkazan.ru/news/politics/02-11-2019/itogi-nedeli-snos-bani-i-baltusova-rost-prestupnosti-dorogi-tatarstana }}</ref>. Районның элеккеге башлыгы, үз чиратында, теләсә нинди гаепләүләрне кире кага. 2019 елда аны [[Лаеш районы]] җитәкчесе итеп куялар<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/444866 |title=«Люди, которые подозреваются в коррупции, попытались переложить вину на меня» |date=2019-11-01 |publisher=Бизнес Онлайн |accessdate=2020-11-13}} </ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/435630 |title=«Условка» и штраф в 100 тысяч: как «покарали» главу тюлячинского исполкома? |date=2019-08-20 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-13}} </ref><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/92491-biznesmeny-iz-tyulyachey-pozhaluyutsya-artemu-hohorinu |title=Бизнес по-тюлячински: «Как цыгане, заставили нас работать и обманули» |date=2018-03-14 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-13 |archivedate=2020-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027025550/https://realnoevremya.ru/articles/92491-biznesmeny-iz-tyulyachey-pozhaluyutsya-artemu-hohorinu }}</ref>. Ә Теләче районы башлыгы итеп шул елның сентябрендә Татарстанның элеккеге Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры урынбасары [[Нәҗип Хаҗипов (Теләче)|Нәҗип Хаҗипов]] билгеләнә<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/439224 |title=Тюлячинский район возглавил замминистра сельского хозяйства РТ Назип Хазипов |date=2019-09-18 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-13}} </ref>. 2024 елның сентябреннән район башлыгы ― Айрат Гыйльван улы Фәтхуллин <ref>{{cite web |url=https://tatar-inform.tatar/news/airat-fatxullin-tatarstannyn-telace-raiony-baslygy-itep-sailandy-5893534 |title=Айрат Фәтхуллин Татарстанның Теләче районы башлыгы итеп сайланды |date=2024-09-18 |publisher=[[Татар-информ]] |accessdate=2024-09-19}} </ref>. == Халык == 2020 елга район территориясендә 13 778 кеше яши, шуларның 88% ы — татарлар, 11% ы — руслар, 1% — башка милләт вәкилләре<ref name=бюллетень/><ref name=TatCenter/>. {{ Население | Тюлячинский район }} === Милли cостав === {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! Милләт !! [[1989]]<ref name="ВОТ">Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всө о [[Татарстан]]е (Экономико-географичесᴋи справочник). — Казань, [[1994]]</ref>!! [[2002]]<ref>{{Citation |title=2002 ел сан алу базасы |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2013-10-29 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref>!! [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |access-date=2013-10-29 |archive-date=2012-11-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CLiVP5JY?url=http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf |dead-url=yes }}</ref> !2018 |- class='bright' | [[татарлар]] ||89,4% || 89,4%||89,2% |88% |- class='bright' | [[руслар]] || 10,1% || 10,0%||10,2% |11% |} Карталар {| style="margin:0 auto;text-align:center;vertical-align:top" |- | [[File:Этническая карта Сабинского и Тюлячинского районов.png|thumb|303x303px|Саба һәм Теләче районнарының этник картасы]] | [[File:Религиозная карта Сабинского и Тюлячинского районов.png|thumb|300px|Саба һәм Теләче районнарының дини картасы]] |} == Муниципаль-территориаль бүленеш == Теләче районында 13 авыл җирлегенә кергән 53 торак пункт бар:{{Автонумерация | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Авыл җирлекләре | Заголовок3 = Административ үзәк | Заголовок4 = Торак<br>пунктлар<br>саны | Заголовок5 = Халык | Заголовок6 = Мәйдан,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число | |[[Әбде авыл җирлеге]] | [[Әбде]] | 3 | {{ Население | Абдинское сельское поселение | тс }} | | |[[Айдар авыл җирлеге]] | [[Айдар (Теләче районы)]] | 3 | {{ Население | Айдаровское сельское поселение (Татарстан) | тс }} | | |[[Алан авыл җирлеге]] | [[Алан (Теләче районы)]] | 4 | {{ Население | Аланское сельское поселение | тс }} | | |[[Баландыш авыл җирлеге]] | [[Баландыш]] | 2 | {{ Население | Баландышское сельское поселение | тс }} | | |[[Олы Мәтәскә авыл җирлеге]] | [[Олы Мәтәскә]] | 5 | {{ Население | Большеметескинское сельское поселение | тс }} | | |[[Олы Мишә авыл җирлеге]] | [[Олы Мишә]] | 4 | {{ Население | Большемешское сельское поселение | тс }} | | |[[Олы Нырсы авыл җирлеге]] | [[Олы Нырсы]] | 6 | {{ Население | Большенырсинское сельское поселение | тс }} | | |[[Югары Кибәхуҗа авыл җирлеге]] | [[Югары Кибәхуҗа]] | 3 | {{ Население | Верхнекибякозинское сельское поселение | тс }} | | |[[Кече Кибәхуҗа авыл җирлеге]] | [[Кече Кибәхуҗа]] | 3 | {{ Население | Малокибякозинское сельское поселение | тс }} | | |[[Иске Җөри авыл җирлеге]] | [[Иске Җөри]] | 6 | {{ Население | Старозюринское сельское поселение | тс }} | | |[[Теләче авыл җирлеге]] | [[Теләче]] | 4 | {{ Население | Тюлячинское сельское поселение | тс }} | | |[[Үзәк авыл җирлеге]] | [[Үзәк (торак пункты)]] | 6 | {{ Население | Узякское сельское поселение | тс }} | | |[[Шәдке авыл җирлеге]] | [[Шәдке]] | 4 | {{ Население | Шадкинское сельское поселение | тс }} | }} == Икътисад == [[Файл:Гуси — panoramio (4).jpg|мини|276x276пкс|Түбән Саурыш авылы күренеше. №1]] [[Файл:Ферма — panoramio (8).jpg|мини|301x301пкс|Түбән Саурыш авылы күренеше. №2]] === Сәнәгать === Районның иң эре сәнәгать предприятиеләренең берсе — [[Вамин-Татарстан|«Вамин-Татарстан»]] май җитештерү заводының филиалы — [[Теләче сөт-май заводы]]. Башка эре коммерция объектларына [[Теләче мебель фабрикасы]], [[Теләчеагрохимсервис|«Теләчеагрохимсервис»]] йөк ташучысы, [[Татавтодор|«Татавтодор»]] компаниясенең Арча юл участогы филиалы, [[Саба газ|«Саба газ»]] Теләче районы газ эксплуатацияләү хезмәте керә<ref name=Elitat>{{cite web |url=http://elitat.ru/everyday/tjuljachinskij-rajon-potencial-razviti/ |title=Тюлячинский район. Потенциал развития |date=2012-12-23 |publisher=«Элита Татарстана» Культурно-просветительский, публицистический журнал для деловой, политической, культурной, научной элиты республики и партнёров Татарстана |accessdate=2020-11-13 |archivedate=2019-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190906150809/http://elitat.ru/everyday/tjuljachinskij-rajon-potencial-razviti/ }}</ref><ref name=TatCenter/>. === Авыл хуҗалыгы === Район авыл хуҗалыгы юнәлешендә эшли, анда төрле формадагы 30 дан артык хуҗалык субъекты, шул исәптән [[Крестьян-фермер хуҗалыгы|крестьян-фермер хуҗалыклары]] һәм [[шәхси ярдәмче хуҗалыклар]] бар. Җитештерү эшчәнлегенең төп юнәлешләре — [[игенчелек]] һәм [[терлекчелек]]. Төбәкнең эре аграр предприятиеләренә «Максабаш», «Алан» терлекчелек оешмалары, «Игенче» агрофирмалары керә. Районда гаилә фермалары да күп<ref name=Elitat/><ref name=TatCenter/><ref name="Ютазинская новь"/>. 2020 елда үсемлекләр өчен химикатлар җитештерүче [[«Август» компаниясе]] районда 10 мең га мәйданлы [[орлыкчылык]] хуҗалыгы сатып алды, бу «Август»ка төбәкнең иң эре агрокомпанияләре мәйданнарына якынлашырга ярдәм итте<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4567105 |title=Агрокомпания «Август» купила 14 тысяч га земель в Камском Устье |date=2020-11-12 |author=Ольга Кудрина |accessdate=2020-11-15}} </ref>. Шул вакытта [[Алан (Теләче районы)|Алан авылында]] сәгатенә 50 м³ азык җитештерә торган азык үзәге ачалар һәм 1000 баш мөгезле эре терлеккә исәпләнгән [[Сөт комплексы]]на нигез салалар, ул 2021 елда эшләп китәргә тиеш<ref>{{cite web |url=http://rt-online.ru/lishnij-grosh-vsegda-horosh/ |title=Лишний грош всегда хорош |date=2020-09-17 |publisher=Общественно-политическая газета "Республика Татарстан" |accessdate=2020=11-13}} </ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/agriculture/28-09-2020/v-tyulyachinskom-rayone-tatarstana-postroyat-molochnyy-kompleks-na-504-korovy-5774737 |title=В Тюлячинском районе Татарстана построят молочный комплекс на 504 коровы |date=2020-09-28}} </ref>. [[Файл:Поле в Нижнем Савруше — panoramio (1).jpg|мини|236x236пкс|Түбән Саурыш авылында болын]] [[Файл:- panoramio (5004).jpg|мини|Түбән Саурыш авылы күренеше. №3]] === Инвестицион потенциал === 2020 нче елда Теләче районында 0,82 % лы эшсезлек дәрәҗәсе теркәлгән, бу [[Татарстан]]дагы иң югары күрсәткеч, уртача республика күрсәткече — 0,56 %<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/167920-kazan-almetevskiy-i-laishevskiy-rayony-stali-liderami-reytinga-minekonomiki-tatarstana |title=Казань, Альметьевский и Лаишевский районы стали лидерами рейтинга Минэкономики Татарстана |date=2020-03-05 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-15 |archivedate=2020-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200317220202/https://realnoevremya.ru/news/167920-kazan-almetevskiy-i-laishevskiy-rayony-stali-liderami-reytinga-minekonomiki-tatarstana }}</ref>. Шул ук вакытта 2017 елда район эшкуарлар кәефен һәм аларның хакимият белән мөнәсәбәтләрен бәяләгән рейтингта Татарстанның лидерларының берсе була<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/78788-vysokogorskiy-tyulyachinskiy-i-kukmorskiy-rayony-rt-vozglavili-reyting-delovogo-klimata-tatarstana |title=Высокогорский, Тюлячинский и Кукморский районы РТ возглавили рейтинг делового климата Татарстана |date=2017-10-11 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-15 |archivedate=2019-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190920131019/https://realnoevremya.ru/news/78788-vysokogorskiy-tyulyachinskiy-i-kukmorskiy-rayony-rt-vozglavili-reyting-delovogo-klimata-tatarstana }}</ref><ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/autsajderami-rejtinga-delovogo-klimata-stali-aznakaevskij-leninogorskij-i-nurlatskij-rajony-rt/ |title=Аутсайдерами рейтинга делового климата стали Азнакаевский, Лениногорский и Нурлатский районы РТ |date=2018-08-15 |publisher=Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-11-15}} </ref>. 2019 елда Теләче районына туры чит ил [[инвестиция]]ләре 32,1 мең [[доллар]] тәшкил итә<ref>{{cite web |url=http://nabchelny.ru/news/40506 |title=Набережные Челны стали лидерами по объёму иностранных инвестиций в Татарстане |date=2020-04-23 |publisher=Официальный сайт города Набережные Челны |accessdate=2020-11-15}} </ref>. 2012 елда районда [[«Теләче» сәнәгать мәйданчыгы]] ачылды, ике елдан соң анда дүрт резидент була, алар арасында [[Policom|«Policom»]] Теләче торбалар заводы (җәлеп ителгән инвестицияләре 100 млн.сум), «[[Фимако]]» көнкүреш һәм сәнәгать әйберләре җитештерү заводы (300 млн. сум инвестицияләр) бар<ref>{{cite web |url=https://rupec.ru/news/30318/ |title=В промпарке тюлячи было запущено четыре предприятия по переработке полимеров |date=2014-10-15 |publisher=Rupec Информационно-аналитический центр |accessdate=2020-11-15}} </ref>. 2020 елда мәйданчык нигезендә Индустриаль сәнәгать паркы ачыла<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/192823-vlasti-tatarstana-postanovili-sozdat-industrialnyy-park-tyulyachi |title=Кабмин Татарстана официально постановил создать индустриальный парк «Тюлячи» |date=2020-11-04 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-13 |archivedate=2020-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201110185505/https://realnoevremya.ru/news/192823-vlasti-tatarstana-postanovili-sozdat-industrialnyy-park-tyulyachi }}</ref>. Аны яңадан җиһазлауга [[Федераль бюджет|федераль]] һәм республика бюджетларыннан 53,1 млн. сум бүлеп бирелә һәм 10 млн. сумнан артык шәхси инвестицияләр җәлеп ителә<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/487033 |title=Правительство РТ официально постановило создать промпарк «Тюлячи» |date=2020-11-04 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-15}} </ref>. Хәзерге вакытта паркта 9 резидент эшли, 300 дән артык эш урыны булдырылган. 2024 елга резидентлар саны 16 га кадәр, ә алар булдырган эш урыннары ике тапкыр артыр дип көтелә<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/469962%20%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D0%B5%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%C2%AB%D0%91%D0%98%D0%97%D0%9D%D0%95%D0%A1%20Online%C2%BB:%20https://www.business-gazeta.ru/news/487033 |title=В Татарстане завершили строительство промпарка «Тюлячи» |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-15}} </ref>. 2014 елдан Теләчедә [[Табигый газны сыекландыру заводы|Табигый газны сыекландыру]] буенча масштаблы завод төзергә планлаштыралар, проектка заказ бирүче аның инвесторы «[[Семирамида]]» [[Әстерхан өлкәсе|Әстерхан]] агросәнәгать фирмасы була. Ул вакытка проектның фаразланган бәясе 2,1 млрд. сум (2014 елның июнь аена курс буенча) тәшкил итә. Әмма 2018 ел башында эшләр башланганчы ук завод проекты [[ТопГаз|«ТопГаз»]] компаниясенә тапшырыла<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/391382 |title=Коварная капсула: почивший было проект завода СПГ в Тюлячах получил второе дыхание |date=2018-08-08 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-15}} </ref>. Хәзерге вакытта проектка кертелгән инвестицияләр күләме якынча 2,9 млрд. сум, заводны төзү 2021 елда төгәлләнер, аның куәте — сәгатенә 6 тонна булыр дип көтелә<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/396712 |title=Андрей Кулаков |date=2018-09-26 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-15}} </ref>. == Транспорт == Теләче районы аша «[[Казан]] — Теләче — [[Байлар Сабасы|Байлар Сабасы»]], «Казан — Теләче — [[Мамадыш|Мамадыш»]], «Казан — [[Чаллы|Яр Чаллы»]], «Теләче — [[Арча|Арча»]], «[[М7 «Идел»|М-7»]] автомобиль юллары уза. Иң якын [[Тимер юллар|тимер юл]] станциясе Теләче авылыннан 39 км ераклыкта Арча шәһәрендә урнашкан{{sfn|Зиганшин|2015|с=262}}. == Экология == Теләче районы территориясе буенча [[Мишә (Чулман кушылдыгы)|Мишә елгасы]] ага. Район рельефы дулкынлы тигезлекләрдән тора, монда төзелеш ташы, [[Известьташ|известь]], [[торф]] ятмалары бар. Районда 1182 тамырлы үсемлек теркәлгән, аларның кайберләре [[Татарстанның Кызыл китабы]]на кертелгән, шул исәптән, төкле күрән, тар яфраклы [[мамыкбаш]], [[йод үләне]], күкәйсыман [[листера]], алтай [[Җилдәк|җилдәге]]. Шулай ук монда 284 төр хайван, шул исәптән [[Куянсыманнар|куян]], [[Сусарлар|сусар]], [[бурсык]], [[Чәшке|америка чәшкесе]] һәм башка хайваннар теркәлгән{{sfn|Зиганшин|2015|с=263}}. Теләче районында [[«Мишә» аучылык заказнигы]] эшли, аның гомуми мәйданы 131,7 мең га җитә. Ул үз эченә [[урман]] һәм сука җирләрен, су-[[сазлык]] комплексларын ала. Заказник Татарстан Республикасында аучылык объектларына кертелгән хайваннар дөньясы популяцияләрен торгызу һәм саклау өчен булдырылган{{sfn|Зиганшин|2015|с=263}}. == Социаль өлкә == Теләче авылында 1771 елда алпавыт Н. М. Аристова акчасына төзелгән мәдәният һәйкәле — [[Изге Богородица Покров чиркәве]] урнашкан{{sfn|Зиганшин|2015|с=263}}. Район территориясендә [[Теләче туган якны өйрәнү музее|Туган якны өйрәнү музее]] эшли, аның фондында 4,5 меңнән артык экспонат, шул исәптән, уникаль предмет  — беренче [[граммофон]]нарның берсе саклана<ref>{{cite web |url=http://rt-online.ru/pervyj-grammofon-kak-svadebnyj-podarok/ |title=Первый граммофон как свадебный подарок |date=2020-05-19 |publisher=Общественно-политическая газета "Республика Татарстан" |accessdate=2020-11-13}} </ref> . Музейда «Теләче осталары» халык үзэшчәннәре клубы эшли<ref name=Elitat/>. 2017 елда Теләче районында яңа [[Боз сарае]] ачылды<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/82446-babich-i-minnihanov-otkryli-v-tyulyachinskom-rayone-rt-novyy-ledovyy-dvorec |title=Бабич и Минниханов открыли в Тюлячинском районе РТ новый ледовый дворец |date=2017-11-24 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418190023/https://realnoevremya.ru/news/82446-babich-i-minnihanov-otkryli-v-tyulyachinskom-rayone-rt-novyy-ledovyy-dvorec |archivedate=2023-04-18 }}</ref>. [[Файл:Теләче музее.jpg|360px|thumb|right|[[Теләче туган якны өйрәнү музее|Теләче музее]]]] == Район җирлегендә туган күренекле кешеләр == * [[Гомәр Байчурин]] — дәүләт эшлеклесе. * [[Иван Белов (1953)|Иван Белов]] (1953—2021), мактаулы тимерьюлчы, [[Әгерҗе районы]] башлыгы (1994—1998). * [[Нәфисә Василова|Анастасия Васильева]] (''[[Нәфисә Василова]]'', 1943―2006) ― җырчы, ТАССР халык артисты. * [[Марсель Вәгыйзов]] (1983) ― җырчы, [[ТР атказанган артисты]] (2014), халыкара җыр конкурслары лауреаты. * [[Габдулла Галиев]] (Габдулла Гали улы Галиев) — күренекле татар шагыйре. * [[Васил Гарифуллин]] (1961, ''[[Югары Кибәхуҗа]]''), филология фәннәре докторы, профессор, [[Татарстанның атказанган фән эшлеклесе]]. * [[Дания Гайнетдинова]] (1952―2024), журналист һәм язучы. * [[Галәветдин Зыятдинов]], 40 елга якын [[«Татарстан» дәүләт телерадиокомпаниясе]]ндә «Авыл офыклары» тапшыруын алып барган журналист * [[Рөстәм Кәлимуллин]] — [[Биектау районы|Биектау муниципаль районы]] башлыгы. * [[Динар Кәримуллин]] (1996), көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2026). * [[Илья Максимов]] (1963), рәссам, педагог, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2019). * Бертуган Максудовлар (''[[Югары Кибәхуҗа]]''): **[[Гаяз Максуди]] (1891—1942), җәмәгать эшлеклесе, мөхәррир. **[[Мәхмүд Максуд]] (1900—1962), татар язучысы, тәрҗемәче. **[[Нәҗип Максудов]] (1903—1976), техник фәннәр кандидаты, [[Казан авыл хуҗалыгы институты]] кафедра мөдире. * [[Габдулла Мотыйгуллин]] (1923-1988), [[Файл:OrderofGlory.png|30px]] [[Дан ордены|Дан оpдеʜының]] тулы кавалеры (''[[Түбән Саурыш (Теләче районы)|Түбән Саурыш]]'') * [[Рашат Низамиев]] — [[Татарлар|татар]] язучысы, шагыйрь, [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]]. * [[Илдар Низамов (1950)|Илдар Низамов]] (1950―2018), Теләче районы башлыгы (1999―2011 елларда). * [[Рәсим Низамов]] (1973), җырчы (баритон), [[Татарстанның халык артисты]] (2018). * [[Сәләх Низамов]] — дәүләт эшлеклесе. * [[Раил Нургалиев]] (1986), спортчы (''[[көрәш]]че''), тренер. * [[Ильяс Фәрхуллин]] (2000), музыкант-мультиинструменталист, этно-фолк музыкасын башкаручы, композитор, шагыйрь. * [[Госман Хәбибуллин]] (1950―1992), Казандагы Г. Тукай музееның беренче (1986―1992 елларда) директоры, КДУ укытучысы (1979―1985 елларда). * [[Алмаз Хәкимов]] (1986), 2025 елдан Пенза өлкәсе Хөкүмәте Рәисе урынбасары. * [[Фатих Хөсни]] — язучы-прозаик, әдәби тәнкыйтьче, публицист һәм драматург. == Шулай ук карагыз == * [[Теләче туган якны өйрәнү музее]] *[[Теләче]] *[[Теләче вулысы|Теләче волосте]] *[[Саба районы]] == Чыганаклар == # Туган ягым — Теләче. (''төзүчеләре'' Л. Абрамов (''җитәкче''), Р. Сверигин, Е. Липаков, Д. Давыдов, К. Руденко, Н. Булатов, [[Заһид Мәхмүди|З. Мәхмүди]], [[Нияз Акмал|Н. Акмал]], [[Ләис Зөлкарнәев|Л. Зөлкарнәй]], Ф. Мөхәммәт, А. Сабир, Л. Карташова). [[Казан]] : «По городам и весәм» нәшрияты, 2003 ел. #Зиганшин И. И., Иванов Д. В., Томаева И. Ф. [https://eco.tatarstan.ru/file/Karman_spravochnik_web_spread.pdf Экологический гид по зелёным уголкам Республики Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210108041221/https://eco.tatarstan.ru/file/Karman_spravochnik_web_spread.pdf |date=2021-01-08 }}. — : Фолиант, 2015 ел. == Сылтамалар == * [http://tatar.ru/files/laws/laws_48123.pdf 2010 елның 22 маендагы 24-ТРЗ № Татарстан җɵмһүрᴎятсы Законы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://tulachi.tatarstan.ru/ Официальный сайт Тюлячинского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303141349/https://tulachi.tatarstan.ru/ |date=2021-03-03 }} *[http://museum.tatar.ru/museum/tyulyachinskiy_kraevedcheskiy_muzey/about/ Сайт Тюлячинского краеведческого музея] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115183808/http://museum.tatar.ru/museum/tyulyachinskiy_kraevedcheskiy_muzey/about |date=2019-11-15 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татарстан}} {{Теләче районы}} {{яхшы мәкалә}} [[Төркем:Татарстан районнары]] tfn9vrgojr6xdkifp5unh01i3gada8c 0 20668 6099830 4644377 2026-11-08T11:51:12Z ~2026-58461-25 63270 /* Тәрҗемәи хәл */ 6099830 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Празат Исәнбәт | рәсем = Prazat Isenbet.jpg | рәсем_зурлыгы = 210px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = | туу датасы = 9.10.1927 | туу җире = {{Туу җире|Уфа|Уфада}} | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 15.12.2001 | үлем җире = | әти = [[Нәкый Исәнбәт]] | әни = Гөлсем (''1900-1967'') | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Исәнбәт}} '''Празат Исәнбәт''' — [[татар]] режиссеры. ==Тәрҗемәи хәл== Празат Исәнбәт [[1927 ел]]ның [[9 октябрь|9 октябрендә]] [[Уфа]] шәһәрендә танылган татар язучысы [[Нәкый Исәнбәт]] гаиләсендә туа. [[1944 ел|1944]]-[[1949 ел|1949]] елларда [[Мәскәү театр институты]]нда актер һәм режиссер факультетларында белем ала. 1965-1998 елларда [[Г.Камал исемендәге татар дәүләт академия театры]]нда режиссер. Режиссер буларак ул җитмештән артык татар, рус, чит ил драматургларның әсәрләрен сәхнәгә куйды: [[Нәкый Исәнбәт]]нең “Муса Җәлил” һәм “Гөлҗамал” пьесалары, [[Гильерме Фигейредо|Г. Фигейредо]]ның “[[Эзоп]]”, [[Жан-Батист Мольер]]ның “Тартюф”, Шекспирның “Мера за меру”, [[Шәриф Камал]]ның “Акчарлаклар” , Г.Ибраһимовның “Татар хатыны ниләр күрми?”, [[Галиәсгар Камал]]ның “Банкрот”, “[[Бәхетсез егет]]”, [[Фәтхи Бурнаш]]ның “Таһир-Зөһрә”, “Яшь йөрәкләр”, [[Мирхәйдәр Фәйзи]]нең “[[Галиябану (спиктәкел)|Галиябану]]” һ.б. шундый зур күләмле әсәрләре аша Празат Исәнбәт татар театры тарихында җуелмас эз калдыра. 1958—61 елларда [[Качалов исемендәге Зур драма театры]] каршындагы студиядә, 1983—86 елларда — Казан мәдәният һәм сәнгать институтында укыта. Укучылары арасында [[Ирек Баһманов]], [[Мансур Шиһапов]], [[Наилә Гәрәева]]. Соңгы елларда режиссер [[Гаяз Исхакый]]ның әсәрләрен сәхнәгә кайтару эше белән шөгыльләнгән («Зөләйха», «[[Җан Баевич]]» һ.б.) Празат Исәнбәт [[2001 ел]]ның [[15 декабрь|15 декабрендә]] вафат була.<ref>http://www.rt-online.ru/articles/251_24547/46685/{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * Р.Р. Солтанова (төз.). «Празат Исәнбәт. Сәнгатькә багышланган гомер». Казан, 2007. * [http://www.wiki02.ru/encyclopedia/Isanbet_Prazat_Nakievich/t/5840 Энциклопедия Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006215923/http://wiki02.ru/encyclopedia/Isanbet_Prazat_Nakievich/t/5840 |date=2017-10-06 }} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{DEFAULTSORT:Исәнбәт, Празат}} [[Төркем:Татар режиссёрлары]] [[Төркем:ТАССР халык артистлары]] [[Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар]] ejokk8ku40kw6n4ega6pvdt3b4nn328 0 20721 6099806 5839554 2026-11-08T10:51:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099806 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хәлил Әбҗәлилов | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәлил Гали улы Әбҗәлилов | һөнәр = артист | туу датасы = 29.09.1896 | туу җире = {{Туу җире|Ырынбур губернасы|Ырынбур губернасында}}, Шарлык өязе, Мостафа авылы | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 18.3.1963 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}, {{Тукай бүләге}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәлил Гали улы Әбҗәлилов''' ([[1896 ел]]ның [[29 сентябрь|29 сентябре]] — [[1963 ел]]ның [[18 март]]ы) — [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] артисты, [[Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге]] лауреаты ([[1958]]), [[СССР]]ның халык артисты ([[1957]]). ==Тәрҗемәи хәле== Хәлил Әбҗәлилов [[1896 ел]]ның [[29 сентябрь|29 сентябрендә]] [[Ырынбур губернасы]] Шарлык өязе [[Мостафа (Ырынбур өлкәсе)|Мостафа]] авылында туа. Шагыйрь [[Муса Җәлил]]нең ике туган абыйсы. 7 яшендә аны мәдрәсәгә бирәләр. [[1906 ел]]да, авылда башланган корылык аркасында, гаиләсе белән [[Ырынбур]]га күчеп килә. 1914 елда беренче бөтендөнья сугышы фронтларына алына. Сугыш вакытында кыюлыгы өчен ул Георгий медале белән һәм 4 дәрәҗә Георгий тәресе белән бүләкләнә. [[1916 ел]]да җилкәсенә пуля эләгеп, госпитальдә ята, шуннан соң өенә кайтарыла. [[1918 ел]]дан Хәлил Әбҗәлилов «Ширкәт» труппасында уйный башлый. Гражданнар сугышы елларында фронт театр бригадаларында эшли. [[1920]]-[[1922|1922 елларда]] [[Хивә]] һәм [[Бохара]] татар театрларында, [[1923]]-[[1924|1924 елларда]] [[Әстерхан дәүләт татар драма театры|Әстерхан дәүләт татар театрында]] иҗат итә. [[1924]]-[[1928|1928 елларда]] [[Бохара]] дәүләт киностудиясе (хәзер — [[Үзбәкфильм]]) фильмнарында уйный. «Үлем манарасы астында» (Корбашы-атаман), «Рәвәт чүл бүреләре» (1928, Абдулнәби бай ролендә), «Икенче хатын», «Кемдә хакимият», «Махау авырулылар» тасмаларында рольләр башкара. Титрларда ул ''Х. Джалилов'' дип билгеләнә. [[1928 ел]]да Хәлил Әбҗәлилов танылган, тәҗрибәле артист сыйфатында [[Казан]]га, [[Татар академия театры]]нда эшләргә чакыртыла һә гомеренең ахырына кадәр театрдан аерылмый. Хәлил Әбҗәлилов — татар халкының олы талантка ия булган мәшһүр артисты. Ул иҗат иткән образлар үзләренең гадилекләре, табигый лекләре, тышкы яктан беркатлылыклары белән аерылып торсалар да, эчке дөньялары — тирән кичерешләргә бай, ачык фикерле, зирәк шәхесләр. Татарстан театр берләшмәсе җитәкчесе булып эшли, [[ТАССР Югары Советы]]ның 2—4 чакырылыш ([[1947]]—[[1959]]) депутаты. Артист [[1963 ел]]ның [[18 март]]ында, Казан шәһәрендә вафат була<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/kazan/1.php |title=kitap.net.ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100423135328/http://kitap.net.ru/kazan/1.php |archivedate=2010-04-23 |accessdate=2011-04-10}}</ref>. == Уйнаган рольләр == {| class="wikitable" |- ! Спектакль<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=810&Itemid=81 Әбҗәлилов Хәлил Гали улы – артист]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !! Роль !! Пьеса авторы |- | «Томан арты» || Локман || [[Шәриф Камал]] |- | «Яшенле яңгыр» || Тихон || [[Александр Островский]] |- | «Гаепсездән гаеплеләр» || Шмага || [[Александр Островский]] |- | «Мартын Боруля» || Омелько || И.Карпенко-Карый |- | «Разлом» || Боцман || [[Борис Лавренев]] |- | «Диңгездәгеләр өчен» || Харитонов || [[Борис Лавренев]] |- | «[[Ташкыннар]]» || Биктимер || [[Таҗи Гыйззәт]] |- | «[[Хуҗа Насретдин (Нәкый Исәнбәт)|Хуҗа Насретдин]]» || Хуҗа || [[Нәкый Исәнбәт]] |- | «[[Король Лир]]» || Лир || [[Уильям Шекспир]] |- | «Миңлекамал» || Гыйльманов || [[Мирсәй Әмир]] |- | «Банкрот» || Сираҗетдин || [[Галиәсгар Камал]] |- | «Соңгылар» || Яков || [[Максим Горький]] |- | «[[Җилкәнсезләр]]» || Мисбах хаҗи || [[Кәрим Тинчурин]] |- | «Тынгысыз картлык» || Полежаев || Леонид Рахманов |- | «Котырган акчалар» || Кучумов || [[Александр Островский]] |- |[[Мулланур Вахитов (спектакль, 1948)|«Мулланур Вахитов»]] || Мулланур Вахитов || [[Нәкый Исәнбәт]] |} == Бүләкләр == * [[Георгий медале]] * 4 дәрәҗә [[Георгий тәресе]] * [[Татар АССР]] атказанган артисты ([[1939]]) * [[РСФСР]] атказанган артисты ([[1940]]) * [[Татар АССР]] халык артисты ([[1944]]) * [[РСФСР]] халык артисты ([[1950]]) * [[СССР|ССРБ]] халык артисты ([[1957]], Мәскәүдә уздырылган [[Татар мәдәнияте декадасы (Мәскәү, 1957)|татар мәдәнияте ункөнлеге]] уңаеннан) * [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] * «[[Мактау билгесе]]» ордены * 1958 елда, [[Кәрим Тинчурин]]ның «Җилкәнсезләр» спектаклендә капиталларын югалткан миллионер Мисбах хаҗи роле өчен [[Тукай премиясе|Габдулла Тукай премиясе]]нә лаек дип табыла. == Хәтер == * 1963 елдан [[Казан]]ның [[Вахитов районы]]нда ''[[Әбҗәлилов урамы (Казан)|Әбҗәлилов урамы]]'' бар (элекке ''Кызыл Студентлар ур.''). == Чыганаклар == {{reflist}} == Сылтамалар == {{Портал|Шәхесләр|Театр}} * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=810&Itemid=81 Габдулла Тукай сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Тукай премиясе лауреатлары 1950-1960}} {{DEFAULTSORT:Әбҗәлилов, Хәлил}} [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:Татар актерлары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:ССРБ халык артистлары]] kb2rv1qkazu71ymroux95gjylrn0cio 0 21248 6099538 6082934 2026-11-07T20:26:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099538 wikitext text/x-wiki {{TwinCYR|Tatar yazuçılar berlege}} {{УК}} [[Рәсем:ТР-Язучылар Берлеге.jpg|thumb|right|Татар язучылары [[Арча]]да [[Галиәсгар Камал]]га һәйкәл ачу вакытында]] '''Татарстан язучылар берлеге''', 2025 елның 3 октябреннән ― «Россия Язучылар берлеге» гомумроссия иҗтимагый оешмасының Татарстан республика бүлекчәсе ({{lang-ru|Татарстанское республиканское отделение Общероссийской общественной организации «Союз писателей России»}})<ref name=":sprf">[https://sprf.ru/news/1229 Важное историческое событие: Союз писателей Татарстана вошел в состав Союза писателей России.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251017172339/https://sprf.ru/news/1229 |date=2025-10-17 }} Официальный сайт Союза писателей России, 3.10.2025</ref> — [[Татарстан]] профессиональ язучылар оешмасы. Берлек [[1936 ел]]да оешкан. 2025 елның 3 октябренә берлектә 316 язучы булган. 2025 елның 3 октябреннән {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия язучылар берлеге||ru|Союз писателей России}} составында. == Максатлары == Язучылар берлегенең бүгенге көндәге вазифасы да татар язучыларының яңа буынын тәрбияләү, талантлы яшьләрне барлау, аларны үз вакытында күреп алу, дөрес юнәлешләр биреп, үзебезнең меңьеллык татар әдәбияты үрнәкләрендә иҗатка тарту. Язучылар берлеге әгъзасы итеп кабул ителгәч, аларга мөмкин булган социаль-көнкүреш ярдәмен күрсәтү. == Тарих == [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң, 1960нчы елларда 100 кеше исәпләнгән. Соңгы елларда татар язучылары арасында буыннар алмашуы бара. 320 язучының 180не [[пенсия]] яшендә, ә 140ы чагыштырмача урта яшьләрдә. Каләм ияләренең уртача яше – 59 тирәсе. ==== Россия язучылар берлеге составына кертелү ==== Татарстан язучылар берлегенең РФ язучылар берлеге составына керү турында карар 2025 елның 3 октябрь көнендә, [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Тинчурин театры]] бинасында үткәрелгән оешманың чираттан тыш җыенында кабул ителде. Залда утыручы 179 делегат арасыннан бары тик 3 кеше генә оешмаларны берләштерүгә каршы тавыш биргән, берсе тыелып калган<ref>[https://mkam.business-gazeta.ru/news/684387 Татарстанские литераторы вошли в союз писателей России, возглавляемый Мединским.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260117175056/https://mkam.business-gazeta.ru/news/684387 |date=2026-01-17 }} Бизнес-Онлайн, 3.10.2025</ref>. Моңа кадәр, Татарстан язучылар берлеге РФ берлегенә буйсынмаган бердәнбер оешма булган. == Бүлекчәләре == * [[1963 ел]]дан [[Әлмәт язучылар оешмасы]] * [[1980 ел]]дан [[Чаллы язучылар оешмасы]]<ref>Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0</ref><ref>[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7_%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B8 «Милләттәшләр» сайтында]</ref> == Татарстан Язучылар берлегенең съездлары == * I съезд - (25-29 июль [[1934 ел|1934]] ел) Берлек идәрәсе рәисе итеп [[Кави Нәҗми]] сайлана.<ref>Совет Татарстаны язучылары. Казан. Татарстан китап нәшрияты, 1986.</ref> * XV съезд - * XVI съезд - * XVII съезд ― [[2012 ел]]да үткәрелә, съездда Татарстан Язучылар берлегенең рәисе итеп [[Рәфис Корбан]] сайлана. * XVIII съезд ― 2016 елда күпчелек тавыш белән яңа рәис итеп [[Данил Салихов]] сайлана. * XIX съезд ― 2021 елда күпчелек тавыш белән (231 язучының 122се аңа тавыш биргән) яңа рәис итеп [[Ркаил Зәйдулла]] сайлана<ref>[https://sptatar.com/tatarstan-yazuchylar-berlegene-koryltae-bara/ Татарстан Язучылар берлегенең XIX Корылтае бара.] [[ТР язучылар берлеге]] сайты, 03.03.2021</ref>. * XX съезд ― [[2025 ел]]ның [[27 март]]ында [[Казан]]да ([[Корстон-Казан|«Корстон»]]) узган Язучылар берлеге корылтаенда яңа срокка Татарстан язучылар берлеге рәисе итеп [[Ркаил Зәйдулла]] сайланган. 194 тавыштан 167 кеше Ркаил Зәйдулла өчен тавыш биргән (Корылтай эшендә Берлекнең барлыгы 301 әгъзасыннан 213е катнашкан)<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/rkail-zaidulla-tatarstan-yazucylar-berlege-raise-itep-sailandy-5902279 Ркаил Зәйдулла Татарстан язучылар берлеге рәисе итеп сайланды.] [[Татар-информ]], 27.03..2025</ref>. * '''Чираттан тыш''' съезд ― [[2025 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябрендә]] узган. «Россия Язучылар берлеге» гомумроссия иҗтимагый оешмасы (җитәкчесе [[Владимир Мединский]]) һәм аның төбәк бүлекчәсе (рәисе [[Татьяна Сушенцова]]), Россия язучылары берлегенең Татарстан бүлеге (рәисе [[Николай Алешков]]) белән кушылу / берләшү турында карар кабул ителгән<ref>[https://sptatar.com/tatarstan-yazuchylar-berlege-rossiya-yazuchylar-berlege-bel-n-kushylu-turynda-karar-kabul-itte/ Татарстан Язучылар берлеге Россия Язучылар берлеге белән кушылу турында карар кабул итте.] [[Татарстан Язучылар берлеге]]</ref> <ref>''Юлай Низаев.'' [https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-yazucylar-berlege-rossiya-yazucylar-berlege-belan-kusylu-turynda-karar-kabul-itte-5912037 Татарстан Язучылар берлеге Россия Язучылар берлеге белән кушылу турында карар кабул итте.] [[Татар-информ]], 5.10.2025</ref>. Нигез итеп, Татарстан язучыларының Россия язучылар берлегенең структур бүлекчәсе булуы теркәлгән Устав кабул ителгән<ref name=":sprf" />. == Шәхесләр == === Берлек рәисләре === * [[1934 ел|1934]]-[[1937 ел|1937]] [[Кави Нәҗми]] * [[1937 ел|1937]] [[Ләбиб Гыйльми]] * [[1937 ел|1937]] [[Мирсәй Әмир]] * [[1938 ел|1938]]-[[1939 ел|1939]] И. Вахитов * [[1939 ел|1939]]-[[1942 ел|1942]] [[Муса Җәлил]] * [[1942 ел|1942]]-[[1944 ел|1944]] [[Таҗи Гыйззәт]] * [[1945 ел|1945]]-[[1950 ел|1950]] [[Әхмәт Ерикәй]] * [[1950 ел|1950]]-[[1953 ел|1953]] [[Гариф Гобәй]] * [[1953 ел|1953]]-[[1958 ел|1958]] [[Гомәр Бәширов]] * [[1958 ел|1958]]-[[1961 ел|1961]] [[Афзал Шамов]] * [[1961 ел|1961]]-[[1968 ел|1968]] [[Мирсәй Әмир]] * [[1968 ел|1968]]-[[1971 ел|1971]] [[Ибраһим Гази]] * [[1971 ел|1971]]-[[1974 ел|1974]] [[Зәки Нури]] * [[1974 ел|1974]]-[[1984 ел|1984]] [[Гариф Ахунов]] * [[1984 ел|1984]]-[[1989 ел|1989]] [[Туфан Миңнуллин]] * [[1989 ел|1989]]-[[1999 ел|1999]] [[Ринат Мөхәммәдиев]] * [[1999 ел|1999]]-[[2005 ел|2005]] [[Фоат Галимуллин]] * [[2005 ел|2005]]-[[2012 ел|2012]] [[Илфак Ибраһимов]] * [[2012 ел|2012]]-[[2016 ел|2016]] [[Рафис Корбан]] * [[2016 ел|2016]]-[[2021 ел|2021]] [[Данил Салихов]] * [[2021 ел|2021]]―{{CURRENTYEAR}} [[Ркаил Зәйдулла]]<ref>[https://www.azatliq.org/a/31130841.html Ркаил Зәйдулла Татарстан язучылар берлеге рәисе итеп сайланды.] [[Азатлык радиосы]], 3.03.2021</ref>. === Аерым танылган әгъзалары === {{seealso|Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары|Төркем:Татарстан язучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P463 wd:Q13207330. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1923" | 1923-12-13 | [[Рәмзи Илялов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | [[Учительская газета]]<br/>''[[:d:Q2097006|Sovetsky Sport]]''<br/>''[[:d:Q19911272|サヴェーツキー・パトリオート]]''<br/>''[[:d:Q11420727|Ministry for State Security]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-08-11 |- | data-sort-value="1933" | 1933-04-22 | [[Марат Әмирханов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Сөембикә (журнал)]] | [[:commons:Category:Marat Amirhanov|Marat Amirhanov]] | |- | data-sort-value="1934" | 1934-11-11 | [[Роза Хәбибуллина (1934)|Роза Хәбибуллина]] | [[Мөслим лицее]]<br/>[[Казан федераль университетының Алабуга институты]] | [[Мөслим лицее]]<br/>[[Татарстанның Республика медицина китапханә-мәгълүмат үзәге]] | | |- | data-sort-value="1935" | 1935-05-01 | [[Вакыйф Нуруллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Казань (журнал)|Казань]] | | data-sort-value="2026" | 2026-03-23 |- | data-sort-value="1937" | 1937-12-20 | [[Фәтхулла Абдуллин]] | ''[[:d:Q1822284|Ташкент дәүләт транспорт университеты]]'' | [[Кама таңнары (әдәби берләшмә)|Кама таңнары]] | | |- | data-sort-value="1937" | 1937-01-01 | [[Ягъсуф Шәфыйков]] | | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-26 | [[Рабит Батулла]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Rabit Batulla|Rabit Batulla]] | |- | data-sort-value="1940" | 1940-02-08 | [[Мәхмүт Газизов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-09-14 |- | data-sort-value="1943" | 1943-08-04 | [[Равил Фәйзуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Әлмәт язучылар оешмасы]] | [[:commons:Category:Ravil Fayzullin|Ravil Fayzullin]] | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-28 | [[Вәсимә Хәйруллина]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-05-01 | [[Мирсәй Гариф]] | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946-02-10 | [[Солтан Шәмси]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Идел (әлманах)|Идел]]<br/>[[Татарстан (журнал)|Татарстан]] | [[:commons:Category:Sultan Shamsi|Sultan Shamsi]] | |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-02 | [[Илсур Хөснетдинов]] | | | | data-sort-value="2022" | 2022-09-16 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Әнвәр Хәйри]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Мирас (журнал)|Мирас]]<br/>[[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | data-sort-value="2014" | 2014-07-20 |- | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Нәзифә Кәримова]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | [[Татар-информ]] | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-04-26 | [[Рафаил Газизов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-12-23 | [[Әхәт Гаффар]] | | | [[:commons:Category:Ahat Gaffar|Ahat Gaffar]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-01 |- | data-sort-value="1952" | 1952-05-09 | [[Габделәхәт Хәбибуллин]] | | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-08-29 | [[Нурия Сәйяр]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-08-20 | [[Ринат Нуруллин]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[Казан дәүләт энергетика университеты]]<br/>''[[:d:Q113411164|Министерство мелиорации и водного хозяйства Татарской АССР]]''<br/>''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]''<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q30263963|Institute of Mechanics and Engineering]]'' | | |- | data-sort-value="1957" | 1957-07-17 | [[Рәдиф Сәгъди]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>Татарстан язучылар берлеге | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-07-17 | [[Диләвәр Османов (1959)|Диләвәр Османов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-12-05 | [[Резедә Шәрипова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-01-19 | [[Наил Ишмөхәммәтов]] | ''[[:d:Q2333459|De Crypte]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-12-14 | [[Нәфисә Сабирҗанова]] | | | | data-sort-value="2026" | 2026-07-20 |- | data-sort-value="1972" | 1972-12-11 | [[Искәндәр Сираҗи]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>[[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]]<br/>[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]<br/>[[«Идел» журналы]]<br/>[[«Сираҗи сүзе» газетасы]] | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-11-27 | [[Айгөл Әхмәтгалиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Мәгърифәт (газета)|Мәгърифәт]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[«Мәйдан» журналы]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | [[:commons:Category:Aigul Ahmetgalieva|Aigul Ahmetgalieva]] | |- | data-sort-value="1980" | 1980-02-05 | [[Сөмбел Гаффарова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан университетының татар филологиясе һәм тарихы факультеты|Казан федераль университетының татар филологиясе һәм тарихы факультеты]] | [[Сөембикә (журнал)]] | | |- | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Эльвира Һадиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * [https://sptatar.com/ sptatar.com — Татарстан Республикасы Язучылар Берлегенең рәсми сайты] * [http://www.azatliq.org/content/article/1874036.html Язучылар берлеге кемгә кирәк? — Азатлык радиосының түгәрәк өстәл сөйләшүе] * [http://www.intertat.ru/clauses/22/10436/ Илфак Ибраһимов: “Язучылар арасында буыннар алмашуы бара”]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Татарстан%20язучылар%20берлеге |сүз+төзмә= Татарстан+язучылар+берлеге |süz%20tözmä = Tatarstan%20yazuçılar%20berlege}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Әдәбият}} * [[Гөлүсә Батталова]] {{Татнетны үстерү фонды}} {{Rq|stub|wikify}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Әдәби оешмалар]] [[Төркем:Иҗтимагый оешмалар]] [[Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:Казан оешмалары]] [[Төркем:Язучылар берлекләре]] 9k8umbdz3xynd3ymc8m4ltesap53w57 0 21545 6099739 5967731 2026-11-08T08:31:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099739 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәтхи Бурнаш | рәсем =Фәтхи Бурнаш.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәтхелислам Закир улы Бурнашев | һөнәр = | туу датасы = 13.01.1898 | туу җире = | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 1.8.1942 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Борнашев}} '''Фәтхи Бурнаш''', тулы исеме ''Фәтхелислам Закир улы Бурнашев'' ([[1898 ел|1898]] — [[1942 ел|1942]]) — күренекле [[татар]] [[шагыйрь|шагыйре]], [[драматург]], публицист, [[әдәбият]] тәнкыйтьчесе, тәрҗемәче. == Тәрҗемәи хәле == Ул [[1898 ел]]ның [[13 гыйнвар]]ында элекке [[Сембер губернасы]]ның [[Буа өязе]] (хәзерге [[Чуашстан]]ның [[Батыр районы]]) [[Кыр Бикшеге]] авылында мулла гаиләсендә туган. Авыл мәктәбендә башлангыч белем алганнан соң, [[1907 ел]]да әтисе аны [[Казан]]ның [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]нә урнаштыра. Күпчелек шәкертләр кебек үк, Фәтхелислам да мәдрәсәнең югары классларында үз көнен үзе күреп укый: җәйләрен казакъ далаларында мөгаллимлек итә яки Мәкәрҗәгә барып, көнлекче эшләрдә йөри, [[1916 ел]]да ул «Мөхәммәдия»не бөтенләй ташлап чыга һәм, үзлегеннән хәзерләнеп, дүрт класс гимназия программасы күләмендә рус теленнән имтихан тота. == Хезмәт юлы == [[Файл:Ilskaya, Erikey, Burnash, Dzhalil (1928).jpg|300px|thumb|left|[[Фатыйма Ильская]], [[Әхмәт Ерикәй]] һәм [[Муса Җәлил]] белән бергә, [[1928 ел]] <small>([[Камал театры]] директоры буларак)</small>.]] [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]] органы [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]] газетасының мөхәррире булып эшли. 1920-30 елларда аның драма әсәрләре татар сәхнәсеннән төшми, тамашачылар арасында искиткеч популярлык казана. == Репрессияләр корбаны == 1940 елны кулга алына, 10 елга хөкем ителә. [[1942 ел]]да атып үтерелә.<ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=4842 Чуаш энциклопедиясе] {{ref-ru}}</ref> [[1957 ел]]да аклана<ref>{{Cite web |url=http://www.memo.ru/memory/kazan/kaza43.htm |title=Книги памяти — Татарстан<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2014-12-04 |archive-date=2009-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802103239/http://www.memo.ru/memory/kazan/kaza43.htm |deadlink=no |accessdate=2025-02-23 |archivedate=2009-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802103239/http://www.memo.ru/memory/kazan/kaza43.htm }}</ref>. {{rq|stub}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://archive.is/20121225015556/adiplar.narod.ru/burnash.html Тулы биографиясе] * [http://www.kamalteatr.ru/performances/performtat/57.html Фәтхи Бурнашның «Яшь йөрәкләр» комедиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809141835/http://www.kamalteatr.ru/performances/performtat/57.html |date=2010-08-09 }} * [https://web.archive.org/web/20120128071643/http://kitap.net.ru/burnash.php Фәтхи Бурнаш Татар электрон китапханәсендә] * [http://shigriyat.ru/authors/burnash/page1 Фәтхи Бурнаш Шигърият.ру сайтында]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809110450/http://shigriyat.ru/authors/burnash/page1 |date=2011-08-09 }} * [http://www.vatantat.ru/page26914.htm Йөрәк ярасы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tatar-ile.livejournal.com/68133.html]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203205648/https://tatar-ile.livejournal.com/68133.html |date=2024-12-03 }} Фәтхи Бурнашның [[Красная Татария (гәҗит)|«Красная Татария»]] газетасында 1930 елда басылган хаты {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Шәхесләр|Театр|Татар тарихы|Татар мәдәнияте|Татар сәнгате}} * [[Әлфия Борнашева]] (энесенең кызы) {{DEFAULTSORT:Бурнаш, Фәтхи}} [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсе шәкертләре]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] [[Төркем:Шәхесләр:Камал театры]] n4sjp0d3nyn5r3b16mu43hl01px9igo 0 22588 6099724 4661167 2026-11-08T08:00:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099724 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәридә Кудашева | рәсем =Фәридә Кудашева.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәридә Яһүд кызы Кудашева | һөнәр = җырчы | туу датасы = 15.12.1920 | туу җире = [[Башкортстан]]ның Чишмә районы Келәш авылы | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 9.10.2010 | үлем җире = [[Уфа]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Кудашева}} '''Фәридә Яһүдә кызы Кудашева''' — күренекле [[татар]] [[җырчы]]сы, [[РСФСРның атказанган артисты]] (1972), [[Башкорт АССР]]ының (1968) һәм [[Татарстан]]ның халык артисты (1990), [[Г. Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе]] лауреаты. Ул [[1920 ел]]ның [[15 декабрь|15 декабрендә]] [[Башкортстан]]ның Чишмә районы Келәш авылында туа. Бала вакытан ук җырлый башлый. Беренче сыйныфта укыганда сәхнәгә менеп «Салкын чишмә» дигән җырны башкара. Аннан соң ул Кыйгы радиосыннан да еш җырлый башлый, үзешчән сәнгатьтә катнаша, мәктәптә бик яхшы укый. Дүртөйле районына күченеп килеп 7нче сыйныфны тәмамлагач, Фәридә дүрт ел [[Уфа сәнгать укуханәсе|сәнгать техникумында]] укый. Техникумны бетергәч, Фәридә Кудашева Дүртөйле колхоз–совхоз театрында эшли башлый. [[1947 ел|1947]]—[[1956 ел|1956]] елларда Башкортстан радиосында эшләгәндә Фәридә Кудашеваның даны бик еракларга тарала. [[1956 ел]]да Фәридә Кудашева [[Башкорт Дәүләт филармониясе]]ндә эшли башлый. Гомер юлдашы виртуоз музыкант, композитор [[Бәхти Гайсин]] иҗатта аның бер канаты була, аларның бихисап җырлары уртак тырышлык белән туа, алар сәхнә түрендә пар былбыллар шикелле бергә-бергә сайрашып иҗат итәләр. Җырчы [[2010 ел]]ның [[9 октябрь|9 октябрендә]] [[Уфа]] шәһәрендә вафат була. [[Уфа мөселман зыяраты|Уфаның мөселман зираты]]нда җирләнгән. == Эшчәнлеге == Ф.Кудашева - халык көйләре җырчысы. Халык көйләрен ул балачактан ук тыңлап, үзенә сеңдереп үскән. [[Башкортстанның]] гүзәл табигатендә Урал таулары итәкләре, Дим буйларындагы камышлар, суга башлары иелгән бөдрә таллары белән "серләшеп", башкорт җырчыларын да тыңлап үсә Фәридә. Морзалар нәселеннән булган музыкаль гаилә мохитендә үсү дә моңа сәбәпчедер. Ф.Кудашеваның киң диапазонлы, озын сулыш таләп итә торган җырларны югары кимәлдә башкаруы сокландыра һәм аңа ул үз хезмәте, үз тырышлыгы белән ирешә. Чөнки табигать биргән тавышны оста файдалана белү дә кирәк. Бигрәк тә озын көйләрдә ул һәр җырның образын ачып бирергә омтыла. Җыр сүзләренә дә саклык белән мөрәҗәгать итә. Озын көйләрне башкарганда артык мелизмнар-бизәкләр белән мавыкмый - халык көйләренең үзенчәлеген тирәннән аңлап, төгәл һәм гади итеп башкара. Фәридә ханым башлыча лирик җырларны үз итә. һәр җыры аның үзенчә, беркемне дә кабатламый, һәр җыры - үзенә күрә бер мини-спектакль. Ул халык җырының классик традицияләрен дәвам итеп, бер үк вакытта концерт эстрадасының башкару сәнгатенә оригиналь яңалыклар да алып керә. Андагы җырлау культурасы, репертуар байлыгы күп җырчылар өчен үрнәк булырлык, бәрхет тембрлы тавышы, авазларның ачыклыгы, сөйләмнең төгәллеге дә осталык эталоны булып тора. Ф. Кудашева җырның кульминация урыннарында тавыш көчен чамадан тыш арттырмыйча, матур тембрын саклап җырлый. Фәридәнең җырлау осталыгын баетуда, аңа яңа төсмерләр кертүгә хәләл җефете - оста музыкант, композитор, башкаручы солист, яхшы аккомпаниатор Бәхти Гайсин сәнгате зур роль уйный. [[Бәхти Гайсин]] - виртуоз аккордеончы. Ул Фәридәсе җырлаганда аның тын алышына, авызын ачуына, күз карашына тиклем тоя торган була. Талантлы музыкантның аккордеонда уйнавын беркемнеке белән дә чагыштырып булмый. Композитор буларак, башкорт, татар халык иҗатының борынгы үрнәкләренә нигезләнгән җырларын тыңласаң, һәр әсәре халыкчан һәм заманча яңгырый. Б.Гайсин тарафыннан Фәридә өчен яңадан-яңа интонацияләр, ритмик бизәкләр белән баетылган, заманча аранжировкалардан төзелгән репертуар барлыкка килә һәм җырчы иҗатында яңа юнәлеш туа. Б.Гайсин ансамбле белән Ф.Кудашева башкарган җырлар дискын тыңлагач, музыкантның синтезаторны моң дигән сихри хәзинәгә буйсындырып уйнавына сокланмый мөмкин түгел. Җыр һәм синтезатор яки ионика аһәңнәре сине сихри космик дөньяга алып китә кебек. "Ике аккош", "Кайтырсың шикелле", "Кермә төшкә", "Су буйлап" шундыйлардан. Ә инде "Йөрәк сере"ндә (С.Садыйкова, И.Ганиева) йөрәгенең серен - дәрья суыдай ташып аккан сүнмәс рухлы йөрәк авазын җыр аһәңе - моң белән ачып бирә. Ф.Кудашева үз моңының серен җырларында ачып бирә дә инде. Ф.Кудашеваның аккомпаниаторлары күп булмый. Бик тә үзенчәлекле композитор, баянчы Таһир Кәримов белән иҗатының башлангыч чорында хезмәттәшлек итә. Иң беренче язмалары да Т.Кәримов белән язылган. Төрле вакытта күренекле музыкантлар - баянчылар Әлфәрит Солтанов, Рәис Сафиуллин, курайда Азат Аетколов, [[Бәхти Гайсин]] җитәкчелегендәге инструменталь ансамбль, фортепианода Александр Ключарев, Радик Хәбибуллин, [[Рөстәм Яхин]] аккомпанементында җырлаган ул. Баянмы, аккордеон яки фортепианомы, синтезатор яки ансамбльме - җырчыга комачау­ламыйча, аның белән бер үк дәрәҗәдә образ тудыру өстендә эшли, бердәй гармоник дуэт хасил итә. Ф.Кудашеваның табигатьтән куелган тавышын итальян мәктәбенә хас - белькантога тиңләп була. == Гаиләсе == Ире — [[Бәхти Гайсин]]. == Хәтер == * [[2017 ел]]да «Дуслык моңы» халыкара җыр бәйгесенә (''[[БР]], [[Нефтекама]]'') җырчының исеме бирелә<ref>[http://www.azatliq.org/a/28419030.html Азатлык Радиосы, 09.04.2017]</ref>. * [[2025 ел|2025]] ― туган авылы [[Келәш]]тә «Ике аккош» республика музыкаль бәйгесе үткәрелә башлаган<ref>''[[Ләйлә Аралбаева|Лейла Аралбаева]].'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-11-18/v-bashkirii-provodyatsya-meropriyatiya-pamyati-faridy-kudashevoy-4471235 В Башкирии провели мероприятия памяти Фариды Кудашевой.] [[Башинформ]], 18.11.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганак == https://web.archive.org/web/20251013224152/https://madanizhomga.ru/news/sh%D3%99hesl%D3%99rebez/kabatlanmas-mo-iyase == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.azatliq.org/content/article/1956255.html Фәридә Кудашева: «Мин йолдыз түгел, ә җырчы гына»] * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2010/07/01/57347/ Р.Гаташ: «Фәридә Кудашева – сәнгатьлелек, әдәп, моң, инсафлык, матурлык эталоны ул»]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2010/10/10/60121/ Бүген киң җәмәгатьчелек татар халкының газиз кызы, мәшһүр җырчы Фәридә Кудашева белән хушлашты]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{Портал|Шәхесләр|Музыка}} {{Tatar 4.0-2021}} {{DEFAULTSORT:Кудашева, Фәридә}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:2010 елда вафатлар]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Русиянең атказанган артистлары]] [[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]] 6k13kd1w6kvip9372o1i42dxuwm3kgh 0 22589 6099544 4083026 2026-11-07T20:51:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099544 wikitext text/x-wiki [[Файл:Татнет Йолдызлары 2009.jpg|200px|thumb|right|[[2009 ел]]да «Туган тел» номинациясендә [[Татар Википедиясе]] беренче урын ала]] [[Файл:Татнет Йолдызлары 2010.jpg|200px|thumb|right|[[2010 ел]]да «Туган тел» номинациясендә [[Татар Википедиясе]] кабаттан беренче урын ала]] '''Татнет йолдызлары''' ({{lang-ru|Звёзды Татнета}}) — [[Татарстан Республикасы]] массакүләм мәгълүмат чараларының [[веб-сәхифә]]ләре бәйгесе.<ref>[http://tatmedia.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/686732.htm Бәйгенең рәсми сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716085447/http://tatmedia.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/686732.htm |date=2019-07-16 }} {{ref-ru}}</ref> Республиканың региональ ММЧларның [[рус теле|рус]] һәм [[татар теле|татар телле]] ресурслар арасында ел саен үткәрелеп килә.<ref>[http://tatmedia.tatarstan.ru/polozhenie-o-provedenii-konkursa-internet.htm Нигезнамәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919225605/http://tatmedia.tatarstan.ru/polozhenie-o-provedenii-konkursa-internet.htm |date=2016-09-19 }} {{ref-ru}}</ref> == Максаты == Конкурсның иң төп максаты булып Татарстан Республикасында һәм дөньяда татарлар күпләп җыелып яши торган урыннарда иҗат итү, аралашу, ял итү һәм професииональ эшчәнлек өчен яңа мохит буларак Интернет челтәре күтәрелүенә һәм үсешенә ярдәм итү тора, бу үз чиратында түбәндәгеләрне үз эченә ала: * Интернет челтәрендә татар мәгълүмати тирәлеге формалаштыру һәм татар темаларын яктыртучы сайтларга ярдәм күрсәтү * [[татар теле]]н һәм мәдәниятын үстерүдә глобаль интернет челтәренең һәм [[мәгълүмат технологияләре]]нең мөмкинлекләрен һәм ролен алга сөрү * уңай җәмгыять фикерен формалаштыру һәм глобаль Интернет челтәрендә татар милли сегментын үстерүдә дәүләт хакимияте органнарын, татар бизнесын, татар җәмгыяте оешмаларын һәм бөтен дөньяда сибелеп яшәүче татарларны актив катнашырга чакыру * Интернет челтәрендә татар телен файдалану өчен стимул бирү * Татнетны киләчәктә үстерү максатыннан татар тематикасын яктыртучы [[сайт]] авторлары хезмәтен бәяләү * Интернет челтәрендә Татарстан Республикасының һәм татар телендәге яисә татар [[этнокомпонент]]ы булган иң яхшы [[мәгълүмати чыганаклар]]ны алга этәрүгә булышлык итү == Моны да кара == * [[Татнет]] * [[Белем җәүһәрләре]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Татар интернеты]] [[Төркем:Интернет-бәйгеләр]] 08i9vityx232tt2g1v29hzhvl9zyw7g 0 24783 6099813 4661292 2026-11-08T11:01:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099813 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хәнисә Алишина | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәнисә Чәйдәт кызы Алишина | һөнәр = тел галиме, профессор | туу датасы = 29.05.1953 | туу җире = {{туу җире|Төмән|Төмәндә}}, [[Төмән өлкәсе]], [[РСФСР]], [[СССР]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр =Җамал Вәлиди премиясе (2021)<br/>[[ТР ФА]] «Фәндәге казанышлары өчен» алтын медале (2023) | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәнисә Җәүдәт кызы Алишина''' ({{lang-ru|Алишина Ханиса Чайдатовна}}<ref name=":0">[https://news.utmn.ru/news/important/1190581/ Профессор ТюмГУ награждена золотой медалью Академии наук.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230906204431/https://news.utmn.ru/news/important/1190581/ |date=2023-09-06 }} Сайт ТюмГУ, 5.09.2023{{ref-ru}}</ref>.) — [[татар]] галимәсе, филология фәннәре докторы, профессор, [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы ([[2007 ел]]дан). Җамал Вәлиди премиясе лауреаты (2021), [[ТР ФА]] «Фәндәге казанышлары өчен» алтын медале иясе (2023). == Тормыш юлы == Хәнисә Җәүдәт кызы Алишина [[1953 ел]]ның [[29 май|29 маенда]] [[Төмән]] шәһәрендә туып үсә. Аның бала чагы, үсмер еллары рус мохите белән бәйле. Биредә ул рус телендә урта мәктәпне, педучилище, аннары [[Төмән дәүләт университеты]]ның тарих, соңрак филология факультетын тәмамлый. Педагогик хезмәтенең башлануы өлкәнең татар авылларына, татар мәктәпләренә руслашу йогынтысы кергән елларга туры килә. Үзе эшләгән мәктәбенең аянычлы хәлен, руслашып барган халык язмышын уйлап, борчылып, Хәнисә халкыбызны рухи торгынлыктан уяту һәм чыгару юлларын тиш башлый. Туган телне саклап калу, иң күркәм традицияләрне яңарту, аларны үстерү, дорес тарихын өйрәнү турында вакытлы матбугат битләрендә күләмле публицистик мәкаләләрен, очеркларын бастыра. «Себер татарларының теле, мәдәнияте, проблемалары», «Себер җирендә татар халкы», «Себер татарларының милли азатлык хәрәкәте һәм тел проблемалары» һәм башка язмаларда аның дөньяга карашы, иҗат принциплары ачыла. [[КДУ|Казан университетында]] аспирантлык еллары, [[Татарстан Фәннәр академиясе]]ндә эшләп алу, аннары Төмән дәүләт университетында фәнни-педагогик эшчәнлеге аңарда чын галим, зур белгеч сыйфатлары тәрбияли. Хәнисә Алишина [[1992 ел]]да «Төмән өлкәсенең көньягында яшәүче Себер татарлары сөйләме» темасына кандидатлык диссертациясен уңышлы яклый. [[1993 ел]]да Төмән дәүләт университетында беренче татар бүлеген ачып, татар телен, Себер татарларының тарихын фәнни өйрәнү буенча катлаулы эшкә керешә. [[1994 ел]]да «Себер татарлары сөйләменең тубыл-иртеш диалекты» исемендә беренче зур фәнни хезмәте дөнья күрә. «Себер татарларының ономастикасын тарихи-лингвистик тикшерү» темасына ул [[1999 ел]]да докторлык диссертациясен яклый. Соңгы унбиш ел эчендә университетта бүлеккә 200 дән артык укучы кабул ителеп, бүлек инде үзенең ун чыгарылышын бирә. Профессор Хәнисә Алишинаның фәнни-иҗади эзләнүләре күпкырлы. Ул 95 фәнни, 187 фәнни-популяр мәкалә, 7 монография, 4 укыту өчен кулланма-ярдәмлек чыгара. Төмән шәһәренең [[Кырынкүл]] бистәсе урамнарына галим-фольклорчы [[Хәмит Ярми]], шагыйрь [[Булат Сөләйманов]] исемнәрен куйдыруда үзеннән зур өлеш кертә. Ул [[Якуб Зәнкиев]]нең беренче библиографы була, «Луноликая красавиңа Сузге» китабын чыгара, «Ялкында өтелгән мәхәббәт» романын [[рус теле]]нә тәрҗемә итеп бастыра. Ике телнең үзенчәлекләрен нечкә белгән Хәнисә үзен оста тәрҗемәче һәм үткен телле публицист итеп таныта. [[2005 ел]]да аның «Татары земли сибирской» («Себер җирендә татарлар») исемле китабы басылып чыга һәм киң җәмәгатьчелектә кызыксыну уята. Милләт язмышы — Хәнисә Алишинаның яшәү принцибы. Үзенең алдагы иҗат планнарын ул туган халкы язмышы белән бәйле төстә күзаллый. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2019 ― Урал федераль округының иң яхшы галимәсе буларак гомуммилли премия <ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/tomen-galimese-rossiya-prezidenty-bylegege-iya-buldy/ Төмән галимәсе Россия Президенты бүләгегә ия булды.] [[БТК |Всемирный конгресс татар]], 20.11.2025</ref>. * 2021 ― Җамал Вәлиди премиясе ― «Булат Сулейманов и его наследие в отечественной культуре» (Печатник, 2019) монографиясе өчен<ref>[https://sptatar.com/tatarstan-yazuchylar-berlegene-d-bi-premiyal-re-laureatlary-bilgele-buldy/ Татарстан Язучылар берлегенең әдәби премияләре лауреатлары билгеле булды.] [[ТР Язучылар берлеге]] сайты</ref>. * 2023 ― [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең «Фәндәге казанышлары өчен» алтын медале ― ''күпьеллык нәтиҗәле фәнни-тикшеренү һәм фәнни-оештыру эшчәнлеге өчен''<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/toman-universitety-galime-tatarstan-fannar-akademiyasenen-altyn-medale-belan-bulaklande-5876028 Төмән университеты галиме Татарстан Фәннәр академиясенең алтын медале белән бүләкләнде.] [[Татар-информ]], 6.09.2023</ref><ref name=":0" />. * 2025 ― II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале<ref>[https://milliard.tatar/news/tatarka-iz-tyumeni-polucila-gosudarstvennuyu-nagradu-ot-vladimira-putina-8595 Татарка из Тюмени получила государственную награду от Владимира Путина.] milliard.tatar, 20.11.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Әдипләребез — 1 нче том. Төзүчеләре — Рәис Даутов, Равил Рахмани. Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2009. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20060928084152/http://www.tatmedia.ru/tat/obzor_press/57/ Хәнисә Алишина Төмәнгә багышланган китабы өчен премия алды] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{Rq|image}} {{DEFAULTSORT:Алишина, Хәнисә}} [[Төркем:Төмән өлкәсендә туганнар]] [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Филология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Татарстан язучылар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:Җамал Вәлиди премиясе лауреатлары]] [[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] jtmfc7gdagfgf709b4zhswqztrwzu3i 0 24999 6099573 6094954 2026-11-07T23:19:33Z Samhanin 20377 6099573 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Qazan Xanlığı}} {{Тарихи дәүләт |исеме =Казан ханлыгы |үзисеме =قزان خانليغى <br /> Qazan Xanlığı <br /> Казан Ханлыгы |байрак = |байрак тасвирламасы = |герб = Coat of arms of the Khanate of Kazan.svg |герб тасвирламасы = герб |карта = Kazan khanate map tatar.png|Kazan_khanate_map_tatar |p1 = Алтын Урда |flag_p1 = Golden_Horde_flag_1339.svg |барлыкка килгән =1438 ел |юкка чыккан =1552 ел |s1 = Россия патшалыгы |flag_s1 = Herb Moskovia-1 (Alex K).svg |башкала =[[Казан]] |тел =[[иске татар теле]] |идарә итү төре =[[монархия]] |шәһәрләр =[[Казан]], [[Арча]] |дин = [[Ислам]] |мәйдан = 750 000 км² |халык = |валюта =[[тәңкә]] }} '''Казан ханлыгы''' – [[1438 ел|1438]]–[[1552 ел|1552]] елларда (кайбер чыганаклар буенча [[1445 ел|1445]]-[[1552 ел|1552]]) яшәгән феодаль төзелешле татар [[дәүләт]]е. [[1438 ел]]да [[Алтын Урда]] составыннан аерылып чыга. Беренче ханы – [[Олуг-Мөхәммәт|Олуг Мөхәммәт хан]]. Казан ханлыгының җирләре башлыча борынгы [[Идел буе Болгары]] җирләрен биләгән. Шулай ук ханлыкка ирекле рәвештә [[чирмеш]] халыклары кушыла. Казан ханлыгына рус гаскәрләре яу белән килгәндә чирмешләр татар ханлыгы ягында көрәшәләр. [[1552 ел]]да [[Рус патшалыгы|рус дәүләте]] тарафыннан яулап алына. ==География== ====Ханлык территориясе==== Казан ханлыгы [[Болгар олысы]] (элекке [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарстаны]] территориясе) җирләрендә аерылып чыга. Үзенең чәчәк ату чорында ([[XV гасыр]]ның икенче яртысында) Казан ханлыгының территориясе [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарстаны]] җирләренә караганда шактый зуррак була һәм якынча 700 мең квадрат километрга хәтле җитә. Шулай итеп, Казан ханлыгына, Идел буе Болгарстаныннан тыш, [[арлар]], [[марилар]], өлешчә [[башкортлар]], [[мордва]]лар һәм [[мишәрләр]] яшәгән җирләр кергән һәм ханлык урта [[Идел буенда]] төрле халыкларны берләштерүче дәүләткә әверелә. ====Елгалар==== Казан ханлыгы территориясе буйлап [[Идел]], [[Нократ]], [[Чулман]] һәм [[Агыйдел]] кебек зур елгалар ага. ====Шәһәрләр==== Төп калалар: * [[Казан]] — башкала * [[Арча]] * [[Кашан]] * [[Җүкәтау]] * [[Борынгы Чаллы|Чаллы]] * Алат ====Телләр==== * [[Иске татар теле]] * [[Чирмеш теле]] * [[Чуаш теле]] * [[Мукшы теле]] * [[Ар теле]] ==Казан ханлыгы халкы== Казан ханлыгы күпмилләтле сәяси берләшмә була. Казан ханлыгы составында [[татарлар]], [[чуашлар]], [[чирмешләр]], [[мукшылар]], [[эрзялар]], [[арлар]] һәм [[башкортлар]] булган, Казанда зур [[әрмән-кыпчаклар|әрмән-кыпчак]] җәмгыяте дә бар иде<ref>Надырова Ханифа Габидулловна Развитие градостроительной культуры Казанского ханства // Золотоордынское обозрение. 2014. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/razvitie-gradostroitelnoy-kultury-kazanskogo-hanstva (дата обращения: 02.11.2019).</ref>. [[Башкортлар]] ханлыкка азрак буйсынганнар. Шулай да хан аларга үзенең кешеләрен җибәреп, ясак җыйган. Өстәвенә, башкортлар хан гаскәрендә хезмәт итәргә тиеш булганнар. Ханның хакимияте Арча ягында көчле була. Бу җирләрнең үзәге булып [[Арча]] каласы торган. [[Чуашлар]] ханга бик үк нык буйсынмаганнар. Ләкин аларның җирләрендә татар морзаларының биләмәләре булган. Чуашлар да ясак түләгән. ==Иҗтимагый торышы== [[Рәсем:Ярлык.jpg|right|150px]] Казан җәмгыятендә зур көчкә руханилар һәм аксөякләр ия булган. Диван составына кергән [[карачы]]лар һәм [[әмир]]ләр зур биләмәләр, байлык хуҗалары булган. Казан аксөякләренең калган төркемнәренә бәкләр һәм морзалар кергән. Зур җир биләмәләре белән бүләкләнгән һәм кайбер ясаклардан азат ителгән кешеләрне тарханнар дип атаганнар. Калган төркемнәргә һөнәрчеләр, сәүдәгәрләр һәм игенче-терлекчеләр кергән. ==Дәүләт төзелеше== [[Рәсем:Han.gif|right|400px]] Дәүләт җитәкчесе булып [[Чыңгызлылар|Чыңгыз нәселеннән]] булган хан торган. Аның якын киңәшчеләре – әмирләр гаскәр белән җитәкчелек иткәннәр. Шура ([[диван]]) ханның хакимиятен рәсми рәвештә генә булса да тыеп торган. Еш кына ханнар дошманлашып торган татар фиркаләре кулларында бары уенчык булып кына торганнар. Диван киңәшмә оешма булып торган. Карача вазифасы нәселдән-нәселгә күчкән. Казан ханлыгында 4 нәсел әгъзалары карача була алганнар. Шулай ук [[корылтай]] да булган. Ул иң авыр вакытларда гына җыелган. Анда 3 төп катлау катнашкан: руханият, гаскәриләр һәм гади халык. Олыслар белән бәкләр һәм морзалар идарә иткән. Казан ханлыгында [[монголлар|монгол]] дәүләтеннән үк калган дәүләт төзелеше яшәгән, күп санлы җитәкчеләр катламы булган. Дәүләт эшендә руханилар да актив катнашкан. Алар зур җир биләмәләренә ия булганнар. ==Дин== Казан ханлыгының төп дине булып [[Ислам]] саналган. [[Мөселманнар]] белән сәид җитәкчелек иткән. Иң данлыклы сәидләрнең берсе – [[Кол-Шәриф]], ул Казан ханлыгында зур урын тоткан, сәясәтче буларак, дәүләт эшендә катнашкан. Үзенең шәкертләре белән бергә [[1552 ел]]да, Казан ханлыгын яклаганда һәлак булган. Казан ханлыгында [[мулла]]лар, [[хафиз]]лар, [[имам]]нар, [[дәрвиш]]ләр булган. ==Икътисад== Ханлыкта авыл хуҗалыгы зур үсеш алган булган. Аның халкы [[бодай]], [[тары]], [[карабодай]] үстергән. Урманлы якларда аучылык, сулыкларда [[балыкчылык]] таралган була. Урманнарда [[умартачылык]] зур уңышка ирешкән булган. Шулай ук осталар [[тире эшкәртү]] белән шөгыльләнгән. Ханлык халкының икенче төп эше сәүдә була. Идел буе борынгы заманнардан ук сәүдә юлы булып торган һәм илнең географик урыны да моңа ярдәм иткән. Дәүләт [[Россия]], [[Фарсы иле]], [[Төркестан]] белән зур сәүдә эшләре алып барган. Шәһәр халкы балчыктан, агачтан төрле әйберләр ясап, аларны Үзәк Азия һәм башка ил халыкларына саткан. ==Хәрби көчләр== [[Рәсем:Казан ханлыгы сугышчылары.jpg|right]] Казан ханлыгы төзелгәнче казан татарларының хәрби көчләре начар хәлдә була. Россия белән сугышларда татарлар, тыныч халык булу сәбәпле, вакыт-вакыт, ниндидер бәрелешләр белән генә чикләнгәннәр. Шулай да Казан ханлыгында көчле атлы гаскәр булган. Татарлар засадалар эшләргә оста булганнар. Соңга таба ханлыкның артиллериясе дә булдырыла. ==[[Мәскәү дәүләте]] белән аралашу== Мәскәү дәүләте еш кына Казан ханлыгы эшләренә тыкшынган. Мәскәү тәхеткә [[Касыйм хан]]ының утыруын теләгән, чөнки ул Мәскәү яклы булган, һәм аның тәхеткә бераз хокукы да булган. Берничә тапкыр бу эш килеп чыккан, ләкин татарлар ул ханны гел тәхеттән бәреп төшергәннәр. Ахыр чиктә, ханлыкның соңгы елларында Касыймның оныгы [[Шаһгали|Шаһ-Галины хан]] итәргә теләгәннәр, ләкин аны да халык [[Казан]]нан куган. ==Казанның алынуы== {{Төп мәкалә|Казанны алу}} Казан ханлыгы эшләренә тыкшынып караганнан соң, [[Явыз Иван]] Казанны яулап алырга була, һәм бер-бератлы 3 сугыш башлый. Өченчесендә, 1552нче елда, Казан ханлыгы 41 көн камалганнан соң, җиңелә һәм дәүләт буларак юк ителә. ==Казан ханнары== {{Казан ханлыгы ханнары}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Казан ханлыгы|Тау ягы}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ. * [http://kitap.net.ru/hudyakov.php М. Г.Худяков: Очерки по истории Казанского ханства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423053426/http://www.kitap.net.ru/hudyakov.php |date=2013-04-23 }} {{Татарстан темаларда}} [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Татарстан тарихы]] [[Төркем:Яхшы мәкаләләр]] [[Төркем:Татар дәүләтләре]] [[Төркем:Тарихи дәүләтләр]] k94t1sgrhv4n0lduuy5diswo32dkdou 6099700 6099573 2026-11-08T06:26:46Z ~2026-59264-54 63365 [[Special:Contributions/Samhanin|Samhanin]] ([[User talk:Samhanin|бәхәс]]) кулланучысының [[Special:Diff/6099573|6099573]] төзәтмәсе кире кагылды - Вандаллык 6099700 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Qazan Xanlığı}} {{Тарихи дәүләт |исеме =Казан ханлыгы |үзисеме =قزان خانليغى <br /> Qazan Xanlığı <br /> Казан Ханлыгы |байрак =Flag of the Kazan Khanate.svg |байрак тасвирламасы = [[Казан ханлыгы байрагы]] |герб = |герб тасвирламасы = [[Казан ханлыгы гербы]] |карта = Kazan khanate map tatar.png|Kazan_khanate_map_tatar |p1 = Алтын Урда |flag_p1 = Golden_Horde_flag_1339.svg |барлыкка килгән =1438 ел |юкка чыккан =1552 ел |s1 = Россия патшалыгы |flag_s1 = Herb Moskovia-1 (Alex K).svg |башкала =[[Казан]] |тел =[[иске татар теле]] |идарә итү төре =[[монархия]] |шәһәрләр =[[Казан]], [[Арча]] |дин = [[Ислам]] |мәйдан = 750 000 км² |халык = |валюта =[[тәңкә]] }} '''Казан ханлыгы''' – [[1438 ел|1438]]–[[1552 ел|1552]] елларда (кайбер чыганаклар буенча [[1445 ел|1445]]-[[1552 ел|1552]]) яшәгән феодаль төзелешле татар [[дәүләт]]е. [[1438 ел]]да [[Алтын Урда]] составыннан аерылып чыга. Беренче ханы – [[Олуг-Мөхәммәт|Олуг Мөхәммәт хан]]. Казан ханлыгының җирләре башлыча борынгы [[Идел буе Болгары]] җирләрен биләгән. Шулай ук ханлыкка ирекле рәвештә [[чирмеш]] халыклары кушыла. Казан ханлыгына рус гаскәрләре яу белән килгәндә чирмешләр татар ханлыгы ягында көрәшәләр. [[1552 ел]]да [[Рус патшалыгы|рус дәүләте]] тарафыннан яулап алына. ==География== ====Ханлык территориясе==== Казан ханлыгы [[Болгар олысы]] (элекке [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарстаны]] территориясе) җирләрендә аерылып чыга. Үзенең чәчәк ату чорында ([[XV гасыр]]ның икенче яртысында) Казан ханлыгының территориясе [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарстаны]] җирләренә караганда шактый зуррак була һәм якынча 700 мең квадрат километрга хәтле җитә. Шулай итеп, Казан ханлыгына, Идел буе Болгарстаныннан тыш, [[арлар]], [[марилар]], өлешчә [[башкортлар]], [[мордва]]лар һәм [[мишәрләр]] яшәгән җирләр кергән һәм ханлык урта [[Идел буенда]] төрле халыкларны берләштерүче дәүләткә әверелә. ====Елгалар==== Казан ханлыгы территориясе буйлап [[Идел]], [[Нократ]], [[Чулман]] һәм [[Агыйдел]] кебек зур елгалар ага. ====Шәһәрләр==== Төп калалар: * [[Казан]] — башкала * [[Арча]] * [[Кашан]] * [[Җүкәтау]] * [[Борынгы Чаллы|Чаллы]] * Алат ====Телләр==== * [[Иске татар теле]] * [[Чирмеш теле]] * [[Чуаш теле]] * [[Мукшы теле]] * [[Ар теле]] ==Казан ханлыгы халкы== Казан ханлыгы күпмилләтле сәяси берләшмә була. Казан ханлыгы составында [[татарлар]], [[чуашлар]], [[чирмешләр]], [[мукшылар]], [[эрзялар]], [[арлар]] һәм [[башкортлар]] булган, Казанда зур [[әрмән-кыпчаклар|әрмән-кыпчак]] җәмгыяте дә бар иде<ref>Надырова Ханифа Габидулловна Развитие градостроительной культуры Казанского ханства // Золотоордынское обозрение. 2014. №3. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/razvitie-gradostroitelnoy-kultury-kazanskogo-hanstva (дата обращения: 02.11.2019).</ref>. [[Башкортлар]] ханлыкка азрак буйсынганнар. Шулай да хан аларга үзенең кешеләрен җибәреп, ясак җыйган. Өстәвенә, башкортлар хан гаскәрендә хезмәт итәргә тиеш булганнар. Ханның хакимияте Арча ягында көчле була. Бу җирләрнең үзәге булып [[Арча]] каласы торган. [[Чуашлар]] ханга бик үк нык буйсынмаганнар. Ләкин аларның җирләрендә татар морзаларының биләмәләре булган. Чуашлар да ясак түләгән. ==Иҗтимагый торышы== [[Рәсем:Ярлык.jpg|right|150px]] Казан җәмгыятендә зур көчкә руханилар һәм аксөякләр ия булган. Диван составына кергән [[карачы]]лар һәм [[әмир]]ләр зур биләмәләр, байлык хуҗалары булган. Казан аксөякләренең калган төркемнәренә бәкләр һәм морзалар кергән. Зур җир биләмәләре белән бүләкләнгән һәм кайбер ясаклардан азат ителгән кешеләрне тарханнар дип атаганнар. Калган төркемнәргә һөнәрчеләр, сәүдәгәрләр һәм игенче-терлекчеләр кергән. ==Дәүләт төзелеше== [[Рәсем:Han.gif|right|400px]] Дәүләт җитәкчесе булып [[Чыңгызлылар|Чыңгыз нәселеннән]] булган хан торган. Аның якын киңәшчеләре – әмирләр гаскәр белән җитәкчелек иткәннәр. Шура ([[диван]]) ханның хакимиятен рәсми рәвештә генә булса да тыеп торган. Еш кына ханнар дошманлашып торган татар фиркаләре кулларында бары уенчык булып кына торганнар. Диван киңәшмә оешма булып торган. Карача вазифасы нәселдән-нәселгә күчкән. Казан ханлыгында 4 нәсел әгъзалары карача була алганнар. Шулай ук [[корылтай]] да булган. Ул иң авыр вакытларда гына җыелган. Анда 3 төп катлау катнашкан: руханият, гаскәриләр һәм гади халык. Олыслар белән бәкләр һәм морзалар идарә иткән. Казан ханлыгында [[монголлар|монгол]] дәүләтеннән үк калган дәүләт төзелеше яшәгән, күп санлы җитәкчеләр катламы булган. Дәүләт эшендә руханилар да актив катнашкан. Алар зур җир биләмәләренә ия булганнар. ==Дин== Казан ханлыгының төп дине булып [[Ислам]] саналган. [[Мөселманнар]] белән сәид җитәкчелек иткән. Иң данлыклы сәидләрнең берсе – [[Кол-Шәриф]], ул Казан ханлыгында зур урын тоткан, сәясәтче буларак, дәүләт эшендә катнашкан. Үзенең шәкертләре белән бергә [[1552 ел]]да, Казан ханлыгын яклаганда һәлак булган. Казан ханлыгында [[мулла]]лар, [[хафиз]]лар, [[имам]]нар, [[дәрвиш]]ләр булган. ==Икътисад== Ханлыкта авыл хуҗалыгы зур үсеш алган булган. Аның халкы [[бодай]], [[тары]], [[карабодай]] үстергән. Урманлы якларда аучылык, сулыкларда [[балыкчылык]] таралган була. Урманнарда [[умартачылык]] зур уңышка ирешкән булган. Шулай ук осталар [[тире эшкәртү]] белән шөгыльләнгән. Ханлык халкының икенче төп эше сәүдә була. Идел буе борынгы заманнардан ук сәүдә юлы булып торган һәм илнең географик урыны да моңа ярдәм иткән. Дәүләт [[Россия]], [[Фарсы иле]], [[Төркестан]] белән зур сәүдә эшләре алып барган. Шәһәр халкы балчыктан, агачтан төрле әйберләр ясап, аларны Үзәк Азия һәм башка ил халыкларына саткан. ==Хәрби көчләр== [[Рәсем:Казан ханлыгы сугышчылары.jpg|right]] Казан ханлыгы төзелгәнче казан татарларының хәрби көчләре начар хәлдә була. Россия белән сугышларда татарлар, тыныч халык булу сәбәпле, вакыт-вакыт, ниндидер бәрелешләр белән генә чикләнгәннәр. Шулай да Казан ханлыгында көчле атлы гаскәр булган. Татарлар засадалар эшләргә оста булганнар. Соңга таба ханлыкның артиллериясе дә булдырыла. ==[[Мәскәү дәүләте]] белән аралашу== Мәскәү дәүләте еш кына Казан ханлыгы эшләренә тыкшынган. Мәскәү тәхеткә [[Касыйм хан]]ының утыруын теләгән, чөнки ул Мәскәү яклы булган, һәм аның тәхеткә бераз хокукы да булган. Берничә тапкыр бу эш килеп чыккан, ләкин татарлар ул ханны гел тәхеттән бәреп төшергәннәр. Ахыр чиктә, ханлыкның соңгы елларында Касыймның оныгы [[Шаһгали|Шаһ-Галины хан]] итәргә теләгәннәр, ләкин аны да халык [[Казан]]нан куган. ==Казанның алынуы== {{Төп мәкалә|Казанны алу}} Казан ханлыгы эшләренә тыкшынып караганнан соң, [[Явыз Иван]] Казанны яулап алырга була, һәм бер-бератлы 3 сугыш башлый. Өченчесендә, 1552нче елда, Казан ханлыгы 41 көн камалганнан соң, җиңелә һәм дәүләт буларак юк ителә. ==Казан ханнары== {{Казан ханлыгы ханнары}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Казан ханлыгы|Тау ягы}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ. * [http://kitap.net.ru/hudyakov.php М. Г.Худяков: Очерки по истории Казанского ханства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423053426/http://www.kitap.net.ru/hudyakov.php |date=2013-04-23 }} {{Татарстан темаларда}} [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Татарстан тарихы]] [[Төркем:Яхшы мәкаләләр]] [[Төркем:Татар дәүләтләре]] [[Төркем:Тарихи дәүләтләр]] qgtd2r5bsnnn4be15mg016v31l2ilh3 0 25293 6099719 4157629 2026-11-08T07:42:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099719 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәнис Җиһанша | рәсем = Фәнис Җиһанша.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәнис Рәдиф улы Җиһаншин | һөнәр = актер | туу датасы = 1.07.1972 | туу җире = [[Күәм]], {{туу җире|Әтнә районы|Әтнә районында}}, [[ТАССР]], [[РСФСР]], [[СССР]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты - 2012]] [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты - 2023]]<br/>[[Марсель Сәлимҗанов премиясе]] (2019) | сайт = [http://vk.com/fanis_zigancha fanis_zigancha]<br/>[http://www.kamalteatr.ru/actors/kamalactors/109.html Фәнис Җиһанша] | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Җиһаншин}} '''Фәнис Рәдиф улы Җиһаншин''' ([[1972 ел]]ның [[1 июль|1 июлендә]] туган) — [[татар]] актеры, [[Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]ның актеры, Татарстанның [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|атказанган]] (2012) һәм [[Татарстанның халык артисты|халык]] (2023) артисты, Россиянең кинематографистлар берлеге әгъзасы. [[Марсель Сәлимҗанов премиясе]] лауреаты (''[[2019 ел|2019]]'')<ref>[http://shahrikazan.ru/news/yazmalar/marsel-slimanov-isemendge-premiya-iyalre-bilgele-buldy Марсель Сәлимҗанов исемендәге премия ияләре билгеле булды.] [[Шәһри Казан]], 8.11.2019</ref>. == Биография == [[1972 ел]]ның [[1 июль|1 июлендә]] [[Әтнә районы]]ның [[Күәм]] авылында туа. Сигезьеллык мәктәпне тәмамлагач, [[1986 ел|1986]]-[[1990 ел|1990]] елларда Арча педагогия көллиятенә укый, ә [[1989]]-[[1990]] елларда мөгаллимлек эшендә көчен сынап карый. [[1990]]-[[1995]] елларда — [[Казан сәнгать һәм мәдәният институты]] студенты (аның укытучылары: [[СССР]]ның халык артисты [[Марсель Сәлимҗанов]], [[Фәрит Бикчәнтәев]]). Институтны тәмамлагач, Татар академия театрына эшкә килә. Инде студент чагында ук Фәнис Җиһанша [[Камал театры]] спектакльләрендә катнаша. [[1994 ел]]да «Су анасы» фильмында катнаша. Өйләнгән, ике улы бар. Гаиләсе белән [[Казан]]да яши. == Эшчәнлек == Фәнис Җиһанша — чын драматик артист, уйнаган образның эчке психологик кичерешләрен тирәнлек белән тамашачыга җиткерә ала. Аңа эчке йомшаклык хас. Камал театрына ул [[1995 ел]]да килә. Беренче рольләре — Сукыр патша («Сукыр патша» спектакле), Тригорин — («Акчарлак»), Освальд («Өрәкләр»), Гурман («Урланган мәхәббәт»). «Гаугалы гаилә»дәге Рокко, «Тартюф»тагы Тартюф, «Яра»дагы Габдулла рольләре артистка киң танылу, тамашачыларның мәхәббәтен алып килә. Театрдан тыш Фәнис Җиһанша [[1999 ел]]дан башлап фильмнарны татарчага тәрҗемә итү эшендә катнаша, [[ТНВ]] каналында балалар өчен тапшыру алып бара, классик татар шагыйрьләре шигырьләрен яздыра, [[реклама]]да төшә. == Театрдагы рольләре == {{col-begin}} {{col-2}} ==== [[Камал театры]] ==== * Рим — [[Җанкисәккәем (спектакль)|Җанкисәккәем]], [[Туфан Миңнуллин]] * Артур — «Шәҗәрә», Туфан Миңнуллин * Сукыр патша — «Сукыр патша», [[Назыйм Хикмәт|Н. Хикмәт]] * Тригорин — «Акчарлак», [[Антон Чехов]] * Освальд — «Өрәкләр», Г. Ибсен * Гурман — «Урланган мәхәббәт», И. Франко * Яңгура — «Җирән чичән һәм Карачәч сылу», [[Нәкый Исәнбәт]] * Сакмарский — «Артист-шоу», [[Габдулла Кариев]], [[Зөлфәт Хәким]] * Альфред — «Әни килде», [[Шәриф Хөсәенов|Ш. Хөсәенов]] * Ишан — «[[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|Зәңгәр шәл]]», [[Кәрим Тинчурин]] * Алмаз — «Казан егетләре», [[Мансур Гыйләҗев]] * Тәлгать — «Баскетболист», [[Мансур Гыйләҗев]] * Кирам — «Кичер мине, әнкәй!», [[Рабит Батулла]] * Габдулла — «Яра», [[Аяз Гыйләҗев]] * Шәйхезаман — «Кыю кызлар», [[Таҗи Гыйззәт]] * Тартюф — «Тартюф», [[Жан Батист Мольер]] * Галим — «Диләфрүз — Remake», [[Туфан Миңнуллин]] * Фәрит — «Зөбәйдә — адәм баласы», [[Шәриф Хөсәенов]] {{col-2}} * Бай егетләр — «Яшь йөрәкләр», [[Фәтхи Бурнаш]] * Вәли — «Мылтык», [[Зөлфәт Хәким]] * 1 яшелчә сатучы — [[«Ханума» спектакле|Ханума]], Авксентий Цагарели * Рамазанов Камил Саматович, рәссам — «Суган чәчәге», [[Илгиз Зәйниев]] * Хафиз Кирамов — «Гөлҗамал», [[Нәкый Исәнбәт]] * Шуфтерле — «Юлбасарлар»,[[Фредерик Шиллер]] * Рокко — «Гаугалы гайлә», [[Э. Де Филиппо]], [[Марсель Сәлимҗанов]] * Дию — «Шомбай эшләпәсе», [[Хәлим Җәләлов]] * Хәким — «Сөембикә егет сайлый», [[Фәнис Яруллин]], Илдар Хәйруллин * Мостафа — «Ничарадан бичара», [[Т. Җүҗәноглы]], [[Фәрит Бикчәнтәев]] * Интизар — «Саташкан сандугач», [[Ркаил Зәйдулла]], [[Марсель Сәлимҗанов]] * Туктаров, директор — «Үзебез сайлаган язмыш», [[Туфан Миңнуллин]] * Биктимер — «Арзы кыз», [[М. Тарухан]] * Галәви — «[[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|Зәңгәр шәл]]», [[Кәрим Тинчурин]] ==== [[«Болакта» Яшьләр театры]] ==== * Ибраһим {{ref-ru}} — «Мсье Ибрагим» [[Э. Э. Шмитт]]<ref>[https://teatrnabulake.ru/repertuar/spektakli/product/view/2/63 «Мсье Ибрагим».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109144948/https://teatrnabulake.ru/repertuar/spektakli/product/view/2/63 |date=2019-11-09 }} [[«Болакта» Яшьләр театры]] сайты</ref> {{col-end}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2012 ― [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты]] * 2019 ― [[Марсель Сәлимҗанов премиясе]] * 2023 ― [[Татарстанның халык артисты]] <ref>''Гөлүзә Ибраһимова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/kamal-teatry-aktery-fanis-ihansaga-tatarstannyn-xalyk-artisty-iseme-birelde-5870549 Камал театры актеры Фәнис Җиһаншага Татарстанның халык артисты исеме бирелде.] [[Татар-информ]], 3.05.2023</ref> == Фәнис Җиһанша премиясе == 2024 елда [[Арча районы]] [[Курса-Почмак|Курса Почмак]] мәктәбендә беренче мәртәбә Татарстанның халык артисты Фәнис Җиһанша исемендәге премия бирелгән. Киләчәктә Фәнис Җиһанша исемендәге премия елга бер мәртәбә уку елы ахырында, класстан тыш чараларда актив катнашкан, төрле иҗади конкурсларда чыгыш ясаган, сәнгатькә гашыйк укучы балага биреләчәк. Фәнис Җиһанша исемендәге премия булдыру инциативасы белән актер укыган (''әнисе дә укытучы булып эшләгән'') [https://edu.tatar.ru/arsk/s-korsa/sch мәктәп] коллективы чыккан булган. Премия күләме әлегә 5 мең сум<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/arca-raiony-kursa-pocmak-maktabenda-berence-martaba-fanis-ihansa-premiyase-tapsyryldy-5888563 Арча районы Курса Почмак мәктәбендә беренче мәртәбә Фәнис Җиһанша премиясе тапшырылды.] [[Татар-информ]], 3.06.2024</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Портал|Татар театры}} * [https://web.archive.org/web/20120511054127/http://www.kamalteatr.ru/actors/actorstat/76.html Камал театры сайтында] * [http://fanis.3dn.ru/ Рәсми сайт] {{ref-ru}} * [http://www.matbugat.ru/news/?id=3241 Фәнис Җиһанша «Хәерле иртә» тапшыруында] * [http://www.youtube.com/watch?v=oqd4l6QCmtY Фәнис Җиһанша Г.Тукай шигырьләрен укый] * [http://www.youtube.com/watch?v=pdeodwjgUY0 Фәнис Җиһанша Һ.Такташ шигырьләрен укый] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{DEFAULTSORT:Җиһанша, Фәнис}} [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Марсель Сәлимҗанов премиясе лауреатлары]] tokag07ll52i0xdvdiijlpc6jo189q2 0 25692 6099594 3080931 2026-11-08T01:31:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099594 wikitext text/x-wiki {{тел |исем= Тунгус-манҗур телләре |үзисем= гаилә |төс= алтай |илләр= [[Россия]], [[Кытай]], [[Монголия]] |төбәкләр= [[Азия]] |сөйләшүче= 40 000 — 120 000 кеше |дәрәҗә=– |классификация= [[Алтай телләре|Алтай гаиләсе]] |рәсми тел= |идарә= |iso1= |iso2= |iso3= |sil= }} [[File:Linguistic map of the Tungusic languages.png|thumb|300px]] '''Тунгус-манҗур телләре''' — [[алтай телләре|алтай телләр гаиләсенә]] кергән телләр төркеме. Юкка чыгу дәрәҗәсендә, [[Россия]]дә [[рус теле]] тарафыннан, [[Кытай]]да [[кытай теле]] тарафыннан кысыла. Тунгус-манҗур телләренә түбәндәге телләр керә: * [[Манҗур теле]] * [[Нанай теле]] * [[Негидаль теле]] * [[Ороч теле]] * [[Орок теле]] * [[Солон теле]] * [[Ульч теле]] * [[Удегей теле]] * [[Җурҗень теле]] (''үле'') * [[Эвенк теле]] * [[Эвен теле]] Тунгус-манҗур телләрендә күбесенчә өлкән буын сөйләшә. Уку йортларында укыту тиешле дәрәҗәдә алып барылмый. Тунгус-манҗур телләрен өйрәнүдә күп көчен лингвист [[Валентин Аврорин]] куйган. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Тел|Тел белеме|Җәмгыять}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20101222000206/http://altaica.ru/v-manju.htm Тунгус-манҗур телләре буенча сүзлекләр] {{ref-ru}} [[Төркем:Тунгус-манҗур телләре| ]] o1vgzz7wqtccfedmg2e6dbxefj86ijj 0 25715 6099754 4410270 2026-11-08T09:03:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099754 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:1952_Bengali_Language_movement.jpg|thumb|left|''[[Бенгаль теле]]''н [[рәсми тел]] буларак саклап калу өчен марш, 1952 елның 21 феврале, [[Дакка]], {{BGD}}.]] [[Image:Shaheed minar Roehl.jpg|thumb|left|21.02.1952да [[бенгаль теле]] өчен җаннарын биргәннәрне искә төшерүче "Шаһид Минар" (Җәфа чигүчеләргә һәйкәл), {{BGD}}ның ''[[Дакка]] [[университет]]ы'' шәһәрчеге.]] '''Халыкара [[туган тел]] көне''' — [[21 февраль]] көнне билгеләнгән, [[ЮНЕСКО]] Генераль конференциясе тарафыннан игълан ителгән халыкара бәйрәм<ref>[http://tat.tatar-inform.ru/news/2011/02/21/63720/ Бүген Халыкара туган телләр көне]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Бөтен дөньядагы туган телләрне, аеруча азсанлы халыкларның телләрен, тануга, үстерүгә булышлык итү максатында, 1999 елның 17 ноябрендә [[ЮНЕСКО]]ның генераль конферен­циясендә Халыкара туган тел көнен билгеләү турында карар кабул ителә. [[2000 ел]]ның февраленнән башлап ел саен тел һәм мәдәниятнең төрлелегенә һәм күптеллелегенә ярдәм итү максатыннан дөньякүләм билгеләп үтелә. Халыкара туган тел көне өчен нәкъ [[21 февраль]] көнен сайлау очраклы түгел. [[1952 ел]]ның 21 февралендә [[Пакьстан]]да [[бенгаль теле]]нә [[дәүләт теле]] статусы таләп итеп көрәшкән 5 студент үтерелгән була. Соңрак илнең көнчыгыш өлеше [[Бангладеш]] дәүләтенә әйләнәчәк. Татарстанда бу көнгә багышланган чаралар елдан-ел оештырылып килә<ref>[http://www.tatar.ru/?DNSID=18fd9a9fdba526f0324624fcadd88a8e&node_id=1460&show=3081 Татарстанда - Халыкара туган тел көне]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Шулай ук карагыз == {{commonscat|International Mother Language Day}} {{Портал|Тел|Бәйрәмнәр|Җәмгыять}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20070311014006/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID%3D8105%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html ЮНЕСКО сайтында туган тел көне] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:БМО халыкара көннәре]] [[Төркем:Телләр]] [[Төркем:21 февраль]] dbhny9070vhdtnwiyqsyz82sr6ryjd1 0 26361 6099629 5521650 2026-11-08T03:05:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099629 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Тәүфикъ Әйди | рәсем = Taufiq aidi.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тәүфикъ Рамазан улы Әйделдинов | һөнәр = язучы, публицист | туу датасы = 01.05.1941 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире|Мәскәү өлкәсе|Мәскәү өлкәсендә}}, Кривандино районы, Туголеевский Бор | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 02.04.2001 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр =[[Гаяз Исхакый премиясе]] (2016) | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Тәүфикъ Әйди''' (чын исеме '''Тәүфикъ Рамазан улы Әйделдинов''') — [[татар]] [[язучы]]сы, прозаик, публицист. [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Татарстанның атказанган мәдәният эшлеклесе]], танылган язу­чы, «Йөртә безне язмыш­лар», «Кардәшләр кочагында», «Ягымлы моңнар» һәм башка әсәрләр авторы. Ул [[1941 ел]]ның [[1 май|1 маенда]] [[Мәскәү өлкәсе]]нең Кривандино районы Туголеевский Бор бистәсендә туа. Бала һәм үсмер чагы Татарстанның [[Апас районы]] [[Түбән Балтай]] (1941—51; 1955—57), [[Олы Бакырчы]] (1954), [[Омск өлкәсе]]нең Азов районы Төк (1951—53) авылларында уза. Татарстанда — татар, [[Себер]]дә казакъ мәктәпләрендә укып, җиде класс белем алгач, 1957 елдан 1960 елга кадәр [[Алабуга китапханә техникумы]]нда укый, аннары өч ел Апас районының [[Урта Балтай]] авылында китапханә мөдире, [[1962 ел]]да Казанга килеп, төзелештә — ташчы, милиция бүлегендә — бригадир, [[«Оргсинтез»]] берләшмәсендә—слесарь һәм аппаратчы, мәктәптә — укытучы, Татарстан халык иҗат йортында — методист, газета-журнал редакцияләрендә — әдәби хезмәткәр һәм [[Татарстан Язучылар берлеге]] идарәсендә әдәби консультант булып эшли. 1973 елда, читтән торып укып, [[Казан дәүләт университеты]]ның татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый. 1983—1985 елларда ул [[Мәскәү]]дә [[СССР язучылар берлеге]] каршындагы ике еллык Югары әдәби курсларда укый. 1985-1997 елларда [[«Казан утлары» журналы]] редакциясенең проза бүлеген җитәкли, 1997-1998 елларда [[«Татарстан» журналы]] баш мөхәрриренең урынбасары, 1998-2001 елларда «Аваз» исемле хосусый нәшриятның башкаручы директоры булып эшли. Язучы [[2001 ел]]ның [[2 апрель|2 апрелендә]] [[Казан]]да вафат була. Кабере [[Әлдермеш]] авылы зиратында. == Хәтер == 2023 елда [[Казанның Идел буе районы]]ндагы «Урман аланы» («Лесная поляна») торак массивындагы урамга исеме бирелгән. <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazannyn-yana-uramnary-dilara-tumaseva-lena-sakiran-taufik-aidi-isemnaren-iortacak-5867133 Казанның яңа урамнары Диләрә Тумашева, Лена Шакирҗан, Тәүфикъ Әйди исемнәрен йөртәчәк.] [[Татар-информ]], 15.02.2023</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [https://web.archive.org/web/20120601091853/http://jazucilar.narod.ru/ajdi2.htm Тәүфикъ Әйди // Рөстәм ГАЛИУЛЛИН. "Казан утлары" № 5, 2011.] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{DEFAULTSORT:Әйделдинев, Тәүфикъ}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Детектив язучылар]] [[Төркем:Мәскәү өлкәсендә туганнар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]] ebrf43q8tu4jlsat6th3xmmrabl2vba 0 26877 6099697 6036604 2026-11-08T06:24:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099697 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|сурәт=Флера Зыятдинова.jpg}} '''Флюра Газиз кызы Зыятдинова''' ([[1947 ел]]ның [[18 февраль|18 феврале]], [[Казан]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] — [[2011 ел]]ның [[1 март]]ы) — дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. [[Русия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасының]] өченче чакырылыш депутаты, «Россия төбәкләре» депутатлар төркеме әгъзасы, Халыкара эшләр буенча комитет рәисе урынбасары. == Биография == Флюра Зыятдинова 1947 елның 18 февралендә Казанда туа<ref>{{Cite web|url=http://www.gosduma.net/structure/deputies/22666/|title=Зиятдинова Флюра Газизовна|publisher=www.gosduma.net|lang=ru|accessdate=2020-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191117024952/http://www.gosduma.net/structure/deputies/22666/|archivedate=2019-11-17}}</ref>. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Казан шәһәренең 1 нче номерлы Автотранспорт предприятиесендә эшли башлый, диспетчер булып эшли, соңрак икътисадчы булып эшли. Бер үк вакытта университетта югары белем ала. [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университетының]] кичке бүлегендә укуын тәмамлый һәм югары белем алуы турында диплом ала. Соңрак социология буенча докторлык диссертациясен яклый. Социология фәннәре докторы. 1982—1983 елларда [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе]]<nowiki/>нең [[Түбән Кама]] шәһәр комитеты секретаре булып эшли. 1983 елда КПССның Казан шәһәр комитеты секретаре итеп билгеләнә. Анда 1988 елга кадәр эшли. 1988 елдан 1992 елга кадәр укытучыларны камилләштерү институтында кафедра мөдире. 1992 елдан бирле биш ел дәвамында [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] тышкы икътисадый элемтәләр министры урынбасары булып эшли. 1997 елда Татарстан Республикасы Президентының Тышкы элемтәләр департаменты директоры урынбасары — дәүләт беркетмәсе идарәсе башлыгы вазифасына билгеләнә<ref>{{Cite web|url=http://runetbook.ru/catalog/ziyatdinova-flura-gazizovna|title=Зиятдинова Флюра Газизовна - актуальная биография|publisher=runetbook.ru|accessdate=2020-04-25|archivedate=2024-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241215130654/http://runetbook.ru/catalog/ziyatdinova-flura-gazizovna}}</ref>. 1999 елның декабрендә өченче чакырылыш Д[[Русия Дәүләт думасы|әүләт Думасына]] депутатлар сайлауында 25 нче [[Түбән Кама]] сайлау округы буенча депутат итеп сайлана. Дәүләт Думасында Халыкара эшләр буенча Комитет рәисе урынбасары вазифасын башкара. «Россия төбәкләре» депутатлар төркеме әгъзасы. Вәкаләтләре 2003 елда тәмамлана<ref>{{Cite web|url=http://facecollection.ru/people/flura-ziyatdinov|title=Флюра Зиятдинов - биография и семья|publisher=facecollection.ru|accessdate=2020-04-25}}</ref>. 2004 елда [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Татарстан Дәүләт Советына]] сайлауларда җиңү яулый һәм депутат була. Дәүләт төзелеше һәм җирле үзидарә комитеты рәисе урынбасары вазифасында эшли<ref name="tat.gossov.tatarstan.ru">{{Cite web|url=http://tat.gossov.tatarstan.ru/organization/deputies/ziatdinovafg|title=ЗИЯТДИНОВА Флюра Газизовна :: Татарстан Республикасы Дәүләт Советы - рәсми сайт|publisher=tat.gossov.tatarstan.ru|accessdate=2020-04-25|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420010850/http://tat.gossov.tatarstan.ru/organization/deputies/ziatdinovafg}}</ref>. Татарстанда җирле үзидарәне үстерүгә зур өлеш кертә<ref name="tat.gossov.tatarstan.ru"/>. Гомеренең соңгы елларында [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты]]нда эшли. Философия һәм социология кафедрасы мөдире була, Россия Федерациясендә мәгарифне үстерү тенденцияләрен өйрәнү буенча фәнни юнәлешне эшләүгә җитәкчелек итә<ref>{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/01-03-2011/skonchalas-flyura-ziyatdinova-5432868|title=Скончалась Флюра Зиятдинова|publisher=www.tatar-inform.ru|lang=ru|accessdate=2020-04-25}}</ref>. Профессор, Россия социаль фәннәр академиясе әгъзасы, социология, мәгариф һәм фән өлкәсендә белгеч. Кияүдә булган. Тормыш иптәше — Ренат Хәсән улы, [[Казан милли тикшеренү технология университеты|Казан технология университеты]] доценты. == Бүләкләр == * I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале; * II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале; * [[Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре|Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре;]] * [["Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medal|«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;]] * Татарстан Республикасы Мактау грамотасы. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20191117024952/http://www.gosduma.net/structure/deputies/22666/ Россия Дәүләт Думасы сайтында] {{Федераль Мәҗлестә Татарстан вәкилләре}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 3 нче чакырылыш депутатлары (2004-2009)}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Шәхесләр:Түбән Кама]] [[Төркем:Татарстан Дәүләт Советы депутатлары]] [[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:Социологик фәннәр докторлары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казанда вафатлар]] [[Төркем:2011 елда вафатлар]] [[Төркем:1 март көнне вафатлар]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:1947 елда туганнар]] [[Төркем:18 февраль көнне туганнар]] itsjrjx9hkzdd6nq1rvsg200odv0xqb 0 28948 6099810 4078629 2026-11-08T10:57:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099810 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | name = Хамит Габдуллович Гадельшин | born = {{Туу датасы|10|07|1923}} | died = {{Үлем датасы|10|01|2000}} | image = [[Рәсем:Hamit Gadelshin.JPG|180px]] | placeofbirth = [[Ает (Бишбүләк районы)|Ает]], [[Бишбүләк районы]], [[Башкортстан]], [[Россия]] | placeofdeath = Бишкек, [[Кыргызстан]] | etnicity = [[татар]] | allegiance = Совет армиясе | serviceyears = 1941 – 1969 | rank = сержант, радио-телеграфист (1943); {{ССРБ, Полковник}} (1969) | unit = 1449 нче рота < 31 нче дивизия < 46 нче армия < Дала фронт (Степной фронт) | battles = [[Бөек Ватан сугышы]] | awards = {{Алтын Йолдыз медале}} (1944)<br/><br/>{{Ленин ордены|тип=орден кавалерлары}} (Ленин ордены) }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гаделшин}} '''Хәмит Габдулла улы Гаделшин''' (1923 ел ― 2000 ел), [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (1944). == Тәрҗемәи хәле == Радиотелеграфчылар курсын (1941), сугыштан соң [[Ленинград]] хәрби укухансен һәм Ленинградтагы Советлар Берлеге Маршалы [[Семён Будённый|С.М. Будённый]] исемендәге Хәрби элемтә академиясен тәмамлый. 1941 елның августыннан [[ЭККГ|Кызыл армиядә]]. 1941 елның октябреннән [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларында, 1449-нчы аерым элемтә ротасының (46-нчы армиянең 31 нче укчы дивизиясе) өлкән радиотелеграфчысы. Кавказарты, Төньяк Кавказ, Дала, 2 нче һәм 3 нче Украина фронтлары гаскәрләре составында ССРБ белән [[Төркия]] арасындагы дәүләт чикләрен һәм [[Кара диңгез|Кара Диңгез]] ярларын саклауда (1941-42), Зур Кавказ сыртының үзәк өлеше өчен барган бәрелешләрдә (1942), Кавказ һәм Днепр өчен барган сугышларда (1943), Уңъяк яр Украина, [[Румыния]], [[Болгария]]не азат итүдә (1944), Яссы-Кишинәү операциясендә, Дебрецен (икесе дә - 1944), Будапешт (1944-45), Вена һәм [[Прага өчен сугыш|Прага]] (1945) һөҗүм оперцияләрендә катнаша. 1943 елның 27 сентябрендә Сошиновка авылы янында ([[Днепропетровск өлкәсе]] Югары Днепр районы) [[Днепр]]ны кичкәндә батырлык күрсәтә. Сугыштан соң Совет армиясендә командирлык вазифаларын башкара (1969 га кадәр). Фрунзе ([[Бишкәк]]) шәһәрендә Фрунзе исемендәге һөнәр укуханәсендә хәрби җитәкче булып эшли.  == Бүләкләре == Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, медальләр белән бүләкләнә. == Әдәбият == * Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; * Герои Советского Союза - наши земляки. Казань, 1982. Кн. 1; * Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1; * Славные сыны Башкирии. Уфа, 1966. Кн. 2. ==Сылтамалар== *[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1595 Герой турында] *https://web.archive.org/web/20160304194703/http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D1%85%D3%99%D0%BC%D0%B8%D1%82-%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0-%D1%83%D0%BB%D1%8B == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары]] 3ampiiumzq6s9smyik5nxe8rc2v2qfd 0 28968 6099514 5976804 2026-11-07T17:54:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099514 wikitext text/x-wiki {{Яңартырга кирәк|дата=2018}} {{Мәгънәләр|Ишмөхәммәтов}}{{Хәрби эшлекле | исем = Тамерлан Ишмөхәммәдов | рәсем = Tamerlan Ishmukhamedov.JPG | ширина = 250px | туу датасы = 8.8.1919 | туу урыны = {{Туу җире|Төмән өлкәсе|Төмән өлкәсендә}}, [[Яулытора районы]], [[Аслана]] авылы | үлем датасы = 15.5.1995 | үлем урыны = {{үлем җире|Төмән|Төмәндә }} | иялек = 43-нче авиа полк < 230-нче авиа дивизия < 4-нче авиа армия < 2-нче Белоруссия фронты |отставкада = 1947 |дәрәҗә = {{ССРБ, өлкән лейтенант (авиация)}} |гаскәр төре = авиация |җитәкчелек иткән = |бүләкләр = {{Алтын Йолдыз медале|1946}}{{Ленин ордены}} {{Кызыл Йолдыз ордены}} {{Кызыл Йолдыз ордены}} {{1 дәрәҗә Ватан сугышы ордены}} }} ''' Тамерлан Ишмөхәммәдов ''' ([[1919]]-[[1995]]) – гвардия өлкән лейтенанты, Советлар Берлеге Каһарманы ([[1946]]). == Тәрҗемәи хәл == Ишмөхәммәдов Тамерлан Кәрим улы 1919 елны хәзерге [[Төмән өлкәсе]]нең [[Яулытора районы]] [[Аслана]] авылында дөньяга килгән. 1936 елда [[Свердловски татар-башкорт педагогия техникумы]]н тәмамлый. Туган авылында колхоз яшьләр мәктәбендә укыта. [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]ндә. Ырынбур хәрби авиация училищесен ([[1940]]), офицерлар составын камилләштерү курсларын тәмамлый (1943). 1942 нең февраленнән [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларында, 43 нче гвардия штурм авиациясе полкының эскадрилья командиры урынбасары (4 нче һава армиясенең 230 нчы штурм авиациясе дивизиясе), Көньяк, Төньяк Кавказ, Кавказ аръягы һәм 2 нче Белоруссия фронтлары гаскәрләре составында Кавказ өчен барган сугышта (1943), Белоруссия (1944), Көнчыгыш Пруссия һәм Берлин (икесе дә - 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. Сугыш ахырына кадәр 188 сугышчан очыш ясый, дошманның 60 тан артык орудиесен, 22 танкын, 49 автомашинасын, 9 [[бензин]] цистернасын, 14 вагонын, 5 дзотын, 6 катерын, һавада - 1, җирдә 14 самолётын, 7 кичүен юк итә. 1947 дән запаста. Төмән индустриаль институтында эшли. Ленин ордены, ике Кызыл Байрак, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм медальләр белән бүләкләнә. 1995 елның 5 маенда Төмәндә вафат булган. 2014 елда батыр истәлегенә туган җире Аслана авылында һәйкәл урнаштырылды.<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/25385039.html Себердә татар батырына һәйкәл ачылды]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://tatfrontu.ru/tt/content/ishmohmmyakordov-tamerlan-krim-uly tatfrontu.ru/сайтында] {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-tt}} * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=8643 Герой турында] {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Ишмөхәммәдов Тамерлан}} [[Төркем:Төмән өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары]] [[Төркем:Укытучылар]] 8m2ywi57rfsjjlytvasedx9dvsk1mus 0 29222 6099798 6089099 2026-11-08T10:36:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099798 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = Авыл |татар исеме = Хәерби |чын исем = Кирби |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Җөмһүрият |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = |район төре = Муниципаль район |район = Лаеш районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = урам |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт бирле = Казан ханлыгы дәвереннән мәгълүм |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача континенталь |рәсми тел = татар, рус |халык саны = 812 |исәп елы = 2002 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = [[татарлар]] |дини состав = мөселманнар |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = +7 (84378) |почта индексы = 422626 |почта индекслары = |автомобил коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92234000021 | add3n = ОКАТО | add3 = 92234000021 | add4n = ОКТМО | add4 = 92634428101 }} [[Рәсем:Хәерби авылы мәчете.jpg|thumb|200px|Хәерби авылы мәчете]] '''Хәерби''' ({{lang-ru|Кирби}}) — [[Лаеш районы]]нда [[Мишә елгасы]]ннан 3 км читтә урнашкан авыл. Казан тимер юл станциясеннән 32 км ераклыкта. [[Казан ханлыгы]] дәвереннән мәгълүм. [[XX гасыр]] башында Хәербидә мәчет, мәдрәсә эшли. Авылда җил тегермәне һәм 6 вак-төяк сату кибете була. Бу вакытта авыл җәмәгатенең имана җире 1857 дисәтинә тәшкил итә. [[1920 ел]]га кадәр Казан губернасы Лаеш өязенең Астрахановский волостенә (үзәге Нармонка авылы) кергән. [[1920 ел]]дан [[ТАССР]]ның Лаеш кантонында. 14.02.1927 елдан Лаеш, 4.08.1938 елдан Сталбишчы, 26.03.1959 елдан Лаеш, 1.02.1963 елдан Питрәч, 12.01.1965 елдан Лаеш районнарына кергән. == Географиясе == Хәерби Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнчыгышка таба 29 чакрым, ә район үзәге Лаештан төньяк-көнбатышка таба 23 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Халкы == Халык саны [[2002 ел]]да 812 кеше ([[татарлар]]). Халыкның төп шөгыле — кырчылык, мөгезле эре терлек асрау һәм яшелчә үстерү белән шөгыльләнә. XVIII–XIX гасырларда халкы дәүләт крестьяннары категориясенә кергән, игенчелек һәм терлекчелек белән шөгыльләнгән. Халык саны: [[1782 ел]]да — 123 ир заты, [[1859 ел]]да — 254, [[1897 ел]]да — 1002, [[1908 ел]]да — 1227, [[1920 ел]]да — 1430, [[1926 ел]]да — 1549, [[1949 ел]]да — 1389, [[1958 ел]]да — 1342, [[1970 ел]]да — 1155, [[1979 ел]]да — 934, [[1989 ел]]да — 784 кеше. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 1053 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[татарлар]] — 91,17%, [[урыслар]] — 6,46%, башка халыклар — 2,18%, милләтен күрсәтмәүчеләр — 0,19%<ref name=16t />. == Мәгариф == [[2003 ел]]ның [[2 сентябрь|2 сентябрендә]] авылда яңа 160 урынлы урта мәктәп ачыла. Мәктәп 1934 елга кадәр Хәербидә башлангыч мәктәп кенә эшләп килгән. 1934 елда 5 нче сыйныф ачылган џәм 1936 елда Хәерби мәктәбенең беренче чыгарылышы булган. 1932 елда пионер оешмасы төзелә. Мәктәптә беренче пионервожатый булып Яушыйк авылыннан Әхтәмов Каюм абый эшләгән (Бөек Ватан сугышында џәлак булган). Әхтәм абыйның кызы – Фирдәвес Әхтәмова – Татар Дәүләт Академия театры артисткасы – үз вакытында безнең пионерлар белән элемтәдә дә торды. == Хәерби авылы мәчете == {{төп мәкалә| Хәерби мәчете}} == Шәхесләр == * [[Фәрит Яруллин]] (1914―1943), татар композиторы. == Сылтамалар == * [http://www.vatantat.ru/page40845.htm Хат ташучылар күченде]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20160304201545/http://forum.tatar.info/index.php?showtopic=3097 Максуди шәҗәрәсе.] * [http://www.pandia.ru/text/78/104/100-16.php Ш. А.Кушмин, Г. Х.Галимуллина. ООО «Хаерби»: опыт возделывания капусты безрассадным способом.]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Лаеш районы}} [[Төркем:Лаеш районы торак пунктлары]] [[Төркем:Лаеш районы татар авыллары]] nfn2wcdhzb3054bgmjllbtye2y2e1k5 0 30525 6099749 3130074 2026-11-08T09:00:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099749 wikitext text/x-wiki ''Халык театры'' — даими труппалы һәм тулыканлы репертуарлы үзешчән [[театр]]. "Халык театры" исеме иң көчле профессиональ булмаган коллективларга бирелә, әгәрдә аларның спектакльләр һәм чыгышлар ясарга шартлары булса. Халык театрлары [[Россия]]дә XIX гасыр уртасында пәйда булалар. [[СССР]]да 1959 елдан башлап рәсми статус һәм финанслау алалар. 1974 елда СССРда ике меңнән артык халык театры исәпләнгән, шул исәптән иллесе - музыкаль халык театры. Татарстанда халык театры исеменә лаек йөздән артык үзешчән коллектив бар. Соңгы елларда иң яхшы коллективларның һөнәри театр, дәүләт яки муниципалитет тәэминатында торучы стационар театрларга әйләнү тенденциясе күзәтелә.<ref>[http://www.atnyateatr.ru Әтнә театры]</ref><ref>{{Cite web |url=http://buateatr.ru/ |title=Буа театры |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100301033143/http://buateatr.ru/ |archivedate=2010-03-01 |accessdate=2011-05-31}}</ref> Татарстанда Халык театрлары өчен даими “Идел-йорт” республика халык театрлары фестивале уздырыла.<ref>[http://www.vatantat.ru/page44387.htm “Идел-йорт” X республика халык театрлары фестивале тәмамланды/ "Ватаным Татарстан", 2010]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == <references/> [[Төркем:Театр]] [[Төркем:Үзешчән сәнгать]] 62v9xryxatamnomvh0llx1noyjkjswm 0 36149 6099717 4078539 2026-11-08T07:39:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099717 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәнис Фәтхи | рәсем =Фәнис Фәткуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәнис Фәнир улы Фәткуллин | һөнәр = журналист, публицист, җәмәгать эшлеклесе | туу датасы = 6.06.1961 | туу җире = Кәпәй-Кобау авылы, [[Бүздәк районы]], [[Башкортстан]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 23.11.2018 | үлем җире = [[РФ]], [[БР]], {{үлем җире|Уфа|Уфада}} | әти = | әни = | ир = | хатын = Зөһрә | балалар = кызлары: Алия, Җәмилә | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Фәткуллин}} '''Фәнис Фәтхи''', чын исеме '''Фәнис Фәнир улы Фәткуллин''' — күренекле [[татар]] журналисты, публицист, җәмәгать эшлеклесе. Ул [[1961 ел]]ның [[6 июнь|6 июнендә]] [[Башкортстан]]ның [[Бүздәк районы]] [[Кәпәй-Кобау]] авылында якты дөньяга килә. Мәктәптә уку елларында ук иҗатка тартыла, төрле темаларга язылган мәкаләләре район һәм республика матбугат басмаларында дөнья күрә. [[1979 ел]]да, авылдагы урта мәктәпне тәмамлагач, [[Казан дәүләт университеты]]ның журналистика бүлегенә укырга керә. [[1984 ел]]да «Габдулла Тукай иҗатында публицистика» дигән темага диплом эшен яклый. Эшен [[Башкортстан]] дәүләт телерадиокомпаниясе радиосында эшли. Анда татар редакциясе ачылгач, аның баш мөхәррире була. [[1992 ел]]да ул [[«Кызыл таң» газетасы]]нда эшкә күчерелә. Шул ук елда [[«Азатлык» радиосы]]нда эшләү өчен бәйгедә катнаша, анда җиңеп чыккач, бер елдан артык радионың [[Башкортстан]] буенча үз хәбәрчесе булып эшли. [[1993 ел]]ның сентябрендә «Азатлык»ның [[Мюнхен]]дагы ([[Алмания]]) штаб-фатирына эшкә алына. Анда [[1995 ел]]га кадәр эшли. Аннан соң, радио [[Праһа]]га күчерелгәч, анда [[1998 ел]]ның сентябрь аена кадәр хезмәт күрсәтә. [[1998 ел]]да журналист [[Уфа]]га әйләнеп кайта. [[1999 ел]]ның май аеннан ул [[«Татар-информ» агентлыгы|«Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы]]ның һәм «[[Интертат]]» электрон газетасының Башкортстан буенча хәбәрчесе вазифаларын башкара. [[2011 ел]]да [[Татарстан — Яңа Гасыр]] телекомпаниясенең Башкортстандагы хәбәрчеләр үзәгенең мөдире итеп тәгаенләнде. Фәнис Фәтхи — оста публицист. Аның язмалары [[Татарстан]] һәм [[Башкортстан]] матбугатында еш басыла. [[«Мәдәни җомга» газетасы]], [[«Казан утлары» журналы|«Казан утлары»]], [[Сәхнә (журнал)|«Сәхнә»]] журналлары белән актив хезмәттәшлек итә. [[2010 ел]]да [[Татарстан китап нәшрияты]]нда аның «Көрәшчегә җиңелү юк» исемле китабы басылып чыкты. Анда авторның төрле елларда дөнья күргән публицистик язмалары, очерклары, әңгәмәләре урын алган. 2018 елның 23 ноябрендә Уфада вафат<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/2018/11/23/175742/ Журналист Фәнис Фәтхи вафат булган] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825230124/https://tatar-inform.tatar/news/2018/11/23/175742/ |date=2019-08-25 }}. [[Татар-информ]] МА, 23.11.2018</ref> == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2011/06/07/66682/ Уфадагы каләмдәшебезнең алтын юбилее]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Фәтхи, Фәнис}} [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Башкортстан журналистлары]] [[Төркем:Россия журналистлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Башкортстан татарлары]] fasro00za4rorkj30gmzo1rkux3cyhu 0 36725 6099817 3510761 2026-11-08T11:06:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099817 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Хәсән Кайгы''' ([[XV гасыр]]да, Хәсән Сабит угылы) — [[Казан ханлыгы]] чоры [[татар]], [[нугай]] һәм [[казакъ]] шагыйре, дәүләт эшлеклесе<ref>Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 — 703 с., илл</ref>. Ханлыкның хөрмәтле, дәрәҗәле кешеләрнең берсе була. [[XV гасыр]]да гомер итә. [[Олуг Мөхәммәт]] хан даирәсендә башта [[Сарай]]да, аннары [[Казан ханлыгы]]нда яши. Гомер ахырында [[Нугай Урдасы]]на күчеп китә. Шигырьләре дастан жанрына якын. Туган җиренә мәхәббәт, дан җырлана<ref>Әдәбият. 9 сыйныф өчен [[дәреслек]]. Миңнегулов Хатыйп, Садретдинов Шәйхлислам.</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20120128073343/http://kitap.net.ru/kaygi.php Хәсән Кайгы шигырьләре] {{Rq|person}} {{DEFAULTSORT:Кайгы, Хәсән }} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] eeqrx3kci1dudmc99ahde2couqi4s4o 0 37502 6099750 4219309 2026-11-08T09:01:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099750 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Халыкара Кызыл Хач комитеты''' (кыскартылып, ХКХК, {{lang-en|International Committee of the Red Cross}}; ICRC; {{lang-fr|Comite international de la Croix-Rouge}}) – бөтен дөньяда нейтральлек һәм объективлык принципларыннан эш итүче гуманитар оешма. Ул кораллы низагларда һәм эчке тәртипсезлекләрдә авырлыкка очраган кешеләргә ярдәм итә. Оешма [[Халыкара Кызыл Хач һәм Кызыл Ярымай хәрәкәте]]нең бер өлеше булып тора. ХКХКга [[1863]] елда швейцарияле [[Анри Дюнан]] нигез сала. [[1884]] елда беренче Халыкара Кызыл Хач комитеты Конференциясе үткәрелә.<ref>[http://www.rcstandcom.info/firstconf.shtml The first International Conference.]{{ref-en}}</ref>. Штаб-фатир [[Женева]]да урнашкан. == ХКХК турында == Халыкара Кызыл Хач комитетының (ХКХК) максаты кораллы низагларда һәм эчке тәртипсезлекләрдә, фетнәләрдә зарарланганнарга ярдәм итү һәм куркынычсызлык тәэмин итү. ХКХК эшли торган принцип шуннан гыйбарәт ки, сугыш та хәрби хәрәкәтләрне алып бару ысулларына һәм чараларына һәм сугыш алып баручы якларның тәртибенә чикләү салучы билгеле бер кысаларда үткәрелергә тиеш. Бу принципка нигезләнгән кагыйдәләр исә [[халыкара гуманитар хокук]]ны, [[Сугыш корбаннарын яклау турында Женева конвенциялары (1949)|Женева конвенцияларын]] тәшкил итәләр. == Структура == Устав нигезендә ХКХК<ref>[http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/html/icrc-statutes-240698 Устав Международного Комитета Красного Креста] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015043035/http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/html/icrc-statutes-240698 |date=2010-10-15 }} {{ref-ru}}</ref>: * махсус статуска ия бәйсез гуманитар булып тора; * Халыкара Кызыл Хач һәм Кызыл Ярымай хәрәкәтенең бер өлеше булып тора; * эшчәнлеге [[Швейцария]] Гражданлык кодексының 60 нчы һәм башка маддәләре белән билгеләнүче ассоциация булып тора; * Швейцария кануннары нигезендә юридик зат булып тора. ХКХК әгъзаларына Швейцария гражданнары сайлана ала, комитет әгъзаларының саны – 15тән алып 25кә кадәр. ХКХК мактаулы әгъзалар сайлый ала. ХКХК төп идарә органнары<ref>[http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/htmlall/section_structure?OpenDocument Структура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725213134/http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/htmlall/section_structure?OpenDocument |date=2010-07-25 }} {{Ref-ru}}</ref>: * Ассамблея (югары идарә органы) * Ассамблея Шурасы (Ассамблея кушуы буенча эшләүче орган) * [[Халыкара Кызыл Хач комитеты Президентлары|Президент]] һәм аның урынбасарлары (Ассамблея, Ассамблея Шурасы эшчәнлеген тәэмин итәләр һәм ХКХК тышкы элемтәләре өчен җавап тоталар). * Директорат (башкарма орган, Генераль директор һәм өч директордан тора) * Контрольлек органы. ХКХК Президенты – фәлсәфә докторы Якоб Келленбергер. == Төп принциплар == {{Төп мәкалә|Халыкара Кызыл Хач һәм Кызыл Ярымай хәрәкәте#Төп принциплар}} Халыкара Кызыл Хач комитеты ХКХКЯХның фундаменталь принциплары нигезендә эшли. Алар кешеләрнең тынычлыкка һәм солыхка омтылышларына нигезләнгәннәр һәм 1965 елда Венада Кызыл Хач һәм Кызыл Ярымайның XX Халыкара Конференциясендә игълан ителгәннәр. ХКХК принциплар: * Гуманлык * Нәфессезлек * Нейтральлек * Бәйсезлек * Иреклелек * Бердәмлек * Универсальлек == Бүләкләр == ХКХК өч тапкыр – [[1917]], [[1944]] һәм [[1963]] елларда – [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] белән бүләкләнә. == Моны да карагыз == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [[:ru|Рус Википедиясендәге]] [[:ru:Международный комитет Красного Креста|мәкалә]]. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Халыкара оешмалар}} {{Тынычлык өчен Нобель премиясе 1901-1925}} {{Тынычлык өчен Нобель премиясе 1926-1950}} {{Тынычлык өчен Нобель премиясе 1951-1975}} [[Төркем:Комитетлар]] [[Төркем:Халыкара хәйрия оешмалары]] [[Төркем:Кызыл Хач]] [[Төркем:Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреатлары]] 7tny3bk1lqk3m16bft5vkuaf9y934ki 0 37669 6099626 6093438 2026-11-08T02:59:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099626 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ |Татар исеме= Тәтешле районы |Герб= Coat of Arms of Tatyshly rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Tatyshly rayon (Bashkortostan).png |Харита = Location of Tatyshlinskiy rayon (Bashkortostan).svg |Хаританың астагы язуы= |Чын исем= Тәтешле районы <br /> Татышлинский район |Регион= [[Башкортстан]] |Нигезләү= [[1935 ел]] |Башкала= [[Югары Тәтешле]] авылы |Регион төре=Төбәк |Киңлек= |Озынлык= |Башлык исеме= Башлык |Башлык= Гәрәев Рушан |Башлык исеме2= |Башлык2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 25163 |Халык саны исәбе елы= 2011 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 1 376 |Сәгать поясы= +6 |Сайт= |Искәрмә= }} '''Тәтешле районы''' ({{lang-ru|Татышлинский район}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Югары Тәтешле]] авылы. Район Бөтенсоюз Үзәк Башкарма Комитетының [[1935 ел]]ның [[31 гыйнвар]]ындагы карары нигезендә төзелә. Бүген ул гомум халкы 25 163 кеше тәшкил иткән 13 авыл Советын берләштерә. == География == Тәтешле муниципаль районы [[Башкортстан]]ның төньяк өлешендә урнашкан. [[Аскын районы|Аскын]], [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач]], [[Борай районы|Борай]] һәм [[Яңавыл районы|Яңавыл]] районнары белән, [[Пермь крае]]ның Чернушка һәм Көязе районнары белән чиктәш. Район “аю почмагында” урнашкан диярлек. Район үзәгеннән [[Уфа]]га кадәр 250 км, [[Пермь]]гә – 270км, [[Ижау]]га – 220 км, [[Екатиринбур]]га – 360 км. Мәйданы 1376 км² тәшкил итә. <br /> Урманнар районның 52 405 га җирен каплый (38%), авыл хуҗалыгы җирләре – 76 387 га, шул исәптән 52 167 га игеннәр.<br /> Район елгаларга бик бай. [[Тере Танып]] ага, аның иң зур кушылдыклары [[Әри (елга)|Әри]] һәм [[Йок]]. <br /> Районда нефть һәм газ ятмалары бар. == Халык == 2010 елгы җанисәпнең нәтиҗәләре буенча башкортлар — 60,1%, арлар — 21,5%, татарлар — 14,9%, руслар — 1,9%, марилар — 1,3%, башка милләтләр — 0,3%. Туган тел буенча халык (2010): [[татар теле]] — 62,8%, [[ар теле]] — 21,1%, [[башкорт теле]] — 11,5%, [[рус теле]] — 3,1%, [[Чирмеш теле|мари теле]] — 1,2%.<ref>[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/login.xhtml?invalidSession=truereason=Session+not+established 2010 ел җанисәп алу базасы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Хәзер мең кешегә исәпләгәндә, уртача 14,4 бала туа. == Демография == {{ХСВМ||Таблица}} == Танылган шәхесләр == * [[Әнгам Атнабаев]] — [[Г. Сәләм премиясе]] лауреаты, БР халык шагыйре. * [[Зинирә Атнабаева]] — М. Гафури исемендәге [[Башкорт дәүләт академия драма театры]] актрисасы, РСФСР атказанган, БАССР халык артисты. * [[Кәрим Әмири]] — язучы, укытучы. [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы. * [[Миңнулла Бәдретдинов]] — гвардия сержанты, [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[Казбек Баймөхәммәтов]] — [[Бөек Ватан сугышы]] елларында Тәтешле районы башкарма комитеты рәисе, «Башнефть» баш геологы (''1967 елдан''), БашНИПИнефть бүлек мөдире (''1972 елдан''). * [[Николай Ведернирков]] — [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[Минсадыйк Гарипов]] — рәссам. * [[Индус Дәүләтов]] — рәссам. * [[Риза Ишморат]] — язучы, РСФСР, ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе. * [[Рәзил Камалов]] (1989), баянчы, җырчы, [[Татарстанның атказанган артисты]] (2025). * [[Ләйсән Кәшфи]] (1966, [[Югары Кодаш]]), шагыйрә, журналист, филология фәннәре кандидаты (1991), [[ТР Язучылар берлеге]] әгъзасы (2003 елдан), [[Саҗидә Сөләйманова премиясе|Саҗидә Сөләйманова]] (2011), Әнгам Атнабаев исемендәге әдәби премияләр лауреаты. * [[Гарифулла Киеков]] — мулла, мөгаллим, мәгърифәтче, шагыйрь. * [[Әдип Маликов]] — язучы, [[Татарстан язучылар берлеге]] әгъзасы. * [[Федор Пункратов]] — язучы, ССРБ язучылар берлеге әгъзасы. * [[Габделхәй Сәетов]] — Советлар Берлеге Каһарманы. * [[Гали Чокрый]] (''Мөхәммәтгали Киеков'') — мулла, мәгърифәтче, шагыйрь. * [[Шәүкәт Исмәгыйлов]] — Башкорстанның атказанган укытучысы. * [[Саҗидә Сөләйманова]] — шагыйрә. * [[Шәйхулла Тульвинский]] — шагыйрь, педагог. * [[Әмирҗан Хәйдәров]] — [[Советлар Берлеге Каһарманы]]. * [[Салават Фәтхетдинов]] — РФ һәм БР атказанган, ТР халык артисты, [[Тукай премиясе|Тукай]], [[Муса Җәлил премиясе|Җәлил]] премияләре лауреаты. * [[Хәния Фәрхи]] — [[Татарстанның халык артисты]]. * [[Наилә Яхина]] — шагыйрә, педагог, [[Татарстан телевидениесе]] алып баручысы<ref>''Клара Байгазина.'' [http://kitap.net.ru/tomas/1-1.php «Записки краеведа».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303005638/http://kitap.net.ru/tomas/1-1.php |date=2017-03-03 }} ГУП «Татышлинская районная типография РБ», 2004</ref>. === Авыл хуҗалыгы === Авыл хуҗалыгы – районның төп икътисади тармагы. Иң табышлы тармак – терлекчелек. Районда 28 сөт-товар фермасы эшли. Шуларның 5есе – нәселле эре мөгезле терлекләрне үрчетү белән шөгыльләнә. 18 ат фермасы, 12 ферма бозау һәм таналарны ит өчен үстерә. Авыл хуҗалыгында 38% эчке продукт җитештерелә. 1,4 мең кеше эшли (эре хуҗалыклар). 2010 елда тулаем продукт 1473 млн сумга тиң булган. Продукциянең 51,6% шәхси хуҗалыкларда җитештерелгән. Зур хуҗалыкларга 47% туры килә. Фермер хуҗалыкларыныкы 1%ка да тулмый. <br /> Авыл хуҗалыгына субсидияләр күләме 2010 елда 100 млн сумнан ашып киткән.<ref>{{Citation |title=Комплексная инвестиционная Программа социально-экономического развития муниципального района Чишминский район Республики Башкортостан на 2011-2015 годы |url=http://www.tatyshly.ru/city/programs/297/ |access-date=2011-07-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131947/http://www.tatyshly.ru/city/programs/297/ |dead-url=yes }}</ref> === Сәнәгать === Районда урнашкан сәнәгать предпприятиеләре 2010 елда 1 118,2 млн сумлык товар җитештергән. Иң зур өлеш нефть тармагына карый (70%), азык-төлек сәнәгатенә 26,6% туры килә. <br /> Тәтешле май заводы үз продукциясен [[Уфа]]да, [[Нефтекама]]да, [[Яңавыл]]да сата. Сәнәгатьтә 566 кеше эш белән тәэмин ителгән. == Транспорт == Тәтешле районын [[Борай (Борай районы)|Борай]] – [[Иске Балтач (Балтач районы)|Иске Балтач]] – [[Көязе]] автоюлы кисеп чыга. Юлларның 90%ы – каты өслекле. == Мәгариф == 2010/11 уку елында гомуми белем бирү учреждениеләрендә 3204 укучы белем ала, 992 нәни балалар бакчаларында тәрбияләнә. 15 урта мәктәп, 10 филиал, 1 төп мәктәп. Районның өч мәктәбе инновацион программаларны актив тормышка ашыручы гомуми белем бирү учреждениеләре арасында җиңүче дип табылды. Унсигез педагог “Белем бирү учреждениеләренең иң яхшы укытучысы” конкурсында җиңү яулады.<br /> №151 һөнәри училище яшьләрне 5 һөнәргә өйрәтә (авыл хуҗалыгында тракторчы-машинист, умартачы, аш-су остасы, кондитер, автомеханик). <br /> Вузларда 675 студент укый. == Матбугат == Район газетасы ике телдә чыгарыла: “[[Тәтешле хәбәрләре]]” (татарча), [https://web.archive.org/web/20110907075713/http://rodnik.pressarb.ru/ “Татышлинский вестник” (русча)]. Айга ике тапкыр [[башкорт теле|''башк.'']] «''Аҡ тирмә''» кушымта - гәҗите чыга. [[ар теле|Арча]] республика газетасы [[Ошмес|“Ошмес”]] нәшер ителә. == Әдәбият == # ''Клара Байгазина.'' «Записки краеведа». ГУП «Татышлинская районная типография РБ», 2004<ref>''Т. Нигъмәтҗанов.'' [http://kitap.net.ru/tomas/1-1.php. Шаккатмалы тарихлар.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Татар электрон китапханәсе {{ref-ru}}</ref>. == Сылтамалар == * [http://kiziltan.ru/tat/news/knzk/430.html Эшләре уң булгач, бәйрәмнәре дә матур]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tatyshly.ru/city/programs/297/ Комплексная инвестиционная Программа социально-экономического развития муниципального района Татышлинский район Республики Башкортостан на 2011-2015 годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131947/http://www.tatyshly.ru/city/programs/297/ |date=2016-03-04 }} {{ref-ru}} * [http://www.tatyshly.ru/city/index.php Рәсми сайт. Гомуми мәгълүмат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305030342/http://www.tatyshly.ru/city/index.php |date=2016-03-05 }} {{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> <references/> {{Башкортстан}} {{Тәтешле районы}} [[Төркем:Тәтешле районы]] [[Төркем:Башкортстан районнары]] 61stwp0zyl0ta7u57fizkao7jtnupnv 0 39379 6099649 6091815 2026-11-08T03:59:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099649 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = поселок |татар исеме = Унөйле |чын исем = Унөйле |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Югары Ослан районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1920-еллар |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 3 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав     = чуашлар |дини состав     = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 422594 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Десятидворка |add3n = |add3 = | add3n = ОКАТО | add3 = 92220000045 | add3n = ОКАТО | add3 = 92220000045 | add4n = ОКТМО | add4 = 92620460131 }} '''Унөйле,<ref>{{Cite web |url=http://toponym.antat.ru/ru/node/986 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190825011436/http://toponym.antat.ru/ru/node/986 |archivedate=2019-08-25 |accessdate=2018-11-01}}</ref> Десятидворка''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Югары Ослан районы]]ндагы чуаш авылы. == Географиясе == Унөйле Татарстанның башкаласы [[Казан]]нан көньяк-көнбатышка таба 18 чакрым, ә район үзәге Югары Осланнан көньяк-көнбатышка таба 10 чакрым ераклыкта урнашкан<ref>Implementations of the haversine formula [http://rosettacode.org/wiki/Haversine_formula in 91 languages at rosettacode.org] and [http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe in 17 languages on codecodex.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814170246/http://www.codecodex.com/wiki/Calculate_Distance_Between_Two_Points_on_a_Globe |date=2018-08-14 }}.</ref>. == Тарих == [[1920-еллар]]да нигезләнгән. == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=8 | Халык саны |- class='shadow' |[[1938 ел|1938]] |[[1949 ел|1949]] |[[1958 ел|1958]] |[[1970 ел|1970]] |[[1979 ел|1979]] |[[1989 ел|1989]] |[[2002 ел|2002]] |[[2010 ел|2010]] |- |89 |66 |69 |37 |23 |20 |12 |3 |} Төп милләтләр ([[2010 ел]]гы җанисәп буенча): [[чуашлар]]. 2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 4 кеше яши<ref name=16t>[https://16.rosstat.gov.ru/vpn2020 Дәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы.]</ref>, шул исәптән: [[урыслар]] — 75%, [[татарлар]] — 25%<ref name=16t />. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-10.5|-10.6|-5.5|4.9|13.5|18.4|20.4|17.9|12.2|4.5|-4.4|-9.7|4.3}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.3&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ. {{Югары Ослан районы авыл җирлекләре}}{{Югары Ослан районы}} [[Төркем:Югары Ослан районы чуаш авыллары]] q1qiiu6wy54e41orur4wo2peih74c0k 0 41804 6099588 5975545 2026-11-08T01:19:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099588 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ |Төс1 = {{Төс/Русия}} |Татар исеме = Туймазы районы |Чын исем = {{lang-ru|Туймазинский район}}<br/>{{lang-ba|Туймазы районы}} |Герб = Coat of Arms of Tuimazy rayon (Bashkortostan).png |Байрак = Flag of Tuimazy rayon (Bashkortostan).png |Байрак киңлеге = |Герб тасвирламасы = |Байрак тасвирламасы = |Ил = [[Русия]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Район]] |Регион төре =[[Республика]] |Регион = [[Башкортстан]] |Башкала = [[Туймазы]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = [[1930]] |Юкка чыгу = |Башлык = Суфиянов Айдар Рифгать улы<ref>{{Cite web |url=http://www.tuimazirb.ru/about/admin/988/ |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207100634/http://tuimazirb.ru/about/admin/988/ |archivedate=2013-12-07 |accessdate=2013-10-29}}</ref> |Башлык исеме = Район башлыгы |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = [[башкорт теле]], [[рус теле]] |Халык саны = 65 187 кеше<ref>Туймазы белән Октябрьскины кушмыйча</ref> |Халык саны исәбе елы = 2010 |Халыктан % = |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = |Дини состав = |Мәйдан = 2 364 |Мәйданнан % = |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита = Location of Tuymazinskiy rayon (Bashkortostan).svg |Харита зурлыгы = 350px |Административ берәмлек харитасы = |Харита зурлыгы ае = |Сәгать поясы = MSK+2 (UTC+6) |Аббревиатура = |ISO = |Телефон коды = |Почта индекслары = |Интернет домены = |Автомобиль номерлар коды = 02, 102 |Сайт = http://www.tuimazirb.ru/ |Commons-та төркем = |Искәрмә = }}'''Туймазы районы''' ({{lang-ru|Туймазинский район}}) – [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге – [[Туймазы]] шәһәре. Туймазы шәһәре һәм районында 130942 кеше яши, шуларның 66924е – шәһәрдә, 64018е – авылларда == Тарих == [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән. Районга [[Атнагыл]], [[Югары Троицкий (Туймазы районы)|Югары Троицкий]] һәм [[Чокадытамак]] волостьлары кергән. == География == Туймазы муниципаль районы [[Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы]]нын уртасында урнашкан. Мәйданы 2 364 км² тәшкил итә. Туймазы районы [[Шаран районы|Шаран]], [[Ярмәкәй районы|Ярмәкәй]], [[Бүздәк районы|Бүздәк]], [[Бәләбәй районы|Бәләбәй]], районнары белән һәм [[Ык]] яры буенча Татарстанның [[Ютазы районы|Ютазы]] һәм [[Баулы районы|Баулы]] районнары белән чиктәш. == Халык == Район территориясендә республика буйсынуындагы [[Октябрьски]] шәһәре һәм 4 нефтяниклар бистәсе урнашкан: [[Кандра]] (2009 елда 12,45 мең кеше яши), [[Түбән Троицкий (Туймазы районы)|Түбән Троицкий]] (3,87 мең), [[Серафимовский]] (10,03 мең), [[Иске Собханкол]] (5,45 мең). Бистәләр туры Туймазы шәһәр советына буйсына. Район составында авыл халкы 51 % тәшкил итә. 112 авыл бар, иң эреләре: [[Дуслык (Туймазы районы)|Дуслык]] (2009 елда 2,04 мең кеше яши), [[Иске Туймазы]] (1,29 мең), [[Илчембәт]] (1,36 мең), [[Карамалы-Гобәй]] (1,09 мең), [[Төмәнәк]] (1,05 мең), [[Гафуров (Карамалы-Вәлит)]] (1,02 мең). <br /> Туймазы шәһәрендә һәм районында гына 48500 татар яши. 40 мең татар яшәгән Октябрьски шәһәре дә Туймазы районына керә. Шуның өстәвенә, Туймазы, Октябрьски шәһәрләрендә һәм Туймазы районында яшәгән 56 мең «[[башкорт]]»ның 98%ы татар телендә сөйләшәләр. Шулай итеп бу төбәктә 150 мең кеше өчен татар теле – бердәнбер туган тел.<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/2086886.html Туймазы — татар ягы]</ref> == Демография == {{ХСВМ||Таблица}} == Район җирендә туган танылган кешеләр == * [[Хәйретдин Мөҗәй]] – язучы, Сугыш герое, подполковник * [[Гази Кашшаф]] – язучы * [[Тимер Арслан]] — шагыйрь * [[Әсгать Мирзаһитов]] - драматург, С. Юлаев премиясе лауреаты, язучылар берлеге рәисе. * [[Әхнәф Юлдашев]] – телче-галим * [[Әкрам Даутов]] – популяр җырлар текстлары авторы * [[Хәмит Латыйп]] – шагыйрь, рәссам (''[[Губаха]]да туган, [[Туймазы]]да яшәп, иҗат иткән'') * [[Суфиян Сафуанов]] – язучы, фольклорчы * [[Рамазан Ихсанов]] – [[Әлмәт театры]] артисты * [[Камил Мөхәммәтшакир улы Вәлиев|Камил Вәлиев]] – [[Әлмәт театры]]ның сәнгать җитәкчесе * [[Муса Сираҗи]] — шагыйрь. * [[Габдрахман Кадыйров]] – мәшһүр спортчы * [[Кәрим Яушев]] — журналист, татар милли хәрәкәте эшлеклесе * [[Риф Гайнанов]] — [[билбаулы көрәш]] дөнья федерациясе беренче президенты * [[Ревмир Ганиев]] — фәннәр кандидаты. * [[Камил Җиһаншин]] — язучы, [[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты * [[Шәһит Таипов]] — атказанган нефтьче, альпинист * [[Ришат Төхвәтуллин]] — татар эстрада җырчысы * [[Айнур Сыртаев]] (1994), билбаулы көрәш буенча Россиянең халыкара класслы спорт мастеры (2020). == [[Советлар Берлеге Каһарманы|Советлар Берлеге геройлары]] == * [[Фазулла Габдрәшитов]] * [[Фәйзулла Әһлетдинов]] == Икътисад == Нефть ятмаларын «Туймазынефть» һәм «Октябрьскнефть» НГДУлары хезмәтләндерә. Сәнәгать предпприятиеләре [[Октябрьски]] белән Туймазыда, бистәләрдә урнашкан. === Авыл хуҗалыгы === 25 авыл хуҗалыгы предприятиесе, шул исәптән, 15 җәмгыять, Туймазы кошчылык фабрикасы ћєм 9 авыл хуҗалыгы-җитештерў кооперативы, игенче-фермер хуҗалыклары ассоциациясе составында 142 фермер хуҗалыгы, 22 меңнєн артык шәхси хуҗалык эшчәнлек алып бара. Фермерлар карамагында 220 гектар теплица бар. Туймазы фермерлары ел буена күрше өлкә һәм республикаларны яшелчәләр белән тәэмин итә. Авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерү күләме буенча Туймазы районы республикада 3нче урында бара. Авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртү буенча куәтле база булдырылган: «Савá» ит комбинаты, [[Җегетәк]] ит комбинаты, Кош-Бүләк, Туймазы кош фабрикасы ([[Дуслык (Туймазы районы)|Дуслык]] авылы). == Транспорт == Туймазы районы аша Русиянең мөһим транспорт артериялары уза: [[Куйбышев тимер юлы]]на карый торган [[Чиләбе]] – [[Мәскәү]] тимер юлы, [[Самар]] – [[Уфа]] – [[Чиләбе]] федераль автомагистрале. == Мәгариф өлкәсе == [[2010 ел]]ның [[1 июнь|1 июн]]енә Туймазы районында (Туймазы белән бергә) 57 гомуми белем бирү мәктәбе эшләде. Аларда укучылар саны 12 818. 3 башлангыч һөнәри уку йорты (1095 укучы), 4 урта һөнәри уку йорты (2819 укучы), 1 югары ку йорты (Уфа дәүләт авиация институты филиалы) – студентлар саны – 255. Рәсми мәгълүмат буенча мәктәпләрдә башкорт телен туган теле буларак 86,2% башкорт баласы өйрәнә. Татар балаларының – 73,8%, [[чуашлар]]ның – 9,5% (1 мәктәптә) туган телен өйрәнә. <ref>[http://tuyuno.narod.ru/pages/vesti.html «Мәгариф идарәсе» МУ 2010 елда эшчәнлеге{{ref-ru}}]</ref>. == Матбугат == Район газетасы – «[[Туймазы хәбәрләре]]» – [[1930 ел]]дан [[татар]]ча «Ленин юлы» исемендә чыга башлаган. [[1938 ел]]дан [[рус]]ча «Путь Ленина» гәҗите чыга башлый. [[1993 ел]]дан «Туймазинский вестник» / «Туймазы хәбәрләре» берләштерелгән гәҗите чыгарыла. [[2006 ел]]дан айга 1 тапкыр [[башкорт теле|''башк.'']] ''«Йәнтөйәк»'' (Кече Ватан) кушымта - гәҗите нәшер ителә.<ref>{{Citation |title=Гәҗитнең сайты |url=http://tuvest.ru/ |access-date=2014-09-02 |archive-date=2014-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112151729/http://tuvest.ru/ |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.tuimazirb.ru/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120520172406/http://tuimazirb.ru/ |date=2012-05-20 }} {{ref-ru}} {{Башкортстан}} {{Туймазы районы}} [[Төркем:Башкортстан районнары]] 7wjhnce3vuxejwvzvkj38atomsyroyg 0 44799 6099797 4409038 2026-11-08T10:35:22Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099797 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хәдичә Сөнгатьзадә | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәдичә Сәйфетдинова-Шаммасова | һөнәр = укытучы, шагыйрә | туу датасы = 1875 | туу җире = [[Самара губернасы]], [[Ставрополь өязе (Самара губернасы)|Ставрополь өязе]] (хәзер {{Туу җире|Сембер өлкәсе|Сембер өлкәсендә}}, [[Чардаклы районы]]) [[Татар Колмаеры]] авылы | гражданлык = | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 9.05.1949 | үлем җире = [[Татар Колмаеры]] авылы | әти = Сөнгатулла Сәйфетдинов, Колмаер авылында имам | әни = | ир = | хатын = Шаммасов Гариф Нәсретдин улы (1869-1837) | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәдичә Сөнгатьзадә''' — шагыйрә һәм мөгаллимә (чын фамилиясе Сәйфетдинова-Шаммасова). ==Тәрҗемәи хәл== Х.Сөнгатьзадә [[1875 ел]]да [[Самар губернасы|Самара губернасының]] [[Ставрополь өязе (Самара губернасы)|Ставрополь өязендәге]] (хәзер [[Сембер өлкәсе]]нең [[Чардаклы районы]]) [[Татар Колмаеры]] (шагыйрәнең китапларында: Олугь Колмаер, Зур Колмаер) авылындагы мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне әнисеннән ала. Соңыннан үзлегеннән укып, 15 яшеннән 50 яшенә кадәр туган авылының икенче мәхәлләсендә мөгаллимә булып эшли, зур хөрмәт казана. Ул күп [[гәҗит]] һәм журналлар яздырып ала, бай китапханәгә ия була. Х.Сөнгатьзадәнең әдәби иҗат эше белән кайчан шөгыльләнә башлавы мәгълүм түгел. [[XX гасыр]] башы көндәлек татар матбугатында да бу имза белән басылган шигырьләр күренми. Аны шагыйрә итеп таныткан илледән артык шигыре «Кызлар бакчасы, яки Һәмширәләремә тәзкирәм» ([[1913]]) һәм «Таң җиле» ([[1914]] <ref>{{Citation |title=Сөнгатзадә Хәдичә. Таң җиле/Казан: Матбагаи Кәримия, 1914. |url=http://miras.info/projects/mirasxane/books/246-ta-ile-.html |access-date=2021-04-09 |archive-date=2022-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516055607/http://miras.info/projects/mirasxane/books/246-ta-ile-.html |dead-url=yes }}</ref>) исемле китапларында басылып чыккан. Х.Сөнгатьзадә әсәрләре борчулы кичерешләр белән сугарылган. Ул тирә-яктагы тормыш күренешләренә ризасызлык белдерә. Татар милләтенең шул чордагы язмышы мәсьәләсенә бигрәк тә еш мөрәҗәгать итеп, шагыйрә көнчелек, наданлык, гаугачыллык кебек күренешләргә каршы чыга, милләтнең абруен күтәрү, якты киләчәккә бару юлында гыйлемнең, яхшы әхлакның әһәмиятен әйтә. Шагыйрә иҗатында татар хатын-кызларының ирләр белән тигез хокуклы булуга омтылышы да шактый киң чагылыш таба. Ул хатын-кызларны уянырга, намуслы, гыйлемле, тырыш булырга чакыра, кешеләр арасында матур әхлакка корылган мөнәсәбәтләрне яклап яза, саф, романтик мәхәббәтне олылый. [[Габдулла Тукай|Тукайны]] кошка тиңләгән Х.Сөнгатьзадә, халык шагыйренең вакытсыз үлемен тирәнтен кичереп, «Наме үлмәс (исеме үлмәс)» дигән шигырь яза. Шагыйрә вакытлы матбугат битләрендә хатын-кыз азатлыгы мәсьәләләрен яктырткан публицистик мәкаләләре белән дә чыгыш ясаган. Ире Шаммасов Гариф Нәсретдин улы (1869-1837) - мулла, [[Сталин репрессияләре|репрессия]] корбаны, [[1937 ел]]да [[НКВД]] карары белән атып үтерелә. Х.Сөнгатьзадә [[1949 ел]]ның [[9 май|9 маенда]] вафат булган. == Библиография == * Кызлар бакчасы, яки Һәмширәләренә тәзкирәм / Олугъ Колмаерда 2 нче мәхәлләдә мөгаллимә Сөнгатьзадә Хәдичә ханым тарафыннан иншад ителде .- Казан, 1913.-40 6. * Таң җиле / Мөәллифәсе: Зур Колмаерда мөгаллимә Сөнгатьзадә Хәдичә.-Казан: [[Кәримовлар]], 1914.-32 6. == Чыганаклар == * "Татар әдипләре, мәгърифәтчеләре (XX йөз башы) . Библиографик сүзлек. Казан, 2005 — китабыннан. == Аның турында == * Заһидә Бурнашева. Татар хатын-кызлары хәрәкәте тарихыннан.-Казан: Таткит-нәшр., 1971.-Б. 81-82. * Гатауллин М. Хәдичә Шаммасова // Азат хатын.-1984.-№ 5.-Б. 9. * Татар шигърияте: XXгасыр башы / Төзүче З.Рәмиев.-Казан: Мәгариф, 2004.-Б. 85. == Тышкы сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20120214084853/http://kitap.net.ru/sungatzade.php Хәдичә Сөнгатьзадә (Хадича Сунгатзадэ)] {{rq|image}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] 1heoqe5x1gd8iihj1qcpqiv8c0fmmc9 0 46145 6099634 5993071 2026-11-08T03:19:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099634 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = Авыл |татар исеме = Төрбәк |чын исем = |чын исем = |герб = |байрак = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Башкортстан |төбәк җәдвәлдә = Башкортстан |район төре = |район = Дүртөйле районы{{!}}Башкортстанның Дүртөйле районы |район җәдвәлдә = Дүртөйле районы |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан = |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 187 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли cастaф = |дини cастaф = |этнохороним = |ᴨyчᴛьı индексы = 452306 |сәгать кушагы = +6 |ᴨyчᴛьı индекслары = |телефон коды = |санлы идентификaтьıp = 80224834010 |Commons та төркем = |сайт = }} '''Төрбәк'''<ref>{{Cite web |url=https://omet-rb.com/articles/milli-proektlar/2025-02-03/m-d-niyat-yorty-achyldy-4106502 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250203144144/https://omet-rb.com/articles/milli-proektlar/2025-02-03/m-d-niyat-yorty-achyldy-4106502 |archivedate=2025-02-03 |accessdate=2025-02-03}}</ref> — [[Башкортстан]]ның [[Дүртөйле районы]]нда урнашкан авыл. ᴨyчᴛьı индексы — 452306, == Демография == {{ХСВМ||Таблица}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.asmo-rb.ru Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты]. {{Дүртөйле районы}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] {{Bashkir-geo-stub}} hpwrpebrqqdrqgkvv6ecta6v381mkmc 0 47207 6099605 5535296 2026-11-08T02:08:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099605 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} '''Тэт Чунг Тух''' — [[25 сентябрь]]дә [[Вьетнам]]да билгеләп үтелүче балалар бәйрәме. [[Вьетнам теле]]ннән «көз уртасы фестивале» дип тәрҗемә ителә. Вьетнамдагы Тэт Чунг Тух — матур, бизәкле һәм иң «тәмле» көн. Анда тәм-том белән балаларны сыйлыйлар, дөгедән “айлы” бәлеш пешерәләр.<ref>{{Cite web |url=http://shomrt.com/published/%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D0%B1%D3%99%D0%B9%D1%80%D3%99%D0%BC-%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D1%82%D1%83%D0%B9/ |title=Көн дә бәйрәм. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822153239/http://shomrt.com/published/%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D0%B1%D3%99%D0%B9%D1%80%D3%99%D0%BC-%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D1%82%D1%83%D0%B9/ |archivedate=2019-08-22 |accessdate=2011-11-04}}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Rq|iwiki|stub}} [[Төркем:Балалар бәйрәмнәре]] [[Төркем:Вьетнам бәйрәмнәре]] frjy4esrxacat6bmr2ewggnj4wriasi 0 47208 6099473 3592948 2026-11-07T15:49:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099473 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=июль 2012}} '''Суккот бәйрәме''' — уңыш җыеп алынгач бер атна дәвамында, ягъни беренче яңгырларга кадәр уздырыла торган [[яһүд]] бәйрәме<ref>{{Cite web |url=http://shomrt.com/published/%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D0%B1%D3%99%D0%B9%D1%80%D3%99%D0%BC-%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D1%82%D1%83%D0%B9/ |title=Көн дә бәйрәм |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822153239/http://shomrt.com/published/%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D0%B1%D3%99%D0%B9%D1%80%D3%99%D0%BC-%D0%BA%D3%A9%D0%BD-%D0%B4%D3%99-%D1%82%D1%83%D0%B9/ |archivedate=2019-08-22 |accessdate=2011-11-04}}</ref>. Бу көнгә исем биргән «сукка» сүзе [[яһүд теле]]ннән «чатыр» дип тәрҗемә ителә. Ягъни халык атна буе чатырда яши, шунда бәйрәм итә. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Rq|iwiki|stub}} [[Төркем:Яһүд бәйрәмнәре]] a9v8lvu7a7rx8gayn7y1cw38ehjbco3 0 47885 6099580 4420223 2026-11-08T00:26:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099580 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Рәсем:PoleMountTransformer02.jpg|right|250px|thumb|Трансформатор [[подстанция]]се]] '''Трансформа́тор''' ({{lang-lat|transformo}} — әверелдерергә) — ике яки күбрәк индуктив бәйләнешле чолганышы булган, [[электромагнит индукция]] ярдәмендә бер яки берничә система [[алмаш ток]]ны бер яки берничә башка система алмаш токка әверелдерү өчен электрик җиһаз (ГОСТ Р 52002–2003). Трансформатор күп төрле куллану [[өлкә]]ләрендә — [[электроэнергетика]]да, [[электроника]]да һәм [[радиотехника]]да алмаш токның әверлдерелүен һәм/яки [[гальваник чишелеш]]не (аеруны) башкара. Конструкциясе буенча трансформатор бер (автотрансформатор) яки берничә гомуми магнит агымы белән уратылган [[изоляция]]ләнгән чыбыклы, яки тасмалы чолганыштан (кәтүктән) тора. Кагыйдә буларак, чолганышлар [[ферромагнетизм|ферромагнит]] [[коэрцитив көч|магнит йомшак]] материалдан торган магнитүткәргеч (“үзәк”, сердечник) тирәли чолгана. == Тарих == Трансформаторларны ясау өчен неметаллик, металлик һәм магнит материалларны өйрәнеп, аларның теориясен булдыру кирәк булган. Бу юнәлештә беренче адымнарны [[Александр Столетов]] ([[МУ]] [[профессор]]ы) ясаган — ул [[гистерезис элмәге]]н һәм [[ферромагнетик]]ның доменлы структурасын тапкан (1880-нче еллар). Бертуган Һопкинсоннар электромагнит челтәрләр теориясен эшләп чыгарганнар. [[1831 ел]]да инглиз физигы [[Майкл Фарадей]] электр өлкәсендә нигез салучы тикшеренүләр башкарганда, электр трансформаторның эшләү [[нигез]]ендә ятучы [[электромагнит индукция]] [[күренеш]]ен ачкан. Киләчәк трансформаторның схематик [[сурәт]]е [[1831 ел]]да [[Майкл Фарадей|Фарадей]] һәм [[Джозеф Генри|Генри]] эшләрендә беренче мәртәбә барлыкка килгән. Әмма бу ике [[галим]]нең берсе дә, үзләрнең [[әсбап]]ның [[Электр көчәнеше|көчәнешләр]] яки [[Электр тогы|токлар]] үзгәртүен, ягъни алмаш токны трансформацияләү үзлеген билгеләп үтмәгәннәр. [[1848 ел]]да Франция механигы Г. Румкорф [[Румкорф кәтүге|махсус конструкцияле индукцион кәтүкне]] уйлап чыгарган. Ул трансформаторның иң элеккеге үрнәге булган. [[1876 ел]]ның [[30 ноябре]] [[Павел Яблочков]] [[патент]] алу датасы беренче трансформаторның туу датасы булып санала. Бу ачык “үзәкле” (сердечник) трансформатор булган, сап тирәли чолганган чыбыктан гыйбарәт булган. Беренче йомык “үзәкле” (сердечник) трансфоматорлар [[1884 ел]]да Англиядә бертуган Джон һәм Эдуард Һопкинсон тарафыннан булдырылган. 1885 елда «Ганц һәм К°» фирмасының Маҗарстан инженерлары Отто Блати, Кара Циперновский һәм Микша Дери йомык магнитүткәргечле трансформатор уйлап чыгарганнар, ул трансформаторларның алдагы үсешендә мөһим роль уйнаган. Трансформаторларның ышанычлыгын арртыру өчен май [[Сыеклык суытуы|суытуын]] кертү зур роль уйнаган (1880-нче еллар, Д.Свинберн). Свинберн трансформаторларны май белән тутырылган савытлар эченә урнаштырган һәм бу чолганыш [[Изоляция (электротехника)|изоляциясенең]] ышанычлыгын шактый арттырган. Трансформаторны уйлап чыгару белән алмаш ток белән техник кызыксыну башланган. Рус электротехнигы [[Доливо-Добровольский, Михаил Осипович|Михаил Осипович Доливо-Добровольский]] 1889 елда өч үткәргечле (алты үткәргечле өч фазалы алмаш ток системасы [[Тесла, Никола|Никола Тесла]] тарафыннан ачылган, 01.05.1888 дан АКШ патенты № 381968, 12.10.1887 дан уйлап табуга гариза № 252132) [[Өч фазалы электр тәэмин итү системасы|өч фазалы]] алмаш ток системасын тәкъдим иткән, роторда өч фазалы чолганышлы (өч фазалы асинхрон двигатель (хәрәкәтләндергеч) Никола Тесла тарафыннан ачылган, 01.05.1888 дан АКШ патенты № 381968, 12.10.1887 дан уйлап табуга гариза № 252132), чолганышы “тиен читлеге” тибында кыска ялганган беренче өч фазалы [[Асинхрон машина|асинхрон]] двигатель (хәрәкәтлендергеч) төзегән, беренче магнит үткәргеченең өч сабы бер яссылыкта урнашкан өч фазалы трансформатор төзегән. 1891 елда [[Франкфурт-Майна]]да электротехник күргәзмәдә Доливо-Добровольский 175 км озынлыгында тәҗрибә югары вольтлы өч фазалы ток электр тапшыруын күрсәткән. Көчәнеше 95 В булган өч фазалы генераторның егәрлеге 230 кВт булган. [[1928 ел]]ны СССРда көч трансформаторларының җитштерү башы итеп санарга була, бу вакытта Мәскәү трансформатор заводы эшли башлаган (соңрак – Мәскәү электрозаводы). 1900-нчы еллар башында инглиз тикшеренүче-металлургы [[Роберт Хедфилд]] тимер үзенчәлекләренә кушылмалар тәэсирен аңлау өчен тәҗрибәләр сериясен үткәргән. Ул кремний кушылган беренче тонна трансформатор корычын заказчикларга берничә елдан соң гына тапшыра алган. “Үзәкләр” (сердечник) җитештерү технологиясендә киләсе зур сикереш [[XX гасыр]]ның 30-нчы елларында ясалган, бу вакытта Америка металлургы Норманн П.Гросс [[Басып табаклап чыгару (прокатка)|басып табаклап чыгару]] һәм җылытуның комбинирланган тәэсире булганда кремнийлы корычның басып табаклап чыгару тарафында гадәти булмаган үзенчәлекләр барлыкка килүен ачыклаган: магнит туендырылуы 50% ка арткан, гистерезиска югалтулар 4 мәртәбә кимегән, ә магнит үткәрүчәнлеге 5 мәртәбә арткан. ОСО - җирле яктырту өчен бер фазалы коры трансформатор, табигый һава суы белән, ул 50-60 Гц алмаш ток челтәренә керә. Станок җиһазларын, паяльникларны, җылыткычларны, башка электр җайланмаларын җирле яктырту лампаларының киметелгән көчәнеше белән тукландыру өчен билгеләнгән. ТУ16-88 ИБДШ техник шартларына туры килә.671113.021 ТУ һәм ИАЯК.6711.065 территориаль идарә КҮЧӘРЛЕКНЕ киметүче трансформаторларның габарит күләмнәре төрле җитештерүчеләрнең аерылып торырга мөмкин.<ref>{{Cite web |url=https://rusvolt.su/transformatory/oso |title=Коры трансформаторлар. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105225056/https://rusvolt.su/transformatory/oso |archivedate=2019-11-05 |accessdate=2019-11-14}}</ref> == Трансформатор эшләвенең база принциплары == [[Рәсем:Transformator scheme ru.svg|right|thumb|Трансформаторның схематик төзелеше. 1 – беренчел чолганыш, 2 - икенчел]] Трансформаторның эше ике база принцибында нигезләнгән: # Вакыт белән үзгәрүче [[электр тогы]] вакыт белән үзгәрүче [[магнит кырын]] ([[электромагнетизм]]) барлыкка китерә. # Чолганыш аша үтүче магнит агымы үзгәрүе бу чолганышта ([[электромагнит индукция]]) [[Электр хәрәкәткә китерүче көч|электр хәрәкәткә китерүче көч, ЭХКК (ЭДС)]] барлыкка китерә. Чолганышларның “беренчел чолганыш” дип аталган берсенә тышкы чыганактан көчәнеш куела. Беренчел чолганышта ага торган алмаш ток магнит үткәргечендә алмаш [[магнит агымы]] барлыкка китерә. [[Электромагнит индукция]] нәтиҗәсендә, магнит үткәргечендәге алмаш магнит агымы барлык чолганышларда да, шул исәптән беренчел чолганышта да, магнит агымының [[функциянең чыгарылмасы|беренче чыгарылмасына]] пропорциональ [[электр хәрәкәткә китерүче көч|ЭХКК, (ЭДС)]] барлыкка китерә, шул ук вакытта синусоидаль ток магнит агымына караганда 90° ка кире якка күчкән. Югары һәм аеруча югары ешлыкларда эшли торган кайбер трансформаторларда магнит үткәргече булмаска да мөмкин. === Фарадей законы === Икенчел чолганышта барлыкка килүче электр хәрәкәткә китерүче көчне (ЭХКК, ЭДС) Фарадей законы буенча исәпләргә мөмкин, ул түбәндәгечә яңгырый: <div class="center"><math> U_{2} = N_{2} \frac{d\Phi}{dt} </math></div> Монда : ''U₂'' — Икенчел чолганышта көчәнеш, : ''N''_''2'' — Икенчел чолганышта борылмалар саны, : ''Φ'' — бер борылма чолганыш аша суммар [[магнит агымы]]. Борылмалар магнит кыры сызыкларына перпендикуляр рәвештә урнашкан булса, агым [[магнит кыры|магнит кырга]] ''B'' һәм шул агым үзе шуның аша үтә торган мәйданга ''S'' пропорциональ була. Үз чиратында беренчел чолганышта барлыкка килүче электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС): : <div class="center"><math> U_{1} = N_{1} \frac{d\Phi}{dt} </math></div> Монда : ''U₁'' — беренчел чолганыш очларында көчәнешнең моменталь зурлыгы, : ''N''_''1'' — беренчел чолганышта борылмалар саны. ''U₂'' тигезләмәсен ''U₁'' ка бүлгәч түбәндәге нисбәтне табабыз: <div class="center"><math> \frac{U_{2}}{U_{1}} = \frac{N_{2}}{N_{1}} </math></div> === Идеаль трансформатор тигезләмәләре === Идеаль трансформатор – ул чолганыш җылытуына һәм чолганышларның тарату агымнарына энергия югалтулары булмаган трансформатор. Идеаль трансформаторда барлык көч сызыклары ике чолганышның да барлык борылмалары аша үтә һәм үзгәрүче магнит кыры һәрбер борылмада шул ук электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС) барлыкка китергәнгә күрә, чолганышта индукцияләнгән суммар электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС) аның борылмаларның тулы санына пропорциональ. Мондый трансформатор беренчел чылбырдан керүче барлык энергияне магнит кырына әверелдерә һәм, аннан соң икенчел чылбыр энергиясенә әверелдерә. Бу очракта керүче энергия әвердерелгән энергиягә тигез: <div class="center"><math> P_{1} = I_{1} \cdot U_{1} = P_{2} = I_{2} \cdot U_{2} </math></div> Монда : ''P₁'' — трансформаторга беренчел чылбырдан керүче егәрлекнең моменталь зурлыгы, : ''P₂'' — икенчел чылбырга керүче трансформатор тарафыннан әверелдерелгән егәрлекнең моменталь зурлыгы. Бу тигезләмәне чолганыш очларындагы көчәнешләр нисбәте белән берләштергәч, идеаль трансформатор тигезләмәсен табабыз: : <div class="center"><math> \frac{U_{2}}{U_{1}} = \frac{N_{2}}{N_{1}} = \frac{I_{1}}{I_{2}} </math></div> Шулай итеп, икенчел чолганыш очларында көчәнеш артканда ''U₂'', икенчел чылбырда ток кимүен ''I₂'' күрәбез. Бер чылбырның каршылыгын башка чылбырның каршылыгына әверелдерү өчен, зурлыкны нисбәт квадратына тапкырларга кирәк. Мәсәлән, ''Z₂'' каршылыгы икенчел чолганыш очларына кушылган, аның беренче чылбырга китерелгән зурлыгы <math>Z'_1 = Z_2\!\left(\!\tfrac{N_1}{N_2}\!\right)^2\!\!</math> булачак. Бу кагыйдә шулай ук икенчел чылбыр өчен дә дөрес: <math>Z'_2 = Z_1\!\left(\!\tfrac{N_2}{N_1}\!\right)^2\!\!</math>. === Буш йөреш режимы === Икенчел чолганышлар бернәрсәгә дә кушылмаган булганда (буш йөреш режимы), беренчел чолганышта электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС) тулысынча диярлек (трансформаторның индуктивлыгы һәи токның ешлыгы җитәрлек булганда)туклану тәэмин итүче җайланманың көчәнешен компенсацияли, шуңа күрә беренчел чолганыш аша ток зур түгел. [[Магнит йомшак материаллар|Магнит йомшак материалдан]] торган (мәсәлән, ферромагнит материалдан, мәсәлән, трансформатор корычтан) торган “үзәкле” (сердечник) трансформатор өчен буш йөреш тогы “үзәктә” (сердечник) “чоңгыл” токларына һәм гистерезиска югалтуларны тасвирлый. Югалтуларның егәрлеген буш йөреш тогын трансформаторга куела торган көчәнешкә тапкырлап исәпләп була. Ферромагнит “үзәге” (сердечник) булмаган трансформатор өчен яңадан башкача магнитлаштыруга югалтулар юк, ә буш йөреш тогы алмаш токның ешлыгына һәм индуктивлыкның зурлыгына пропорциональ булган беренчел чолганышның [[индуктивлык]] каршылыгы белән билгеләнә. Буш йөреш булганда һәм чолганышларның килештереп кушылганда трансформаторда көчәнешләрнең һәм токларның вектор диаграммасы 1.6 б рәсемендә күрсәтелгән. Икенчел чолганышта көчәнеш беренче якынлаштырда [[Электромагнит индукция|Фарадей законы]] белән билгеләнә. === Кыска ялганыш режимы === [[Кыска ялганыш]] режимында, трансформаторның беренчел чолганышына зур булмаган алмаш көчәнеш куела, ә икенчел чолганышның чыгышлары кыска ялгана. Керүдә көчәнеш зурлыгын кыска ялганыш тогы трансформаторның номиналь (исәпләнгән) тогына тигез итеп куела. Мондый шартларда кыска ялганышның көчәнеш зурлыгы трансформатор чолганышларында югалтуларны, омик каршылыкта югалтуларны тасвирлый. Югалтулар егәрлеген кыска ялганышның көчәнешен кыска ялганыш тогына тапкырлап табып була. Бу режим үлчәү [[Ток трансформаторы|ток трансформаторларында]] киң кулланыла. === Йөкләнеш белән режим === Икенчел чолганышка йөкләнеш кушылганда, икенчел чылбырда ток барлыкка килә, ул магнит үткәргечендә магнит агымы барлыкка китерә, ул беренчел чолганыш тарафыннан барлыкка китерелгән магнит агымына каршы юнәлгән. Нәтиҗәдә беренчел чылбырда индукция электр хәрәкәткә китерүче көчнең (ЭХКК, ЭДС) һәм туклану җайланмасының электр хәрәкәткә китерүче көчнең тигезлеге бозыла, бу беренчел чылбырда магнит агымы элеккеге диярлек зурлыгына җиткәнче ток артуына китерә. Схематик рәвештә, әверелдерү процессын түбәндәгечә сурәтләргә мөмкин: <div class="center"><math> U_{1} \to I_{1} \to I_{1} \cdot N_{1} \to \text{Ф} \varepsilon_{2} \to I_{2} </math></div> Трансформаторның магнит үткәргечендә моменталь [[магнит агымы]] беренчел чолганышта электр хәрәкәткә китерүче көчтән (ЭХКК, ЭДС) вакыт буенча беренче интеграл белән билгеләнә һәм синусоидаль көчәнеш очрагында электр хәрәкәткә китерүче көчкә (ЭХКК, ЭДС) караганда фаза буенча 90° ка күчкән. Икенчел чолганышларда барлыкка килгән электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС) магнит агымыннан беренче чыгарылмага пропорциональ һәм токның теләсә нинди формасы өчен беренчел чолганыштагы электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС) белән фаза һәм форма буенча туры килә. Чолганышларның килештерелгән кушылуы булганда йөкләнеш белән трансформаторда көчәнешләрнең һәм токларның вектор диаграммасы 1.6 в рәсемендә күрсәтелгән. == Трансформаторлар теориясе == === Сызыклы трансформатор тигезләмәсе === ''i₁'', ''i₂'' - санап үтелгән тәртиптә беренчел һәм икенчел чолганышта моменталь ток зурлыклары, ''u₁'' – беренчел чолганышта моменталь көчәнеш, ''R_H'' – йөкләнеш каршылыгы. Шуннан чыгып <math>u_1=L_1 {di_1\over dt}+L_{12}{di_2\over dt}+i_1 R_1 </math> <math>L_2{di_2\over dt} + L_{12}{di_1\over dt}+i_2R_2=-i_2R_H </math> Монда ''L₁'', ''R₁''— беренчел чолганышның индуктивлыгы һәм актив каршылыгы, ''L₂'', ''R₂'' – икенчел чолганыш өчен шул ук зурлыклар, ''L₁₂'' – чолганышларның үзара индуктивлыгы. Беренчел чолганышның магнит агымы икенчел чолганышка тулысынча үтеп керсә, ягъни тарату кыры булмаса, <math>L_{12}=\sqrt{L_1 L_2}</math>. Чолганышларның индуктивлыгы беренче якынлаштыруда алардагы борылмаларның квадратына пропорциональ. Без чолганышлардагы токлар өчен сызыкча дифференциаль тигезләмәләр системасына ия булдык. [[Комплекс амплитудалар методы]]н кулланып бу дифференциаль тигезләмәләрне гади алгебраик тигезләмәләргә әверелдереп була. Моның өчен системаның синусоидаль сигналга кайтавазын тикшерик ''u₁''=''U₁'' ''e^{-jω t}'' (ω<nowiki>=</nowiki>2π f, монда f — сигнал ешлыгы, j — [[уйланма берәмлек]]). Моннан чыгып ''i₁''<nowiki>=</nowiki>''I₁'' ''e^{-jω t}'' һ.б., экспоненциаль тапкырлагычларны кыскарткач табабыз: ''U₁''<nowiki>=</nowiki>-jω''L₁'' ''I₁'' -jω''L₁₂'' ''I₂''+''I₁'' ''R₁'' -jω''L₂'' ''I₂'' -jω ''L₁₂'' ''I₁''+''I₂'' ''R₂'' <nowiki>=-</nowiki>''I₂'' ''Z_н'' Комплекс амплитудалар методы актив гына түгел, ә теләсә нинди йөкләнешне тикшерергә мөмкинчелек бирә, бары тик йөкләнешнең каршылыгын ''R_н'' аның [[импеданс]]ы ''Z_н'' белән алмаштырырга кирәк. Табылган сызыкча тигезләмәләрдән [[Ом законы]]н кулланып – йөкләнештә көчәнеш, һ.б., токны йөкләнеш аша тасвирларга була. === Трансформаторның Т-сыман алмаштыру схемасы === Рәсемдә йөкләнеше кушылган трансформаторның [[эквивалент схема]]сы күрсәтелгән, '''беренчел чолганыш ягыннан күрелгәнчә'''. Монда ''T'' — трансформация коэффициенты, ''L₁₂'' – беренчел чолганышның «файдалы» индуктивлыгы, ''L_1п'', ''L_2п'' – таратылу белән бәйләнгән беренчел һәм икенчел чолганышның индуктивлыклары, ''R_1п'', ''R_2п'' – санап үтелгән тәртиптә беренчел һәм икенчел чолганышның каршылыклары, Z_н — йөкләнеш импедансы. === Трансформаторларда югалтулар === Трансформаторда югалтулар дәрәҗәсе (һәм [[Файдалы гамәл коэффициенты|ФГК (КПД)]] кимүе) күбесенчә “траснформатор тимернең” ([[электротехник корычы]]) сыйфатына, конструкциясенә һәм материалына бәйле. Корычта югалтулар күбесенчә “үзәкне” (сердечник) җылытуга һәм [[гистерезис]]ка һәм [[“чоңгыл” токларына]] югалтулардан тора. “Тимере” монолит булган трансформатордагы югалтулар, күп секцияле “тимерле” трансформатордагыдан (бу очракта “чоңгыл” токлары микъдары кими) кимрәк. Гамәлдә монолит “үзәкләр” (сердечник) кулланылмый. Трансформатор магнит үткәргечендә югалтуларны киметү өчен магнит үткәргече кремний кушылу белән махсус сорт трансформатор корычыннан ясалырга мөмкин, бу тимернең электр тогына шартлы каршылыгын арттыра, ә пластиналар бер-берсеннән изоляцияләнер өчен лак белән каплана. === Трансформаторның эш режимнары === 1. [[Буш йөреш режимы]]. Бу режим трансформаторның “өзелгән” икенчел чылбыры белән сыйфатлана, шул сәбәпле анда ток акмый. Буш йөреш тәҗрибәсе ярдәме белән трансформаторның [[Файдалы гамәл коэффициенты|ФГК (КПД)]], трансформация коэффициентын, һәм шулай ук корычта югалтуларны табып була.<br /> 2. Йөкләнешле режим. Бу режим трансформаторның икенчел чылбырның йөкләнешкә кушылуы белән сыйфатлана. Бу режим трансформатор өчен төп эш режимы булып тора.<br /> 3. [[Кыска ялганыш]] режимы. Бу режим икенчел чылбыр кыска ялгану нәтиҗәсендә барлыкка килә. Аның ярдәме белән трансформатор чылбырында үткәргечләр җылытуга файдалы егәрлек югалтуларны табып була. Бу чын трансформаторның алмаштыру схемасында актив каршылык ярдәмендә исәпкә алына. === Габарит егәрлеге === Трансформаторның габарит егәрлеге түбәндәге формула буенча тасвирлана: P_габ=(P₁ + P₂)/2=(U₁I₁ + U₂I₂)/2 * ₁ — беренчел чолганышның * ₂ — икенчел чолганышның Әмма бу соңгы нәтиҗә түгел. Яки академик билгеләмә түгел. Баштан, габарит егәрлеге, атамысаннан билгеле булганча, “үзәкнең” (сердечник) габаритлары белән билгеләнә, аның магнит һәм ешлык үзлекләре белән билгеләнә. === Трансформаторның файдалы гамәл коэффициенты (ФГК, КПД) === Трансформаторның файдалы гамәл коэффициенты (ФГК, КПД) түбәндәге формула буенча табыла: <math>\eta = \frac{1}{1+\frac{P_0+P_L \cdot n^2}{P_2\cdot n}}</math> монда : ''P₀'' — номиналь көчәнеш булганда буш йөреш югалтулары (кВт) : ''P_L'' — номиналь токта йөкләнеш югалтулары (кВт) : ''P₂'' — йөкләнешкә бирелүче актив егәрлек (кВт) : ''n'' — чагыштырмача йөкләнеш дәрәҗәсе (номиналь ток булганда n=1). == Трансформатор төрләре == === Көч трансформаторы === ''Көч трансформаторы'' — электр энергиясен кабул итү һәм куллану өчен кулланылган электрик челтәрләрдә һәм җайланмаларда электр энергиясен әверелдерү өчен кулланылган трансформатор. === Автотрансформатор === ''Автотрансформа́тор'' — беренчел һәм икенчел чолганышлары турыдан-туры тоташкан һәм шуның аркасында электромагнит бәйләнешкә генә түгел, ә электрик бәйләнешкә ия булган трансформатор варианты. Автотрансформаторның чолганышының берничә чыгышы бар (кимендә 3), аларга кушылып, төрле көчәнешләр алырга була. Автотрансформаторның отышлы ягы булып югарырак файдалы гамәл коэффициенты (ФГК, КПД) булып тора, бу егәрлекнең бер өлеше генә әверелдерүгә дучар булганга, керү һәм чыгыш көчәнеше әз аерылганда, аеручак мөһим. Җитешмәгән ягы булып беренчел һәм икенчел чылбыр арасында электр изоляциясе (гальваник аеру) юклыгы булып тора. Гадәти трансформаторлар урынына автотрансформаторларны куллану трансформация коэффициенты 3-4 тән зуррак булмаган көчәнеше 110 кВ булган эффектив җиргә тоташкан челтәрләр өчен икътисади яктан отышлы. “Үзәк” (сердечник) өчен әзрәк корыч, чолганышлар өчен әзрәк бакыр китүе, кечкенәрәк авырлык һәм габаритлар, һәм нәтиҗәдә – азрак бәя булуы мөһим. === Ток трансформаторы === '' То́к трансформа́торы '' — ул [[Ток чыгананагы|ток чыганагыннан]] тукланучы трансформатор. Типик кулланышы – беренчел токны үлчәү, саклау, идарә һәм сигнализация чылбырларда кулланылган зурлыкка кадәр киметү өчен. Икенчел чолганышның номиналь дәрәҗәсе 1А, 5А. Трансформаторның беренчел чолганышы үлчәнә торган алмаш ток белән чылбырга ялгана, ә икенчелгә үлчәү җиһазлары кушыла. Ток трансформаторының икенчел чолганышында ага торган ток [[трансформация коэффициенты]]на бүленгән беренчел чолганышның тогына тигез. <span style="color:red;">ИГЪТИБАР!</span> Ток трансформаторының икенчел чолганышы үлчәү җиһазының азомлы йөкләнешенә ышанычлы ялганган булырга тиеш яки кыска ялганган булырга тиеш. Чылбырны ялгыш яки юри өзгәндә техперсоналның гомере өчен, әйләнә-тирә электр җиһазлары өчен һәм изоляция өчен куркынычлы көчәнеш сикереше барлыкка килә. === Көчәнеш трансформаторы === ''Көчәнеш трансформаторы'' — ул [[Электр хәрәкәткә китерүче көч (ЭХКК, ЭДС)|көчәнеш чыганагы]]ннан тукланучы трансформатор. Типик кулланылышы - [[Реле Саклавы һәм Автоматика]] чылбырларында, үлчәү чылбырларында һәм башка чылбырларда югары көчәнешне түбән көчәнешкә әверелдерү. Көчәнеш трансформаторын куллану мантыйк (логика) саклау чылбырларын һәм үлчәү чылбырларын югары көчәнештән изоляцияләргә мөмкин итә. === Импульслы трансформатор === ''Импульслы трансформатор'' — ул импульс формасының минималь бозылуы белән импульс озынлыгы уннарча микросекундларга кадәр импульслы сигналларны әверелдерү өчен трансформатор. Төп кулланылышы туры почмаклы электр импульсны тапшыру (максималь кискен фронт һәм киселеш (срез), чагыштырмача даими амплитуда). Ул гадәттә югары [[куышлылык]] (скважность) белән периодик рәвештә кабатланучы кыска вакытлы көчәнеш видеоимпульсларын трансформация өчен хезмәт итә. Күпчелек очракларда импульслы трансформаторларга куелучы төп таләп – трансформацияләнүче көчәнеш импульсларның формасын бозмыйча тапшыру; импульслы трансформатор керүенә теге яки бу формадагы көчәнеш тәэсир иткәндә, чыгышта шул ук формадагы, әмма, бәлки башка амплитуда белән яки башка котыплыклы (полярлыклы) көчәнеш импульсын алу хәерле. === Бүлүче трансформатор === ''Бүлүче трансформатор'' — беренчел чолганышы белән икенчел чолганышлар арасында электрик бәйләнеше булмаган трансформатор. Көч бүлүче трансформаторлар ялгыш җиргә һәм изоляция бозылу очрагында ток үткәрүче һәм ток үткәрмәүче өлешләргә тигәндә электр челтәрләрнең куркынчсызлыгын арттыру максаты белән ясала. ГОСТ 30030-93 Бүлүче трансформаторлар һәм имин бүлүче трансформаторлар. Техник таләпләр (МЭК 742-83). Сигнал бүлүче трансформаторлар электр чылбырларның [[гальваник аеру]]ын тәэмин итә. === Пик-трансформатор === ''Пик-трансформатор'' — синусоидаль формалы көчәнешне һәр ярымпериод саен котыплыгы үзгәрүче импульслы көчәнешкә әверелдерүче трансформатор. === Икеләтелгән дроссель === Икеләтелгән дроссель (каршы индуктив фильтр) — конструктив яктан ике бертөрле чолганышлы трансформатор булып тора. Кәтүкләрнең үзара индукциясе сәбәпле ул шул ук үлчәмле булып, гади дроссельдән эффективрак. Икеләтелгән дроссельләр туклану блокларның керү фильтрлары буларак киң кулланылыш тапкан; шулай ук цифрлы сызыкларның дифференциаль сигнал фильтрларында һәм тавыш техникасында да кулланылыш тапкан. === Трансфлюксор === Трансфлюксор — мәгълүмат саклау өчен кулланылган трансформатор төре. Фильтр ролен башкаручы “трансфлюктор» белән бутамаска кирәк. Гади трансформатордан төп аермасы – магнит үткәргеченең калган магнитлыгының бик зур булуда. Башкача әйткәндә трансфлюксорлар хәтер элементлары ролен башкарырга мөмкин. Моннан тыш трансфлюксорлар еш өстәмә чолганышлар белән тәэмин ителгән, алар башлангыч магнитлануны һәм трансфлюксорларның эш режимнарын билгеләгән. Бу үзенчәлек (башка элементлар белән бергә) трансфлюксорлар нигезендә идарә ителүче генераторлар, чагыштыру элементлары һәм ясалма нейроннар схемаларын төзергә мөмкинчелек биргән. == Трансформатор конструкциясенең төп өлешләре == Трансформаторның гамәли конструкциясендә җитештерүче өч төп төрле концепция арасында сайлый: * Саплы * Бронялы * Тороидаль Бу концепцияләрнең теләсә кайсысы трансформаторның эксплуатацион характеристикаларына яки эксплуатацион ышанычлыгына тәэсир итми, әмма аларны җитештерү процессында әһәмиятле аермалар бар. Һәрбер җитештерүче җитештерү ягыннан иң җайлы булганын сайлый һәм җитештерүнең бөтен күләмендә бу концепцияның кулланышына омтыла. Саплы тип трансформаторның чолганышлары эчендә “үзәк” (сердечник) булса, бронялы тип трансформаторның чолганышлары “үзәк” (сердечник) эчендә. Саплы тип актив компонентка (ягъни чолганышлы “үзәккә” (сердечник)) караганда, чолганышлар яхшы күренә, ләкин алар “үзәкнең” (сердечник) магнит системасының сапларын каплыйлар. “Үзәкнең” (сердечник) өске һәм аскы җигүлеге (ярмо) гына күренә. Бронялы тип трансформаторда “үзәк” (сердечник) чолганышларның төп өлешен үзендә яшерә. Тагын бер аерма – ул саплы тип чолганышларның күчәре, гадәттә, вертикаль булуы, ә бронялы конструкциядә исә ул я горизонталь, я вертикаль булырга мөмкин. Трансформатор конструкциясенең төп өлешләре булып: * магнит системасы (магнит үткәргеч) * чолганышлар * суыту системасы тора === Магнит системасы (магнит үткәргече) === '''Трансформаторның магнит системасы ([[магнит үткәргече]])''' — трансформаторның төп магнит кырын локализацияләү максаты белән билгеле геометрик формада җыелган электротехник корыч яки башка ферромагнит материалдан торган элементлар (ешрак пластиналар) комплекты. Аерым өлешләрне бердәм конструкциягә беркетү өчен хезмәт итә торган барлык төеннәр һәм детальләр белән тулысынча җыелган магнит системасы '''трансформаторның терәге''' (остов трансформатора) дип атала. Трансформаторның төп чолганышлары шуның өстендә урнашкан магнит системасы өлеше '''сап''' дип атала. Төп чолганышларны тотып тормый торган һәм [[Магнитная чылбыры|магнит чылбырын]] ялгау өчен хезмәт итүче трансформаторның магнит системасының өлеше '''җигүлек''' (ярмо) дип атала. Сапларның пространствода урнашуына карап түбәндәге төрләрне аералар: # '''Яссы магнит системасы''' — барлык сапларның һәм җигүлекләрнең буй күчәрләре бер яссылыкта урнашкан магнит системасы # '''Пространство магнит системасы''' — сапларның яки җигүлекләрнең яки сапларның һәм җигүлекләрнең буй күчәрләре төрле яссылыкларда урнашкан магнит системасы # '''Симметрик магнит системасы''' — барлык саплар да бертөрле форма, конструкция һәм үлчәмле, ә теләсә нинди сапның башка җигүлекләргә караганда урнашуы барлык саплар өчен бертөрле булган магнит системасы # '''Симметрик булмаган магнит система''' — аерым саплары башка саплардан форма, конструкция яки үлчәмнәре буенча аерылып тора торган яки кайсы булса да сапның башка сапларга яки җигүлекләргә караганда арасы теләсә нинди башка сапныкына караганда аерылып тора торган магнит системасы. === Чолганышлар === Чолганышның төп элементы булып '''борылма''' тора — ул трансформатор магнит системасының өлешен бер мәртәбә уратучы электр үткәргече, яки параллель тоташтырылган шундый үткәргечләр рәте (күп үткәргечле кыл (жила)); бу үткәргечнең электр тогы башка шундый үткәргеч һәм трансформаторның башка өлешләренең токлары белән бергә трансформаторның магнит кырын барлыкка китерә һәм шул магнит кыры тәэсире нәтиҗәсендә бу үткәргечтә электр хәрәкәткә китерүче көч барлыкка килә. '''Чолганыш''' — шул челтәр эчендә борылмаларда барлыкка килгән электр хәрәкәткә китерүче көчләр кушыла торган электр челтәрен тәшкил иткән борылмалар берләшмәсе. Өч фазалы трансформаторда чолганыш дип гадәттә үзара тоташа торган бер көчәнеш өч фаза җыелмасын атыйлар. Көч трансформаторларында чолганыш үткәргече гадәттә булган пространствоны эффектив куллану өчен (“үзәк” тәрәзәсендә тутыру коэффициентын арттыру өчен) квадрат формада була. Үткәргечнең мәйданы үсүе белән чолганышта “чоңгыл” токларына югалтуларны киметү һәм чолганыш функцияләвен җиңеләйтү максаты белән үткәргеч ике яки күбрәк параллель үткәрүче элементларга бүленергә мөмкин. Квадрат формадагы үткәрүче элемент кыл (жила) дип атала. Һәрбер кыл я кәгазь чолганыш белән, я {{коммент|имәл|эмаль}} лакы ярдәмендә изоляцияләнә. Ике аерым изоляцияләнгән һәм параллель тоташкан кылларның уртак кәгазь изоляциягә ия булырга мөмкин. Уртак кәгазь изоляциядә ике шундый изоляцияләнгән кыл кабель дип атала. Чолганыш үткәргеченең махсус төре булып өзлексез транспонирланган кабель булып тора. Бу кабель рәсемдә күрсәтелгәнчә, бер-берсенә карата күчәрле урнашкан, ике катлам имәл лакы белән изоляцияләнгән кыллардан тора. Өзлексез транспонирланган кабель бер катламның тышкы кылын алдан килүче катламга даими адым белән күчерү ысулы белән һәм уртак тышкы изоляция кулланып ясала. Кабельның кәгазь чолганышы кыл тирәли чолганган киңлеге берничә сантиметр булган нечкә (уннарча микрометр) кәгазь тасмалардан ясала. Кәгазь кирәкле калынлыкка ирешү өчен берничә катлам итеп төрелә. Чоганышларны түбәндәге үзенчәлекләре буенча бүләләр: # Максаты буенча #* ''Төп'' — әверелдереленүче алмаш токның энергиясе килүче яки шулардан әверелдерелгән алмаш токның энергиясе китә торган трансформатор чолганышлары #* ''Регуляцияләүче'' — чолганыш тогы югары булмаганда һәм регуляция диапазоны бик киң булмаганда, чолганышта көчәнеш трансформациясенең коэффициентын регуляцияләү өчен чыгышлар каралган булырга мөмкин. #* ''Өстәмә'' — мәсәлән, трансформаторның номиналь егәрлегеннән шактый кечкенәрәк егәрлекле үз ихтыяҗлары челтәрен тукландыру өчен, магнит кырының өченче гармоникасын компенсацияләү өчен, магнит системасын даими ток белән магнитлаштыру өчен, һ.б. булган чолганышлар. # Ясалышы буенча #* ''Рәтле чолганыш'' — чолганышның борылмалары күчәр юнәлеше буенча чолганышның бөтен буе эчендә урнашкан. Алдан килүче борылмалар бер-берсенә тыгыз, арасында бушлык калдырмыйча чолгана. #* ''Винтлы чолганыш'' —винтлы чолганыш һәрбер борылма арасында ара белән яки чолганышның керүе белән күп катламлы чолганышның вариантыннан гыйбарәт булырга мөмкин. #* ''Дисклы чолганыш'' — дисклы чолганыш бер-бер артлы тоташтырылган дисклар рәтеннән тора. Һәрбер дискта борылмалар радиаль юнәлештә күрше дискларда эчкә таба һәм тышка таба юнәлештә спираль рәвешендә чолгана. #* ''Фольгалы чолганыш'' — фольгалы чолганышлар калынлыгы миллиметрның уннан бер өлешләреннән алып берничә миллиметрга кадәр булган киң бакыр яки алюминий табагыннан ясала. ==== Өч фазалы ике чолганышлы трансформаторларның кушылу схемалары һәм төркемнәре ==== Өч фазалы трансформаторның һәр якның фаза чолганышларның өч төп кушылу ысулы бар: * Y-кушылу, ул шулай ук бетмен дип атала, монда барлык өч чолганыш та бергә һәрбер чолганышның бер очы белән нейтраль нокта яки йолдыз дип аталган ноктада тоташа. * Δ-кушылу, дельта-кушылу, яки өчпочмаклы кушылу атамасы астында мәгълүм, монда өч фаза чолганышы бер-бер артлы тоташкан һәм боҗра (яки өчпочмак) тәшкил итә. * Z-кушылу, шулай ук зигзаг дип атала. Трансформаторның беренчел яки икенчел яклары өстәрәк күрсәтелгән өч ысулның теләсә ниндие белән кушылган булырга мөмкин. Бу ысуллар шулай ук төрле характеристикалы берничә төрле комбинация кушылу тәкъдим итә, аларның сайлавы “үзәк” (сердечник) нинди тип булуына бәйле булырга мөмкин. Y-кушылу гадәттә иң югары көчәнешләр өчен, нейтраль нокта җиргә тоташтыру өчен булганда табигый сайлау булып тора. Теләсә нинди очракта да [[Артык көчәнеш (электротехника)|артык көчәнештән]] саклау өчен яки турыдан [[җиргә тоташтыру]] өчен нейтраль үтүле изолятор булуы каралган. Соңгы очракта экономия максатларында нейтраль изоляциясе дәрәҗәсе чолганышның фазы очының изоляция дәрәҗәсеннән кимрәк булырга мөмкин. Йолдыз белән тоташтырылган чолганышның отышлы ягы шунда ки, трансформация коффициентын регуляциясен ялгау нейтраль очта куелырга мөмкин булуы, шунда ук борылмалар саны ялгаучы җайланмасын урнаштырырга мөмкин булуы. Шуңа күрә борылмалар саны ялгау җайланмасы түбән дәрәҗә мантыйк көчәнеше булганда функцияләргә мөмкин, ә фазалар арасында көчәнешләр аермасы әһәмияткә алмаслык кечкенә булачак. Югарырак дәрәҗә көчәнештә борылмалар санын үзгәртүче ялгаучы җайланма куюга сарыф ителгән акчага караганда бу очракта икътисади сарыф итүләр әзрәк булачак. Йолдыз сыман тоташтыру трансформаторның бер ягында куллана, башка як өчпочмак ясап тоташтырылырга тиеш, бигрәк тә, йолдыз сыман тоташтыруның нейтрале корылма кую өчен планланган очракларда. Чолганышны өчпочмак сыман тоташтыру нейтраль буенча баручы нуль тәртипле (нулевой последовательности) ток өчен һәм йолдыз сыман тоташтыруның һәрбер фазасы өчен ампер-борылма балансын тәэмин итә, бу нуль тәртипнең (нулевой последовательности) тулы каршылыгының җитәрлек дәрәҗәсен бирә. Чолганышның өчпочмак сыман тоташтыруы булмаса, нуль тәртипле (нулевой последовательности) ток “үзәктә” (сердечник) нуль тәртипле (нулевой последовательности) ток кырларының барлыкка килүенә китерер иде. Әгәр дә “үзәкнең” (сердечник) өч сабы бар икән, бу җигүлектән җигүлеккә кадәр кыр бакның стеналары аша үтәчәк һәм җылылык чыгаруга китерәчәк. Бронялы “үзәк” (сердечник) белән очракта, яки “үзәкнең” биш сабы булганда, бу кыр әйләнүче ян саплар арасында үтәчәк һәм нуль тәртипле (нулевой последовательности) каршылык шактый артачак. Моның нәтиҗәсендә, ток җиргә ялгыш бәреп үтеп ялганса, саклау релесы эшләми торганга кадәр зәгыйфь булып китәргә мөмкин. Өчпочмак сыман тоташтыруда һәрбер фаза чолганышында ага торган ток <math>\sqrt{3}</math>га бүленгән фаза тогына тигез, шул ук вакытта йолдыз сыман тоташтыруда һәрбер фаза чолганышының сызыклы тогы челтәрнең сызыклы тогына тиңдәш. Икенче яктан караганда, бер үк көчәнеш өчен өчпочмак сыман тоташтыру йолдыз сыман тоташтыруга караганда өч мәртәбә күбрәк борылма булуны таләп итә. Чолганышны өчпочмак сыман тоташтыруны югары вольтлы трансформаторларда, ток зурлыгы зур булганда, ә көчәнеш чагыштырмача кечкенә булганда, мәсәлән, күтәрүче трансформаторларда иң түбән көчәнеш чолганышында кебек, кулланырга отышлы. Чолганышны өчпочмак сыман тоташтыру өченче (һәм аңа тапкырлыларга) гармоникага бер-бер артлы фаза чолгынышарыннан гыйбарәт өчпочмак эчендә әйләнергә мөмкинчелек бирә. Өченче гармоника токлары магнит агымнарының, һәм нәтиҗәдә икенчел чолганышта барлыкка килгән электр хәрәкәткә китерүче көчнең синусоидальлегенең бозылуыннан арыну өчен кирәк. Токның өченче гармоникасының барлык өч фазада да бер төрле юнәлешкә ия, бу токлар йолдыз сыман тоташтырылган, нейтрале изоляцияләнгән чолганышта әйләнә алмыйлар. “Үзәкнең” (сердечник) сабы 5 булганда, яки ул бронялы вариантта ясалган булса, магнитландыручы токта өченчел токларга кытлык барлыкка килгән көчәнешнең шактый дәрәҗәдә формасы бозылуына китерергә мөмкин. Трансформаторның өчпочмак сыман тоташтырылган чолганышы бу бозылуны бетерәчәк, чөнки өчпочмак сыман тоташтырулы чолганыш гармоник токларның сүнүен тәэмин итәчәк. Кайвакыт трансформаторларда өченчел Δ-тоташкан чолганыш каралган, бу чолганыш корылма бирү өчен түгел, ә көчәнешнең формасы бозылмасын өчен һәм нуль тәртипле (нулевой последовательности) тулы каршылыкны киметү өчен хезмәт итә. Мондый чолганышлар компенсацион дип атала. Беренче контур ягында фаза һәм нейтраль арасында корылма бирү өчен хезмәт иткән бүлүче трансформаторлар, гадәттә өчпочмак сыман тоташтырылган чолганыш белән тәэмин ителгән. Шулай да, өчпочмак сыман тоташтырылган чолганышта ток номиналь егәрлекнең минимумына җитәр өчен бик зәгыйфь булырга мөмкин, ә чолганыш үткәргеченең теләнгән үлчәме заводта ясап чыгару өчен бик җайсыз булырга мөмкин. Мондый очракларда югары вольтлы чолганыш йолдыз сыман тоташтырылган булырга мөмкин, ә икенчел чолганыш – зигзаг сыман тоташтырылган булырга мөмкин. Зигзаг сыман тоташтырылган чолганышның ике чыгышында әйләнүче нуль тәртибендәге (нулевой последовательности) токлар бер-берсен компенсацияләчәк, ә икенчел якның нуль тәртибендәге (нулевой последовательности) тулы каршылык күбесенчә чолганышларның ике тармагы арасында магнит кырының таратылу кыры белән билгеләнә, һәм шактый әһәмияткә алмаслык цифр белән күрсәтелә. Чолганышлар парын төрле тоташтыру ысулларын кулланып, трансформатор яклар арасында төле дәрәҗәдәге көчәнеш күчешен тәэмин итәргә була. Беренчел һәм икенчел чолганышлар арасында [[Электр хәрәкәткә китерүче көч|ЭХКК, ЭДС]]ның фазалар күчешен гадәттә '''тоташтырулар төркеме''' ярдәмендә тасвирлыйлар. Беренчел һәм икенчел, яки беренчел һәм өченчел чолганышлар арасында көчәнеш күчешен тасвирлау өчен гадәттә сәгать циферблаты белән мисал кулланыла. Бу фазалар күчеше 0° дән 360° ка үзгәрә алганга, ә күчеш 30° адым белән булганга , тоташтырулар төркемен билгеләү өчен 1 дән алып 12 гә кадәр саннар рәте сайлана, биредә һәрбер берәмлек 30° почмак күчешенә тәңгәл килә. Беренчел чолганышның фазасы 12-гә күрсәтә, ә икенчел якның тәңгәл килүче фазасы циферблатның икенче санына күрсәтә. Мисал өчен, иң еш очрый торган Yd11 комбинациясе ике як көчәнешләре арасында 30° күчеш булуын күрсәтә. Тимер юл трансформаторларында шулай ук «ялганышы өзелгән өчпочмак — тулы булмаган йолдыз» тоташтырулар төркеме очрый. === Бак === Бак беренче чиратта [[трансформатор мае|май]] өчен резервуар булып тора һәм шулай ук актив компонент өчен физик саклауны тәэмин итә. Ул шулай ук ярдәмчел җайланмалар өчен һәм идарә җиһазлары өчен нигез конструкция сыйфатында хезмәт итә. Эчендә актив компонент булган бакны май белән тутырганчы, аннан трансформатор изоляциясенең диэлектрик ныклыгын куркынычына яный торган барлык һава суырылып алына (шуңа күрә бак атмосфера басымын минималь деформация белән чыдау өчен ясала). Бакларны проектлаганда тагын бер исәпкә алына торган күренеш - трансформаторның “үзәге” (сердечник) эшләп чыгара торган тавыш ешлыкларның һәм бак детальләренең ешлыклар резонансының тәңгәл килүе, бу әйләнә-тирә мохиткә нурландырыла торган чит тавышны көчәйтергә мөмкин. Бакның конструкциясе майның температурага бәйле киңәюен рөхсәт итә. Күпчелек очракларда аерым киңәйтү бачогы куела, ул шулай ук киңәйтүче дип атала. Трансформаторның номиналь егәрлеге артканда трансформатор эчендә һәм тышында зур токлар йогынтысы конструкциягә тәэсир итә. Шул ук нәрсә бак эчендәге тарату магнит агымы белән була. Көчле ток узулы изоляторлар тирәли магнит булмаган материалдан кертелгән детальләр артык җылыту рискын киметәләр. Бакның югары үткәрүчәнлекле калканнардан эчке капланышы бак стеналары аша агымның узуын рөхсәт итми. Икенче яктан, магнит каршылыгы кечкенә булган материал агымны бак стеналары аша узганчы үзенә кертә. == Схемаларда билгеләнүе == Схемаларда трансформатор түбәндәгечә билгеләнергә мөмкин: : [[Рәсем:Trafo schema.svg]] == Трансформаторларның кулланылышы == Трансформаторлар ешрак [[электр челтәре|электр челтәрләрендә]] һәм төрле җиһазларның [[туклану чыганагы|туклану чыганакларында]] кулланыла. [[Рәсем:Threephasepolemountclose.jpg|250px|right|Электр тапшырулар сызыгында трансформатор]] === Электр челтәрләрендә кулланылыш === Үткәргеч чыбыкны җылытуга югалтулар [[Джоуль — Ленц законы|үткәргеч чыбык аша үтүче токның квадратына пропорциональ]] булганлыктан, электроэнергияне зур арага тапшырганда бик югары көчәнешләр һәм зур булмаган токларны куллану отышлы. Куркынычсызлык кагыйдәләрен истә тотып һәм изоляция массасын киметү өчен көнкүрештә бик үк югары булмаган көчәнешләрне куллану хәерле. Шуңа күрә иң отышлы электр энергиясен транспортлау өчен электр челтәрендә күп мәртәбә трансформаторлар кулланыла: башта [[электростанция]]ләрдә электр энергиясен транспортлау өчен [[генератор]]ларның көчәнешен арттыру өчен, ә аннан соң кулланучыларга яраклы булган дәрәҗәгә [[электр тапшырулар сызыгы]]ның көчәнешен киметү өчен. Электр челтәрендә өч фаза булганлыктан, көчәнешне әверелдерү өчен [[өч фазалы трансформатор]]лар, яки йолдыз яки өчпочмак схемасы буенча тоташтырылган өч бер фазалы трансформаторлар төркеме кулланыла. Өч фазалы трансформаторның “үзәге” (сердечник) барлык өч фаза өчен дә уртак. Трансформаторның [[Файдалы гамәл коэффициенты|ФГК (КПД)]] югары булса да (югары егәрлек трансформаторлар өчен – 99% тан да артыграк), электр челтәрләрнең бик егәрле трансформаторларында җылылык формасында чыгарыла (мәсәлән, 1 ГВт электростанция блогының типик егәрлеге өчен трансформаторда берничә мегаваттка кадәр егәрлек чыгарылырга мөмкин). Шуңа күрә электр челтәрләре трансформаторларында махсус суыту системасы кулланыла: трансформатор трансформатор мае яки махсус янмый торган сыеклык белән тутырылган бакта урнаштырыла. Май [[конвекция]] тәэсирендә яки бак белән егәрле [[радиатор]] арасында мәҗбүри рәвештә циркуляцияли. Кайвакыт майны су белән суыталар. “Коры” трансформаторлар чагыштырмача кечкенә егәрлектә (16000 кВт ка кадәр) кулланалар. === Электр туклану чыганакларында куллану === [[Рәсем:SmallTransformer.JPG|right|thumb|Компакт челтәр трансформаторы]] Электр җиһазларның төрле төеннәрен тукландыру өчен күп төрле көчәнешләр кирәк. Төрле зурлыктагы берничә көчәнешкә мохтаҗ җиһазлардагы электр тукландыру блоклары эчендә берничә икенчел чолганышлы трансформаторлар бар яки аларның схемаларында өстәмә трансформаторлар бар. Элек күбесенчә көнкүреш челтәре ешлыгында, ягъни 50-60 Гц та эшләүче трансформаторлар кулланылган. Хәзерге заман радиотехник яки электрон җайланмаларның (мәсәлән шәхси [[компьютер]]ларның туклану блокларында) туклану схемаларында югары ешлык импульс трансформаторлары киң кулланыла. Импульс туклану блокларында челтәрнең алмаш көчәнешен башта [[турылайткыч|турылайталар]], ә аннан соң [[инвертор (әверелдергеч)|инвертор]] ярдәмендә югары ешлыктагы импульсларга әверелдерәләр. Киңлек-импульс модуляциясе ([[Киңлек-импульс модуляциясе|КИМ (рус. ШИМ)]]) ярдәмендә идарә системасы көчәнешне тотрыкландырырга мөмкин итә. Моннан соң югары ешлык импульслары импульслы трансформаторга бирелә, һәм турылайту һәм фильтрациядән соң тотрыклы даими көчәнеш алалар. Элек челтәр трансформатор (50-60 Гц та эшли торган) күп җайланмаларның иң авыр детальләрнең берсе булып торган. Моның сәбәбе – трансформаторның сызыкча үлчәмнәре тапшырган егәрлеге белән билгеләнә, шул ук вакытта челтәр трансформаторының сызыкча үлчәме якынча ¼ дәрәҗәдәге егәреккә пропорциональ. Алмаш токның ешлыгын арттырып, трансформаторның үлчәмен киметергә мөмкин. Шуңа күрә хәзерге заман импульслы тукландыру блоклары шул ук егәрлектә сизелерлек дәрәҗәдә җиңелрәк. Югары ешлык комачауларның минималь дәрәҗәсен тәэмин итәргә кирәк булганда, мәсәлән, югары сыйфатлы тавыш уйнатуда кимчелекле яклары булуына кармастан 50-60 Гц та эшләүче трансформаторларны тукландыру схемаларында кулланырга дәвам итәләр. === Трансформаторның башка кулланылышлары === * Бүлүче трансформаторлар (трансформаторлы [[гальваник чишелеш]]). Электр челтәренең [[нейтраль чыбыгы]]«җир» белән контактка ия булырга мөмкин, шуңа күрә кеше бер үк вакытта фаза чыбыгын (һәм шулай ук начар изоляцияле җайланманың корпусын) һәм җиргә тоташтырылган әйбергә тотынса, кешенең тәне электр чылбырын ялгый, бу электр тогы белән бәрү куркынычын барлыкка китерә. Әгәр дә җайланма чылбырга трансформатор аша кушылган икән, җайланмага кул белән тотыну куркынычсыз, чөнки трансформаторның икенчел чылбырының җир белән бернинди дә контакты юк. * Импульслы трансформаторлар (ИТ). Аларның төп кулланышы турыпочмаклы электр импульсын тапшыруда (максималь текә фронт һәм киселеш (срез), чагыштырмача даими [[амплитуда]]). Ул гадәттә югары куышлылык белән периодик кабатланучы кыска вакытлы көчәнеш видеоимпульсларны трансформация өчен эшләнгән. Күпчелек очракларда импульслы трансформаторларга куелган төп таләп – ул трансформацияләнүче көчәнеш импульсларның формасын бозмыйча тапшыру; импульслы трансформаторларның керүенә теге яки бу форма көчәнеш йогынтысы булганда, чыгышта шул ук формадагы көчәнеш импульсын алырга кирәк, ләкин ул башка амплитудалы яки башка котыплыклы булырга мөмкин. * Үлчәү трансформаторлары. [[Реле саклавы һәм автоматика]] челтәрләрендә бик зур яки бик кечкенә алмаш көчәнешләрне үлчәү өчен кулланалар. * Даими ток үлчәү трансформаторы. Чынлыкта [[магнит көчәйткеч]]еннән гыйбарәт, ул кечкенә егәрлекле даими ток ярдәмендә көчле алмаш ток белән идарә итә. Турылайткыч кулланганда чыгыш тогы даими булачак, һәм керү сигналының зурлыгына бәйле булачак. * Үлчәү-көч трансформаторлары. Кечкенә һәм урта егәрлек (мегаваттка кадәр) алмаш ток генераторлары схемаларында киң кулланалар, мәсәлән, [[дизель-генератор]]ларында. Андый генератор беренчел чолганышы генератор йөкләнеше белән бер-бер артлы тоташтырылган үлчәү ток трансформаторыннан гыйбарәт. Икенчел чолганыштан алмаш көчәнеш алына, ул турылайткычтан соң роторның магнитлау чолганышына бирелә. (Әгәр дә генератор – өч фазалы икән, мәҗбүри рәвештә өч фазалы трансформатор кулланыла). Шулай итеп, генераторның чыгыш көчәнеше тотрыклыгына ирешеп була – йөкләнеш зуррак булган саен, магнитлау тогы зуррак һәм киресенчә. * Килештерүче трансформаторлар. Беренчел һәм икенчел чолганышның көчәнеш һәм токны әверелдерү законнарыннан (''I₁=I₂w₂/w₁,U₁=U₂w₁/w₂)'' күренгәнчә, беренчел чолганыш чылбыры ягыннан теләсә нинди икенчел чолганыштагы каршылык ''(w₁/w₂)²'' мәртәбә зуррак булып күренә. Шуңа күрә килештерүче трансформаторлар югары [[керү каршылыгы|керү]] яки [[чыгыш каршылыгы]]на ия [[Электроника (фән)|электрон җайланмалар]] каскадларына түбән омлы йөкләнеш тоташтыру өчен кулланыла. Мәсәлән, югары чыгыш каршылыгына [[тавыш ешлыгы көчәйткече]]нең чыгыш каскады ия булырга мөмкин, бигрәк тә [[электрон лампасы|лампаларда]] җыелган булган очракта, шул ук вакытта [[динамик баш|динамиклар]] бик түбән каршылыкка ия. Килештерүче трансформаторлар шулай ук [[озын сызык (радиотехника)|югары ешлык сызыкларында]] үтә файдалы, чөнки монда сызыкның һәм йөкләнешнең каршылыклары аермасы сызык ахырыннан чагылышка китерер иде, һәм, нәтиҗәдә, зур югалтуларга китерер иде. * Фазоинвертлаучы трансформаторлар. Трансформатор сигналның алмаш компонентасын гына тапшыра, шуңа күрә чылбырда барлык даими көчәнешләр дә уртак чыбыкка караганда да бер тамгага ия булган очракта да, трансформаторның икенчел чолганыш чыгышындагы сигналда уңай һәм тискәре ярымдулкын да булачак, шулай ук, әгәр дә трансформаторның икенчел чолганышның үзәген уртак чыбыкка тоташтырсак, бу чолганышның ике кырый чыгышларындагы көчәнешләр капма-каршы [[тирбәнешләр фазасы|фазаларга]] ия булачак. Киң алырга булырлык npn тибындагы үткәрүчәнлекле [[биполяр транзистор|транзисторлар]] чыкканчы, фаза инвертлаучы трансформаторлар каскадның ике транзистор базаларына капма-каршы котыплыклы сигналлар бирү өчен [[көчәйткечнең ике тактлы чыгышы|көчәйткечләрнең ике тактлы чыгышларында]] кулланылган. Шуңа өстәп, «электронның каршы корылмасы лампалар» булмаганлыктан, фаза инвертлаучы трансформатор ике тактлы чыгышлы [[электрон лампасы|лампа]] көчәйткечләрендә кирәк. == Эксплуатация == === Эшләү дәвере === [[Рәсем:Transformator 1.JPG|thumb]] [[Рәсем:Transformator 2.JPG|thumb]] Трансформаторның эш дәверен ике категориягә бүләргә мөмкин: # '''Икътисади эш дәвере''' — булган трансформаторның туктаусыз эшнең капиталлаштырылган бәясе бу трансформаторны эксплуатациядән капиталлаштырган табышлар бәясеннән артык була башлагач, икътисади эш дәвере тәмамлана. Башка сүзләр белән әйткәндә, аның ярдәмендә энергия трансформациясенә шартлы чыгымнар энергия трансформациясе базарында шундый ук хезмәтнең шартлы бәясеннән югарырак була башлагач, трансформаторның (актив буларак) икътисади гомер дәвере ахырга җитә. # '''Техник эш дәвере''' === Параллель режимда эш === Трансформаторларның параллель эше бик гади сәбәп өчен кирәк. Йөкләнеш кечкенә булганда, кечкенә трансформаторның буш йөреш югалтулары зур була, шуңа күрә аның урынына берничә кечкенәрәк егәрлекле трансформаторлар тоташтыралар, алар кирәге булмаганда схемадан өзеләләр. Ике яки күбрәк трансформаторны параллель тоташтырганда кирәк булган шартлар: # Параллель рәвештә фәкать беренчел һәм икенчел көчәнешләр арасында почмак гөнаһлыгы (погрешность) бер үк булган трансформаторлар эшли ала. # Югары һәм түбән көчәнеш якларында бер котыплыклы котыплар параллель тоташтырылган булырга тиеш. # Трансформаторлар якынча бер үк көчәнеш буенча тапшыру коэффициентына ия булырга тиеш. # Кыска ялганышның тулы каршылыгы көчәнеше бер үк булырга тиеш, ±10 % чикләрендә. # Трансформатор егәрлекләре нисбәте 1:3 тән тайпылырга тиеш түгел. # Борылмалар санын күчереп ялгаучы җайланмалар көчәнеш буенча тапшыру коэффициентын мөмкин кадәр якынрак бирүче торышларда булырга тиеш. Башка сүзләр белән әйткәндә, иң охшаш трансформаторларны кулланылырга кирәк дигән сүзне аңлата. Иң яхшы вариант бер үк модель трансформаторлар. Өстәрәк китерелгән таләпләрдән тайпылышлар шул өлкәгә карый торган белемнәрне кулланганда булырга мөмкин. === Ешлык === Трансформаторның беренчел чолганышының көчәнешләре бер үк булганда, 50 Гц ешлыгы өчен эшләнгән трансформатор, 60 Гц челтәр ешлыгы өчен кулланырга мөмкин, әмма киресенчә түгел. Шуңа өстәп куела торган электр җиһазларын алмаштырырга кирәк булырга мөмкин икәненә игътибар бирергә кирәк. Номиналь ешлыгыннан артык булган ешлыкта магнит үткәргечендә зыянлы токларның зурлыгы арта, магнит үткәргеченең һәм чолганышның җылынуы зур була һәм моннан килеп чыга торган хәлләр урын ала. === Трансформатор көчәнешен регуляцияләү === Электр челтәренең йөкләнешенә карап, аның көчәнеше үзгәрә. Кулланучыларның электр алгычларының нормаль эше өчен көчәнешнең бирелгән дәрәҗәдән рөхсәт ителгән чикләрдән күбрәк тайпылмавы кирәк, шул сәбәпле челтәрдә төрле регуляция ысуллары кулланыла. === Ватылу сәбәпләренең диагностикасы === {| class="standard sortable" |- !Ватылу төре||Сәбәп |- |Артык җылыну||Артык йөкләнеш |- | Артык җылыну||Түбән май дәрәҗәсе |- | Артык җылыну || Кыска ялганыш(лар) |- |Артык җылыну ||Җитәрлек булмаган суыту |- |Бәреп үтү||Артык йөкләнеш |- |Бәреп үтү||Майның пычрануы |- |Бәреп үтү||Түбән май дәрәҗәсе |- |Бәреп үтү||Борылмалар изоляциясенең искерүе |- |Өзелү||Начар эретеп ябыштыру сыйфаты |- | Өзелү||Кыска ялганыш вакытында каты электромеханик деформацияләр |- | Артык гөжләү||Шихтланган магнит үткәргеченең бастыруы зәгыйфьләнүе |- |Артык гөжләү||Артык йөкләнеш |- |Артык гөжләү||Симметрик булмаган йөкләнеш |- | Артык гөжләү||Чолганышта кыска ялганыш |} == Трансформаторның артык көчәнешләре == === Артык көчәнешләр төрләре === Куллану процессында трансформаторлар эш параметрларыннан артык көчәнешкә дучар ителергә мөмкин. Бу [[Артык көчәнеш (электротехника)|артык көчәнешләр]] озынлыгы буенча ике төркемгә классификацияләнә: * '''Кыска вакытлы артык көчәнеш''' — чагыштырмача озынлыгы 1 секундтан кимрәктән берничә сәгатькә кадәр тирбәнүче сәнәгать ешлыгындагы көчәнеш. * '''Узу артык көчәнеше''' — наносекундлардан алып берничә миллисекундка кадәр чикләрдәге кыска вакытлы артык көчәнеш. Үсү периоды берничә наносекундтан алып берничә миллисекундка кадәр тирбәнергә мөмкин. Узу артык көчәнеше тирбәнүче яки тирбәнмәүче булырга мөмкин. Гадәттә аларның тәэсире бер юнәлешле. Трансформатор шулай ук кыска вакытлы һәм узу артык көчәнешләре комбинациясенә дучар булырга мөмкин. Кыска вакытлы артык көчәнешләр узулы артык көчәнешләрдән соң барырга мөмкин. Артык көчәнешләр, аларның килеп чыгышын сыйфатлаучы төп ике төркемгә классификацияләнә: * '''Атмосфера тәэсирләре килеп чыгарган артык көчәнешләр'''. Күпчелек очракларда узу артык көчәнешләре трансформаторга тоташтырылган югары вольтлы тапшыру сызыклары янында яшен сугу нәтиҗәсендә барлыкка килә, әмма кайбер очракларда яшен импульсы трансформаторга яки тапшыру сызыгының үзенә сугарга мөмкин. Көчәнешнең пик зурлыгы яшен импульсының тогына бәйле һәм статистик алмаш зурлык булып тора. 100 кА дан артык яшен импульсы токлары теркәлгән. Югары вольтлы электр тапшыру сызыкларында үлчәүләрдә күрсәтелгәнчә, 50% очракта яшен импульсының токларының пик зурлыгы 10 нан алып 20 кА га кадәр чикләрдә урнашкан. Трансформатор һәм яшен импульсы тәэсире ноктасы арасында озынлык трансформаторны суккан импульс үсү вакытына йогынты ясый, трансформаторга кадәр ара азрак булган саен, вакыт кыскарак була. * '''Көч системасы эчендә формалашкан артык көчәнешләр'''. Бу төркем эксплутация шартлары яки көч системасын хезмәт итү шартлары үзгәрүе нәтиҗәсендә килеп чыккан кыска вакытлы да, узулы артык көчәнешләрне дә үзе эченә ала. Бу үзгәрешләр коммутация процессы бозылуы яки ватылу нәтиҗәсендә килеп чыгарга мөмкин. Вакытлы артык көчәнешләр җиргә кыска ялганыш, йөкләнешне бетерү яки түбән ешлык резонансы феномены тарафыннан китерелгән булырга мөмкин. Узу артык көчәнешләре системага тоташтыруларны еш ялгаганда һәм өзгәндә килеп чыга. Шулай ук алар тышкы изоляция янганда барлыкка килергә мөмкин. Реактив йөкләнешне күчереп ялгаганда, узу артык көчәнеше 6-7 мәртәбә артырга мөмкин, бу импульс үсүенең вакыты берничә өлеш микросекундларга кадәр автоматик өзгечтә күп мәртәбә узу тогының өзелүе нәтиҗәсендә килеп чыга. ==== Трансформаторның артык көчәнешләрне кичерү сәләте ==== Трансформаторлар заводтан чыгарылу алдыннан изоляциянең электр ныклылыгының билгеле сынауларын үтәргә тиеш. Бу сынауларны узу трансформаторның туктаусыз эксплуатациясе турында шаһит булып торалар. Сынаулар халыкара һәм милли стандартларда тасвирланган. Сынауларны узган трансформаторлар, эксплуатациянең югары ышанычлыгын раслыйлар. Югары дәрәҗә ышанычлыкның өстәмә шарты булып артык көчәнешләрнең җитәрлек чикләләүне тәэмин итү булып тора, чөнки трансформатор эксплуатация процессында тест сынауларына караганда җитдирәк артык көчәнешләргә дучар ителергә мөмкин. Системада барлыкка килергә мөмкин барча тип артык көчәнешләрнең дә үтә әһәмиятле икәнен ассызыкларга кирәк. Бу шартны нормаль үтәү өчен төрле тип артык көчәнешләрнең барлыкка килүен аңлау кирәк. Төрле тип артык көчәнешләрнең зурлыгы статистик үзгәрүче зурлык булып тора. Изоляциянең артык көчәнешләргә түзү сәләте шулай ук статистик үзгәрүче зурлык булып тора. == Шулай ук карагыз == * [[Килештерүче трансформатор]] * [[Автотрансформатор]] * [[Бифиляр кәтүк]] * [[Пьезотрансформатор]] * [[Тесла трансформаторы]] * [[Трансформаторларны сынау өчен комплекслы стенд]] * [[Икенчел электр тукландыру чыганагы]] == Әдәбият == # Основы теории цепей, Г. И. Атабеков, Лань, С-Пб.,-М.,-Краснодар, 2006. # Электрические машины, Л. М. Пиотровский, Л., «Энергия», 1972. # Силовые трансформаторы. Справочная книга/Под ред. С. Д. Лизунова, А. К. Лоханина. М.:Энергоиздат 2004. — 616 с ISBN 5-98073-004-4 # Электрические машины: Трансформаторы: Учебное пособие для электромех. спец. вузов/Б. Н. Сергеенков, В. М. Киселёв, Н. А. Акимова; Под ред. И. П. Копылова. — М.: Высш. шк., 1989—352 с ISBN 5-06-000450-3 # Электрические машины, А. И. Вольдек, Л., «Энергия», 1974. # Электромагнитные расчеты трансформаторов и реакторов. — М.: Энергия, 1981—392 с. # Конструирование трансформаторов. А. В. Сапожников. М.: Госэнергоиздат. 1959. # Расчёт трансформаторов. Учебное пособие для вузов. П. М. Тихомиров. М.: Энергия, 1976. — 544 с. # Расчёт и оптимизация тороидальных трансформаторов. С.В.Котенев, А.Н.Евсеев. - М.: Горячая линия - Телеком, 2011. - 287 с. == Искәрмә == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.radiolamp.ru/sprav/trans/transmain.html Классификация трансформаторов] * [http://www.transform.ru/articles/html/02theory/b000005.article Основные определения и принцип действия трансформатора] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111134807/http://www.transform.ru/articles/html/02theory/b000005.article |date=2012-01-11 }} * [http://model.exponenta.ru/electro/0070.htm Дубовицкий Г. П. Трансформаторы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330100751/http://model.exponenta.ru/electro/0070.htm |date=2009-03-30 }} * [http://www.connect.ru/article.asp?id=3960 Трансформация трансформатора. Ян Шнейберг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519131852/http://www.connect.ru/article.asp?id=3960 |date=2014-05-19 }} * [http://justmedia.ru/publications/index.php?articleid=9791 Трансформаторы — их виды и различия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419070754/http://justmedia.ru/publications/index.php?articleid=9791 |date=2012-04-19 }} * [http://www.elecab.ru/trans.shtml Трансформаторы. Справочник.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104104902/http://elecab.ru/trans.shtml |date=2012-01-04 }} * [http://energoproekt.blogspot.com/2009/05/sistemy-ohlajdeniya-transformatorov.html Расшифровка условного буквенно-числового обозначения трансформаторов и автотрансформаторов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122100602/http://energoproekt.blogspot.com/2009/05/sistemy-ohlajdeniya-transformatorov.html |date=2012-11-22 }} {{Навигация |Портал=Технология}} {{Сайланган мәкалә}} [[Төркем:Трансформаторлар| ]] 5x9zsmmem70q4d7szm6fonwwbu2ykj1 0 47919 6099614 4458519 2026-11-08T02:28:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099614 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tubeteika.JPG|thumb|Казакъ түбәтәе]] [[Файл:RU060 10.jpg|150 px|right|thumb|Русиядәге почта маркасы, 2010 ел]] {{TwinCYR|Tübätäy}} '''Түбәтәй''' — күбесенчә түгәрәк яки шакмак, [[конус]]сыман түбәле [[Төрки халыклар|төрек халыклары]]ның баш киеме. Әрсезгә кия торган түбәтәйләрне карарак төстәге тукымадан, ә бәйрәмнәрдә кияр өчен затлырак тукымалардан ([[ефәк]], бәрхет, парча) эшләнә. [[Энҗе]] яки алтын-көмеш җепләр, укалар белән дә чигелә ала. Зур казанышны ССРБда [[1950-еллар|1950нче еллар]]да казана. Ул вакыт аны барлык халыклар да милләтенә карамый кия башлый. == Галерея == <gallery widths=180 heights=180> Файл:5646-Linxia-City-market-porcelain-and-traditional-Linxia-sunglasses.jpg|<small>[[Хуэйцзу|Ганьсуй]] [[дунганнар]]ы түбәтәйләре</small> </gallery> == Моны да карагыз == * [[Кәләпүш]] == Тышкы сылтамалар == * [http://tatarkibet.ru/souvenirs/tyubeteyki_i_kalfaki/ Арча, Салават түбәтәйләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223234255/http://tatarkibet.ru/souvenirs/tyubeteyki_i_kalfaki/ |date=2011-12-23 }} * [http://luiza-m.narod.ru/foto/bashkiem.htm Татар түбәтәйләре] * [https://web.archive.org/web/20110913143228/http://www.sairamtour.com/uzbekistan/tubeteika_r.html Үзбәк түбәтәйләре] * [https://www.nigez.com/images/%D1%82%D2%AF%D0%B1%D3%99%D1%82%D3%99%D0%B9.png Түбәтәй рәсеме] [[Төркем:Баш киемнәре]] [[Төркем:Милли киемнәр]] 33e7mvizxqx5n6uta3lgbst0mazi1x1 0 48402 6099642 5488175 2026-11-08T03:31:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099642 wikitext text/x-wiki {{Тарихи дәүләт |исеме = Удмурт Автономияле Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсы |үзисеме = <small>{{lang-ru|Удмуртская Автономная Сәвитская Социалистическая җɵмһүрᴎят}} </small><br /><small>{{lang-udm|Удмурт Автономной Сәвит Социалист җɵмһүрᴎят</small>}} |байрак = Flag of the Udmurt ASSR.svg |байрак тасвирламасы = |герб = Emblem of the Udmurt ASSR.svg |герб тасвирламасы = |карта = Udmurt ASSR in the Soviet Union (European part).svg |type_before = |p1 = Удмурт автономияле өлкәсе |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |барлыкка килгән = [[28 дᴎкәбеp]] [[1934 ел]] |юкка чыккан = [[4 ʜаябеp]] [[1990 ел]] |s1 = Удмуртия |flag_s1 = Flag of Udmurtia.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |s6 = |flag_s6 = |s7 = |flag_s7 = |s8 = |flag_s8 = |s9 = |flag_s9 = |s10 = |flag_s10 = |s11 = |flag_s11 = |s12 = |flag_s12 = |s13 = |flag_s13 = |s14 = |flag_s14 = |s15 = |flag_s15 = |шигарь = «[[Барлык илләрнең пролетарийлары, берләшегез!|Вань кунъёсысь пролетарийёс, огазеяське!]]» |башкала = [[Ижау]] |тел = [[ар теле|Удмурт]], [[Рус теле|Рус]] |идарә итү төре = [[Сәвит җɵмһүрᴎятсы]] |шәһәрләр = |мәйдан = 42 100 км² |халык = 1 605 663 кеше ([[1989]]) |валүта = [[сум]] |өстәмә параметр = Интернет домены |параметрның эчтәлеге = .su }} '''Удмурт Автономияле Сәвит Социалистик җɵмһүрᴎятсы''' ({{lang-ru|Удмуртская Автономная Сәвитская Социалистическая җɵмһүрᴎят}}, {{lang-udm|Удмурт Автономной Сәвит Социалист җɵмһүрᴎят}}) — [[1930]]-[[1990]] елларда хәзерге [[Удмуртия]] территориясендә урнашкан җɵмһүрᴎят. == Тарих == Удмурт АССР [[1934 ел]]ның [[28 дᴎкәбеp|28 декабрендә]] [[БҮБК]] карары нигезендә барлыкка килә. [[1935]]—[[1936 ел]]ларда — [[Киров крае]] cастaфында. [[1937 ел]]да Сарапул, Каракүл, һәм Кыяс районнары Киров өлкәсе cастaфыннан Удмурт АССР cастaфына тапшырыла. [[1930-еллар]]да, индустриализация чикләрендә, җɵмһүрᴎятда сәнәгать кәcəбәләрнең төзү башлана. Нәтиҗәсендә, шәһәрләрдә яшәүче кешеләрнең өлеше 26%тан ([[1939 ел]]) 57%ка ([[1979 ел]]) күтәрелгән. [[1990 ел]]ның [[4 ʜаябеp|4 ноябрендә]] Удмурт АССРның Югары Сәвиты җɵмһүрᴎятның [[суверенитет]]ны игълан итте. [[1994 ел]]дагы Конституция буенча, Удмуртия — [[Россия Федерациясе]] cастaфында дәүләт. == Халык == === Миили cастaф === Милли cастaф: {| class="standard" ! Милләт ! [[1939]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=74 Всесоюзная перепись населения 1939 года]</ref>, % ! [[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=87 Всесоюзная перепись населения 1959 года]</ref>, % ! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=58 Всесоюзная перепись населения 1970 года]</ref>, % ! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=59 Всесоюзная перепись населения 1979 года]</ref>, % ! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=55 Всесоюзная перепись населения 1989 года]</ref>, % |- |[[Руслар]]|| align="right" | 55,7 || align="right" | 56,8 || align="right" | 57,1 || align="right" | 58,3 || align="right" | 58,9 |- |[[Арлар|aрлар]]|| align="right" | 39,4 || align="right" | 35,9 || align="right" | 34,2 || align="right" | 32,1 || align="right" | 30,9 |- |[[Татарлар]]|| align="right" | 3,3 || align="right" | 5,3 || align="right" | 6,1 || align="right" | 6,6 || align="right" | 6,9 |- |} === Халык саны === {| class="standard" ! [[1939]] ! [[1959]] ! [[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php]</ref> ! [[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php]</ref> ! [[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg1.php]</ref> |- | align="right" | 1 219 350 || align="right" | 1 336 927 || align="right" | 1 417 675 || align="right" | 1 492 172 || align="right" | 1 605 663 |- |} == Административ бүленеш == {|class="standard" width="60%" |-style="background:#ddd;" ! № ! Районның <br /> исеме<ref>{{Cite web |url=http://www.udmgossovet.ru/samoupravlenie/regions/ |title=Муниципальные образования УР |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516212424/http://www.udmgossovet.ru/samoupravlenie/regions/ |archivedate=2011-05-16 |accessdate=2011-05-16}}</ref> ! Административ<br />үзәге ! Халык саны ([[1989]]) |- | align="center" | 1 || [[Алнаши районы]] || [[Алнаши]] || 27 519 |- | align="center" | 2 || [[Балезино районы]] || [[Балезино]] || 50 462 |- | align="center" | 3 || [[Вавож районы]] || [[Вавож]] || 24 270 |- | align="center" | 4 || [[Воткинск районы]] || [[Воткинск]] || 24 831 |- | align="center" | 5 || [[Глазов районы]] || [[Глазов]] || 28 216 |- | align="center" | 6 || [[Грахово районы]] || [[Грахово]] || 16 401 |- | align="center" | 7 || [[Дебөсы районы]] || [[Дебөсы]] || 17 865 |- | align="center" | 8 || [[Завьялово районы]] || [[Завьялово (Удмуртия)]] || 48 474 |- | align="center" | 9 || [[Игра районы]] || [[Игра (Удмуртия)|Игра]] || 50 310 |- | 10 || [[Камбарка районы]] || [[Камбарка]] || 23 144 |- | 11 || [[Каракүл районы]] || [[Каракүл (Удмуртия)|Каракүл]] || 15 911 |- | 12 || [[Кез районы]] || [[Кез]] || 38 083 |- | 13 || [[Кизнәр районы]] || [[Кизнәр]] || 35 380 |- | 14 || [[Кыяс районы]] || [[Кыяс]] || 14 508 |- | 15 || [[Красногорское районы]] || [[Красногорское (Удмуртия)]] || 17 372 |- | 16 || [[Кече Пурга районы]] || [[Кече Пурга]] || 35 080 |- | 17 || [[Мәжгә районы]] || [[Мәжгә]] || 36 215 |- | 18 || [[Сарапул районы]] || [[Сарапул]] ([[1991 ел]]дан — [[Сигаево]]) || 25 990<ref>[[Сарапул]]дан тыш</ref> |- | 19 || [[Селты районы]] || [[Селты]] || 19 918 |- | 20 || [[Сөмсә районы]] || [[Сөмсә]] || 24 213 |- | 21 || [[Ува районы]] || [[Ува]] || 42 571 |- | 22 || [[Шаркан районы]] || [[Шаркан]] || 28 163 |- | 23 || [[Юкаменское районы]] || [[Юкаменское]] || 16 874 |- | 24 || [[Якшур-Бодья районы]] || [[Якшур-Бодья]] || 25 467 |- | 25 || [[Яр районы]] || [[Яр (Удмуртия)]] || 25 241 |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Pəcəй Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар Җɵᴍhүриᴙте}} [[Төркем:Pəcəй Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар Җɵᴍhүриᴙте җɵмһүрᴎятлары]] [[Төркем:Удмуртия тарихы]] 31kgekgzmrya9q6of6u5lrhhqchdlec 0 48416 6099648 5839491 2026-11-08T03:56:19Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099648 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bees hive.jpg|300px|thumb|Умарта тишеге.]] '''Умартачылык''' — бал, балавыз һәм башка умартачылык продуктларын алу, [[үсемлекләр]]не серкәләндерү максатыннан, [[Бал корты|бал кортларын]] үрчетү белән шөгылләнүче [[авыл хуҗалыгы]] тармагы. ==Умартачылык продуктлары == [[Файл:Beekeeping-products.jpg|thumb|«Умартачылык продуктлары»,Вроцлав.]][[Файл:Making-skep-beehive.jpg|thumb|Умартачылар.]] * [[бал]], * [[Тома балавыз]] (прополис) - кортлар бөреләрнең сумалалы бүлендекләрен җыеп һәм аларны үз ферментлары белән эшкәртеп әзерли торган корт җилеме. [[Бактерия]]гә, [[вирус]]ка һәм [[паразитлар]]га каршы нәтиҗә бирә. Пешкән, яраланган, ашказаны җәрәхәте, [[туберкулез]] вакытында файдаланыла. [[Теш]] авыртуын баса. * [[Серкә]] - ул [[аксым]], май, [[углевод]], витамин, минераль матдәләргә бай. Депрессиядән алып балага узмауга кадәр һәм [[яман шеш]] кебек чирләрдән файдалы. Авыруларга каршы торучанлыкны арттыра. * [[Корт анасы сөте]] - яшь туендыручы бал кортлары бизләрендә ана корт салган күкәй кәрәзләрендә үсүче кортларны туендыру өчен эшкәртелә. Баш мие эшчәнлеген, аппетитны, йокыны, хәтерне яхшырта. Аның составында В һәм РР төркеме витаминнары, фолий кислотасы, микроэлементлар: [[калий]], [[кальций]], [[натрий]], [[магний]], [[тимер]], [[цинк]] һәм башкалар бар. * [[Бал икмәге]] (перга) - кортлар җыйган һәм кәрәз тишекләренә тутырылган чәчәк серкәсе. Аның составында бөтен билгеле [[витаминнар]] һәм алыштыргысыз [[аминокислоталар]], иллегә якын фермент, дистәләгән углевод, микроэлемент һәм гормоннар бар. Аз канлылык, анемия, ашказаны җәрәхәте вакытында нәтиҗәле, [[иммунитет]]ны көчәйтә, [[гемоглобин]] һәм [[эритроцит]]ларны арттыра. * [[Сорыкорт сөте]] - [[А витамины]] күләме буенча [[балык мае]]ннан соң икенче урында тора. Аксым, пептидлар, алыштыргысыз аминокислоталар, липидлар, гормоннар, макро- һәм микроэлементларга бай. [[Җенес органнары]] дисфункцияләрендә, [[психиатрия]], [[гастроэнтерология]]дә аеруча файдалы.<ref>http://rss.tatar-inform.ru/webtv/raionpress/2010/tat_43.pdf{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Шулай ук: * [[балавыз]], * [[чыршын]], * [[үле бал кортлары]], * [[бал корты агуы]], * [[забрус]] * [[кау гомогенаты]]. == Тарих == [[Файл:DSC00673 - bees at Emwatsi.JPG|thumb|Кенияда умарта]] Умартачылыкның тарихи этаплары: * Кыргый умартачылык — ау ярдәмендә агач куышыннан бал вә балавыз табу. * [[Куышлы умартачылык]]. * Тубаллы умартачылык (бал кортларын махсус тубалларда үрчеткәннәр). * Рамлы умартачылык (бал кортларын [[умарта]]ларда үрчеткәннәр) . Беренче рамлы умартаны [[Украина]] [[умартачы]]сы [[Петр Прокопович]] [[1814 ел]]да булдыра. Ә [[Америка Кушма Штатлары|америкалы]] [[Лоренц Лорен Лангстротом]] [[1851 ел|1851нче ел]]да өстән алынмалы рамлы умарталар булдыра<ref>[http://www.pchelovod.com/prod402.html]</ref>/. [[Чехия|Чех]] умартачысы Ф.Грушко [[бал аеру аппараты]] уйлап тапкач умартачылык тагы да җайлаша. == Бал алу == <gallery> Image:Protection.jpg|Умартачы рамнар ала Image:Langstroth Frames.jpg|Өлгергән баллы рам Image:Smoker.jpg|Төтен куу Image:Broodcomb.jpg|Баллы рам Image:Opening-cells.jpg|Кәрәзләрне ачу Image:Discovered_honey.jpg|Кәрәзләрне ачу Image:Fork-Beekeeping.jpg|Кәрәзләрне ачу Image:Extractor Beekeeping.jpg|Бал аеру Image:Filtering_of_honey.jpg|Бал фильтрлау Image:Honey-miel.jpg|Өлгергән бал </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Аветисян Г. А., Пчеловодство, М., 1965; * Учебник пчеловода, 5 изд., М., 1973. * Глазов Г. В. Начала пасечного ремесла по системе инженера Г. В. Глазова. (Комплект чертежей и технологическая карта ухода за пчелами) Псков — Печоры, 1996 г. * Глазов Г. В. Пчеловодство как ремесло. Новгород, Русская провинция, 1992 г. * Глазов Г. В. Пчелиная охота. Ловля вольных роев по системе Г. В. Глазова. Республиканская школа передового опыта Российского Национального Союза пчеловодов. Псков. Печоры 2005. * Пчеловодство журналы (10 номеров в год). == Сылтамалар == * [http://pchelovodstvo-med.ru/ Современное пчеловодство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120210948/http://pchelovodstvo-med.ru/ |date=2012-01-20 }}- статьи о современном пчеловодстве и его особенностях * [https://web.archive.org/web/20120215084611/http://bdjola.com/ Пчеловодство] как полезное хобби [[Төркем:Умартачылык]] lsf2gkku9afuqg92xehyurs8u5cmgy4 0 49149 6099755 4402282 2026-11-08T09:05:08Z ~2026-52585-26 62771 /* */ 6099755 wikitext text/x-wiki {{twinCYR|Canğäli xan}} {{Шәхес | исем = Җангали | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Җангали | һөнәр = | туу датасы = 1516 | туу җире = [[Касыйм]], [[Касыйм ханлыгы]] | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 25.09.1535 | үлем җире = [[Иске Казан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Җангали хан''' — [[Касыйм ханлыгы|Касыйм]] һәм [[Казан ханлыгы|Казан]] ханлыкларының ханы. [[Шәехәүлияр хан]] улы, [[Шаһгали]] кардәше. [[1519 ел]]да, Шаһгали Казанга киткәч, [[Василий III]] тарафыннан [[Касыйм ханлыгы]] идарәчесе булып билгеләнә. [[1532 ел]]да Мәскәү яклы Казан аксөякләре соравы белән Казанга идарә итәргә алына, ләкин чынбарлыкта аның идарәчелеге вакытында [[Булат Ширин]] һәм [[Гәүһәршат]] дәүләтне җитәкли. [[1533 ел]]да [[Сөембикә]]гә өйләнә. Василий III вафат булганнан соң тәхеттән куып чыгарыла. [[Иске Казан]]га сөргенгә җибәрелә һәм анда үтерелә. == Шулай ук карагыз == {{Портал|Шәхесләр}} {{Rq|stub}} {{Казан ханлыгы ханнары}} [[Төркем:Татар ханнары]] [[Төркем:Казан ханнары]] fghyjo5uw78va4qtupkwpez3bzv68h3 0 49473 6099779 4412710 2026-11-08T10:06:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099779 wikitext text/x-wiki [[Файл:Illustration at page 11 of The Perverse Widow and The Widow, 1909.png|thumb|Хокук белгечләре эшли]] '''Хокук белгече''' (кыскача ''хокукчы'') ({{lang-la|jus — хокук}}) ({{lang-de|Jurist}}, {{lang-en|Jurist}}) — [[хокук]] белемнәре буенча белгеч. {{rq|stub|check}} == Шулай ук карагыз == * [[Хокук белгече көне]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20170912215338/http://www.kt-lospo.com/0201.htm Краткая характеристика специальности 030503 Правоведение] - Квалификация выпускника – юрист. [[Төркем:Һөнәрләр]] [[Төркем:Хокук]] qijknh7yz1hrbbtrng1k60phklstyzh 0 50601 6099432 4081312 2026-11-07T14:01:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099432 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Советский (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = [[штп]] |татар исеме = Советский |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 56 |lat_min = 45 |lat_sec = 00 |lon_deg = 48 |lon_min = 29 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Республика |төбәк = Мари Ил |төбәк җәдвәлдә = Мари Ил |район төре = муниципаль район |район = Советский районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1958 |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 10 667 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +4 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 425400 |почта индекслары = |автомобиль коды = 12 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Советский''' ({{lang-ru|Советский}}, {{lang-mhr|У Роҥго — «Яңа Ронга»}}) — [[Мари Ил]]дә [[штп|шәһәр тибындагы бистә]], [[Советский районы (Марий Эл)|Советский районының]] административ үзәге. Халык саны — 10 667 кеше (2010 ел). == География == Посёлок Ронга елгада, [[Йошкар-Ола]]дан 42 километр төньяк-көнчыгыштарак урнашкан. == Тарих == Посёлок 1958 елда нигезләнә. [[штп|Шәһәр тибындагы посёлогы]] статусын [[1965 ел]]да ала. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=64% |- class='bright' ! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php</ref> !! [[2002]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php</ref> !! [[2010]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |access-date=2012-05-08 |archive-date=2011-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |dead-url=yes }}</ref> |- class='bright' || 5 019 || 7 750 || 11 380 || 10 806 || 10 667 |} Милли состав (2002): [[чирмешләр]] – 48,7%, [[руслар]] – 46,3%, [[татарлар]] – 3,2%. <ref name='база'>{{Citation |title=База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |access-date=2013-06-14 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 terrus.ru — база данных России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016113210/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 |date=2012-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20120504015134/http://ruspostindex.ru/12/0.html Почтовые индексы Марий Эл] * [http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml ОКАТО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305014727/http://www.terrus.ru/sources/stat/okato/id441.shtml |date=2012-03-05 }} {{Мари Илнең шәһәр тибындагы бистәләре}} {{Мари Ил}} [[Төркем:Мари Иленең шәһәр тибындагы бистәләре]] [[Төркем:Мари Иле район үзәкләре]] [[Төркем:Советский районы торак пунктлары]] 3wdwrvlftnt7xhkjtnyqzz0w98kvifl 0 50862 6099743 5535466 2026-11-08T08:44:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099743 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәһимә Хисамова | рәсем = Ф.Хисамова.jpg | рәсем_зурлыгы = 250 | alt = <!--Фәһимә Хисамова--> | рәсем язуы = <small>Фәһимә Хисамова</small> | тулы исем = Фәһимә Миргали кызы Хисамова | һөнәр = тел галиме, профессор | туу датасы = 01.12.1936 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]] {{туу җире|Баулы районы|Ютазы районында}}, [[Кәрәкәшле]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 17.09.2018 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын =[[Нурмөхәммәт Хисамов]] | балалар = Айваз, Нияз, Айдар | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Хисамова}} '''Фәһимә Миргали кызы Хисамова''' (''[[1936 ел]]ның [[1 декабрь|1 декабре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Ютазы районы]], [[Кәрәкәшле]] — [[2018 ел]]ның [[17 сентябрь|17 сентябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — күренекле [[татар]] галимәсе, тел белгече, филология фәннәре докторы, татар теле өлкәсендә дистәләгән хезмәт авторы. [[Татарстанның атказанган укытучысы]]. [[Татарстанның атказанган фән эшлеклесе]]. Профессор ([[1998]]). == Тәрҗемәи хәле == Ул [[1936 ел]]ның [[1 декабрь|1 декабрендә]] [[Ютазы районы]]ның [[Кәрәкәшле]] авылында дөньяга килә. [[1955 ел|1955]]-[[1960 ел|1960]] елларда [[Казан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе бүлегендә укый. [[1967 ел|1967]]-[[1970 ел|1970]] елларда — [[Казан дәүләт университеты]]ның татар теле кафедрасы каршындагы аспирантурада укый (җитәкче проф. [[Диләрә Тумашева|Д.Г. Тумашева]]). [[1971 ел]]да филология фәннәре кандидаты исеменә лаек була. [[1995 ел]]да «Иске татар рәсми язуының гамәлдә булуы һәм үсүе (XVI – XIX гг.башы») темасына филология фәннәре докторлыгына диссертация яклый. [[1998 ел]]дан — профессор. [[2018 ел]]ның [[17 сентябрь|17 сентябрендә]] 81 яшендә [[Казан]]да вафат<ref>[https://www.azatliq.org/a/29494879.html Тел галимәсе Фәһимә Хисамова вафат.] [[Азатлык радиосы]], 17.09.2018</ref>. == Хезмәт юлы == * [[1999]]-[[2007]] [[Казан дәүләт университеты|КДУ]]ның татар филологиясе һәм тарих факультетының татар теле кафедрасы мөдире. * Хәзерге вакытта [[Казан дәүләт университеты|КФУ]] Филология һәм сәнгать институтының татар филологиясе бүлекчәсе хәзерге заман татар теле һәм аны укыту методикасы кафедрасы профессоры вазифасында. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстанның атказанган укытучысы]]. * Татарстанның атказанган фән эшлеклесе.<ref>{{Citation |title=Ютазы рәсми сайтының «Районның шәрәфле ватандашлары» бүлегендә |url=http://jutaza.tatarstan.ru/rus/raion/pochet.htm |access-date=2015-04-21 |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611102543/http://jutaza.tatarstan.ru/rus/raion/pochet.htm |dead-url=yes }}</ref> == Гаиләсе == Ире [[Нурмөхәммәт Хисамов]] (1937―2022). Балалары: Айваз ― эшмәкәр; игезәкләр Айдар (1962―2019), Нияз ― рәссамнар.<ref>[[Гөлүсә Закирова]]. «Тәрбия дип, мөгез чыгармагыз!» [[Гаилә һәм мәктәп (журнал)|«Гаилә һәм мәктәп»]], 2014 ел, ноябрь, 18-19нчы бит.</ref> ==Әсәрләре== * [http://adiplar.narod.ru/khisamova.htm Әдәби телебезнең кыйммәтле ядкәре]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20090627135522/http://www.ksu.ru/persons/11103.ru.html Хисамова Фагима Миргалиевна] {{ref-ru}} * [http://www.tataroved.ru/nauka/centers/tatfak/kaf3/zavo/ Хисамова Фагима Миргалиевна] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/1049775.html Профессор хыялы: дәүләтчелек, университет] * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2011/10/20/70212/ Фәһимә Хисамова: “Хәзер телне өйрәнүдә функциональ-тематик юнәлешкә күчү бик әһәмиятле”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212324/http://tat.tatar-inform.ru/news/2011/10/20/70212/ |date=2016-03-04 }} * [http://adiplar.narod.ru/khisamova.htm Әдәби телебезнең кыйммәтле ядкяре]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}} {{Татарстан Республикасының Атказанган укытучылары}} {{DEFAULTSORT:Хисамова, Фәһимә}} [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Тел галимнәре]] [[Төркем:Татар тел белгечләре]] [[Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Татар профессорлары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Филология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Казанның мөселман зиратында җирләнгән шәхесләр]] m6wr3zi1yh5vi4211bnfh4kuq2ew63y 0 50874 6099808 4411659 2026-11-08T10:55:27Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099808 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Тимергалиев}} '''Хәмдүнә Тимергалиева''' (''[[1949 ел]]ның [[24 май|24 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Борай районы]], [[Котлыяр]] — [[2020 ел]]ның [[14 сентябрь|14 сентябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — танылган җырчы (''меццо-сопрано'', эстрада, [[татар халык җырлары|халык җырлары]]), [[ТАССР атказанган артисты|ТАССРның атказанган]] (1987), [[Татарстан АССР халык артисты|Татарстан АССР]]ның (1991) һәм [[Башкортстанның халык артисты|Башкортстанның]] (2020) халык артисты. == Биографиясе == [[Файл:Hamduna.jpeg|200px|thumb|left|]] Тимергалиева Хәмдүнә Сәетгали кызы [[1949 ел]]ны [[Башкортстан АССР]]ның [[Борай районы]] [[Котлыяр]] исемле кечкенә татар авылында колхоз рәисе гаиләсендә дөньяга килгән.<ref name="ШК" /> Мәктәп тәмамлагач, Уфа телефон элемтәсе станциясендә 4-нче разрядлы монтажчы булып эшли.<ref name="ШК">[http://shahrikazan.ru/news/intervyu/khmdn-timergalieva-rukhi-yaktan-kchsez-bulsam-kptn-l-idem Хәмдүнә Тимергалиева: «Рухи яктан көчсез булсам, күптән үлә идем»]</ref> [[Уфа сәнгать училищесы]]н тәмамлый.<ref name="ШК" /> [[1976]]-[[1987]]/[[1998 ел|1998]] елларда Казанда [[Татар дәүләт филармониясе]]ндә эшли, [[Эмиль Җәләлетдинов]] төркемендә «Гармун моңнары» дигән җырны беренче тапкыр башкара. Шулай ук, [[Габдулла Рәхимкулов]], [[Илһам Шакиров]] төркемнәрендә эшләргә туры килә. 1998дән «[[Салават Фәтхетдинов|Салават]]» җыр театр-студиясендә, 2016дан Татар дәүләт филармония буендагы «Илһамият» төркемендә. «TMTV» телеканалының «Барс-Медиа» продюссерлык үзәге белән хезмәттәшлек итә. Репертуарында 1000ләп җыр бар, шулардан 200-е татар халык җырлары. 2020 елның 14 сентябрендә Казанда вафат<ref>[https://www.idelreal.org/a/30837287.html Скончалась народная артистка Татарстана Хамдуна Тимергалиева.] [[Азатлык радиосы]], 14.09.2020</ref>. Казан шәһәренең [["Курган" зираты (Казан)|«Курган» зиратында]] җирләнгән<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/15-09-2020/kazanda-h-md-n-timergalieva-bel-n-hushlashtylar-5771533Казанда Хәмдүнә Тимергалиева белән хушлаштылар.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Татар-информ]], 15.09.2020</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1987 — [[Татарстан АССР атказанган артисты]] * 1991 — [[Татарстан АССР халык артисты]] * 2020 — [[Башкортстанның халык артисты]] (Дәрәҗәле исем бирү турындагы Указга Башкортстан Республикасы башлыгы [[Радий Хәбиров]] 2020 елның 10 февралендә кул куйган)<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/society/14-09-2020/ona-ob-etom-ne-uznala-timergalievoy-prisvoeno-zvanie-narodnoy-artistki-rb Тимергалиевой присвоено звание народной артистки Башкирии.] [[Татар-информ]], 14.09.2020</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/15-09-2020/h-md-n-timergalievaga-vafatynnan-so-bashkortstanny-halyk-artisty-iseme-tapshyryldy-5771549Хәмдүнә Тимергалиевага вафатыннан соң Башкортстанның халык артисты исеме тапшырылды.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Татар-информ]], 15.09.2020</ref> == Хәтер == [[Файл:Hamduna 1.jpg|200px|thumb|right|[[Хәмдүнә Тимергалиева (китап)|«Хәмдүнә Тимергалиева: истәлек-очерклар, интервьюлар»]] китабы. К., «Ак Бүре», 2020]] * [[2018 ел]]да [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе|Татар филармониясе]] скверында «Хәмдүнә Тимергалиева истәлегенә» чыршы утыртылган. <ref>{{cite web|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/1298364.htm|title=В сквере Татарской государственной филармонии будет посажено дерево от имени легендарной татарской певицы, народной артистки Республики Татарстан Хамдуны Тимергалиевой|publisher=[[Министерство культуры Республики Татарстан]]|date=5 октября 2018|accessdate=20 сентября 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204103456/https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/1298364.htm|archivedate=2024-12-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/culture/07-10-2018/v-skvere-tatgosfilarmonii-poyavitsya-imennoe-derevo-pevitsy-hamduny-timergalievoy-5103805|title=В сквере Татгосфилармонии появится «именное» дерево певицы Хамдуны Тимергалиевой|publisher={{нп5|Татар-информ|Татар-информ|tt|Татар-информ}}|date=7 октября 2018|accessdate=20 сентября 2020|archive-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202153044/https://www.tatar-inform.ru/news/culture/07-10-2018/v-skvere-tatgosfilarmonii-poyavitsya-imennoe-derevo-pevitsy-hamduny-timergalievoy-5103805|deadlink=no}}</ref>. * [[2020 ел]]да [[Борай районы]] үзәге [[Борай (Башкортстан)|Борай]] авылындагы урамнарның берсенә аның исемен бирү планы турында игълан ителгән.<ref>{{cite web|url=https://www.idelreal.org/a/30840028.html|title=В Башкортостане появится улица в честь Хамдуны Тимергалиевой|publisher=[[Радио «Свобода»|Idel.Реалии]]|date=15 сентября 2020|accessdate=20 сентября 2020|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919030412/https://www.idelreal.org/a/30840028.html|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|url=https://buraevo.bashkortostan.ru/presscenter/news/306038/|title=Вчера в Казани проводили в последний путь народную артистку Татарстана и Башкортостана|publisher=[[Бураевский район|Администрация Бураевского района]]|date=16 сентября 2020|accessdate=20 сентября 2020|archive-date=2020-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124153927/https://buraevo.bashkortostan.ru/presscenter/news/306038/|deadlink=no|archivedate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124153927/https://buraevo.bashkortostan.ru/presscenter/news/306038/}}</ref> * [[2020 ел]]да [[Казан]]ның «Ак Бүре» нәшриятында [[Хәмдүнә Тимергалиева (китап)|«Хәмдүнә Тимергалиева: истәлек-очерклар, интервьюлар»]] әдәби-нәфис басмасы дөнья күргән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://www.azatlyk.org/content/article/1930649.html Хәмдүнә давыл чыгара ] * [http://www.azatliq.org/content/article/26793782.html Хәмдүнә Тимергалиева: "Көч-куәтем әлегә җитә, киләчәге хәерле булсын"] * [https://web.archive.org/web/20160305024428/http://kiziltan.ru/kultura/601-zebezne-hmdn.html Үзебезнең Хәмдүнә] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{Портал|Шәхесләр|Музыка}} {{Rq|stub}} {{DEFAULTSORT:Тимергалиева, Хәмдүнә}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:ТАССР халык артистлары]] [[Төркем:ТАССР атказанган артистлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт филармониясе]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Меццо-сопрано]] [[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] 0wlz0xmter9f415l1nwspkyvheh3d6x 0 51070 6099818 6000176 2026-11-08T11:10:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099818 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Хәсәнгата Мөхәммәт улы Габәши''' ({{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — күренекле татар галиме, тарихчы, мөгаллим, дин һәм җәмәгать эшлеклесе, [[җәдитчелек]] [[хәрәкәт]]енең мәшһүр вәкиле. == Тәрҗемәи хәле == Ул [[Казан өязе]]нең (хәзерге [[Татарстан]]ның [[Биектау районы]]) [[Кече Солабаш]] авылында мулла гаиләсендә дөньяга килә. Укырга-язарга өйрәнү, [[Коръән]] нигезләре һәм Көнчыгыш телләре буенча беренче дәресләрне заманасына күрә зур белемле саналган бабасы белән атасыннан ала <ref>Аның бабасы Гобәйдулла бине Кәлимулла Габәш [[XIX йөз]] башында үк эпистоляр «Фатыйманәмә» поэмасы белән шөһрәт казана, атасы Мөхәммәт бине Гобәйдулла дини әдәбиятны яхшы белүче һәм татарча кулъязма китап күчереп язучы буларак таныла</ref>. === Уку һәм хезмәт юлы === [[Файл:Хәсәнгата Габәши.jpg|200px|thumb|left|XIX гасыр ахыры фотографиясе]] [[1874 ел|1874]]-[[1886 ел|1886]] елларда [[Казан]]ның [[Әҗем мәчете]] каршындагы [[«Гаффария» мәдрәсәсе]]ндә укый һәм соңрак шунда мөгаллимлек итә. [[1889 ел]]да Казан эшмәкәрләре [[бертуган Юнысовлар]]ның [[Мөселман балалар ятимханәсе|мөселман балалары ятимханәсендә]] укыта һәм анда, шәһәрдә беренчеләрдән булып, җәдитчә укыту ысулларын кертә. [[1890 ел]]дан — Кече Солабаш авылы мәчете имам-хатибы, [[1894 ел]]дан — ахун. [[1895 ел|1895]]-[[1899 ел|99]] елларда [[Оренбург Мөселманнар Диния нәзарәте]]ндә казый булып эшли. Шул ук вакытта [[«Галия» мәдрәсәсе|«Галия»]] һәм [[Госмания мәдрәсәсе (Уфа)|«Госмания»]] мәдрәсәләрендә укыта. [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң [[Арча]] кантоны педагогик курсларында укыта. === Кулга алынуы һәм үлеме === [[1932 ел]]ның гыйнварында кулга алына, хөкем ителеп, [[Архангельск]] өлкәсенә [[ГУЛАГ|төзәтү эшләренә]] сөрелә. [[1936 ел]] башында, сәламәтлеге какшау сәбәпле, иреккә чыгарыла. [[1936 ел]]ның [[7 август]]ында вафат була. Ул [[Кече Солабаш]] авылы зиратына җирләнгән. == Татар тарих белеменә керткән өлеше == * Һун, скиф, гиперборияле, сармат, авар, аланнарны төркиләр дип күрә * Угыр-венгр, башкорт, болгар-хәзәр һәм маҗар-мишәрләрне угыр-болгар төркеменә берләштерә * Болгарлар – төркиләр белән сәкълаблар кушылуы нәтиҗәсендә барлыкка килгән халык дип әйтә * Татар этнонимын ул Себер һәм Ерак Көнчыгыш халыклары белән бәйләп аңлата. Татарларга «Россия төркиләре» дип билгеләмә бирә. * [[Татарстан Республикасының милли музее|ТАССР Үзәк музееның]] татар-мөселман коллекциясен туплауда зур роль уйный. == Мәкаләләре һәм фәнни хезмәтләре == * Ефим Маловка рәддия (1886) * Тәрбияле бала (1889) * Саулык (1889) * Басыйрәт (1889) * Төрк ыруглары (1897) * Мөхтасар тарих кауме төрк (1899) * Мөфассал тарих кауме төрк (1909) == Шулай ук карагыз == * [[Солтан Габәши]] * [[Кече Солабаш|Кече Солабаш авылы]] {{Портал|Шәхесләр}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1763&Itemid=90&limit=1&limitstart=0 Тукай сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20250709042950/http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D3%99%D1%88%D0%B8-%D1%85%D3%99%D1%81%D3%99%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0 Татар энциклопедиясе] {{DEFAULTSORT:Габәши, Хәсәнгата}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Татар мөгаллимнәре]] [[Төркем:Татар тарихчылары]] [[Төркем:Татар дин әһелләре]] [[Төркем:Җәдитчелек]] qxu6bkt767erebm5g9o6lqthxi5wd4i 0 51439 6099778 5752013 2026-11-08T09:59:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099778 wikitext text/x-wiki {{Сүрә карточкасы |Сүрәнең исеме = Әл-Хиҗр |Гарәпчә атамасы = {{lang-ar|سورة الحجر}} |Рәсеме = Sura15.pdf |Классификациясе = |Исеменең тәрҗемәсе = |Башка исемнәре = |Иңү вакыты = |Сүрә саны = 15 |Аятьләренең саны = 99 |Сүзләре саны = |Хәрефләре саны = |Әүвәлге сүрә = [[Ибраһим сүрәсе]] |Киләсе сүрә = [[Ән-Нәхл]] }} '''Әл-Хиҗр сүрәсе'''({{lang-ar|سورة الحجر}} — ''сүрәтү Әл-Хиҗр'') — [[Коръән]]дәге унбишенче [[сүрә]]. [[Мәккә]]дә инә. [[Аять]]ләре саны — 99. Педерастлар турында язылган. Ничек аларны Алла юк иткәне турында язылган. == Гәрәпчәсе == === Коръән 15:1-10 === '''Гәрәпчә язылышы''': بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ<br /> <div style="direction:rtl;background-color:#eee;padding:10px;margin:10px;font-size:20px;"> الر ۚ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَقُرْآنٍ مُبِينٍ ﴿١﴾ رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ ﴿٢﴾ ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ﴿٣﴾ وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَلَهَا كِتَابٌ مَعْلُومٌ ﴿٤﴾ مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ ﴿٥﴾ وَقَالُوا يَا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ ﴿٦﴾ لَوْ مَا تَأْتِينَا بِالْمَلَائِكَةِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ﴿٧﴾ مَا نُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَا كَانُوا إِذًا مُنْظَرِينَ ﴿٨﴾ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ ﴿٩﴾ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي شِيَعِ الْأَوَّلِينَ ﴿١٠﴾ </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганак == *[http://ayatlar.org ayatlar.org сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211126191904/http://ayatlar.org/ |date=2021-11-26 }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} *[https://web.archive.org/web/20180711202917/http://www.ayatlar.org/015.htm Әл-Хиҗр сүрәсенең һәр аятын аерым тыңла] [[Төркем:Коръән сүрәләре]] ajrvniuhuodan5pzi1nqtgtjwsoi22j 0 51664 6099468 5535492 2026-11-07T15:36:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099468 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{Радиостанция |радиостанция_исеме = Студио 54 Нетворк радиосы |тулы_исем = {{lang-it|Radio Studio 54 Network}} |логотип = [[File:Radio Studio 54 Network logo.svg|230px]] |город = [[Локри]], [[Реджио-Калабрия]] |ил = {{ITA}} |шигарь = "il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore" (Bob Marley) / "Музыканың матурлыгы - ул сине эләктергәндә авыттырмавында..." |формат = 24/7 |тапшыру_зонасы = FM һәм {{Җир байрагы}} халыкара интернет тапшыруы |тапшыру башлау вакыты = [[1985 ел]]ның [[6 июнь]] |закрыт = |заменил = |заменён = |элеккеге исемнәр = |доля = |координатлар = Виа дон Витторио 148, Локри, Реджио-Калабрия |нигезләүче = |хуҗа = |җитәкчеләр = [[Франческо Массара]] |сайт = {{URL|www.studio54network.it}} |on-line_тапшыру = [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 бар] }} '''«Студио 54 Нетворк радиосы»''' ({{lang-it|Radio Studio 54 Network}}) — [[итальян теле]]ндә эшләүе [[радио]]. == Тапшырулар алып баручылар == * [[Луҗиано Проҗопио]] * [[Росселла Лафаҗе]] * [[Ензо ДиҚиера]] * [[Марика Торҗиvиа]] * [[Деметрио Малгери]] * [[Франҗо Сиҗилиано]] * [[Паоло Сиа]] * [[Мара Реқиқи]] == Элемтә == [[Почта]] адресы: STUDIO 54 SRL, via don Vittorio 148 - 89044 Locri, Reggio Calabria, Italia тел./факс: +39 0964 29 764 == Чыганаклар == * [http://share.xdevel.com/scriptshare/streamsolution/playeros/index.php?logobackground=000000&logo=true&autostart=true&height=36&width=380&id=442964986e275016d0e4a3e3ec40e0d6 Online–тыңлау] * [https://web.archive.org/web/20191225112737/http://www.studio54network.it/ Студио 54 Нетворк радиосы] [[Төркем:Итальян телендә эшләүче радиостанцияләр]] [[Төркем:Италия радиостанцияләре‎]] [[Төркем:Әлифба буенча радиостанцияләр]] 1kj7q5oop75ca6t0599gr149w2f9kmn 0 53691 6099704 4122416 2026-11-08T06:40:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099704 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фоат Зыятдин улы Булатов | рәсем = Bulatov F.jpg | рәсем_зурлыгы =180px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = төзүче-[[инженер]] | туу датасы = 23.2.1913 | туу җире = [[РИ]], [[Уфа губернасы]], {{туу җире|Мәләвез|Мәләвез районында}} | гражданлык ={{Россия империясе байрагы}}<br/>{{Россия республикасы байрагы}}<br/>{{Совет Россия республикасы байрагы}}<br/>{{ССРБ байрагы}} | милләт = татар | үлем датасы = 25.08.1944 | үлем җире = {{үлем җире|Берлин|Берлинда}}, [[Өченче рейх]] | әти =Зыятдин Булатов | әни = Зифа Шәрәф | ир = | хатын =Сәйдәшева Сәгадәт | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{I дәрәҗә Ватан сугышы ордены}} (''[[1990 ел|1990]], вафатыннан соң'')<ref>''[[Михаил Черепанов]].'' [https://kazved.ru/article/35853.aspx Служили примером для французских партизан.] [[Казанские ведомости (гәҗит)|«Казанские ведомости»]], 24.08.2011</ref> | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фамилиядәшләр|Булатов}} '''Фоат Булатов''' — [[Җәлилчеләр|җәлилче]]. Фоат Зыятдин улы Булатов [[Стәрлетамак өязе]], [[Мәләвез]] авылында зыялы гаиләдә дөньяга килгән. Атасы – Зыятдин Булатов, анасы Зифа Шәрәф (1881-1973) – атаклы [[Шәрәф]] бертуганнарының сеңлесе. 1916 елда гаилә [[Ырынбур]]га күченеп килә. 1935 елны 1нче курска кереп, 1940 елны [[Казан коммуналь төзелеш инженерлары институты]]н тәмамлый. Казанда төзүче-[[инженер]] булып эшли. Кырымда юл төзелешендә эшләгәндә, 1940 елның ноябрендә [[Ялта]] военкоматы белән гаскәргә чакыртыла. 3нче кимәлдәге хәрби [[инженер]] званиесендә була. [[Беларусь]]та, чик саклау гаскәрендә хезмәт итә. Һитлерчы гаскәрләр белән бәрелешләрдә әсир төшә. [[Польша]]дагы [[Седльце]] әсирләр лагерендә [[Абдулла Алиш]] һәм [[Гариф Шабаев]] белән таныша. Лагерьга килгән комиссия югары белемле әсирләрне сайлап алып, [[Вустрау]] лагеренә озата. [[Рәхим Саттар]] хуплавы белән яшерен патриотик оешмасы эшенә тартыла. [[Муса Җәлил]] белән [[Ырынбур]]да чакта ук танышлыгы була. 1943 елның гыйнварында Ф. Булатов [[Идел-Урал (гәҗит, Берлин)|«Идел-Урал» газетасы]] редакциясенә урнаша, Ә. Симаев һәм Р. Саттар белән типографиядә листовкалар бастыра. 1943 елның августында кулга алына. 1944 елның августында [[Берлин]]ның [[Плөтцензее]] төрмәсендә җәзаланган. == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20240714013606/http://www.kgasu.ru/files/materials/317/N5(964)-%D0%BC%D0%B0%D0%B9-2005.pdf «Молодой строитель». 2005, май] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{җәлилчеләр}} {{DEFAULTSORT:Булатов, Фоат}} [[Төркем:Җәлилчеләр]] [[Төркем:Инженерлар]] [[Төркем:Төзүчеләр]] 05k9p1iv5hqddsteayg0af0u29nu39e 0 53742 6099577 3593283 2026-11-07T23:59:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099577 wikitext text/x-wiki [[Image:World happiness 2006.png|thumb|Дөньяда яшәүче кешеләренең бәхетлелеген күрсәтүче харита|300px]] '''Тормыштан канәгатьлелек индексы''' метаэзләнүдән чыгарылган мәгълүматлары нигезендә [[Лейчестер университеты]] аналитик җәмгыяви психолог Адриан Г. Уайт тарафыннан булдырылды.<ref>White, A. (2007). [http://www.le.ac.uk/users/aw57/world/sample.html A Global Projection of Subjective Well-being: A Challenge To Positive Psychology?] Psychtalk 56, 17-20. The data on SWB and SWLS were extracted from a meta-analysis by Marks, Abdallah, Simms & Thompson (2006).</ref> Бу төрле илләрдә [[тормыш белән канәгатьлелек]]не күрсәтергә омтылу. Бу исәптә, субъектив муллык (канәгатьлелек)нең иң көчле корреляцияләре [[сәламәтлек]] (0.7), [[байлык]] (0.6) һәм гади белем алуга ирешә алу мөмкинлеге (0.6) белән.<ref>University of Leicester (2006, November 14). "[http://www.sciencedaily.com­/releases/2006/11/061113093726.htm Psychologist Produces The First-ever 'World Map Of Happiness'.]" ''ScienceDaily.'' Accessed July 23, 2011.</ref><ref>BBC News (28 July 2006) "[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/5224306.stm Denmark 'Happiest place on earth']". ''BBC News''. Accessed 23 July 2011.</ref> Бу [[бәхет]]не турыдан туры үлчәү омтылышы үрнәге — кешеләрдән аларның ни кадәр бәхетле булулары турында сорау — гади сәясәт үңышлылыгы үлчәмнәре булган [[ТЭП]] яки [[ТМП]] кебек күрсәткечләргә альтернатива. Кайбер эзләнүләр бәхетлелек эффектив юлы белән үлчәнә алуына ишарә итә.<ref>Pink, Daniel H. (December 2004) "[http://www.wired.com/wired/archive/12.12/start.html?pg=2 The True Measure of Success] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822060034/http://www.wired.com/wired/archive/12.12/start.html?pg=2 |date=2010-08-22 }}" ''Wired.com'' Accessed 23 July 2011.</ref><ref>Brittan, Samuel (22 November 2001) "[http://www.samuelbrittan.co.uk/spee22_p.html Happiness is not enough] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061229084942/http://www.samuelbrittan.co.uk/spee22_p.html |date=2006-12-29 }}" Templeton Lecture Inst. of Economic Affairs. Accessed 23 July 2011.</ref> Бу индекс, шулай да, турыдан-туры "кешеләр үзләрен ничек сизә" дип сорауга гына нигезләнмәгән, ләкин исәпкә аларның җәмгыяви һәм икътисади үсешен дә ала. == Канәгатьлелек индексы== <!--The subjective well-being index represents the overall satisfaction level as one number. Analysed data to create the index comes from UNESCO, the CIA, the New Economics Foundation, the WHO, the Veenhoven Database, the Latinbarometer, the Afrobarometer, and the UNHDR. These sources are analysed to create a global projection of subjective well-being: the first world map of happiness. Whilst collecting data on subjective well-being is not an exact science, the measures used are very reliable in predicting health and welfare outcomes. <ref>University of Leicester (27 July, 2006). "[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-07/uol-uol072706.php University of Leicester produces the first-ever 'world map of happiness']" ''EurekAlert!'' Accessed 17 Mars 2012.</ref> --> ==2006 елгы халыкара рейтингы== {| class="wikitable" |- ! Ранг ! Ил ! Күрсәткеч ! Ранг ! Ил ! Күрсәткеч |- | '''1''' | {{DNK}} | 273.5 | | '''90''' | {{JPN}} | 206.67 |- | '''2''' | {{CHE}} | 273.33 | '''91''' | {{YEM}} | 206.67 |- | '''3''' | {{AUT}} | 260 | '''92''' | {{PRT}} | 203.33 |- | '''4''' | {{ICE}} | 260 | '''93''' | {{LKA}} | 203.33 |- | '''5''' | {{BHS}} | 256.67 | '''94''' | {{TJK}} | 203.33 |- | '''6''' | {{FIN}} | 256.67 | '''95''' | {{VNM}} | 203.33 |- | '''7''' | {{SWE}} | 256.67 | '''96''' | {{IRN}} | 200 |- | '''8''' | {{BTN}} | 253.33 | '''97''' | {{COM}} | 196.67 |- | '''9''' | {{BRN}} | 253.33 | '''98''' | {{HRV}} | 196.67 |- | '''10''' | {{CAN}} | 253.33 | '''99''' | {{POL}} | 196.67 |- | '''11''' | {{IRL}} | 253.33 | '''100''' | {{CPV}} | 193.33 |- | '''12''' | {{LUX}} | 253.33 | '''101''' | {{KAZ}} | 193.33 |- | '''13''' | {{CRI}} | 250 | '''102''' | {{KOR}} | 193.33 |- | '''14''' | {{MLT}} | 250 | '''103''' | {{MDG}} | 193.33 |- | '''15''' | {{NED}} | 250 | '''104''' | {{BGD}} | 190 |- | '''16''' | {{ATG}} | 246.67 | '''105''' | {{COG}} | 190 |- | '''17''' | {{MYS}} | 246.67 | '''106''' | {{GMB}} | 190 |- | '''18''' | {{NZL}} | 246.67 | '''107''' | {{HUN}} | 190 |- | '''19''' | {{NOR}} | 246.67 | '''108''' | {{LBY}} | 190 |- | '''20''' | {{SYC}} | 246.67 | '''109''' | {{ZAF}} | 190 |- | '''21''' | {{KNA}} | 246.67 | '''110''' | {{KHM}} | 186.67 |- | '''22''' | {{ARE}} | 246.67 | '''111''' | {{ECU}} | 186.67 |- | '''23''' | {{USA}} | 246.67 | '''112''' | {{KEN}} | 186.67 |- | '''24''' | {{VUT}} | 246.67 | '''113''' | {{LBN}} | 186.67 |- | '''25''' | {{VEN}} | 246.67 | '''114''' | {{MAR}} | 186.67 |- | '''26''' | {{AUS}} | 243.33 | '''115''' | {{PER}} | 186.67 |- | '''27''' | {{BRB}} | 243.33 | '''116''' | {{SEN}} | 186.67 |- | '''28''' | {{BEL}} | 243.33 | '''117''' | {{BOL}} | 183.33 |- | '''29''' | {{DMA}} | 243.33 | '''118''' | {{HTI}} | 183.33 |- | '''30''' | {{OMN}} | 243.33 | '''119''' | {{NPL}} | 183.33 |- | '''31''' | {{SAU}} | 243.33 | '''120''' | {{NGA}} | 183.33 |- | '''32''' | {{SUR}} | 243.33 | '''121''' | {{TZA}} | 183.33 |- | '''33''' | {{BHR}} | 240 | '''122''' | {{BEN}} | 180 |- | '''34''' | {{COL}} | 240 | '''123''' | {{BWA}} | 180 |- | '''35''' | {{DEU}} | 240 | '''124''' | {{GNB}} | 180 |- | '''36''' | {{GUY}} | 240 | '''125''' | {{IND}} | 180 |- | '''37''' | {{HND}} | 240 | '''126''' | {{LAO}} | 180 |- | '''38''' | {{KWT}} | 240 | '''127''' | {{MOZ}} | 180 |- | '''39''' | {{PAN}} | 240 | '''128''' | {{PSE}} | 180 |- | '''40''' | {{VCT}} | 240 | '''129''' | {{SVK}} | 180 |- | '''41''' | {{GBR}} | 236.67 | '''130''' | {{MMR}} | 176.67 |- | '''42''' | {{DOM}} | 233.33 | '''131''' | {{MLI}} | 176.67 |- | '''43''' | {{GTM}} | 233.33 | '''132''' | {{MRT}} | 176.67 |- | '''44''' | {{JAM}} | 233.33 | '''133''' | {{TUR}} | 176.67 |- | '''45''' | {{QAT}} | 233.33 | '''134''' | {{DZA}} | 173.33 |- | '''46''' | {{ESP}} | 233.33 | '''135''' | {{GNQ}} | 173.33 |- | '''47''' | {{LCA}} | 233.33 | '''136''' | {{ROU}} | 173.33 |- | '''48''' | {{BLZ}} | 230 | '''137''' | {{BIH}} | 170 |- | '''49''' | {{CYP}} | 230 | '''138''' | {{CMR}} | 170 |- | '''50''' | {{ITA}} | 230 | '''139''' | {{EST}} | 170 |- | '''51''' | {{MEX}} | 230 | '''140''' | {{GIN}} | 170 |- | '''52''' | {{WSM}} | 230 | '''141''' | {{JOR}} | 170 |- | '''53''' | {{SGP}} | 230 | '''142''' | {{SYR}} | 170 |- | '''54''' | {{SLB}} | 230 | '''143''' | {{SLE}} | 166.67 |- | '''55''' | {{TTO}} | 230 | '''144''' | {{AZE}} | 163.33 |- | '''56''' | {{ARG}} | 226.67 | '''145''' | {{CAF}} | 163.33 |- | '''57''' | {{FJI}} | 223.33 | '''146''' | {{MKD}} | 163.33 |- | '''58''' | {{ISR}} | 223.33 | '''147''' | {{TGO}} | 163.33 |- | '''59''' | {{MNG}} | 223.33 | '''148''' | {{ZMB}} | 163.33 |- | '''60''' | {{STP}} | 223.33 | '''149''' | {{AGO}} | 160 |- | '''61''' | {{SLV}} | 220 | '''150''' | {{DJI}} | 160 |- | '''62''' | {{FRA}} | 220 | '''151''' | {{EGY}} | 160 |- | '''63''' | {{HKG}} | 220 | '''152''' | {{BFA}} | 156.67 |- | '''64''' | {{IDN}} | 220 | '''153''' | {{ETH}} | 156.67 |- | '''65''' | {{KGZ}} | 220 | '''154''' | {{LVA}} | 156.67 |- | '''66''' | {{MDV}} | 220 | '''155''' | {{LTU}} | 156.67 |- | '''67''' | {{SLO}} | 220 | '''156''' | {{UGA}} | 156.67 |- | '''68''' | {{TWN}} | 220 | '''157''' | {{ALB}} | 153.33 |- | '''69''' | {{TLS}} | 220 | '''158''' | {{MWI}} | 153.33 |- | '''70''' | {{TON}} | 220 | '''159''' | {{TCD}} | 150 |- | '''71''' | {{CHL}} | 216.67 | '''160''' | {{CIV}} | 150 |- | '''72''' | {{GRD}} | 216.67 | '''161''' | {{NER}} | 150 |- | '''73''' | {{MUS}} | 216.67 | '''162''' | {{ERI}} | 146.67 |- | '''74''' | {{NAM}} | 216.67 | '''163''' | {{RWA}} | 146.67 |- | '''75''' | {{PRY}} | 216.67 | '''164''' | {{BGR}} | 143.33 |- | '''76''' | {{THA}} | 216.67 | '''165''' | {{LSO}} | 143.33 |- | '''77''' | {{CZE}} | 213.33 | '''166''' | {{PAK}} | 143.33 |- | '''78''' | {{PHL}} | 213.33 | '''167''' | {{RUS}} | 143.33 |- | '''79''' | {{TUN}} | 213.33 | '''168''' | {{SWZ}} | 140 |- | '''80''' | {{UZB}} | 213.33 | '''169''' | {{GEO}} | 136.67 |- | '''81''' | {{BRA}} | 210 | '''170''' | {{BLR}} | 133.33 |- | '''82''' | {{CHN}} | 210 | '''171''' | {{TKM}} | 133.33 |- | '''83''' | {{CUB}} | 210 | '''172''' | {{ARM}} | 123.33 |- | '''84''' | {{GRC}} | 210 | '''173''' | {{SDN}} | 120 |- | '''85''' | {{NIC}} | 210 | '''174''' | {{UKR}} | 120 |- | '''86''' | {{PNG}} | 210 | '''175''' | {{MOL}} | 116.67 |- | '''87''' | {{URY}} | 210 | '''176''' | {{COD}} | 110 |- | '''88''' | {{GAB}} | 206.67 | '''177''' | {{ZWE}} | 110 |- | '''89''' | {{GHA}} | 206.67 | '''178''' | {{BDI}} | 100 |} == Шулай ук карагыз == * [[Бәхетле планета индексы]] * [[Кеше потенциалы үсеше индексы]] * [[Тормыш сыйфаты]] * [[Тулаем милли бәхет]] ==Искәрмәләр== {{reflist}} [[Төркем:Халыкара рейтинглар]] [[Төркем:Бәхет]] [[Төркем:Илләр буенча исемлекләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] fr1p8dw3q9an9qnld8kkbfo61jgihkg 0 54343 6099563 4083043 2026-11-07T22:31:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099563 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Америка өрәңгесе |image file = Acer negundo Bozeman 1.jpg |image title = |image descr = |regnum = Үсемлекләр |parent = Acer |ref = |comment = |rang = Төр |latin = Ácer negúndo |author = [[Карл Линней]], [[1753 ел|1753]] |syn = |typus = |children name = |children = |range map = Acer negundo range.PNG |range map caption = Табигый таралу [[ареал]]ы — [[Төньяк Америка]] |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |Baltimore group = |Барлыкка килгән = |Үлеп беткән = |wikispecies = Acer negundo |commons = Category:Acer negundo |ictv = |itis = |ncbi = |eol = |grin = 1170 |ipni = |mycobank = }} '''Тилгән өрәңгесе''', ешрак '''[[Америка өрәңгесе]]''' ({{lang-la| Ácer negúndo}}) — өрәңгеләр гаиләлеге [[өрәңге]] ыруына караган [[төр (биология)|төр]], корычагач яфраклы, яфрак коючы агач. [[Татарстан флорасының Кара китабы]]на кертелгән <ref>''Рәмис Латыйпов''. [https://intertat.tatar/society/tatarstanny-kara-kitaby/#3 Татарстанның Кара китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014171141/https://intertat.tatar/society/tatarstanny-kara-kitaby/#3 |date=2019-10-14 }}. [[Татар-информ|Интертат.ру]], 4.11.2018</ref> инвазив, үсемлекләр дөньясына куркыныч тудыручы, [[кеше]] [[сәламәтлек|сәламәтлеге]] өчен зыянлы, паразит [[үсемлекләр|үсемлек]]. РФ экологик системасына иң зур зыян китерүче 50 инвазив үсемлек исемлегенә кертелгән. == Таралу ареалы == Корычагач яфраклы өрәңге агачының туган ягы, табигый таралу [[ареал]]ы [[Төньяк Америка]] (''[[Канада]]ның көньяк, [[АКШ]]ның төньяк-көнбатыш штатлары'') булу сәбәпле, аны «Америка өрәңгесе» дип атаганнар. [[Аурупа]]га [[XVII гасыр]]да, [[Россия империясе]]нә [[XVIII гасыр]] ахырында экзотик агач буларак кертелгән. [[XX гасыр]] башында ботаника бакчаларыннан җирле [[табигать]]кә таралып, үрчи башлый. [[1960-еллар]]да торак пунктларны яшелләндерү максатында, шәһәрләрдә һәм авылларда өрәңгене декоратив агач буларак күпләп утырту башлана. == Тасвирлама == Америка өрәңгесе салкынга чыдам. Орлык чәчеп тарала. Яшь үсенте 6-7 елда орлык бирә. Гадәттә, 21 метргача (ешрак 12-15 метр) үсүче [[яфрак кою]]чан [[агач]]. Ябалдашы тигез түгел. Талымсыз һәм тиз таралучан. Чагыштырмача кыска гомерле үсемлек санала, гадәттә, 80-100 ел, ә калаларда 30 елгача гына яши. == Экологик хәвеф == Америка өрәңгесе чәчәк атканда серкәсе кешедә [[аллергия]] китереп чыгарырга сәләтле. Коелган яфракларыннан бүленеп чыккан матдәләр башка агачлар үсешенә зыян сала. Елга буйларында үсә башласа, башка агач-куакларны кысрыклый, элек [[тал]], [[имән]] үскән урыннарда өрәңге генә үсә. Мәсәлән, [[Алабуга]] янындагы [[Түбән Кама милли паркы]]нда бары тик өрәңге генә үсүче урыннар барлыкка килгән. Америка өрәңгесенең яфрагын ашаучы, аның үсү-үрчүенә зыян салучы [[бөҗәк]]ләр юк, шуңа күрә җирле үсемлекләр белән көрәштә әлеге өрәңге җиңеп чыга. Өрәңгегә [[кош]]лар оя кормый, бөҗәкләр булмагач, [[әрәмә]]дәге алар белән тукланучы кошлар, [[су]]лыктагы [[бака]]лар, анары башка җан ияләре юкка чыга. Юл буенда үскән америка өрәңгесе [[автомобил]]ләр һавага чыгарган газны тагын да көчлерәк оксидлаштыра. == Көрәш алымнары == Бүгенгә өрәңге белән үтемле көрәшү чарасы юк. Агачны кисү проблеманы хәл итми. Су буенда техника белән эш итү авыр, өрәңге зур мәйданнарга таралу сәбәпле, механик юл белән юк итү бик кыйммәткә төшә. Өрәңгенең үрчү тизлеге дә гаять зур. Әлеге агачны куллануны катгый тыю. Гербицидлар ярдәмендә химик эшкәртү. Америка өрәңгесе тамырын корыту өчен махсус эремә куллану үзен бик яхшы аклый<ref>[http://apastovo.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/649884.htm Әти-әниең каберенә сукмакны онытма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420045521/https://apastovo.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/649884.htm |date=2021-04-20 }}. Апас муниципаль районы сайты, 20.05.2016</ref>. Үсентеләр читкә таралмасын өчен, өрәңге куелыгы белән башка агач үскән әрәмә арасында 4-5 метр киңлектә чик полосасы сөрү. == Галерея == <gallery> Image:Acnegundo.jpg|Коры җимеше-орлыгы Image:Acer negundo (2).jpg|Чәчәклеге Image:Ясенолистен явор - листа.jpg|Яфраклары Image:Vederesdoorn vruchten Acer negundo Variegatum.jpg|Яфрак һәм орлыгы Image:Acer negundo MHNT.BOT.2007.40.12.jpg|Алкасы </gallery> == Моны да карагыз == * [[Татарстан флорасының Кара китабы]] * [[Амброзия (үсемлек)|Амброзия]], ''[[үсемлекләр|үсемлек]]'' * [[Сосновский балтырганы]] == Әдәбият == # ''Рәмис Латыйпов''. «Кара китап»: Америка өрәңгесе. [[Татар-информ|«Атна вакыйгалары»]], 2019 ел, 25-31 гыйнвар. # ''Виноградова Ю. К., Майоров С. Р., Хорун Л. В.'' Чёрная книга флоры Средней России. М.: Геос, 2009. ISBN 978-8-89119-487-9 {{ref-ru}} == Сылтамалар == * [http://www.bookblack.ru/areal/1.htm Вторичный ареал: Клён ясенелистный] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] [[Төркем:Декоратив агачлар]] [[Төркем:Аткаштанлылар]] [[Төркем:Агачлар]] [[Төркем:Үсемлекләрнең инвазив төрләре]] [[Төркем:Ауразия флорасы]] [[Төркем:Төньяк Америка флорасы]] [[Төркем:Россия флорасы]] [[Төркем:Экологик һәлакәтләр]] raqd1ztvtkalplk6964wxuham2e918p 0 54707 6099569 4458570 2026-11-07T23:09:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099569 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Тиреофорлар | image file = Scutellosaurus1.jpg | regnum = Хайваннар | phylum = [[Хордалылар]] | subphylum = [[Умырткалылар]] | classis = [[Сөйрәлүчеләр]] | subclassis = [[Диапсидлар]] | superordo = [[Архозаврлар]] | ordo = [[Орнитишийлар]] | subordo = '''Тиреофорлар''' | infraordo = | familia = | genus = | species = | latin = ''Thyreophora'' | wikispecies = | itis = | range map = | range legend = }} '''Тиреофорлар''' ({{Lang-la|Thyreophora}}, {{Lang-grc|θυρεος — зур озын калкан һәм φορεω — алып барырга}}<ref name="бер>[http://www.zooeco.com/eco-121-49.html]</ref>) — [[орнитишийлар]] [[тәртип|тәртибенең]] астәртибе. Аңа [[скутеллозаврлар]], [[сцелидозавридлар]], [[стегозаврлар]], [[анкилозаврлар]] һәм берничә аз тикшерелгән төркемнәр карыйлар. Тиреофорлар башка орнитишйлардан баш сөяге төзелеше һәм гәүдәләрендәге пластиналар рәтләре бар булуы белән аерыла<ref name="ике">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/DINOZAVRI.html?page=0,4 |access-date=2012-10-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234304/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/DINOZAVRI.html?page=0,4 |dead-url=yes }}</ref>. Тиреофорлар [[фаброзавридлар]]дан барлыкка килгәннәр (пластиналар санамыйча, скутеллозаврның сыйфатларының күбесе аның фаброзавридларга кергәне турында әйтәләр: гади тешләр системасы, озын койрык һәм озын арткы аяклар)<ref name="өч">{{Cite web |url=http://qhhq.ru/dinozavr/yurskij-period/2212-skutellozavr.html |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110326/http://qhhq.ru/dinozavr/yurskij-period/2212-skutellozavr.html |archivedate=2016-03-04 |accessdate=2012-10-11}}</ref>. ==Чыганаклар== {{искәрмәләр}} {{paleo-stub}} {{Тиреофорлар}} [[Төркем:орнитишийлар]] 2ynxpe9z9q8v63013748wo1qtw14pov 0 54899 6099477 4402485 2026-11-07T16:00:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099477 wikitext text/x-wiki {{ТП |халәт = [[шәһәр тибындагы бистә]] |татар исеме = Суслонгер |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 56 |lat_min = 19 |lat_sec = |lon_deg = 48 |lon_min = 15 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Республика |төбәк = Мари Ил |төбәк җәдвәлдә = Мари Ил |район төре = муниципаль район |район = Звенигово районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 3 159 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +4 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 425050 |почта индекслары = |автомобиль коды = 12 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Суслонгер''' ({{lang-ru|Суслонгер}}, [[Болын чирмеш теле|бол. чир]]. ''Сӱзлэҥер<ref>[http://mincult12.ru/sites/default/files/doc/perechen_naimenovanij.docx Перечень наименований населенных пунктов Республики Марий Эл на государственных языках Республики Марий Эл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117015622/http://mincult12.ru/sites/default/files/doc/perechen_naimenovanij.docx |date=2015-11-17 }}. Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл, комиссия по государственным языкам Республики Марий Эл, Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В. М. Васильева.</ref>'') — [[Мари Ил]]нең [[Звенигово районы]]нда урнашкан [[шәһәр тибындагы бистә]]. Халык саны — 3 159 кеше (2010).<ref name="gks.ru">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |access-date=2012-10-22 |archive-date=2011-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |dead-url=yes }}</ref> == География == Суслонгер [[Звенигово]]дан 43 километр төньяк-көнчыгыштарак урнашкан. [[Яшел Үзән]] — [[Яраң]] тимер юлында [[Суслонгер (станция)|станция]]; [[2004 ел]]га кадәр — [https://web.archive.org/web/20110727003054/http://sbchf.narod.ru/28/uchut.html Юшут тимер юлының] башлангыч пункты. == Тарих == [[Шәһәр тибындагы бистә]] статусын [[1959 ел]]да ала. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=64% |- class='bright' ! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php</ref> !! [[2002]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php</ref> !! [[2010]]<ref name="gks.ru"/> |- class='bright' || 4 700 || 2 800 || 3 655 || 4 137 || 3 642 || 3 159 |} Милли состав (2002): [[руслар]] – 58,4%, [[чирмешләр]] – 28,8%, [[татарлар]] – 11,9%. <ref name='база'>{{Citation |title=База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |access-date=2013-06-14 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |dead-url=yes }}</ref> == Истәлекле урыннар == * Серебряное (Пошым Ер) күле. == Дин == [[Файл:Суслонгер мәчете.jpg|200px|thumb|left|[[Суслонгер мәчете (Мари Ил)|«Ихлас» мәчете]]]] ;Православие ;Ислам * [[Суслонгер мәчете (Мари Ил)|«Ихлас» мәчете]] == Чыганаклар == * http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016113210/http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=12 |date=2012-10-16 }} * https://web.archive.org/web/20120504015134/http://ruspostindex.ru/12/0.html * https://web.archive.org/web/20110727003054/http://sbchf.narod.ru/28/uchut.html == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Звенигово районы}} {{Мари Илнең шәһәр тибындагы бистәләре}} [[Төркем:Звенигово районы торак пунктлары]] fvga1z5slyg2lhuywqnh3gf3jmx46rb 0 55317 6099632 4117563 2026-11-08T03:17:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099632 wikitext text/x-wiki {{Станса}} {{Үзәк сызык (Казан метросы)}} '''«Төньяк вокзал» метро станциясе''' (tat.lat. [https://web.archive.org/web/20250922165655/http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/%D0%A2%D3%A9%D0%BD%D1%8C%D1%8F%D0%BA_%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D0%BB_(%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%B5) Tönyaq vokzal mäwkife ], {{lang-ru|станция метро «Северный Вокзал»}}) — Казан метрополитенының [[Үзәк линиясе (Казан метрополитены)|Үзәк сызыгының]] метро станциясе. Станциянең ачылуы [[Җәйге Универсиада 2013|2013 елның Җәйге Универсиадага]] туры китергән. [[2013]] елның 9 маенда ачылды. [[«Яшьлек» метро станциясе|«Яшьлек»]] һәм [[«Авиатөзелеш» метро станциясе|«Төньяк вокзалы»]] станцияләре арасында, [[Воровский урамы (Казан)|Воровский]] һәм [[Декабристлар урамы (Казан)|Декабристлар]] урамнары кисешү урынында урнаша. [[Казан-2 вокзалы]]на һәм якында торган торак массивларның торучы халыкка хезмәт күрсәтергә тиеш. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Моны да карагыз == * [[«Яшьлек» метро станциясе]] * [[«Авиатөзелеш» метро станциясе]] * [[Казан-2 вокзалы]]\[[Qazan-2 vokzalı]] == Тышкы сылтамалар == * http://www.kzn.ru/old/page3983.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730033820/http://www.kzn.ru/old/page3983.htm |date=2017-07-30 }} * http://www.kzn.ru/old/upload/documents/18655.doc{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.kzn.ru/page3993.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406225032/http://www.kzn.ru/page3993.htm |date=2012-04-06 }} {{Казан метросы}} [[Төркем:Казан метрополитены станцияләре]] qh0qywm5mzxecqaejptbf9u1a7qm2vj 0 55388 6099752 6036622 2026-11-08T09:02:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099752 wikitext text/x-wiki '''Халыкара истәлекле период''' – халыкара дәрәҗәдә кызыклы яки әһәммиятле мәсъәләгә игътибарны юнәлтүгә багышланган вакыт. Шундый чаралар искә алу өчен, җәмәгатьчелекнең игътибарны җәлеп итүгә һәм үзгәрешләр булдырырга әзерләү өчен кулланыла. == Cтaтуc== Бу периодларның күбесе [[БМО системасы#.D0.93.D0.B5.D0.BD.D0.B5.D1.80.D0.B0.D0.BB.D1.8C .D0.90.D1.81.D1.81.D0.B0.D0.BC.D0.B1.D0.BB.D0.B5.D1.8F|БМО Генераль Ассамблеясы]] ({{UN}}), [[БМО системасы#.D0.98.D0.BA.D1.8A.D1.82.D0.B8.D1.81.D0.B0.D0.B4.D0.B8 .D2.BB.D3.99.D0.BC .D0.B8.D2.97.D1.82.D0.B8.D0.BC.D0.B0.D0.B3.D0.B8 .D1.88.D1.83.D1.80.D0.B0.D1.81.D1.8B|Икътисади һәм иҗтимаги шурасы]], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы ({{UNESCO}}), [[Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы]] ({{WHO}}) һәм [[Халыкара телекоммуникация берлеге]] ({{ITU}}), [[Азык-төлек һәм авыл хуҗалыгы оешмасы]] ({{FAO}}), [[Бөтендөнья интеллектуаль милек оешмасы]] ({{WIPO}}), [[Берләшкән милләтләр оешмасының әйләнә-тирә мохит буенча программасы]] ({{UNEP}}), [[Халыкара диңгезчелек оешмасы]] ({{IMO}}) һәм [[Халыкара гражданнар авиациясе оешмасы]] ({{ICAO}}) кебек башка оешмалар тарафыннан билгеләнә. Бу очракларда махсус халыкара истәлекле периодны билгеләүне алга сөрүче оешма халыкара дәрәҗәдә чараларны координацияләү өчен {{UN}} яки {{UNESCO}} символларын, ел өчен махсус булдырылган логотипны һәм үз инфраструктурасын куллана. Шулай ук үткәрелгән вакыйга чикләрендә халыкара истәлекле период дәвамында дөнья буйлап оештырылган чаралар турында язылган хисап әзерләнә һәм таратыла. Бу документта киләчәк эшчәнлек өчен тәкъдимнәрен дә үзенә ала. ==[[Файл:Nuvola filesystems ftp.png|25px]] Халыкара истәлекле периодлар исемлеге== Түбәндә БМО һәм башка халыкара истәлекле периодларны игълан итүче оешмалар тарафыннан билгеләнгән (БМОныкы кебек киң билгеләнмәгән булсалар да) көннәр, атналар, айлар, еллар һәм декадалар исемлеге күрсәтелә. ===[[Көн]]нәр=== ====[[Гыйнвар]]==== * [[1 гыйнвар]] – [[:en:Global Family Day|Глобаль гаилә көне (ингл.)]] (элек ''Тынычлык һәм бүлешү көне''), {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * 1 гыйнвар – [[:en:World Day of Peace|Бөтендөнья тынычлык көне (ингл.)]] – Рим папасы [[:en:Paul VI|Павел VI (ингл.)]] 8.12.1967 көнендә язган хаты белән кабул итте * [[26 гыйнвар]] – [[:en:International Customs Day|Халыкара тамгачылар көне (ингл.)]] [[:en:World Customs Organization|Бөтендөнья тамгачылык оешмасы (ингл.)]] тарафыннан кабул ителгән<ref>http://www.business-standard.com/india/news/customs%5C-challenges/462572/</ref> * [[27 гыйнвар]] - [[:en:International Holocaust Remembrance Day|Холокост корбаннарын халыкара искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/holocaustremembrance/2012/calendar2012.html|title=International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[31 гыйнвар]] – [[:en:Jugend Eine Welt#Street Children's Day|Урам балалары көне (ингл.)]] ====[[Февраль]]==== * [[2 февраль]] – [[:en:World Wetlands Day|Бөтендөнья сулы җирләр көне (ингл.)]] * [[4 февраль]] - [[:en:World Cancer Day|Бөтендөнья яманшеш хасталыгына каршы көрәш көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_cancer_day/en/index.html|title=World Cancer Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[6 февраль]] - [[:en:International Day of Zero Tolerance to Female Genital Mutilation|Халыкара хатын-кызларның җенси органнарына зыян кылуга каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/female_genital_mutilation/en/index.html|title=International Day of Zero Tolerance to Female Genital Mutilation|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[11 февраль]] – [[:en:World Day of the Sick|Бөтендөнья авыру кеше көне (ингл.)]], Instituted by Pope [[:en:John Paul II|(ингл.)]]{{cn|date=October 2012}} * [[13 февраль]] - [[:en:World Radio Day|Бөтендөнья радио көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/events/prizes-and-celebrations/celebrations/world-radio-day/|title=World Radio Day|publisher=UNESCO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[20 февраль]] - [[:en:World Day of Social Justice|Бөтендөнья җәмгыяви гаделлек көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/socialjusticeday/|title=World Day of Social Justice|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[21 февраль]] - [[Халыкара туган тел көне]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/motherlanguageday/|title=International Mother Language Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ====[[Март]]==== * [[3 март]] – [[:en:International Day for Ear and Hearing|Халыкара колак һәм ишетү көне (ингл.)]], {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/ear_hearing_day/en/index.html |title=International Day for Ear and Hearing |publisher=World Health Organization|date=2012-03-03 |accessdate=2012-03-05}}</ref> * [[3 март]] – [[Халыкара язучы көне]] * [[8 март]] - [[:en:United Nations Day for Women's Rights and International Peace|БМОның кыз-хатыннар хокуклары һәм халыкара тынычлык өчен көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/womensday/|title=International Women's Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[11 март]] – [[:en:World Day of Muslim Culture, Peace, Dialogue and Film|Бөтендөнья мөселман мәдәнияте, тынычлыгы, диалогы һәм фильм көне (ингл.)]]{{cn|date=October 2012}} * [[14 март]] – [[:en:International Day of Action for Rivers|Халыкара елгалар сәләмәтлеге өчен керәшүне искә алу көне (ингл.)]]<ref>{{cite web|url=http://www.internationalrivers.org/en/day-of-action |title=International Day of Action for Rivers |publisher=International Rivers |date=2011-03-14 |accessdate=2011-12-05}}</ref> * 14 март – [[:en:Pi Day|(ингл.)]] * [[15 март]] – [[:en:World Consumer Rights Day|Бөтендөнья кулланучы хокуклары көне (ингл.)]] * [[20 март]] – Халыкара [[:en:Francophonie|франкофония (ингл.)]] көне<ref>{{cite web |url=http://www.20mars.francophonie.org |title=site |publisher=20mars.francophonie.org |date= |accessdate=2011-12-05 |archivedate=2013-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130412175249/http://www.20mars.francophonie.org/ }}</ref> * 20 март - [[:en:International Day of Happiness|Халыкара шатлык һәм бәхет көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/66/281|title=International Day of Happiness|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 20 март – [[:en:World Day of Theatre for Children and Young People|Бөтендөнья балалар һәм яшь тамашачылар театры көне (ингл.)]]<ref>{{cite web |url=http://www.assitej-international.org/english/products/world-day.aspx |title=World Day |publisher=ASSITEJ International |date= |accessdate=2011-12-05 |archivedate=2011-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111205054626/http://www.assitej-international.org/english/products/world-day.aspx }}</ref> * 20 март – [[:en:World Sparrow Day|Бөтендөнья чыпчык көне (ингл.)]]<ref>{{cite web|author=From Gopal Ethiraj – Chennai |url=http://www.asiantribune.com/news/2010/03/18/march-20-be-celebrated-world-house-sparrow-day |title=March 20 to be celebrated as World House Sparrow Day |publisher=Asian Tribune |date= |accessdate=2011-12-05}}</ref> * 20 яки 21 март – [[:en:Earth Day|Җир шары көне (ингл.)]]{{cn|date=October 2012}} * [[21 март]] - [[:en:International Day for the Elimination of Racial Discrimination|Халыкара расачыл дискриминацияга чик кую өчен көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/racialdiscriminationday/|title=International Day for the Elimination of Racial Discrimination|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 21 март- [[:en:World Poetry Day|Бөтендөнья шигриять көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/poetryday/|title=World Poetry Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 21 март - [[:en:International Day of Nowruz|Халыкара Науруз көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/nowruzday/|title=International Day of Nowruz|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 21 март - [[:en:World Down Syndrome Day|Бөтендөнья Даун синдромы көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/downsyndromeday/|title=World Down Syndrome Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 21 март – [[:en:World Puppetry Day|Бөтендөнья курчак театрлары көне (ингл.)]], {{UNIMA}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * 21 март – Бөтендөнья урман көне, {{FAO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/f3730e/f3730e0c.htm |title=World Forestry Day |publisher=Food and Agriculture Organization |date=2012-03-21 |accessdate=2012-03-21}}</ref> * [[22 март]] - [[Бөтендөнья Су көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/waterday/|title=World Water Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[23 март]] - [[:en:World Meteorological Organization#World Meteorological Day|Бөтендөнья метеорология көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.wmo.int/wmd/|title=World Meteorological Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[24 март]] - [[:en:World Tuberculosis Day|Бөтендөнья туберкулез хасталыгы белән көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.stoptb.org/events/world_tb_day/|title=World Tuberculosis Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 24 март - [[:en:International Day for the Right to the Truth concerning Gross Human Rights Violations and for the Dignity of Victims|Халыкара кеше хокукларын котычкыч бозу очраклары турында хакыйкатька хакны һәм корбаннарының кыйммәтлеген искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/righttotruthday/|title=International Day for the Right to the Truth concerning Gross Human Rights Violations and for the Dignity of Victims|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[25 март]] - [[:en:International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade|Халыкара транслатлантик кол сәүдәсе һәм коллык корбаннарын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/slaveryremembranceday/|title=International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 25 март - [[:en:International Day of Solidarity with Detained and Missing Staff Members|Халыкара билгесез югалган яки кулга алынган БМО хезмәткәрләренә теләктәшлек көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/detainedstaffday/|title=International Day of Solidarity with Detained and Missing Staff Members|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Мартның 3 нче җомгасы – [[:en:World Sleep Day|Бөтендөнья йокы көне (ингл.)]]{{cn|date=October 2012}} ====[[Апрель]]==== * [[1 апрель]] – [[:en:April Fool's Day|Апрель ахмагы көне (ингл.)]] * [[2 апрель]] - [[:en:World Autism Awareness Day|Бөтендөнья аутизм хасталыгын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/autismday/|title=World Autism Awareness Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 2 апрель – [[Халыкара балалар китабы көне]]{{cn|date=October 2012}} * [[4 апрель]] - [[:en:International Day for Mine Awareness and Assistance in Mine Action|Халыкара миналарны истә тоту һәм миналарны юк итүгә ярдәм итүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/mineawarenessday/|title=International Day for Mine Awareness and Assistance in Mine Action|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[7 апрель]] - [[:en:International Day of Reflection on the 1994 Rwanda Genocide|Халыкара Руанда геноциды корбаннарны искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/preventgenocide/rwanda/commemoration.shtml|title=Day of Remembrance of the Victims of the Rwanda Genocide|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 7 апрель - [[Бөтендөнья сәламәтлек көне]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/world-health-day/en/|title=World Health Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[8 апрель]] – [[:en:International Romani Day|Халыкара чегәннәр көне (ингл.)]] * [[12 апрель]] - [[:en:International Day of Human Space Flight|Халыкара кешенең космоска очышны искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/humanspaceflightday/|title=International Day of Human Space Flight|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 12 апрель – [[:en:International Day for Street Children|Халыкара урамда үсүче балаларны искә алу көне (ингл.)]] * [[16 апрель]] – [[:en:World Entrepreneurship Day|Бөтендөнья эшмәкәрлек көне (ингл.)]]<ref>http://www.worldeshipday.com/wedun/</ref> * [[17 апрель]] – [[:en:World Hemophilia Day|Бөтендөнья гемофилия көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * [[21 апрель]] – [[:en:World Creativity and Innovation Day|Бөтендөнья яңа юлларны уйлап табу һәм инновацияләр көне (ингл.)]]. Чаралар Леонардо да Винчи туган көне – 15 апрель – көненнән башлана{{cn|date=July 2012}} * [[22 апрель]] - [[:en:International Mother Earth Day|Халыкара Ана Җир көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/motherearthday/|title=International Mother Earth Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[23 апрель]] - [[:en:World Book and Copyright Day|Бөтендөнья китап һәм автор хокукларын искә алу көне(ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/bookday/|title=World Book and Copyright Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[24 апрель]] – [[:en:World Day for Laboratory Animals|Бөтендөнья лаборатория хайваннарын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * [[25 апрель]] - [[:en:World Malaria Day|Бөтендөнья малярия хасталыгын искә алу көне(ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/malaria/en/index.html|title=World Malaria Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[26 апрель]] - [[:en:World Intellectual Property Day|Бөтендөнья интеллектуаль милек көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WIPO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.wipo.int/ip-outreach/en/ipday/|title=World Intellectual Property Day|publisher=WIPO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[28 апрель]] - [[:en:Workers' Memorial Day|Бөтендөнья эш урында имин һәм сәләмәт шартларны булдыру көне| (ингл.)]], {{UN}} һәм {{ILO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/safeworkday/|title=World Day for Safety and Health at Work|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[29 апрель]] - [[:en:Day of Remembrance for all Victims of Chemical Warfare|Сугышлар дәвамында кулланылган химик кораллар корбаннарын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/chemwarfareday/|title=Day of Remembrance for all Victims of Chemical Warfare|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[30 апрель]] - [[:en:International Jazz Day|Халыкара джаз көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/jazzday/|title=International Jazz Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ====[[Май]]==== * [[1 май]] – [[:en:May Day|Май көне (ингл.)]] – [[:en:Labour Day|Хезмәт көне(ингл.)]] * [[3 май]] - [[:en:World Press Freedom Day|Бөтендөнья пресса иреге көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/pressfreedomday/|title=World Press Freedom Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[4 май]] – [[:en:International Firefighters' Day|Халыкара янгын сүндерүчеләр көне (ингл.)]], [[:en:Star Wars Day|(ингл.)]] * [[5 май]] - [[:en:Day of Vesak|Весак көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/vesakday/|title=Day of Vesak|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 5 май – [[:en:International Midwives Day|Халыкара акушерлар көне (ингл.)]] * [[8 май]] – [[:en:World Red Cross and Red Crescent Day|Бөтендөнья кызыл хач һәм кызыл ай көне (ингл.)]] * [[9 май]] - [[:en:Time of Remembrance and Reconciliation for Those Who Lost Their Lives during the Second World War|Икенче бөтендөнья сугыш дәвамында корбан булганнарны искә алу һәм тынычлану вакыты (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/remembranceday/|title=Time of Remembrance and Reconciliation for Those Who Lost Their Lives during the Second World War|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[12 май]] - [[:en:World Migratory Bird Day|Бөтендөнья күчмә кошлар көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNEP}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.worldmigratorybirdday.org/|title=World Migratory Bird Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 12 май – [[:en:International Nurses Day|Халыкара медицина туташлары көне (ингл.)]] * [[15 май]] - [[Халыкара гаилә көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/familyday/|title=International Day of Families|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[17 май]] - [[:en:World Information Society Day|Бөтендөнья телекоммуникация һәм мәгълүмәти җәмгыять көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{ITU}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.itu.int/wtisd/|title=World Telecommunication and Information Society Day|publisher=ITU|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 17 май – [[:en:World AIDS Vaccine Day|Бөтендөнья СПИД вакцинасы көне (ингл.)]] * 17 май – [[:en:International Day Against Homophobia and Transphobia|Халыкара гомофобия һәм трансфобиягә каршылык күрсәтүне искә алу көне (ингл.)]] * [[18 май]] – [[:en:International AIDS Candlelight Memorial|Халыкара СПИДтан үлүләрне шәмнәр яндыру белән искә алу көне (ингл.)]] * 18 май – [[Халыкара музейлар көне]] * [[21 май]] - [[:en:World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development|Бөтендөнья диалог һәм үсеш өчен мәдәни күптөрлелек көне көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/culturaldiversityday/|title=World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[22 май]] - [[:en:International Day for Biological Diversity|Халыкара биологик күптөрлелек көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/biodiversityday/|title=International Day for Biological Diversity|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 22 май – [[:en:World Goth Day|Бөтендөнья готлар көне (ингл.)]] * [[23 май]] – [[:en:World Turtle Day|Бөтендөнья ташбакалар көне (ингл.)]] * [[25 май]] – [[:en:Geek Pride Day|Үзенчәлекле булу горурлыгы көне (ингл.)]] * [[29 май]] - [[:en:International Day of United Nations Peacekeepers|Халыкара БМО тынычлык саклау гаскәрләрне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/57/129|title=International Day of UN Peacekeepers|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[31 май]] - [[:en:World No Tobacco Day|Бөтендөнья тәмәкесез көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/tobacco/wntd/|title=World No-Tobacco Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Майның 1 нче сишәмбесе – [[:en:World Asthma Day|Бөтендөнья астма хасталы белән көрәшне искә алу көне (ингл.)]] * Майның 2 нче шимбәсе – [[:en:World Fair Trade Day|Бөтендөнья гадел сәүдә көне (ингл.)]] ==== [[Июнь]] ==== * [[1 июнь]] - [[:en:Global Day of Parents|Глобаль ата-аналар көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/66/292|title=Global Day of Parents|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 1 июнь – [[Халыкара балаларны яклау көне]] * [[4 июнь]] - [[:en:International Day of Innocent Children Victims of Aggression|Халыкара агрессия корбаннары булган гәепсез балаларны искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/childvictimday/|title=International Day of Innocent Children Victims of Aggression|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[5 июнь]] - [[:en:World Environment Day|Бөтендөнья әйләнә-тирә мохит көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNEP}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.unep.org/wed/|title=World Environment Day|publisher=UNEP|accessdate=2012-10-30|archivedate=2008-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611062556/http://www.unep.org/wed/2008/english/Host_Countries/index.asp}}</ref> * [[8 июнь]] - [[Бөтендөнья океаннар көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/oceansday/|title=World Oceans Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 8 июнь – [[:en:World Brain Tumor Day|Бөтендөнья баш мие шеше хасталыгы белән көрәшне искә алу көне (ингл.)]] * [[10 июнь]] – [[:en:Ballpoint Pen Day|Шарлы каләм көне (ингл.)]] * [[12 июнь]] - [[:en:World Day Against Child Labour|Бөтендөнья балаларны эшләтүгә каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{ILO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/childlabourday/|title=World Day Against Child Labour|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[14 июнь]] - [[:en:World Blood Donor Day|Бөтендөнья кан донорлары көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/worldblooddonorday/en/|title=World Blood Donor Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[15 июнь]] - [[:en:World Elder Abuse Awareness Day|Бөтендөнья олыларның хакларын бозуга каршылык күрсәтүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/elderabuse/|title=World Elder Abuse Awareness Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[17 июнь]] - [[:en:World Day to Combat Desertification and Drought|Бөтендөнья чүлләшүгә һәм корылыкка каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/desertificationday/|title=World Day to Combat Desertification and Drought|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[18 июнь]] – [[:en:International Ride to Work Day|Халыкара эшкә велосипед белән йөрүне алга сөрү көне (ингл.)]] * 18 июнь – [[:en:Autistic Pride Day|Аутизм хасталыгы булган кешеләрнең горурлыгы көне (ингл.)]] * [[19 июнь]] – [[:en:World Sickle Cell Day|Бөтендөнья урак күзәнәкләренә каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} резолюциясе нигезендә {{cn|date=October 2012}} * [[20 июнь]] - [[:en:World Refugee Day|Бөтендөнья качаклары көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/refugeeday/|title=World Refugee Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[21 июнь]] – [[:en:Fête de la Musique|Бөтендөнья музыка көне (ингл.)]] * [[23 июнь]] - [[:en:United Nations Public Service Day|БМОның җәмгыяви хезмәт көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/publicserviceday/|title=United Nations Public Service Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 23 июнь - [[Халыкара Олимпия көне]] * 23 июнь - [[:en:International Widows Day|Халыкара тол калган хатыннарны искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/widowsday/|title=International Widow's Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[25 июнь]] - [[:en:International Day of the Seafarer|Халыкара диңгезчеләр көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{IMO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.imo.org/About/Events/Pages/Day-of-the-Seafarer.aspx|title=Day of the Seafarer|publisher=IMO|accessdate=2012-10-30|archivedate=2012-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116214308/http://www.imo.org/About/Events/Pages/Day-of-the-Seafarer.aspx}}</ref> * [[26 июнь]] - [[:en:International Day against Drug Abuse and Illicit Trafficking|Халыкара наркотик матдәләрне рөхсәтсез тарату һәм куллануга каршылык күрсәтүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/drugabuseday/|title=International Day against Drug Abuse and Illicit Trafficking|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 26 июнь - [[:en:International Day in Support of Victims of Torture|Халыкара газаплау корбаннарына ярдәм күрсәтүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/torturevictimsday/|title=United Nations International Day in Support of Victims of Torture|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Июньның 3 нче шимбәсе – [[:en:Fathers' Day|Аталар көне (ингл.)]] ==== [[Июль]] ==== * Июльның беренче шимбәсе, [[7 июль]] - [[:en:International Day of Cooperatives|Халыкара кооперативлар көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/cooperativesday/|title=International Day of Cooperatives|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[2 июль]] – [[:en:World UFO Day|Бөтендөнья билгесез очучы объеклары көне (ингл.)]] * [[8 июль]] – [[:en:Writer's Day|Язучылар көне (ингл.)]] * [[11 июль]] - [[:en:World Population Day|Бөтендөнья халкы көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/populationday/|title=World Population Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 11 июль - [[Халыкара шоколад көне]] * [[18 июль]] - [[:en:Mandela Day|Халыкара Нельсон Мандела көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/mandeladay/|title=Nelson Mandela International Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[28 июль]] - [[:en:World Hepatitis Day|Бөтендөнья гепатит хасталыгына көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/csr/disease/hepatitis/world_hepatitis_day/en/|title=World Hepatitis Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[29 июль]] – [[:en:International Tiger Day|Халыкара юлбарысларны искә алу көне (ингл.)]] * [[30 июль]] - [[:en:International Friendship Day|Халыкара дуслык көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/friendshipday/|title=International Day of Friendship|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ==== [[Август]] ==== * [[5 август]] – [[:en:International Beer Day|Халыкара сыра көне (ингл.)]] * [[7 август]] – Халыкара хипстерлар көне * [[9 август]] - [[Дөньяның җирле халыкларының халыкара көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/indigenousday/|title=International Day of the World's Indigenous People|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[10 август]] – Халыкара Sorry Ranga (redhead) көне * [[12 август]] - [[Халыкара яшьләр көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/youthday/|title=International Youth Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[13 август]] – [[:en:International Lefthanders Day|Халыкара сулагайлар көне (ингл.)]] * [[15 август]] – [[:en:World Internet Appreciation Day|Бөтендөнья Интернетның файдалылыгын искә алу көне (ингл.)]] * [[19 август]] - [[:en:World Humanitarian Day|Бөтендөнья гуманитар ярдәм күрсәтүчеләрне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/humanitarianday/|title=World Humanitarian Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 19 август – [[:en:World Photography Day|Бөтендөнья фотография көне (ингл.)]] * [[21 август]] – [[:en:World Fashion Day|Бөтендөнья мода көне (ингл.)]] * [[23 август]] - [[:en:International Day for the Remembrance of the Slave Trade and Its Abolition|Коллар сәүдәсен һәм аның чикләнүен искә алуны халыкара искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/dialogue/the-slave-route/right-box/related-information/23-august-international-day-for-the-remembrance-of-the-slave-trade-and-of-its-abolition/|title=International Day for the Remembrance of the Slave Trade and Its Abolition|publisher=UNESCO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[29 август]] - [[:en:International Day against Nuclear Tests|Халыкара атом коралларын сынауга каршылык көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/againstnucleartestsday/|title=International Day against Nuclear Tests|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[30 август]] - [[:en:International Day of the Victims of Enforced Disappearances|Халыкара көчләп юк ителү корбаннарын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/disappearancesday/|title=International Day of the Victims of Enforced Disappearances|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ==== [[Сентябрь]] ==== * [[1 сентябрь]] - [[Бөтендөнья тынычлык көне]] * [[8 сентябрь]] - [[:en:International Literacy Day|Халыкара уку-язу белү көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/literacy-day/|title=International Literacy Day|publisher=UNESCO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 8 сентябрь – [[:en:World Physical Therapy Day|Бөтендөнья физик терапия көне (ингл.)]] * Сентябрьның 2 нче шимбәсе – [[:en:World First Aid Day|Бөтендөнья бөренчел ярдәм көне (ингл.)]] * [[10 сентябрь]] - [[:en:World Suicide Prevention Day|Бөтендөнья үз-үзенә кул салу очракларын киметү омтылышларын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_suicide_prevention_day/en/index.html|title=World Suicide Prevention Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[11 сентябрь]] – [[:en:9/11 anniversary|9/11 еллыгы (ингл.)]] * [[12 сентябрь]] - [[:en:United Nations Day for South-South Cooperation|БМОның көнъяк илләре хезмәттәшлеге көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/southcooperationday/|title=United Nations Day for South-South Cooperation|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[15 сентябрь]] - [[Халыкара демократия көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/democracyday/|title=International Day of Democracy|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[16 сентябрь]] - [[:en:International Day for the Preservation of the Ozone Layer|Халыкара озон катламын саклауны искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/ozoneday/|title=International Day for the Preservation of the Ozone Layer|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[18 сентябрь]] – [[:en:World Water Monitoring Day|Бөтендөнья су мониторингны искә алу көне (ингл.)]] * [[19 сентябрь]] – [[:en:International Talk Like a Pirate Day|Халыкара пират кебек сөйләшү көне (ингл.)]] * [[20 сентябрь]] – Халыкара азатлык көне * [[21 сентябрь]] - [[Халыкара тынычлык көне]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/peaceday/|title=International Day of Peace|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[21 сентябрь]] – Бөтендөнья [[Альцгеймер авыруы]]на каршы көрәшне искә алу көне. * [[22 сентябрь]] – [[:en:Car Free Days|Бөтендөнья автомобильсыз көн (ингл.)]], Бөтендөнья мөгезборын көне. * [[26 сентябрь]] – [[:en:European Day of Languages|Бөтен-Европа телләр көне (ингл.)]] * [[27 сентябрь]] - [[Халыкара туризм көне|Бөтендөнья туризм көне]], {{UN}} һәм {{UNWTO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/tourismday/index.shtml|title=World Tourism Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[28 сентябрь]] - [[:en:World Rabies Day|Бөтендөнья хайванларда дулау хасталыгына каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_rabies_day/en/index.html|title=World Rabies Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 28 сентябрь – [[:en:International Right to Know Day|Халыкара белүгә хокукы көне (ингл.)]]<ref>http://www.righttoknowday.net/index_eng.php RightToKnowDay.net</ref> * [[30 сентябрь]] – Бөтендөнья ярдәм итү көне * 30 сентябрь – [[Тәрҗемәчеләрнең халыкара көне]] * 30 сентябрь – [[:en:Blasphemy Day|Көфер итү көне (ингл.)]] * Сентябрьның соңгы атнасы, 27 сентябрь - [[:en:World Maritime Day|Бөтендөнья диңгезчелек көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{IMO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/maritimeday/index.shtml|title=World Maritime Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Сентябрьның соңгы шимбәсе, [[29 сентябрь]] - [[:en:World Heart Day|Бөтендөнья йөрәк сәләмәтлеге көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_heart_day/en/index.html|title=World Heart Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> ====[[Октябрь]] ==== * Октябрьның беренче дүшәмбесе, [[1 октябрь]] - [[:en:World Habitat Day|Бөтендөнья кеше тораклары көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/habitatday/|title=World Habitat Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 1 октябрь - [[:en:International Day of Older Persons|Халыкара олы яшьтәге кешеләр көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/olderpersonsday/|title=International Day of Older Persons|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 1 октябрь – [[:en:World Vegetarian Day|Бөтендөнья вегетарианчылык көне (ингл.)]] * 1 октябрь – Халыкара музыка көне (International Music Day) * [[2 октябрь]] - [[:en:International Day of Non-Violence|Халыкара физик каршылык күрсәтмәүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/nonviolenceday/index.shtml|title=International Day of Non-Violence|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[4 октябрь]] – [[Хайваннарны яклау көне|Бөтендөнья хайваннарны яклау көне]] * [[5 октябрь]] - [[Бөтендөнья укытучылар көне]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/education/themes/education-building-blocks/teacher-education/world-teachers-day/|title=World Teachers' Day|publisher=UNESCO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Октябрьның беренче җомгасы – [[Бөтендөнья елмаю көне]]<ref>http://www.worldsmileday.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220416081436/http://www.worldsmileday.com/ |date=2022-04-16 }}</ref> * Октябрьның беренче җомгасы – [[Халыкара йомырка көне]] * [[8 октябрь]] – [[:en:World Hospice and Palliative Care Day|Бөтендөнья хоспис һәм паллиатив хезмәт көне (ингл.)]] * 8 октябрь – [[:en:World Humanitarian Action Day|Бөтендөнья гуманитар ярдәмне оештыру көне (ингл.)]] * [[9 октябрь]] - [[:en:World Post Day|Бөтендөнья почта көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/postday/|title=World Post Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[10 октябрь]] - [[:en:World Mental Health Day|Бөтендөнья менталь сәләмәтлек көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_mental_health_day/en/index.html|title=World Mental Health Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 10 октябрь – [[:en:World Day Against Death Penalty|Бөтендөнья үлем җәзасы каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{WCADP}} тарафыннан кабул ителгән * [[11 октябрь]] - [[:en:International Day of the Girl Child|Халыкара кыз бала көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/girlchild/|title=International Day of the Girl Child|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 11 октябрь – [[:en:National Coming Out Day|Сексуаль күптөрлелектән курыкмау көне (ингл.)]] * [[12 октябрь]] – Бөтендөнья артрит хасталыгы белән көрәшне искә алу көне * [[13 октябрь]] - [[:en:International Day for Natural Disaster Reduction|Халыкара табигый катастрофалардан югалтуларны әзәйтүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/disasterreductionday/|title=International Day for Disaster Reduction|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[14 октябрь]] – [[:en:World Standards Day|Бөтендөнья стандартлар көне (ингл.)]] * [[15 октябрь]] - [[:en:International Day of Rural Women|Халыкара авыл җирлегендә яшәүче кыз-хатыннары көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/ruralwomenday/|title=International Day of Rural Women|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 15 октябрь – [[:en:Global Handwashing Day|Глобаль кулларны юу көне (ингл.)]] * [[16 октябрь]] - [[:en:World Food Day|Бөтендөнья ашамлыклар көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{FAO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/getinvolved/worldfoodday/en/|title=World Food Day|publisher=FAO|accessdate=2012-10-30|archivedate=2012-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023011900/http://www.fao.org/getinvolved/worldfoodday/en/}}</ref> * 16 октябрь – [[:en:National Boss Day|Милли түрә көне (ингл.)]] ([[:en:Boss's Day|Түрә көне (ингл.)]]) * [[17 октябрь]] - [[:en:International Day for the Eradication of Poverty|Халыкара кешеләрне ярлылыктан коткаруны кирәклеген искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/povertyday/|title=International Day for the Eradication of Poverty|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[20 октябрь]] – [[:en:World Osteoporosis Day|Бөтендөнья остеопороз хасталыгына каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.worldosteoporosisday.org/about.html |access-date=2012-11-17 |archive-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201082200/http://www.worldosteoporosisday.org/about.html |dead-url=yes }}</ref> * 20 октябрь – [[:en:International Day of the Air Traffic Controller|Халыкара авиадиспетерлар көне (ингл.)]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.egats.org/ATCODay2008 |access-date=2012-11-17 |archive-date=2012-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121204030432/http://www.egats.org/ATCODay2008 |dead-url=yes }}</ref> * 20 октябрь – [[:en:World Statistics Day|Бөтендөнья статистика көне (ингл.)]] * [[22 октябрь]] – [[:en:International Stuttering Awareness Day|Халыкара ык-мыклау хасталыгын искә алу көне (ингл.)]] * [[24 октябрь]] - [[:en:United Nations Day|БМО көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/unday/index.shtml|title=United Nations Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 24 октябрь - [[:en:World Development Information Day|Бөтендөнья үсеш өчен мәгълүмат көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/devinfoday/|title=World Development Information Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[27 октябрь]] - [[:en:World Day for Audiovisual Heritage|Бөтендөнья аудиовизуаль мирас көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/audiovisualday/|title=World Day for Audiovisual Heritage|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[28 октябрь]] – [[:en:INTERNATIONAL CAPS LOCK DAY|Халыкара CAPS LOCK тимәсе көне (ингл.)]] * 28 октябрь – [[Анимациянең халыкара көне|Халыкара мультипликация көне]] * [[30 октябрь]] – [[:en:Orthopaedic nursing|Халыкара ортопедия туташлары көне (ингл.)]] * Октябрьның икенче сишәмбесе, 11 октябрь – [[:en:World Sight Day|Бөтендөнья күрү көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_sight_day/en/index.html|title=World Sight Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Октябрьның икенче җомгасы – [[:en:World Egg Day|Бөтендөнья йомырка көне (ингл.)]]<ref>{{Cite web |url=http://www.thinkegg.com/worldeggday.asp |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618204854/http://www.thinkegg.com/worldeggday.asp |archivedate=2012-06-18 |accessdate=2012-11-17}}</ref> ==== [[Ноябрь]] ==== * [[6 ноябрь]] - [[:en:International Day for Preventing the Exploitation of the Environment in War and Armed Conflict|Әйләнә-тирә мохитны кораллы конфликт һәм сугышларда куллануга халыкара каршылык күрсәтү көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/environmentconflictday/|title=International Day for Preventing the Exploitation of the Environment in War and Armed Conflict|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[8 ноябрь]] – [[:en:International World Day Town Planning Day|Халыкара шәһәрләрне уңайлылык өчен планлау көне (ингл.)]], Бөтендөнья урбанизм көне, [[:en:International Day of Radiology|Халыкара радиология көне (ингл.)]], Рентген нурларын ачу көне * [[10 ноябрь]] - [[:en:World Science Day for Peace and Development|Бөтендөнья тынычлык һәм үсеш өчен фән көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/scienceday/|title=World Science Day for Peace and Development|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 10 ноябрь – [[:en:World Immunization Day|Бөтендөнья иммунизация эшчәнлеген искә алу көне (ингл.)]]. * [[12 ноябрь]] - [[:en:World Pneumonia Day|Бөтендөнья пневмония хасталыгына каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_pneumonia_day/en/|title=World Pneumonia Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[13 ноябрь]] – [[:en:World Kindness Day|Бөтендөнья мөлаемлык көне (ингл.)]] * [[14 ноябрь]] - [[:en:World Diabetes Day|Бөтендөнья диабет хасталыгына каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/2007/diabetes_day/en/|title=World Diabetes Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[16 ноябрь]] - [[:en:International Day for Tolerance|Халыкара толерантлык өчен адымнар көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/toleranceday/|title=International Day for Tolerance|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 16 ноябрь - [[:en:World Chronic Obstructive Pulmonary Disease Day|Бөтендөнья хроник обструктив үпкә хасталыгына каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/world_copd_day/en/index.html|title=World Chronic Obstructive Pulmonary Disease Day|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[17 ноябрь]] – [[Халыкара студентлар көне]] * [[19 ноябрь]] – [[:en:International Journalist's remembrance Day|Халыкара хәлакъ төшкән журналистларны искә алу көне (ингл.)]], дөньяның журналист җәмәгәтьчелеге тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite |url=http://cpj.org/2001/11/four-journalists-believed-killed.php}}</ref> * [[19 ноябрь]] – [[:en:International Men's Day|Халыкара ир кешеләр көне (ингл.)]] ({{TTO}}, {{JAM}}, {{AUS}}, {{IND}}, {{USA}}, {{SGP}}, {{MLT}}, {{GBR}}, {{ZAF}}, {{HUN}}, {{IRL}}, {{GHA}}, {{CAN}}, {{DNK}}, {{AUT}}, {{FRA}}, {{PAK}}, {{ATG}}, {{KNA}} һәм {{GRD}}) * [[20 ноябрь]] - [[:en:Universal Children's Day|Бөтендөнья балалары көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/childrenday/|title=Universal Children's Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 20 ноябрь – [[:en:Transgender Day of Remembrance|Трансгендерларны искә алу көне (ингл.)]] * 20 ноябрь – [[:ru:День индустриализации Африки|Африканың индустриализациясе көне (рус.)]] * [[21 ноябрь]] - [[:ru:World Television Day|Бөтендөнья телевидение көне (рус.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/televisionday/|title=World Television Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 21 ноябрь – Бөтендөнья балыкларны үстерүне искә алу көне * 21 ноябрь – [[:en:World Hello Day|Бөтендөнья сәләмләү көне (ингл.)]] * 21 ноябрь – умырткалык баганасы дефектын (рус. ''[[:ru:расщепление позвоночника]]'') исә алу көне<ref>[[:es:21 de noviembre#Celebraciones]]{{ref-es}}</ref> * [[25 ноябрь]] - [[:en:International Day for the Elimination of Violence against Women|Халыкара кыз-хатыннарны көчләүгә нокта кую кирәклеген искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/endviolenceday/|title=International Day for the Elimination of Violence against Women|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[29 ноябрь]] - [[:en:International Day of Solidarity with the Palestinian People|Халыкара Фәлестыйн халкына теләктәшлек көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/palestinianday/index.shtml|title=International Day of Solidarity with the Palestinian People|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[30 ноябрь]] – [[:en:Computer Security Day|Санак иминлеге көне (ингл.)]] * Ноябрьның өченче пәнҗешәмбесе, [[15 ноябрь]] - [[:en:World Philosophy Day|Бөтендөнья фәлсәфә көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/philosophyday/|title=World Philosophy Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * Ноябрьның өченче якшәмбесе, [[17 ноябрь]] - [[:en:World Day of Remembrance for Road Traffic Victims|Бөтендөнья юл халәкәтләр корбаннарын искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/events/annual/road_victims/en/index.html|title=World Day of Remembrance for Road Traffic Victims|publisher=WHO|accessdate=2012-10-30}}</ref> * 20 ноябрь - [[:en:Africa Industrialization Day|Африка индустриализация көне(ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/africaday/|title=Africa Industrialization Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ====[[Декабрь]]==== * [[1 декабрь]] - [[:en:World AIDS Day|Бөтендөнья СПИД хасталыгына каршы көрәшне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/aidsday/|title=World AIDS Day |publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[2 декабрь]] - [[:en:International Day for the Abolition of Slavery|Халыкара коллыкны юк итүгә өчен адымнарны искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/slaveryabolitionday/|title=International Day for the Abolition of Slavery|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[3 декабрь]] - [[:en:International Day of Persons with Disabilities|Халыкара мөмкинчекләре чикләнгән кешеләр көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/47/3|title=International Day of Persons with Disabilities|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[5 декабрь]] - [[:en:International Volunteer Day|Халыкара икътисади һәм җәмгыяви үсеш өчен волонтерлык көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/volunteerday/|title=International Volunteer Day for Economic and Social Development|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[7 декабрь]] - [[:en:International Civil Aviation Day|Халыкара граждан авиациясе көне (ингл.)]], {{UN}} һәм {{ICAO}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://legacy.icao.int/icao/en/aviation_day.htm|title=International Civil Aviation Day|publisher=ICAO|accessdate=2012-10-30|archivedate=2012-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120020941/http://legacy.icao.int/icao/en/aviation_day.htm}}</ref> * [[9 декабрь]] - [[:en:International Anti-Corruption Day|Халыкара коррупциягә каршылык күрсәтүне искә алу көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/anticorruptionday/|title=International Anti-Corruption Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[10 декабрь]]: ** [[:en:Human Rights Day|Кеше хокуклары көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/423%20(V)|title=Human Rights Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ** Халыкара хайваннар хокуклары көне, [[1998]]<ref>http://www.uncaged.co.uk/iard.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202210414/http://www.uncaged.co.uk/iard.htm |date=2007-02-02 }} International Animal Rights Day</ref> * [[11 декабрь]] - [[:en:Mountain Day#International Mountain Day|Халыкара таулар көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/mountainday/|title=International Mountain Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[12 декабрь]] – [[:en:The International Day Of Heavy Metal|Халыкара хэви-метал һәм хард-рок музыкасы көне (ингл.)]] Music<ref>http://www.heavymetalday.co.uk/index.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121125121245/http://www.heavymetalday.co.uk/index.htm |date=2012-11-25 }} International Day Of Heavy Metal</ref><ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://planetmosh.com/12-12-12-international-day-of-heavy-metal/ |access-date=2012-11-17 |archive-date=2012-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613225319/http://planetmosh.com/12-12-12-international-day-of-heavy-metal/ |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.bravewords.com/news/185052{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.facebook.com/groups/267079153360238/</ref> * [[13 декабрь]] – [[:en:International Day Day|Халыкара көн көне (ингл.)]], [[:en:Reddit|Реддит (ингл.)]] тарафдарлары ягыннан котлана * [[15 декабрь]] – [[:en:International Tea Day|Халыкара чәй көне (ингл.)]], [[чәй]] җитештерүче илләрдә [[2005]] елдан бирле билгеләнә * [[17 декабрь]] – [[:en:International Day to End Violence Against Sex Workers|Фахишәлек тармагы хезмәткәрләренә карата көчләү һәм җинаятьләрне туктатуга багышланган халыкара теләктәшлек көне (ингл.)]], [[фахишә]]ләр һәм аларның [[хокук]]ларын яклаучылар тарафыннан [[2003]] елдан бирле билгеләнә * [[18 декабрь]]: ** [[:en:International Migrants Day|Халыкара мигрантлар көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/migrantsday/|title=International Migrants Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> ** {{UNESCO}} — [[БМО]] [[гарәп теле]] көне ([[1973]] елдан [[рәсми тел]], көн [[2010]] елдан билгеләнә).<ref>[[:en:UN Arabic Language Day]]{{ref-en}}</ref> * [[20 декабрь]] - [[:en:International Human Solidarity Day|Халыкара кешеләр теләктәшлеге көне (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/events/southcooperationday/|title=International Human Solidarity Day|publisher=UN|accessdate=2012-10-30}}</ref> * [[25 декабрь]] – [[:en:Christmas|Раштуа (ингл.)]] ===Атналар=== * [[21 март]]–[[27 март]] [[:en:Week of Solidarity with the Peoples Struggling against Racism and Racial Discrimination|Расачылык һәм расачыл дискриминацияга каршы көрәшүче кешеләргә теләктәшлек атнасы (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * [[25 апрель]] – [[2 май]] (2009) — [[:en:Vaccination Week In The Americas|Америкаларда вакцинация атнасы (ингл.)]]<ref name="PAHO-VW-2009">{{cite web |url=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=750&Itemid=1 |title=Vaccination Week In The Americas (2009 portal) |publisher=Pan American Health Organization |year=2009 |accessdate=2009-04-29 |archivedate=2009-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090430043540/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=750&Itemid=1 }}</ref> * [[25 май]]–[[31 май]] [[:en:Week of Solidarity with the Peoples of Non-Self-Governing Territories|Үзидарә хокукы булмаган территорияләрдә яшәүче кешеләргә теләктәшлек атнасы (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * Сентябрьның дүртенче атнасы – (Халыкара) Тынычлык атнасы * [[4 октябрь]]–[[10 октябрь]] – [[:en:World Space Week|Бөтендөнья космос атналыгы (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * [[24 октябрь]]–[[30 октябрь]] – [[:en:Disarmament Week|Коралсызлану атнасы (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән{{cn|date=October 2012}} * [[25 октябрь]]–[[31 октябрь]] – [[:en:International Epidermolysis Bullosa Awareness Week|Халыкара буллозлы эпидермолиз хасталыгына каршы көрәшне истә тоту атнасы (ингл.)]], [http://www.mywalkamile.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102022241/http://mywalkamile.org/ |date=2019-01-02 }} * Юл иминлеге атнасы – [[Ноябрь]] * [[Акула]] атнасы – [[Җәй]] ===Айлар=== * [[Гыйнвар]] – [[:en:InFo-ZoNe Month|InFo-ZoNe ае (ингл.)]] * [[Февраль]] – [[:en:LGBTQ Month|LGBTQ ае (ингл.)]] * [[Октябрь]] – [[:en:Breast Cancer Awareness Month|Күкрәк яманшеше хасталыгын искә алу ае (ингл.)]] * [[Октябрь]] – [[:en:International Augmentative and Alternative Communication (AAC) Awareness Month|Халыкара коммуникацияләр күптөрлелеге ае (ингл.)]], International Society for Augmentative and Alternative Communication (ISAAC); [[www.isaac-online.org]]; [[www.aacawareness.org]] * [[Ноябрь]] – [[:en:Movember|Мовембер (ингл.)]], ноябрьда простата яманшеше һәм депрессия кебек ир кешеләр сәләмәтлек мәсъәләләргә игътибар җәлеп итү чаралары * Ноябрь – [[:en:National Novel Writing Month|Новеллалар язу ае (ингл.)]] (бар дөньядан кешеләр ай дәвамында 50,000 сүзлек новелланы язу торышлыг). ===[[Ел]]лар=== ==== 1950 елга кадәр==== * [[1882]]/[[1883]] – [[:en:International Polar Year|Халыкара поляр елы (ингл.)]] * [[1932]]/[[1933]] – [[:en:International Polar Year|Халыкара поляр елы (ингл.)]] ====1950 нчеләр==== * [[1957]]/[[1958]] – [[:en:International Geophysical Year|Халыкара геофизика елы (ингл.)]] * [[1959]]/[[1960]] – [[:en:World Refugee Year|Бөтендөнья качаклар елы (ингл.)]] ====1960 нчеләр==== * [[1961]] – [[:en:International Health and Medical Research Year|Халыкара сәләмәтлек һәм медицина эзләнүләре елы (ингл.)]] * [[1965]] – [[:en:International Cooperation Year|Халыкара кооперация елы (ингл.)]] * [[1967]] – [[:en:International Tourist Year|Халыкара туристлар елы (ингл.)]] * [[1968]] – [[:en:International Year for Human Rights|Халыкара кеше хокуклары елы (ингл.)]] ====1970 нчеләр==== * [[1970]] – [[:en:International Education Year|Халыкара мәгариф елы (ингл.)]] * [[1971]] – [[:en:International Year for Action to Combat Racism and Racial Discrimination|Халыкара расачылык һәм расачыл дискриминацияга каршы көрәш елы (ингл.)]] * [[1974]] – [[:en:World Population Year|Бөтендөнья халкы елы (ингл.)]] * [[1975]] – [[:en:International Women's Year|Халыкара кыз-хатыннар елы (ингл.)]] * [[1978]]/[[1979]] – [[:en:International Anti-Apartheid Year|Халыкара апартеидка каршылык елы (ингл.)]] * 1979 – [[:en:International Year of the Child|Халыкара бала елы (ингл.)]] ====1980 нчеләр==== * [[1981]] – [[:en:International Year of Disabled Persons|Халыкара мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр елы (ингл.)]] * [[1982]] – [[:en:International Year of Mobilization for Sanctions against South Africa|Халыкара Көньяк Африкага каршы санкцияләргә катнашу елы (ингл.)]] * [[1983]] – [[:en:World Communications Year|Бөтендөнья коммуникацияләр елы (ингл.)]] * [[1984]] – [[:en:Year of Women in South Africa|Көнъяк Африкадагы кыз-хатыннар елы (ингл.)]] [http://www.un.org.au/International%20Years.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050616042927/http://www.un.org.au/International%20Years.htm |date=2005-06-16 }} * [[1985]] – [[:en:Year of the United Nations|БМО елы (ингл.)]] * 1985 – [[:en:International Youth Year|Халыкара яшьләр елы (ингл.)]] * [[1986]] – [[:en:International Year of Peace|Халыкара тынычлык елы (ингл.)]] * [[1987]] – [[:en:International Year of Shelter for the Homeless|Халыкара өйсезләр өчен торырлык урыннар елы (ингл.)]] ====1990 нчылар==== * [[1990]] – [[:en:International Literacy Year|Халыкара уку-язу белү елы (ингл.)]] * [[1992]] – [[:en:International Space Year|Халыкара космос елы (ингл.)]] * [[1993]] – [[:en:International Year of the World's Indigenous People|Халыкара дөньяның җирле халыклары елы (ингл.)]] * [[1994]] – [[:en:International Year of Sport and the Olympic Ideal|Халыкара спорт һәм олимпия идеалы елы (ингл.)]] * 1994 – [[:en:International Year of the Family|Халыкара гаилә елы (ингл.)]] * [[1995]] – [[:en:World Year of Peoples' Commemoration of Victims of the Second World War|Бөтендөнья халыкларының икенче бөтендөнья сугыш корбаннарын искә алу елы (ингл.)]] * 1995 – [[:en:United Nations Year for Tolerance|БМО толерантлык елы (ингл.)]] * [[1996]] – [[:en:International Year for the Eradication of Poverty|Халыкара фәкыйрьлекне юк итү елы (ингл.)]] * [[1998]] – [[:en:International Year of the Ocean|Халыкара океан елы (ингл.)]] * [[1999]] – [[:en:International Year of Older Persons|Халыкара өлкән яшьтәге кешеләр елы (ингл.)]] * 1999 – [[:en:International Men's Day|(ингл.)]] ====2000 леләр==== * [[2000]] – [[:en:International Year of Thanksgiving|Халыкара рәхмәтлелекне белдерү елы (ингл.)]] * 2000 – [[:en:International Year for the Culture of Peace|Халыкара тынычлык мәдәнияте елы (ингл.)]] * 2000 – [[:en:World Mathematical Year|Бөтендөнья математика елы (ингл.)]] * [[2001]] – [[:en:International Year of Mobilization against Racism, Racial Discrimination, Xenophobia and Related Intolerance|Халыкара расачылык, расачыл дискриминация, ксенофобия һәм бәйле толерантсызлыкка каршы мобилизация елы (ингл.)]] * 2001 – [[:en:International Year of Volunteers|Халыкара волонтерлар елы (ингл.)]] * 2001 – [[:en:United Nations Year of Dialogue among Civilizations|БМОның цивилизацияләр ара диалогы елы (ингл.)]][http://www.undemocracy.com/A-RES-53-22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202064822/http://www.undemocracy.com/A-RES-53-22 |date=2008-12-02 }}[http://www.undemocracy.com/A-RES-55-23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109192319/http://www.undemocracy.com/A-RES-55-23 |date=2009-01-09 }}[http://www.undemocracy.com/A-AC.198-2001-3.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001161649/http://www.undemocracy.com/A-AC.198-2001-3.pdf |date=2008-10-01 }} * [[2002]] – [[:en:International Year of Ecotourism|Халыкара экотуризм елы (ингл.)]] [http://www.world-tourism.org/sustainable/IYE-Main-Menu.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040627003138/http://www.world-tourism.org/sustainable/IYE-Main-Menu.htm |date=2004-06-27 }} * 2002 – [[:en:International Year of Mountains|Халыкара таулар елы (ингл.)]] [http://www.mountains2002.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030128151037/http://www.mountains2002.org/ |date=2003-01-28 }} * 2002 – [[:en:United Nations Year for Cultural Heritage|БМОның мәдәни мираска багышланган елы (ингл.)]] [http://www.unesco.org/culture/unych/] * [[2003]] – [[:en:International Year of Freshwater|Халыкара эчәрлек су елы (ингл.)]] [https://web.archive.org/web/20110716111023/http://www.wateryear2003.org/en/] * 2003 – [[:en:European Disability Year|Бөтен-Европа мөмкинлекләр чикләнүгә багышланган елы (ингл.)]] * [[2004]] – [[:en:International Year to Commemorate the Struggle against Slavery and its Abolition|Халыкара коллыкка каршы көрәшне һәм аны юк итүне искә алу елы (ингл.)]] [http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php@URL_ID=13974&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html] * 2004 – [[:en:International Year of Rice|Халыкара дөге елы (ингл.)]] * [[2005]] – [[:en:International Year for Sport and Physical Education|Халыкара спорт һәм физик өйрәнү елы (ингл.)]] * 2005 – [[:en:International Year of Microcredit|Халыкара микрокредит елы (ингл.)]] [http://www.uncdf.org/english/microfinance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628214416/http://www.uncdf.org/english/microfinance |date=2010-06-28 }} * 2005 – [[:en:World Year of Physics|Бөтендөнья физика елы (ингл.)]] ([[:en:IUPAP|(ингл.)]]) тарафыннан игълан ителгән [http://www.wyp2005.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102073249/http://www.wyp2005.org/ |date=2016-11-02 }} * [[2006]] – [[:en:International Year of Deserts and Desertification|Халыкара чүлләр һәм чүлләшү елы (ингл.)]] * [[2007]] – [[:en:Year of the Dolphin|Халыкара дельфин елы (ингл.)]] (extended to 2008) * 2007 – [[:en:International Year of the Scout|Халыкара скаут елы (ингл.)]] [http://www.scout.org/en/around_the_world/europe/about_scouting/development_support/centenary_of_scouting_2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110104183446/http://www.scout.org/en/around_the_world/europe/about_scouting/development_support/centenary_of_scouting_2007 |date=2011-01-04 }} * 2007–[[2008]] – [[:en:International Heliophysical Year|Халыкара гелиофизика елы (ингл.)]] * 2007–2008–(2009) – [[:en:International Polar Year|Халыкара поляр елы (ингл.)]] * (2007)–2008–(2009) – [[:en:International Year of Planet Earth|Халыкара Җир елы (ингл.)]] – (N.B. ''Triennium'') – [http://www.yearofplanetearth.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130105540/http://www.yearofplanetearth.org/ |date=2020-11-30 }} and [http://www.esfs.org] & [http://www.esfs.org/downloads/PlanetEarthBP.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207050001/http://www.esfs.org/downloads/PlanetEarthBP.pdf |date=2006-12-07 }} * 2007 – Колумбиядәге үз җирләреннән күчерелгән кешеләр хокуклары елы * 2008 – [[:en:International Year of Languages|Халыкара телләр елы (ингл.)]] * 2008 – [[:en:International Year of the Potato|Халыкара бәрәңге елы (ингл.)]] * 2008 – [[:en:International Year of Sanitation|Халыкара санитария елы (ингл.)]] * 2008 – Халыкара бака елы * [[2009]] – [[:en:International Year of Astronomy|Халыкара астрономия елы (ингл.)]] [http://www.astronomy2009.org] (тәкъдим {{UNESCO}} Генераль Ассамблеясының 33 нче сессиясендә кабул ителде, {{UN}}ның 62 нче Генераль Ассамблеясы карары белән игълан ителде) * 2009 – [[:en:International Year of Natural Fibres|Халыкара табигый җепсел елы (ингл.)]] [http://www.fao.org/newsroom/en/news/2006/1000472/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924151114/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2006/1000472/index.html |date=2015-09-24 }} * 2009 – [[:en:International Year of Reconciliation|Халыкара татулашу елы (ингл.)]] http://www.undemocracy.com/generalassembly_61/meeting_56/pg025-bk02#pg025-bk02 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825205115/http://www.undemocracy.com/generalassembly_61/meeting_56/pg025-bk02#pg025-bk02 |date=2010-08-25 }}][http://www.unis.unvienna.org/unis/en/calendar_years_decades_07.html] * 2009 – [[:en:Year of the Gorilla|Горилла елы (ингл.)]] – [http://www.yog2009.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318122918/http://www.yog2009.org/ |date=2019-03-18 }} * 2009 – [[:en:International Year of the Shark|Халыкара акула елы (ингл.)]] – [http://www.year-of-the-shark-2009.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612140801/http://www.year-of-the-shark-2009.org/ |date=2010-06-12 }} ====2010 нчылар==== * [[2010]] – [[:en:International Year of Communications|Халыкара коммуникацияләр елы (ингл.)]], [[:en:International Year for the Reapprochement of Cultures|Халыкара мәдәниятьләрнең якынлашуы елы (ингл.)]] * 2010 – [[:en:International Year of Biodiversity|Халыкара биотөрлелек елы (ингл.)]] * 2010 – [[:en:International Year of Youth|Халыкара яшьләр елы (ингл.)]] * [[2011]] – [[:en:International Year of Forests|Халыкара урманнар елы (ингл.)]] * 2011 – [[:en:International Year of Advanced Skills|Халыкара алдынгы сәләтләр елы (ингл.)]] * 2011 – [[:en:International Year of Chemistry|Халыкара химия елы (ингл.)]], {{UNESCO}} тарафыннан кабул ителде. * 2011 – [[:en:International Year for People of African descent|Халыкара Африка чыгышлы кешеләр елы (ингл.)]] * 2011 – [[:en:World Veterinary Year 2011|Бөтендөнья ветеринария елы 2011 (ингл.)]] * [[2012]] – Халыкара [[:en:Cooperative|кооперативлар (ингл.)]] елы * 2012 – [[:en:International Year of Sustainable Energy for All|Халыкара бар кешеләр өчен тотрыклы энергия чыгынаклары елы (ингл.)]] * [[2013]] – [[:en:International Year of Water Cooperation|Халыкара су мәсъәләсендә хезмәттәшлек елы (ингл.)]] * 2013 – [[:en:International Year of Quinoa|Халыкара квиноа елы (ингл.)]] * [[2014]] – [[:en:International Year of Family Farming|Халыкара гаилә фермалары елы (ингл.)]] * 2014 – Халыкара [[:en:Crystallography|кристаллография (ингл.)]] елы [http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11262.doc.htm] [http://www.iucr.org/iycr]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===[[Декада]]лар=== * [[1976]]–[[1985]] – [[:en:United Nations Decade for Women|БМОның кыз-хатыннар дистә еллегы (ингл.)]] [http://www.un.org/documents/ga/res/37/a37r058.htm], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[1990s]] – [[:en:International Decade for Natural Disaster Reduction|Халыкара табигый халәкатьләрне киметү дистә еллыгы (ингл.)]] * [[1994]]–[[2004]] – [[:en:First International Decade of the World's Indigenous People|Беренче Халыкара дөньяның җирле халыклары дистә еллыгы (ингл.)]] [http://www.unhchr.ch/indigenous/decade.htm], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[1997]]–[[2006]] – [[:en:First United Nations Decade for the Eradication of Poverty|Беренче халыкара фәкыйрьлекне юк итү дистә еллыгы (ингл.)]] [https://web.archive.org/web/20010127081600/http://www.un.org/esa/socdev/poverty/poverty.htm], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[2000]]–[[2010]] – [[:en:Second International Decade for the Eradication of Colonialism|Икенче халыкара колониализмны бетерүгә багышланган дистә еллыгы (ингл.)]] [http://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/302/66/PDF/N0130266.pdf?OpenElement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616190759/https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/302/66/PDF/N0130266.pdf?OpenElement |date=2017-06-16 }} (pdf), {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * 2000–2010 – [[:en:Bone and Joint Decade|Сөяк һәм буын унъеллыгы (ингл.)]] [http://www.bjd.org.au/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205085520/http://www.bjd.org.au/ |date=2011-02-05 }}, {{WHO}} тарафыннан кабул ителгән * [[2001]]–2010 – [[:en:International Decade for a Culture of Peace and Non-violence for the Children of the World|Халыкара дөнья балалары хакына тынычлык һәм куркынычсызлыкка багышланган дистә еллыгы (ингл.)]] [http://www.unac.org/peacecp/decade/background.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218141829/http://www.unac.org/peacecp/decade/background.html |date=2012-02-18 }}, {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * 2001–2010 – [[:en:Decade to Roll Back Malaria in Developing Countries, Particularly in Africa (2001–2010)|Үсештәге илләрдә малярияны киметүгә багышланган унъеллык (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[2003]]–[[2012]] – [[:en:United Nations Literacy Decade|БМОның уку-язу белүгә багышланган дистә еллык (ингл.)]] [http://www.unesco.org/education/litdecade], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[2005]]–[[2014]] – [[:en:United Nations Decade of Education for Sustainable Development|БМОның тотрыклы үсеш өчен мәгариф мәсъәләләренә багышланган дистә еллык (ингл.)]] – [http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=27234&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * 2005–2014 – [[:en:Second International Decade of the World's Indigenous People|Икенче халыкара дөньяның җирле халыкларына багышланган дистә еллыгы (ингл.)]] [https://web.archive.org/web/20050113162546/http://www.un.org/esa/socdev/unpfii/news/a59500/a59500eng.pdf], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[2005]]–[[2015]] – [[:en:Water for Life Decade|Тормыш өчен суга багышланган дистә еллык (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[2010]]–[[2020]] – [[:en:United Nations Decade for Deserts and the Fight Against Desertification|БМОның чүлләр һәм чүлләшүгә каршы көрәшкә багышланган дистә еллыгы (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән * [[2011]]–2020 – [[:en:United Nations Decade on Biodiversity|БМОның биологик күптөрлелеккә багышланган дистә еллык (ингл.)]], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән; Өченче халыкара колониализмны бетерүгә багышланган дистә еллылык, {{UN}} тарафыннан кабул ителгән; [[:en:Decade of Action for Road Safety|Юл хәрәкәте иминлегенә багышланган гамәлләр унъеллыгы (ингл.)]] [www.who.int/roadsafety/decade_of_action/en/index.html], {{UN}} тарафыннан кабул ителгән ==Шулай ук карагыз== *[[:en:Awareness days|Кешегә бәйле мәсъәләләренә багышланган көннәр (ингл.)]] *[[:en:List of commemorative days|Истәлекле көннәр исемлеге (ингл.)]] *[[:en:List of environmental dates|Әйләнә-тирә мохитка бәйле көннәр (ингл.)]] ==Искәрмәләр== {{reflist|2}} * http://www.un.org/News/Press/docs/2008/Reference_Paper_No_47.doc.htm * https://web.archive.org/web/20121021230645/http://www.un.org/depts/dhl/un_conf.htm * http://www.wcpt.org/wptday10 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030072416/http://www.wcpt.org/wptday10 |date=2012-10-30 }} * http://www.un.org/en/events/observances/decades.html ==Сылтамалар== *[http://www.un.org/en/events/observances/ United Nations Observances Calendar] *Drori, Gili S., "United Nations' Dedications": A World Culture in the Making?, International Sociology, June 2005. {{Сайланган исемлек}} [[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]] [[Төркем:Истәлекле даталар]] 0y0t6rhtkxd2o1u2uixcetuww2urh9c 0 55510 6099615 4418754 2026-11-08T02:29:22Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099615 wikitext text/x-wiki {{Елга |Исем = Түре |Милли исем = |Рәсем = Излучина Туры в Каменке.jpg |Рәсем киңлеге = 250px |Сурәт язуы = |Харита = |Харита киңлеге = |Харита язуы = |Озынлык = 1030 |Бассейн мәйданы = 80 300 |Бассейн = [[Төньяк Боз океаны]] |Елгалар бассейны = [[Тубыл (елга)|Тубыл]]→[[Иртеш]]→[[Об]] |Су чыгымы күләме = |Үлчәү урыны = |Баш = Урта Урал |Елга башының урнашкан урыны = |Елга башының биеклеге = |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 58 |s_lat_min = 23 |s_lat_sec = 37 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 59 |s_lon_min = 22 |s_lon_sec = 56 |Тамак = [[Тубыл (елга)|Тубыл]] елгасы |Тамакның урнашкан урыны = [[Төмән өлкәсе]] |Тамакның координатлары = |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 56 |m_lat_min = 57 |m_lat_sec = 20 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 50 |m_lon_min = 28 |m_lon_sec = 06 |Елганың авышлыгы = |Ил = [[Россия]] |Төбәк = [[Төмән өлкәсе]], [[Cвердловск өлкәсе]] |Викиҗыентыкта төркем = }} '''Түре''' ({{lang-ru|Тура}}) — [[Россия]]нең [[Азия]] өлешендә елга, [[Тубыл (елга)|Тубыл]]ның сул кушылдыгы. [[Төмән өлкәсе]] һәм [[Cвердловск өлкәсе]] аша ага. == Характеристика == Елганың озынлыгы 1 030 км, бассейн мәйданы — 80 300 км². Күбесенчә карлар белән туклана. [[Үктәбеp]] ахырында — [[ʜаябеp]]дә башында туңа, [[əприᴫ]]-[[май]]да ачыла.<ref>{{Cite web |url=http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%20(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)/ |title=Тура |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110315051234/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%20(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0) |archivedate=2011-03-15 |accessdate=2012-11-21}}</ref> [[Урал таулары]]нда башланып китә, [[Көнбатыш Себер тигезлеге]] буенча ага. == Су реестры мәгълүматлары == [[Рәсем:Тура в Верхотурье.jpg|200px|left]] Россия дәүләт су реестры мәгълүмәте буенча елга [[Иртеш]] су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы (башыннан Тагил кушылу урынына кадәр). {{коммент|Кече елга бассейны|подбассейн}} — [[Тубыл елгасы]]ның [[Россия]]дә урнашкан өлеше, елга бассейны — [[Иртеш]] бассейны<ref>http://textual.ru/gvr/index.php?card=196384&bo=0&rb=0&subb=0&hep=0&wot=0&name=%F2%F3%F0%E0&loc=</ref>. Су ресурсларының федераль агентлыгы тарафыннан әзерләнгән [[Россия Федерациясе]] территориясын су хуҗалыгы буенча районлау геоинформация системасы мәгълүмәтләре буенча: * Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010501212111200004350 * Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200435 * Бассейн коды — 14.01.05.012 * ГӨ буенча томы — 11 * ГӨ буенча чыгарылыш — 2 == Кушылдыклар == Төп кушылдыклар: Салда, Тагил, Ница, Пышма, Актай. == Торак пунктлары == [[Рәсем:Тура в түмени.jpg|200px|thumb|right|[[Төмән]] шәһәрендә]] === [[Cвирлaу өлкәсе]] === * [[Югары Тура]] * [[Түбән Тура]] * [[Верхотурье]] * [[Туринск]] === [[Төмән өлкәсе]] === * [[Төмән]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Свердловск өлкәсе елгалары]] [[Төркем:Төмән өлкәсе елгалары]] qxjx23xg6dquxi93ek2nfgpdpq4iqao 0 55544 6099586 3872460 2026-11-08T01:11:27Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099586 wikitext text/x-wiki <small>{{мәгънәләр|Тубыл (мәгънәләр)}}</small> {{Елга-2 |Исем = Тубыл |Милли исем = |Рәсем = Gorskii 04668u.jpg |Рәсем киңлеге = 250px |Сурәт язуы = |Харита = |Харита киңлеге = |Харита язуы = |Озынлык = 1 591 |Бассейн мәйданы = 426 000 |Бассейн = [[Төньяк Боз океаны]] |Елгалар бассейны = [[Иртеш]]→[[Об]] |Су чыгымы күләме = 805 |Үлчәү урыны = тамагында |Баш = Тургай платосы |Елга башының урнашкан урыны = [[Казакъстан]] |Елга башының биеклеге = 272 |Башның координатлары = 51/28/0/N/61/00/30.7/E |Тамак = [[Иртеш]] елгасы |Тамакның урнашкан урыны = [[Тубыл]] шәһәре янында, [[Төмән өлкәсе]] |Тамакның координатлары = 58/09/14/N/68/12/55/E |Елганың авышлыгы = |Ил = [[Казакъстан]], [[Россия]] |Төбәк = [[Кустанай өлкәсе]] ([[Казакъстан]]), [[Төмән өлкәсе]], [[Курган өлкәсе]], [[Ырынбур өлкәсе]] |Викиҗыентыкта төркем = Tobol River |Позицион харита = Россия Төмән өлкәсе }} '''Тубыл''' ({{lang-ru|Тобол}}, {{lang-kk|Тобыл}}) — [[Казакъстан]]да һәм [[Россия]]дә елга, [[Иртеш]]ның сул кушылдыгы. [[Казакъстан]]ның [[Кустанай өлкәсе]] һәм [[Россия]]нең [[Курган өлкәсе|Курган]], [[Ырынбур өлкәсе|Ырынбур]]<ref>{{Cite web |url=http://download.maps.vlasenko.net/smtm500/m-41-1.jpg |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505030949/http://download.maps.vlasenko.net/smtm500/m-41-1.jpg |archivedate=2013-05-05 |accessdate=2012-11-23}}</ref> һәм [[Төмән өлкәсе|Төмән]] өлкәләре аша ага. == Характеристика == Елганың озынлыгы 1 591 км, бассейн мәйданы — 426 000 км². Күбесенчә карлар белән туклана. Көньяк Урал белән Тургай платосының чигендә башлана. Урта һәм түбән агымы — [[Көнбатыш Себер тигезлеге]]ндә, киң үзәнле, бормалы. Тубыл бассейнында якынча 20 мең күлләр бар.<ref>[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20(%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0)/ Тобол (река)]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Су реестры мәгълүматлары == Россия дәүләт су реестры мәгълүмәте буенса елга [[Иртеш]] су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тобол елгасы (башыннан Уй елганың кушылуына кадәр (Увелька елгасыннан башка)). {{коммент|Кече елга бассейны|подбассейн}} — [[Тубыл елгасы]]ның [[Россия]]дә урнашкан өлеше, елга бассейны — [[Иртеш]] бассейны<ref>http://textual.ru/gvr/index.php?card=195296</ref>. Су ресурсларының федераль агентлыгы тарафыннан әзерләнгән [[Россия Федерациясе]] территориясын су хуҗалыгы буенча районлау геоинформация системасы мәгълүмәтләре буенча: * Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010500212111200000010 * Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200001 * Бассейн коды — 14.01.05.002 * ГӨ буенча томы — 11 * ГӨ буенча чыгарылыш — 2 == Кушылдыклар == Төп кушылдыклар: [[Уй (елга)|Уй]], [[Исәт]], [[Түре]], [[Тәүде (елга)|Тәүде]]. == Торак пунктлары == [[Рәсем:Каменск-Уральский Красногорский.JPG|200px|thumb|right|[[Каменск-Уральский]] шәһәрендә]] === [[Казакъстан]] === ==== [[Кустанай өлкәсе]] ==== * [[Лисаковск]] * [[Рудный]] * [[Костанай]] === [[Россия]] === ==== [[Курган өлкәсе]] ==== * [[Курган]] ==== [[Төмән өлкәсе]] ==== * [[Яулытора]] * [[Тубыл]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казакъстан елгалары]] [[Төркем:Төмән өлкәсе елгалары]] [[Төркем:Курган өлкәсе елгалары]] csupjvom3hxr55bldbspkmep0tts659 0 56242 6099661 6080128 2026-11-08T04:40:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099661 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ |Татар исеме= Уса районы |Герб=Coat_of_Arms_of_Osinsky_rayon_(Perm_krai).png |Гербның астагы язуы= |Чын исем= |Регион=[[Πиреᴍ крае]] |Нигезләү= |Башкала=[[Уса]] |Регион төре=Төбәк |Киңлек= |Озынлык= |Башлык исеме=Муниципаль район башлыгы |Башлык= Романов Сергей Иван улы<ref>http://www.osa-perm.ru/index.php/mestnoe-samoupravlenie/glava-rajona</ref> |Башлык исеме2= |Башлык2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= [[Рус теле|рус]] |Халык саны= 31 928<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 январә 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы=2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан=2057 |Сәгать поясы=MSK+2 |Сайт= http://www.osa-perm.ru/ |Харита= Location of Osa Region (Perm Kray).svg |Хаританың астагы язуы= |Искәрмә= }} {{Мәгънәләр|Оса районы (мәгънәләр)}} '''Уса муниципаль районы''' ({{lang-ru|Осинсᴋи район}}) — [[Πермь крае]]ның көньяк-көнбатышында урнашкан [[муниципаль район]]. Мәйданы — 2057 квадрат км. Район үзәге — [[Уса]] шәһәре. == Тарих == Район 1924 елда оешкан. == Халык == Халык саны — 31 928 кеше. Халык тыгызлыгы — 15,52 кеше/дүрᴛᴋел ᴋиламитер. Милли cастaф: [[руслар]] — 90,1 %; [[татарлар]] һәм [[башкортлар]] — 6 %<ref>{{Cite web |url=http://enc.permkultura.ru/showObject.do?object=1803753650&idParentObject=1803750873 |title=Энциклопедия Пермского края |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250826045655/http://enc.permkultura.ru/showObject.do?object=1803753650&idParentObject=1803750873 |archivedate=2025-08-26 |accessdate=2010-03-01}}</ref>. == Җәгъpафия == Район территориясе аша агучы иң зур елгалар: [[Чулман]] ([[Воткинск сусаклагычы]]) һәм [[Тул елгасы|Тул]]. === Чиктәшлек === {|class="standard sortable" !Як!!Район яки [[Pәсәй Федерациясе субъектлары|субъект]] |- |Төньяк|| [[Оханск районы]] <br /> [[Πермь районы]] |- |Көнчыгыш|| [[Көнгер районы]] |- |Көньяк|| [[Барда районы]] <br /> [[Елау районы]] |- |Көнбатыш|| [[Частые районы]] |- |} == Сылтамалар == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://www.osa-perm.ru/ Рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118104724/http://www.osa-perm.ru/ |date=2021-01-18 }} {{ref-ru}} {{Пермь крае}} [[Төркем:Пермь крае районнары]] r52x84mq69ync5sps50nxvhusnlyu5j 0 60314 6099748 3597488 2026-11-08T08:59:53Z ČarnaruskiVoin 42924 Янҗи бу Кытайда шәһәр. 6099748 wikitext text/x-wiki {{Елга |Исем = Янцзы |Милли исем ={{lang-zh|长江}} |Рәсем = Dusk on the Yangtze River.jpg |Сурәт язуы = Янцзы елгасы кояш батканда |аккан территорияләр = {{байрак/Кытай}} [[Кытай Халык Җөмһүрияте]] |Баш =[[Тибет]] |Тамак =[[Көнчыгыш Кытай диңгезе]] |Харита = Map of the Yangtze River.gif |Харита язуы = |Озынлык = 6 300 |Бассейн = |Бассейн мәйданы = 1 808 500 |кушылдыклар = |Су чыгымы күләме = 31 900 |суының минеральләшүе = }} '''Янцзы́''' елгасы яки '''Яңтзы''' ({{lang-zh|長江|长江}}, Cháng Jiāng — «Озын елга»; түбән агымында шулай ук {{lang-zh|揚子江|扬子江}}, Yángzǐ Jiāng {{Audio|Zh-Yángzǐ Jiāng.oga|Listen}}) — [[Евразия]]дәге иң озын елга (5800 км), [[Тын океан]]га коя. [[Муссон]]лы [[яңгыр]]лар вакытында ташый. Диңгезгә койган урынында зур [[дельта]] хасил итә. Янцзының шактый өлешендә суднолар йөри. Түбән агымына хәтта диңгез суднолары да керә ала. Елга һәм аның кушылдыкларының суын [[сугару]] өчен файдаланалар. [[Кытай]] халкының дүрттән бер өлеше аның бассейнында яши. Көчле яңгырлардан соң Кытайның ике зур елгасы, [[Хуанхэ]] һәм Янцзы даими рәвештә ярларыннан ташып тора. [[1931 ел]]да, мәсәлән, 16 провинция су астында калган, 1 миллионнан артык кеше үлгән, тагын 40 миллионы зыян күргән. 1954 елда да шул чама зыян килгән. Ә 1959 елда елгаларның ташуы аркасында 2 миллион кешенең гомере өзелгән, 10 миллионы йортсыз калган, 5 миллион акр авыл хуҗалыгы җирләре яраксыз хәлгә килгән. Янцзы өстенә дөньядагы иң зур ГЭС урнашкан. == Чыганаклар == * [http://tatar.org.ru/kurs/7-geografiya/cyr_243.php МАТЕРИКЛАР ҺӘМ ОКЕАННАР ГЕОГРАФИЯСЕ. В. А. Коринская, И. В. Душина, В. А Щенев]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{rq|stub}} [[Төркем:Азия елгалары]] 7e5mxety1h7resmjfnje243r06p2cly 0 63981 6099478 5525694 2026-11-07T16:02:32Z Prosnu 41934 6099478 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Хәлеб Бөек мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Aleppo-Great-mosque-Alp.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил =Сүрия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = [[Халеб]] |Координатлары = |Дин = Ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = [[Мәхмүд ибн Саад]] |Төзүче = [[Гаухаршад бегим]] |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons =Mosques }} <small></small>{{мәгънәләр|Бөек мәчет}} '''Хәлеб Бөек мәчете''' ({{lang-ar|جامع حلب الكبير}} — ''Җами’ Халаб аль-кабир'') яки '''Өмейядлар мәчете''' (Масджид аль-Умайя би Халаб) [[Халеб]] (Алеппо) каласының иң зур һәм борынгы мәчете. Безнең эраның VIII гасыры башында төзелгән, ләкин хәзерге бинасы XI–XIV гасырлар белән бәяләнә. Мәчетнең манарасы 1090нчы елда төзелә һәм Сүриядәге 2013нче елгы гражданнар сугышы вакытында җимерелә<ref name="Mitchell2312">ed. Mitchell, 1978, p. 231.</ref><ref name="BBC-minaret2">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-22283746|title=Syria clashes destroy ancient Aleppo minaret|date=2013-04-24|publisher=bbc.co.uk|access-date=2013-04-24|archive-date=2019-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911142518/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-22283746|url-status=live}}</ref>. Риваятьләр буенча, монда [[Зәкәрия]] пәйгамбәр җирләнгән. Ул [[:ru:Христианство|насара]]<ref name="Cite luke|1:5-79">{{Библия|Лук|1:5-79}}</ref> динендә дә, [[:ru:Ислам|исламда]] да зурлана<ref name="MuslimHeritage">{{Cite web|url=http://www.muslimheritage.com/article/great-mosque-aleppo|title=The Great Mosque of Aleppo {{!}} Muslim Heritage|date=2005-03-24|website=www.muslimheritage.com|access-date=2016-06-30|archive-date=2014-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707134943/http://www.muslimheritage.com/article/great-mosque-aleppo|url-status=live}}</ref><ref name="Syria Gate2">[http://www.syriagate.com/Syria/about/cities/Aleppo/great_mosque.htm The Great Mosque (The Umayyad Mosque)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103083508/http://www.syriagate.com/Syria/about/cities/Aleppo/great_mosque.htm|date=2008-11-03}} Syria Gate.</ref>. == Тарихы == Бөек мәчет урынында элек Борынгы юнан чоры агорасы урнаша, соңрак, Сүриядә насаралы румлылар хакимияте чорында ул Елена Равноапостольная соборының бакчасына әверелә.<ref name="Syria Gate2"/>. Мәчет төзелгән урын шул соборның зираты итеп кулланылган була<ref name="Mitchell2312"/>. Чиркәү үзе вакытлыча торып кала, һәм бу урын ике дин өчен дә изгегә әверелә. Соңгырак традицияләр буенча,<ref name="Necipoglu34">Bacharach, ed. Necipoglu, 1996, p. 34.</ref><ref>{{cite book|author1=Guidetti|first=Mattia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&dq=mosque+of+aleppo+++land+cathedral+cemetery&pg=PA140|title=A Companion to Islamic Art and Architecture|date=2017|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-06857-0|editor1-last=Arnold|editor1-first=Dana|editor1-link=Dana Arnold|page=140|language=en|chapter=The Location of Sacredness in Early Islam|access-date=13 August 2022|editor2-last=Necipoğlu|editor2-first=Gülru|editor2-link=Gülru Necipoğlu|editor3-last=Flood|editor3-first=Finbarr Barry}}</ref> бу урындагы иң элеккеге мәчетнең төзелеше [[Өмәвиләр хәлифәте|Өмәви]] хәлифе әл-Вәлид I тарафыннан 715 елда башлана һәм 717 елда Сөләйман ибне Габд әл-Мәлик тарафыннан тәмамлана<ref name="ADL">[http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=7501 Great Mosque of Aleppo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715124408/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=7501|date=2009-07-15}} Archnet Digital Library.</ref>. Миргъмарият тарихчысы А.К. Кресуэлл аның төзүчесе дип Сөләйман ибне Габд әл-Мәликне генә исәпли. Дәлил итеп XIII гасыр тарихчысы Ибне-әл-Гадыйм сүзләрен китерә: "Сөләйманның максаты аны абыйсы Әл-Вәлиднең Дамасктагы Бөек мәчете белән тигезләштерү була". Башка традициягә караганда, Әл-Вәлид аны "Куррус чиркәве" материалларына нигезләнеп төзетә<ref name="Necipoglu34" />. Архитектура тарихчысы Җәрә Л. Бәкараһ мәчет төзелешенең төп башлаучысы - Әл-Вәлид белән Сөләйманның бертуганы Маслам ибне Габдел-Мәлик булган дип саный. Ул якынча 710нчы елга кадәр, Сөләйманның иртә хакимлеге башлану чорына чаклы җирле ''Җүнд Киннасрин'' провинциясе губернаторы була. Димәк, бу мәчетнең ике халифнең дә хакимлеге вакытында төзелеше турындагы фикерне раслый<ref name="Necipoglu34" />. XI гасырның икенче яртысында Халеб өстеннән хакимлек иткән [[Мирдасиләр|Мирдәсиләр]] мәчет ишегалдында бер гөмбәзле фонтан төзетәләр <ref>Tabaa, 1997, p. 17.</ref>. Мәчетнең төньяк-көнбатыш почмагында 1090нчы елда Халебнең шигый казые Әбү-әл Хәсән Мөхәммәд төзеткән 45 метрлы манара урнаша. Ул вакытта сәлҗук губернаторы Ак-Сонкур әл-Хаҗиб була<ref>Tabaa, 1997, p. 40.</ref>. Бу манараның төзелеше 1094нче елда, Тутуш хакимлеге чорында тәмамлана<ref name="Brend99">Brend, 1991, p. 99.</ref>. Проект архитекторы Хәсән ибне Мөфәррәҗ әл-Сармини була<ref name="Brend99" />. [[Файл:Great_Aleppo_mosque_176.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Great_Aleppo_mosque_176.jpg|мини|Ишегалды ягыннан мәчетнең эчке фасады]] [[Файл:Aleppo_Grande_moschea_Omayyadi_-_GAR_-_7-03.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Aleppo_Grande_moschea_Omayyadi_-_GAR_-_7-03.jpg|мини|Мәчетнең тышкы күренеше]] Мәчет 1159нчы елгы көчле янгыннан соң [[Зәңгиләр]] әмире [[:ru:Нур ад-Дин Махмуд|Нур]] [[:ru:Нур ад-Дин Махмуд|әд-Дин]] тарафыннан торгызыла. Өмәвиләрнең иске бинасы җимерелә<ref name="Syria Gate2" />. 1260нчы елда мәчет монголлар тарафыннан җимерелә<ref name="ADL" /><ref>Grousset, 1991, p. 362.</ref>. 1281 елда ул кабат монголлар тарафыннан яндырыла, ә [[мөнбәр]]е, Әл Мөфәддәл сүзләренчә, киликийя әрмәннәре тарафыннан яулап алына{{sfn|p=48-49|Vandekerckhove|2019}}. [[:ru:Мамлюкский султанат|Мәмлүкләр]] (1260–1516 еллар) бина яңартыла һәм үзгәртеп корыла. Манараны нөсхәләр һәм күфә язмалары бизи<ref name="ADL" />. Солтан Әл-Мансур Калаун янган [[михраб]]ны (кыйбла тарафын күрсәтүче уемны) 1285 елда алмаштыра. Соңрак Ән-Насыйр Мөхәммәд I солтан (1293–1341 еллар) яңа минбәр төзетә. Мәчетнең манарасы һәм эчке ишегалды 2003нче елда яңартыла<ref name="ADL" />. 2012нче елның 13 октябрендә Сүриядәге гражданнар сугышы барышында мәчеткә зур зарар килә. Президент [[Bäşşar Äsäd|Бәшәр Әсәд]] 2013нче ел ахырына кадәр ремонт комитетын төзү әмире бирә<ref>{{cite news|last=Karam|first=Zeina|author-link=Zeina Karam|title=Historic Aleppo mosque damaged in fighting; repairs ordered|url=http://www.washingtontimes.com/news/2012/oct/15/historic-aleppo-mosque-damaged-in-fighting-repairs/|newspaper=[[The Washington Times]]|access-date=2013-04-26|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019103816/http://www.washingtontimes.com/news/2012/oct/15/historic-aleppo-mosque-damaged-in-fighting-repairs/|url-status=live}}</ref>. Тик 2013нче елда ул һаман да көчле бәрелешләр даирәсендә кала һәм шул елның 24нче апрелендә аның манарасы җимерелә<ref name="Guard1">{{cite book|url=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/24/minaret-historic-syrian-mosque-destroyed-aleppo|title=Minaret of historic Syrian mosque destroyed in Aleppo|work=[[The Guardian]]|date=24 April 2013|publisher=Associated Press|access-date=25 April 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425013941/http://www.guardian.co.uk/world/2013/apr/24/minaret-historic-syrian-mosque-destroyed-aleppo |date=2013-04-25 }}</ref>. [[Файл:Umayyad-mosque-aleppo-2013.png|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Umayyad-mosque-aleppo-2013.png|сулда|мини|200x200пкс|Мәчет 2013нче елда, манарасы җимерелгәннән соң]] Сүрия гарәп мәгълүмат агентлыгы хәбәр иткәнчә, Җәбхәт ән-Нусра төркеме әһелләре мәчет эчендә шартлаткыч урнаштыра. Ә оппозиция активистлары ул Сүрия хакимияте гаскәренең танк уты тарафыннан җимерелә дип саный<ref name="BBC-minaret2"/><ref name="Guard1" /><ref name="nytminaret1">{{cite news|last=Saad|first=Hwaida|author-link=Hwaida Saad|title=Storied Syrian Mosque's Minaret Is Destroyed|url=https://www.nytimes.com/2013/04/25/world/middleeast/syria.html?hp&_r=0|access-date=2013-04-24|newspaper=[[The New York Times]]|date=2013-04-24|author2=Gladstone, Rick|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210002700/http://www.nytimes.com/2013/04/25/world/middleeast/syria.html?hp&_r=0|url-status=live}}</ref>. Оппозициянең төп сәяси бүлеге Сүрия милли коалициясе манараны җимерүне «юып булмый торган вәхшәт» һәм «кешелек цивилизациясенә каршы җинаять» дип саный<ref name="Telegraph">{{cite news|first=Richard|last=Spencer|title=Syria: 11th-century minaret of Great Umayyad Mosque of Aleppo destroyed|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/10016169/Syria-11th-century-minaret-of-Great-Umayyad-Mosque-of-Aleppo-destroyed.html|work=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-04-24|access-date=2013-04-25|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210010840/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/10016169/Syria-11th-century-minaret-of-Great-Umayyad-Mosque-of-Aleppo-destroyed.html|url-status=live}}</ref>. Сүриялеләр бу урынны зур булмаган халыкара ярдәм катнашында торгызырга тырышалар<ref>{{cite news|first=Robert|last=Fisk|title=Syrians aren't just rebuilding an ancient mosque in Aleppo – they are rebuilding their community|url=https://www.independent.co.uk/voices/syria-great-mosque-of-aleppo-ummayad-rebuild-the-city-a7858846.html|access-date=2024-12-11|archive-date=2024-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214035219/https://www.independent.co.uk/voices/syria-great-mosque-of-aleppo-ummayad-rebuild-the-city-a7858846.html|url-status=live}}</ref>. == Моны да карагыз == * [[Сүриядә ислам]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Башкорт Википедиясеннән күчермә. [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Сүрия мәчетләре]] [[Төркем:XIII гасырда төзелгән мәчетләр]] em0wm4xe132jza99aercs99s95rayaj 0 84229 6099426 4414532 2026-11-07T13:15:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099426 wikitext text/x-wiki {{ЕлгаВМ |Исем = Сидимютте |Милли исем = |Рәсем = |Рәсем киңлеге = |Сурәт язуы = |Харита = |Харита киңлеге = |Харита язуы = |Озынлык = 41 |Бассейн мәйданы = |Бассейн = |Елгалар бассейны = Пур |Су чыгымы күләме = |Үлчәү урыны = |Баш = |Елга башының урнашкан урыны = |Елга башының биеклеге = |Башның координатлары = |Тамак = ? елгасы |Тамакның урнашкан урыны = |Тамакның координатлары = |Елганың авышлыгы = |Ил = Россия |Төбәк = [[Ямал-Ненец АО]] |Викиҗыентыкта төркем = }} '''Сидимютте''' (Нядо-Яха) — [[Россия]] территориясеннән ага торган елга. [[Ямал-Ненец АО]]<ref name='РФҺМ'>{{cite journal|title=Гидротехник Корылмалар һәм дәүләт су кадастрының Россия Үзәк реестры}}</ref> биләмәләрендә ага. Елга ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 41 км<ref>{{Cite web |url=https://verum.wiki/wiki/Сидимютте |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230329202052/https://verum.wiki/wiki/%D0%A1%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D1%8E%D1%82%D1%82%D0%B5 |archivedate=2023-03-29 |accessdate=2023-03-29}}</ref>. == Су реестры мәгълүматы == [[Россия дәүләт су реестры]] мәгълүматы буенча елга [[Түбән Об бассейн округы]]нда урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.<ref name='РСРМ'/> [[Су ресурсларының федераль агентлыгы]] мәгълүматы буенча:<ref name='РСРМ'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=15.04.00.001|title=РФ су реестры мәгълүматлары: Сидимютте}}</ref> * Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300063184, 15040000112115300063207 * Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306318 * Бассейн коды — 15.04.00.001 * ГӨ буенча {{коммент|саны|номеры}} — 15 * ГӨ буенча чыгарылышы — 3 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.mnr.gov.ru/ РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Пур елгасы бассейны}} [[Төркем:Ямал-Ненец АО елгалары]] {{Yamal-Nenets-geo-stub}} {{Hydro-stub}} ptijeu7mjx0dryinzgas6wgnogidtw4 0 95013 6099706 5513810 2026-11-08T06:46:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099706 wikitext text/x-wiki {{Кораллы низаг |низаг = Фолкленд сугышы |өлеш = Инглиз колониаль сугышлар |рәсем = [[File:Falklands, Campaign, (Distances to bases) 1982.jpg|250px]] |баш исем = Фолкленд сугышының мизгелләре |дата = [[2 апрель]] - [[20 июнь]] [[1982]] |урын = [[Фолкленд утраулары]] һәм [[Көньяк Георгия]] |сәбәп = Инглиз колониаль сәясәт |нәтиҗә = [[Бөекбритания]] җиңүе |көндәш1 = [[Бөекбритания]]<br />[[Фолкленд утраулары]] |көндәш2 = [[Аргентина]] |көндәш3 = |көндәш4 = |командир1 = |командир2 = |командир3 = |командир4 = |көчләр1 = 7 мең |көчләр2 = 13 мең |көчләр3 = |көчләр4 = |югалтулар1 = 258 кеше, 2 фрегат, 2 эсминец, 1 контейнерташучы, 1 десант корабы, 1 десант катеры |югалтулар2 = 649 кеше, 1 керәйсер, 1 су асты көймәсе, 1 сакчы катер, 4 йөк көймәсе, 1 балыкчы траулеры |югалтулар3 = |югалтулар4 = |гомум югалтулар = |искәрмә = }} [[Файл:Falklandinseln Karte deutsch.jpg|thumb|250px|right|Фолкленд (Мальвин) утраулары]] [[Файл:LocationFalklandIslands.png|thumb|300px|right|Фолкленд (Мальвин) утрауларының урыны]] '''Фолкленд сугышы''' ({{lang-en|Falklands War}}, {{lang-es|Guerra de las Malvinas}}, tat.lat. ''[http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Фолкленд_сугышы Folklend suğışı]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'') — [[1982 ел]]да [[Бөекбритания]] һәм [[Аргентина]] арасында Фолкленд (Аргентинача Мальвин) утраулары өчен сугыш. Рәсми рәвештә беркем сугышны игълан итмәгән. Ике якның карашы буенча сугыш хәрәкәте үз җиренең хокукларын торгызу өчен булган. Сугыш хәрәкәтләре нәтиҗәсендә [[Бөекбритания]] җиңә һәм әлегә кадәр Фолкленд утраулары белән идарә итә. Сугышны башлап җибәрүдә [[Маргарет Тэтчер]] зур роль уйный. == Низаг тарихы == Фолкленд утрауларын башта инглиз диңгез сәяхәтчеләре [[1690]] елда ачалар, соңрак [[1694]] елда утрауларны француз диңгез сәяхәтчеләре ачалар һәм Мальвин утраулары дип исемлиләр (туган шәһәрләре Сан-Мало истәлегенә). [[XIX гасыр]]дан бәйсезлек алудан соң [[Аргентина]] Мальвин утрауларын үзенеке дип саный. [[1833]] елда [[Бөекбритания]] шушы утрауларны яңадан буйсындыра һәм [[Аргентина]] кешеләренең канәгатьсезлеген тудыра. [[1981]] елда Аргентина хакимлегенә [[генерал-лейтенант]] Леопольдо Гальтиери килә һәм ул тарихи гаделлекне торгызырга ниятли. == Бәрелеш == [[Файл:UshuaiaFalklandsWarVictimsMonument.jpg|thumb|250px|Үтерелгән Аргентина кешеләренә һәйкәл. Ушуая, Аргентина]] [[1982]] елның 2 апрелендә [[Аргентина]] десанты [[Фолкленд утраулары]]на төшә, кыска бәрелештән соң британ көчләре чигенә. Британия премьер-министры [[Маргарет Тэтчер]] Фолкленд утраулары кире кайтару өчен зур хәрби-диңгез берләшмәсен җибәрә. [[БМО Иминлек Шурасы]]ның [[3 апрель]]дә тавыш бирүе нәтиҗәсе буенча: 10 тавыш — риза, 1 тавыш каршы ([[Панама]]), 4 дәүләт тавыш бирми кала ([[СССБ]]ны да кертеп) — Аргентина көчләрен утраулардан чыгарырга таләп итә. [[12 апрель]]дә [[Бөекбритания]] Фолкленд утрауларын камавын игълан итә. [[АКШ]] Британиягә булыша: {{comment|Күккә ашу|Вознесение}} утравындагы үз һава хәрби үзәген инглиз очкычларына бирә. Бомбалаудан соң һәм җирле хәрби хәрәкәтләр нәтиҗәсендә Аргентина көчләре [[14 июнь]]дә чигенергә дучар була. Шулай итеп, [[Бөекбритания]] [[АКШ]] ярдәме белән [[ХХ гасыр]]дагы колониаль сугышта җиңә. Шушы җиңү [[Маргарет Тэтчер]]га Инглиз Парламентына сайлауларында җиңәргә булыша. [[1982]] елның 12 октябрендә [[Лондон]] шәһәрендә Җиңү тантанасы уза. == Сугыш нәтиҗәләре == [[Бөекбритания]] үзенең ерак колониясен саклый. Аргентинада Британиягә каршы зур нәфрәт хисләре туып кала. Батырылган инглиз эсминец «Шеффилд»та атом-төш коралларының булуын [[2003]] елда ачыклана. Шулай итеп Атлантикага атом-төш һәләкәте әлегәчә яный. == Моны да карагыз == * [[Маргарет Тэтчер]] * [[Фолкленд утраулары]] == Сылтамалар == * [http://www.airwar.ru/history/locwar/folkl/folkl.html Подборка статей о применении авиации в Фолклендской войне] {{ref-ru}} * [http://www.hrono.ru/sobyt/1900sob/1982folk.html Англо-аргентинский военный конфликт] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20161006102624/http://www.rfcmd.ru/books/REB/REB_27.htm Спутники и РЭБ в Фолклендской войне] {{ref-ru}} * Потери Аргентины // «Красная Звезда», № 155 (17842) от 7 июля 1982. стр.3 {{ref-ru}} [[Төркем:Бөекбритания колониаль сугышлары]] [[Төркем:XX гасыр сугышлары]] [[Төркем:Аргентина тарихы]] ce3y4ya9mznttn6jadhk5ko8x342cwa 0 99255 6099532 3627281 2026-11-07T19:20:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099532 wikitext text/x-wiki {{Портал|Татар теле|Татар тарихы|Татар мәдәнияте}} '''Татарлык''' (яки ''татар милли кемлеге'') — берәр [[шәхес]]нең [[татар халкы]]ның төрле буыннары бергәләп тудырган үзенчәлекле [[мәдәният]]ен үз итү аркылы формалашкан [[Кемлек (иҗтимагый фәннәр)|кемлеге]]. Татарлыкны якын күргән [[шәхес]]ләр үзләрен [[Кояш системасы]]ндагы йортыбыз [[Җир]] шарында яшәгән бүгенге көн [[кеше]]ләрнең [[Глобальләшү|глобальләшкән]] [[җәмгыять|җәмгыяте]] әгъзасы булудан тыш, шулай ук [[дөнья тарихы]] дәвамында төрле урыннарда һәм шартларда яшәгән һәм яшәячәк күп буын ''[[татарча]] фикерли, сөйләшә һәм укый-яза алучыларны берләштерүче үзенчәлекле виртуаль [[иҗтимагый төркем]] өлеше'' дип хис итә. == Татарлык элементлары == {{main|Татар дөньясы}} Һәр [[милли кемлек]] кебек үк, татар халкыныкы татарлар үз [[милләт]]ләрен билгеләгәнндә ([[милли аң]]) кулланган төрле элементлардан формалаша. Һәрбер шәхеснең аерым элементларына төрле әһәмияте бирә алганы аркасында, татарлыкның нәрсәдән гыйбарәт икәнен тасвирлаучы уртак билгеләмәсе арасында бәхәсләр булуы мөмкин. Бу элементлар төрле вакытта [[татарлар]]ның тормышына [[кеше]]ләрнең [[Глобальләшү|глобаль]] җәмгыятендәге [[фән]]ни [[белем]], [[Технология|технологик]], [[икътисад]]и һәм [[мәдәният|мәдәни]] алгарышлар, [[җәмгыять|иҗтимагый]], [[сәясәт|сәяси]] һәм [[көндәлек тормыш]] вакыйгалары тәэсире нәтиҗәсендә барлыкка килә һәм үзгәреп тора. ==Татар милли кемлекнең эволюциясе== {{seealso|Татар халкының этногенезы}} [[Тормыш]]ы дәвамында аерым шәхеснең [[Мин төшенчәсе]], иҗтимагый төркемнәрнең [[мәдәни кемлек|мәдәни кемлеге]] үзгәргәне кебек үк, [[милләт]]ләрнең яшәеше дәвамында милли кемлекләре үзгәреп тора — [[Дөнья тарихы]]ндагы [[XIII гасыр|XIII]], [[XVII гасыр|XVII]], [[XXI гасыр|бүген]] һәм [[XXV гасыр]]да татарлык төшенчәләре бер-берсенә тигез була алмый. Милли кемлек төшенчәсенең бүгенге көндәге мәгънәсе [[XX гасыр]] башында формалашкач, тарихи татар милли кемлеге турындагы бәхәсләр еш [[болгарчылык]] - [[татарчылык]] ''<small>([[:ru:Татаризм|ru]])</small>'', [[туранчылык]] - [[төркичелек]] ''<small>([[:ru:Пантюркизм|ru]])</small>'' үлчәнешендә бара. == Татарлык бүген == XX гасыр азагы - XXI гасыр башына [[Сәнәгый инкыйлаб|сәнәгый]], [[мәгълүмат технологияләре]] революцияләре һәм [[СССР|ССРБ]] таркалуы аркасында урын алган [[җитештерү]], [[транспорт]], [[мәгълүмат]] тапшыру технологияләрендәге һәм иҗтимагый үзгәрешләр аркасында бүгенге көндәге [[Глобальләшү|глобальләшкән]] дөньясында '''татарлык''' төшенчәсе (бар башка этномилли кемлекләр кебек үк) яңа үзгәреш чорын кичерә. Яңа мохиттә туып-үскән татар балалары татар булуның чордаш мәгънәсен эзли, татар [[милләтчелек|милләтче]] хәрәкәтьләре күбесенчә: * [[татар теле]] — [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Советындагы]] “Татарстан – яңа гасыр” депутатлары төркеме, [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы|ТР мәгариф һәм фән министрлыгы]], [[«Үзебез» яңа буын хәрәкәте]] ''([[«Мин татарча сөйләшәм» акциясе]])'', [[Сәләт (яшьләр оешмасы)]] * [[Портал:Татар мәдәнияте|татар мәдәнияте]] — [[Бөтендөнья татар кәнгрисе|Бөтендөнья татар конгрессы]], [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы|ТР мәдәният министрлыгы]], * [[ислам]] дине — [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР мөселманнарының Диния нәзарәте]] астындагы җәмгыятьләр, [[Вконтакте]]'дагы [https://vk.com/tatar_vk «Татары и Татарочки» төркеме] * [[Татарстан суверенитеты]] — [[Бөтентатар иҗтимагый үзәге]], [[Милли Мәҗлес]], [[Иттифак фиркасе]], [[«Азатлык» Татар яшьләре берлеге|«Азатлык» татар яшьләре берлеге]] ''([[Хәтер көне#Казан/Татарстанда|Хәтер көне]])'' төшенчәләре тирәсендә кайный. {{цитата|автор=[[Туфан Миңнуллин]] |Татар кешесе! Хәтереңә ал! Синең үз [[суверен дәүләт|мөстәкыйль дәүләтең]] булган. Дәүләтле [[милләт]]нең генә җир йөзендә кадере була, һәр [[татар]]ның күңелендә йөргән дәүләтчелек идеясе саклансын. Шушы тарихи гаделлек өчен үзең һәм нәселең көрәшергә тиеш.<ref>[http://tatar-congress.org/yanalyklar/tatarnyn-ehlakyy-kodeksy/ Татарның әхлакый кодексы]</ref>}} {{цитата|автор=[[Рөстәм Миңнеханов]]|Татарларда «Татарча сөйләшмәсәң – татар түгел син» дигән әйтем бар, ә мин ышанам, [[җан]]ың татарныкы булырга тиеш синең! Телне өйрәнергә була аны... Татарлар, төрле илләргә барып урнашып, тиз арада шундагы шартларга җайлаша белүләрен расладылар.<ref name="ebritvina">{{cite web|url=http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/789691|title=Рөстәм Миңнеханов Парижда Франциядәге татар җәмәгатьчелеге вәкилләре белән очрашты|publisher=[[Татарстан Республикасы Президенты]] Матбугат хезмәте|author=Елена Бритвина|accessdate=[[2016 ел]]ның [[29 ноябрь]]}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://tatar-congress.org/yanalyklar/rostem-minnehanov-parizhda-frantsiyadege-tatar-zhemegatchelege-vekillere-belen-ochrashty/</ref><ref>http://kazanutlary.ru/?p=12983</ref>}} {{цитата|автор=[[Роберт Миңнуллин]]|[[Казан]]да татарча сөйләшә торган, татар тормышы белән яши торган һәм үзеңне татар итеп хис итә торган берничә урын бар. Ул [[:Төркем:Татар театрлары|театр]], [[Татмедиа|Идел-пресс]], тагын берничә татар гимназиялары. Башка җирдә татар [[рух]]ы да юк хәтта...<br/> Рус телле татарлар эштә дә, иҗатта да өлгеррәк, аларга юллар да ачыграк. Әгәр дә ул яшьләр бүген татарчаны өйрәнмәгән икән, алар инде иртәгә өйрәнмәячәк. Минем иманым камил, чөнки аларга шулай рәхәт. Ләкин аларның күңелендә татарлык бар икән, алар икенче менталитеты булган, икенче буын татарлар булачак. Алар безнең буынга да, бездән алдагы буынга да охшамаган булачак.<ref name="tatar-inform">{{cite web|url=http://tatar-inform.tatar/news/2016/11/30/130492/|title=Роберт Миңнуллин: Рус телле татарлар эштә дә, иҗатта да өлгеррәк|publisher=[[Татар-информ]] мәгълүмат агентлыгы|author=[[Рәмис Латыйпов]], Гөлүзә Гыймадиева|accessdate=[[2016 ел]]ның [[1 декабрь]]|archivedate=2016-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161202161113/http://tatar-inform.tatar/news/2016/11/30/130492/}}</ref>}} {{цитата|автор=[[Данис Шакиров]], [[Бөтендөнья татар кәнгрисе|Бөтендөнья татар конгрессы]] башкарма комитеты рәисенең беренче урынбасары|Татар теленең [[Этнос|этник]] үзенчәлеге дип әйтәбез икән, ул, әлбәттә, татар телен саклау, үстерү, аны өйрәнү. Татар кешесе дип аталасың икән, татар телеңне белү — безнеңчә ул мәҗбүри.<ref name="tatar-inform2">{{cite web|url=http://tatar-inform.tatar/news/2016/12/01/130655/|title=Татар кешесе дип аталасың икән, телне белү мәҗбүри — Данис Шакиров. Бөтендөнья татар конгрессының Башкарма комитеты вәкиле Гүзәл Шәрипова фикеренә карашын белдерде|publisher=[[Татар-информ]] мәгълүмат агентлыгы|author=Лилия Локманова|accessdate=[[2016 ел]]ның [[2 декабрь]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161204133736/http://tatar-inform.tatar/news/2016/12/01/130655/|archivedate=2016-12-04}}</ref>}} {{цитата|автор=[[Тәлгать Әхмәдишин]], “Азатлык” татар яшьләренең элекке рәисе|Дәүләтчә фикер йөртүчеләр тел дәүләт дәрәҗәсендә, дәүләт институтлары аша гына саклана ала дип саный. [Т]атар телен саклау һәм үстерү – республика җитәкчеләренең турыдан-туры бурычы икәнен даими искәртеп тора. Балалар бакчаларында, мәктәпләрдә, югары уку йортларында татар балаларының барысы да татар телендә белем алырга тиеш диләр.<br/> Гаиләчеләр исә дәүләтчеләрдән аермалы буларак татар телен гаиләдә сакларга кирәк дигән фикерне алга сөрә... “Ата-ана саф телдә сөйләшә икән, йолаларны тота икән, бала саф телдә сөйләшәчәк, йолаларны тотачак”, имеш.<br/> Татар мәктәбе булмаган җирдә күпчелек татар диаспоралары ассимиляциягә дучар булып бик тиз юкка чыгып бетте... Ижауда да татарча укыта торган 20нче санлы мәктәп бар иде. ... 2000 елларда әлеге мәктәптә барлык фәннәрдән дә урысча белем бирә башладылар... [Х]әзер Ижауда авыз тутырып татарча сөйләшә белгән татар баласы юк.<ref name="azatliq.org">{{cite web|url=http://www.azatliq.org/a/28130361.html|title = Татар зыялылары нигә халыкны һәм үзләрен алдый?|publisher=[[Азатлык радиосы]] веб-сәхифәсе|author=[[Тәлгать Әхмәдишин]]|accessdate=[[2016 ел]]ның [[5 декабрь]]}}</ref>}} {{цитата|автор=[[Дамир Исхаков]], тарих фәннәре докторы|Генетик материал фәкать [[Татарлар#ДНК генеалогиясе|биологик масса турында мәгълүмат]] бирә, әмма [[халык]] биологик массадан оешмый, аны [[тел]], [[мәдәният]] һәм [[сәясәт|сәяси процесслар]] оештыра.<ref name="tatar-inform3">{{cite web|url=http://tatar-inform.tatar/news/2016/12/15/131442/|title=Д.Исхаков: Генетикларның Кырым, Себер, Идел татарларын төрле халык диюе – сәяси сенсация|publisher=[[Татар-информ]] мәгълүмат агентлыгы|author=[[Рәмис Латыйпов]]|accessdate=[[2016 ел]]ның [[16 декабрь]]|archivedate=2016-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161216100452/http://tatar-inform.tatar/news/2016/12/15/131442/}}</ref>}} {{цитата|автор=Мәдинә Әпсәләмова, [[Флорида]]да яшәүче лингвист|Үзебез бик милли рухлы, ләкин без – реалист, шуңа баланы күбрәк телләрдә сөйләштерергә тырышабыз... Өйдә бала белән мин татарча гына сөйләшәм, ирем русча гына, ә урамда бала инглизчә һәм испанча ишетә-сөйләшә. Шулай итеп, бала туган телен дә белә, Русиядә кирәк булган рус телендә дә сукалый, инглизчә дә аралаша ала.<ref>{{cite web|url=http://www.azatliq.org/a/28307614.html|title = "Казанда татарча сорау бирү нигә сәер булып күренә?"|publisher=[[Азатлык радиосы]] веб-сәхифәсе|author=закир әмирхан|date=февраль 17, 2017 |website=http://www.azatliq.org/|accessdate=[[2017 ел]]ның [[18 февраль]]}}</ref>}} == Шулай ук карагыз == * [[Башкортлык]] ({{lang-ba|[[:ba:Башҡортлоҡ|Башҡортлоҡ]]}}) * [[Удмуртлык]] ({{lang-udm|[[:udm:Удмуртлык|Удмуртлык]]}}) * [[Башкорт-татар кемлекләре мәсьәләсе]] == Тышкы сылтамалар== * [http://mincult.tatarstan.ru/gosudarstvennaya-programma-sohranenie.htm Государственная программа Республики Татарстан «Сохранение национальной идентичности татарского народа (2014 - 2016 годы)»] {{ref-ru}} * {{cite web|url=http://www.azatliq.org/a/28112334.html|title = Гөлнара Габдрахманова: "Татарлык белән горурланалар, әмма туган телдә сөйләшмиләр"|publisher=[[Азатлык радиосы]] веб-сәхифәсе|author=Римма Әбдрәшитова|accessdate=[[2016 ел]]ның [[14 декабрь]]}} ** [https://kazanfirst.ru/opinion/349076 Руководитель этнологического отдела Института истории имени Марджани Гульнара Габдрахманова рассказывает о проблемах самоидентификации татар в России] {{ref-ru}} ==Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} {{rq|stub}} [[Төркем:Татарлар]] [[Төркем:Татар мәдәнияте]] [[Төркем:Милли кемлекләр]] 3xevmn0nyd3xmdh3gs2vrznfj1bupjn 0 100192 6099493 4451226 2026-11-07T16:41:17Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099493 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сәлахетдин Әюби | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 300px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = әл-Малик ән-Насир Сала́х әд-Дүнийа вә-д-Дин Абү-л-Мозаффар Йосыф ибн Әйюб<br/>{{lang-ar|صلاح الدين يوسف ابن ايوب}} | һөнәр = [[Мисыр]] солтаны | туу датасы = 1138 | туу җире = [[Тикрит]] | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 04.03.1193 | үлем җире = [[Димәшкъ]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Сәлахетдин Әюби''', чын исеме '''Йосыф ибн Әюб''', '''әл-Малик ән-Насир Сала́х әд-Дүнийа вә-д-Дин Абү-л-Мозаффар Йосыф ибн Әйюб''' ([[1138]] - [[Тикрит]], вафаты [[1193 ел]]да, [[Димәшкъ]]) — [[Мисыр]] һәм [[Сүрия]] солтаны, сәләтле хәрби юлбашчы, [[XII гасыр]] [[ислам]] дөньясының лидеры. [[Мисыр]], [[Сүрия]], [[Гыйрак]], [[Хиҗаз]] һәм [[Ямән]] белән идарә иткән [[Әюби]]ләр династиясенә нигез салучы. Чыгышы белән [[гарәп]] түгел, элекке [[Месопотамия]] җирләреннән. [[Аурупа]]дан килгән хисапсыз [[христианнар|христиан]] чирүләрен хурлыклы җиңелүгә дучар итеп, «мөселман каһарманнарының байракчысы» исеме белән кешелек тарихына керә. ==Тәрҗемәи хәл== Әйюби дәүләтенә нигез салучы (хәзерге Мисыр, [[Сүрия]], [[Лөбнан]], [[Фәләстин]], [[Өрдүн]] җирләре) Сәлахетдин, «Равәдия» кабиләсе шәйхе (рәисе) Нәҗметдин Әйюбинең улы, [[1138 ел]]да туа. Үзен бөтенләе белән гыйлем вә фәнгә багышлый, ләкин язмыш аны сугыш мәйданына чыгара. Нуретдин Зәнги исемле [[сәргаскәр]] чирүендә сугышчан вазифа ала. Башлаган һәрбер эшен җиренә җиткереп үтәүне үзенә гадәт итеп алган Сәлахетдин кыска вакыт эчендә югары мәртәбәләргә ия була һәм мәлик титулын ала. Озак та үтми, үз биләмәләренең бәйсезлеген игълан итә, дәүләт чикләрен киңәйтү эшенә керешә. Шулай итеп, тарих хачлылар ([[тәре йөртүчеләр]]) гаскәрләренә каршы тау шикелле нык тора алырлык каһарманын әзерли. Сәлахетдин [[хачлы чирүләре]] белән беренче тапкыр [[1160]] еллар ахырында очраша. Шуннан соң вафатына кадәр язмыш аны гел хачлыларга каршы сугыш мәйданына чыгара тора. Ул, котырган диңгезнең дулкыннары шикелле, Көнбатыштан бертуктаусыз диярлек ябырылып килгән христиан гаскәреннән изге шәһәр [[Кодүс]]не (Иерусалимны) һәм үз дәүләтен саклау вә яклауны [[Аллаһ]] тарафыннан бирелгән бер вазифа төсле кабул итә һәм аны бөтен булган ихласлыгы белән үти. Бихисап хачлы һөҗүмнәрен кире какканда, хачлыларны тәмам тармар иткән сугышларда солтан Сәлахетдиннең акылы, белеме, алдан күрә белүе, зирәк гаскәр башлыгы булуы кат-кат исбатлана. [[Алмания]], [[Франса|Франция]], [[Англия]] һәм башка христиан дәүләтләре күпме генә тапкыр [[Кодүс]]не мөселманнар кулыннан тартып алабыз дип килсәләр дә, алларына җиңелмәс гаскәр башлыгы Сәлахетдин чыга. Нәтиҗәдә хачлы рыцарьларның җиңелеп табан ялтыратулары гадәти хәлгә әйләнә. Сәлахетдин 57 ел гомеренең 25 елын мөкатдәс сугышка багышлый. Шунысы игътибарга лаек: ул бервакытта да сугышны үзе башламый, ә бәлки хачлыларның һөҗүмнәрен кире кайтару өчен сугышырга мәҗбүр була. Бик күп вакытын сугыш кырында үткәрүгә карамастан, Сәлахетдин дәүләт белән идарә итүне дә онытмый. Ул халыкның иң гади эшләре белән дә кызыксына. Мәсәлән, Акка шәһәрен камау вакытында аның чатыры янына бер хатын-кыз килә һәм гозерен сөйли. Сәлахетдиннең бик мәшгуль вакыты икән. «Иртәгә килсен, гозерен үтәргә тырышырбыз», — дип әйтә. Хатын-кыз, бу җавапны ишеткәч: «Аллаһ колларының үтенечләрен үтәүне кичектерә икән, ни өчен соң ул безгә солтан булып тора?» - дип ярсып кычкыра. Солтан шунда ук, бөтен мөһим эшләрен ташлап, хатын янына килә, гозерен тыңлый һәм аннан үзен гафу итүен сорый. == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20160306005437/http://www.islam-penza.ru/news/salkhetdin_jubi_mselman_kaarmannaryny_bajrakchysy/2010-02-06-939 Илһами Ялынкылыч "Инсан һәм Дин": Саләхетдин Әюби - мөселман каһарманнарының байракчысы] [[Төркем:Мисыр тарихы]] [[Төркем:Әюбиләр]] [[Төркем:Мисыр башлыклары]] [[Төркем:Сүрия башлыклары]] [[Төркем:Тәре яулары]] [[Төркем:Урта гасыр хәрби юлбашчылары]] i2ofa4bemi9w7stahuiizv49tkvspg1 0 102246 6099474 4072522 2026-11-07T15:50:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099474 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = посёлок |татар исеме= Суломай |рус исеме = |чын исем ={{lang-ru| Суломай }} |герб = Coat of Arms of Evenkia.png |байрак = Flag of Evenkia.svg ||lat_deg =61 |lat_min =36 |lat_sec 40 ||lon_deg =91|lon_min =10|lon_sec =6 |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Красноярск крае |төбәк җәдвәлдә= Красноярск крае |район төре = Муниципаль район |район = Эвенкия районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 183 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав =[[кетлар]] (80%), [[руслар]] (14%), [[эвенклар]] (6%). |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 648368 |сәгать кушагы = + 8 |почта индекслары= |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем = |сайт = }} '''Суломай''' ({{lang-ru|Суломай}}) — [[Красноярск крае]]ның [[Эвенкия районы]]нда урнашкан авыл. Почта индексы — 648368. == Халык == Халык саны динамикасы<ref>{{Citation |title=Эвенкия географиясе турында сайт. |url=http://tvsh2004.narod.ru/geo.htm |access-date=2012-12-25 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://archive.is/20121225154830/tvsh2004.narod.ru/geo.htm |dead-url=yes }}</ref>: {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=7 | Халык саны |- class='shadow' |[[2002 ел|2002]] |[[2005 ел|2005]] |[[2006 ел|2006]] |[[2007 ел|2007]] |[[2008 ел|2008]] |[[2009 ел|2009]] |[[2010 ел|2010]] |- |186 |187 |200 |200 |198 |194 |183 |} [[2002 ел]]гы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: [[кетлар]] (80%), [[руслар]] (14%), [[эвенклар]] (6%).<ref>{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |access-date=2014-09-11 |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |dead-url=yes }}</ref> == Климат == Суломай континенталь субарктик климат өлкәсендә, [[тайга]] урманнары зонасында урнашкан. [[Кыш]]ын температура −60°С кадәр җитә ала. Мондый түбән температуралы кышлар булганга, бу җирлектә 50-200 метрлы [[мәңгелек туңлык]]лар хасил булган<ref>[http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoussr/3_2_2.html Тунгус провинциясе], ''Россия һәм ССРБның физик географиясе.''</ref>. [[Җәй]] кыска булса да, чагыштырмача җылы. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == *[http://www.evenkya.ru/ Эвенкия районының рәсми сайты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130010555/http://www.evenkya.ru/ |date=2020-11-30 }} {{Эвенкия}} [[Төркем:Эвенкия районы торак пунктлары]] {{Krasnoyar-kr-geo-stub}} 9mugh4l0hxgw6d4bz5z438lfx3qk0nb 0 102247 6099476 4072523 2026-11-07T15:57:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099476 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = посёлок |татар исеме= Суринда |рус исеме = |чын исем ={{lang-ru| Суринда }} |герб = Coat of Arms of Evenkia.png |байрак = Flag of Evenkia.svg ||lat_deg =62 |lat_min =33 |lat_sec 28 ||lon_deg =97|lon_min =24|lon_sec =22 |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Красноярск крае |төбәк җәдвәлдә= Красноярск крае |район төре = Муниципаль район |район = Эвенкия районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 493 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав =[[эвенклар]] (98%), |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 648372 |сәгать кушагы = + 8 |почта индекслары= |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем = |сайт = }} '''Суринда''' ({{lang-ru|Суринда}}) — [[Красноярск крае]]ның [[Эвенкия районы]]нда урнашкан авыл. Почта индексы — 648372. == Халык == Халык саны динамикасы<ref>{{Citation |title=Эвенкия географиясе турында сайт. |url=http://tvsh2004.narod.ru/geo.htm |access-date=2012-12-25 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://archive.is/20121225154830/tvsh2004.narod.ru/geo.htm |dead-url=yes }}</ref>: {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=7 | Халык саны |- class='shadow' |[[2002 ел|2002]] |[[2005 ел|2005]] |[[2006 ел|2006]] |[[2007 ел|2007]] |[[2008 ел|2008]] |[[2009 ел|2009]] |[[2010 ел|2010]] |- |500 |497 |474 |478 |474 |469 |493 |} [[2002 ел]]гы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: [[эвенклар]] (98%),<ref>{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |access-date=2014-09-11 |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |dead-url=yes }}</ref> == Климат == Суринда континенталь субарктик климат өлкәсендә, [[тайга]] урманнары зонасында урнашкан. [[Кыш]]ын температура −60°С кадәр җитә ала. Мондый түбән температуралы кышлар булганга, бу җирлектә 50-200 метрлы [[мәңгелек туңлык]]лар хасил булган<ref>[http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoussr/3_2_2.html Тунгус провинциясе], ''Россия һәм ССРБның физик географиясе.''</ref>. [[Җәй]] кыска булса да, чагыштырмача җылы. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == *[http://www.evenkya.ru/ Эвенкия районының рәсми сайты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130010555/http://www.evenkya.ru/ |date=2020-11-30 }} {{Эвенкия}} [[Төркем:Эвенкия районы торак пунктлары]] {{Krasnoyar-kr-geo-stub}} h9se2kgt5pw1ceq230mkkzj4sgimkk6 0 102249 6099669 4072737 2026-11-08T04:59:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099669 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = посёлок |татар исеме= Учами |рус исеме = |чын исем ={{lang-ru| Учами}} |герб = Coat of Arms of Evenkia.png |байрак = Flag of Evenkia.svg ||lat_deg =63 |lat_min =48 |lat_sec 56 ||lon_deg =96|lon_min =26|lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Красноярск крае |төбәк җәдвәлдә= Красноярск крае |район төре = Муниципаль район |район = Эвенкия районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 126 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав =[[эвенклар]] (90%), [[руслар]] (10%) |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 648580 |сәгать кушагы = + 8 |почта индекслары= |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем = |сайт = }} '''Учами''' ({{lang-ru|Учами}}) — [[Красноярск крае]]ның [[Эвенкия районы]]нда урнашкан авыл. Почта индексы — 648580. == Халык == Халык саны динамикасы<ref>{{Citation |title=Эвенкия географиясе турында сайт. |url=http://tvsh2004.narod.ru/geo.htm |access-date=2012-12-25 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://archive.is/20121225154830/tvsh2004.narod.ru/geo.htm |dead-url=yes }}</ref>: {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=7 | Халык саны |- class='shadow' |[[2002 ел|2002]] |[[2005 ел|2005]] |[[2006 ел|2006]] |[[2007 ел|2007]] |[[2008 ел|2008]] |[[2009 ел|2009]] |[[2010 ел|2010]] |- |161 |164 |160 |157 |155 |126 |126 |} [[2002 ел]]гы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: [[эвенклар]] (90%), [[руслар]] (10%).<ref>{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |access-date=2015-05-14 |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |dead-url=yes }}</ref> == Климат == Учами континенталь субарктик климат өлкәсендә, [[тайга]] урманнары зонасында урнашкан. [[Кыш]]ын температура −60°С кадәр җитә ала. Мондый түбән температуралы кышлар булганга, бу җирлектә 50-200 метрлы [[мәңгелек туңлык]]лар хасил булган<ref>[http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoussr/3_2_2.html Тунгус провинциясе], ''Россия һәм ССРБның физик географиясе.''</ref>. [[Җәй]] кыска булса да, чагыштырмача җылы. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == *[http://www.evenkya.ru/ Эвенкия районының рәсми сайты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130010555/http://www.evenkya.ru/ |date=2020-11-30 }} {{Эвенкия}} [[Төркем:Эвенкия районы торак пунктлары]] {{Krasnoyar-kr-geo-stub}} rl2h0b7roai6m6bqgpjle5f8cscxk72 0 102265 6099604 4072646 2026-11-08T02:05:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099604 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |халәт = посёлок |татар исеме= Тычаны |рус исеме = |чын исем ={{lang-ru| Тычаны }} |герб = Coat of Arms of Evenkia.png |байрак = Flag of Evenkia.svg ||lat_deg =61 |lat_min =34 |lat_sec 11 ||lon_deg =97|lon_min =9|lon_sec =4 |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Красноярск крае |төбәк җәдвәлдә= Красноярск крае |район төре = Муниципаль район |район = Эвенкия районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 0 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав =даими яшәүче халкы юк |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 648360 |сәгать кушагы = + 8 |почта индекслары= |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем = |сайт = }} '''Тычаны''' ({{lang-ru|Тычаны}}) — [[Красноярск крае]]ның [[Эвенкия районы]]нда урнашкан авыл. Почта индексы — 648360. == Халык == Халык саны динамикасы<ref>{{Citation |title=Эвенкия географиясе турында сайт. |url=http://tvsh2004.narod.ru/geo.htm |access-date=2012-12-25 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://archive.is/20121225154830/tvsh2004.narod.ru/geo.htm |dead-url=yes }}</ref>: {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=7 | Халык саны |- class='shadow' |[[2002 ел|2002]] |[[2005 ел|2005]] |[[2006 ел|2006]] |[[2007 ел|2007]] |[[2008 ел|2008]] |[[2009 ел|2009]] |[[2010 ел|2010]] |- |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} [[2002 ел]]гы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк<ref>{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |access-date=2015-05-14 |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |dead-url=yes }}</ref> == Климат == Тычаны континенталь субарктик климат өлкәсендә, [[тайга]] урманнары зонасында урнашкан. [[Кыш]]ын температура −60°С кадәр җитә ала. Мондый түбән температуралы кышлар булганга, бу җирлектә 50-200 метрлы [[мәңгелек туңлык]]лар хасил булган<ref>[http://www.ecosystema.ru/08nature/world/geoussr/3_2_2.html Тунгус провинциясе], ''Россия һәм ССРБның физик географиясе.''</ref>. [[Җәй]] кыска булса да, чагыштырмача җылы. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == *[http://www.evenkya.ru/ Эвенкия районының рәсми сайты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130010555/http://www.evenkya.ru/ |date=2020-11-30 }} {{Эвенкия}} [[Төркем:Эвенкиянең юкка чыккан торак пунктлары]] [[Төркем:Эвенкия районы торак пунктлары]] {{Krasnoyar-kr-geo-stub}} 9uc0y86ut5latcxw9zxtdrfh57t22yx 0 102276 6099595 4072639 2026-11-08T01:33:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099595 wikitext text/x-wiki {{ТП-Русия |халәт = шәһәр тибындагы бистә |татар исеме= Тура |рус исеме = |чын исем ={{lang-ru| Тура }} |герб = Coat of Arms of Evenkia.png |байрак = Flag of Evenkia.svg ||lat_deg =64 |lat_min =16 |lat_sec 20 ||lon_deg =100|lon_min =12|lon_sec =37 |CoordAddon = |CoordScale = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк = Красноярск крае |төбәк җәдвәлдә= Красноярск крае |район төре = Муниципаль район |район = Эвенкия районы |район җәдвәлдә = |җирлек төре = Авыл җирлеге |җирлек = |җирлек җәдвәлдә = |эчке бүленеш = |башлык = |нигезләнү елы = 1927 |беренче язма искә алу = |элекке исемнәр = |бирле = |мәйдан= |ТП үзәге биеклеге = |халык саны = 5541 |исәп елы = 2010 |тыгызлык = |агломерация = |милли состав =[[руслар]] (73%), [[эвенклар]] (20%), [[украиннар]] (4%). |дини состав = |этнохороним = |почта индексы = 648000 |сәгать кушагы = + 8 |почта индекслары= |телефон коды = |санлы идентификатор = |Commons та төркем = |сайт = }} '''Тура''' ({{lang-ru|Тура}}) — [[Красноярск крае]]ның [[Эвенкия районы]]нда урнашкан торак пункт. Федераль классификатор буенча муниципаль статусы — посёлок. Почта индексы — 648000. == География == Тура [[Түбән Тунгуска]] елгасында, аңа Кочечум елгасы кушылу урынында урнаша. [[Красноярск]]идан 1000 километр төньяк-көнчыгыштарак урнаша. === Климат === * Уртача еллык температура — -8,4&nbsp;°C * Уртача еллык җил тизлеге — 1,6 м/с * Уртача еллык һава дымлылыгы — 71% <div style="width:90%"> {{Шәһәр климаты |Шәһәр=Тура |Чыганак=[http://pogoda.ru.net/climate/24507.htm Погода и климат] Норма за период 1981 - 2010 гг. | Гый_ур=-34.9 | Гый_ур_явым=17 | Фев_ур=-30.2 | Фев_ур_явым=12 | Мар_ур=-17.6 | Мар_ур_явым=11 | Апр_ур=-6.7 | Апр_ур_явым=17 | Май_ур=+3.8 | Май_ур_явым=29 | Июн_ур=+13.0 | Июн_ур_явым=52 | Июл_ур=+16.9 | Июл_ур_явым=61 | Авг_ур=+12.8 | Авг_ур_явым=57 | Сен_ур=+4.9 | Сен_ур_явым=40 | Окт_ур=-6.6 | Окт_ур_явым=30 | Ноя_ур=-23.9 | Ноя_ур_явым=26 | Дек_ур=-32.6 | Дек_ур_явым=21 | Ел_ур=-8.4 | Ел_ур_явым=373 | Гый_ур_мин=-38.8 | Гый_ур_макс=-30.8 | Фев_ур_мин=-35.1 | Фев_ур_макс=-24.4 | Мар_ур_мин=-24.7 | Мар_ур_макс=-9.6 | Апр_ур_мин=-13.6 | Апр_ур_макс=0.3 | Май_ур_мин=-1.8 | Май_ур_макс=+9.6 | Июн_ур_мин=+6.6 | Июн_ур_макс=+19.7 | Июл_ур_мин=+10.3 | Июл_ур_макс=+23.9 | Авг_ур_мин=+7.5 | Авг_ур_макс=+19.3 | Сен_ур_мин=+0.8 | Сен_ур_макс=+10.2 | Окт_ур_мин=-10.2 | Окт_ур_макс=-2.5 | Ноя_ур_мин=-27.9 | Ноя_ур_макс=-19.5 | Дек_ур_мин=-36.8 | Дек_ур_макс=-28.5 | Ел_ур_мин=-13.6 | Ел_ур_макс=-2.7 | Гый_а_мин=-58.9 | Гый_а_макс=-1.2 | Фев_а_мин=-59.2 | Фев_а_макс=+3.3 | Мар_а_мин=-50.4 | Мар_а_макс=+9.3 | Апр_а_мин=-41.6 | Апр_а_макс=+17.6 | Май_а_мин=-27.1 | Май_а_макс=+31.3 | Июн_а_мин=-5.8 | Июн_а_макс=+37.6 | Июл_а_мин=-1.5 | Июл_а_макс=+38.0 | Авг_а_мин=-5.5 | Авг_а_макс=+32.6 | Сен_а_мин=-15.6 | Сен_а_макс=+25.8 | Окт_а_мин=-39.1 | Окт_а_макс=+17.2 | Ноя_а_мин=-52.0 | Ноя_а_макс=+6.5 | Дек_а_мин=-60.0 | Дек_а_макс=+3.0 | Ел_а_мин=-60.0 | Ел_а_макс=+38.0 |}} </div> == Тарих == [[1930 ел]]дан [[2005 елг]]а хәтле [[Эвенк автономияле округы]] үзәге. [[1938]]—[[2011]] елларда [[шәһәр тибындагы бистә]] статусын йөрткән. [[2005 ел]]дан [[Красноярск крае]]ның [[Эвенкия районы]] үзәге булып тора. == Халык == Халык саны динамикасы<ref>{{Citation |title=Эвенкия географиясе турында сайт. |url=http://tvsh2004.narod.ru/geo.htm |access-date=2012-12-25 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://archive.is/20121225154830/tvsh2004.narod.ru/geo.htm |dead-url=yes }}</ref>: {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=7 | Халык саны |- class='shadow' |[[2002 ел|2002]] |[[2005 ел|2005]] |[[2006 ел|2006]] |[[2007 ел|2007]] |[[2008 ел|2008]] |[[2009 ел|2009]] |[[2010 ел|2010]] |- |5778 |5835 |5720 |5616 |5520 |5320 |5541 |} [[2002 ел]]гы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: [[руслар]] (73%), [[эвенклар]] (20%), [[украиннар]] (4%).<ref>{{Citation |title=2002 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |access-date=2015-05-14 |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == *[http://www.evenkya.ru/ Эвенкия районының рәсми сайты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130010555/http://www.evenkya.ru/ |date=2020-11-30 }} {{Эвенкия}} [[Төркем:Эвенкия районы торак пунктлары]] {{Krasnoyar-kr-geo-stub}} auu7u74mmv62ob3vbvans7xaax4do1k 0 115235 6099587 5548323 2026-11-08T01:16:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099587 wikitext text/x-wiki {{Дәүләт эшлеклесе | исем = Туда-Мәнгү | тулы исем = تودا منکو | рәсем = | ширина портрета = | рәсем язуы = | титул = [[Алтын Урда]]ның икенче ханы | байрак = | чорбаш = [[1282]] | чоразак = [[1287]] | аңа кадәр = [[Мәнгүтимер]] | дәвамчысы = [[Түлә-Буга]] | титул2 = [[Җүчи Олысы|Җучи Олысы]]ның җиденче хакиме | байрак2 = | чорбаш2 = [[1282]] | чоразак2 = [[1287]] | аңа кадәр2 = | дәвамчысы2 = | туу датасы = | туу урыны = | үлем датасы = | үлем урыны = | дин = [[Ислам]] | династия = [[Чыңгызхан]] нәселе | әти = Тукан | әни = | ир = | хатын = | балалар = | автограф = }} '''Туда-Мәнгү''', кайбер чыганакта Тәдән Мәнгү (tat. lat. [https://web.archive.org/web/20250925110610/http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%B4%D0%B0-%D0%9C%D3%99%D0%BD%D0%B3%D2%AF ''Tuda-Mängü''], تودا منکو) - [[Алтын Урда]] ханы (1282—1287). Туканның өченче улы, [[Бату]]ның оныгы, [[Мәнгүтимер]] дәвамчысы. == Тарих == [[Файл:GoldenHorde1300.png|300px|мини|уңда|Алтын Урда 1300 елда]] === Хакимияткә килү === [[Мәнгүтимер]] үлгәннән соң тәхет өчен көчле көрәш башлана. Мәнгүтимер васыятендә хан тәхетен үзенең туганының улы [[Түлә-Буга]]га багышлаган булса да, аның васыятен үтәмичә, тәхеткә үз энесе Туда-Мәнгү ([[1282]]—[[1287]]) менеп утыра. Ул йомшак холыклы, ихтыярсыз кеше була, [[Алтын Урда]]ның иң дәрәҗәле [[төмән]]нәреннән <ref>Төмән — ун мең кешелек гаскәр куя алырдай эре феодал, күп санлы күчмә хуҗалык тотучы тархан. Сугыш вакытында үз гаскәренең башлыгы була. Кайбер төмәннәрнең гаскәре ун мең белән генә дә чикләнмәгән. Андыйлардан зур сугыш осталары, атаклы гаскәр башлыгы чыккан. Хан нәселеннән булмау сәбәпле үзләренең тәхеткә утырырга хаклары булмаса да, сәяси һәм хәрби дәрәҗәләре белән ханга тиңләшкәннәр, хан итеп үзләренә кулай кешене утыртканнар. Мәсәлән: Нугай, Мамай, Идегәй.</ref> берсе Нугай теләге белән хан булырга ризалык бирә. === Эчке сәясәт === Туда-Мәнгү үз акчаларын—тәңкәләрен суга. Туда-Мәнгү идарә итү чорында [[баскак]] системасы рус кенәзлекләрендә кертелгән. [[1283]] елда Туда-Мәнгү Ислам динен кабул итә. === Яулар === [[1285]] елда Туда-Мәнгү хан һәм Нугай төмәнче [[Карпатлар]]га яу белән барганнар. [[1286]]-[[1287]] елда Туда-Мәнгү хан һәм [[Нугай]] төмәнче [[Польша]]га каршы сугышканнар. ===Тәхеттән бәреп төшерү === Туда-Мәнгүнең дәүләт белән идарә итә алмавы хан варислары — [[Мәнгүтимер]]нең энеләре һәм уллары арасында ризасызлык хисе уята. Аны тәхеттән ваз кичәргә мәҗбүр итәләр. [[1287]] елда тәхеттән бәреп төшерелгән. Васыятьне үтәп, тәхеткә [[Түлә-Буга]] килә (1287—1291). == Моны да карагыз == * [[Алтын Урда ханнары исемлеге]] {{start box|wide=1}} {{succession box|title=[[Алтын Урда|Алтын Урда ханы]] <br />|before= [[Мәнгүтимер]] |after=[[Түлә-Буга]]|years=[[1282]]–[[1287]]}} {{end box}} ==Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ. * Вернадский Г. В. Монголы и Русь = The Mongols and Russia / Пер с англ. Е. П. Беренштейна, Б. Л. Губмана, О. В. Строгановой. — Тверь, М.: ЛЕАН, АГРАФ, 1997. — 480 с. — 7000 экз. — ISBN 5-85929-004-6 * Мыськов Е. П. Политическая история Золотой Орды (1236—1313 гг.). — Волгоград: Издательство Волгоградского государственного университета, 2003. — 178 с. — 250 экз. — ISBN 5-85534-807-5 * Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9 * Селезнёв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с. [[Төркем:Алтын Урда ханнары]] [[Төркем:Чыңгызхан нәселе]] 6e1qh9vxfcmt6jcgzhzc9px24knvmah 0 115253 6099591 5752081 2026-11-08T01:25:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099591 wikitext text/x-wiki {{Дәүләт эшлеклесе | исем = Туктай | тулы исем = توقتای | рәсем = 金帐汗国脱脱汗.jpg | ширина портрета = | рәсем язуы = | титул = [[Алтын Урда]]ның дүртенче ханы | байрак = | чорбаш = [[1291]] | чоразак = [[1312]] | аңа кадәр = [[Түлә-Буга]] | дәвамчысы = [[Үзбәк хан]] | титул2 = [[Җүчи Олысы|Җучи Олысы]]ның тугызынчы хакиме | байрак2 = | чорбаш2 = | чоразак2 = | аңа кадәр2 = | дәвамчысы2 = | туу датасы = 1270 | туу урыны = | үлем датасы = 1312 | үлем урыны = | дин = | династия = [[Чыңгызхан]] нәселе | әти = [[Мәнгүтимер]] | әни = | ир = | хатын = | балалар = | автограф = }} '''Туктай''' (tat. lat. [https://web.archive.org/web/20250930153115/http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%B9 ''Tuqtay''], توقتای) — [[Алтын Урда]] ханы ([[1291]]—[[1312]]). [[Мәнгүтимер]]нең улы, [[Түлә-Буга]] дәвамчысы. == Тарих == [[Файл:GoldenHorde1300.png|300px|мини|уңда|Алтын Урда 1300 елда]] === Хакимияткә килү === [[Түлә-Буга]] үлгәннән соң бәкләрибәк [[Нугай]] ярдәме белән [[Алтын Урда]] тәхетенә утыра. Шуның ярдәме өчен Нугайга идарә итү астында [[Кырым]] бирелә. === Яулар === [[1292 ел]]да рус кенәзлекләре үзара чуалышына катнаша. [[1293 ел]]да Туктай белән бәкләрибәк Нугай көньяк-көнчыгыш Русенә яу белән баралар, хан бертуганы [[Тудан]] [[Мөрәм]], [[Владимир]], [[Переяславль]] шәһәрләрендә (бөтенесе 14 кала) күтәрелешне бастыра. Туктай белән [[мәмлүкләр]] [[Мисыр]]ы дипломатик мөнәсәбәтләрен торгыза. === Эчке сәясәт === Туктай үзәкләштерү сәясәтен үткәргән, шәһәрләрне яклаган. Тукай идарә итү чорында акча берләшүе үзгәреше үткәрелә һәм идарә системасы тәртипкә китерелә. === Нугай өстендә җиңү === [[1299 ел]]да Туктай хан [[Нугай]]га каршы ачык көрәштә кергән. Гәрчә хан белән Нугай баштарак дустанә-тату яшәсәләр дә, тора-бара аларның аралары бозыла. Ханның үз белдеге белән генә идарә иткәнен күреп, төмән аңа каршы күтәрелә. Берничә бәрелешләр нәтиҗәсендә Туктай җиңә. Элек [[Бәркә]] ханның бөтен гаскәренә башлык булган, [[1256 ел]]гы бәрелештә [[Хулагу]]ны да җиңгән, әмма инде картайган [[Нугай]] [[Днестр]] аръягындагы далада һәлак була: хан гаскәрендәге рус сугышчысы аны кылыч белән чабып үтерә дә башын Туктайга алып кайтып бирә, әмма хан, мондый вәхшилекне күреп, әлеге яугирнең үзен дә үтерә<ref>Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.</ref>. Туктай үлгәннән соң мәшһүр [[Үзбәк хан]] (1312—1342) Алтын Урда тәхетенә утыра. == Моны да карагыз == * [[Алтын Урда ханнары исемлеге]] {{start box|wide=1}} {{succession box|title=[[Алтын Урда|Алтын Урда ханы]] <br />|before= [[Түлә-Буга]] |after=[[Үзбәк хан]]|years=[[1291]]–[[1312]]}} {{end box}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ. * Мыськов Е. П. Политическая история Золотой Орды (1236—1313 гг.). — Волгоград: Издательство Волгоградского государственного университета, 2003. — 178 с. — 250 экз. — ISBN 5-85534-807-5 * Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9 * Селезнёв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с. [[Төркем:Алтын Урда ханнары]] [[Төркем:Чыңгызхан нәселе]] 2od4f94qdbp5s9oh9u3rkb78a3tqkxn 0 115482 6099511 3824467 2026-11-07T17:44:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099511 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Таллинн (мәгънәләр)}} {{ТП |халәт = шәһәр ([[1925 ел]]дан) |татар исеме = Таллинн |чын исем = Таллинн |ил = Эстония |герб = Tallinn wapen.svg |байрак = Flag of Tallinn.svg |герб киңлеге = 80px |байрак киңлеге = 170px |lat_deg= 59|lat_min= 26 |lon_deg= 24|lon_min= 45 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өяз |төбәк = Харьюмаа |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 1154 |элеккеге исемнәр = ''Колывань, Рөвел'' |халәт бирле = |мәйдан = 159 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =392 331 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +2 |DST = |телефон коды = +372 |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = Tallinn |сайт = http://www.tallinn.ee |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Таллинн''' ({{lang-et|Tallinn}}) — [[Эстония]]нең иң зур шәһәре һәм башкаласы. [[Халык саны]] — 392 331 кеше (2011).<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.stat.ee/63782?parent_id=39107 |access-date=2013-09-05 |archive-date=2013-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113173049/http://www.stat.ee/63782?parent_id=39107 |dead-url=yes }}</ref> == География == Таллинн Фин култыгының көньяк ярында, [[Һелсинки]]дан 80 километр көньяктарак урнашкан. === Климат === * Уртача еллык температура — +5,9&nbsp;°C * Уртача еллык җил тизлеге — 4,1 м/с * Уртача еллык һава дымлылыгы — 80% <div style="width:92%"> {{Шәһәр климаты |Шәһәр=Таллинн |Чыганак=[http://pogoda.ru.net/climate2/26038.htm Погода и климат] [http://data.oceaninfo.info/atlas/Balt/2_watertemp_station_86095_1.html ЕСИМО] |Гый_ур=-3.4|Гый_ур_явым=49 |Фев_ур=-4.3|Фев_ур_явым=32 |Мар_ур=-1.0|Мар_ур_явым=31 |Апр_ур=4.5 |Апр_ур_явым=30 |Май_ур=10.1|Май_ур_явым=36 |Июн_ур=14.1|Июн_ур_явым=57 |Июл_ур=17.2|Июл_ур_явым=74 |Авг_ур=16.0|Авг_ур_явым=73 |Сен_ур=11.3|Сен_ур_явым=60 |Окт_ур=6.5 |Окт_ур_явым=65 |Ноя_ур=1.3 |Ноя_ур_явым=61 |Дек_ур=-1.9|Дек_ур_явым=49 |Ел_ур=5.9 |Ел_ур_явым=618 |Гый_ур_мин=-5.8|Гый_ур_макс=-1.2 |Фев_ур_мин=-7.0|Фев_ур_макс=-1.6 |Мар_ур_мин=-4.2|Мар_ур_макс=2.3 |Апр_ур_мин=0.6 |Апр_ур_макс=9.2 |Май_ур_мин=5.2 |Май_ур_макс=15.2 |Июн_ур_мин=9.6 |Июн_ур_макс=18.8 |Июл_ур_мин=12.7|Июл_ур_макс=21.8 |Авг_ур_мин=12.0|Авг_ур_макс=20.4 |Сен_ур_мин=7.8 |Сен_ур_макс=15.2 |Окт_ур_мин=3.8 |Окт_ур_макс=9.4 |Ноя_ур_мин=-0.8|Ноя_ур_макс=3.4 |Дек_ур_мин=-4.2|Дек_ур_макс=0.3 |Ел_ур_мин=2.5 |Ел_ур_макс=9.4 |Гый_а_макс=9.3 |Гый_а_мин=-31.1 |Фев_а_макс=10.1|Фев_а_мин=-31.0 |Мар_а_макс=15.9|Мар_а_мин=-25.5 |Апр_а_макс=27.2|Апр_а_мин=-17.2 |Май_а_макс=29.7|Май_а_мин=-5.0 |Июн_а_макс=31.2|Июн_а_мин=0.0 |Июл_а_макс=34.3|Июл_а_мин=4.0 |Авг_а_макс=33.9|Авг_а_мин=2.1 |Сен_а_макс=28.5|Сен_а_мин=-5.0 |Окт_а_макс=22.0|Окт_а_мин=-10.5 |Ноя_а_макс=12.8|Ноя_а_мин=-21.3 |Дек_а_макс=10.6|Дек_а_мин=-31.0 |Ел_а_макс=34.3|Ел_а_мин=-31.1 | Гый_су=1.0 | Фев_су=0.5 | Мар_су=0.6 | Апр_су=2.3 | Май_су=6.5 | Июн_су=11.8 | Июл_су=16.2 | Авг_су=16.7 | Сен_су=13.0 | Окт_су=9.5 | Ноя_су=6.0 | Дек_су=2.8 | Ел_су=7.3 |}} </div> == Тарих == Рус елъязмаларында беренче тапкыр [[1154 ел]]да ''Колывань'' буларак телгә алына. [[1219 ел]]да датчаннар тарафыннан басып алына, алар шәһәргә ''Рөвел'' исемне кушканнар. [[1349 ел]]да датчаннар шәһәрне [[Тевтон ордены]]на саталар, соңрак [[Ливония ордены]] составына күчкән. [[Ливония ордены]] таркалгач соң, [[Швеция]] составына күчкән. 1558—83, 1570 — 71 һәм 1577 елларда шәһәр руслар тарафыннан уңышсыз камап алынган. [[Төньяк сугышы]] барышында Рөвел [[Пётр I]] гаскәре алдында капитуляцияләнгән. [[1904 ел]]ның 15 октябрендә — [[Россия-Япония сугышы]] барышында [[Балтыйк флоты]] Рөвелдән чыга. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=100% |- class='bright' ! [[1840]]<ref>[http://dlib.rsl.ru/viewer/01003542943#page2?page=36 Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840]</ref> !! [[1897]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1731</ref> !! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php</ref> !! [[2000]]<ref name="stat.ee">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |access-date=2013-09-05 |archive-date=2019-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |dead-url=yes }}</ref> !! [[2011]]<ref>{{Cite web |url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/Saveshow.asp |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325053622/https://andmed.stat.ee/et/stat/ |archivedate=2023-03-25 |accessdate=2017-08-21}}</ref> |- class='bright' | 23 259|| 64 572 || 281 714 || 362 706 || 429 727 || 482 037 || 400 378 ||392 331 |} Милли состав ([[2000]]): [[эстоннар]] — 53,7%, [[руслар]] — 36,5%, [[украиннар]] — 3,7%, [[белоруслар]] — 2,0%.<ref name="stat.ee"/> == Эчке бүленеш == 8 өлеш: * 1) [[Һааберсти]] ({{lang-et|Haabersti}}) * 2) [[Кесклинн]] ({{lang-et|Kesklinn}}) * 3) [[Кристийне]] ({{lang-et|Kristiine}}) * 4) [[Ласнамәе]] ({{lang-et|Lasnamäe}}) * 5) [[Мустамәе]] ({{lang-et|Mustamäe}}) * 6) [[Нымме]] ({{lang-et|Nõmme}}) * 7) [[Пирита]] ({{lang-et|Pirita}}) * 8) [[Пыһья-Таллинн]] ({{lang-et|Põhja-Tallinn}}) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Эстония шәһәрләре}} {{Европа башкалалары}} {{Татарлар саны буенча Балтыйк буе илләре торак пунктлары}} [[Төркем:Таллинн|*]] a8avjdd5oez1l9vv4ipxz0ngqmxm6ai 0 124507 6099485 6086641 2026-11-07T16:19:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099485 wikitext text/x-wiki {{seealso|Фән һәм техника өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе}} {{УК}} '''Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендә дәүләт бүләге''' ({{lang-ru|{{Label|Q20591892|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q20591892|lang=en}}}}) — {{Татарстан республикасы байрагы}} дәүләт бүләге. [[Татарстан Рәисе]] тарафыннан [[фән]] һәм [[техника]] өлкәсендә ачышларга, казанышларга ирешкән шәхесләр һәм иҗади коллективларга бирелә. 1993 елда булдырыла, 1994 елдан башлап ел саен тапшырыла. Бүләкләнүчеләр саны — 900 кеше (1.01.2021).<ref name="tatarica">{{cite web|url=https://tatarica.org/tat/razdely/respublika-tatarstan/gosudarstvennaya-premiya-respubliki-tatarstan-v-oblasti-nauki-i-tekhniki|title = Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендә дәүләт бүләге|publisher=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|author=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]|accessdate=[[2024 ел]]ның [[20 июль]]}}</ref> == Бүләкләнү нигезе == {{Цитата|автор=«[[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]]» онлайн-энциклопедиясе|гуманитар, табигыять һәм техник фәннәр өлкәсендә ил һәм дөньякүләм дәрәҗәдәге, социаль-икътисади һәм рухи үсешкә этәргеч булучы казанышларга ирешкән; ресурсларны янга калдыруга юнәлдерелгән, экологик чиста яңа технологияләр һәм техника, дөнья аналогларына тиң материаллар эшләгән һәм гамәлгә керткән; фән һәм техника казанышлары нигезендә аеруча зур җитештерү нәтиҗәләренә ирешкән, яңа продукция төрләре уйлап тапкан өчен.<ref name="tatarica"/>}} == Ияләре == {{seealso|Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары|Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге}} === 2025 ел === «Нефть ятмаларын эшкәртүнең нәтиҗәлелеген арттыру һәм инновацион материаллар булдыру өчен күп фазалы агымнарның математик модельләре һәм цифрлы игезәкләре» фәнни эшләр циклы өчен Дәүләт премиясе КФУның аэрогидромеханика кафедрасы мөдире [[Константин Поташев]]ка, экологик системаларны модельләштерү кафедрасы мөдире [[Шамил Зарипов]]ка, профессор [[Александр Мазо]]га, аэрогидромеханика кафедрасы доценты [[Ренат Мәрданов]]ка һәм экологик системаларны модельләштерү кафедрасы профессоры [[Валерий Шәрәфетдинов]]ка тапшырылган. «Татарстан Республикасы агросәнәгать комплексына экологик яктан куркынычсыз инновацион биотехнологияләрне интеграцияләү һәм аларның икътисади нәтиҗәлелеге» эше өчен премияне «Биопрепаратлар» фәнни-җитештерү институты директоры Римма Ибәтуллина, «Тойма» хуҗалыгының баш агрономы [[Мөнир Галимҗанов]], «Авангард» хуҗалыгының баш агрономы [[Хәмит Гыйматдинов]], Бөтенроссия авыл хуҗалыгы микробиологиясе фәнни-тикшеренү институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре [[Андрей Кожемяков]], «Биопрепаратлар» фәнни-җитештерү институты директоры урынбасары [[Ирина Крошечкина]], «Вамин Татарстан» агросәнәгать комплексы директоры урынбасары [[Рөстәм Харис улы Мөхәммәдиев|Рөстәм Мөхәммәдиев]], Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре [[Олег Шайтанов]] һәм шул ук институтның баш фәнни хезмәткәре [[Шамил Шакиров]] алган. «Югары үзле нефть табу өчен пар эшләп чыгару максатыннан нефть һәм газ белән бергә җир өстенә чыга торган суны чистарту технологияләрен эшләү һәм гамәлгә кертү» фәнни эше өчен Дәүләт премиясе ТатНИПИнефтьнең баш фәнни хезмәткәре [[Рифхәт Сәхабетдинов]]ка, су әзерләү объектларын эксплуатацияләү бүлеге башлыгы [[Айдар Авзалетдинов]]ка, «ТН-Гидрохим» фәнни-җитештерү предприятиесе җитәкчесе [[Евгений Буслаев]]ка, «ТН-Гидрохим» фәнни хезмәткәре [[Рафаэль Гарифуллин]]га, су әзерләү технологияләре лабораториясенең өлкән фәнни хезмәткәре [[Нил Гафаров]]ка, нефтьне тикшерү һәм промысел әзерлеге бүлеге башлыгы [[Фоат Гобәйдуллин]]га һәм су әзерләү технологияләре лабораториясе мөдире [[Любовь Кудряшова]]га тапшырылган<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/rustam-minnixanov-prisudil-gospremii-tatarstana-v-oblasti-nauki-i-texniki-5915392 Рөстәм Миңнеханов фән һәм техника өлкәсендә Татарстан Дәүләт премияләрен тапшырды.] [[Татар-информ]], 08.12.2025</ref><ref>[https://rt-online.ru/news/ukaz-raisa-respubliki-tatarstan-993-ot-6-dekabria-2025-goda-534040 Указ Раиса Республики Татарстан №993 от 6 декабря 2025 года]</ref>. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q20591892} |section= |sort=p166/Q20591892/p585 |columns=p166/Q20591892/p585:Ел,label:Исем,p21,p569,p19,p69,p373:медиа,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! җенес ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! медиа ! үлем датасы |- | | ''[[:d:Q869207|Юрген Хенниг]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-05 | [[Штутгарт]] | [[Штутгарт университеты|Штутгарт үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | [[:commons:Category:Jürgen Hennig|Jürgen Hennig]] | |- | | [[Семён Альтшулер]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09-24 | [[Витебск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1983" | 1983-01-24 |- | | [[Габдрәшит Абдрахманов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-24 | [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Gabdrashit Abdrakhmanov|Gabdrashit Abdrakhmanov]] | |- | 2004 | [[Ришат Әбүбакиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-04 | [[Яңа Кәшер]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Rishat Abubakirov|Rishat Abubakirov]] | data-sort-value="2019" | 2019-08-26 |- | 1999 | [[Наил Әмиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-05 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | | [[Рамил Бәхтизин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-30 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | [[:commons:Category:Ramil Bakhtizin|Ramil Bakhtizin]] | |- | | [[Рәис Бохараев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-24 | [[Тум|Томск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2009" | 2009-07-31 |- | 2016 | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-31 | [[Казан]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]] | |- | | [[Алексей Дедков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-04-01 | [[Дятьково|Дәтково]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2007" | 2007-11-29 |- | | [[Мирфатыйх Зәкиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-14 | [[Зәйпе]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mirfatykh Zakiev|Mirfatykh Zakiev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-18 |- | | [[Айрат Җиһаншин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-01 | [[Олы Әтнә]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Airat Ziganshin|Airat Ziganshin]] | |- | | [[Георгий Иваничев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-10 | [[Икенче Ялдры]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | | [[Марат Илһамов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-08 | [[Ярлыкап]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[:commons:Category:Marat Ilgamov|Marat Ilgamov]] | |- | | [[Николай Колесов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-17 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]] | |- | | [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Konovalov (chemist)|Aleksandr Konovalov (chemist)]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-04 |- | | [[Мирза Мәхмүтов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-01 | [[Ләбәжә]] | ''[[:d:Q4203331|Иркутск югары хәрби авиация инженерлары укуханәсе]]'' | [[:commons:Category:Mirza Makhmutov|Mirza Makhmutov]] | data-sort-value="2008" | 2008-03-25 |- | 2001 | [[Карл Минскер]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-14 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-05-25 |- | | [[Рәфыйк Мөхәммәтшин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-19 | [[Борнак]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Rafik Mukhametshin|Rafik Mukhametshin]] | |- | | ''[[:d:Q4342261|Виталий Паймушин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-17 | | | | |- | | [[Кев Салихов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | | [[Олег Синяшин|Олег Синәшин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-25 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Oleg Sinyashin|Oleg Sinyashin]] | |- | | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-23 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]] | |- | | ''[[:d:Q4462420|Вадим Трепавлов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-10 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-03-31 |- | | ''[[:d:Q4485050|Владимир Фисинин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-20 | ''[[:d:Q258072|Lyubinsky District]]'' | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Fisinin|Vladimir Fisinin]] | |- | 2005 | [[Мансур Хәсәнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-25 | [[Зәй районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-13 |- | | [[Миркасыйм Госманов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-31 | [[Голҗа]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mirkasym Usmanov|Mirkasym Usmanov]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-11 |- | | [[Ринат Галиев (1939)|Ринат Галиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-13 | [[Шарлама]] | | [[:commons:Category:Rinat Gimadelislamovich Galeev|Rinat Gimadelislamovich Galeev]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-23 |- | | [[Азат Зыятдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-20 | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | data-sort-value="2017" | 2017-09-24 |- | | [[Альберт Гыйльметдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-27 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Albert Gilmutdinov|Albert Gilmutdinov]] | |- | 2013 | [[Марсель Әхмәтҗанов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-26 | [[Шөгер]] | [[Яңа Кенәр урта мәктәбе]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | data-sort-value="2025" | 2025-04-18 |- | 1994 | [[Равил Фәхретдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-14 | [[Кариле]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Ravil Fakhrutdinov|Ravil Fakhrutdinov]] | data-sort-value="2014" | 2014-03-10 |- | | [[Хатыйп Миңнегулов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-12 | [[Апач (Зәй районы)|Апач]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Hatip Minnegulov|Hatip Minnegulov]] | |- | | [[Энгель Таһиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-04 | [[Иске Шөгер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Engel Tagirov|Engel Tagirov]] | |- | | [[Рәфкать Кантүкев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-23 | [[Кантүк]] | [[Салават индустриаль көллияте]]<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Rafkat Kantykov|Rafkat Kantykov]] | |- | | [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-24 | [[Лениногорск районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Indus Tagirov|Indus Tagirov]] | |- | | [[Гүзәл Мөхәммәтҗанова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-02 | [[Зәй шәһәре|Зәй]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Guzel Mukhametzyanova|Guzel Mukhametzyanova]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-15 |- | | [[Илдар Габдуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-03 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q19910206|Сергей Михайлов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-13 | | | | |- | 2024 | [[Марсель Бакиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-10 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | | |- | | [[Вахит Хаков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-16 | [[Буа районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2008" | 2008-08-20 |- | 2010 | [[Ленар Гайсин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-25 | | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | |- | | [[Әхмәт Мазһаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-01 | [[Түбән Сасна]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Ahmet Mazgarov|Ahmet Mazgarov]] | |- | 2009 | [[Җәүдәт Сөләйманов|Җәүдәт Шәүкәт улы Сөләйманов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-15 | [[Кызыл Чишмә (Батыр районы)|Кызыл Чишмә]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Рафаил Хәким]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-12 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Raphail Hakimov|Raphail Hakimov]] | |- | 2000 | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-16 | [[Хәсәншәех]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | |- | | [[Камил Зыятдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-10 | [[Әлки (Буа районы)|Әлки]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2015" | 2015-07-16 |- | 2010 | [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-13 | [[Рудный]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Makzyum Salahov|Makzyum Salahov]] | |- | 2000 | ''[[:d:Q21517645|Владимир Кобылянский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-24 | ''[[:d:Q4339095|Ostrohirske]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-02-21 |- | | [[Татьяна Лапинская]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-02-15 | ''[[:d:Q4412033|Severynivka]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-03-27 |- | 2013 | ''[[:d:Q21641713|Юрий Михайлов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-15 | [[Дмитровск]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Yury Mikhailov|Yury Mikhailov]] | |- | | [[Наил Сәхибуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-08 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 2024 | [[Рамил Тураев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-26 | [[Әгерҗе районы]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | | [[Айрат Фәррахов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-17 | [[Әгерҗе]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Ajrat Farrakhov|Ajrat Farrakhov]] | |- | | [[Мәкъсүт Зарипов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-08 | [[Подольск]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-12-24 |- | | [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-16 | [[Буа районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ramil Khairutdinov|Ramil Khairutdinov]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-20 |- | | [[Айрат Ситдыйков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-01-24 | [[Олы Әтнә]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Ayrat Sitdikov|Ayrat Sitdikov]] | |- | 2007 | [[Радик Хәсәнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-30 | [[Чүпрәле районы]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | |- | | [[Эльвира Батыева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-31 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Elvira Batyeva|Elvira Batyeva]] | |- | 1996 | [[Зәүр Бәширов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-17 | [[Якутск]] | | | data-sort-value="2006" | 2006-07-18 |- | 2024 | [[Ринат Жданов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-11 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q30880375|Эдуард Сон]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-20 | [[Ташкент вилаяте]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Eduard Son|Eduard Son]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-17 |- | | [[Рәис Миңнеханов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-08 | [[Саба районы]] | ''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Rais Minnikhanov|Rais Minnikhanov]] | |- | 2001 | [[Раил Зыятдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-23 | [[Әлки (Буа районы)|Әлки]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | [[Габдулла Җиһаншин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-06-22 | [[Татар Талкышы]] | [[Чистай авыл хуҗалыгы техникумы]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]] | | data-sort-value="2015" | 2015-03-03 |- | | [[Габдуллаҗан Җәләлов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-01-17 | [[Югары Каракитә]] | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]'' | [[:commons:Category:Abdullazyan Zalyalov|Abdullazyan Zalyalov]] | |- | | [[Равил Ибәтуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-30 | [[Лениногорск]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[:commons:Category:Ravil Ibatullin|Ravil Ibatullin]] | |- | | [[Рөстәм Ибәтуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-06 | [[Иске Баграж|Елхово]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Rustam Ibatullin|Rustam Ibatullin]] | data-sort-value="2016" | 2016-03-23 |- | | [[Равис Госманов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-09 | [[Уразай (Актаныш районы)|Уразай]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан ветеринария институты]] | [[:commons:Category:Rayis Gosmanov|Rayis Gosmanov]] | |- | | [[Игорь Антипин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-07 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Дамир Гобәйдуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-12-06 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Ольга Ильинская]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-18 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Владимир Миронов (1957)|Владимир Миронов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-12 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 1994 | [[Эрнест Ионов|Ирныс Ионов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-21 | [[Яңа Чишмә]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | [[Дамир Исхаков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-11<br/>1952 | [[Шәмәрдән]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | [[:commons:Category:Damir Iskhakov|Damir Iskhakov]] | |- | | [[Татьяна Ларионова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-02 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Tatyana Larionova|Tatyana Larionova]] | |- | | [[Семён Петров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-09 | ''[[:d:Q3980033|Tatsinskiy]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | | [[Фатыйх Сибәгатуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-01 | [[Апаз]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Fatikh Sibagatullin|Fatikh Sibagatullin]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-24 |- | | [[Әзһәр Мөхәммәдиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-08 | [[Сеңрән]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-04-25<br/>2018 |- | 2009 | [[Yosıp Sämitev]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-04-05 | | | | data-sort-value="1987" | 1987-01-17 |- | | [[Рәшит Абашев (1951)|Рәшит Абашев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-27 | [[Нократ (Слабутски районы)|Нократ]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | | [[Александр Визель]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-24 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Andreevich Vizel|Alexander Andreevich Vizel]] | |- | 2017 | [[Гадел Вафин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-11-04 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q57768037|Георгий Сидоров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-21 | [[Таштамак]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | [[:commons:Category:Georgy Sidorov|Georgy Sidorov]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-17 |- | | [[Илшат Фәрдиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-31 | [[Әнәк]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[:commons:Category:Ilshat Fardiev|Ilshat Fardiev]] | |- | 2023 | [[Айрат Вәлиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-05-25 | [[Көек (Саба районы)|Көек]] | [[Яшел Үзән механика көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | [[Иван Егоров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-21 | [[Мамадыш районы]]<br/>[[Җөри|Cöri]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | |- | | [[Наил Вәлиев (1949)|Наил Вәлиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-03 | [[Чистай районы]] | [[Казан федераль университетының Алабуга институты]] | [[:commons:Category:Nail Valeev|Nail Valeev]] | |- | | [[Борис Кочелаев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-19 | [[Долгопрудный]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Boris Kochelaev|Boris Kochelaev]] | data-sort-value="2025" | 2025-09-29 |- | | [[Валентин Тронов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-07 | [[Калинковичи|Калинкавичы]] | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]] | | data-sort-value="2014" | 2014-05-02 |- | | ''[[:d:Q62714540|Сәлимҗан Шәрипов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | [[Таулар (Балык Бистәсе районы)]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | |- | | [[Луиза Бәйрәмова|Луиза Бәйрәмева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-01 | [[Исәнбай]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2022" | 2022-02-26 |- | 2002 | [[Гомәр Саттаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-02 | [[Мулла Иле]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-08-26 |- | | [[Радик Ильясов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-27 | [[Кукмара районы]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[:commons:Category:Radik Ilyasov|Radik Ilyasov]] | |- | | [[Ирина Ларочкина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-14 | [[Әлмәт]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Irina Larochkina|Irina Larochkina]] | |- | | [[Вәгыйз Минһаҗев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-11 | [[Хәсәншәех]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Vagiz Mingazov|Vagiz Mingazov]] | |- | | ''[[:d:Q71945581|Наил Фәткуллин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-10 | [[Яшел Үзән]]<br/>[[Юдино районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Нәүфәл Ризванов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-15 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Naufalʹ Rizvanov|Naufalʹ Rizvanov]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-09 |- | | [[Рөстәм Хәсәнов (1956)|Рөстәм Хәсәнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-08 | [[Мәләкәс (Сембер өлкәсе)|Мәләкәс]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Rustem Khasanov|Rustem Khasanov]] | |- | | ''[[:d:Q85325987|Андрей Покровский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-05 | | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | | |- | | [[Борис Малкин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-06 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Boris Malkin|Boris Malkin]] | |- | | ''[[:d:Q97178251|Андрей Ширяев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-21 | | | [[:commons:Category:Andrey Shiryaev|Andrey Shiryaev]] | |- | 1994 | [[Евгений Казаков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-22 | ''[[:d:Q4100355|Бутурлино]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2026" | 2026-08-11 |- | 1994 | [[Фаяз Хуҗин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-01 | [[Карман (Зәй районы)|Карман]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[:commons:Category:Fayaz Huzin|Fayaz Huzin]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-14 |- | | [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-10 | [[Мамадыш районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Radik Salihov|Radik Salihov]] | |- | | [[Айтуган Госманов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-12-19 | [[Казан]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-10-01 |- | | [[Камил Ногаев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-02 | [[Иске Рәҗәп]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | | |- | | [[Алексей Созинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-12-31 | [[Чистай]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Alexey Sozinov|Alexey Sozinov]] | |- | | [[Марс Михайлов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-17 | [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | [[Казан дәүләт медицина академиясе]] | [[:commons:Category:Mars Mikhailov|Mars Mikhailov]] | |- | 1995 | [[Рөстәм Равилов|Рөстәм Равилев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-28 | [[Казан]] | ''[[:d:Q98420509|школа №30]]''<br/>[[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Rustam Ravilov|Rustam Ravilov]] | |- | | [[Герман Дьяконов (1964)|Герман Дьяконов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-11 | [[Казан]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[:commons:Category:German Diakonov|German Diakonov]] | |- | | [[Назыйм Ханзафаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-12 | [[Олы Кайбыч]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Nazym Hanzafarov|Nazym Hanzafarov]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-31 |- | | [[Виталий Самарцев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-29 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Vitaly Samartsev|Vitaly Samartsev]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-18 |- | 2005 | [[Әхәт Салихов (1938)]] | | | | | | |- | | [[Александр Лаврентьев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-09 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]] | |- | | [[Бәхтияр Измайлов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-05-24 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Bakhtiar Izmaylov|Bakhtiar Izmaylov]] | |- | 1996 | [[Рафаэль Сибгатуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-20 | [[Зур Нөркәй]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | | data-sort-value="2021" | 2021-03-21 |- | | ''[[:d:Q109358774|Андрей Карасик]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-30 | [[Казан]] | | [[:commons:Category:Andrey Karasik|Andrey Karasik]] | |- | 2005 | [[Рафаил Шәйдуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-30 | [[Лабит]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Rafail Shaidullin|Rafail Shaidullin]] | |- | | [[Зәйнәп Гыйләҗетдинова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-10-29 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-10-02 |- | 2016 | [[Илнур Миргалиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-10-25 | [[Якуп (Кушнарин районы)|Якуп]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | [[:commons:Category:Ilnur Mirgaleev|Ilnur Mirgaleev]] | |- | | [[Рифат Корбанов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-01 | [[Мирҗәм]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Rifat Dzhamal|Rifat Dzhamal]] | |- | 1998 | [[Рүзәл Йосыпов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-14 | [[Кышкар]] | ''[[:d:Q51841783|Казан җиңел сәнәгать техникумы]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | [[Илшат Ганиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-03 | [[Шалты]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Ilshat Ganiev|Ilshat Ganiev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-22 |- | 1994 | [[Сәгъдә Фатыйхова]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-01 | [[Исәк (Буа районы)|Исәк]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | |- | | [[Дмитрий Таюрский]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-23 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Tayursky|Dmitry Tayursky]] | |- | | [[Рифхәт Сәхәбетдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-21 | | | | |- | | [[Илдар Гыйләҗетдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-17 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2014" | 2014-05-04 |- | | ''[[:d:Q111550169|Нургали Миңнеханов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-24 | [[Мамадыш кантуны]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | [[:commons:Category:Nurgali Minnikhanov|Nurgali Minnikhanov]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-17 |- | | [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-25 | [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Zufar Rameev|Zufar Rameev]] | |- | | ''[[:d:Q112136860|Александр Шамов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-29 | [[Петропавел|Кызылъяр]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Shamov|Aleksandr Shamov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-07 |- | | ''[[:d:Q112181519|Илдар Аглуллин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 | [[Күл Черкене]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Ildar Aglullin|Ildar Aglullin]] | |- | | ''[[:d:Q112439790|Рөстәм Дебердеев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-27 | | | | |- | 1994 | [[Пётр Старостин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-24 | ''[[:d:Q24072187|Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем)]]'' | ''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-07-03 |- | | ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-12 | [[Ишем]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Cherepanov|Mikhail Cherepanov]] | |- | 2009 | [[Данис Нургалиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-01 | [[Абдулла (Борай районы)|Абдулла]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q120280614|Мөхәммәт Хәйруллин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-09 | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Mukhamed Khairullin|Mukhamed Khairullin]] | |- | | [[Розалинда Мусина]] | | data-sort-value="1947" | 1947-02-22 | [[Слуцк|Слутск]] | | | |- | | ''[[:d:Q124769813|Александр Кессель]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-20 | [[Одесса]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2003" | 2003-06-23 |- | | ''[[:d:Q124798304|Ринат Галиев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-19 | [[Яңа Нәдер]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Rinat Galeev|Rinat Galeev]] | data-sort-value="2019" | 2019-01-14 |- | 2005 | ''[[:d:Q125251566|Гомәр Сабирҗанов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-20 | [[Яңа Фәйзулла]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[:commons:Category:Gumer Sabirzyanov|Gumer Sabirzyanov]] | |- | 1994 | [[Габдерәхим Мөслинкин]] | | data-sort-value="1929" | 1929-11-10 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q125558396|Высшее военно-морское училище инженеров оружия]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-02-11 |- | 1994 | [[Рөстәм Габәшев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-10 | [[Уфа]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-01-02 |- | 1994 | [[Андрей Визел]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-19 | [[Санкт-Петербург]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2019" | 2019-11-14 |- | 1994 | [[Рамил Гәрәев]] | | data-sort-value="1942" | 1942-02-26 | [[Түмерҗә]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | |- | 1994 | [[Руфия Хафизҗанова]] | | data-sort-value="1949" | 1949-01-02 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | | |- | 1994 | [[Госман Хәбибуллин (1937)]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-26 | [[Яңа Чаллы]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-03-25 |- | 1994 | [[Альвина Вафина]] | | data-sort-value="1940" | 1940-12-08 | [[Мәскәү]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 1994 | [[Фуат Гарифуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-09 | [[Күл Черкене]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | 1994 | [[Гаяз Сәхәпов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-14 | [[Яңа Нәдер]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | | |- | 1999 | [[Вәсил Хөсәенов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-03 | [[Копейск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2024" | 2024-10-24 |- | 2020 | ''[[:d:Q135976000|Рафаэль Валеев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-28 | [[Керкәле (Лениногорск районы)|Керкәле]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | [[:commons:Category:Rafael Valeev|Rafael Valeev]] | |- | | ''[[:d:Q138752659|Рәүфә Уразманова]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-22 | [[Можга]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2026" | 2026-08-20 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләре}} {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]] [[Төркем:Татарстанның дәүләт премияләре]] ivt8x0371hm07p72sjupoga3d9a654k 0 125987 6099536 4086001 2026-11-07T20:13:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099536 wikitext text/x-wiki '''Татарстан Республикасының уйлап табучылар һәм рационализаторлар җәмгыяте''' - [[уйлап табучы]]ларга, техник иҗат өлкәсендә эшләүчеләргә, техниканы һәм технологияне камилләштерүчеләргә ярдәм күрсәтүне максат итеп куйган оешма. == Тарих == Уйлап табучылар һәм рационализаторлар Бөтенсоюз җәмгыяте [[1958 ел]]ның [[17 гыйнвар]]ында оештырыла. Уйлап табучылар һәм рационализаторлар Бөтенсоюз җәмгыятенең Татарстан өлкә советына сайлаулар [[1958 ел]]ның [[март]]ында үткәрелә. Җитештерү өлкәсендәге аеруча катлаулы мәсьәләләрне чишү өчен 1963 елда 2300 комплекслы иҗади бригада һәм 310 иҗтимагый-конструктор бригада төзелә. Шул бригадаларда 10000нән артык кеше исәпләнә. 1965 елда Уйлап табучылар һәм рационализаторлар Бөтенсоюз җәмгыятенең Татарстан өлкә советы каршында Патентоведение институты эшли башлый. 1965-1992 еллар дәверендә бу институт 2000нән артык патентовед һәм уйлап табу эшен оештыручылар эзерли. Уйлап табучылар һәм рационализаторлар Бөтенсоюз җәмгыятенең Татарстан өлкә советы 1992 елдан Татарстан Республикасының уйлап табучылар һәм рационализаторлар җәмгыятенең Республика советы дип йөртелә башлый. Татарстан Республикасының уйлап табучылар һәм рационализаторлар җәмгыяте [[кәшеф]]ләрне [[патент]] белән яклау эшендә уйлап табучыларга һәрдаим ярдәм итә. Шуны исәптә тотып, 2004 елда Татарстан Республикасының уйлап табучылар һәм рационализаторлар җәмгыяте карамагында Патент поверенныйлар Бюросы эшли башлый. 2009 елдан алып хәзерге көнгә кадәр җәмгыятнең рәисе - [[Ленар Гайсин|Гайсин Ленар Гайнулла улы]]. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20140517152728/http://oirrt.ru/ Общественная организация «Общество изобретателей и рационализаторов Республики Татарстан»] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{rq|stub|wikify}} [[Төркем:Татарстан оешмалары]] ivbdf4askzb1fzui0iz2eyslxxv5byo 0 127079 6099585 4072636 2026-11-08T01:05:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099585 wikitext text/x-wiki {{ ОА карточкасы | исеме = Ту-95 | максат = [[стратегик бомбага тотучы]] | эшләп чыгаручы = Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе МАП заводлары {{Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе байрагы}}→{{Россия байрагы}} [[Авиакор|Завод № 18]] ([[Самар|Куйбышев]])<br{{Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе байрагы}}→{{Россия байрагы}} [[Таганрог авиациясе|ТМЗД]] ([[Таганрог]]) | сүрәт = Файл:Tupolev_Tu-95_in_flight.jpg | имза = <center>Ту-95МС , 2011 ел</center> | эшкәртүче = {{Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе байрагы}}→{{Россия байрагы}} [[Туполев ОКБсы|ОКБ-156]] | баш конструктор = | беренче очыш = [[1952 елда авиация|1952 ел]]ның [[12 ноябрь|12 ноябрендә]] }} [[Файл:Planes in Russian Parad 2010 p11.jpg|right|250px|thumb|Ту-95 — <!-- самолёт, построенный по нормальной аэродинамической схеме со стреловидным крылом. Во время парада--> 9 май 2010 ел]] '''Ту-95''' («В» эшләнмәсе, [[Төньяк Атлантик килешү оешмасы код билгеләре|НАТО кодификациясе]] буенча: '''Bear''' — ''«Аю»'') — [[СССР|совет]]/[[Россия]] [[стратегик бомбага тотучы]] - ракета ташучы очкыч, Салкын сугышның символы, иң тиз оча торган винт очкычы.. Дөнья тарихында иң соңгы ясалган турбовинт бомбага тотучы очкычы. == Төзү тарихы == [[1952 елда авиация|1952 ел]]ның [[12 ноябрь|12 ноябрендә]] очучы [[Алексей Перелёт]]ның экипажы «95-1» тәҗрибә очкычында беренче очыш ясый. == Модификацияләр == * «'''95-1'''» — ([[1952 ел]]); * «'''95-2'''» — ([[1955 ел]]); * '''Ту-95''' («В» эшләнмәсе, '''Bear-A''' [[Төньяк Атлантик килешү оешмасы код билгеләре|НАТО кодификациясе]] буенча) — ([[1955 ел]]); * '''Ту-95''' * '''Ту-95A''' ('''Bear-A''') — ([[1956 ел]]); * '''Ту-95К''' («ВК» эшләнмәсе, '''Bear-B''') — ([[1956 ел]]); * '''Ту-95У''' — («ВУ» эшләнмәсе) * '''Ту-95КУ''' — («ВКУ» эшләнмәсе) * '''Ту-96''' == Әдәбият == * {{китап |автор = Мороз, Сергей |часть = | башлык = Туполев Ту-95 |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Киев | нәшрият = «Архив-пресс» | ел = 1999 |том = |страницы = |страниц = 60 |серия = |isbn = |тираж = 900 }} * {{мәкалә|автор=Якубович Н.|башлык=Межконтинентальный бомбардировщик. Ещё раз о Ту-95 и его модификациях|язык=ru|нәшрият=[[Крылья Родины]]|место={{М.}}|ел=1999|номер=11|страницы=1-6|issn=0130-2701}} * {{китап |автор = Gordon, Yefim and Davison, Peter|часть = |башлык = Tupolev Tu-95 Bear |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = North Branch, MN, USA |нәшрият = Specialty Press |ел = 2006 |volume = |pages = |allpages = 104 |серия = WarbirdTech Series. Vol. 43 |isbn = 1-58007-102-3 |тираж = }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_483.html Фотографии Ту-95МС с аэродрома Белая] * [http://avia-mir.com/ru/tu/index-tu-95-russia.php Фото Ту-95 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417103054/http://avia-mir.com/ru/tu/index-tu-95-russia.php |date=2009-04-17 }} * [http://www.take-off.ru/asp/page000047 От «Ильи Муромца» до Ту-160 (история российской Дальней авиации)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921073453/http://www.take-off.ru/asp/page000047 |date=2008-09-21 }} * [http://youtube.com/watch?v=faUvdTJRh48 Видеосюжет] * [http://blog.presscom.org/russian/post/5680/index.html После высылки дипломатов российские стратегические бомбардировщики видели у границ Великобритании]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lenta.ru/articles/2007/07/19/tu95/ lenta.ru, «Возвращение летающего медведя», 19 июля 2007] * [http://www.vologda18.ru Боевое применение Ту-95РЦ в 392 отдельном дальнеразведовательном авиаполку ВВС Северного флота СССР] * [https://web.archive.org/web/20250811023207/http://www.tvdata.ru/military/military_air_force_footage/ Видео кадры полёта самолёта Ту-95, бомбардировщик в небе, кабина пилота, видовые футажи из окна самолёта. Профессиональные съёмки Tu-95 из видеобанка ТВДАТА.] {{ОКБ Туполев очкычлары}} [[Төркем:Туполев очкычлары]] [[Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе очкычлары]] [[Төркем:Бомбага тотучылары]] [[Төркем:Әлифба буенча корал]] {{Aero-stub}} ofqx5g1h5ozwcynso1wpgt8yoain9fo 0 127256 6099764 4455086 2026-11-08T09:24:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099764 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Харкау өлкәсе''' {{lang-ru|Харьковская область}} ({{lang-uk|Ха́рківська о́бласть}}) — [[Украина]]ның көнчыгышында урнашкан өлкә. Башкаласы — [[Харкау]] ''(Харьков)'' каласы. Өлкә [[1932 ел]]ның 27 февралендә оеша. == Җәгъpафия == === Чиктәшлек === {| class="wikitable" !Як!!Өлкә яки дәүләт |- |[[Төньяк]]|| [[Россия Федерациясе]] ([[Белгород өлкәсе]]) |- |[[Төньяк]]-[[көнбатыш]]|| [[Сумы өлкәсе]] |- |[[Көнчыгыш]]|| [[Луганск өлкәсе]] |- |[[Көнбатыш]]|| [[Полтава өлкәсе]] |- |[[Көньяк]]||[[Донецк өлкәсе]], [[Запорожье өлкәсе]] |} == Тарих == Харкау өлкәсе [[1932 ел]]ның [[27 фᴎврәᴫ|27 февралендә]] оеша. [[1937 ел]]да өлкә cастaфыннан [[Полтава өлкәсе]], ә [[1939 ел]]да — [[Сумы өлкәсе]] аерылып чыгарылган. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg1.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg1.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg1.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg1.php</ref>!! [[2001]]<ref>http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51?box=5.1W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=63&botton=cens_db</ref> |- class='bright' || 2 520 129 || 2 826 122 || 3 055 655 || 3 195 046 || 2 895 813 |} Милли cастaф (2001): [[украиннар]] — 70,7 %, [[руслар]] — 25,6 %. == Административ бүленеш == === Районнар === {| width=75% valign="top" | valign="top" | * Балаклея районы * Барвенково районы * Близнүки районы * Богодухов районы * Боровая районы * Валки районы * Великий-Бурлук районы * Волчанск районы * Дергачи районы * Двуреченск районы * Зачепиловка районы * Змиев районы * Золочев районы * Изүм районы | valign="top" | * Кегичевка районы * Коломак районы * Красноград районы * Краснокутск районы * Купянск районы * Лозовая районы * Печенеги районы * Первомайсᴋи районы * Сахновшчина районы * Харковь районы * Чугуев районы * Яңа Водолага районы |} === Өлкә буйсынуындагы шәһәрләр === * [[Изюм]] * [[Купянск]] * [[Лозовая]] * [[Люботин]] * [[Первомайсᴋи (Харковь өлкәсе)|Первомайсᴋи]] * [[Харкау]] * [[Чугуев]] == Шулай ук карагыз == * [[Харкау губернасы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Навигация |Тема = Харьковская область |Портал = |Викисловарь = |Викиучебник = |Викицитатник = |Викитека = |Викивиды = |Виᴋᴎнaвости = |Викисклад = Category:Kharkiv Oblast |Викигид = Харьковская область |Викиданные = Q170666 |Метавики = |Проект = }} * [http://www.kharkivoda.gov.ua Официальный сайт Харьковской областной администрации] {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Яypyпa/Украина/Области/Харьковская/|Харьковская область}} * [http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=62&lang=rus Гербы городов губернии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907114858/http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=62&lang=rus |date=2009-09-07 }} * [http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=53&lang=rus Усадьбы области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907121822/http://www.mediaport.info/fotobank/galery.php?theme=24&collapsed=10&galery_id=53&lang=rus |date=2009-09-07 }} * [http://tvoj.kharkov.ua/nature/nature.php?r=1 Природа Харьковшчины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803084045/https://tvoj.kharkov.ua/nature/nature.php?r=1 |date=2020-08-03 }} * [http://www.catalogue.biz.ua/rus/guides/guide_index/1/21/ Справочник почтовых индексов Харьковкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415040703/http://www.catalogue.biz.ua/rus/guides/guide_index/1/21/ |date=2009-04-15 }} * [http://www.map.kh.ua/karta-kharkov-oblast/ Интерактивная карта Харьковской области] * [https://web.archive.org/web/20190720072339/http://gorod.kharkov.ua/secart3123.html Путеводитель по Харьковской области] * [http://www.azure.org.ua/Naselenie_Kharkovskoy_oblasti.html Население Харьковской области по всем населенным пунктам согласно переписи население 2001 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422070734/http://www.azure.org.ua/Naselenie_Kharkovskoy_oblasti.html |date=2012-04-22 }} {{Харьков өлкәсе}} {{Украина}} [[Төркем:Харьков өлкәсе]] o8xje3blv1h0rjm1ptiuvc8b5tkil9x 0 128867 6099693 5792982 2026-11-08T06:09:52Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099693 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Фирдүс Тямаев |Имза = |Фото = Тямаев.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Фирдүс Фәрит улы Тямаев |Туу көне =3.2.1983 |Туу урыны = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{Туу җире|Октябрь районы (Татарстан)|Норлат районында}}, [[Түбән Норлат]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2002 - {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = «[[Татар җыры]]» фестивале лауреаты<br/>[[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2018)]] |Сайт = }} '''Фирдүс Тямаев''', Фирдүс Фәрит улы Тямаев (''[[1983 ел]]ның [[3 февраль|3 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Октябрь районы (Татарстан)|Октябрь районы]], [[Түбән Норлат]]'') — популяр эстрада җырчысы, автор-башкаручы, [[Татарстанның атказанган артисты]] (''[[2018 ел|2018]]''). [[Норлат]]ның мактаулы гражданы (2024). == Тәрҗемәи хәле == Тямаев Фирдүс Фәрит улы [[1983 ел]]ның [[3 февраль|3 февралендә]] [[ТАССР]] [[Октябрь районы (Татарстан)|Октябрь районы]] (''1997 елдан [[Норлат районы]]'') [[Түбән Норлат]] авылында туган. 9 нчы классны тәмамлагач, [[1998 ел]]да [[Лениногорски]] шәһәрендә [[Лениногорск музыка-сәнгать педагогика көллияте|музыка училищесына]] укырга керә. Баян бүлегендә бик яратып укый, көйләр яза башлый, [[КВН]]да катнаша, беренче урыннар алалар. Соңгы курсны тәмамларга 6 ай калгач, 8 октябрь 2001 елда әтисе вафат була. Укуын тәмамлагач, шул ук елны [[Азнакай]] шәһәренә күчеп китә. Шул шәһәрдә 4 ел эшли һәм 40 ка якын көй яза. 2005 елда кире туган ягына кайтып китә. Группа җыя, төрле артистлар белән гастрольләргә йөри башлый. Татарстан, Башкортстан, Самара, Сембер өлкәләре шәһәр-авылларында, Мәскәүдә концертлар куя. Бүгенге көндә 50 дән артык язган көе бар, күптән түгел студия ачылды, беренче дискы дөнья күрде. Туйлар, юбилейлар алып бара. == Шәхси тормышы == Исән-сау әнисе, олы апасы һәм энесе бар.<br/> Гаиләле. Хатыны Резедә Әхмәтвәлиева<ref>{{Citation |title=Татар музыкаль телеканалы |url=http://tmtv-online.ru/?p=7536 |access-date=2016-02-03 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209220205/http://tmtv-online.ru/?p=7536 |dead-url=yes }}</ref>. Балалары: олы улы Раян<ref>[http://www.azatliq.org/media/photogallery/27523892.html Казанда «Балалы солянка» популярлаша]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, икенче улы Кәрим, кызы Мәрьям<ref>[https://web.archive.org/web/20240323110623/https://tnv.ru/news/obshchestvo/380152-stalo-izvestno-imya-novorozhdennoy-docheri-firdysa-tyamaeva/ Стало известно имя новорожденной дочери Фирдуса Тямаева.] tnv.ru, 22.03.2024</ref> == Кызыклы фактлар == * 2019 елда Буа районы Сабантуенда халыкны шаккаттырып суга тошеп жырлады.<ref>https://www.instagram.com/p/Byeieuyga0B/?igshid=rdbzk6ufqrtq</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * «[[Татар җыры]]» фестивале лауреаты * [[2018 ел|2018]] — [[Татарстанның атказанган артисты]]<ref>[https://www.azatliq.org/a/29651987.html Җырчы Фирдүс Тямаевка Татарстанның атказанган артисты исеме бирелде.] [[Азатлык радиосы]], 12.12.2018</ref> * 2024 ― [[Норлат]]ның мактаулы гражданы ― ''СВО мобилизацияләнгән сугышчыларына ярдәм оештыруда актив эшләгәне өчен''<ref>''Рузалия Хакимуллина.'' [https://web.archive.org/web/20240323112732/https://www.kazan.kp.ru/online/news/5726569/ Заслуженный артист Татарстана Тямаев получил звание «Почетный гражданин Нурлата».] KP.RU, 20.03.2024{{ref-ru}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Сылтамалар== * [https://vk.com/public27399154 Ф. Тямаевның рәсми төркеме] * [https://web.archive.org/web/20140822173136/http://xn----7sbaabatrryck8dtb2d.xn--p1ai/tt/node/151 Әби-апаларны “елатучы” Фирдүс Тямаев] * [https://www.instagram.com/firdustamaev_official/?utm_source=ig_embed firdustamaev_official.] instagram.com {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{DEFAULTSORT:Тәмәев, Фирдүс}} [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Лениногорск педагогика көллиятен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Норлатның мактаулы гражданнары]] rdndwqhrumoetfd4jyq86rfc3x1quxn 0 131001 6099467 6083479 2026-11-07T15:26:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099467 wikitext text/x-wiki {{Татар җирләре җәмгыяте (2021)}} {{ ТПВМ-Татарстан | халәт = авыл | татар исеме = Степановка |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 55 |lat_min = 23 |lat_sec = |lon_deg = 52 |lon_min = 8 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Зәй районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423522 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Степановка |add3n = |add3 = }} {{мәгънәләр|Степановка}} '''Степановка''' ({{lang-ru|Степановка}}) – Татарстан АССР [[Зәй районы]] [[Сармашбаш]] авыл советына караган, 1974 елда юкка чыккан торак пункт (авыл) <ref>{{Citation |title=Степановка. Исчезнувшие села и деревни Республики Татарстан. Заинский район |url=https://avyllarrt.jimdofree.com/avyllarrt-tatar/%D0%B8%D1%81%D1%87%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%83%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B7%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/ |access-date=2021-09-08 |archive-date=2021-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904135844/https://avyllarrt.jimdofree.com/avyllarrt-tatar/%D0%B8%D1%81%D1%87%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%83%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B7%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/ |dead-url=yes }}</ref>. == География == Авыл [[Налимка (Урман Зәе кушылдыгы)|Мәлем елгасының]] сулъяк кушылдыгы Степановка инеше ярында урнашкан булган. Координаталар: 55.255770, 52.358854 <ref>[http://www.etomesto.ru/tut23748/# Заинск на карте. Урочище Степановка]</ref>. == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=1| Халык саны<ref name=":0">Степановка. // Заинская энциклопедия (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 227-228.</ref> |- class='shadow' |[[1858 ел|1858]] |- |249 |} Төп халык – [[руслар]]. == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.2|-11.1|-5.9|3.8|12.5|17.8|19.9|17.1|11.5|3.8|-5.3|-10.4|3.5}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 3.5&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Тарих == Яңа торак пунктының нигезләнү елы төгәл билгеле түгел. Авыл кешеләрендә сакланып килгән мәгълүмат буенча, авылны [[1820-еллар|XIX гасырның 20-елларында]], [[Наполеон Бонапарт]]ның [[1812 елгы Ватан сугышы|Россиягә һөҗүме вакытында]] [[Смоленск губернасы]]ннан күчерелгән [[крестьяннар]] нигезләгән. Әлеге крестьяннарны XVII—XVIII гасырларда {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Кама аръягы саклану сызыгы|Кама аръягы саклану сызыгы|ru|Закамская засечная черта}} үткән казна җирләренә урнаштырганнар. Авылга ''Степановка'' исеме [[алпавыт]] фамилиясеннән алып бирелгән. 1858 елда узган X ревизиядә авыл халкы [[алпавыт крестьяннары|крепостной крестьяннар]] буларак теркәлгән. Ул вакытта авылда ике җенестән 249 кеше яшәгән. Төп халык – руслар. «1870 ел мәгълүматлары буенча торак пунктлар исемлеге»ндә ({{lang-ru|«Список населенных мест» по сведениям 1870 года}}) Степановка авыл (''сельцо'') булып теркәлгән. Эшкәртү өчен җир җитмәү авыл халкын вакытлыча читкә акча эшләргә китүгә этәргән. 1884 елда узган хуҗалыклар буенча исәп алу мәгълүматы буенча, авылда 12 ташчы исәпкә кергән, 4 хуҗалык [[агач]]тан савыт-саба ясап, аны читкә йөреп сату белән шөгыльләнгән, 9 хуҗалык [[урман]] белән кәсеп иткән. Авылдан 5 чакрым җирдә (хәзерге [[Сарман районы]] [[Чукмарлы]] авылы урнашкан җир) {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Поташ|поташ|ru|Поташ}} (калий карбонаты) әзерләүче кечкенә завод булган. Поташ [[сабын]] кайнату, буяу, фотосурәт төшерү, төрле [[пыяла]] җитештерүдә кулланылган, борынгы заманнардан ук поташны агач көленнән ясаганнар. Степановканың урман белән кәсеп итүчеләре казна яки [[Алабуга]] сәүдәгәрләре, миллионер [[Стахеев]]лар хуҗа булган урманнарда делянкалар сатып алып, агачны яндырып көлгә әйләндергән, көлне поташ заводына саткан. [[Бөек Октябрь инкыйлабы|1917 елгы инкыйлаб]] алдыннан авылда 55 крестьян хуҗалыгы булып, аларда 340 кеше яшәгән. Аларның шәхси милек хокукында 462 дисәтинә җире булган (361 е җәмгыять җире, 101 е казнадан льготалы бәягә, озак вакыт түләү шарты белән сатып алынган). 1912—1913 еллардагы хуҗалык буенча исәп мәгълүматы буенча, 55 хуҗалыкның 10 ысы [[ат]]сыз хуҗалык булган, 42 хуҗалык 1-2 ат җиккән, 3 хуҗалык 3 һәм аннан да күбрәк ат тоткан. [[Беренче бөтендөнья сугышы]] алдыннан, 1913 елда авылның җирсез 18 хуҗалыгы яңа урынга күчеп китә һәм Удобная (хәзерге [[Мөслим районы]] Максимовка авыл җирлегенә караган, 2010 елдан юкка чыгучы [[Удобновка]])<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/muslyumovskij-rajon-1/udobnovka Удобновка.] Tatarica. Татарская энциклопедия</ref><ref>[https://www.nailtimler.com/rayony_pages/musljumovsky_rayon/muslyumovskiy_rayon_udobnovka.html Удобновка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183307/https://www.nailtimler.com/rayony_pages/musljumovsky_rayon/muslyumovskiy_rayon_udobnovka.html |date=2021-09-08 }} «Татары без границ»</ref> авылына нигез сала. Еллар узу белән авылда читкә китеп акча эшләү ({{lang-ru|отходничество}}) киң тарала. Мәсәлән, 1912—1914 елларда Степановкадан ташчылар бригадасы [[Яр Чаллы элеваторы]] төзелешенә яллана. Беренче бөтендөнья (1914—1918 еллар) һәм [[Россия ватандашлар сугышы|Ватандашлар]] (1918—1922 еллар) сугышларында авылның 16 кешесе һәлак булган. Октябрь революциясеннән соң (1917 ел) Совет хөкүмәте алпавыт В. П. Мельгуновтан арендага алынган җирләрне крестьяннарның үзләренә бүлеп бирә. 36 хуҗалыкка 800 га сөрүлек җире туры килә. [[Күмәк хуҗалык]]лар төзелә башлагач, авылда 1930 елда «Новая победа» (Яңа җиңү) авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла <ref>{{Cite web |url=https://www.kremnik.ru/node/440446 |title=ТАССРның 1941 елга кадәр торак пунктлары |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831162111/https://www.kremnik.ru/node/440446 |archivedate=2021-08-31 |accessdate=2021-09-08}}</ref>. Колхозның беренче рәисе итеп С. Малахов, соңрак А. Волков сайлана. Авылда күмәк хуҗалык оештыруда актив катнашучыларның берсе — [[Беренче Рәсәй инкыйлабы|1905—1907 елгы инкыйлабларда]] катнашкан, 1908 елда «''гамәлдәге стройны бәреп төшерүгә омтылган өчен''» [[үлем җәзасы]]на хөкем ителгән, үлем җәзасы гомерлек каторга җәзасына алмаштырылган Ф. П. Осетрин (Орловка авылында туган, Орловка – хәзер [[Яр Чаллы]] шәһәре составында). 1920 елга кадәр [[Уфа губернасы]] [[Минзәлә өязе]] [[Яңа Ыспас вулысы|Яңа Спас волостена]], 1920 елдан [[Татарстан АССР]] [[Минзәлә кантоны|Минзәлә]], 1921 елдан [[Чаллы кантоны|Чаллы]] кантоннарына, 1930 елдан Сарман, 1935 елдан Зәй, 1963 елдан яңадан Сарман, 1972 елдан яңадан Зәй районнарына караган<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/zainskij-rajon/sarmash-bash Сармаш-Баш.] Tatarica. Татарская энциклопедия</ref>. [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларына (1941—1945 еллар) авылдан киткән 21 кеше әйләнеп кайтмаган (һәлак булган яки хәбәрсез югалган). Шуларның берсе — [[Мәскәү өлкәсе]] [[Волоколамск районы]] Токаревка авылы өчен сугышта һәлак булган Порфирий Павлович Архипов (1915—1941) <ref>[https://www.kremnik.ru/taxonomy/term/363?page=3 Заинский (Акташский) район.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183316/https://www.kremnik.ru/taxonomy/term/363?page=3 |date=2021-09-08 }} kremnik.ru</ref> 1950 елның июнендә һәм 1959 елның гыйнварында, колхозларны эреләндерү вакытында, Степановка авылы, аның җирләре, маллары һ. б. хуҗалык милке Чапаев исемендәге колхозга (үзәге Сармашбаш) бирелгән. Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, Степановка авылы тарала башлый. Авыл кешеләренең күпчелеге [[Зәй шәһәре]]ндә төпләнә. 1974 елда авылдан соңгы кеше (В. Я. Еремеев) күчеп китә<ref name=":0" />. == Әдәбият == * Степановка. // [[Зәй энциклопедиясе|Заинская энциклопедия]] (гл. редактор-составитель В. С. Малахов). К.: Издательство «Реноме», 1994. – С. 227-228. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр|2}}</small> {{Зәй районы}} [[Төркем:Зәй районының торак пунктлары]] [[Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары]] sfueklwvy9xf7gdld2z897t5s7a40dd 0 131259 6099633 3392982 2026-11-08T03:19:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099633 wikitext text/x-wiki {{Утраулар төркеме |исем = Төньяк Җир |Милли исем= |харита = SevernayaZemlya.jpg |Урын = |Ил = {{Байраклаштыру|Россия}} |АТБ1 = [[Красноярск крае]] |акватория = [[Кара диңгезе]], [[Лаптевлар диңгезе]] |lat_dir = N|lat_deg = 80|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 100|lon_min = |lon_sec = |region = GR |CoordScale = |утраулар саны = |иң зур утрау = Октябрь Инкыйлабы утравы |мәйдан = 37 000 |иң биек ноктасы = |халык саны = 0 |җанисәп елы = 2010 |рәсем = |Размер = |Позицион харита = Россия |Позицион харита2 = Россия Красноярск крае |Исем = |Харита киңлеге = 280 |Викиҗыентыкта төркем = }} '''Төньяк Җир''' ({{lang-ru|Северная Земля}}, до 1926 года — '''[[Николай II]] императоры җире''', {{lang-ru|Земля Императора Николая II}}<ref>{{Cite web |url=http://no-land.ru/view_article.php?id=14 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203214915/http://no-land.ru/view_article.php?id=14 |archivedate=2013-12-03 |accessdate=2014-05-21}}</ref>) — [[Төньяк Боз океаны]]ндагы Россия архипелагы. Административ ягыннан [[Красноярск крае]]ның [[Таймыр (Долган-Ненец) районы]]на карый. Архипелаг мәйданы — якынча 37 тыс. км². Биредә кешеләр яшәми. Төньяк Җирендә Азиянең иң төньяк утрау ноктасы — Арктическ борыны ([[Комсомолец (утрау)|Комсомолец утравы]]). Архипелагы 1913 елның 4 сентябрендә [[Борис Вилькицкий]]ның 1910—1915 елгы гидрографик экспедициясе барынышында ачылган. ==Эре утраулар == * [[Большевик (утрау)|Большевик]] * [[Комсомолец (утрау)|Комсомолец]] * [[Крупская утравы]] * [[Октябрь Инкыйлабы утравы]] * [[Старокадомский утравы]] * [[Шмидт утравы]] * [[Пионер (утрау)|Пионер]] * [[Кече Таймыр]] * [[Найдёныш]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://no-land.ru/ Төньяк Җир турында сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222182758/http://no-land.ru/ |date=2015-12-22 }} {{Төньяк Боз океаны}} [[Төркем:Россия утраулары]] su0fsvnts7l0saou59kyoen5yunmz2h 0 135710 6099690 4219299 2026-11-08T06:02:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099690 wikitext text/x-wiki {{Халык |халык = Фин-угыр халыклары |Рәсем = [[Рәсем:Fenno-Ugrian people.png|300px]] |коммент = Фин-угыр халыкларының таралышы |Үз аталышы = |гомуми сан = 25 000 000 кеше |яшәү җире = {{Байрак/Маҗарстан}} [[Маҗарстан]] 9 416 000<br /> {{Байрак/Финляндия}} [[Финляндия]] 4 849 000<br /> {{RUS}} 3 146 000—3 712 000<br /> {{USA}} 1 888 000<br /> {{Байрак/Румыния}} [[Румыния]] 1 433 000<br /> {{EST}} 930 000<br /> {{Байрак/Словакия}} [[Словакия]] 520 500<br /> {{Байрак/Швеция}} [[Швеция]] 345 500<br /> {{CAN}} 315 500<br /> {{Байрак/Сербия}} [[Сербия]] 293 300<br /> {{UKR}} 156 600<br /> {{NOR}} 40 000<br /> {{Байрак/Латвия}} [[Латвия]] 250—400 |үлеп беткән = |арх = |тел = [[фин-угыр телләре]] |раса = [[Урал расасы]], [[европеоидлар]] |дин = [[католицизм]], [[лютеранлык]], [[православие]], традицион ышанулар |тамырдаш = |бүтән халыкка керүе = |кертә = |чыгуы = }} '''Фин-угыр халыклары''' ('''фин-угырлар''') — [[фин-угыр телләре]]ндә сөйләшүче халыклар берлеге. [[Көнбатыш Себер]]дә, [[Төньяк Аурупа|Төньяк]], [[Үзәк Аурупа|Үзәк]], [[Көнчыгыш Аурупа]]да яшиләр. == Төркемнәргә бүленеш һәм саннары == Фин-угор халыклары ике төп төркемгә аерылалар: фин һәм угыр. Фин-угыр халыкларының гомуми саны якынча 25 миллион кеше тәшкил итә. Шулардан [[маҗарлар]] якынча 14 миллион, [[финнар]] 5 миллион, [[эстоннар]] якынча 1 миллион, [[мордва]] 843 мең, [[Арлар|удмуртлар]] 637 мең, [[чирмешләр]] 604 мең кеше. === Фин-Пермь төркеме === ==== Балтыйк-буе фин төркемчәсе ==== * [[Финнар|Финнар (суоми)]] — 6 000 000: 4 800 000 — [[Финляндия]]дә, 300 000 — [[Швеция]]дә, 300 000 — [[АКШ]]да. * [[Эстоннар]] — 1 050 000: 920 000 — [[Эстония]]дә ([[2009]]), 39 763 — [[Финляндия]]дә ([[2008|2012]]), 28 113 — [[Россия]]дә ([[2002]]), 25 509 — [[Швеция]]дә ([[2007]]), 25 000 — [[АКШ]]да ([[2000]]). ** [[Сету]] — 10 000: 10 000 — [[Эстония]]дә, 214 — [[Россия]]дә ([[2010]]). * [[Кареллар]] — 120 000: 93 344 — [[Россия]]дә (2002), 20 000 — [[Финляндия]]дә. * [[Вепслар]] — 8 240 кеше [[Россия]]дә ([[2002]]). * [[Ижорлар]] — 700 кеше: 327 кеше — [[Россия]]дә (2002). * [[Ливлар]] — 250—400 кеше ([[Латвия]]дә). * [[Водь]] — 100 кеше: 73 — [[Россия]]дә (2002). ==== Саам төркемчәсе ==== * [[Саамнар]] — 30 000—70 000: 40 000 — [[Норвегия]]дә, 20 000 — [[Швеция]]дә, 6 500 — [[Финляндия]]дә, 1,8 мең кеше — [[Россия]]дә ([[2010]]). ==== Идел буе-фин төркемчәсе ==== * [[Мордва]] — 744 237 [[Россия]]дә (2010) ** [[Мукшы]] — 49 624 [[Россия]]дә (2002) ** [[Эрзә]] — 84 407 [[Россия]]дә (2002) * [[Чирмешләр]] — 547 605 [[Россия]]дә (2010) ==== Пермь төркемчәсе ==== * [[Арлар|Удмуртлар]] — 636 906 [[Россия]]дә (2002). * [[Бисермәннәр]] — 3 122 [[Россия]]дә (2002). * [[Коми-зыряннар]] — 293 406 [[Россия]]дә (2002). ** [[Коми-ижемнар]] — 15 607 [[Россия]]дә (2002). * [[Коми-пермяклар]] — 125 235 [[Россия]]дә (2002). ** [[Коми-язьвиннар]] — 5 000 [[Россия]]дә. === Угыр төркеме === ==== Дунай төркемчәсе ==== * [[Маҗарлар]] — 14 500 000: 9 416 015 — [[Маҗарстан]]да ([[2001]]), 1 563 081 — [[АКШ]]та ([[2006]]), 1 433 073 — [[Румыния]]дә ([[2001]]), 520 528 — [[Словакия]]дә ([[2001]]), 315 510 — [[Канада]]да ([[2006]]), 293 299 — [[Сербия]]дә ([[2002]]), 156 600 — [[Украина]]да ([[2001]]). ** [[Сикәйләр]] ** [[Чангошлар]] ** [[Мадьяраблар]] ** [[Яслар (халык)|Яслар]] (маҗарлар тарафыннан Урта гасырларда ассимиляцияләнгән [[аланнар]]). ==== Об төркемчәсе ==== * [[Хантлар]] — 28 678 кеше [[Россия]]дә (2002). * [[Манси]] — 11 432 кеше [[Россия]]дә (2002). == Сылтамалар == * [http://uralistica.ning.com/ «Уралистика» фин-угыр иҗтимагый челтәре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426025641/http://uralistica.ning.com/ |date=2010-04-26 }} * [http://finnougoria.ru/ Россия Федерациясе фин-угыр мәдәни үзәге] * [https://web.archive.org/web/20130605193937/http://kominarod.ru/ Бәйсез фин-угыр порталы] * [http://fennougria.ee/?lang=ru «Фенно-Угриа»] * [http://finugor.ru/ Фин-угыр халыклары мәгълүмат үзәге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070624203120/http://finugor.ru/ |date=2007-06-24 }} * [https://web.archive.org/web/20130420162346/http://finnougr.ru/ Фин-угыр дөньясы] * [http://www.tomovl.ru/komi/Biarmia.html Биармия] == Чыганаклар == <references/> {{Фин-угыр халыклары}} [[Төркем:Фин-угыр халыклары]] [[Төркем:Аурупа халыклары]] a9vzqzf1nukreryypjbdxdpzmlcwm5x 0 151293 6099500 4408107 2026-11-07T17:06:08Z ~2026-58461-25 63270 /* Тарихы */ 6099500 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Тәртип радиосы»'''<ref name="ТР1">[http://tartip.tatar/ Тәртип радиосы сайты. Баш бит.]</ref> — [[Татарстан Республикасы]]ның Казан шәһәрендә [[2008 ел]]дан (берничә еллык тәнәфес белән) саф татар телендә сөйләүче чын халык радиосы. [[Казан]]да 93.1 FM, [[Яр Чаллы]] 90.2 FM ешлыкларында чыга, интернетта сайттан һәм смартфон кушымтасыннан тыңлап була. == Логотибы == «Тәртип» радиосы логотибын 2020 елда [[Мәскәү]]дә яшәп иҗат итүче Алия Сабитова булдыра.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/25-01-2021/t-rtip-radiosyny-ya-a-logotibyn-m-sk-d-yash-che-tatar-kyzy-yasagan-5801446 «Тәртип» радиосының яңа логотибын Мәскәүдә яшәүче татар кызы ясаган.]</ref> Логотип «Тәртип» радиосы язуы, кош сурәте һәм лалә чәчәге бизәгеннән гыйбарәт. Язуда «Тәртип» сүзе алга чыга, «радиосы» сүзе кечерәк хәрефләр белән бирелгән. Бу «Тәртип» сүзенең төп бренд атамасы, «радиосы» — эшчәнлекнең төрен билгеләү белән аңлатыла.<ref name="ИТ" /> «Тәртип» сүзенең шрифты минимализм стилендә. Логотипның символы — кош (сандугач) — җыр, моң билгесе, канатланган сайрар кош дөнҗяга җыр таралуын аңлата.<ref name="ИТ" /> Шул ук вакытта, кош — тынычлык, милләтләр дуслыгы, хәбәр, элемтә алышу символы. Сурәттә кош алга карый. Бу — үткәннән киләчәккә бару символы. Кошның канаты итеп ясалган татар халкына хас милли бизәк — лалә чәчәге — яңарыш билгесе. Ул тереклек, гомер, кеше иминлеге символы. «Тәртип» радиосының барлык логотибларында да яшел төс бар. Яшел төс атар милләте, Ислам дине, яз төсе, үсеш һәм тотрыклылык билгесе буларак сурәтләнә.<ref name="ИТ" /> == Тарихы == Тәртип радиосының үткән юлы шактый катлаулы. [[Камил Бикмөхәммәтов]] идеясе, Марат Рөстәм улы тырышлыгы, [[Зөфәр Ганиев]] иганәчелеге ярдәмендә, 2008 елда ачылып, тест режимында нибары 2 ай эшләп ала. 87,4 FM ешлыгында эшләп киткән радионы 27 августта, Суверенитет көне алдыннан, Роскомнадзор таләбе белән ябыла. [[Фәндәс Сафиуллин|Ф.Сафиуллин]] ачыклаганча, сәбәбе булып «[[Татмедиа]]» җитәкчелеге ике көн алдан, 26 августта [[Мәскәү]]гә җибәргән хаты була. Урынбасар [[Фәрит Шаһиәхмәтов|Ф.Шаһиәхмәтов]] имзалаган гаризада «Тәртип» радиосының кайбер рөхсәт кәгазьләренең тулы тупланмасы булмый, дип һафаланалар «Татмедиа»чылар.<ref>{{Cite web|url=http://www.fandas-safiullin.ru/?topic_id=3&id=192|title=Фандас Сафиуллин :: Публикации}}</ref> 2014 елның 16 нчы апрелендә, көндезге сәгать бердә (13.00) янә дөньяга аваз сала. Баш мөхәррир итеп, радиожурналистика өлкәсендә саллы тәҗрибәсе булган, [[Ризәлә Исмәгыйлева]], тапшырулар редакторы вазыйфасына [[Ләйлә Ялалова]], тавыш режиссеры итеп [[Алмаз Сәйфетдинов]] билгеләнә. Татар халкының күренекле шәхесләре белән берлектә, 20 дән атык төрле тапшыру дөнья күрә. Тәртип — чын халык радиосына әверелә! — 2017 елда, иҗат коллективына бәйле булмаган сәбәпләр белән, радионың ешлыгы сатыла һәм хезмәткәрләр урамда кала. [[2014]] елның [[16 апрель|16 апрелендә]] «Тәртип FM» исеме астында радио 93.5 ешлыгында яңадан эфирга чыга башлый, тике ел узгач, FM ешлыксыз кала. 2016 елның азагында Марат Ибләминов һәм Зөфар Ганеевның бу проекттан чыгулары, ешлыкны Казанга Business FM радиосын китерергә теләгән «РуМедиа» ширкәтенә сатулары билгеле була. Баш мөхәррир [[Ризәлә Исмәгыйлева]] бу хәл белән килешми, [[Ләйлә Ялалова]] белән бергәләп, ИлБашына һәм халыкка мөрәҗәгать итәләр. Санаулы вакыт эчендә, 12 меңнән артык имза җыела. Республиканың барлык мәктәпләре, балалар бакчалары, театрлары, гомумән, татар җәмәгатьчелеге бердәм теләктәшлек белдерә Тәртип радиосына. Бик күп хатлар языла, радиотыңлаучылар тарафыннан радионы интернет аша тыңлар өчен махсус мөмкинлекләр тудырыла. Элеккеге хуҗалардан(интернетта булса да радионы туктатмау өчен) кирәкле техника сатып алына. Һәм радио үзенең эшен баш мөхәрир Ризәлә Исмәгыйлеваның өеннән дәвам итә. <ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/334353 Бизнес-Онлайн. Марат Ибляминов: «Судьба „Тартиба“ станет лакмусовой бумажкой для татарского общества»]{{ref-ru}}</ref> Зур тырышлык нәтиҗәсендә, халык соравы буенча, вакытлыча эшләп тору максатыннан, Болгар радиосы ешлыгында «Тәртип тапшырулары» өчен, башта 3, аннан соң 6 сәгать эфир вакыты бирелә. Шул рәвешле, ФМ ешлык аша моңа кадәр Казан һәм Казанга якын районнар гына ишетә алган Тәртип радиосын бөтен Татарстан тыңлый! 3 елдан артык шулай дәвам итә(6 сәгать ФМ ешлыкта, тәүлегенә 24 сәгать интернетта). 2017 елның февраль ае башында «Тәртип FM» контенты "[[Болгар радиосы]]"на тапшырыла.<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/336320 «БИЗНЕС Online»: Контент радиостанции «Тартиб» будет передан радио «Болгар»]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/336876 «БИЗНЕС Online»: "После переформатирования «Болгар радиосы» неплохо было бы заняться и каналом «ТНВ»]{{ref-ru}}</ref> Радио «Болгар радиосы» эфиры кысаларында чыга башлый. 2019 елда, радионың баш мөхәррире Ризәлә Исмәгыйлева һәм [[Илшат Әминов]]<nowiki/>ны, «рәис» — [[Рөстәм Миңнеханов]] үзендә кабул итә. Җитди сөйләшүләрнең нәтиҗәсе — 2020 елның августында, Тәртип радиосына берьюлы ике ешлык бирелә. Казан каласында −93.1 FM, Яр Чаллыда — 90.2 FM. <ref>[http://tartip.tatar/page/o-radio Тәртип радиосы сайты. Радио турында.]</ref> Радио, [[Татмедиа]] ширкәте бинасына урнаштырыла, эшләү өчен шартлар булдырыла, команда туплана. Тәртип командасына танылган журналистлар — [[Айваз Садыйров]], [[Айсылу Лерон]], [[Резедә Шакирова]] килеп кушыла. [[Ләйлә Шаһиева]] музыка өчен җаваплы мөһәрир итеп алына. 7 май, радио көнендә, Тәртип радиосының барлык уңайлыклары булган өр-яңа студиясенең беренче кунагы — [[Рөстәм Миңнеханов]] үзе була. Аның теләктәшлеге һәм ярдәме белән бүгенге көндә Тәртип радиосы гөрләп эшли! 25 тән артык исемдә, төрле эчтәлектәге тапшырулар әзерләнә. Махсус кушымта аша кереп, илнең теләсә-кайсы почмагыннан радионы тыңлау мөмкинлеге тудырылган. Башка төбәкләрдә яшәүчеләр өчен «Тәртип» халык радиосын телефоннар өчен ясалган махсус кушымтадан яки сайттан тыңлау мөмкинлеге бар. "Кушымтаны Android, яисә IOS өчен Play Market һәм App Store’дан табарга була.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/25-01-2021/t-rtip-radiosyny-mobil-kushymtasy-buldyryldy-5801504 «Тәртип» радиосының мобиль кушымтасы булдырылды.]</ref><ref name="ИТ">[https://intertat.tatar/news/culture/28-01-2021/tk-nn-n-k-tk-ng-k-per-saluchylar-t-rtip-radiosy-ya-a-rebrendingyn-t-k-dim-itte-5801653 Үткәннән көткәнгә күпер салучылар — «Тәртип» радиосы яңа ребрендингын тәкъдим итте.]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [[Файл:Radio svg icon.svg|20px]]: [http://tunein.com/radio/Tartip-FM-935-s224653/ Online-тыңлау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306051530/https://tunein.com/radio/Tartip-FM-935-s224653/ |date=2022-03-06 }} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Радио|Татар теле|Музыка}} {{Татар радиолары}} [[Төркем:Әлифба буенча радиостанцияләр]] [[Төркем:Татар телендә эшләүче радиостанцияләр|Т]] [[Төркем:Татарстан радиокомпанияләре]] {{Tatar 4.0-2021}} ex2szyf3j0qthp5rwc8he6ghynoy5go 6099502 6099500 2026-11-07T17:07:39Z ~2026-58461-25 63270 /* Искәрмәләр */ 6099502 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Тәртип радиосы»'''<ref name="ТР1">[http://tartip.tatar/ Тәртип радиосы сайты. Баш бит.]</ref> — [[Татарстан Республикасы]]ның Казан шәһәрендә [[2008 ел]]дан (берничә еллык тәнәфес белән) саф татар телендә сөйләүче чын халык радиосы. [[Казан]]да 93.1 FM, [[Яр Чаллы]] 90.2 FM ешлыкларында чыга, интернетта сайттан һәм смартфон кушымтасыннан тыңлап була. == Логотибы == «Тәртип» радиосы логотибын 2020 елда [[Мәскәү]]дә яшәп иҗат итүче Алия Сабитова булдыра.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/25-01-2021/t-rtip-radiosyny-ya-a-logotibyn-m-sk-d-yash-che-tatar-kyzy-yasagan-5801446 «Тәртип» радиосының яңа логотибын Мәскәүдә яшәүче татар кызы ясаган.]</ref> Логотип «Тәртип» радиосы язуы, кош сурәте һәм лалә чәчәге бизәгеннән гыйбарәт. Язуда «Тәртип» сүзе алга чыга, «радиосы» сүзе кечерәк хәрефләр белән бирелгән. Бу «Тәртип» сүзенең төп бренд атамасы, «радиосы» — эшчәнлекнең төрен билгеләү белән аңлатыла.<ref name="ИТ" /> «Тәртип» сүзенең шрифты минимализм стилендә. Логотипның символы — кош (сандугач) — җыр, моң билгесе, канатланган сайрар кош дөнҗяга җыр таралуын аңлата.<ref name="ИТ" /> Шул ук вакытта, кош — тынычлык, милләтләр дуслыгы, хәбәр, элемтә алышу символы. Сурәттә кош алга карый. Бу — үткәннән киләчәккә бару символы. Кошның канаты итеп ясалган татар халкына хас милли бизәк — лалә чәчәге — яңарыш билгесе. Ул тереклек, гомер, кеше иминлеге символы. «Тәртип» радиосының барлык логотибларында да яшел төс бар. Яшел төс атар милләте, Ислам дине, яз төсе, үсеш һәм тотрыклылык билгесе буларак сурәтләнә.<ref name="ИТ" /> == Тарихы == Тәртип радиосының үткән юлы шактый катлаулы. [[Камил Бикмөхәммәтов]] идеясе, Марат Рөстәм улы тырышлыгы, [[Зөфәр Ганиев]] иганәчелеге ярдәмендә, 2008 елда ачылып, тест режимында нибары 2 ай эшләп ала. 87,4 FM ешлыгында эшләп киткән радионы 27 августта, Суверенитет көне алдыннан, Роскомнадзор таләбе белән ябыла. [[Фәндәс Сафиуллин|Ф.Сафиуллин]] ачыклаганча, сәбәбе булып «[[Татмедиа]]» җитәкчелеге ике көн алдан, 26 августта [[Мәскәү]]гә җибәргән хаты була. Урынбасар [[Фәрит Шаһиәхмәтов|Ф.Шаһиәхмәтов]] имзалаган гаризада «Тәртип» радиосының кайбер рөхсәт кәгазьләренең тулы тупланмасы булмый, дип һафаланалар «Татмедиа»чылар.<ref>{{Cite web|url=http://web.archive.org/web/20110528000708/http://www.fandas-safiullin.ru/?topic_id=3&id=192|title=Фандас Сафиуллин :: Публикации|accessdate={{subst:бүген}}}}</ref> 2014 елның 16 нчы апрелендә, көндезге сәгать бердә (13.00) янә дөньяга аваз сала. Баш мөхәррир итеп, радиожурналистика өлкәсендә саллы тәҗрибәсе булган, [[Ризәлә Исмәгыйлева]], тапшырулар редакторы вазыйфасына [[Ләйлә Ялалова]], тавыш режиссеры итеп [[Алмаз Сәйфетдинов]] билгеләнә. Татар халкының күренекле шәхесләре белән берлектә, 20 дән атык төрле тапшыру дөнья күрә. Тәртип — чын халык радиосына әверелә! — 2017 елда, иҗат коллективына бәйле булмаган сәбәпләр белән, радионың ешлыгы сатыла һәм хезмәткәрләр урамда кала. [[2014]] елның [[16 апрель|16 апрелендә]] «Тәртип FM» исеме астында радио 93.5 ешлыгында яңадан эфирга чыга башлый, тике ел узгач, FM ешлыксыз кала. 2016 елның азагында Марат Ибләминов һәм Зөфар Ганеевның бу проекттан чыгулары, ешлыкны Казанга Business FM радиосын китерергә теләгән «РуМедиа» ширкәтенә сатулары билгеле була. Баш мөхәррир [[Ризәлә Исмәгыйлева]] бу хәл белән килешми, [[Ләйлә Ялалова]] белән бергәләп, ИлБашына һәм халыкка мөрәҗәгать итәләр. Санаулы вакыт эчендә, 12 меңнән артык имза җыела. Республиканың барлык мәктәпләре, балалар бакчалары, театрлары, гомумән, татар җәмәгатьчелеге бердәм теләктәшлек белдерә Тәртип радиосына. Бик күп хатлар языла, радиотыңлаучылар тарафыннан радионы интернет аша тыңлар өчен махсус мөмкинлекләр тудырыла. Элеккеге хуҗалардан(интернетта булса да радионы туктатмау өчен) кирәкле техника сатып алына. Һәм радио үзенең эшен баш мөхәрир Ризәлә Исмәгыйлеваның өеннән дәвам итә. <ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/334353 Бизнес-Онлайн. Марат Ибляминов: «Судьба „Тартиба“ станет лакмусовой бумажкой для татарского общества»]{{ref-ru}}</ref> Зур тырышлык нәтиҗәсендә, халык соравы буенча, вакытлыча эшләп тору максатыннан, Болгар радиосы ешлыгында «Тәртип тапшырулары» өчен, башта 3, аннан соң 6 сәгать эфир вакыты бирелә. Шул рәвешле, ФМ ешлык аша моңа кадәр Казан һәм Казанга якын районнар гына ишетә алган Тәртип радиосын бөтен Татарстан тыңлый! 3 елдан артык шулай дәвам итә(6 сәгать ФМ ешлыкта, тәүлегенә 24 сәгать интернетта). 2017 елның февраль ае башында «Тәртип FM» контенты "[[Болгар радиосы]]"на тапшырыла.<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/336320 «БИЗНЕС Online»: Контент радиостанции «Тартиб» будет передан радио «Болгар»]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/336876 «БИЗНЕС Online»: "После переформатирования «Болгар радиосы» неплохо было бы заняться и каналом «ТНВ»]{{ref-ru}}</ref> Радио «Болгар радиосы» эфиры кысаларында чыга башлый. 2019 елда, радионың баш мөхәррире Ризәлә Исмәгыйлева һәм [[Илшат Әминов]]<nowiki/>ны, «рәис» — [[Рөстәм Миңнеханов]] үзендә кабул итә. Җитди сөйләшүләрнең нәтиҗәсе — 2020 елның августында, Тәртип радиосына берьюлы ике ешлык бирелә. Казан каласында −93.1 FM, Яр Чаллыда — 90.2 FM. <ref>[http://tartip.tatar/page/o-radio Тәртип радиосы сайты. Радио турында.]</ref> Радио, [[Татмедиа]] ширкәте бинасына урнаштырыла, эшләү өчен шартлар булдырыла, команда туплана. Тәртип командасына танылган журналистлар — [[Айваз Садыйров]], [[Айсылу Лерон]], [[Резедә Шакирова]] килеп кушыла. [[Ләйлә Шаһиева]] музыка өчен җаваплы мөһәрир итеп алына. 7 май, радио көнендә, Тәртип радиосының барлык уңайлыклары булган өр-яңа студиясенең беренче кунагы — [[Рөстәм Миңнеханов]] үзе була. Аның теләктәшлеге һәм ярдәме белән бүгенге көндә Тәртип радиосы гөрләп эшли! 25 тән артык исемдә, төрле эчтәлектәге тапшырулар әзерләнә. Махсус кушымта аша кереп, илнең теләсә-кайсы почмагыннан радионы тыңлау мөмкинлеге тудырылган. Башка төбәкләрдә яшәүчеләр өчен «Тәртип» халык радиосын телефоннар өчен ясалган махсус кушымтадан яки сайттан тыңлау мөмкинлеге бар. "Кушымтаны Android, яисә IOS өчен Play Market һәм App Store’дан табарга була.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/25-01-2021/t-rtip-radiosyny-mobil-kushymtasy-buldyryldy-5801504 «Тәртип» радиосының мобиль кушымтасы булдырылды.]</ref><ref name="ИТ">[https://intertat.tatar/news/culture/28-01-2021/tk-nn-n-k-tk-ng-k-per-saluchylar-t-rtip-radiosy-ya-a-rebrendingyn-t-k-dim-itte-5801653 Үткәннән көткәнгә күпер салучылар — «Тәртип» радиосы яңа ребрендингын тәкъдим итте.]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [[Файл:Radio svg icon.svg|20px]]: [http://tunein.com/radio/Tartip-FM-935-s224653/ Online-тыңлау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306051530/https://tunein.com/radio/Tartip-FM-935-s224653/ |date=2022-03-06 }} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Радио|Татар теле|Музыка}} {{Татар радиолары}} [[Төркем:Әлифба буенча радиостанцияләр]] [[Төркем:Татар телендә эшләүче радиостанцияләр|Т]] [[Төркем:Татарстан радиокомпанияләре]] {{Tatar 4.0-2021}} 2wi65a6302qvbrslb3k0737dhfi9544 6099619 6099502 2026-11-08T02:44:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099619 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Тәртип радиосы»'''<ref name="ТР1">[http://tartip.tatar/ Тәртип радиосы сайты. Баш бит.]</ref> — [[Татарстан Республикасы]]ның Казан шәһәрендә [[2008 ел]]дан (берничә еллык тәнәфес белән) саф татар телендә сөйләүче чын халык радиосы. [[Казан]]да 93.1 FM, [[Яр Чаллы]] 90.2 FM ешлыкларында чыга, интернетта сайттан һәм смартфон кушымтасыннан тыңлап була. == Логотибы == «Тәртип» радиосы логотибын 2020 елда [[Мәскәү]]дә яшәп иҗат итүче Алия Сабитова булдыра.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/25-01-2021/t-rtip-radiosyny-ya-a-logotibyn-m-sk-d-yash-che-tatar-kyzy-yasagan-5801446 «Тәртип» радиосының яңа логотибын Мәскәүдә яшәүче татар кызы ясаган.]</ref> Логотип «Тәртип» радиосы язуы, кош сурәте һәм лалә чәчәге бизәгеннән гыйбарәт. Язуда «Тәртип» сүзе алга чыга, «радиосы» сүзе кечерәк хәрефләр белән бирелгән. Бу «Тәртип» сүзенең төп бренд атамасы, «радиосы» — эшчәнлекнең төрен билгеләү белән аңлатыла.<ref name="ИТ" /> «Тәртип» сүзенең шрифты минимализм стилендә. Логотипның символы — кош (сандугач) — җыр, моң билгесе, канатланган сайрар кош дөнҗяга җыр таралуын аңлата.<ref name="ИТ" /> Шул ук вакытта, кош — тынычлык, милләтләр дуслыгы, хәбәр, элемтә алышу символы. Сурәттә кош алга карый. Бу — үткәннән киләчәккә бару символы. Кошның канаты итеп ясалган татар халкына хас милли бизәк — лалә чәчәге — яңарыш билгесе. Ул тереклек, гомер, кеше иминлеге символы. «Тәртип» радиосының барлык логотибларында да яшел төс бар. Яшел төс атар милләте, Ислам дине, яз төсе, үсеш һәм тотрыклылык билгесе буларак сурәтләнә.<ref name="ИТ" /> == Тарихы == Тәртип радиосының үткән юлы шактый катлаулы. [[Камил Бикмөхәммәтов]] идеясе, Марат Рөстәм улы тырышлыгы, [[Зөфәр Ганиев]] иганәчелеге ярдәмендә, 2008 елда ачылып, тест режимында нибары 2 ай эшләп ала. 87,4 FM ешлыгында эшләп киткән радионы 27 августта, Суверенитет көне алдыннан, Роскомнадзор таләбе белән ябыла. [[Фәндәс Сафиуллин|Ф.Сафиуллин]] ачыклаганча, сәбәбе булып «[[Татмедиа]]» җитәкчелеге ике көн алдан, 26 августта [[Мәскәү]]гә җибәргән хаты була. Урынбасар [[Фәрит Шаһиәхмәтов|Ф.Шаһиәхмәтов]] имзалаган гаризада «Тәртип» радиосының кайбер рөхсәт кәгазьләренең тулы тупланмасы булмый, дип һафаланалар «Татмедиа»чылар.<ref>{{Cite web|url=http://www.fandas-safiullin.ru/?topic_id=3&id=192|title=Фандас Сафиуллин :: Публикации|accessdate={{subst:бүген}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110528000708/http://www.fandas-safiullin.ru/?topic_id=3&id=192|archivedate=2011-05-28}}</ref> 2014 елның 16 нчы апрелендә, көндезге сәгать бердә (13.00) янә дөньяга аваз сала. Баш мөхәррир итеп, радиожурналистика өлкәсендә саллы тәҗрибәсе булган, [[Ризәлә Исмәгыйлева]], тапшырулар редакторы вазыйфасына [[Ләйлә Ялалова]], тавыш режиссеры итеп [[Алмаз Сәйфетдинов]] билгеләнә. Татар халкының күренекле шәхесләре белән берлектә, 20 дән атык төрле тапшыру дөнья күрә. Тәртип — чын халык радиосына әверелә! — 2017 елда, иҗат коллективына бәйле булмаган сәбәпләр белән, радионың ешлыгы сатыла һәм хезмәткәрләр урамда кала. [[2014]] елның [[16 апрель|16 апрелендә]] «Тәртип FM» исеме астында радио 93.5 ешлыгында яңадан эфирга чыга башлый, тике ел узгач, FM ешлыксыз кала. 2016 елның азагында Марат Ибләминов һәм Зөфар Ганеевның бу проекттан чыгулары, ешлыкны Казанга Business FM радиосын китерергә теләгән «РуМедиа» ширкәтенә сатулары билгеле була. Баш мөхәррир [[Ризәлә Исмәгыйлева]] бу хәл белән килешми, [[Ләйлә Ялалова]] белән бергәләп, ИлБашына һәм халыкка мөрәҗәгать итәләр. Санаулы вакыт эчендә, 12 меңнән артык имза җыела. Республиканың барлык мәктәпләре, балалар бакчалары, театрлары, гомумән, татар җәмәгатьчелеге бердәм теләктәшлек белдерә Тәртип радиосына. Бик күп хатлар языла, радиотыңлаучылар тарафыннан радионы интернет аша тыңлар өчен махсус мөмкинлекләр тудырыла. Элеккеге хуҗалардан(интернетта булса да радионы туктатмау өчен) кирәкле техника сатып алына. Һәм радио үзенең эшен баш мөхәрир Ризәлә Исмәгыйлеваның өеннән дәвам итә. <ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/334353 Бизнес-Онлайн. Марат Ибляминов: «Судьба „Тартиба“ станет лакмусовой бумажкой для татарского общества»]{{ref-ru}}</ref> Зур тырышлык нәтиҗәсендә, халык соравы буенча, вакытлыча эшләп тору максатыннан, Болгар радиосы ешлыгында «Тәртип тапшырулары» өчен, башта 3, аннан соң 6 сәгать эфир вакыты бирелә. Шул рәвешле, ФМ ешлык аша моңа кадәр Казан һәм Казанга якын районнар гына ишетә алган Тәртип радиосын бөтен Татарстан тыңлый! 3 елдан артык шулай дәвам итә(6 сәгать ФМ ешлыкта, тәүлегенә 24 сәгать интернетта). 2017 елның февраль ае башында «Тәртип FM» контенты "[[Болгар радиосы]]"на тапшырыла.<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/336320 «БИЗНЕС Online»: Контент радиостанции «Тартиб» будет передан радио «Болгар»]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/336876 «БИЗНЕС Online»: "После переформатирования «Болгар радиосы» неплохо было бы заняться и каналом «ТНВ»]{{ref-ru}}</ref> Радио «Болгар радиосы» эфиры кысаларында чыга башлый. 2019 елда, радионың баш мөхәррире Ризәлә Исмәгыйлева һәм [[Илшат Әминов]]<nowiki/>ны, «рәис» — [[Рөстәм Миңнеханов]] үзендә кабул итә. Җитди сөйләшүләрнең нәтиҗәсе — 2020 елның августында, Тәртип радиосына берьюлы ике ешлык бирелә. Казан каласында −93.1 FM, Яр Чаллыда — 90.2 FM. <ref>[http://tartip.tatar/page/o-radio Тәртип радиосы сайты. Радио турында.]</ref> Радио, [[Татмедиа]] ширкәте бинасына урнаштырыла, эшләү өчен шартлар булдырыла, команда туплана. Тәртип командасына танылган журналистлар — [[Айваз Садыйров]], [[Айсылу Лерон]], [[Резедә Шакирова]] килеп кушыла. [[Ләйлә Шаһиева]] музыка өчен җаваплы мөһәрир итеп алына. 7 май, радио көнендә, Тәртип радиосының барлык уңайлыклары булган өр-яңа студиясенең беренче кунагы — [[Рөстәм Миңнеханов]] үзе була. Аның теләктәшлеге һәм ярдәме белән бүгенге көндә Тәртип радиосы гөрләп эшли! 25 тән артык исемдә, төрле эчтәлектәге тапшырулар әзерләнә. Махсус кушымта аша кереп, илнең теләсә-кайсы почмагыннан радионы тыңлау мөмкинлеге тудырылган. Башка төбәкләрдә яшәүчеләр өчен «Тәртип» халык радиосын телефоннар өчен ясалган махсус кушымтадан яки сайттан тыңлау мөмкинлеге бар. "Кушымтаны Android, яисә IOS өчен Play Market һәм App Store’дан табарга була.<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/25-01-2021/t-rtip-radiosyny-mobil-kushymtasy-buldyryldy-5801504 «Тәртип» радиосының мобиль кушымтасы булдырылды.]</ref><ref name="ИТ">[https://intertat.tatar/news/culture/28-01-2021/tk-nn-n-k-tk-ng-k-per-saluchylar-t-rtip-radiosy-ya-a-rebrendingyn-t-k-dim-itte-5801653 Үткәннән көткәнгә күпер салучылар — «Тәртип» радиосы яңа ребрендингын тәкъдим итте.]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [[Файл:Radio svg icon.svg|20px]]: [http://tunein.com/radio/Tartip-FM-935-s224653/ Online-тыңлау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220306051530/https://tunein.com/radio/Tartip-FM-935-s224653/ |date=2022-03-06 }} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Радио|Татар теле|Музыка}} {{Татар радиолары}} [[Төркем:Әлифба буенча радиостанцияләр]] [[Төркем:Татар телендә эшләүче радиостанцияләр|Т]] [[Төркем:Татарстан радиокомпанияләре]] {{Tatar 4.0-2021}} iql4pdlp319cohzb7u7p8g86e1hiks6 0 151364 6099525 4103846 2026-11-07T18:48:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099525 wikitext text/x-wiki {{Сайт |исем = Татар иле |логотип = |логотип_зурлыгы = |URL = http://test.ebook.tatar/ * http://tatarile.tatar/ |Cкриншоты = |Табышлы = юк |Төр = укучылар өчен электрон энциклопедиясе |Теркәлү = ирекле |Телләр = [[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]], [[инглиз теле|инглиз телләре]] |Урнашу = |Хуҗасы = АКБО «Татар балалар нәшрияты» |Эшли башлау вакыты = |Эше тәмамлану вакыты = |Хәләте = социаль челтәр проекты туктатылган |Телефон = |Башка мәгълүмат = }} '''«Татар иле» укучылар өчен электрон энциклопедиясе''' — кайчандыр Татарстан хөкүмәте финанслаган мәктәп программаларының этно-региональ өлешенә багышланган коммерцияле булмаган мәгариф-агарту проекты була,<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://test.ebook.tatar/tt/site/about |access-date=2017-02-17 |archive-date=2016-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229112813/http://test.ebook.tatar/tt/site/about |dead-url=yes }}</ref> соңрак эшләүдән туктый. Проект координаторы буларак [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]], төп җаваплы башкаручысы буларак — Татарстан Республикасының Мәгарифне үстерү институты билгеләнгән. == Партнерлары == * [[ТР Фәннәр академиясе]]нең [[Татар энциклопедиясе]] институты * [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] * [[ТР Фәннәр академиясе]]нең Ш.Мәрҗәни ис. тарих институты * [[ТР Фәннәр академиясе]]нең [[Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] * [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]] * «[[Татмедиа]]» матбугат һәм гаммәви багланышлар буенча республика агентлыгы * [[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе]] * [[Татарстан Республикасының милли музее]] * [[Бөтендөнья татар кәнгрисе|Бөтендөнья татар конгрессы]] * «Традицион мәдәниятне үстерү буенча республика үзәге» * Татарстан Республикасының [[мәгълүмат технологияләре]] үзәге == Тарих == Проект '''«Tatarile»''' (''Татар иле'') татар телендәге социаль челтәр һәм [[татар энциклопедиясе]] материалларын тәкъдим итүче портал буларак башланган иде. Шул этапта проектны [[Белем җәүһәрләре]] бәйгесен алып баручысы [[Раил Гатауллин (1977)|Гатауллин Раил Мәүлет улы]] җитәкләгән иде.<ref>[http://runet-id.com/company/63827/ runet-id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416022019/https://runet-id.com/company/63827/ |date=2016-04-16 }}</ref>. {{цитата|автор=[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]ның<br/>Милли мәгариф идарәсе җитәкчесе Гөлназ Исмәгыйлева|“Татар иле” проектының алга таба үсеше мәктәп электрон энциклопедиясе форматында (http://test.ebook.tatar/) күзаллана.<ref name="rmukhammetova">{{cite web|url=http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/14/135032/|title="Татар иле" интернет-проектын координацияләү буенча ведомствоара эшче төркем төзелде|publisher=[[Татар-информ]]|author=Рузилә Мөхәммәтова|accessdate=[[2017 ел]]ның [[14 февраль]]|archivedate=2017-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170215042305/http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/14/135032/}}</ref>}} == Сайт аудиториясе == * tatarile.org аудиториясе: ** [http://www.alexa.com/siteinfo/tatarile.org @ alexa.com]{{Deadlink|date=July 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** [http://tatarile.org.hypestat.com/ @ hypestat.com] ** @ liveinternet.ru: [http://www.liveinternet.ru/rating/#search=tatarile.org; бүген] {{*}} [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=week;search=tatarile.org; aтна] {{*}} [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tatarile.org; 31 көн] * test.ebook.tatar аудиториясе: ** [https://web.archive.org/web/20250124042201/https://www.alexa.com/siteinfo/test.ebook.tatar @ alexa.com] ** [http://test.ebook.tatar.hypestat.com/ @ hypestat.com] ** @ liveinternet.ru: [http://www.liveinternet.ru/rating/#search=test.ebook.tatar; бүген] {{*}} [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=week;search=test.ebook.tatar; aтна] {{*}} [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=test.ebook.tatar; 31 көн] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Социаль челтәрләр}} [[Төркем:Социаль челтәрләр]] [[Төркем:Татар сайтлары]] oe8y6xjlfuufljqdulb6fs8vp1x1mze 0 156994 6099553 5839441 2026-11-07T21:26:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099553 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Ташхуҗа Хуҗаев<br/><small>{{lang-uz|Toshxoʻja Xoʻjayev}}</small> | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Ташхуҗа Гомәр улы Хуҗаев | һөнәр = театр, кино режиссёры, актёр | туу датасы = 01.09.1922 | туу җире = [[РСФСР]], [[Төркестан АССР]],{{туу җире|Ташкәнт|Ташкентта}} | гражданлык = [[РСФСР]] →<br/> [[СССР|ССРБ]] | милләт = үзбәк | үлем датасы = 22.05.1975 | үлем җире = [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], {{үлем җире|Ташкәнт|Ташкәнттә}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1967]])<br/>Үзбәкстан ССРның Хәмзә исемендәге дәүләт премиясе ([[1970]]) | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Хуҗаев}} '''Ташхуҗа Хуҗаев''', Ташхуҗа Гомәр улы Хуҗаев (''кирилл.'' {{lang-uz|Тошхўжа Хўжаев}}, ''лат.'' {{lang-uz|Xoʻjayev Toshxoʻja Umarovich}}, ''[[1922 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябре]], [[РСФСР]], [[Төркестан АССР]], [[Ташкәнт]] ― [[1975 ел]]ның [[22 май|22 мае]], [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Ташкәнт]]'') — үзбәк режиссёры, театр һәм кино актёры, театр мөгаллиме, тәрҗемәче, [[Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе|Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт]] (1967) һәм Үзбәкстан ССРның Хәмзә исемендәге дәүләт (1970) премияләре лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == [[1922 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябрендә]] [[РСФСР]] составындагы [[Төркестан АССР]] башкаласы [[Ташкәнт]]та туган. [[1975 ел]]да вафат. [[1951 ел]]да Ташкәнт театр-сәнгать институтының режиссёрлык факультетын тәмамлый. [[1950 ел]]дан [[Хәмзә Хәкимзадә Ниязи|Хәмзә]] исемендәге Үзбәк академия драма театрында эшли башлый. 1957―1960, 1964―1971 елларда — баш режиссёры. 1957―1970 елларда ― Ташкәнт театр-сәнгать институтында укыта. 1970―1975 елларда «Үзбәкфильм» киностудиясендә эшли, нәфис фильмнар төшерә, берничә рольдә уйный. Максим Горький исемендәге Ташкәнт дәүләт рус драма театрында, [[Мөкими]] исемендәге Үзбәк музыкаль театрында, үзбәк телевидениесендә күпсанлы спектакльләр куя. [[Үзбәк теле]]нә рус, чит ил язучыларының сәхнә әсәрләрен, К. С. Станиславскийның «Актёрның үз өстендә эшләве» китабын тәрҗемә итте. == Иҗаты == ==== Театрда куйган спектакльләре ==== * «''Гаилә''» (Попов, ''[[1952]]''), «''Үлемсезлек юлыннан''» (Брагин, Товстоногов, ''[[1952]]''), «''Ефәк сюзане''» ([[Абдулла Каһһар]], ''[[1952]]'', ''А. Гинзбург белән бергә''), «''Йөрәк серләре''» (Б. Рахманов, ''[[1953]]''), «''Изге кан''» ([[Айбек]], ''[[1954]]''), «''Шәхси эш''» (Штейн, ''[[1956]]''), «''Юл күрсәтүче йолдыз''» ([[Камил Яшен]], ''[[1958]]''), «''Хөррият''» ([[Уйгун]], ''[[1958]]''), «''Фуркат''» (Т. Хуҗаев, ''[[1959]]'', ''Б. Авезов белән бергә''), «''Гүзәлем Әсәл''» ([[Чыңгыз Айтматов]], ''[[1964]]''), «''Хатын-кыз тормышы''» («''Урланган тормыш''» (Моримото Каору, ''[[1965]]''), “«''Монсерра''» (Роблес, ''[[1967]]'')<ref>http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/47053/bio</ref>, «''Бәйрәмнең бер көне''» (Назыйм Хикмәт). ==== Кинодагы рольләре ==== * «''Айгөл''» к/ф - Ярматов, колхоз рәисе (''[[1936]]''). * «''Кешеләр арасында бер ялгызы''» к/ф - Ядегәрбәк (''[[1973]]'') * «''[[Әбү Рәйхан Бируни]]''» к/ф - Дамгани , [[Мәхмүд Газнәви]] сараенда математик һәм астроном (''[[1974]]'')<ref>http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/47053/works/</ref>. == Мактаулы исемнәре == * Үзбәкстан ССРның халык артисты (''[[1959]]''). * [[Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] (''[[1967]]'') — [[Камал театры|Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]нда [[Чыңгыз Айтматов]]ның «''Гүзәлем Әсәл''» спектаклен сәхнәгә куйганы өчен<ref>http://www.gabdullatukay.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=1431&Itemid=76{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Үзбәкстан ССРның Хәмзә Хәкимзадә Ниязи исемендәге дәүләт премиясе (''[[1970]]''). == Чыганаклар == # Театральная энциклопедия. Том 5/Глав. ред. П. А. Марков - М.: Советская энциклопедия, 1967. - 1136 стб. с илл., 8 л. илл. # ''Нафиса Захидова''. Ташходжа Ходжаев. Ташкент, 1980. # ''Нафиса Захидова''. Творчество народного артиста Узбекской ССР Т. Ходжаева. Ташкент, 1985. == Тышкы сылтамалар == * [http://cheloveknauka.com/v/65324/d#?page=1 cheloveknauka.com]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://istoriya-teatra.ru/theatre/item/f00/s10/e0010395/index.shtml istoriya-teatra.ru] * [http://www.okino.ua/name/nm1761076/ okino.ua] * [https://web.archive.org/web/20160304185244/http://wwv.libedu.ru/avtor_neizvesten/p/2493/teatralnaja_yenciklopedija.html libedu.ru] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{DEFAULTSORT:Хуҗаев, Ташхуҗа}} [[Төркем:Үзбәкстан язучылары]] [[Төркем:Үзбәкстан режиссёрлары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Үзбәкстанның Хәмзә исемендәге премиясе лауреатлары]] f6fczxckerowci9euq33piw6jqfeazp 0 157139 6099744 5550332 2026-11-08T08:45:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099744 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{Сайт |исем = Хабрахабр |логотип = Habrahabr logo.png |логотип_зурлыгы = 250px |логотип язуы = Сайт логотибы |URL = |Cкриншоты = |Табышлы = |Төр = күмәк блог |Теркәлү = ачык (чикләнгән функционаллы) һәм [[инвайт]]лар буенча тулы функционал |Телләр = [[рус теле]] |Урнашу = |Хуҗасы = [[Крючков, Денис Александрович|Денис Крючков]] |Эшли башлау вакыты = [[2006 ел]] |Эше тәмамлану вакыты = |Хәләте = |Телефон = |Башка мәгълүмат = }} '''Хабраха́бр''' (кыскача '''Хабр''') — [[информацион технология]]ләр, [[бизнес]] һәм [[интернет]] белән бәйле яңалыкларны, фикерләрне, аналитик мәкаләләрне нәшерләү өчен барлыкка китерелгән күп функцияле [[сайт]]<ref>[http://habrahabr.ru/info/about/ О сайте / Хабрахабр]</ref>. Яңалыклар сайты һәм күмәк блог функцияләрен берләштерә. [[2006 ел]]ның июнендә нигезләнгән<ref>{{Cite web |url=http://www.thematicmedia.ru/projects.html |title=«Тематические Медиа» проекты |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201002632/http://thematicmedia.ru/projects.html |archivedate=2012-12-01 |accessdate=2014-08-17}}</ref>. Хабрахабр нигезенә сайтның мәгълүмати яктан тулыландыруына юнәлдерелгән күмәк иҗат моделе салынган. Катнашучылар күмәк һәм шәхси [[блог]]ларга язалар, [[подкаст]]лар нәшер итәләр, башка телләрдән мәкалә тәрҗемә итәләр, тавыш бирүләр һәм сорау алулар оештыралар, үзара аралашалар. [[2007 ел]]да сайт [[РОТОР]] атамалы интернет-бүләкләвенә лаеклы дип табыла («Елның ачышы» һәм «Елның интернет-берләшмәсе» номинацияләрендә). Шулай ук аңа нигез салучы [[Денис Крючков]] та «Елның продюсеры» номинациясендә шул ук премиягә лаек дип табыла. [[2008 ел]]да сайт «Елның өмет өзелүе» номинациясендә икенче урын ала, ләкин [[2009 ел]]да яңадан «Елның интернет-берләшмәсе» исеменә лаек була.<ref>[http://ezhe.ru/search.html?query=%D5%E0%E1%F0%E0%F5%E0%E1%F0 Номинации и победы Хабрахабра] на [[РОТОР]]е</ref>. [http://www.alexa.com/topsites/global;16 Дөньяда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140917075555/http://www.alexa.com/topsites/global;16 |date=2014-09-17 }} иң күп керелгән 500 сайт исемлегенә керә. == Бүлекләр == === Публикацияләр === Тематик, шәхси һәм корпоратив блоглар системасы. Һәрбер корпоратив блог берничә бүлекчәдән тора: беренчесе («захабренный», яки хабрланган) катнашучылар тарафыннан хупланган топикларны аңлата, икенчесе («отхабренный», хабрсызланган) − катнашучыларга ошамаган топиклар. Хабрахабрда [[Google]], [[Яндекс]], [[ABBYY]], [[Intel]], [[Microsoft]], [[REG.RU]] һ.б.<ref>[http://habrahabr.ru/companies/ Компании/Хабрахабр]</ref> ширкәтләрнең шәхси блоглары бар. === Сораулар һәм җаваплар (Q&A) === [[2010 ел]]ның көзеннән [[Google Сораулар һәм Җаваплар]] һәм [[Ответы@Mail.Ru]]га охшаш ''Сораулар һәм Җаваплар'' сервисы кертелә. Бу бүлекчәдә теләсә кайсы катнашучы IT өлкәсендә үз соравын сорый һәм башка катнашучылардан җавап көтә ала<ref name="qna">{{cite news|url=http://habrahabr.ru/blogs/announcements/103389/|title=Летний апдейт|first=Денис|last=Крючков|work=Хабрахабр|date=[[2 сентября]] [[2010 год]]а|lang=ru|accessdate=2010-09-04}}</ref>. [[2013 ел]]да Хабрахабрдан аерыла һәм мөстәкыйль сайт булып китә ([http://toster.ru/ toster.ru]). === Кулланучылар === Бүлекчәдә теркәлгән катнашучылар буенча статистика тупланган (илләр һәм регионнар буенча бүленеш, теркәлгән һәм актив кулланучылар саны) һәм шулай ук кулланучыларның [[#Хабракөч|хабракөчләре]] буенча рейтингын күрсәтә. === Компанияләр === Югары технологияләрнең теге яки бу өлкәсе белән бәйле компанияләрнең дәрәҗәләре. Рейтингның нигезендә кулланучыларның компанияләргә бәяләмәләре ята. === Хаблар === Бүлекчә постлар язу өчен сайлана ала торган темалар (сайтта хаб дигән атама астында) җыентыгын тәшкил итә. === Песочница (Комчылык) === Комчылык read-only кулланучыларның постларын нәшер итү өчен кирәк. Мондагы постлар әлегә сайтта тулы хокукы булмаган кулланучылар тарафыннан языла. Комчылыкка эләккәннән соң мәкаләне хабрланган кулланучылардан берәрсе күреп, аны төп бүлеккә өсти ала. == Механизмнар == === «Карма» === Карма кулланучыларның башка кулланучыга, [[#Компанияләр|компаниягә]] яки күмәк блогга мөнәсәбәтен билгеләү өчен кулланыла. Башка кулланучының кармасын бары тик кармалары 15тән күбрәк булган кулланучылар үзгәртә ала. === Топиклар өчен тавыш бирү һәм комментарийлар === Топиклар һәм комментарийлар өчен тавыш бирү аларга карата мөнәсәбәтне билгели. === Хабракөч === Катнашучының җәмгыятькә тәэсирен билгеләүче тагын бер параметр. Хәзерге вакытта рейтинг дип аталып йөртелә. == Шулай ук кара == * [[reddit.com]] * [[Digg.com]] * [[Slashdot]] * [[News 2.0]] * [[Roem.ru]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Сайтлар]] 37w2lx5okqxxhft7w8unpi7p8yaka4i 0 157146 6099777 5839550 2026-11-08T09:59:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099777 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хисам Камалов | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хисам Нуретдин улы Камалов | һөнәр = язучы | туу датасы = 14.04.1926 | туу җире = [[Кама-Исмәгыйль]], [[Бөгелмә кантоны]], [[Татарстан АССР]], [[СССР|ССРБ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 2.11.2016 | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1986]]) | сайт = | башка мәгълүмат = [[Татарстан]]ның халык язучысы ([[2001]]) }} ''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Камалов}}'' '''Хисам Камалов''' (Хисам Нуретдин улы Камалов) – язучы, фронтовик шагыйрь, Тукай бүләге иясе. == Тәрҗемәи хәле == [[1926 ел]]ның 14 апрелендә [[Татарстан АССР]]ның [[Бөгелмә кантоны]] (хәзерге [[Әлмәт районы]]) [[Кама-Исмәгыйль]] авылында туган. [[1940 ел]]да җидееллык мәктәпне тәмамлый. Туган авылының күмәк хуҗалыгында эшли башлый. [[Бөгелмә педагогия училищесы]]н ([[1950]]), [[Казан дәүләт педагогия институты]]ның татар теле һәм әдәбияты бүлеген ([[1954]]) тәмамлый. [[1954]] - [[1966 ел]]ларда [[Татарстан китап нәшрияты]]ның яшьләр – балалар әдәбияты мөхәрририятендә эшли. [[1967 ел]]дан һөнәри язучы хезмәтендә. [[2016 ел]]ның [[2 ноябрь|2 ноябрендә]] кичке сәгать 18 дә вафат, Киндери зиратында җирләнгән<ref>[http://idel-rus.ru/ushel-iz-zhizni-pisatel-frontovik-hisam-kamalov/ «Идел» журналы сайты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.tatar-inform.ru/news/2016/11/04/526877/ «Татар-информ» сайтында]</ref>. == [[Бөек Ватан сугышы]]нда == [[1943 ел]]ның ноябреннән [[1944 ел]]ның апреленә кадәр [[Суслонгер]] - Сурок хәрби лагерьларында әзерлек курслары үткәч, II [[Балтика фронты]]нда артиллерия полкының кыр элемтәчесе сыйфатында сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. Ике тапкыр яралана. Бер аягын өздереп, [[1946 ел]]ны өенә кайта. == Иҗаты. == Беренче әдәби тәҗрибәләре студент елларына туры килә. Тәүге шигырьләре “[[Татарстан яшьләре]]”ндә, соңга таба “[[Казан утлары]]”нда басыла. [[1955 ел]]да “''Яңадан сафка''” исемле беренче китабы, [[1956 ел]]да “''Чияле тау''” исемле икенче китабы дөнья күрә. Төп темалары – [[Бөек Ватан сугышы]], туган җир, туган авыл табигате, андагы кешеләр язмышы<ref>[http://adiplar.narod.ru/kamalov_hisam.htm Әхмәт Дусайлының шәхси порталы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. “''Яну''” ([[1958]]), “''Мәхәббәт хакы''” ([[1961]]), “''Туган җирдә''” ([[1964]]), “''Әнкәй истәлеге''” ([[1964]]), “''Яшьлек'' ''елмаюы''” ([[1973]]), “''Күңелдәге язулар''” ([[1966]]) поэмалары бар. [[1970 ел]]дан башлап, проза әсәрләре яза башлый. Үз замандашларының гыйбрәтле язмышларын кырыс һәм төгәл детальләр аша сурәтләгән “''Һәркемнең гомере бер генә''” ([[1975]]), “''Безне өйдә көтәләр''” ([[1982]]), “''Үлгәннән соң яздым''” ([[1989]]), “''Түләнмәгән күз яше''” ([[1995]]), “''Үксезләр''” ([[2004]]) һ.б. романнары бар<ref>{{Cite web |url=http://www.slideboom.com/presentations/165044/%D0%92%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%83%D0%B3%D1%8B%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80-%D1%88%D0%B0%D0%B3%D1%8B%D0%B9%D1%80%D1%8C%D0%BB%D1%8D%D1%80%D0%B5 |title=Ватан сугышында татар шагыйрьләре |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622202607/http://www.slideboom.com/presentations/165044/%D0%92%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%83%D0%B3%D1%8B%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80-%D1%88%D0%B0%D0%B3%D1%8B%D0%B9%D1%80%D1%8C%D0%BB%D1%8D%D1%80%D0%B5 |archivedate=2013-06-22 |accessdate=2014-08-18}}</ref>. [[1955]] - [[2000 ел]]ларда татарча һәм рус теленә тәрҗемәдә 28 китабы дөнья күрә. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == [[СССР|ССРБ]] Язучылар берлеге әгъзасы ([[1957]]). [[Татарстан]]ның халык язучысы ([[2001]]). [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1986]]) – “''Һәркемнең гомере бер генә''” һәм “''Безне өйдә'' ''көтәләр''” романнары өчен. == ''Китаплары'' == * Яңадан сафка: шигырьләр. – Казан, 1955. * Чияле тау: шигырьләр. – Казан, 1956. * Алое утро: стихи. – Мәскәү, 1957<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://spisok-literaturi.ru/author/kamalov-hisam.html |access-date=2014-08-18 |archive-date=2014-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140919012903/http://spisok-literaturi.ru/author/kamalov-hisam.html |dead-url=yes }}</ref>. * Зәй буенда: поэмалар. – Казан, 1963. * Вишневая гора: стихи. – Мәскәү, 1963. * Тормыш дулкыннары: поэмалар. – Казан, 1968. * Һәркемнең гомере бер генә: роман. – Казан, 1975. * Күңел: шигырьләр, поэмалар. – Казан, 1976. * Бердәнбер ул: повесть, хикәяләр. – Казан, 1982. * У каждого – жизнь одна. Казан, 1983. * Безне өйдә көтәләр: роман. – Казан, 1986. * Үлгәннән соң яздым: роман. – Казан., 1989. * Түләнмәгән күз яше: роман, повесть. – Казан, 1997. * Сайланма әсәрләр: 5 томда. – Казан., 2004 ==== Әдәбият ==== * Фәйзи Ә. Шагыйрь биографиясендә – халык биографиясе // Ә.Фәйзи. Әдипнең эрудициясе. – Казан: Татар. кит. нәшр., 1973. – 225–230 б. * Маннапов С. Тормыш үзәннәреннән // Казан утлары. – 1980. – № 3. – 152–160 б. * Камалов Б. Яралы бөркет хәзинәсе // Шәһри Казан. – 1996. – 12 апр. * Ахунов Г. Таяну ноктасы // Шәһри Казан. – 1996. – 19 апр. * Галимуллин Ф. Күңелдәге язулар // Мәдәни җомга. – 1996. – № 17 (апр.). * Гаффар Ә. Йөрәк дәрьясы // Мәгърифәт. – 1996. – 9 май. * Вәлиев М. «Мин чигенә алмыйм...» // Казан утлары. – 2001. – № 4. – 180–182 б. * Сөнгатуллина Г. Ваз кичмәсен кеше яшьлектән // Мәдәни җомга. – 2001. – 21 сент. * Вәлиев М. Утны күчер! // М.Вәлиев. Гамәл дәфтәре. – Казан: Татар. кит. нәшр., 2003. – 141–150 б. * Львов М. Вдумчивый поэт // Сов. Татария. – 1957. – 21 февр. * Железнов Б. Возвращение в строй // Сов. Татария. – 1957. – 6 июля. * Ковалева Г. О войне – ради мира // Веч. Казань. – 1983. – 27 дек. == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. # Рәис Даутов. Балачак әдипләре: биографик белешмәшлек. Казан, "Мәгариф" нәшрияты, 2005. # Әдипләребез: Библиографик белешмәлек: 2 томда: 1 том/төз. Р.Н.Даутов, Р.Н.Рахмани. - Казан: Татар. кит. нәшр., 2009. == Тышкы сылтамалар == * [http://adiplar.narod.ru/kamalov_hisam.htm Әхмәт Дусайлының шәхси порталы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/great_victory/hkamal.htm Милли китапханә сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094046/http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/great_victory/hkamal.htm |date=2016-03-05 }} * [http://www.gabdullatukay.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=1212&Itemid=43 Габдулла Тукайга багышланган интернет-сәхифә]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%A5%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BC_%D0%9D%D1%83%D1%80%D1%83%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Милләттәшләр.ру сайты] * [https://web.archive.org/web/20130622202607/http://www.slideboom.com/presentations/165044/%D0%92%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D1%83%D0%B3%D1%8B%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80-%D1%88%D0%B0%D0%B3%D1%8B%D0%B9%D1%80%D1%8C%D0%BB%D1%8D%D1%80%D0%B5 Ватан сугышында татар шагыйрьләре] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{DEFAULTSORT:Камал, Хисам}} [[Төркем:Татарстанның халык язучылары]] [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Татар язучылары]] 3wlfet8a7kxft0i1xptysu2jlhiq3uz 0 157253 6099507 6036379 2026-11-07T17:28:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099507 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Тавил Хаҗиәхмәтов'' | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тавил Гыйният улы Хаҗиәхмәтов | һөнәр = рәссам | туу датасы = 03.02.1936 | туу җире = [[Йосыф-Алан]], [[Саба районы]], [[Татарстан АССР]], [[СССР|ССРБ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 28.05.2007 | үлем җире = [[Казан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = улы [[Нияз Хаҗиәхмәтов]] (17.02.1969) – рәссам - график<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://watan.su/rassamnar/rasem-sangate/hazishmet |access-date=2014-08-22 |archive-date=2014-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706233343/http://watan.su/rassamnar/rasem-sangate/hazishmet |dead-url=yes }}</ref>. | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1987]]) | сайт = | башка мәгълүмат = [[Татарстан]]ның халык рәссамы ([[1984]]) }} ''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Хаҗиәхмәтов}}'' '''Тавил Хаҗиәхмәтов''' (Тавил Гыйният улы Хаҗиәхмәтов) – рәссам, Татарстан Республикасы Дәүләт флагының сурәте авторы , Тукай бүләге иясе. == Тәрҗемәи хәле == [[1936 ел]]ның 3 февралендә [[Татарстан АССР]]ның [[Саба районы]] [[Йосыф-Алан]] авылында туган. [[2007 ел]]да вафат. [[Казан]] сәнгать училищесын (мәктәп) ([[1957]]), И. Е. Репин исемендәге [[Ленинград]] сәнгать институтының графика факультетын (''Таранов М.А.'' сыйныфы) ([[1963]]) тәмамлый. Диплом эше – ''[[Галимҗан Ибраһимов]]ның “Безнең көннәр” әсәрен рәсемнәр белән бизәү.''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://artru.info/ar/14436/ |access-date=2014-08-22 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054201/http://artru.info/ar/14436/ |dead-url=yes }}</ref> * [[1963]] - [[1968 ел]]ларда ''«[[Яшь ленинчы]]»'' гәҗитендә рәссам-график. * [[1968 ел]]дан ''[[Ялкын (журнал)|«Ялкын»]]'' журналында, бер үк вакытта [[Татарстан китап нәшрияты]]нда китап бизәү хезмәтендә<ref>http://enc-dic.com/enc_biography/Haziahmetov-tavil-ginijatovich-28748.html</ref>. * [[1981 ел]]дан [[Казан сәнгать укуханәсе]]ндә укыта. == Иҗаты == Милли мәдәниятнең иң яхшы үрнәкләренә таянып эшли,аны үз иҗаты белән баета. Агачка уеп гравюра ясау ысулын камилләштерә. [[Кол Гали]] иҗатын халыкка кайтаруда хезмәте бәһасез. “''Халык әйтсә хак әйтә''”, “''Йосыф-Зөләйха''” шәлкемнәре чын халыкчан булулары белән аерылып тора. Ул бизәгән китаплар күп еллар [[Татарстан китап нәшрияты]]ның йөзе булып тора<ref name="rt-online.ru">https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-6667/</ref>. === Хезмәтләре === ===== Китап бизәү ===== * “[[Моабит дәфтәрләре]]” [[Муса Җәлил]] ([[1985]]) * “[[Кыйссаи Йосыф]]” [[Кол Гали]] ([[1983]]) * Балалар китапларына рәсемнәр ===== Спектакльләргә кием эскизлары ===== ''[[Галиәсгар Камал]] исемендәге [[Татар дәүләт академия театры]]нда:'' * “[[Кол Гали]]” [[Нурихан Фәттах]] ([[1973]]) * “[[Бәхтияр Канкаев]]” [[Туфан Миңнуллин]] ([[1975]])<ref>[http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A5%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Милләттәшләр сайты]</ref> ==== Татарстан Республикасы Дәүләт флагы ==== [[Татарстан Республикасы]]ның Дәүләт флагы [[Татарстан]] Совет Социалистик Республикасы Югары Советы тарафыннан [[1991 ел]]нын 29 ноябрендә кабул ителде. Авторы — рәссам Тавил Хаҗиәхмәтов<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/state_symbols/flag_rt.htm |access-date=2014-08-22 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107181425/http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/state_symbols/flag_rt.htm |dead-url=yes }}</ref>. ==== Шүрәле ==== [[Габдулла Тукай]]ның «[[Шүрәле]]» әкият - поэмасына иллюстрацияләр ясый<ref>http://www.shurale.ru/</ref>. == Мактаулы исемнәре, бүләкләре == * [[СССР|ССРБ]] Рәссамнар берлеге әгъзасы ([[1971]]) * [[Татарстан АССР]]ның атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1978]]) * [[Татарстан]]ның халык рәссамы ([[1984]]) [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1987]]) - [[1981]] — [[1985 ел]]ларда басылган китапларны нәфис-график бизәгән өчен. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 # Ренат Харис. Татарстан символлары.- Казан, «Мәгариф», 2005.- 63 б. Татар, рус, инглиз телләрендә # Республика Татарстан, № 104, 29.05.2007 <ref name="rt-online.ru"/> == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.shurale.ru/ shurale.ru] * [http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/state_symbols/flag_rt.htm kitaphane.tatarstan.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107181425/http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/state_symbols/flag_rt.htm |date=2016-11-07 }} * [https://web.archive.org/web/20150205161209/http://dinikitap.ru/goods/%D0%A1%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%8F%D0%BC-%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82-%D1%8F%D0%B7-1 Dini kitap (дини китап) сайты] * [http://www.biografija.ru/biography/khaziakhmetov-tavil-giniyatovich.htm khaziakhmetov-tavil-giniyatovich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194642/http://www.biografija.ru/biography/khaziakhmetov-tavil-giniyatovich.htm |date=2016-03-04 }} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A5%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%A2%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Милләттәшләр сайты] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}} {{DEFAULTSORT:Хаҗиәхмәтов, Тавил}} [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:ТАССР халык рәссамнары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] pufkilh45mgut7nsqjg49ec8byzxe4z 0 157334 6099627 4451329 2026-11-08T02:59:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099627 wikitext text/x-wiki {{Газета | исем = Тәтешле хәбәрләре | оригиналь исем = '''''Татышлинский вестник''''' | рәсем = | имза = | төр = Иҗтимагый-сәяси | формат = | нигезләнде = 1935 | публикацияләр туктату = | бәя = | гамәлгә куючы = [[Башкортстан Республикасы]]ның Матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары агентлыгы | нәшер итүче = [[Башкортстан Республикасы]]ның «Татышлинский вестник» редакция-нәшрият комплексы дәүләт-унитар предприятиесе | мөхәрир = | баш мөхәрир = Р.Г. Гәрәева | штат = 24 | сәяси = | тел = [[татар теле]] | тираж = 5 500 | төп офис = [[Россия]], [[Башкортстан]], [[Тәтешле районы]], [[Югары Тәтешле]] авылы, Ленин ур., 91 | ISSN = | веб-сайт = http://tatvestnik.ru}} {{Портал|Татар матбугаты}} '''Тәтешле хәбәрләре''' - [[татар теле]]ндә [[Башкортстан]]ның [[Тәтешле районы]]нда нәшер ителүче дәүләт иҗтимагый-сәяси газетасы. [[атна]]га өч тапкыр чыга. Татарча һәм урысча чыккан гәҗитнең гомуми тиражы - 5 500 данә. Айга 2 тапкыр [[Башкорт теле|''башк.'']] “''Аҡ тирмә''” кушымта - гәҗите чыга. == Тарих == Гәҗит [[Тәтешле районы]] төзелгән вакыттан, ягъни [[1935 ел]]дан чыга. * Беренче саны [[1935 ел]]ның 24 февралендә '''«''Җитәкч''е»''' исеме белән [[татар]]ча чыга. * [[1936 ел]] ахырында [[удмурт]]ча «''Азьлань''» («''Алга''») гәҗите чыга башлый. * [[1950 ел]]да ''«Җитәкче»'' исеме '''«''Коммунизмга''»''' исеменә алыштырыла. * [[1956 ел]]да татар һәм удмурт гәҗитләре берләштерелә. * [[1964]] – [[1967 ел]]ларда, [[Яңавыл районы]] белән берләшү сәбәпле, район гәҗите чыкмый тора, [[Яңавыл районы]] гәҗите «''Коммунизм таңы''» (хәзерге ''"[[Яңавыл таңнары]]"'') таратыла<ref>{{Cite web |url=http://www.yanzori.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=177&Itemid=96 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216003122/http://www.yanzori.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=177&Itemid=96 |archivedate=2015-02-16 |accessdate=2014-08-25}}</ref>. * [[1991 ел]]да элекке исем «''Җитәкче''» / «''Азьлань''» («''Алга''») исеме кире кайтарыла. * [[2001 ел]]га кадәр татарча гәҗит чыга, аннан удмурт теленә дубляж ясыйлар. * [[2001 ел]]дан урысча дубляж барлыкка килә. * [[2001 ел]]дан '''''«Тәтешле хәбәрләре»''''' / «''Татышлинский вестник''» булып чыга. == Мөхәррирләр == Гәҗитнең беренче мөхәррирләре булып В. Мостафина, Г. Үлмәсов, И. Чанышев, М. Садретдинов, З. Хуҗин, Ш. Вәлинуров, С. Маннапов, М. Галләмов эшли. Аларга алмашка Нил Гарифуллин, Герасим Кандеев, Әнвәр Әхмәтҗанов, Әнвәр Мәүлиханов, Рим Әхмәтов, Марат Зыятдинов, Дарвин Ибәтуллин килә. Гәҗиттә талантлы журналистлар Мәүли Садретдинов, Әнвәр Мәүлиханов, Әдһәм Мәүлиев, Андрей Гыйлмаев, Ләлә Ибәтуллина, Мөнирә Басимова, Вилнүс Вәлиев, Рафаэль Харисов эшли. == Чыганаклар == [http://www.tatyshly.ru/city/smi.php Гәҗитнең сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213202754/http://www.tatyshly.ru/city/smi.php |date=2014-12-13 }} http://tatvestnik.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218071003/http://tatvestnik.ru/ |date=2014-12-18 }} == Моны да карагыз == * [[Башкортстанның район гәҗитләре]] == Искәрмәләр == [[Төркем:Тәтешле районы]] [[Төркем:Татарча гәҗитләр]] [[Төркем:Татарстаннан читтәге татар гәҗитләре]] [[Төркем:Башкортстан гәҗитләре]] qi92da4abcbmg04ev1trraxcjsz14p6 0 157378 6099822 4118457 2026-11-08T11:16:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099822 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хөснулла Вәлиуллин | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хөснулла Вәлиулла улы Вәлиуллин | һөнәр = композитор | туу датасы = 28.02.1914 | туу җире = [[Байлар Сабасы]], {{туу җире|Мамадыш өязе|Саба районында}}, [[Казан губернасы]], [[Русия империясе]] | гражданлык = [[Русия империясе]] → [[РСФСР]] → [[СССР|ССРБ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 24.09.1993 | үлем җире = {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1989]]) | сайт = | башка мәгълүмат = [[РСФСР]]ның атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1974]]). }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Вәлиуллин}} '''Хөснулла Вәлиуллин,''' шулай ук '''Хөснул Вәлиуллин''' (Хөснулла Вәлиулла улы Вәлиуллин) — татар композиторы, Тукай бүләге иясе ([[1989]]). == Тәрҗемәи хәле == [[1914 ел]]ның 28 февралендә [[Казан губернасы]], [[Мамадыш өязе]] (хәзерге [[Саба районы]]) [[Байлар Сабасы]] авылында туган. Бертуганы ''[[Аллаһияр Вәлиуллин]]'' — шулай ук композитор. [[Казан]] музыка училищесын ([[1940]], В. Виноградов сыйныфы), [[Казан дәүләт консерваториясе]]н ([[1950]], [[Альберт Леман]] сыйныфы) тәмамлый. [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнаша. * [[1950]] - [[1951 ел]]ларда - [[Казан]] музыка училищесы укытучысы. * [[1968]] - [[1973]], [[1978]] - [[1981 ел]]ларда [[Татарстан китап нәшрияты]]нда музыкаль әдәбият мөхәррире. 1993 елда [[Казан]]да вафат. == Иҗаты == Иҗатында [[опера]] жанры үзәк урында тора. Татар опера сәхнәсендә ''«Самат»'' операсы ([[Хәй Вахит]] либреттосы) музыкаль театр өчен иң уңышлы, лирик-психологик рухтагы әсәрләрдән санала. [[Мәскәү]]дә Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасында ([[1957]]) операның I редакциясе күрсәтелә. ''«Самат»'' (''II редакциясе'', [[1977]] операсында композитор талантының иң көчле яклары - тирән лиризм, музыка теленең халык җырларына нигезләнүе, көйләрнең интонацион һәм ритмик байлыгы чагылыш таба. Татар җыр музыкасы үсешенә дә зур өлеш кертә. [[Габдулла Тукай]], [[Муса Җәлил]], [[Әхмәт Ерикәй]], [[Хәй Вахит]], [[Сибгат Хәким]], [[Равил Фәйзуллин]], [[Галимҗан Латыйп]] һ.б.ның шигырьләренә җыр һәм романслар язган. Камера - инструменталь әсәрләр, драма спектакльләренә музыка һ.б. язган<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://magarif-uku.ru/teachers-room/tugan-yak-jyrchysy/ |access-date=2014-08-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002815/http://magarif-uku.ru/teachers-room/tugan-yak-jyrchysy/ |dead-url=yes }}</ref>. ==== Төп хезмәтләре ==== * ''“Самат”'' операсы ([[1957]], I редакция) * ''“Самат”'' операсы ([[1977]], II редакция) * ''«[[Дим]] буенда»'' операсы ([[1965]]) * «''Туган як''» кантатасы ([[1970]]) ==== Җырлары ==== * Иртәнге сихерле юллар ([[Сибгат Хәким]] сүзләре) * Шомырт чәчәкләре ак кына ([[Шәүкәт Галиев]] сүзләре) * Бар икән күрәселәр ([[Шәүкәт Галиев]] сүзләре) * Онытырга мөмкин түгел ([[Әхмәт Ерикәй]] сүзләре) * Дулкыннар шаулый ([[Риза Ишморат]] сүзләре) * Кошлар тынды ([[Фатих Хөсни]] сүзләре) * Тик туган җиремдә ([[Хәкимҗан Халиков]] сүзләре) * Яз айлары ([[Хәй Вахит]] сүзләре) * Зөһрә җыры ("Соңгы хат" драмасыннан, [[Хәй Вахит]] сүзләре) * Җәмил җыры ("Диләфрүзгә дүрт кияү" спекталеннән, [[Туфан Миңнуллин]] сүзләре) * == Хәтер == [[Байлар Сабасы]]нда урнашкан Балалар сәнгать мәктәбенә [[Аллаһияр Вәлиуллин|Аллаһияр]] һәм Хөснулла Вәлиуллиннар исеме бирелде<ref>''Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карары ([[1993]])''</ref><ref>{{Citation |title=Саба балалар сәнгать мәктәбенең «ТР электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе |url=https://edu.tatar.ru/saby/page718528.htm/read-news/684684 |access-date=2016-10-03 |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804062611/https://edu.tatar.ru/saby/page718528.htm/read-news/684684 |dead-url=yes }}</ref>. == Мактаулы исемнәре, бүләкләре == * [[Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе]] ([[1966]]). * [[РСФСР]]ның атказанган сәнгать эшлеклесе ([[1974]]). * [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] ([[1989]]) - ''«Самат»'' операсы, соңгы еллардагы җырлары тупланган ''«Ел артыннан ел»'' дигән җыентыгы өчен. == Әдәбият == # Фәйзуллаева М. Х. Вәлиуллин иҗаты // Казан утлары. 1983. № 3; # Хайруллина З. Хуснулла Валиуллович Валиуллин // Композиторы Советского Татарстана. Казань, 1957; # Файзи Дж. Х. Валиуллин // Советская музыка. 1964. № 2; # Бернанд Г., Ямпольский И. Валиуллин Хуснулла Валиуллович // Советские композиторы и музыковеды. М., 1978. Т. 1; # Бикчурина Ф. Хуснулла Валиуллин // Композиторы и музыковеды Советского Татарстана. Казань, 1986. == Чыганаклар == # Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Тышкы сылтамалар == * [http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/valiullin.htm Милли китапханә сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094041/http://kitaphane.tatarstan.ru/tat/valiullin.htm |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20190824114740/http://kalebtatar.ru/people/428 Калеб сайты] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}} {{DEFAULTSORT:Вәлиуллин, Хөснулла}} [[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Саба районы]] m4z4k8hu4e1vsu28h0ea3g6h7n2odht 0 157508 6099812 5839560 2026-11-08T11:01:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099812 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Хәмит Ярми'' | рәсем = Х.Х.Ярми.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәмит Хөснетдин улы Ярмөхәммәтов | һөнәр = әдәбият галиме, профессор | туу датасы = 05.05.1904 | туу җире = [[Кырынкүл]], {{туу җире|Төмән өязе|Төмән өлкәсендә}}, [[Тубыл губернасы]], [[Русия империясе]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 30.10.1981 | үлем җире = {{үлем җире|Казан|Казанда}}, [[Татарстан АССР]], [[РСФСР]], [[ССРБ]] | әти = | әни = | ир = | хатын = Халидә Хәнәфи кызы Гатина - Ярми | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} ([[1989]])<br/>[[Татарстан АССР атказанган фән эшлеклесе]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Ярмөхәммәтов}} '''Хәмит Ярми''', Хәмит Хөснетдин улы Ярмөхәммәтов (''[[1904 ел]]ның [[5 май|5 мае]], [[РИ]], [[Тубыл губернасы]], [[Төмән өязе]], [[Кырынкүл]] — [[1981 ел]]ның [[30 октябрь|30 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') — [[фольклор]] белгече, әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (''[[1969 ел|1969]]''), [[Татарстан АССР атказанган фән эшлеклесе]] (''[[1964 ел|1964]]''), [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Тукай бүләге]] иясе (''[[1989 ел|1989]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1904 ел]]ның [[5 май|5 маенда]] [[Тубыл губернасы]] [[Төмән өязе]] (''хәзерге'' [[Төмән өлкәсе]] [[Төмән]] шәһәренең Үзәк округына керүче) [[Кырынкүл]] ({{lang-ru|Казарово}}) авылында туган. [[1981 ел]]да [[Казан]]да вафат. [[1920 ел]]га кадәр [[Кырынкүл|туган авылында]] яши. [[Олуг Манчел]] авылында [[җәдитчелек|яңа ысуллы]] [[Манчыл мәдрәсәсе|мәдрәсәдә]], [[Ямбай]]да белем ала. [[1923 ел|1923]]—[[1930 ел]]ларда [[Төмән]]дә чыккан «[[Юксыллар чаткысы (гәҗит)|Юксыллар чаткысы]]» ({{lang-ru|Искры пролетариата}}) гәҗитендә, [[Яркәү районы]] [[Бурбар]] авылында клуб, китапханә мөдире, Төмәннең 7нче татар мәктәбендә, медтехникумда укытучы, окронода инструктор булып эшли. [[Тубыл татар педагогия училищесы|Төмән татар педагогия техникумын]], [[Казан дәүләт педагогия институты]]н (''[[1930 ел|1930]]''), [[КДУ]] каршында аспирантураны тәмамлый. [[1930 ел]]дан «[[Кызыл Татарстан]]» гәҗитендә, [[Татарстан китап нәшрияты]]нда, [[Татарстан язучылар берлеге]]ндә җаваплы сәркатип булып эшли. Хәмит Ярми [[гарәп теле|гарәп]] графикасын да, [[Яңалиф|латин алфавитын]] да, [[кириллица]]ны да яхшы белә; [[Владимир Ленин]], [[Карл Маркс]] хезмәтләрен беренчеләрдән булып русчадан татарчага тәрҗемә итә<ref>''Диләфрүз Фәхретдинова''. [http://yanarish72.ru/18-1689-30-aprel-%D2%97omga-2014-el/kh-mit-yarmi-galim-m-sh-khes.html Хәмит Ярми - галим һәм шәхес.] [[Яңарыш (Төмән)|«Яңарыш»]], 30.04.2014</ref>. == Гыйльми эшчәнлеге == [[1939 ел|1939]]—[[1972 ел]]ларда [[СССР|ССРБ]] фәннәр академиясенең [[Галимҗан Ибраһимов|Г. Ибраһимов]] исемендәге [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]нда эшли: [[1942 ел|1942]]—[[1944 ел]]ларда [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|институтның]] директоры. [[1944 ел|1944]]—[[1947 ел]]ларда [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|институтның]] [[фольклор|халык иҗаты]] бүлекчәсе мөдире. [[фольклор|Халык авыз иҗатын]] җыю буенча махсуслашкан утыздан артык фәнни-гамәли сәяхәттә катнаша. 300дән артык татар авылында була. Халык иҗатын җыеп төзегән кырыктан артык җыентыгы бар. [[Татар халкы]]ның, шул исәптән [[себер татарлары]]ның, шигъри авыз иҗатын өйрәнә. Төп фәнни хезмәте — «Татар халкының шигъри авыз иҗаты» ({{lang-ru|Татарское народно-поэтическое творчество}}). Шуның буенча филология фәннәре докторы диссертациясен яклый (''[[1969 ел|1969]]''). [[Казан дәүләт университеты]]ның татар теле һәм әдәбияты бүлегендә татар фольклоры буенча лекцияләр укый. Татар халык иҗаты буенча дәреслекләр авторы. == Мактаулы исемнәре, бүләкләре == * [[1964 ел|1964]] — [[Татарстан АССР атказанган фән эшлеклесе]]. * [[1989 ел|1989]] — [[Татарстан]]ның [[Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] — 12 томлык «Татар халык иҗаты» фәнни җыелмасы өчен (''иҗат төркеме эчендә, вафатыннан соң''). == Хәтер == * [[Төмән]] шәһәренең бер урамына [[Хәмит Ярми урамы (Төмән)|Хәмит Ярми]] исеме бирелгән<ref>''Распоряжение администрации города Тюмени от 26 июля 2002 г. N 2490''</ref>. * [[Төмән өлкәсе]]нең туган якны өйрәнү музеенда Хәмит Ярминең кабинет-музее ачылган. * [[2014 ел|2014]] — [[Төмән өлкәсе]] хөкүмәтенең милләтләр эшләре комитеты финанс ярдәме белән «Күренекле шәхесләр» сериясеннән «Хәмит Ярми» китабы басыла. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == {{Hider|title = ''Әдәбият''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = # ''Насия Уразова''. Хамит Ярми о влиянии фольклора на формирование татарской литературы. Автореферат дисс.канд.фил.наук. [[Тубыл]], [[2001]]<ref>''Уразова Насия Мухамедчановна''. [http://www.dslib.net/literatura-rosii/h-jarmi-o-vlijanii-folklora-na-formirovanie-tatarskoj-literatury.html Х. Ярми о влиянии фольклора на формирование татарской литературы]{{ref-ru}}</ref>. # ''Ярми, X.'' Истә калганнар . // [[Мирас (журнал)|«Мирас»]].-2000.-№5.-С.50-54. # ''Мирасов, Тимергали''. Хамит Ярми: хранитель народного слова / Тимергали Мирасов // Тюм. изв. – 2003. – 28 нояб. – С. 8. # ''Захарова, Татьяна.'' По крупинке, по зернышку собирался музей / Татьяна Захарова // Тюм. правда. – 2004. – 18 дек. – С. 6. # ''Гарифуллин, И. Б.'' Личность Х. Ярми в контексте трансформации исламской культуры в Сибири / И. Б. Гарифуллин, А. П. Ярков // Сулеймановские чтения - 2004: материалы VII межрегион. науч.-практ. конф. / Тюм. гос. ун-т. - Тюмень: Экспресс, 2004. – С. 18-21. # ''[[Хәнисә Алишина|Алишина, Х. Ч.]]'' Объекты историко-культурного наследия сибирских татар Тюменской области / Х. Ч. Алишина // Словцовские чтения: материалы докл. и сообщ. XVI Всерос. науч.-практ. краевед. конф. – Тюмень, 2004. – Ч. 1. – С. 68-70.}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://gabdullatukay.ru/tukay-prize/laureates/laureat-1989/yarmohemmetov-hemit-hosnetdin-uly-hemit-yarmi-yazuchy/ Ярмөхәммәтов Хәмит Хөснетдин улы (Хәмит Ярми).] «Тукай дөньясы» порталы * [http://bsk.nios.ru/enciklodediya/yarmi-yarmuhametov-hamit-husnutdinovich Библиотека сибирского краеведения]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20180607145156/http://www.citylib-tyumen.ru/tyumen/literaturnaya-zizn/literaturnaya_arta/lit-kart-49 Төмән үзәкләшкән китапханәләр берлеге] * [http://irkipedia.ru/content/yarmi_yarmuhametov_hamit_husnutdinovich_istoricheskaya_enciklopediya_sibiri_2009 Ярми (Ярмухаметов), Хамит Хуснутдинович.] Историческая энциклопедия Сибири (2009){{ref-ru}} == Моны да карагыз == {{Татар халык иҗаты}}{{Тукай премиясе лауреатлары 1970-1980}}{{Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе}} {{DEFAULTSORT:Ярми, Хәмит}} [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Татар әдәбият галимнәре]] [[Төркем:Филология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Татар фольклорчылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Шәхесләр:Казан университеты]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Хәмит Ярми]] c2dazhr7zx9vl3td1qxcbnb0p0n5tl2 0 157559 6099522 6036395 2026-11-07T18:21:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099522 wikitext text/x-wiki {{Оешма |исем = Татар-информ |альтернатив исем = |background_color= |логотип = Татар-информ.jpg |логотип зурлыгы = 200px |рәсем асты язуы = |харита1 = |харита зурлыгы1 = |легенда1 = |харита2 = |харита зурлыгы2 = |легенда2 = |бергәлек = |үзәкнең төре = Баш-фатир |үзәк = [[Татарстан]] Республикасы, [[Казан]], [[Декабристлар урамы (Казан)|Декабристлар урамы]], 2<br/>[[Телефон|тел]]: +7 (843) 222-0-999<br/>Email: info@tatar-inform.ru |төре = [[интернет]] ММЧ<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.tatcenter.ru/enterprises/252/4545/ |access-date=2017-02-12 |archive-date=2017-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610002007/http://www.tatcenter.ru/enterprises/252/4545/ |dead-url=yes }}</ref> |телләр = [[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]] |җитәкче вазыйфасы1 = генераль директор |җитәкче исеме1 = ? |җитәкче вазыйфасы2 = Татар редакциясенең баш редакторы |җитәкче исеме2 = Латыйпов Рәмис |җитәкче вазыйфасы4 = Рус редакциясенең баш редакторы |җитәкче исеме4 = Билалов Ринат Вәгыйз улы |җитәкче вазыйфасы6 = Коммерция директоры |җитәкче исеме6 = Хәлимова Динә<ref>http://www.tatar-inform.ru/about/who/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205042700/http://www.tatar-inform.ru/about/who/ |date=2017-02-05 }} {{ref-ru}}</ref> |нигезләүче1 = |нигезләү сәбәпләре1 = |нигезләү көне1 = [[1990]] |нигезләүче2 = |нигезләү сәбәпләре2 = |нигезләү көне2 = <!-- ... --> |нигезләүче6 = |нигезләү сәбәпләре6 = |нигезләү көне6 = |ябу сәбәпләре = |ябу көне = |сайт = [http://xn----7sba7aufhmemb3a.xn--p1ai/ татар-информ.рф], [http://www.tatar-inform.ru/ tatar-inform.ru], [http://www.tatar-inform.tatar/ tatar-inform.tatar] |искәрмә1 = Миссия: ''Татарстан Республикасы турында тулы һәм ышанычлы мәгълүмат чыганагы булу''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://tatar-inform.ru/upload/mediakit.pdf |access-date=2017-02-12 |archive-date=2017-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209075929/http://tatar-inform.ru/upload/mediakit.pdf |dead-url=yes }}</ref> |искәрмә2 = Оештыручы: [[ТАССР]] дәүләт нәшрият комитеты (дәвамчысы — АО [[Татмедиа]]) |искәрмә3 = Гамәлдәге Роскомнадзор таныклыгы: ФС 77 – 67031, 15.09.2016 <!-- ... --> |искәрмә5 = }} '''Татар-информ''' — [[Татарстан]]ның сәяси, социаль-икътисади һәм мәдәни тормышына бәйле хәбәрләр җыючы һәм таратучы мәгълүмат агентлыгы. ==Белешмә== «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы [[1990 ел]]ның 6 июнендә [[КПССның Татарстан өлкә комитеты|КПССның Татарстан обкомы]] бюросы карары белән оештырылган. Документны обкомның беренче секретаре [[Минтимер Шәймиев]] имзалаган. [[ТАССР]] дәүләт нәшрият комитеты һәм «Пойнт» совет-фин уртак ширкәте тарафыннан үз хисабына яшәгән «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы, оештырылган көннән бирле, [[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]], [[инглиз теле|инглиз]] телләрендә иҗтимагый, сәяси, икътисади, [[фән]]ни, [[мәдәният|мәдәни]] мәгълүмат тәкъдим итә. Бөтен дөнья татарлары хакында һәм [[татарлар]] өчен тиз арада төгәл мәгълүмат җиткерүче үзәк буларак оешкан агентлык, бер яктан, республикадан читтә яшәүче милләттәшләрне [[Татарстан]] белән бәйләүче нәтиҗәле чара буларак, икенче яктан, — Татарстан Республикасының куәтле мәгълүмат чыганагы буларак хезмәт итәр дип ният ителгән. Агентлык каршында Россия төбәкләре, [[БДБ]] илләре һәм чит илләрдә яшәгән татарларга атап чыгарылган атналык [[Татар иле (гәзит)|«Татар иле»]] һәм «Татарские края» (русча игезәге) газеталары һәм латин имлясы белән Tatar donyasi электрон газетасы чыгып килгән. Агентлыкның үз журналистларыннан тыш, [[Төркия]]дәге үз хәбәрчесе [[Рушания Алтай]] милләттәшләребезнең тормышы һәм шушы республикада Татарстанга, татарларга бәйле үзенчәлекле яңалыкларын тиз арада җиткерү мөмкинлеге табып эшли. «Татар-информ» агентлыгын төзелгән көннән башлап [[Үмәр Богдалов]], аннары [[Римма Ратникова]], [[Рәшит Галләмов]] җитәклиләр. [[2005 ел]]да, Татарстандагы ММЧлары «[[Татмедиа]]» оешмасына куып кертелгәч, «Татаринформ» агентлыгына гендиректор итеп журналист [[Леонид Толчинский]] утыртыла. Шул вакыттан башлап, агентлык төрле төбәкләрдә сибелеп яшәгән татар халкы турында хәбәрләр чыганагы булудан туктый. Өч телдә тупланып барган агентлык сайты туздырылып, күпчелек мәгълүматлар «яна». Яңа җитәкче [[2007 ел]]да «Татар иле» басмасын туздырып ташлап, аннары сәбәп табып юкка чыгара.<ref>[http://www.azatliq.org/amp/748116.html “Татар иле” гәзитендә яңа баш мөхәррир]</ref> 2016 елда Татар-информда көтелгән үзгәрешләр башлана. Толчинский «үз теләге белән» башка җиргә күчерелә. 26 апрельдә агентлыкның яңа генераль директоры итеп танылган тележурналист [[Шамил Садыйков]] билгеләнә.<ref name="rt.rbc.ru">РБК: [http://rt.rbc.ru/tatarstan/26/04/2016/571f0a319a79471251084de8 Шамиль Садыков возглавил агентство «Татар-информ»] {{ref-ru}}</ref><ref name="realnoevremya.ru">«Реальное время»: [https://realnoevremya.ru/articles/29832 Леонид Толчинский: «Татар-информ» было абсолютно убогим агентством, где был один компьютер»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421150059/https://realnoevremya.ru/articles/29832 |date=2024-04-21 }} {{ref-ru}}</ref> Татар редакциясен яңа директор белән мәгълүм [[Адымнар]] тапшыруында хезмәттәшлек иткән журналист һәм блогер Рәмис Латыйпов билгеләнә. Әлеге үзгәрешләр татар редакциясенең эшенә уңай йогынты ясый. Татар телендәге сайт [[.tatar]] доменына күчерелә һәм эчтәлек ягыннан шактый алга китә. Сайтта даими рәвештә яңа материаллар, комментарийлар, оригиналь хәбәрләр урнаштырыла башлый. Октябрь аенда агентлыкка моңарчы мөстәкыйль эшләгән [[intertat.ru]] һәм [[sntat.ru]] интернет-редакцияләр кушыла.<ref name="business-gazeta.ru">«БИЗНЕС Online»: [https://www.business-gazeta.ru/news/324789 Газета Intertat ликвидирована – ее коллектив вместе с журналистами sntat вольется в ИА «Татар-информ»] {{ref-ru}}</ref><ref name="sntat.ru">http://sntat.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526004911/http://sntat.ru/ |date=2015-05-26 }}: [http://sntat.ru/obshchestvo/48047-kollektivy-intertat-i-sntat-vojdut-v-sostav-agentstva-tatar-inform Коллективы Intertat и Sntat войдут в состав агентства «Татар-информ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111092036/http://sntat.ru/obshchestvo/48047-kollektivy-intertat-i-sntat-vojdut-v-sostav-agentstva-tatar-inform |date=2016-11-11 }} {{ref-ru}}</ref> ==Җитәкчелек== ===Генераль директорлар=== * [[Шамил Садыйков (1977)|Шамил Садыйков]] ([[2016]] — [[2019 ел|2019]])<ref>[https://www.azatliq.org/a/30312640.html «Татмедиа» ширкәтен Шамил Садыйков җитәкләячәк.] [[Азатлык радиосы]], 7.12.2019</ref> * [[Леонид Толчинский]] ([[2005]] — [[2016]])<ref>tatcenter.ru: [http://www.tatcenter.ru/whoiswho/8/956/ Толчинский Леонид Григорьевич] {{ref-ru}}</ref><ref>tatcenter.ru: [http://www.tatcenter.ru/article/28048/ Леонид Толчинский назначен генеральным директором ИА "Татар-информ"]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref><ref>etatar.ru: [http://etatar.ru/18/13273 Л.Толчинский назначен генеральным директором ИА «Татар-информ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701183225/http://etatar.ru/18/13273 |date=2014-07-01 }} {{ref-ru}}</ref> * [[Рәшит Галләмов]] ([[2004]] — [[2005]])<ref>tatcenter.ru: [http://www.tatcenter.ru/article/15389/ Рашид Галямов назначен генеральным директором ИА "Татар-информ"]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://prohanov.viperson.ru/articles/rayonki-idut-v-kazan-a-tatar-inform-v-rayony `Районки` идут в Казань, а `Татар-Информ` в районы] {{ref-ru}}</ref> * [[Римма Ратникова]] ([[1998]] — [[2004]])<ref>«БИЗНЕС Online»: [https://www.business-gazeta.ru/person/894 Ратникова Римма Атласовна] {{ref-ru}}</ref><ref>tatcenter.ru: [http://tatcenter.ru/whoiswho/1/41/ Ратникова Римма Атласовна] {{ref-ru}}</ref> * [[Үмәр Богдалов]] ([[1990]]/[[1993]]? — [[1998]])<ref>http://history-kazan.ru/aktualnaya-tema/yubilej/15979-tatar-inform-eto-brend-operativnosti-i-dostovernosti</ref><ref>[[Татар энциклопедия сүзлеге]]: [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%A3%D0%BC%D1%8F%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Богдалов Умяр Хамзенович] {{ref-ru}}</ref><ref name="kommersant.ru">kommersant.ru: [http://kommersant.ru/doc/63103 У Татарстана появился первый собкор в дальнем зарубежье] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://interpretive.ru/termin/bogdalov-umar-hamzenovich.html БОГДАЛОВ, УМАР ХАМЗЕНОВИЧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619222740/https://interpretive.ru/termin/bogdalov-umar-hamzenovich.html |date=2021-06-19 }} {{ref-ru}}</ref> ===Баш мөхәррирләр=== * [[?]] (1990-94) * [[Рафис Гыйззәтуллин]] (1994-97) * [[?]] (1997 — 2006) * рус редакциясе ** 2006 — 2016: [[Ләйсән Абдуллина]]<ref>[https://ctyzyrka.ru/chitat-vsjo/27-infa/1009-redaktor-tatar-inform-vstretilas-s-pervokursnikami-zhurfaka-kfu Главный редактор информации на русском языке ИА «Татар-информ» Ляйсан Абдуллина провела встречу со студентами журфака КФУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813091034/https://ctyzyrka.ru/chitat-vsjo/27-infa/1009-redaktor-tatar-inform-vstretilas-s-pervokursnikami-zhurfaka-kfu |date=2020-08-13 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://emc.fas.gov.ru/press-tsentr/publikatsii/79-press-sekretari-ufas-rossii-posetili-ia-tatar-inform Мастер-класс для пресс-секретарей УФАС России провела главный редактор редакции информации на русском языке ИА «Татар-информ» Ляйсан Абдуллина.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref><ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://kpfu.ru/lyajsan.abdullina |access-date=2017-02-14 |archive-date=2017-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170127011949/http://kpfu.ru/lyajsan.abdullina |dead-url=yes }}</ref><ref>«БИЗНЕС Online»: [https://www.business-gazeta.ru/news/313003 «Татар-информ» покидает главный редактор информагентства Ляйсан Абдуллина] {{ref-ru}}</ref> ** 2016 — 2019: [[Василина Олейник]]<ref>Элек [https://life.ru/t/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/52076 Life.ru] һәм [http://rt.rbc.ru/tatarstan/23/05/2016/574304069a79475b6bca3e70 РБК Татарстан] мөхәррире буларак хезмәт куйган Василина Олейник'ның [https://www.facebook.com/ole.vasilina Facebook] һәм [https://vk.com/oleynik_v Vk.com] хисап язмалары</ref> ** 2019 — {{х.в.}} [[Ринат Билалов]] * татар редакциясе ** 2006 — 2016: [[?]] ** 2016 — 2025: [[Рәмис Латыйпов]]<ref>[[«Шәһри Казан» газетасы]]: [http://www.shahrikazan.com/2015-01-23-10-44-31/item/15595-r%D3%99mis-latyiypov-tatar-informga-k%D2%AFchk%D3%99n.html Рәмис Латыйпов "Татар-информ"га күчкән]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[[Азатлык радиосы]]: ''[http://www.azatliq.org/author/92747.html рәмис латыйпов]''</ref><ref>[https://shahrikazan.ru/news/kyskaca-ianalyklar/zurnalist-ramis-latyipov-estan-kitue-turynda-alega-ial-itam Журналист Рәмис Латыйпов эштән китүе турында: «Әлегә ял итәм...».] [[Шәһри Казан|«Шәһри Казан»]], 18.02.2025</ref><ref>[https://vk.com/ramis_latipov Бүген минем «Татар-информ»ның татар редакциясендә һәм «Интертат» сайтында соңгы эш көнем иде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250225110152/https://vk.com/ramis_latipov |date=2025-02-25 }} Рамис Латыпов ВКонтакте, 18.02.2025</ref> ** 2025 — {{х.в.}}: ? ==Әһәмиятле даталар== * [[6 июнь]] [[1990 ел]] — [[КПССның Татарстан өлкә комитеты|КПССның Татарстан обкомы]] бюросы карары белән ''[[Советлар Берлеге]]ндә беренче региональ мәгълүмат агентлыгы''<ref name="Челнинские известия">Челнинские известия: [http://www.chelny-izvest.ru/world/46585.html Tatar-inform.tatar – первый новостной сайт на домене .tatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114223325/http://www.chelny-izvest.ru/world/46585.html |date=2016-11-14 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="aktanysh-rt.ru">aktanysh-rt.ru: [http://aktanysh-rt.ru/ru/the-news/item/4766-tatar-informtatar-%E2%80%93-pervyiy-novostnoy-sayt-na-domene-tatar.html Tatar-inform.tatar – .tatar доменында эшләүче беренче яңалыклар сайты]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-tt}}</ref> [[ТАССР]] дәүләт нәшрият комитеты һәм «Пойнт» совет-фин уртак ширкәте тарафыннан үз хисабына яшәгән ширкәт буларак оештырылган. Документны обкомның беренче секретаре [[Минтимер Шәймиев]] имзалаган.<ref>[http://history-kazan.ru/aktualnaya-tema/yubilej/15979-tatar-inform-eto-brend-operativnosti-i-dostovernosti «Татар-информ» – это бренд оперативности и достоверности] {{ref-ru}}</ref> * [[27 март]] [[1993 ел]] — [[Татарстан Президенты]] боерыгы нигезендә үзгәртелеп оештырылган.<ref name="kommersant.ru"/><ref>[http://tatar7.info/1993/03/27/t74885.htm Указ Президента Республики Татарстан от 27 марта 1993 года N УП-155 "О создании информационного агентства Республики Татарстан "Татар-информ".] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://old.volganews.info/oblast12/terraph/ip-kdgtwy3.htm Указ Президента Республики Татарстан от 27 марта 1993 года N УП-155 "О создании информационного агентства Республики Татарстан "Татар-информ".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203165149/http://old.volganews.info/oblast12/terraph/ip-kdgtwy3.htm |date=2024-12-03 }} {{ref-ru}}</ref> * [[31 гыйнвар]] [[1998 ел]] — [[Татарстан Президенты]] боерыгы нигезендә [[Татарстан Республикасы Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы]] карамагына күчерелә.<ref>[http://president.tatarstan.ru/legis/law/41019 Указ Президента Республики Татарстан от 31 января 1998 года N УП-58 "О ликвидации информационного агентства Республики Татарстан "Татар-информ".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622163958/https://president.tatarstan.ru/legis/law/41019 |date=2021-06-22 }} {{ref-ru}}</ref> * [[12 май]] [[2005 ел]] — [[Татарстан Президенты]] боерыгы нигезендә [[Татарстан Республикасы Мәгълүматлаштыру һәм элемтә министрлыгы]] карамагыннан чыгарыла, башка дәүләт карамагындагы ММЧлар белән [[Татмедиа]]га күчерелә. .<ref>[http://president.tatarstan.ru/legis/law/41019 Указ Президента Республики Татарстан от 12 мая 2005 года N УП-184 "О внесении изменений и признании утратившими силу отдельных указов Президента Республики Татарстан".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622163958/https://president.tatarstan.ru/legis/law/41019 |date=2021-06-22 }} {{ref-ru}}</ref> * [[23 август]] [[2007 ел]] — [[Татарстан Президенты]] боерыгы нигезендә [[Татарстан Республикасы]] карамагындагы ММЧлар яңартылган [[Татмедиа]] карамагына күчерелә.<ref>[http://tatar7.info/2007/08/23/t44956.htm Указ Президента Республики Татарстан от 23 августа 2007 года N УП-453 "О создании открытого акционерного общества "Татмедиа".] {{ref-ru}}</ref> * [[30 август]] [[2016 ел]] — Татар телендәге сайт [[.tatar]] доменына күчерелә.<ref name="Челнинские известия" /><ref name="aktanysh-rt.ru" /> * [[5 октябрь]] [[2016 ел]] — агентлыкка моңарчы мөстәкыйль эшләгән [[intertat.ru]] һәм [[sntat.ru]] интернет-редакцияләр кушыла.<ref name="business-gazeta.ru"/><ref name="sntat.ru"/><ref>inkazan.ru: [http://inkazan.ru/2016/10/05/tatmedia-obedinilo-gazety-intertat-i-sobytiya-nedeli-s-ia-tatar-inform/ «Татмедиа» объединило газеты Intertat и «События недели» с ИА «Татар-информ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170101075954/http://inkazan.ru/2016/10/05/tatmedia-obedinilo-gazety-intertat-i-sobytiya-nedeli-s-ia-tatar-inform/ |date=2017-01-01 }} {{ref-ru}}</ref> == Сайт аудиториясе == Мәгълүмат агентлыгының генераль директоры сүзләренчә, агентлыкның аудиториясе киңәя. Әгәр 2016 елның апрель аенда "Татар-информ" ны көненә 11 мең кеше укыса, декабрьдә алар саны 33 меңгә җиткән. Татар редакциясенең аудиториясе турында аерым мәгълүмат юк.<ref>{{Citation |title=Татар-информ: «Көндәлек укучылар саны 2016 ел азагына өч тапкырга арттырылган» |url=http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/01/134201/ |access-date=2017-02-02 |archive-date=2017-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201212024/http://tatar-inform.tatar/news/2017/02/01/134201/ |dead-url=yes }}</ref> Татар редакциясенең айлык аудиториясе 2016 елның сентябрь аенда 117 000 тирәсе.<ref name="kazanfirst">{{cite web|url=https://kazanfirst.ru/article/335864|title = На перевод сайтов на татарский язык у республиканских властей нет денег. Из 277 государственных порталов татароязычному населению доступны только треть|publisher=https://kazanfirst.ru/|author=[https://vk.com/alkazani Ильнур Ярхамов]|accessdate=[[2016 ел]]ның [[5 декабрь]]}}</ref><ref>[http://tat-i.net/tt/node/127 Татар сайтлары үсеше динамикасы — сентябрь, 2016]</ref> * [http://www.alexa.com/siteinfo/tatar-inform.ru tatar-inform.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422013341/http://www.alexa.com/siteinfo/tatar-inform.ru |date=2017-04-22 }} һәм [http://www.alexa.com/siteinfo/tatar-inform.tatar tatar-inform.tatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216075316/https://www.alexa.com/siteinfo/tatar-inform.tatar |date=2018-12-16 }} аудиториясе @ alexa.com * [http://tatar-inform.ru.hypestat.com/ tatar-inform.ru] һәм [http://tatar-inform.tatar.hypestat.com/ tatar-inform.tatar] аудиториясе @ hypestat.com * tatar-inform.ru һәм tatar-inform.tatar аудиториясе @ liveinternet.ru: [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=week;search=tatar-inform; aтна] {{*}} [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tatar-inform; 31 көн] == Бәйле ресурслар == * [[Twitter]]да: [https://twitter.com/tatar_inform рус.], [https://twitter.com/tat_tatarinform тат.] * [[YouTube]]та: [https://www.youtube.com/user/tatarinform рус.], [https://www.youtube.com/channel/UC1xBjAWpoN6yvWy2cGPcUVw тат.] * [[Facebook]]та: [https://www.facebook.com/rutatarinform/ рус.], [https://www.facebook.com/tat.tatarinform/ тат.] * [[Vk.com]]да: [https://vk.com/tatarinform рус.], [https://vk.com/tatarinformtat тат.] * [[Instagram]] [[белдергеч]]ендә: [https://www.instagram.com/tatar_inform/ рус.], [https://www.instagram.com/tat.tatarinform/ тат.] * [[Telegram]] [[белдергеч]]ендә: [https://telegram.me/ti_news_bot рус.], [https://telegram.me/tatarinform_tat_bot тат.] == Фактлар == * Мәгълүмат агентлыгын сыйфатлы [[журналистика]] урынына иҗтимагый–[[сәясәт|сәяси]] [[пропаганда]] тарату белән шөгыйльләнүдә гаепләүчеләр табыла.<ref>[[Новая Газета]]: [https://www.novayagazeta.ru/articles/2007/11/14/31148-chtoby-bolshe-ne-pisala Чтобы больше не писала…] {{ref-ru}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.azatliq.org/a/28144238.html|title = Гүзәл Шәрипова татарга татарча белү "мәҗбүри түгел" дигән сүзеннән баш тарта|publisher=[[Азатлык радиосы]] веб-сәхифәсе|author=[http://www.azatliq.org/author/17445.html Наил Алан] (Хисамеев) ([https://www.facebook.com/nkhisamiev Facebook])|accessdate=[[2017 ел]]ның [[15 февраль]]}}</ref> * Мәгълүмат агентлыгы сайты 2016 елда [[Белем җәүһәрләре]] бәйгесенең «[[.tatar]] домены — җәүһәрләр чыганагы» номинациясендә беренчелекне яулый.<ref>Раил Гатауллин: ''[http://konkurs.belem.ru/node/540 Казанда VII Дөньякүләм "Белем җәүһәрләре" бәйгесе җиңүчеләрен бүләкләү тантанасы узды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206164601/http://konkurs.belem.ru/node/540 |date=2016-12-06 }}''</ref><ref>{{Citation |title=.tatar доменында эшләүче "Татар-информ" агентлыгы "Белем җәүһәрләре" бәйгесендә җиңде |url=http://tatar-inform.tatar/news/2016/11/02/129027/ |access-date=2017-02-15 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105191613/http://tatar-inform.tatar/news/2016/11/02/129027/ |dead-url=yes }}</ref> * [[2025 ел]]ның мартында [[Латвия]]дә (Россиянең тагын сигез интернет-ресурсы белән бергә) «Татар-информ» да блокланган. Электрон массакүләм мәгълүмат чаралары буенча совет: ''Әлеге интернет-ресурслар Латвия җәмгыятенең бердәмлегенә һәм Украинага күрсәтелгән ярдәмгә тискәре йогынты ясарга мөмкин, шулай ук әлеге ресурсларда урнаштырылган мәгълүматлар Латвиянең бәйсезлегенә, суверенитетына һәм территориаль бөтенлегенә каршы юнәлдерелгән'', дгән нәтиҗәгә килгән<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/latviyada-tatar-informny-ham-rossiyanen-tagyn-sigez-internet-resursyn-bloklagannar-5902133 Латвиядә «Татар-информ»ны һәм Россиянең тагын сигез интернет-ресурсын блоклаганнар.] Татар-информ, 24.03.2025</ref>. == Моны да карагыз == * [[Башинформ]] == Шулай ук карагыз == * [[Татмедиа]] * [[Татнет]] == Чыганаклар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2014/06/06/98553/ “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгына 24 ел тулды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212048/http://tat.tatar-inform.ru/news/2014/06/06/98553/ |date=2016-03-04 }} == Тышкы сылтамалар == * [http://tatar-inform.tatar/ «Татаринформ» сайты] {{ref-tt}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр|2}} [[Төркем:Мәгълүмат агентлыклары]] [[Төркем:Татарстан мәгълүмат чаралары]] [[Төркем:Татар мәгълүмат чаралары]] [[Төркем:Рус телендә эшләүче мәгълүмат чаралары]] [[Төркем:Россия мәгълүмат агентлыклары]] 18qo66o82a6jid2i8nz5o6m3olwiy20 0 158490 6099448 5987814 2026-11-07T14:25:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099448 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ |Төс1 = {{Төс/Русия}} |Татар исеме = Сосновоборск районы |Чын исем = {{lang-ru|Сосновоборский район}} |Герб = |Байрак = |Герб киңлеге = |Байрак киңлеге = |Герб тасвирламасы = |Байрак тасвирламасы = |Ил = [[Русия]] |lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Район]] |Регион төре =[[Өлкә]] |Регион = [[Пенза өлкәсе]] |Башкала = [[Сосновоборск (Пенза өлкәсе)|Сосновоборск]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = |Юкка чыгу = |Башлык = |Башлык исеме = Район башлыгы |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = |Халык саны = {{formatnum:{{ ХСР | Сосновоборск районы }}}} кеше |Халык саны исәбе елы = 2010 |Халыктан % = |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = |Дини состав = |Мәйдан = 1630 |Мәйданнан % = |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита = |Харита зурлыгы = 350px |Административ берәмлек харитасы = |Харита зурлыгы ае = |Сәгать поясы = {{MSK+0}} |Аббревиатура = |ISO = |Телефон коды = |Почта индекслары = |Интернет домены = |Автомобиль номерлар коды = 58 |Сайт = |Commons-та төркем = |Искәрмә = }} '''Сосновоборск районы''' ({{lang-ru|Сосновоборский район}}) — [[Пенза өлкәсе]] составына керүче муниципаль район. Административ үзәк — [[Сосновоборск (Пенза өлкәсе)|Сосновоборск]] шәһәр тибындагы бистәсе. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=63% |- class='bright' ! [[1939]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_pop_39_2.php</ref> !! [[1959]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php</ref> !! [[1970]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php</ref> !! [[1979]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php</ref> !! [[1989]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg1.php</ref> !! [[2002]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg1.php</ref> !! [[2010]]<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus10_reg1.php</ref> |- class='bright' |41615<ref>шул исәптә «махсус контингент» — 806 кеше</ref> |38828 |37005 |29686 |23930 |20510 |17242 |} Милли состав (2010): урыслар (42,2%), татарлар (31,4%), мордва (25,3%).<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-10-01 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Административ бүленеш == Сосновоборск районы составына 1 шәһәр һәм 13 авыл җирлеге керә. == Шәхесләр == * [[Виктор Игошкин]] (1933-2015, Топоровка), [[икътисад]]чы. * [[Борис Захаров]] (1946, Сосновка), ТР хезмәт министры. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20140926032326/http://sosnovoborsk.pnzreg.ru/ Рәсми сайт] {{Пенза өлкәсе}} [[Төркем:Сосновоборск районы|*]] {{Penz-obl-geo-stub}} 7d9wyiax6dkfm5249ul358hjwzyxb2x 0 159305 6099510 4409012 2026-11-07T17:32:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099510 wikitext text/x-wiki {{Административ берәмлек-2 |Төс1 = {{Төс/Русия}} |Татар исеме = Тазовский районы |Чын исем = {{lang-ru|Тазовский район}} |Герб = |Байрак = |Герб киңлеге = |Байрак киңлеге = |Герб тасвирламасы = |Байрак тасвирламасы = |Ил = [[Русия]] |lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Район]] |Регион төре =[[Автономияле округ]] |Регион = [[Ямал-Ненец автономияле округы]] |Башкала = [[Тазовский]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = |Юкка чыгу = |Башлык = |Башлык исеме = Район башлыгы |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = |Халык саны = {{formatnum:{{ Халык саны | Тазовский район | тс }}}} |Халык саны исәбе елы = {{ Халык саны | Тазовский район | г }} |Халыктан % = |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = |Дини состав = |Мәйдан = 174300 |Мәйданнан % = 22,66 |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита = Yamalo-Nenetsky AO Tazovsky rayon.png |Харита зурлыгы = 350px |Административ берәмлек харитасы = |Харита зурлыгы ае = |Сәгать поясы = {{MSK+2}} |Аббревиатура = |ISO = |Телефон коды = |Почта индекслары = |Интернет домены = |Автомобиль номерлар коды = 89 |Сайт = |Commons-та төркем = |Искәрмә = }} '''Тазовский районы''' ({{lang-ru|Тазовский район}}) — [[Ямал-Ненец автономияле округы]] составына керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәк — [[Тазовский]] бистәсе. == Халык == {{ Халык саны |Бизәнү=standard| Тазовский район | гс }} Милләтләр (2010): ненецлар (54,3%), урыслар (30,3%), украиннар (4,8%), татарлар (3,1%).<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-10-29 |archive-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Административ бүленеш == Тазовский районы составына 5 авыл җирлеге һәм җирлекара территория керә. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20141027022130/http://www.tasu.ru/ Рәсми сайт] {{Ямал-Ненец автономияле округы}} [[Төркем:Тазовский районы|*]] {{Yamal-Nenets-geo-stub}} cfg3nz5w8zalg75hj6tm7tr3e699h6u 0 159325 6099758 4146676 2026-11-08T09:10:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099758 wikitext text/x-wiki {{Административ берәмлек-2 |Төс1 = {{Төс/Русия}} |Татар исеме = Ханты-Мансийск районы |Чын исем = {{lang-ru|Ханты-Мансийский район}} |Герб = |Байрак = |Герб киңлеге = |Байрак киңлеге = |Герб тасвирламасы = |Байрак тасвирламасы = |Ил = [[Русия]] |lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Район]] |Регион төре =[[Автономияле округ]] |Регион = [[Хант-Манси — Югра автономияле округы]] |Башкала = [[Ханты-Мансийск]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = |Юкка чыгу = |Башлык = |Башлык исеме = Район башлыгы |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = |Халык саны = {{formatnum:{{ Халык саны | Ханты-Мансийский район | тс }}}} |Халык саны исәбе елы = {{ Халык саны | Ханты-Мансийский район | г }} |Халыктан % = |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = |Дини состав = |Мәйдан = 46400 |Мәйданнан % = 8,68 |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита = Yugra-Khanty–Mansiysky District.svg |Харита зурлыгы = 350px |Административ берәмлек харитасы = |Харита зурлыгы ае = |Сәгать поясы = {{MSK+2}} |Аббревиатура = |ISO = |Телефон коды = |Почта индекслары = |Интернет домены = |Автомобиль номерлар коды = 86 |Сайт = |Commons-та төркем = |Искәрмә = }} '''Ханты-Мансийск районы''' ({{lang-ru|Ханты-Мансийский район}}, {{lang-kca|Ханты-Мансийской район}}, {{lang-mns|Ханты-Мансийский район}}) — [[Хант-Манси — Югра автономияле округы]] составына керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәк — [[Ханты-Мансийск]] шәһәре. == География == Ерак Төньяк районнарына тиңләштерелгән. == Халык == {{ Халык саны |Бизәнү=standard| Ханты-Мансийский район | гс }} Милләтләр (2010): урыслар (74,3%), хантлар (9,3%), татарлар (4,1%), украиннар (3,6%), башкортлар (1,4%).<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-10-29 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Административ бүленеш == Ханты-Мансийск районы составына 12 авыл җирлеге керә. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20141102122911/http://www.hmrn.ru/ Рәсми сайт] {{Хант-Манси — Югра автономияле округы}} [[Төркем:Ханты-Мансийск районы|*]] {{Yugra-geo-stub}} 04cw6oer2sgcq0x4ye8pbu30of49k7e 0 159635 6099725 4220229 2026-11-08T08:01:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099725 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Фәридә Мөэминова''<br/><small>''Фарида Муминова''</small> | рәсем = Ф.Муминова.jpg | рәсем_зурлыгы = 220px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Фәридә Мөэминова Раневская ролендә<ref>{{Citation |title=Магнитогорски театры сайты |url=http://www.dramteatr.com/persons/actors/muminova |access-date=2014-11-02 |archive-date=2014-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426163155/http://www.dramteatr.com/persons/actors/muminova |dead-url=yes }}</ref> | тулы исем = Фәридә Шамил кызы Мөэминова | һөнәр = театр һәм кино артисты | туу датасы = 23.11.1957 | туу җире = Лесной, [[Кай]] районы, {{туу җире|Киров өлкәсе|Киров өлкәсендә}}, [[РСФСР]], [[ССРБ]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]]<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.nudecelebs.ru/bio/17507/ |access-date=2014-11-02 |archive-date=2014-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927060356/http://www.nudecelebs.ru/bio/17507/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://wiki-linki.ru/Page/297887 |access-date=2014-11-02 |archive-date=2011-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214184352/http://wiki-linki.ru/Page/297887 |dead-url=yes }}</ref> (?) | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Шамил | әни = Муза | ир = С. Корбанов, режиссёр | хатын = | балалар = улы | бүләк һәм премияләр = [[Файл: Zaslujeniy artist.jpg|20px|РФ атказанган артисты]] | сайт = | башка мәгълүмат = «Театр язы» фестиваленең призлар иясе ([[1993]], [[1999]]) }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Мөэминова}} '''Фәридә Мөэминова''' (Фәридә Шамил кызы Мөэминова, {{Lang-ru|Фарида Шамильевна Муминова}}) – танылган артист, [[кино]] һәм [[театр]] актрисасы, [[РФ]] атказанган артисты ([[2002]]), «''Театр язы''» фестиваленең призлар иясе ([[1993]], [[1999]]). == Тәрҗемәи хәле == [[1957 ел]]ның 23 ноябренда [[Киров өлкәсе]]нең [[Кай]] районы ([[1963 ел]]дан [[Омутнинск районы]], [[1965 ел]]дан [[Югары Чулман районы]]) Лесной бистәсендә туган. [[1976 ел]]да [[Ташкәнт]] хореография укуханәсенең классик бию бүлеген, [[1985 ел]]да ВГИКның актёрлык бүлеген (''Борис Чирков остаханәсе'') тәмамлый.<ref>http://www.biletline.ru/?actor_id=1444</ref> [[1976]]-[[1979 ел]]ларда [[Ташкәнт]]тә үзбәк дәүләт «''Бахор''» ансамблендә бии. [[1986 ел]]да [[Дүшәнбе]]дә ''В. Маяковский исемендәге'' рус драма театрында, «''Ярымутрау''» ({{Lang-ru|''Полуостров''}}) театр-студиясендә эшли. [[1991]]-[[2000 ел]]ларда [[Магнитогорски]]да ''А.С. Пушкин исемендәге'' театрда, әйдәүче актриса. Хәзер [[Мәскәү]]дә, Армен Джигарханян театр-студиясендә <ref>[http://teledidar.com/kino_serial/aktery/rossijskie_aktrisy/muminova_farida_shamilevna/548-1-0-30340 Теледидар сайтында]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Иҗаты == ==== Кинода ==== Кинодагы беренче роле - ''Гөлбахор'' («''Җиденче җен''», [[1974]]). Төрле киностудияләрдә танылган кинорежиссёрлар И. Ишмөхәммәтов, А. Хамраев, И. Миколайчук, Бен Барк һ.б. төшергән уннан артык нәфис фильмда төп рольләрне башкара: * Принцесса («''Язмыш барабаннары''» ({{Lang-ru|Барабаны судьбы}}), * Мәрьям («''Фатир''» ({{Lang-ru|Квартира}}), * Лола («''Шок''», 4 серияле телеверсиясе - «''Яратып һәм сызланып''» ({{Lang-ru|С любовью и болью}}) һ.б. В. Әхәдовның «''Королеваның шәхси тормышы''» нәфис фильмында уйнады. ==== Театрда ==== [[Театр]]да беренче уйнаган роле – Маргарита («''Остаз һәм Маргарита''» ({{Lang-ru|Мастер и Маргарита}}), [[Дүшәнбе]] театры) ===== Репертуар ===== * Джил Теннер – «Бу ирекле күбәләкләр» ({{Lang-ru|Эти свободные бабочки}}); * Наталья – «Кәләшләр» ({{Lang-ru|Невесты}}); * Нина Заречная – «Акчарлак» ({{Lang-ru|Чайка}}); * Кручинина – «Гаепсездән гаеплеләр» ({{Lang-ru|Без вины виноватые}}); * Джулия – «Алма ханым» ({{Lang-ru|Яблочная леди}}); * Раневская – «Чия бакчасы» ({{Lang-ru|Вишнёвый сад}}); * Марта – «Кем Вирджиния Вульфтан курка» ({{Lang-ru|Кто боится Вирджинии Вульф}}); * Марга – «Кыргый» ({{Lang-ru|Дикарь}}), Касон; * Аркадина – «Акчарлак» ({{Lang-ru|Чайка}}); * Джейн – «Француз кварталы» ({{Lang-ru|Французский квартал}}), Т. Уильямс; * Фея – «[[Көлгенә]]» ({{Lang-ru|Золушка}}), Е. Шварц; * Титания - «Җәйге төндә йокы» ({{Lang-ru|Сон в летнюю ночь}}), У. Шекспир; * Джессика – «Күрше бүлмәгә ишек» ({{Lang-ru|Дверь в смежную комнату}}), Д. Эйкбурн; * Грациелла – «Толларны юатучы» ({{Lang-ru|Утешитель вдов}}), Д. Маротт, Б. Рандони; * Мелисса – «Мәхәббәт хатлары» ({{Lang-ru|Любовные письма }}), А. Гурней; * Агата – «Кәҗә утравы», ({{Lang-ru|Козий остров}}), Уго Бетти<ref>[http://www.biletline.ru/?actor_id=1444 Билет онлайн сайты]</ref> == Бүләкләре == [[1993 ел]]да «''Театр язы''» ({{Lang-ru|Театральная весна}}) фестивалендә ([[Чиләбе]], [[1993]]) иң яхшы хатын-кыз ролендә (''Наталья'', «''Кәләшләр''» ''спектаклендә'') уйнаган өчен приз белән бүләкләнде. [[1999 ел]]да «''Театр язы''» ({{Lang-ru|Театральная весна}}) фестивалендә иң яхшы хатын-кыз ролендә (''Марта'', «''Кем'' ''Вирджиния Вульфтан курка''» ''спектаклендә'') уйнаган өчен приз алды. Шул ук роль өчен «''Алтын маска''» милли театр премиясенә ([[2000]]) тәкъдим ителде.<ref>{{Citation |title=«Алтын маска» сайты |url=http://www.goldenmask.ru/fest.php?year=6&area=80 |access-date=2014-11-02 |archive-date=2016-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709115809/http://www.goldenmask.ru/fest.php?year=6&area=80 |dead-url=yes }}</ref> [[2002 ел]]да [[РФ]] атказанган артисты исеме бирелде.<ref>{{Citation |title=РФ Президенты указы 04.10.2002 N 1126 |url=http://document.kremlin.ru/page.aspx?1039435 |access-date=2014-11-02 |archive-date=2015-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110165702/http://document.kremlin.ru/page.aspx?1039435 |dead-url=yes }}</ref> == Чыганак == * [https://web.archive.org/web/20140426163155/http://www.dramteatr.com/persons/actors/muminova Магнитогорски театры сайты] * [http://www.dzigartheater.ru/repertoire/performances.php А. Джигарханян театры сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210043620/http://dzigartheater.ru/repertoire/performances.php |date=2015-02-10 }} == Сылтама == * [http://www.cultin.ru/actors-muminova-farida-shamilevna Биографиясе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305203712/http://www.cultin.ru/actors-muminova-farida-shamilevna |date=2016-03-05 }} == Моны да карагыз == * [http://magmetall.ru/contribution/3740.htm Интервью.] «Магнитский металл» газетасы сайты == Искәрмәләр == * {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Мөэминова, Фәридә}} [[Төркем:Россиянең атказанган артистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча актрисалар]] [[Төркем:Россия кино актрисалары]] [[Төркем:Россия театр актрисалары]] 9kcpqtf9326igocmiqd79h8ls7q3deo 0 160054 6099564 5994809 2026-11-07T22:34:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099564 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Тимер Йосыпов''<br/><small>''Тимер Йосопов''</small> | рәсем = Т.Йосыпов.jpg | рәсем_зурлыгы = 220px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Тимер Йосыпов | тулы исем = Тимербай Йосыф улы Мөхәммәдиев | һөнәр = язучы, журналист | туу датасы = 31.05.1938 | туу җире = Түбән Әпсәләм, [[Дуван районы]] , [[БАССР]] | гражданлык = [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]]→[[РФ]] | милләт = башкорт | үлем датасы = 16.03.2016 | үлем җире = Уфа | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Салават Юлаев премиясе}} ([[1998]])<br/>[[Рәми Гарипов]] премиясе ([[1993]])<br/>[[Фатих Кәрим]] премиясе ([[2003]]) | сайт = http://storona.ucoz.ru/ | башка мәгълүмат = БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре ([[1981]])<br/>РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре ([[1998]]) }} <small>{{мәгънәләр|Йосыпов}}</small> '''Тимер Йосыпов''' (''псевдоним, чын исеме'' Тимербай Йосыф улы Мөхәммәдиев<ref>{{Cite web |url=http://www.nashikigi.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=1675:2013-05-29-04-19-47&catid=11:2011-03-22-12-59-50&Itemid=14&layout=default&month=4&year=2013 |title=«''Беҙҙең Кыйғы''» (''Безнең Кыйгы'') газетасы , 29.05.2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304131049/http://www.nashikigi.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=1675:2013-05-29-04-19-47&catid=11:2011-03-22-12-59-50&Itemid=14&layout=default&month=4&year=2013 |archivedate=2016-03-04 |accessdate=2014-11-18}}</ref>, {{lang-ba|Тимер Йосопов, Тимербай Йосоп улы Йосопов}}) – шагыйрь. [[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты ([[1998]]). Башкортстанның халык шагыйре ([[2003]]). == Тәрҗемәи хәле == [[1938 ел]]ның 31 маенда [[БАССР]] [[Дуван районы]] [[Түбән Әпсәләм (Дуван районы)|Түбән Әпсәләм]] [[авыл]]ында туган. Өлкенде урта мәктәбен, [[Уфа]]да [[Башкорт дәүләт университеты|дәүләт университетын]] ([[1967]]), [[Мәскәү]]дә [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты|әдәбият институты]] каршындагы Югары әдәби курсларны ([[1979]]) тәмамлый. Мәктәпне тәмамлагач, [[Кыйгы районы]] [[газета]]сында әдәби хезмәткәр, [[Чаткы районы|Чаткы]] (''Саткы ?'')[[шәһәр]]ендә йөк ташучы булып эшли. Югары белем алгач, [[Бөрҗән районы]] [[Аскар (Бөрҗән районы)|Аскар]] [[авыл]]ында укыта. [[1968 ел]]да [[Уфа]]га килгәч, «''Башкортстан пионеры''» [[газета]]сында, язучылар берлегендә әдәбиятны пропагандалау бюросы хезмәткәре ([[1973]]-[[1977]]), идарә рәисе урынбасары ([[1983]]-[[1988]]) булып эшли.<ref>{{Citation |title=БР мәдәният тормышы сайтында |url=http://kulturarb.ru/pdatak/detail.php?ELEMENT_ID=28803 |access-date=2014-11-18 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116134236/http://kulturarb.ru/pdatak/detail.php?ELEMENT_ID=28803 |dead-url=yes }}</ref> == Иҗаты == [[1960 ел]]лар башында мабугатта чыккан уңышлы әсәрләренең берсе – «''Тормыш''» исемле [[шигырь]]ләр шәлкеме. Беренче китабы – «''Икмәк исе''» ([[1968]]). Автор [[шигырь]]ләрендә, поэмаларында авыр [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] [[ел]]лары, тормыштагы фаҗигале хәлләр темасына еш мөрәҗәгать итә. Лирикасындагы нечкә тойгылар ватандарлык пафосы белән тыгыз үрелеп бара. Туган тел, [[табигать]], шәхес турында уйланулар шигъриятенең төп темасын тәшкил итә. Кобаерлар яза. 15 [[шигырь]] һәм поэмалар китабы нәшер ителгән.<ref>{{Cite web |url=http://posredi.ru/knb_Iu_Iusupov_Timer.html |title=Посреди.ру сайтында |accessdate=2014-11-18 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306122132/http://posredi.ru/knb_Iu_Iusupov_Timer.html }}</ref> ==== Китаплары ==== [[Файл:Тимер Йосыпов.jpg|200px|thumb|right|Т. Йосыпов ''Йосыпов укулары''нда]] * Икмәк исе ([[1968]]) * Еллар чылбыры ([[1971]]) * Алтын тузан ([[1975]]) * Учак яна ([[1978]]) * Хәтеремнең тере кузлары ([[1980]]) * Ташкын ([[1982]]) * Олатайлар юлы ([[1984]]) * Кыя өстендә уйлану ([[1988]]) * Килде заманалар ([[1990]]) * Пеште җир җиләккәйләре ([[1998]]) == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * Башкортстанның халык шагыйре ([[2003]]) * БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре ([[1988]]) * РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәре ([[1998]]) * [[Салават Юлаев премиясе]] ([[1998]]) - «''Пеште җир җиләккәйләре''» ([[1998]]) китабы өчен * [[Рәми Гарипов]] премиясе ([[1993]]) * [[Фатих Кәрим]] премиясе ([[2003]]) Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе язучылар берлеге әгъзасы ([[1971]]) == Чыганаклар == 1. Совет Башкортстаны язучылары (''биобиблиографик белешмәлек''). Уфа, 1988.{{ref-ba}} 2. [http://storona.ucoz.ru/ Тимер Йосыпов сайты]{{ref-ru}} == Сылтамалар == ;[[Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсе]]нең электрон бүлегендә * [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3536 башкорт телендәге әсәрләре] ; башка чыганаклар [http://www.wiki02.ru/encyclopedia/Yusupov_Timer/t/16995 Башкортстан (''белешмәлек'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924070344/http://wiki02.ru/encyclopedia/Yusupov_Timer/t/16995 |date=2016-09-24 }} {{ref-ru}} [http://kulturarb.ru/pdatak/detail.php?ELEMENT_ID=28803 БР мәдәният тормышы сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140116134236/http://kulturarb.ru/pdatak/detail.php?ELEMENT_ID=28803 |date=2014-01-16 }}{{ref-ru}} [http://posredi.ru/knb_Iu_Iusupov_Timer.html Сергей Синенко блогы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306122132/http://posredi.ru/knb_Iu_Iusupov_Timer.html |date=2016-03-06 }}{{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Йосыпов, Тимер}} [[Төркем:Башкортстан язучылары]] [[Төркем:Башкорт шагыйрьләре]] [[Төркем:Журналистлар]] [[Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Башкортстан халык шагыйрьләре]] [[Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе язучылары]] [[Төркем:Россия язучылары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар]] a0v2sb2igrhwrmpz6pitowkur0fjys3 0 160300 6099592 4408298 2026-11-08T01:27:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099592 wikitext text/x-wiki Тула өлкәсе 23 муниципаль районга һәм 3 шәһәр округына бүленә. == Муниципаль берәмлек == [[Файл:Tulskaya oblast NN.png|300 px|thumb|Тула өлкәсенең административ карта]] === Шәһәр округлары === {| class="standard sortable" |- ! class="bright" |№ ! class="unsortable" | Герб ! class="unsortable" | Шәһәр округы ! class="bright" | Мәйдан,<br />[[квадратный километр|км²]] ! class="bright" | Халык саны<ref name="Росстат">{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm|title=Оценка Росстата на 1 января 2010 г.|archiveurl=https://www.webcitation.org/616KjoKcC?url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm|archivedate=2011-08-21|accessdate=2014-11-25}}</ref><br />([[2010]]), кеше ! class="bright" | Место <br />по населению |- | align="center"| I | align="center"| [[Файл:Coat of Arms of Donskoi (Tula oblast).png|40px]] | [[Донской (Тула өлкәсе)|Донской шәһәре]] | align="right"| 59,8<ref>{{Citation |title=Сайт администрации МО город Донской |url=http://www.donskoy.tulobl.ru/territory/ |access-date=2014-11-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024320/http://donskoy.tulobl.ru/territory/ |dead-url=yes }}</ref> | align="right"| 64&nbsp;048 | align="center"| 3 |- | align="center"| II | align="center"| - | [[Новогуровский|Новогуровский эшче бистәсе]] | align="right"| 12,0<ref>{{Citation |title=Сайт администрации МО рабочий посёлок Новгуровский |url=http://www.novogurovo.ru/ |access-date=2014-11-25 |archive-date=2013-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618132941/http://novogurovo.ru/ |dead-url=yes }}</ref> | align="right"| 3&nbsp;613 | align="center"| 4 |- | align="center"| III | align="center"| [[Файл:Coat of Arms of Novomoskovsk (Tula oblast).png|40px]] | [[Новомосковск (муниципальное образование)|Новомосковск шәһәре]] | align="right"| 888,0<ref>{{Citation |title=Сайт администрации МО город Новомосковск |url=http://www.nmosk.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=6451 |access-date=2014-11-25 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306045122/http://www.nmosk.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=6451 |dead-url=yes }}</ref> | align="right"| 143&nbsp;655 | align="center"| 2 |- | align="center"| IV | align="center"| [[Файл:Coat of Arms of Tula.png|40px]] | [[Тула|Тула шәһәре]] | align="right"| 187,7<ref>{{Citation |title=Тульский официальный информационный портал |url=http://www.tula.ru/tula.htm |access-date=2014-11-25 |archive-date=2010-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100318041959/http://www.tula.ru/tula.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="right"| 501&nbsp;100 | align="center"| 1 |- | align="center"| V | align="center"| - | [[Славный (Тула өлкәсе)|Славный бистәсе]] | align="right"| 27,8<ref>{{Citation |title=Сайт администрации МО Славный |url=http://slavniy.tulobl.ru/history/ |access-date=2014-11-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004758/http://slavniy.tulobl.ru/history/ |dead-url=yes }}</ref> | align="right"| 1&nbsp;847 | align="center"| 5 |} == Сылтамалар == * {{cite web |url = http://www.admportal.tula.ru/2010/UprMestSamoupr/balakshina/20101008/Закон%20об%20административно-территориальном%20устройстве%20Тульской%20области.rtf |title = Закон «Об административно-территориальном устройстве Тульской области» (в редакции от 05.07.2010) |publisher = Портал органов исполнительной власти Тульской области |accessdate = 2011-09-22 |deadlink = 404 }}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.admportal.tula.ru Официальный сайт администрации Тульской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722002629/http://www.admportal.tula.ru/ |date=2010-07-22 }} * [http://www.admportal.tula.ru/catalog/245.aspx Местное самоуправление в Тульской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829234344/http://www.admportal.tula.ru/catalog/245.aspx |date=2009-08-29 }} * [https://web.archive.org/web/20131202235155/http://www.mosclassific.ru/mClass/okato_view.php Актуальный список ОКАТО] * [http://www.okato.su/ Справочник территорий (ОКАТО)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707081215/http://www.okato.su/ |date=2009-07-07 }} {{Тула өлкәсе}} {{АДСРФ}} [[Төркем:Тула өлкәсе]] [[Төркем:Россия Федерациясе субъектлары административ-территориаль бүленеше]] ak3k13x1uech35yrdwfhbgrrrxveotx 0 160384 6099491 4451225 2026-11-07T16:38:27Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099491 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сәләй Вәгыйзов | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Сәләй Гататдин улы Вагыйзов | һөнәр = мөгаллим, мәгърифәтче | туу датасы = 24.10.1908 | туу җире = [[Татар Байтуганы]] авылы, [[Богырыслан өязе]], {{Туу җире|Самара губернасы|Самар өлкәсендә}}, [[Россия империясе]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 5.10.2005 | үлем җире = [[Арча]] ш., [[Арча районы]], [[Татарстан]] | әти = | әни = | ир = | хатын = [[Рәмзия Вәлитова]] | балалар = [[ул]]ы Камил | бүләк һәм премияләр = [[Каюм Насыйри премиясе]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Вәгыйзов}} '''Сәләй Вәгыйзов''' (''балачактагы исем-фамилиясе'' Сөләйман Хәлиуллин) — педагог, татар балалары өчен «Әлифба» китабы авторы. [[Татарстанның атказанган укытучысы]]. ==Тәрҗемәи хәл== Сәләй Гататдин улы Вагыйзов [[1908 ел]]ның [[24 октябрь|24 октябрендә]] [[Самар губернасы]], [[Богырыслан өязе]] (''хәзерге'' [[Самар өлкәсе]] [[Камышлы районы]]) [[Татар Байтуганы]] авылында туа. Башлангыч белемен [[мәдрәсә]]дә ала. [[Камышлы (Камышлы районы)|Камышлы]]да Коммунистик яшьләр мәктәбендә укый. [[1921 ел]]да [[Богырыслан педагогия техникумы]]на укырга керә. Шул чорда шигырьләр яза башлый. [[1933 ел]]да [[Казан педагогия институты|Казанның педагогия институты]]нда филология факультетында укый башлый. Институтны бетергәч, аспирантурада калдырала. Шуннан соң [[Арча педагогия училищесы]]на эшкә чыкырыла. [[Бөек Ватан сугышы|Ватан сугышы]] башлангач, фронтка китә. [[Харковь]] янында булганда чолганышка эләгә һәм әсирлеккә алына. Аннан [[АКШ]] гаскәриләре коткара. Туган иленә кайткач, Печора лагерена озатыла. Әсирлектән [[1949 ел]]да гына азат ителә. Әсирлектән азат ителгәч, балалар тәрбияләү эшен дәвәм итә. Укытучы, мәгариф булегендә инспектор булып эшли башлый. [[Арча педагогия көллияте|Арча педагогия училищесында]] татар теле һәм әдәбиятын укыта, бу фәннәрне укыту методиксын өйрәтә. [[Рәсем:Әлифба. Вәлитова-Вагыйзов.jpg|150px|thumb|right|37 тапкыр дөнья күргән «Әлифба». Авторлар: [[Рәмзия Вәлитова|Р. Вәлитова]], С. Вагыйзов. Рәссамы — [[Иван Язынин|И. Язынин]]]] [[1960-еллар]]да беренче «[[Әлифба]]» китабын төзи башлый. [[1965 ел]]да «Әлифба» дөнья күрә. [[1986 ел]]да хатыны [[Рәмзия Вәлитова]] белән берлектә 6 яшьлек балалар өчен тагын бер «Әлифба» төзи. Аның «Башлангыч сыйныфта татар телен укыту методикасы» китабы «Лингводидактиканың ин зур казанышы» дигән бәя ала. Сәләй Вәгыйзов төзегән уку китаплары, татар теле дәреслекләре, «Рәсемле әлифба», «Кызыклы грамматика» китаплары, методик кулланмалар һ. б. дистәләгән еллар дәвамында хәзерге көнгә кадәр кулланыла. С. Г. Вагыйзов – [[Татарстанның атказанган укытучысы]], Россия Федерациясенең Халык мәгарифе отличнигы, Татарстанның Каюм Насыйри исемендәге премия лауреаты. Ушинский медале белән бүләкләнгән. == Хәтер == * [[1999 ел]]да [[Арча педагогия көллияте]]ндә С. Г. Вәгыйзов һәм Р. Г. Вәлитова язган «[[Әлифба]]» дәреслегенә, аларның педагогик һәм иҗади хезмәтләренә нигезләнеп, [[«Әлифба» музее (Арча)|«Әлифба музее»]] ачылган<ref>[http://www.museum.ru/M2783 Әлифба музее]. Музеи России порталы{{ref-ru}}</ref>. * [[2016 ел]]да [[Самара өлкәсе]]нең [[Татар Байтуганы]] авылында Вәгыйзовларның юкка чыккан нигез йорты урынында, Татарстан Президенты (2023 елның 5 февраленнән Татарстан Рәисе) [[Рөстәм Миңнеханов]] ярдәме белән, [[Сәләй Вагыйзов музее|Сәләй Вәгыйзов музее]] төзелгән һәм ачылган<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/alifba-avtory-salai-vagyizovnyn-115-ellygy-harber-omlasena-tarbiya-salyngan-5878076 «Әлифба» авторы Сәләй Вагыйзовның 115 еллыгы: Һәрбер җөмләсенә тәрбия салынган.] [[Татар-информ]], 23.10.2023</ref>. * [[2024 ел]]да [[Илдар Ягъфәров]] татар Әлифбасы авторлары турында нәфис-документаль фильм (шартлы исеме «Алифба») төшерә башлаган<ref>[https://intertat.tatar/news/ildar-yagfarov-5869106 Илдар Ягъфәров татар әлифбасы авторлары турында фильм төшерә: «Бу – беренче омтылыш».] [[Интертат]], 6.11.2024</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20190913175146/http://tnc-mo.ru/news/1605-v-sele-tatarskij-bajtugan-saratovskoj-oblasti-otkroyut-muzej-imeni-saleya-vagizova В селе Татарский Байтуган Камышлинского района Самарской области состоится презентация открытия дома-музея имени Салея Вагизова.] Татарский национальный центр Московской области{{ref-ru}} == Моны да карагыз == * [[«Әлифба» музее (Арча)|«Әлифба» музее]] ([[Арча]]) * [[Сәләй Вагыйзов музее]] {{Татарстан Республикасының Атказанган укытучылары}} {{rq|image}} {{DEFAULTSORT:Вәгыйзов, Сәләй}} [[Төркем:Татар теле укытучылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган укытучылары]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында әсир төшкән совет хәрбиләре]] [[Төркем:Каюм Насыйри премиясе лауреатлары]] f2kpfan218uyqtnaexu2lz0cblitc46 0 162168 6099565 4643502 2026-11-07T22:41:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099565 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Тимергали Килмөхәммәтов<br/><small>''Тимерғәле Килмөхәмәтов''</small> |Оригинал телендә = |Фото = Т.Килмөхәммәтов.jpg |Киңлек = |Рәсем язуы = Тимергали Килмөхәммәтов |Тугач бирелгән исеме = Тимергали Әбделгалим улы Килмөхәммәтов |Псевдонимнар = |Туу датасы = 19.12.1941 |Туу урыны = {{Туу җире|Үзбәкстан|Үзбәкстанда}}, Серов (Фәрганә өлкәсе) |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Ватандашлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Русия}} |Эшчәнлек төре = [[язучы]] |Иҗат итү еллары = [[1968]]-[[2014|хәзергәчә]] |Юнәлеш = проза, әдәбият фәне |Жанр = хикәя |Иҗат итү теле = рус теле, башкорт теле |Дебют = «Йолдыз төсе» ([[1968]]) |Премияләр = [[Зәйнәп Биишева|З. Биишева]] премиясе ([[2009]]) |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Тимергали Килмөхәммәтов''' (Тимергали Әбделгалим улы Килмөхәммәтов, {{lang-ba|Тимерғәле Абдулғәлим улы Килмөхәмәтов}}) – язучы. Филология фәннәре докторы ([[2000]]). Профессор. БР атказанган фән эшлеклесе ([[1997]]). == Тәрҗемәи хәле == [[1941 ел]]ның 19 декабренда [[Үзбәкстан]]ның Фәрганә өлкәсе Багдат районы Серов станциясендә туган. [[Кырмыскалы районы]] Бишавыл-Уңгар урта мәктәбен, [[Уфа]]да [[Башкорт дәүләт университеты|дәүләт университетын]] ([[1967]]), [[Мәскәү дәүләт университеты]] аспирантурасын ([[1970]]) тәмамлый. Филология фәннәре кандидаты ([[1970]]), докторы ([[2000]]) диссертацияләрен яклый. [[1970 ел]]дан БДУ укытучысы.<ref>{{Cite web |url=http://www.bashedu.ru/ba/node/4348 |title=БДУ сайты |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821120905/http://www.bashedu.ru/ba/node/4348 |archivedate=2019-08-21 |accessdate=2014-12-12}}</ref> == Иҗаты == Әдәби эшчәнлеге студент елларында башлана. Беренче әсәре – «''Будёновка''» хикәясе дә шул елларда [[Башкортстан (газета)|«''Совет'' ''Башкортстаны''»]] [[газета]]сында басыла.<ref>{{Citation |title=Уфа шәһәре сайты |url=http://www.gorod-ufa.com/ufa/community/22125-timergali-kilmuxametov-pisatel-literaturoved-kritik-publicist-uchenyj.html |access-date=2014-12-12 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305180552/http://www.gorod-ufa.com/ufa/community/22125-timergali-kilmuxametov-pisatel-literaturoved-kritik-publicist-uchenyj.html |dead-url=yes }}</ref> Беренче китабы – «''Йолдыз төсе''» ([[1968]]). Аспирантура бетергәч, проза, әдәби тәнкыйть өлкәләрендә эшли. «''Күк тояккай''» ([[1972]]), «''Кышлактагы кешеләр''» ([[1976]]), «''Хаклык үлми''» ([[1991]]), «''Җанкисәк''» ([[2001]]) хикәя җыентыклары аны үзенчәлекле прозаик итеп танытты. ==== Фәнни эшчәнлеге ==== Әдәби тәнкыйть, бигрәк тә [[театр]] тәнкыйте өлкәсендә, драматургия буенча эзләнүләр алып бара. [[Мостай Кәрим]] иҗатын тикшереп, «''Мостай Кәрим драматургиясе''» ([[1979]]) ({{ref-ru}}) китабын бастырды. «''Башкорт трагедиясенең поэтикасы''» ([[1983]]), «''Драматургия һәм драматурглар''» ([[1986]]) хезмәтләрен язды. «''Башкорт әдәбияты тарихы''» ([[1990]]-[[1996]]) китабы автордашы.<ref>[http://kuglib.ru/load/laureaty/laureaty_premii_im_z_biishevoj/timergali_kilmukhametov_laureat_premii_im_z_biishevoj_2009_goda/35-1-0-262 Күгәрчен районы китапханәсе]</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * М. Өметбаев премиясе ([[2005]]) * [[Зәйнәп Биишева]] премиясе ([[2009]]) * БР атказанган фән эшлеклесе ([[1997]]) [[ССРБ язучылар берлеге]] әгъзасы ([[1973]]) == Әдәбият == 1. [[Суфиян Сафуанов|С. Суфиянов]]. Осталык юлы – тырышлык. [[Агыйдел (журнал)|«''Агыйдел''»]], 1977, № 7. 2. [[Әхәт Нигъмәтуллин|Ә. Нигъмәтуллин]]. Ачышлардан туа ачышлар. [[Агыйдел (журнал)|«''Агыйдел''»]] ,1981, № 3. == Чыганаклар == Совет Башкортстаны язучылары (''биобиблиографик белешмәлек''). Уфа, 1988 {{ref-ba}} == Сылтамалар == ;[[Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсе]]нең электрон бүлегендә * [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3548#Resource-4332 башкорт телендәге әсәрләре] ; башка чыганаклар * [http://wiki02.ru/encyclopedia/Kilmuhametov_Timergali_Abdulgalimovich/t/6765 Башкортстан (''белешмәлек'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508030325/http://wiki02.ru/encyclopedia/Kilmuhametov_Timergali_Abdulgalimovich/t/6765 |date=2014-05-08 }}{{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Килмөхәммәтов, Тимергали}} [[Төркем:Башкортстан язучылары]] [[Төркем:Башкорт язучылары]] [[Төркем:ССРБ язучылары]] [[Төркем:Русия язучылары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Зәйнәп Биишева премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган фән эшлеклеләре]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:БДУ укытучылары]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Филология фәннәре докторлары]] [[Төркем:Профессорлар]] sfo8k0i8lsyaftqdp424nevuii0b094 0 162803 6099660 4453771 2026-11-08T04:40:22Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099660 wikitext text/x-wiki {{ТП-Россия |татар исеме = Урүпинск |чын исем = {{lang-ru|Урүпинск}} |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = 150 | lat_deg = 50|lat_min = 48|lat_sec = 00 | lon_deg = 42|lon_min = 01|lon_sec = 00 | CoordAddon = type:city(41400)_region:RU | CoordScale = |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&id=3271 |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = |төбәк = Волгоград өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = Шәһәр бүлгесе |район = Урүпинск шәһәре шәһәр бүлгесе |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = [[Шәһәр]] |халәт бирле = 1929 ел{{!}}1929 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = {{ Халык саны | Урүпинск | тс }} |исәп елы = {{ Халык саны | Урүпинск | г }} |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли cастaф = |дини cастaф = |этнохороним = |сәгать поясы = |DST = |телефон коды = |ᴨyчᴛьı индексы = |ᴨyчᴛьı индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }}'''Урюпинск''' ({{lang-ru|Урюпинск}}) — [[Россия Федерациясе]]нең [[Волгоград өлкәсе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — {{ Халык саны | Урүпинск | ф }} кеше ({{ Халык саны | Урүпинск | г }}){{ Халык саны | Урүпинск | с }}. == Сәгать поясы == {{ОбъектныңСәгатьпоясы/MSK+0|Объект=Урүпинск}} <!-- == Климат == <div style=width:80%> {{Шәһәр климаты |Шәһәр= |Чыганак= | Гый_ур = | Гый_ур_явым = | Фев_ур = | Фев_ур_явым = | Мар_ур = | Мар_ур_явым = | Апр_ур = | Апр_ур_явым = | Май_ур = | Май_ур_явым = | Июн_ур = | Июн_ур_явым = | Июл_ур = | Июл_ур_явым = | Авг_ур = | Авг_ур_явым = | Сен_ур = | Сен_ур_явым = | Окт_ур = | Окт_ур_явым = | Ноя_ур = | Ноя_ур_явым = | Дек_ур = | Дек_ур_явым = | Ел_ур = | Ел_ур_явым = | Гый_ур_мин = | Гый_ур_макс = | Фев_ур_мин = | Фев_ур_макс = | Мар_ур_мин = | Мар_ур_макс = | Апр_ур_мин = | Апр_ур_макс = | Май_ур_мин = | Май_ур_макс = | Июн_ур_мин = | Июн_ур_макс = | Июл_ур_мин = | Июл_ур_макс = | Авг_ур_мин = | Авг_ур_макс = | Сен_ур_мин = | Сен_ур_макс = | Окт_ур_мин = | Окт_ур_макс = | Ноя_ур_мин = | Ноя_ур_макс = | Дек_ур_мин = | Дек_ур_макс = | Ел_ур_мин = | Ел_ур_макс = | Гый_а_макс = | Гый_а_мин = | Фев_а_макс = | Фев_а_мин = | Мар_а_макс = | Мар_а_мин = | Апр_а_макс = | Апр_а_мин = | Май_а_макс = | Май_а_мин = | Июн_а_макс = | Июн_а_мин = | Июл_а_макс = | Июл_а_мин = | Авг_а_макс = | Авг_а_мин = | Сен_а_макс = | Сен_а_мин = | Окт_а_макс = | Окт_а_мин = | Ноя_а_макс = | Ноя_а_мин = | Дек_а_макс = | Дек_а_мин = | Ел_а_макс = | Ел_а_мин = |}} </div>--> == Тарих == Шәһәр cтaтысын 1929 елдан башлап йөртә. ==Халык== {{ Халык саны |Бизәнү=standard | Урүпинск | гс }}Милләтләр (2010): урыслар (96,8%).<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-12-19 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref><ref>Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә</ref> == Тышкы сылтамалар == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] * [https://web.archive.org/web/20230927215029/http://www.mojgorod.ru/volgorad_obl/urjupinsk/index.html Урүпинск «Минем шәһәр» энциклопедиясендә] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Волгоград өлкәсе}} [[Төркем:Волгоград өлкәсе шәһәрләре]] rapz2phjkvk1urexdh82tuyd3zrvxkd 0 163143 6099736 5551233 2026-11-08T08:21:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099736 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Фәрит Хөснуллин'' | рәсем = Ф.Хөснуллин.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Фәрит Хөснуллин | тулы исем = Фәрит Мөнәвир улы Хөснуллин | һөнәр = район башлыгы | туу датасы = 12.03.1963 | туу җире = {{Туу җире|Сарман районы|Сарман районында}} [[Сарман]] [[авыл]]ы | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Мөнәвир Фатыйх улы, ''ТАССР атказанган агрономы'' | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт | башка мәгълүмат = ТР I класслы дәүләт киңәшчесе ([[2003]]). }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Хөснуллин}} '''Фәрит Хөснуллин''' (Фәрит Мөнәвир улы Хөснуллин) – [[Татарстан]]ның [[Сарман районы]] башкарма комитеты җитәкчесе ([[2014 ел]]ның декабреннан). ТР I класслы дәүләт киңәшчесе чинында ([[2003]]). == Тәрҗемәи хәле == [[1963 ел]]ның 12 мартында [[ТАССР]] [[Сарман районы]] [[Сарман]] [[авыл]]ында туган. Әтисе – М.Ф.Хөснуллин – күмәк хуҗалык рәисе, [[Татарстан Республикасының Атказанган агрономы|ТАССР атказанган агрономы]]. «Инженер-механик» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт авыл хуҗалыгы институты]]н тәмамлый ([[1985]]). [[1986]]-[[1987 ел]]ларда [[әрме|хәрби хезмәт]] үтә. == Хезмәт баскычлары == [[Файл:Ф.Хөснуллин 1.jpg|250px|thumb|right|Ф.Хөснуллин ТР премьер-министры [[Илдар Халиков]] белән. [[2014]].]] * [[Карамалы (Сарман районы)|Карамалы]] № 5 механикалаштырылган колоннада инженер-геодезист ([[1985]]-[[1986]]) * [[Сарман]] механикалаштырылган сугару оешмасында баш [[инженер]] ([[1987]]-[[1992]]) * «Булгар-Лада» АҖ «[[Сарман]]» техник хезмәт күрсәтү станциясендә мастер ([[1992]]-[[1994]]) * «Петровская» агрофирмасының «1 Май» совхозы ([[Әлмәт районы]]) җитәкчесе ([[1994]]-[[1995]]) * [[Сарман районы]]нда «8 март», [[Муса Җәлил]] исемендәге күмәк хуҗалыклары җитәкчесе ([[1995]]-[[2003]]) * «Татарстан [[сөт]]е» ААҖ филиалы – «Сарман [[сөт]] заводы» директоры ([[2003]]-[[2005]]) * «Агрокөч» ЯАҖ «[[Сарман]]» агрофирмасының башкаручы директоры ([[2005]]-[[2007]]) * [[Сарман районы]] авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе җитәкчесе ([[2007]]-[[2014]]) == Район башлыгы == * 18.11.2014 - [[Сарман районы|Сарман муниципаль районы]] башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары * 19.11.2014- [[Сарман районы|Сарман муниципаль районы]] башкарма комитеты җитәкчесе вазифаларын башкаручы * 16.12.2014 - [[Сарман районы|Сарман муниципаль районы]] башкарма комитеты җитәкчесе<ref>{{Cite web |url=http://www.sarman-rt.ru/tt/component/k2/item/5654-rayonda-yaңa-җitәkche-bilgelәnde.html |title=«Сарман» газетасы, 21.11.2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305230659/http://sarman-rt.ru/tt/component/k2/item/5654-rayonda-ya%D2%A3a-%D2%97it%D3%99kche-bilgel%D3%99nde.html |archivedate=2016-03-05 |accessdate=2014-12-25}}</ref> == Гаилә хәле == Гаиләле, ике бала үстерә. == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2014/11/19/103752/ Татарстанның Сарман районында җитәкчелек алмашынды]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://info.tatcenter.ru/whoiswho/15/2282/ ТР эшчәнлек үзәге сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305162534/http://info.tatcenter.ru/whoiswho/15/2282/ |date=2016-03-05 }} * [http://www.sarman-rt.ru/tt/component/k2/item/5654-rayonda-yaңa-җitәkche-bilgelәnde.html Районда яңа җитәкче билгеләнде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305230659/http://sarman-rt.ru/tt/component/k2/item/5654-rayonda-ya%D2%A3a-%D2%97it%D3%99kche-bilgel%D3%99nde.html |date=2016-03-05 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Сарман районы җитәкчеләре}}{{Татарстан муниципалитетлары җитәкчеләре}} {{DEFAULTSORT:Хөснуллин, Фәрит}} [[Төркем:Югары уку йортларын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның дәүләт гражданлык хезмәткәрләре]] [[Төркем:Татарстанның I класслы дәүләт киңәшчеләре]] [[Төркем:Район башлыклары]] m7489lt0ewo6ehbbeq83slvmunyp79p 0 165035 6099617 6081502 2026-11-08T02:39:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099617 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Тәлгать Туйкин'' | рәсем = Т.Туйкин.jpg. | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!-- Тәлгать Таһиров --> | рәсем язуы = Тәлгать Туйкин | тулы исем = Тәлгать Кәбир улы Туйкин | һөнәр = [[авыл хуҗалыгы]] белгече, җитәкчесе | туу датасы = 24.01.1912 | туу җире = {{туу җире|Татарстан|Татарстанда}}, {{туу җире|Лениногорск районы|Лениногорск районында}} [[Зәй-Каратай]] [[авыл]]ы | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 02.05.1990 | үлем җире = | әти = [[Кәбир Туйкин|Мөхәммәткәбир Кәрим улы]] (1878-1938) | әни = Маһирә Шакирҗан кызы (1889-1965)<ref>[http://www.r-g-d.org/T/tumanov.htm Россия генеалогия агачы сайтында]</ref> | ир = | хатын = I Сусанна Самойловна<br/> II Ш.А. Ишкулова | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Ленин ордены}} {{Кызыл Байрак ордены}}<br/> {{II дәрәҗә Ватан сугышы ордены}}{{II дәрәҗә Ватан сугышы ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small></small>{{мәгънәләр| Туйкин}} '''Тәлгать Туйкин''' (Тәлгать Мөхәммәткәбир улы Туйкин) – [[авыл хуҗалыгы]] белгече, [[Чирәм җирләрне күтәрү|чирәм җирләрне күтәрүче]], совхоз директоры, [[Ленин ордены]] кавалеры. [[1713 ел]]гы ихтилал башлыгы Туйкә батыр нәселеннән. [[Кәбир Туйкин]]ның улы. == Тәрҗемәи хәле == [[1912 ел]]ның 24 гыйнваренда [[Самар губернасы]] [[Бөгелмә өязе]] (хәзерге [[Татарстан]]ның [[Лениногорск районы]]) [[Зәй-Каратай]] авылында туган. [[Бөгелмә]] шәһәрендә урта мәктәп, [[Казан авыл хуҗалыгы институты]]н «агроном» белгечлеге ([[1936]]), [[Мәскәү]] авыл хуҗалыгы институтын «механикалаштыру һәм электрлаштыру» белгечлеге ([[1941]]) буенча тәмамлаган. == [[Бөек Ватан сугышы]]нда == [[1941 ел]]ның декабреннән башлап [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]]ның азагына кадәр фронтта була. Сугыштан майор хәрби дәрәҗәсендә кайта. == Хезмәт юлы == * [[1929]]-[[1931]] «Уңыш» күмәк хуҗалыгында кырчылык бригадиры. * [[1931]]-[[1936]] [[Казан авыл хуҗалыгы институты]] студенты. * [[1936]]-[[1941]] [[Мәскәү]] авыл хуҗалыгы институты студенты. * [[1945]]-[[1952]] [[Бөек Ватан сугышы]]ннан кайткач, [[Бөгелмә]], [[Бирск|Бөре]], [[Бәләбәй]] шәһәрләрендә [[авыл хуҗалыгы]]н механикалаштыру мәктәпләрендә укыта, директор була. * [[1952]]-[[1955]] [[Уфа]]да Урал сәнәгать идарәсендә кадрлар әзерләү бүлеге башлыгы. * [[1955]]-[[1960]] «Матрай» совхозы директоры, «Уфимский» бистәсенә нигез салучы. * [[1960]]-[[1972]] Лаеклы ялга киткәнче, [[КПСС]] [[БАССР|өлкә]] комитеты кушуы буенча [[БАССР]] эре күмәк хуҗалыкларына («[[Башнефть]]»нең Цюрупа исемендәге һәм «Тепличный» совхозлары) җитәкчелек итә.<ref>[http://ufacity.info/history/day/129307.html Уфа сайтында]</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Ленин ордены]] ([[1960]]) * [[Кызыл Байрак ордены]] * II дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]] (2) [[1974]] — «[[Хәйбулла районы]]ның атказанган чирәм җир күтәрүчесе» == Шәҗәрәсе == Ындырҗа — Тулунгуҗа — Туктагул — '''Туйкә''' — Сәет — Мостафа — Габделлатыйф — Әхмәткәрим — [[Кәбир Туйкин|Мөхәммәткәбир]] — '''Тәлгать''' — ?<ref>{{Citation |title=«Чикләрсез татарлар» сайтында |url=http://nailtimler.com/rayony_pages/leninogorsky_rayon/leninogorsky_rayon_zay_karatay_history.html |access-date=2015-02-07 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026181635/http://nailtimler.com/rayony_pages/leninogorsky_rayon/leninogorsky_rayon_zay_karatay_history.html |dead-url=yes }}</ref> == Чыганаклар == С. Сахно. Чирәм җир улы истәлегенә. «Хайбуллинский вестник», 04.02.2012.{{ref-ru}} == Сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20160305151029/http://haib-vestnik.ru/index.php?id=820:2012-02-04-03-03-23&Itemid=29&option=com_content&view=article Истәлек тактасы ачу]{{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Туйкин, Тәлгать}} [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] jcx30k72f2t4807lu3vy90l045p7s9j 0 165469 6099435 4643754 2026-11-07T14:12:44Z Әмир 15082 /* Ш. Ходайбирдин премиясе лауреатлары */ яңарту 6099435 wikitext text/x-wiki {{УК}} <small>''[[Күгәрчен районы]] хакимиятенең [[Шәһит Ходайбирдин премиясе (Күгәрчен районы)|Шәһит Ходайбирдин премиясе]] белән бутамаска.''</small> [[Файл:Ш.Ходайбирдин.jpg|150px|thumb|right]] '''Шәһит Ходайбирдин премиясе''', Шәһит Ходайбирдин исемендәге премия ({{lang-ba|Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге журналистар премияһы}}) ― [[Башкортстан]] хөкүмәте (дәүләт) бүләге. [[1996 ел]]да булдырылган. Күренекле инкыйлабчы, дәүләт эшлеклесе, язучы [[Шәһит Ходайбирдин]] (1896―1924) исемен йөртә. == Тарих == [[Файл:Ш.Ходайбирдин 1.jpg|250px|thumb|right|<small>Дипломы, күкрәк тамгасы</small>]] [[1989 ел]]ның 8 апрелендә [[БАССР]] журналистлар берлеге, гаммәви мәгълүмат чаралары хезмәткәрләренең иҗатын бәяләү максатында, Шәһит Ходайбирдин премиясе булдыру турында карар кабул итә. [[1996 ел]]дан БР министрлар кабинеты карары<ref>[http://docs.cntd.ru/document/935107187 БР министрлар кабинеты карары N 276 30.09.1996]</ref> белән премия дәүләт (республика) статусы ала. == Максаты == Иҗатларында халыкның тарихи үткәне тирән ачылган, замандашлар образлары бирелгән, икътисад, социаль тормыш, мәдәният, экология, этика мәсьәләләре кыю күтәрелгән һәм аларны чишү юллары күрсәтелгән журналистларны билгеләү өчен булдырылган. == Статус == * Премия һәр елны 3 журналистка (яки журналистлар коллективына) тапшырыла. * Лауреатларга диплом, акчалата бүләк, күкрәк тамгасы тапшырыла. * Акчалата бүләк үзгәреп тора: [[2012]]-[[2014]] елларда ''100 000'' сум булган. * 2024 елның гыйнварыннан премиянең акчалата бүләге күләме '''500 000''' сумга җиткерелә.<ref>[https://bash.bashinform.ru/news/social/2023-06-06/bash-ortostan-bashly-y-zhurnalistar-a-ya-y-yar-am-saralary-tura-ynda-i-lan-itte-3289773 Радий Хәбиров журналистарға яңы ярҙам саралары тураһында иғлан итте.] [[Башинформ]], 6.06.2023</ref><ref>[https://bash.bashinform.ru/news/culture/2023-08-16/bash-ortostan-h-k-m-tene-zhurnalistar-premiya-y-bish-tap-yr-a-arttyryldy-3390552 Башҡортостан хөкүмәтенең журналистар премияһы биш тапҡырға арттырылды.] [[Башинформ]] МА, 16.08.2023{{ref-ba}}</ref> == Ш. Ходайбирдин премиясе лауреатлары == * 70 тән артык журналист лауреат исемен алган. * Лауреат исеменә лаек булганнар арасында журналистика ветераннары - Виктор Орлов, Рәүф Насыйров, Рәис Касыймов, Раиф Бадыйков, Вячеслав Стрижевский, Алла Докучаева, [[Марсель Сәлимов]], Альфред Стасюконис, Ирина Николенко, Тамара Нефедова бар. * Лауреат исеменә республика газеталарының барысының да, кайбер шәһәр һәм район газеталары вәкилләре лаек булган. {| class="wide" !Ел !width=30%|Бүләкләнүче !width=30%|Һөнәре, вазыйфасы !width=55%|Бүләкләүнең сәбәбе |- |rowspan="3"| [[2026]] |[[Руслан Шәрәфетдинов]] |«[[Башинформ]]» МА баш мөхәррире |БСТ телеканалында «Безнең арада» авторлык рубрикасы кысаларында телетапшырулар циклы өчен |- |[[Гүзәлия Балтабаева]] |[[Башкортстан (гәҗит)|«Башҡортостан»]] газетасы хәбәрчесе |туган телне саклау, үстерү, башкорт халкының тарихы, мәдәнияте һәм рухияте турында материаллар сериясе өчен |- |[[Фаил Фәтхетдинов]] |[[«Кызыл таң» газетасы]] баш мөхәррире |хәзерге заманның актуаль проблемаларына һәм башкорт матбугаты тарихына багышланган публицистик материаллар сериясе өчен<ref>''Альфия Аглиуллина''. [https://www.bashinform.ru/news/social/2026-11-06/v-ufe-nagradili-laureatov-premii-imeni-shagita-hudayberdina-4671147 В Уфе наградили лауреатов премии имени Шагита Худайбердина.] [[Башинформ]], 6.11.2026</ref> |- |rowspan="3"| [[2025]] |[[Шамил Әхмәтшин]] |{{Тәрҗемә ителмәгән 5|На земле Салавата (газета)|«На земле Салавата»|d|Q20615388}} газетасы баш мөхәррире урынбасары |Салават районының билгеле кешеләре турында очерклар һәм мәкаләләр сериясе өчен |- |[[Артур Дәүләтбәков]] |[[Яшьлек (гәҗит)|«Йәшлек»]] газетасының баш мөхәррире |«Бельские просторы» журналында басылган «Уфа — Донбасс: безгә бу юлларны онытырга ярамый» юлъязмалары өчен |- |Гүзәл Зарипова, Гүзәл Ситдыйкова, Илнар Әхмәтгәрәев |[[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиоканалы]] коллективы |«Күперләр» иҗтимагый-сәяси проекты өчен.<ref>''Элина Әхмәтова.'' [https://bash.bashinform.ru/news/social/2025-10-21/bash-ortostanda-sh-it-ho-aybir-in-isemend-ge-premiya-laureattary-bild-le-buldy-4435430  Башҡортостанда Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары билдәле булды.] [[Башинформ]], 21.10.2025</ref> |- |rowspan="3"| [[2024]] |[[Рамил Мансуров]] |[[Ашказар (газета)|«Ашказар»]] газетасы баш мөхәррире |махсус хәрби операция геройлары турындагы мәкаләләр циклы өчен |- |Лейла Владимирова, Виталий Ермаков, Марс Камалетдинов, Дмитрий Каретко, Альбина Касыймханова, Нурислам Хәйриев, Айдар Шәрипов |{{Тәрҗемә ителмәгән 5|Башкортстан (телерадиокомпания)|«Башкортстан»|d|Q16535915}} телерадиокомпаниясе журналистлар коллективы |«Башкорт каникуллары» (Башкирские каникулы) проекты өчен |- |Роман Якимчук |[[Башинформ|«Башинформ»]] {{comment|МА|мәгълүмат агентлыгы}} махсус хәбәрчесе |иҗтимагый-сәяси, социаль-икътисадый тематикага материаллар өчен<ref>''Кира Миронова.'' [https://www.bashinform.ru/news/social/2024-10-15/v-ufe-proshla-torzhestvennaya-tseremoniya-vrucheniya-premii-imeni-shagita-hudayberdina-3968068  В Уфе прошла торжественная церемония вручения премии имени Шагита Худайбердина.] [[Башинформ]], 15.10.2024</ref> |- |rowspan="3"| [[2023]] |[[Мөнир Кунафин]] |[[Агыйдел (журнал)|«Агыйдел»]] журналы баш мөхәррире |«Бер гомер җитми икән» очеркы һәм «Кызарып чия пешкән мәл иде» юлъязмалары өчен |- |Галия Вахитова, Светлана Громова, Марина Доровских, Диләрә Зарипова, Ринат Кашапов, Лилия Курамшина, Гүзәл Хәсәнова, Наилә Юнысова |«Башкортстан» телерадиокомпаниясе журналистлар коллективы |«Тәмле. Без бергә» милләтара проекты өчен |- |Лира Гафарова, Эльвина Гафарова, Айсылу Хәсәнова. |[[Благовар хәбәрләре|«Благовар хәбәрләре»]] газетасы редакциясе журналистлары коллективы |«Үзебезнекеләрне ташламыйбыз» мәкаләләр циклы өчен<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/zurnalistlar-ocen-sahit-xodaibirdin-premiyasenen-2023-elgy-laureatlary-bilgele-5878844  Журналистлар өчен Шаһит Ходайбирдин премиясенең 2023 елгы лауреатлары билгеле.] [[Татар-информ]], 9.11.2023</ref> |- |rowspan="3"| [[2022]] |Тәлгат Сәгыйтов | журналистика ветераны |«Хәтер ипкендәре» хатирәләр җыентыгы өчен |- |Фәнзил Санъяров | галим, филология фәннәре кандидаты |замандашлар турында мәкаләләр циклы өчен |- |Айгөл Усманова | журналист |мәдәният һәм мәгариф эшлеклеләренә багышланган телефильмнар һәм мәкаләләр өчен<ref> [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-11-03/f-l-zhurnalistar-a-sh-it-ho-aybir-in-isemend-ge-premiya-tapshyryldy-3015305  Өфөлә журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырылды.] Башинформ, 3.11.2022{{ref-ba}}</ref> |- |rowspan="3"| [[2021]] |Даян Мәҗитов |«Бәрәкәт» журналын нигезләүче |әхлакый тәрбия, гаиләне ныгыту, саклау, тел һәм мәдәниятне үстерү, хәйриячелек турындагы материаллары өчен |- |Татьяна Никитина |«Тамыр» телеканалы мөхәррир |«преград.net», «ЭТНОкраса», «Гора Новостей» программалары өчен |- |Кәримә Усманова |«Башкортстан» гәзитенең үз хәбәрчесе |көньяк-көнчыгыш районнарның социаль-икътисади үсешен сурәтләгән мәкаләләре өчен<ref>''Ләйлә Аралбаева.'' [https://bash.bashinform.ru/news/social/2021-10-13/bash-ortostanda-sh-it-ho-aybir-in-isemend-ge-premiyany-2021-yyl-y-laureattary-bild-le-buldy-2547203  Башҡортостанда Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияның 2021 йылғы лауреаттары билдәле булды.] Башинформ, 13.10.2021{{ref-ba}}</ref> |- |rowspan="3"| [[2020]] |Эмилия Завричко |«Молодежная газета» басмасы хәбәрчесе |социаль әһәмиятле темаларга мәкаләләре өчен |- |Нур Кадербаев |«Яшьлек» гәзите хәбәрчесе |спорт тематикасына мәкаләләр циклы өчен |- |[[Зөһрә Котлыгилдина]] |журналист, шагыйрь һәм балалар язучысы |«Сугыш балалары сөйли» китабы өчен<ref>''Ләйлә Аралбаева.'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2020-10-07/bash-ortostanda-2020-yyldy-sh-it-ho-aybir-in-isemend-ge-premiya-laureattary-bild-le-buldy-1732773 Башҡортостанда 2020 йылдың Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары билдәле булды. Башинформ, 7.10.2020]</ref> |- |rowspan="3"| [[2019]] |Рәфыйк Әхмәтшин |БР юлдаш телеканалы хәбәрчесе |телерепортажлар сериясе өчен |- |Азат Гыйззәтуллин |«Башинформ» МА хәбәрчесе |мәкаләләр сериясе өчен |- |Фәнүз Хәбибуллин |«Кызыл таң» гәзите редакциясенең сәясәт бүлеге мөдире |мәкаләләр сериясе өчен<ref>''Айбулат Ишназаров.'' [http://www.ye02.ru/online/19483-byjyl-zhurnalistary-shit-hoajbirin-isemendge-premijayn-kem-alasa.html Быйыл журналистарҙың Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһын кем алды?]{{Deadlink|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Яшьлек (гәҗит)|«Йәшлек»]], 11.10.2019]</ref> |- |rowspan="3"| [[2018]] |Энгель Зәйнетдинов |галим-икътисадчы |«Башкирская нефть и ее первопроходцы (18-20 вв.)» (Д. И. Михайлов белән автордашлыкта) китабы өчен |- |Миләүшә Хәбилова |«Кичке Уфа» гәзите хәбәрчесе |публицистик мәкаләләр сериясе өчен |- |Венера Ситдыйкова |«Юлдаш» радиосы комментаторы |«Башкортлар», «Рухият», «Язмышларда — ил тарихы» тапшырулары өчен<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2018-10-05/respublikala-sh-it-ho-aybir-in-isemend-ge-premiya-laureattary-bild-le-buldy-1727868 Республикала Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары билдәле булды. Башинформ, 5.10.2018]</ref> |- |rowspan="3"| [[2017]] |Марина Воронова |«Стерлитамакский рабочий» хәбәрчесе |замандашлар, аларның уңай эшләре турындагы язмалары өчен |- |[[Ләйлә Аралбаева]] |«Башинформ» МА күзәтүчесе |БР мәдәнияте, читтә яшәгән якташлар турындагы мәкаләләре өчен |- |[[Фәнил Күзбәков]] |БДУ профессоры |журналистикага, табигатьне саклауга багышланган мәкаләләре өчен<ref>[https://www.azatliq.org/a/28786110.html Азатлык Радиосы, 11.10.2017]</ref> |- |rowspan="3"| [[2016]] |Гөлназ Данилова |«Российская газета»ның Уфа бүлекчәсе өлкән хәбәрчесе |генерал-майор [[Миңлегали Шайморатов|Миңлегали Шәйморатов]] турындагы яңа язмалары өчен |- |Фәүзия Мөхәммәтшина |«Киске Өфө» газетасы хәбәрчесе |заманның көнүзәк мәсьәләләрен күтәргән аналитик мәкаләләре өчен |- |Гүзәл Хәмитова |Башкортстан юлдаш телевидениесенең бүлек мөдире |телевидениедә иҗат иткән тапшырулар шәлкеме өчен<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/906673/ «Башинформ» МА ААҖ, 10.10.2016]</ref> |- |rowspan="3"| [[2015]] |Гүзәл Агишева |«Труд» газетасының бүлек мөдире |БР рухи мирасын саклауга һәм [[Мәскәү]]дә аның уңай имиджын булдыруга ярдәм итүче [[Башкортстан|БР]] якташлары турында мәкаләләр шәлкеме өчен |- |Рамилә Мусина |[[Белорет]] мәгълүмат үзәгенең [[Урал (газета, Белорет)|«Урал»]] газетасы хәбәрчесе |«Урал» газетасында басылган публицистик мәкаләләре өчен |- |Юрий Нестеренко<ref>[http://www.bashinform.ru/bash/771811/ «Башинформ» сайтында]</ref> |[[Стәрлетамак районы]] мәгълүмәт үзәгенең «[[Авыл тормышы (гәҗит)|Авыл тормышы]]» газетасы фотохәбәрчесе |«Алар Ватаны өчен көрәште», «Ватан кайдан башлана...», «Спорт — көчсезләр өчен түгел» фотосурәтләр шәлкеме өчен |- |rowspan="3"| [[2014 ел|2014]] |Людмила Кашапова |«Молодёжная газета» бүлек мөдире |«үсеп килүче буынны патриотик тәрбияләүгә юнәлгән һәм БР социаль-иктисадый үсеше мәсьәләренә багышланган мәкаләләр шәлкеме өчен» |- |Олег Төхфәтуллин |[[«Кызыл таң» газетасы]] бүлек мөдире |«Язмышым да, шатлыгым да – авылым» китабына кергән мәкаләләре өчен |- |Хәйдәр Тапаков<ref>[http://www.bashinform.ru/news/665941/ 2014 ел өчен лауреатлар билгеле булды]</ref> |«Атайсал» газетасы ([[Сибай]]) баш мөхәррире |«Утоли моя печали» китабына кергән мәкаләләр шәлкеме өчен |- |rowspan="3"| [[2013 ел|2013]] |Радис Ногманов |[[«Өмет» (Уфа)|«Өмет»]] газетасы баш мөхәррире |«Янарга икән янарга» китабы өчен |- |Айрат Нурмөхәммәтов |[[Башкортстан (газета)|«Башкортостан»]] газетасы фотохәбәрчесе |[[Башкортстан (газета)|«Башкортостан»]] газетасында замандашлар турында фотолар шәлкеме өчен |- |Зөлфия Рәхмәтуллина<ref>{{Citation |title=Күгәрчен районы мәдәният бүлеге сайтында |url=http://kulturarb.com/news/sostojalos_vruchenie_premii_imeni_shagita_khudajberdina/2013-10-26-465 |access-date=2015-02-15 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305083545/http://kulturarb.com/news/sostojalos_vruchenie_premii_imeni_shagita_khudajberdina/2013-10-26-465 |dead-url=yes }}</ref> |«Башкортстан» ДТРК бүлек мөдире |«Телеүзәк», «Йолдыз ядкәре», «Алло, сезне Юлдаш тыңлый» тапшырулар шәлкеме өчен |- |rowspan="3"| [[2012 ел|2012]] |Зөһрә Арсаева |«Юлдаш» радиосы хәбәрчесе |«Туган як», «Сделано в Башкортостане» тапшырулыры өчен |- |Дамир Шәрәфетдинов |журналист |«җәмгыятьтә татулык, Башкортстаның социаль-икътисадый үсеше мәсьәләлрен яктырткан хезмәтләре өчен» |- |Рәзифә Сәхапова<br/>Илдус Тимерханов<ref>{{Citation |title=Стерлеград сайтында |url=http://sterlegrad.ru/newsrb/34377-v-bashkirii-zhurnalistam-vrucheny-premii-imeni-shagita-hudayberdina.html |access-date=2015-02-15 |archive-date=2022-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527163156/https://sterlegrad.ru/newsrb/34377-v-bashkirii-zhurnalistam-vrucheny-premii-imeni-shagita-hudayberdina.html |dead-url=yes }}</ref> |журналистлар |«Базы буе-бөдрә тал» китабы өчен |- |rowspan="3"| [[2011 ел|2011]] |Венера Ильясова<br/>Эмиль Мусин<br/>Ләлә Латыйпова<br/>Алексей Шильников |«Туймазинский вестник» журналистлары |«үз үрнәкләрендә әхлакый һәм рухый үсешкә өндәүче, гомумкешелек кыйммәтләрен раслаучы замандашлар образларына багышланган мәкаләләр шәлкеме өчен» |- |Фәнүр Гыйльманов |[[«Кызыл таң» газетасы]] үз хәбәрчесе |100 мәкаләне эченә алган «Такова жизнь» китабы өчен |- |Сибагат Рахмангулов |«Йәшлек» газетасы үз хәбәрчесе |«Ямалда каен да үсми» очерклар шәлкеме өчен |- |rowspan="3"| [[2010 ел|2010]] |Лена Габдрахманова |журналист |«Ничек яшисең, башкорт авылы» мәкаләләр шәлкеме өчен |- |Гөлчәчәк Ханнанова |«КоммерсантЪ-Башкортостан» журналисты |«иҗтимагый-сәяси темага язылган мәкаләләре өчен» |- |Азат Ярмуллин<ref>[http://www.bashinform.ru/news/307837/ Башинформ сайтында]</ref> |журналист |«Мөхтәри Башкортстан байрагы астында» китабы өчен |- |rowspan="3"| [[2009 ел|2009]] |Юрий Ергин |БДУ доценты |«БР мәдәните һәм мәгарифе тарихына багышланган мәкаләләре өчен» |- |Таһир Ишкинин |Уфа хакимияте белгече |«Киске Өфө» газетасында «Атна кайтавазы» рубрикасында чыккн мәкаләләре өчен |- |Флюра Солтанова |«Башкортстан» ДТРК радиохәбәрчесе |«Ватандашлар», «Ядкәр» радиотапшырулары өчен |- |rowspan="3"| [[2008 ел|2008]] |Радик Вахитов |УАИ доценты |«Под крыло двуглавого орла» китабы өчен |- |Андрей Ничков |«Молодёжная газета» журналисты |«Гаилә елына багышланган мәкаләләре өчен» |- |Бану Каһарманова |«Йәшлек» газетасы үз хәбәрчесе |«Гаилә елына багышланган мәкаләләре өчен» |- |rowspan="3"| [[2007 ел|2007]] |[[Әхмәр Үтәбай]] |язучы |«Киске Өфө» газетасы «Диалог» рубрикасында басылган хезмәтләре өчен |- |Тәлгать Шахманов |«Юшатыр» газетасы җаваплы мөхәррире |«Шагали Шакман мирасчылары» китабы өчен |- |Марина Шумилова<ref>[http://kuglib.ru/load/laureaty/laureaty_premii_im_sh_khudajberdina/laureaty_premii_im_sh_khudajberdina_2007_goda/36-1-0-278 Күгәрчен районы мәдәният бүлеге сайтында]</ref> |«Башинформ» бүлек мөдире |«Башкириянең [[Русия]]гә ирекле кушылуына 450 еллыкка багышланган мәкаләләр шәлкеме өчен»<ref>БР хөкүмәте карары N 1098-р 03.10.2007</ref> |- |rowspan="3"| [[2006 ел|2006]] |Ю.Н. Коваль |«Бельские просторы» журналы үз хәбәрчесе |«әхлак-патриотик тәрбиягә багышланган мәкаләләре өчен» |- |Т.А. Үлмәсбаева |«Юлдаш FМ» радиосы баш мөхәррире |«якташларына ([[Күгәрчен районы]]) багышланган тапшырулары өчен» |- |Г.Г.Янбаева |«Киске Өфө» газетасы үз хәбәрчесе |«Сердце полно сострадания» китабы өчен<ref>БР хөкүмәте карары N 962-р 02.10.2006</ref> |- |rowspan="4"| [[2005 ел|2005]] |[[Әлфия Акбутина|Ә.Н. Акбутина]] |[[Башкортстан (гәҗит)|«''Башҡортостан''»]] газетасы баш мөхәррире урынбасары |[[ЮНЕСКО]] линиясе буенча [[Аурупа]] илләренә сәяхәтнамәләре өчен |- |Т.И. Нефедова | |республиканың атаклы кешеләре турында мәкаләләре өчен |- |Р.Х. Сәгыйтов |«Башкортстан» ДТРК |«Үткән заман» радиотапшырулары өчен |- |А.Р. Юлдашбаева |БР язучылар берлеге рәисе урынбасары |«Башкортостан на геополитической карте» тапшырулары шәлкеме өчен<ref>БР хөкүмәте карары N 904-р 04.10.2005</ref> |- |rowspan="3"| [[2004 ел|2004]] |А.Р. Аллаяров |«Башкортстан» ДТРК |«Уфа балалар приютында тәрбияләнүчеләргә багышланган хезмәтләре өчен» |- |И.В. Николенко |«Республика Башкортостан» нәшрият йорты |«[[Салават Юлаев]]ның 250 еллыгына багышланган очерклары өчен» |- |З.М. Тимербулатова |[[Илеш районы|Илеш]] мәгълүмат үзәге |«[[Истоки (газета, Уфа)|Истоки]]» зазетасындагы ГМЧ турында мәкаләләре өчен<ref>БР хөкүмәте карары N 888-р 06.10.2004</ref> |- |rowspan="3"| [[2003 ел|2003]] |Т.П. Морозова |«Стерлитамакский рабочий» |«социаль мәсьәләләргә багышланган мәкаләләре өчен» |- |С.Л. Мушкина |«Башкортстан» ДТРК |«социаль якланмаганнарга багышланган фильмнары өчен» |- |И.К. Фазлетдинов |[[«Кызыл таң» газетасы]] |социаль–икътисад мәсьәләләрен яктырткан өчен<ref>БР хөкүмәте карары № 972-р 06.10.2003</ref> |- |rowspan="3"| [[2002 ел|2002]] |Г.Т. Батталова |«Бельские просторы» журналы үз хәбәрчесе |«II Башкорт корылтаена багышланган фильмнары өчен» |- |Ф.Ш. Латыйпова |[[Башкортстан (газета)|«Башкортостан»]] газетасы |«Изгелекләр генә эзлимен» китабы өчен |- |Л.В. Петровская | |«ТУ-154 авиаһәлакәте (02.07.2002) турында язган хезмәтләре өчен»<ref>БР хөкүмәте карары № 891-р 01.10.2002</ref> |- |rowspan="3"| [[2001 ел|2001]] |Д.Г. Арсланова |«Башкортостан кызы» |«социаль мәсьәләләргә багышланган мәкаләләре өчен» |- |А.Б. Стасюконис |«Республика Башкортостан» |«Портреты на фоне войны» китабы өчен |- |Р.Б. Хәкимов |[[«Кызыл таң» газетасы]] |«Курск көймәсендә һәлак булган якташларга багышланган очерклар өчен»<ref>БР хөкүмәте карары № 954-р 04.10.2001</ref> |- |rowspan="2"| [[2000 ел|2000]] |Фәрит Вахитов | | |- |Флүзә Мырзабаева | | |- |rowspan="4"| [[1999 ел|1999]] |[[Рәшидә Мәһәдиева]] | | |- |Салават Тупеев | | |- |Ризван Хаҗиев | | |- |Юрий Узиков |журналист |«Исторические памятники Уфы» китабы өчен |- |rowspan="3"| [[1998 ел|1998]] |Зиф Имамов | | |- |[[Марсель Сәлимов]] | | |- |Сәлмән Ярмуллин | | |- |rowspan="3"| [[1997 ел|1997]] |Сергей Манзуров |«Сибайский рабочий» газетасы хәбәрчесе | |- |Вячеслав Стрижевский<br/>Илүзә Капкаева<br/>Алла Докучаева |«[[Вечерняя Уфа (газета)|Вечерняя Уфа]]» газетасы журналистлары | |- |Рима Сәрвәрова |«Башкортстан» ДТРК радио хезмәте башлыгы | |- |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://kuglib.ru/load/laureaty/laureaty_premii_im_sh_khudajberdina/1/36-1-0-203 Ш. Ходайбирдин премиясе турында нигезләмә] [[Төркем:Башкортстан дәүләт бүләкләре]] [[Төркем:Әдәби премияләр]] [[Төркем:Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреатлары]] g5bykykn28i2ajbw5eqz8ox3vpluoc7 0 165873 6099723 4077091 2026-11-08T07:56:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099723 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = ''Фәридә Зәбирова'' | рәсем = Ф.Зәбирова.jpg | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!—Фәридә Зәбирова--> | рәсем язуы = Фәридә Зәбирова | тулы исем = Фәридә Мөхәммәт кызы Зәбирова | һөнәр = мигъмарчы | туу датасы = 11.02.1954 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан|Казанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 27.06.2021 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = '''улы''' Дмитрий | бүләк һәм премияләр = [[ТР атказанган архитекторы]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Зәбирова}} '''Фәридә Зәбирова''' (Фәридә Мөхәммәт кызы Зәбирова) – мигъмарчы, [[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|Татарстанның атказанган архитекторы]]. Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетының өлкән укытучысы. Татарстан мигъмарчылар берлеге идарәсе рәисе. [[Россия]] архитектура мирасы академиясе мөхбир-әгъзасы ([[2000]]). [[Россия]] архитектура-төзелеш академиясе киңәшчесе ([[2009]]). ТР җәмәгать пулаты әгъзасы ([[2012]]).<ref>{{Citation |title=ТР Дәүләт советы карары 24.12.2012 № 2586-IV ГС |url=http://www.rt-online.ru/add_material/documents/document-100/71311/ |access-date=2015-02-26 |archive-date=2013-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131010085612/http://rt-online.ru/add_material/documents/document-100/71311/ |dead-url=yes }}</ref> == Тәрҗемәи хәле == [[1954 ел]]ның 11 февралендә [[Казан]]да туган. Әтисе мулла булган. Энесе ― [[Казан кирмәне]]нең баш архитекторы [[Рөстәм Зәбиров]]. [[Казан төзүче-инженерлар институты]]ның архитектура факультетын тәмалаган ([[1976]]). == Хезмәт юлы == * [[1977]]-[[1980]] Татарстан махсуслашкан фәнни-реставрация остаханәсендә мигъмарчы. * [[1981]]-[[2001]] Казан шәһәр шурасы башкарма комитетының баш архитектура-планлаштыру идарәсендә: бүлекчә мөдире, бүлек мөдире, ядкәрләрне саклау идарәсе башлыгы. * [[2001]]-[[2009]] ТР төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгында: архитектура һәм шәһәр төзелеше идарәсендә, [[2005|2005 елга кадәр]] мирасны саклау идарәсе башлыгы. * [[2005]]-[[2009]] ТР төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгында архитектура һәм проект документациясен килештерү бүлеге киңәшчесе. * [[2008 ел]]дан Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетының шәһәр төзелеше һәм авыл торак пунктларын планлаштыру кафедрасы өлкән укытучысы. * [[2009]] «Зәбир» ААҖ директоры.<ref>[http://www.rusprofile.ru/id/311294 Руспрофиль сайтында]</ref> == Хезмәтләре == * [[1977]]-[[1979]] [[Биләр]]дәге Кәрван-сарай һәм җәмигъ мәчетен консервацияләү ([[Альфред Халиков|А.Х. Халиков]], [[Ситдыйк Айдаров|С.С. Айдаров]] җитәкчелегендә) * [[1977]]-[[1978]] [[Казан кирмәне]]ндә [[Казан]] [[хан]]нары мавзолейларын консервацияләү. * [[1979]] [[Биләр]] шәһәрлеге ядкәрләрен саклау зонасы проекты. * [[1988]] [[Казан]] тарихи һәм мәдәни ядкәрләрен саклау проекты. * [[1990]]-[[1996]] [[Казан кирмәне]], [[Иске Татар бистәсе]], [[Зөя (шәһәрчек)|Зөя]] утрау-шәһәрен саклау һәм үстерү концепциясен эшләүчеләр төркеме җитәкчесе.<ref>[http://www.kazved.ru/article/43663.aspx [[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]], 07.03.2013]</ref> * [[2007]]-[[2010]] [[Казан]], [[Алабуга]], [[Чистай]], [[Лаеш]], [[Биләр]], [[Болгар]] генераль планнарында тарихи-мәдәни мирасны саклау бүлеген язу. * [[2012]] [[Болгар]] шәһәрлеген, [[Зөя (шәһәрчек)|Зөя]] утрау-шәһәрен саклау проекты. * [[2012]]- [[2013]] [[Чистай]], [[Алабуга]], [[Тәтеш]], [[Лаеш]] мәдәни мирасы ядкәрләрен саклау проекты. * [[1993]]-[[2013]] [[Казан кирмәне]]ндә губернатор сарае, туп ишегалды комплексларын яңадан кору проектларын эшләү. [[Кекин йорты]], [[Мәрҗани мәчете]], Адмиралтейство, Каменев, Бәхтиев, Дротаевский йортлары, Урванов, Юнысов, Борнаев, Хохорин утарларын торгызу проектлары белән җитәкчелек итү.<ref>{{Cite web |url=http://www.kgasu.ru/sved/person/8193/ |title=КГАСУ сайтында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250412220555/http://www.kgasu.ru/sved/person/8193/ |archivedate=2025-04-12 |accessdate=2015-02-26}}</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстанның атказанган архитекторы]] == Вафаты == 2021 елның 27 июнендә Казанда [[Коронавируслар|коронавирустан]] вафат булган. [[Яңа бистә зираты (Казан)|Казанның Яңа бистә татар зиратында]] җирләнгән<ref>[https://www.azatliq.org/a/31330562.html Фәридә Зәбирова тырышлыгы белән Казаныбызда бик күп тарихи биналар сакланып калды.] [[Азатлык радиосы]], 29.06.2021</ref>. == Сылтамалар == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/133591/%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 Зур биография белешмәлеге] * [https://web.archive.org/web/20250412220555/http://www.kgasu.ru/sved/person/8193/ КГАСУ сайты] == Моны да карагыз == [http://www.kazved.ru/article/43663.aspx Ф. Зәбирова белән әңгәмә] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Зәбирова, Фәридә}} [[Төркем:Татарстанның атказанган архитекторлары]] [[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Иҗади берлекләр рәисләре]] 6xcbxe0b3v68m00smn4ea9sx59qavfp 0 166341 6099776 5839549 2026-11-08T09:57:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099776 wikitext text/x-wiki [[Рәсем:Ijn surgeon.JPG|Хирург гамәлият вакытында|right|150px|thumb]] '''Хирург''' ({{lang-grc|χερί}} — кул + {{lang-grc|ἔργον}} — эш, гамәл; шулай ук ''җәррах'' дигән варианты да очрый<ref>[http://www.gabdullatukay.ru/index.php?id=4533&Itemid=50&option=com_content&task=view [[Габдулла Тукай]]га багышланган сайтта: "...бик зур эш эшләргә әзерләнгән оста '''җәррах''' (Җәррах — хирург.) шикелле..."]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/sarai.php |title=Алтын Урда бөек татар шагыйре Саиф Сараи (1321-1396) иҗатында: "... Бер кешенең тешен чәкиб '''җәррах''' Чыкарыр булса, бел – нидер хале..." |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305022226/http://kitap.net.ru/sarai.php |archivedate=2016-03-05 |accessdate=2015-03-28}}</ref><ref>[http://matbugat.ru/news/?id=1845 "...1996 елда мине Һамбургка (Германиягә) йөрәгемә гамәлият (операция) ясарга алып киттеләр. Атаклы җәррах (хирург) Кальмар әфәнде әйтүенә караганда, ул җитәкләгән йөрәк институтында 90-95 яшьтәгеләргә дә гамәлият ясыйлар икән..."]</ref>) — авыруларны һәм травмаларны хирургиялык гамәлият (операция) юлы белән дәвалау һәм диагноз кую буенча махсус хәзерләүне үткән [[табиб]]-белгеч. Хирурглар [[табиб]], [[теш табибы]], [[подолог]] яки [[ветеринар]] була алалар. Хәзерге заманда роботлаштырылган хирургия зур үсеш ала. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Табиблар]] {{Medicine-stub}} mvd2fwk5lt3msz8ivnd0o53u5seizj0 0 166828 6099687 5507558 2026-11-08T05:55:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099687 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фидан Гафаров | рәсем = Ufa-Song of the Year 2017-Radio Yuldash 78.jpg | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--Фидан Гафаров--> | рәсем язуы = Фидан Гафаров | тулы исем = Фидан Сафа улы Гафаров | һөнәр = драма артисты, җырчы | туу датасы = 12.10.1947 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Дүртөйле районы|Дүртөйле районында}}, [[Яңа Уртай]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = [[РФ]], [[БР]], {{үлем җире|Уфа|Уфада}} | әти = | әни = | ир = | хатын = Фәридә Хәбибулла кызы (?―2022)<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-08-24/f-l-fidan-afarovty-h-l-l-efete-ba-yyly-a-k-sk-n-2920990 Өфөлә Фидан Ғафаровтың хәләл ефете баҡыйлыҡҡа күскән.] «Башинформ» МА, 24.08.2022</ref> | балалар = ''уллары'' Айбулат, [[Азамат Гафаров|Азамат]], ''БР халык артисты''; ''кызы'' | бүләк һәм премияләр =[[Файл:Narodny artist RSFSR.png|20px|РСФСР халык артисты (1984)]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты (1994)]][[Файл:BashNarodArt1.jpg|20px|БАССР халык артисты (1980)]]{{Салават Юлаев премиясе}}[[Файл:Орден Дружбы народов (Башкортостан).jpg|25px|БР Халыклар дуслыгы ордены (2022)]]{{Салават Юлаев ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гафаров}} '''Фидан Гафаров''', Фидан Сафа улы Гафаров (''Фида́н Сафи́ч Гафа́ров, [[1947 ел]]ның [[12 октябрь|12 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Дүртөйле районы]], [[Яңа Уртай]] ― [[2025 ел]]ның [[27 апрель|27 апреле]], [[РФ]], [[БР]], [[Уфа]]'') — [[татар]] драма артисты, җырчы, [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Гафури театрының]] ([[Уфа]]) әйдәүче артисты. БАССР ([[1980]]), РСФСР ([[1984]]), Татарстанның ([[1994]]) халык артисты. [[Салават Юлаев премиясе]] лауреаты ([[1981]]). «Уфа шәһәренең мактаулы гражданы» (2020). == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ф.Гафаров.jpg|200px|thumb|right|Фидан Гафаров]] [[Файл:Ф.Гафаров 1.jpg|200px|thumb|right|<small>«Бәхет хакы» спектаклендә Зариф ролендә</small>]] [[Файл:Ф.Гафаров 2.jpg|200px|thumb|right|<small>Фидан Гафаров</small>]] 1947 елның 12 октябренда Башкортстан АССР [[Дүртөйле районы]] [[Яңа Уртай]] авылында туган. [[Уфа сәнгать укуханәсе]]нең театр бүлеген (''[[Илшат Йомагулов|И.Х. Йомагулов]] курсы'') тәмамлаган ([[1966]]). == Хезмәт юлы == * [[1967 ел]]дан [[Башкорт дәүләт академия драма театры|М. Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрында]] эшли. * [[1991]] шәхси музыкаль кәмит гастроль театрына нигез куеп карый.<ref>{{Cite web |url=http://admdurtuli.ru/?part_id=704,444,1024 |title=Дүртөйле районы рәсми сайтында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230824044150/https://admdurtuli.ru/?part_id=704,444,1024 |archivedate=2023-08-24 |accessdate=2015-03-26}}</ref> * Соңгы вакытта шагыйрә [[Ләйлә Дәүләтова]] белән концертлар оештыра.<ref>«[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]», № 12, 19.03.2015</ref> Концертларын күбесенчә татарлар яшәгән төбәкләрдә оештырса да, сәхнәдән бары тик башкорт телендә җырлый.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://new.beznen.ru/basma/2013-41/f-gafarov-isteleklerennen/ |access-date=2015-03-27 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151619/http://new.beznen.ru/basma/2013-41/f-gafarov-isteleklerennen/ |dead-url=yes }}</ref> == Иҗаты == Җырга-моңга сәләтле лирик-драматик каһарманнарны уйный. Төп рольләрне башкаручы зур сәхнә остасы. Югары дәрәҗәдә талантка ия актёр. Матур тышкы кыяфәте, музыкага сәләтле һәм хискә бай булуы Ф. Гафаровка истә калырлык образлар тудырырга ярдәм итә. ==== Репертуар ==== Драматургиянең төрле жанрларына караган әсәрләрдә 100 гә якын рольне башкара. * ''Илһам'' «Мәхәббәт турында җыр» [[Әнгам Атнабаев|Ә. Атнабаев]] ('''дебют''', [[1968]]). * ''Хәлил'' «[[Галиябану (спиктәкел)|Галиябану]]» [[Мирхәйдәр Фәйзи|М. Фәйзи]]. * ''Булат'' «[[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|Зәңгәр шәл]]» [[Кәрим Тинчурин|К. Тинчурин]]. * ''Искәндәр'' «Тапшырылмаган хатлар» [[Гадел Кутуй|Г. Кутуй]]. * ''Заһир'' «Галия» [[Таһир Ахунҗанов|Т. Таһиров]] — [[Рифкать Исрафилов|Р. Исрафилов]]. * ''Камил'' «Айсылуның айлы кичләре» [[Ибраһим Абдуллин|И. Абдуллин]]. * ''Ромео'' «Ромео һәм Джульетта» [[Уильям Шекспир|У. Шекспир]] — [[Шәүрә Мортазина|Ш. Мортазина]]. * ''Солдат'' «Аналар көтәләр улларын» [[Әсгать Мирзаһитов|Ә. Мирзаһитов]]. * ''Лиола'' «Лиола» Луиджи Пиранделло. * ''Фәйзи'' «Рәйсә +Фәйзи» [[Нәҗип Асанбаев|Н. Асанбаев]]. * ''Зөлкәрнәй'' «Тиле яшлек» [[Ибраһим Абдуллин|И. Абдуллин]]. * ''Галимҗан'' «Башмагым» [[Хәбибулла Ибраһимов|Х. Ибраһимов]]. * ''Альберт Маратович'' «Алдан түлим!» Н.М. Птушкина. * ''Ричард Галин'' «Айгөл иле» [[Мостай Кәрим|М. Кәрим]]. * ''Укап'' «Салават. Өн аралаш җиде төш» [[Мостай Кәрим|М. Кәрим]]. * ''Эрот'' «Ташлама утны, Прометей!» [[Мостай Кәрим|М. Кәрим]]. * ''Котлыәхмәт'' «Кыз урлау» [[Баязит Бикбай|Б. Бикбай]]. * ''Зубков'' «Ярлыкау» [[Мостай Кәрим|М. Кәрим]] — [[Рифкать Исрафилов|Р. Исрафилов]]. * ''Марат'' «Язмышлардан узмыш бар!..» [[Мостай Кәрим|М. Кәрим]] — [[Рифкать Исрафилов|Р. Исрафилов]]. * ''Зариф'' «Бәхет бәясе» [[Халисә Мөдәррисова|Х. Мөдәррисова]]. == Фильмографиясе == * [[1981]] «[[Алтын атлы җайдак]]» (''Всадник на золотом коне'') реж. В. Журавлёв («Мосфильм») — ''Алтындуга''.<ref>[http://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/253694/bio Кино-театр.ру сайтында]</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * БАССР атказанган артисты ([[1972]]). * БАССР халык артисты ([[1980]]). * РСФСР халык артисты ([[1984]]). * Татарстанның халык артисты ([[1994]]). * [[Салават Юлаев премиясе]] ([[1981]]) — [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Гафури театрында]] куелган «Язмышлардан узмыш бар!» ([[Мостай Кәрим|М. Кәрим]]-[[Рифкать Исрафилов|Р. Исрафилов]]) спектаклендә уйнаган өчен (''иҗади төркем эчендә''). * «Бәллүр сандугач» фестивале ([[2007]]) — лауреат (башкорт эстрадасы үсешенә керткән хезмәте өчен).<ref>[http://kulturarb.com/publ/biografii/fidan_gafarov_maehstro_bashkirskoj_sceny_k_65_letiju_narodnogo_artista/18-1-0-104 Күгәрчен районы мәдәният бүлеге сайтында]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Салават Юлаев ордены]] ([[2017 ел|2017]])<ref>[http://www.bashinform.ru/news/1098005-v-ufe-legendarnykh-artistov-nuriyu-irsaevu-i-fidana-gafarova-nagradili-ordenami/ Өфөлә легендар артистар Нурия Ирсаева һәм Фидан Ғафаров ордендар менән бүләкләнде.] bashinform.ru, 26.12.2017{{ref-ru}}{{ref-ba}}</ref> * «Уфа шәһәренең мактаулы гражданы» (2020)<ref>[http://bashdram.ru/news/fidan-gafarov-pochetnyj-grazhdanin-ufy.html Фидан Гафаров - «Уфа шәһәренең мактаулы гражданы».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200721204133/http://bashdram.ru/news/fidan-gafarov-pochetnyj-grazhdanin-ufy.html |date=2020-07-21 }} [[Гафури театры]] сайты, 23.06.2020{{ref-ru}}{{ref-ba}}</ref> * [[«Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены|«Башкортстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены]] (2025, вафатыннан соң)<ref>''Ляйсан Закирова.'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-04-29/v-ufe-zavershilas-traurnaya-tseremoniya-proschaniya-s-fidanom-gafarovym-4217909 В Уфе завершилась траурная церемония прощания с Фиданом Гафаровым.] [[Башинформ]], 29.04.2025</ref> == Шәхси тормышы == Өйләнгән. Хатыны Фәридә Хәбибулла кызы (?―2022)<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]].'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-08-24/f-l-fidan-afarovty-h-l-l-efete-ba-yyly-a-k-sk-n-2920990 Өфөлә Фидан Ғафаровтың хәләл ефете баҡыйлыҡҡа күскән.] [[Башинформ|«Башинформ» МА]], 24.08.2022</ref>. Балалары: ''уллары'' Айбулат (''фаҗигале рәвештә үлгән''), [[Азамат Гафаров|Азамат]], ''БР халык артисты''; ''кызы'' Самира (башка хатын-кыздан)<ref>[https://dzen.ru/a/Z1Sakb_wbHNjR9af Фидан Гафаров: «Теряешь контроль, в результате рождается ребенок».] Взгляд из Казани, 7.12.2024{{ref-ru}}</ref>. == Вафаты == 2025 елның 27 апрелендә 77 яшендә Уфада вафат<ref>''[[Ләйлә Аралбаева|Лейла Аралбаева.]]'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-04-27/v-ufe-umer-narodnyy-artist-bashkortostana-fidan-gafarov-4215110 В Уфе умер народный артист России и Башкортостана Фидан Гафаров.] [[Башинформ]], 27.04.2025{{ref-ru}}</ref>. Туган ягы Дүртөйле районы [[Яңа Уртай]] авылы зиратында җирләнә<ref>''Лейла Аралбаева.'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2025-04-27/stalo-izvestno-gde-i-kogda-v-ufe-prostyatsya-s-fidanom-gafarovym-4215166 Стало известно, где и когда в Уфе простятся с Фиданом Гафаровым.] Башинформ, 27.04.2025</ref>. == Хәтер == * [[2026 ел]]ның 17 гыйнварында билгеләнеп үтелә башлаган Артист көне алдыннан Мәҗит Гафури исемендәге [[Башкорт дәүләт академия драма театры]] музеенда бюсты урнаштырылган (бюстның авторы – Татарстан рәссамы, Ленин исемендәге Казан мәдәни-күңел ачу комплексы хезмәткәре, скульптор Халит Миңнегалиев). Бюст фотография буенча гипс һәм пластик кулланып эшләнгән<ref>''[[Ләйлә Аралбаева|Лейла Аралбаева.]]'' [https://www.bashinform.ru/news/culture/2026-01-21/v-ufe-poyavilsya-pervyy-byust-fidana-gafarova-4541856 В Уфе появился первый бюст Фидана Гафарова.] [[Башинформ]], 21.01.2026</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/ufada-fidan-gafarovka-byust-kueldy-5917919 Уфада Фидан Гафаровка бюст куелды.] [[Татар-информ]], 25.01.2026</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [[Рәшит Шәкүр|Р. Шәкүр]]. Салават Юлаев премиясе лауреатлары (Иҗат портретлары). [[Уфа]], [[1987]]. {{ref-ru}} * [[Асылгуҗа (Асылгуҗа Баһуманов)|А. Баһуманов]], Ф.Фәизова. Салават Юлаев премиясе лауреатлары. [[Уфа]]: [[Башкортстан китап нәшрияты|Китап]], [[1999]]. {{ref-ru}} == Сылтамалар == * [http://bashdram.ru/troupe/gafarov-fidan.html М. Гафури театры рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134723/http://bashdram.ru/troupe/gafarov-fidan.html |date=2016-03-04 }}{{ref-ru}}{{ref-ba}} * [http://wiki02.ru/encyclopedia/Gafarov_Fidan_Safich/t/3578 Башкортстан (''белешмәлек'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305050357/http://wiki02.ru/encyclopedia/Gafarov_Fidan_Safich/t/3578 |date=2016-03-05 }}{{ref-ru}} * [http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B3%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2-%D1%84%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D1%81%D0%B0%D1%84%D0%B0-%D1%83%D0%BB%D1%8B Татар иле] * [http://www.youtube.com/watch?v=JbCRh0e2pVs Ф. Гафаров ретро җырлар башкара (''видео'')] {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{DEFAULTSORT:Гафаров, Фидан}} [[Төркем:БАССР халык артистлары]] [[Төркем:РСФСР халык артистлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Башкортстан артистлары]] [[Төркем:Башкорт җырчылары]] [[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары]] [[Төркем:Уфа шәһәренең мактаулы гражданнары]] [[Төркем:«Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены кавалерлары]] pk2b9wwj9qphh9d226ot53hj9h9cz43 0 167733 6099740 3542661 2026-11-08T08:37:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099740 wikitext text/x-wiki {{ Хәрби эшлекле | исем = Фәхрази Галиев | рәсем = Ф.Галиев.jpg | ширина = 250px | туу датасы = 19.02.1912 | туу урыны = {{Туу җире|Уфа губернасы|Уфа губернасында}}, {{Туу җире| Минзәлә өязе|Минзәлә районында}}, [[Җәмәк]] [[авыл]]ы | үлем датасы = 13.05.1997 | үлем урыны = {{үлем җире|Яр Чаллы|Чаллыда}} | иялек = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} |отставкада = [[1944]] (авыр ярадан соң) |дәрәҗә = {{ССРБ, Кече сержант}} |гаскәр төре = артиллерия |җитәкчелек иткән = орудие командиры урынбасары |бүләкләр = {{Алтын Йолдыз медале}}{{Ленин ордены}}{{Кызыл йолдыз ордены}}{{1 дәрәҗә Ватан сугышы ордены}} }} <small>{{мәгънәләр|Галиев}}</small> '''Фәхрази Галиев''' (Фәхрази Гали улы Галиев, {{lang-ru|Фахрази Галеевич Галеев}}) — [[Советлар Берлеге Каһарманы]] ([[1944]]), кече сержант. ССРБ Югары шурасы депутаты ([[1946]]-[[1950]]). == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ф.Галиев 1.jpg|250px|thumb|right|<small>[[Минзәлә]]дәге Дан аллеясында бюсты</small>]] [[Файл:Ф.Галиев 2.jpg|250px|thumb|right|<small>[[Җәмәк]] [[авыл]]ында туган нигезе</small>]] [[1912 ел]]ның 19 февралендә [[Уфа губернасы]] [[Минзәлә өязе]] (хәзерге [[Татарстан|ТР]] [[Минзәлә районы]]) [[Җәмәк]] [[авыл]]ында туган. [[1927]]-[[1929 ел]]лара [[Үзбәкстан]]да Курган-таш шахтасында йөкче, [[1929 ел]]дан [[Минзәлә]] МТСында, [[1934 ел]]дан [[Кадрәк (Минзәлә районы)|Кадрәк]] МТСында тракторчы, комбайнчы булып эшли. [[1934]]-[[1936 ел]]ларда [[әрме|хәрби хезмәттә]]. [[1997 ел]]ның 13 маенда [[Яр Чаллы]] [[шәһәр]]ендә вафат. == [[Бөек Ватан сугышы]] == [[1942 ел]]дан [[Кызыл Армия]]гә чакырыла. [[1943 ел]]ның гыйнвареннан [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларында. Сугышта Көньяк-Көнбатыш фронтта хәрәкәт итә. 12- армиянең 1248- танкка каршы артиллерия полкында орудие командиры урынбасары — туп төзәүче булып хезмәт итә. [[Донбасс]] һәм [[Запорожье]] һөҗүм операцияләрендә ([[1943]]), [[Кара диңгез]] буе далаларында ([[1944]]) һәм [[Днестр]] [[елга]]сы буенда ([[1944]]) барган сугышларда катнаша. == Батырлыгы == [[1943 ел]]да [[Украина]]ның [[Запорожье өлкәсе]] Вольнянский районы Губенский [[авыл]]ы янында [[Днепр]] [[елга]]сын кичкәндә батырлык күрсәтә: кичү вакытында туп һәм расчётларны коткара, сугышчылар төркеме белән дошманның 22 һөҗүмен кире кайтара. [[1944 ел]]да авыр яралана. [[1944 ел]]ның 19 мартында [[Советлар Берлеге Каһарманы]] исеменә лаек була. == Сугыштан соң == * [[1944 ел]]да демобилизацияләнә, туган авылында яши һәм МТС директорының сәяси эшләр буенча урынбасары булып эшли. * [[Казан]]да [[ТАССР|республика]] [[КПСС|фирка]] мәктәбен тәмамлаган ([[1952]]). * [[КПСС]]ның зона партия оешмасы сәркатибе. * [[1954]]-[[1956 ел]]ларда [[Кадрәк (Минзәлә районы)|Кадрәк]] МТСы диспетчеры, трактор отряды бригадиры ярдәмчесе. * [[1958 ел]]дан [[Минзәлә районы]] «Родина» күмәк хуҗалыгында трактор бригадасы бригадиры ярдәмчесе. == Иҗтимагый эшчәнлеге == * [[1946]]-[[1950 ел]]ларда [[ССРБ Югары Шурасы|ССРБ Югары шурасы]] депутаты. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Советлар Берлеге Каһарманы]] ([[1944 ел]]ның 19 марты). * [[Ленин ордены]]. * 1 нче дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]]. * [[Кызыл Йолдыз ордены]]. == Хәтер == * [[Минзәлә]]дә Дан аллеясында бюсты урнаштырылган. * [[Минзәлә районы]] [[Кадрәк (Минзәлә районы)|Кадрәк]] [[авыл]]ында музее эшли.<ref>{{Cite web |url=http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/menzelinskiy-rayon/muzey-geroya-sovetskogo-soyuza-galeeva-fahrazi-galeevicha/ |title=Советлар Берлеге Каһарманы Фәхрази Галиев музее |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306010858/http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/menzelinskiy-rayon/muzey-geroya-sovetskogo-soyuza-galeeva-fahrazi-galeevicha/ |archivedate=2016-03-06 |accessdate=2015-04-26}}</ref> * [[Сарман районы]] [[Карашай Саклау]] мәктәбе балалар оешмасы Ф. Галиев исемен йөртә.<ref>[http://karschool.ucoz.ru/index/poslevoennyj_period/0-41 Карашай Саклау мәктәбе сайтында]</ref> == Чыганаклар == # Батырлар китабы — Книга Героев. [[Казан]], 2000. # Герои Советского Союза — наши земляки. [[Казан]], 1982. # Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь. Мәскәү, 1987. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20160306010109/http://tatfrontu.ru/tt/content/galeev-galiev-fahrazi-galeevich ТР Бөек Ватан сугышы виртуаль музее] * [https://web.archive.org/web/20190821224656/http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/menzelinskiy-rayon/dsc03434.jpg.html Минзәлә районы музей һәм мемориаллары] == Моны да карагыз == * [https://web.archive.org/web/20160306010858/http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/menzelinskiy-rayon/muzey-geroya-sovetskogo-soyuza-galeeva-fahrazi-galeevicha/ Каһарманның музеннан фотолар] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Галиев, Фәхрази}} [[Төркем:ССРБ Югары Шурасының Милләтләр Шурасында ТАССРдан депутатлар]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Сталинград сугышында катнашучылар]] 5nd8lr8b618ncw9g8m4bm2zbkrxih02 0 168484 6099486 4111746 2026-11-07T16:25:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099486 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сәгыйть Хәлфин | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!—Сәгыйть Хәлфин--> | рәсем язуы = | тулы исем = Сәгыйть Хәсән улы Хәлфин | һөнәр = | туу датасы = 1732 | туу җире = {{туу җире|Казан|Казанда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 1785 | үлем җире = Казан | әти = Хәсән Айтуган улы (1700-1759) | әни = | ир = | хатын = | балалар = ''улы'' Исхак, ''оныгы'' [[Ибраһим Хәлфин|Ибраһим]] | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{мәгънәләр|Хәлфиннәр}} '''Сәгыйть Хәсән улы Хәлфин''' ({{lang-ru|Сагит Хасанович Хальфин}}, ''1732-1785, [[Казан]], {{Казан губернасы гербы}}, {{Россия империясе байрагы}}'') — мәгърифәтче, [[I Казан ирләр гимназиясе]]нең [[татар теле]] укытучысы, [[татар]] [[тарих]]ында зур урын тоткан, [[Россия империясе]]нең [[Казан губернасы|Казан]], [[Уфа губернасы|Уфа]] губерналарында данлыклы укымышлылар, сәүдәгәрләр, сәнәгатькәрләр, хәйриячеләр нәселенең башы. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:С.Хәлфин урамы.jpg|200px|thumb|right|[[Яр Чаллы]]да [[Сәгыйт Хәлфин урамы (Яр Чаллы)|Сәгыйт Хәлфин урамы]]]] Сәгыйть Хәлфин [[Казан]]ның [[Иске татар бистәсе]]ндә, Хәсән Айтуган улы гаиләсендә [[1732 ел]]да туган. Аның гомере [[укытучы|мөгаллимлектә]] үтә. [[Беренче Казан ирләр гимназиясе|Казан гимназиясе]]нең [[татар теле]] укытучысы, [[Россия]] [[тарих]]ында беренче русча-татарча ике томлы сүзлек, [[татар теле]] грамматикасын төзүче. [[Татар]] [[әлифба]]сы авторы. == Хезмәт юлы == [[1767 ел]]да император закон чыгару комиссиясенә [[Казан]]ның [[Иске татар бистәсе|Иске]] һәм [[Яңа бистә (Казан)|Яңа]] бистәләреннән депутат булып сайлана. [[Екатерина II]] нең махсус боерыгы буенча [[1769 ел]]да [[I Казан ирләр гимназиясе]]ндә [[көнчыгыш]] телләрен белүче чиновниклар әзерләү максаты белән [[татар]] классы ачыла. [[Татар теле]] укытучысы итеп [[Казан адмиралтействосы]] [[тылмач]]ы Сәгыйть Хәлфинне билгеләнә. [[Россия]]дә беренче тапкыр [[рус]] кешеләре өчен [[татар теле]] укытыла башлый. Указда әйтелгән: «[[I Казан ирләр гимназиясе|Казан гимназиясе]] каршында теләүчеләр өчен [[татар теле]] сыйныфы ачарга һәм укытучы итеп Казанның [[Иске татар бистәсе|Иске]] Һәм [[Яңа бистә (Казан)|Яңа]] татар бистәләреннән депутат һәм шундагы [[Казан адмиралтействосы|адмиралтия конторасы]] тылмачы Сәгыйть Хәлфинне билгеләргә» ({{lang-ru|«Учредить единожды навсегда при Казанской гимназии для охотников класс татарского языка и определить учителем оного Старой и новой Казани Татарских слобод депутата и тамошней адмиралтейской конторы толмача Сагита Хальфина»}})<ref>{{Cite web |url=http://hippt.net/documents/4560/iz-istorii-natsionalnogo-obrazovaniya-vypolnil-mou-gimnaziya-14-aviastroitelnogo-rayona-g-kazani-9a-kl-gibaydullin-rustam-te-u-.ppt |title=Р. Гөбәйдуллинның фәнни эшендә |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305225555/http://hippt.net/documents/4560/iz-istorii-natsionalnogo-obrazovaniya-vypolnil-mou-gimnaziya-14-aviastroitelnogo-rayona-g-kazani-9a-kl-gibaydullin-rustam-te-u-.ppt |archivedate=2016-03-05 |accessdate=2015-05-23}}</ref> С. Хәлфин [[I Казан ирләр гимназиясе|Казан гимназиясе]]ндә [[1785 ел]]га хәтле эшли. [[Татар теле]]н укытуда беренче юл яручы буларак, дәреслекләр булмау проблемасы белән очраша һәм үзе чишәргә алына. == Хезмәтләре == * Татар әлифбасы ({{lang-ru|Азбука татарского языка с обстоятельным описанием букв и складов}}) ([[Мәскәү]], [[1778]]). * Егерме мең сүзне эченә алган кулъязма татар-рус сүзлеге ([[1785]]). * «Татарский словарь и краткая татарская грамматика в пользу обучающегося юношества татарскому языку». == Гаиләсе == Хәлфиннәрнең гомуми педагогик стажлары 60 ел. Аның мәгърифәтче эшен дәвам итүчеләр: * Улы Исхак Хәлфин. * Оныгы [[Ибраһим Хәлфин]] * Торыны Шаһингәрәй Хәлфин. == Хәтер == [[Яр Чаллы]]да [[Сәгыйт Хәлфин урамы (Яр Чаллы)|урамга]] исеме бирелгән ([[2008]]).<ref>[http://chelny.info/news/poslednyaya-sessiya-goda_60636.html «Челны инфо» бизнес порталында]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.kazved.ru/article/4405.aspx Татарлардан беренче укытучы һәм беренче студент] {{ref-ru}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф|Шәхесләр}} {{DEFAULTSORT:Хәлфин, Сәгыйть}} [[Төркем:Мәгърифәтчеләр]] [[Төркем:Укытучылар]] bdp6l7kw72kx33ei4qx04itl0uehsmc 0 169559 6099513 4079817 2026-11-07T17:51:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099513 wikitext text/x-wiki {{ Журнал | исем = Тамаша | оригиналь исем = | рәсем = [[Файл:Tamasha magazine.jpg|200px]] | имза = | төр = сәнгать | формат = А3 | нигезләнде = [[1999]] | публикацияләр туктату = | бәя = | гамәлгә куючы = БР хөкүмәте | нәшер итүче = БР матбугат, нәшрият һәм полиграфия эшләре буенча идарәсе | мөхәрир = | баш мөхәрир = [[Илшат Зарипов|Илшат Булат улы Зарипов]] | штат = | сәяси = | тел = [[башкорт теле|башкорт]] | тираж = ''2 871'' | төп офис = [[Уфа]], Революция ур., 82 | ISSN = | веб-сайт = | язылу индексы = 73874 }} {{Портал|Башкортстан}} <small>{{мәгънәләр|Тамаша}}</small> «'''Тамаша'''» — [[Уфа]]да [[1995 ел]]дан нәшер ителүче [[театр]], [[музыка]], [[фольклор|халык иҗаты]], сынлы сәнгать, [[кино]], TV турында иҗтимагый–нәфис һәм публицистик журнал. Ике айга бер саны дөнья күрә.<br/> ''Баш мөхәррире'' – Илшат Булат улы Зарипов. == Тарихы == [[Файл:Tamasha magazine 1.jpg|200px|thumb|right]] [[1995 ел]]да нәфис-публицистик [[әлманах]] булып дөнья күрә<ref>[https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 Башкорт Википедиясе мәгълүматы]</ref>, [[1999 ел]]дан журнал буларак нәшер ителә<ref>БР хөкүмәте карары № 81 13.03.1999</ref>. Әүвәлге елда 10 басма табак күләмендә 3 айга бер саны әзерләнгән. Ун ел буе даими урыны булмый, 8 мәртәбә адрес алмаштыра <ref>[http://www.hrono.ru/text/2004/asan11_04.html Бельские просторы, 2004, № 11]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.agidel.ru/?param1=759&tab=1 |title=Республика Башкортостан, № 6, 13.01.2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250709004939/https://agidel.ru/?param1=759&tab=1 |archivedate=2025-07-09 |accessdate=2015-07-27}}</ref>. ==== Баш мөхәррирләр ==== * Беренче баш мөхәррире – [[Наил Гаетбай|Наил Гаетбаев]]. * [[2010]]-[[2013]] [[:ba:Ҡоҙаҡаев Фәнил Шәмсетдин улы|Фәнил Кодакаев]]<ref>{{Citation |title=Фәнил Кодакаевка 60 яшь |url=http://kulturarb.ru/pdatak/detail.php?ELEMENT_ID=8123 |access-date=2015-07-27 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305063247/http://kulturarb.ru/pdatak/detail.php?ELEMENT_ID=8123 |dead-url=yes }}</ref>. * Сөләймән Җангали улы Латыйпов (2013—2020) * Илшат Булат улы Зарипов (2020 елдан) ==== Оештыручылары ==== [[Башкортстан]] хөкүмәте карамагындагы БР матбугат, нәшрият һәм полиграфия эшләре буенча идарә, БР «Тамаша» журналы мөхәрририяте казна оешмасы. == Бурычлары == Мәдәният - сәнгатьне үстерүгә ярдәм итү, Башкортстанның рухи тормышы турында тулырак мәгълүмат тарату, җөмһүрият ватандашларының милли-мәдәни сорауларын тулырак канәгатьләндерү<ref>[http://docs.cntd.ru/document/935102119 Журналны нигезләү турында карарда]</ref> == Контент-юнәлеше == «Тамаша» журналы БР мәдәният һәм милли сәясәт министрлыгы, БР [[фольклор|халык ижаты]] үзәге, сәнгать, мәдәният өлкәсенә караган оешмалар белән тыгыз бәйләнештә эшли. == Сәхифәләре == {{col-begin}} {{col-2}} * Баш мөхәррир сүзе * Иҗтимагый-сәяси темага мәкалә * Мәдәният тарихы * Күренекле шәхес хәтирәләре * Архив материалы, элекке фотолар * Драматургның яңа әсәре * Яңа сценарий * Сәнгать әһеле белән әңгәмә * Аналитик мәкалә * Артист тормышыннан мәзәк хәлләр {{col-2}} * Рәссамның иҗат портреты * Картинадан репродукция * Ижат темасына диспут-бәхәс * Драматургия, актерлык һәм режиссерлык осталыгы * Иҗади лаборатория * Мәдәният көндәлеге * Үзешчән сәнгатьтә катнашучылар * Мәдәният хезмәткәрләренең эш тәжрибәсе * Популяр [[җыр]] (''клавиры белән'') * Бәйгеләр («''Гөрлә, мәктәбем''», «''Сүнмәсен авыл мәдәнияте''»<ref>[http://www.bashinform.ru/news/649905-v-zhurnale-tamasha-prodolzhayutsya-konkursy-dramaturgov/ Башинформ сайтында]</ref> һ.б.) {{col-end}} == Сылтамалар == * [http://rb7.ru/pages/27372 «Тамаша» журналына 15 ел] * [http://www.hrono.ru/text/2004/asan11_04.html Нәҗип Асанбаев: «Тамаша»га рәхмәт] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Тамаша журналы}} [[Төркем:Башкорт телендә чыгучы журналлар]] [[Төркем:Башкортстан журналлары]] [[Төркем:Уфа матбугаты]] 1zafzamry3q1g9zdvkiq80ufhbp16o1 0 170210 6099606 4418647 2026-11-08T02:09:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099606 wikitext text/x-wiki {{Музыкаль коллектив |Исем = Калмык дәүләт «Тюльпан» җыр һәм бию ансамбле |Имза = |Ключ = |Логотип = |Логотип_зурлыгы = |Рәсем = Тюльпан ансамбле.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = 300px |Фон = |Жанр = [[фольклор]] |Жанрлар = халык көйләре | Барлыкка килгән = [[1937]] | Таркалган = [[1943]]-[[1957]] |Еллар = |Илләр = {{байраклаштыру|Россия}}<br/>([[Калмыкия]]) |Шәһәр = [[Элиста]] |Тел = [[калмык теле|калмык]], [[рус теле|рус]] |Бүтән исем = [[Калмыкия|Калмык АССР]] җыр, бию һәм музыка ансамбле (''[[1937]]-[[1943]]'') |Бүтән исемнәр = |Лейбл = |Лейбллар = |Бүтән проектлар = |Состав = 16 биюче, оркестрда 8, хорда 4 артист |Элекке катнашучылар= |Сайт = http://tulpan-elista.ru/ <!-- {{URL|example.com}} --> }} {{Портал|Калмыкия}} <small>{{мәгънәләр|Тюльпан (мәгънәләр)}}</small> '''«Тюльпан»''', Калмык дәүләт «Тюльпан» җыр һәм бию ансамбле — [[Калмыкия]]ның [[башкала]]сы [[Элиста]] [[шәһәр]]ендә иҗат итүче, дәүләт карамагындагы сәнгать коллективы. [[Калмыкия|Калмык АССР]]ның О.И. Городовиков исемендәге дәүләт премиясе лауреаты. ''Сәнгать җитәкчесе'' (''[[2013 ел]]дан'') — Валерий Эрдниев, РФ атказанган артисты, РФ хөкүмәте премиясе лауреаты (''[[2013]]'').<br/> ''Директор'' — Тюрбя Босхомджиев , КР атказанган мәдәният хезмәткәре. == Тарих == [[Файл:Тюльпан ансамбле 1.jpg|300px|thumb|right|[[Далай-лама XIV]] белән. [[Һиндстан]], [[2014]]]] [[Файл:Тюльпан ансамбле 2.jpg|300px|thumb|right|Афиша]] * Калмык дәүләт җыр һәм бию ансамбле [[1937 ел]]ның [[октябрь|октябренда]] оештырылган<ref>Решение Комитета по делам искусства при Совнаркоме Калмыцкой АССР от 1 октября 1937 года</ref>. * Калмык драма театры каршында 44 кешелек калмык милли хоры һәм халык уен кораллары оркестры оештырыла. Ансамбль үз үсешендә [[Калмыкия|республиканың]] һөнәри сәнгате үсеше баскычларын кабатлый. Оештыручылары — коллективның беренче сәнгать җитәкчесе Николай Рябченко (''«Бәхет» исемле беренче калмык операсы авторы''), үзешчән [[композитор]] О.С-Г. Дорджин, хормейстер Надежда Кухаренко, балетмейстер Арзо Ованесян. * [[1938]] [[Волгограл өлкәсе|Сталинград]] һәм [[Әстерхан өлкәсе|Әстерхан]] өлкәләрендә беренче чыгышлары уза. * [[1939 ел]], [[март]] [[Мәскәү]]дә «Калмык әдәбияты һәм сәнгате көннәре»ндә катнаша. * [[1943 ел]]да, калмык халкын [[Ерак Көнчыгыш]]ка һәм [[Себер]]гә сөрү нәтиҗәсендә<ref>Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 декабря 1943 года о ликвидаии Калмыцкой АССР</ref>, ансамбль эшчәнлеген туктата. * [[1957 ел]]да [[Элиста]] [[шәһәр]]ендә эшчәнлеген торгыза<ref>Постановление Совета Министров РСФСР от 22 февраля 1957 года</ref>. * [[1957 ел]]ның [[4 ноябрь|4 ноябренда]] яңартылган төркемнең беренче концерты уза. * [[1958 ел]]да балетмейстер итеп Зыя Закир улы Фәттахов (''Фәктахов'') билгеләнә. * [[1959]] [[Кавказ|Төньяк Кавказ]] курортларында зур чыгышлары оештырыла. * [[1967]] II БөтенРоссия хореография коллективларының бәйгесендә (''[[Мәскәү]]'') «Табунчылар ялы» күмәк ирләр биюе (''Григорий Чудак куйган'') белән катнашып, диплом ала. * [[1970 ел]]да чит илдә (''[[Монголия]]'') беренче гастрольләре уза. * [[1970]] [[Ленинград]]та «[[Калмыкия|Калмык АССР]] әдәбияты һәм сәнгате ункөнлеге»ндә катнаша. * [[1972 ел]]да ятхи уен коралында уйнаучылар төркеме оеша. == Чит илдә чыгышлары == [[Монголия]] (''[[1970]]''), [[Чехословакия]] (''[[1976]]''), [[Кытай]], [[Лаос]], [[Польша]], [[Һиндстан]], [[Италия]], [[Швейцария]], [[Америка]], [[Франция]], [[Испания]]дә колоритлы калмык биюенә сокланалар. == Ансамбль составы == * Биючеләр төркемендә 16, оркестрда 8, хорда 4 артист эшли. * Фестивальләргә, чит илгә гастрольләргә 45 кешелек төркем бара. == Репертуар == ==== Беренче елларда ==== * «Вальпургия төне» (Ш. Гуно «Фауст» операсыннан фрагмент) * «Конек-горбунок» балеты * «Корсар» балеты * «Бәхет» бер актлы калмык операсы (Николай Рябченко музыкасы) * «Калмык сюитасы» балеты (Николай Рябченко музыкасы ) ==== [[1957 ел]]ларда ==== {{col-begin}} {{col-2}} * «Бумба иле» (''Бумбин орн'') О.С-Г. Дорджин көе * «Комсомол, алга» (''Комсомол, уралан'') яшьләр гимны О.С-Г. Дорджин көе * «Җайдаклар маршы» О.С-Г. Дорджин көе * «Ока Городовиков» О.С-Г. Дорджин көе * «Гомерне кызганмыйча» О.С-Г. Дорджин көе * «Биек кызыл байрак» (''Өндр улан туг'') халык җыры * «Ялуха» ялгыз бию * «Җааҗа» ялгыз бию * «Ишкимдык» күмәк бию (Григорий Чудак куйган) * «Яшь хатыннар» (''Берячуд'') күмәк кызлар биюе (Григорий Чудак куйган) {{col-2}} * «Табунчылар ялы» күмәк ирләр биюе (Григорий Чудак куйган) * «Шарка-Барка» күмәк бию * «Будля» күмәк бию * «Төгрәш» җыры * «Чыпчыклар» (''Боһшурһас'') җыры * «Тюльпан җыю» биюе (М. Ленский, В. Лаврентьев куйган) * «Мольджур»биюе (М. Ленский, В. Лаврентьев куйган) * «Чичирдык» биюе (М. Ленский, В. Лаврентьев куйган) * «Чыгып килүче кояш» (''Өрүн һарсн нарн'') җырлы-биюле күренеше {{col-end}} ==== [[1967 ел]]ларда ==== * «[[Актүбә]] елгасы сулары» (''Актүбин һолын усн'') җыры * «Кичүдә ялгыз агач» (''Һатлһна Һанц модн'') җыры * «Чуар ситсы яулык» (''Сартг эрәтә бүшмүд'') җыры * «Кызыл калмыклар җыры» (''Улан хальмгин дун'') (халык көе, Валентина Джамбинова эшкәртүендә) * «Җааҗин ундг хоӊһр һалзн мөрн» җыры * «Деләш» халык җыры * «Сиңа, бердәнберем» (''Иньг, чамдан'') халык җыры * «Һалдма» халык җыры ==== Яңартылган репертуар ==== * «Джангар» җырлы-биюле күренеше — {{коммент|дастан|эпос}} эчтәлеге буенча куелган. * «Оскэ цокдг» хореография күренеше — [[1812 ел]]гы Ватан сугышында катнашкан калмык сугышчыларын данлый. * «Чичирдык» биюе * «Ойрат кызлары» биюе * «Дербет товшуры» биюе * «Алтын көз» (''Алтн тег'') җыры * «Яңа ел» (''Вулындун'') җыры * «Йөрәк җыры» (''Седклин дун'') җыры * «Дустым минем» (''Иньг мини'') җыры == Сәнгать җитәкчеләре == * Петр Надбитов, РФ, ЧР, КР атказанган сәнгать эшлеклесе. * Яков Абрамис , [[1957 ел]]дан сәнгать җитәкчесе. * А.О-Г. Цебеков, [[1959 ел]]дан сәнгать җитәкчесе , РФ атказанган сәнгать эшлеклесе. * Б.Н. Уджаев, РФ мәгариф отличнигы. * А.Н. Манджиев, КР атказанган сәнгать эшлеклесе. * А.Б. Манджиева, балетмейстер, КР атказанган артисты. == Катнашкан фестивальләре == * [[2004]]-[[2006]] сәнгать осталарының «Кавказга тынычлык» (''Мир Кавказу'') фестивале (''[[Ростов]]''). * [[2004]]-[[2006]] Бөтенрусия милли мәдәниятлар фестивале (''[[Мәскәү]]''). * [[2004]]-[[2006]] халыкара фольклор фестивальләре (''[[Испания]], [[Португалия]], [[Франция]]''). * [[2006]] халыкара халык фестивале (''Хух-хото, [[Кытай]]''). * [[2007]] халыкара «Туганлык» милли мәдәниятләр фестивале (''[[Уфа]]''). * [[2007]] I төбәкара «Без барыбыз да – бердәм Россия» (''Мы все – единая Россия'') милли сәнгатьләр фестивале ([[Тамбов]], [[Россия]]). * [[2008]] Бөтенрусия «[[Россия]] [[җыр]]лары» (''Песни России'') фестивале (''[[Ерак Көнчыгыш]], [[Себер]]''). * [[2014]] ХХII кышкы [[Олимпия уеннары]]ның (''[[Сочи]], [[Россия]]'') мәдәният пограммасында катнаша. * [[2014]], [[декабрь]] халыкара «[[Һималай]]» фестивале (''Дхарамсал, [[Һиндстан]]''). * [[2015]], [[июнь]] III халыкара (''[[Россия]] төбәкләре, [[Каспий]] буе илләре'') «[[Каспий]]-дуслык ярлары» (''Каспий-берега дружбы'') фестивале (''[[Махачкала]], [[Дагстан]]''). [[2014 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабренда]] [[Казан]]да [[Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]] сәхнәсендә [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] белән Калмык дәүләт «Тюльпан» җыр һәм бию ансамбленың бердәм концерты оештырыла <ref>[http://gorodskoyportal.ru/kazan/news/news/4295473/ Казан шәһәр порталында]</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Калмыкия|Калмык АССР]]ның [[Советлар Берлеге Каһарманы]] О.И. Городовиков исемендәге дәүләт премиясе. * БөтенРоссия бәйгеләре дипломанты. * РСФСР югары шурасы президиумы Мактау грамотасы. == Әдәбият == # Л. Цебиков. Государственный калмыцкий ансамбль песни и танца «Тюльпан». К 75 летию ансамбля. М., 2012. # Петр Надбитов. Жизнь в вихре танца. Элиста: АПП «Джангар», 2005. == Сылтамалар == * [http://tulpan-elista.ru/ Ансамбльнең рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111084331/http://tulpan-elista.ru/ |date=2016-01-11 }} * [https://web.archive.org/web/20160617053717/http://savetibet.ru/2009/05/01/tyulpan.html «Тибетны саклыйк» порталы] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Тюльпан ансамбле}} [[Төркем:Калмыкия]] [[Төркем:Бию төркемнәре]] [[Төркем:Ансамбльләр]] [[Төркем:Россиянең халык биюләре ансамбльләре]] 0ozcmly18pxijzlytcno9d7l743zylg 0 171440 6099701 5816566 2026-11-08T06:28:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099701 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Флюра Булатова | рәсем = Ф.Ә.Булатова.jpg | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Ф.Ә. Булатова | тулы исем = Флюра Әскар кызы Булатова-Аббате | һөнәр = спортчы (''[[өстәл теннисы]]'') | туу датасы = 09.09.1963 | туу җире = [[Үзбәкстан|Үзбәкстан ССР]], {{туу җире|Сәмәрканд|Сәмәркандта}} | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}}→<br/>{{байрак|Италия}} [[Италия]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Әскар Габдрахман улы (''?-[[1987]]''), ''укытучы'' | әни = Вахидова Мөнәвәр, ''укытучы'' | ир = | хатын =Станислав Николаевич Гомозков, тренер | балалар = Александр, Дмитрий | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Булатова}} '''Флюра Булатова''', Флюра Әскар кызы Булатова-Аббате, {{lang-it|Abbate-Bulatova Flyura Askarovna}}, {{lang-ru|Булатова-Аббате Флюра Аскаровна}} (09.09.1963) — [[СССР|совет]] һәм [[Италия|итальян]] спортчысы (''[[өстәл теннисы]]''), ССРБ атказанган спорт остасы (''[[1982]]''), Европа чемпионы (''[[1982]], [[1985]], [[1988]], [[1980]], [[1984]], [[1988]]''), ССРБ чемпионы (''[[1982]], [[1983]], [[1985]]''). [[Европа]] беренчелегенең бронза призы иясе (''[[1982]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ф.Ә.Булатова 1.jpg|250px|thumb|right|<small>Марат Абжигитов белән катнаш пар.<br/> Халыкара турнир. [[Мәскәү]]. [[1986]]</small>]] [[Файл:Ф.Ә.Булатова 2.jpg|250px|thumb|right|Ф.Ә. Булатова]] [[1963 ел]]ның [[9 сентябрь|9 сентябрендә]] [[Сәмәрканд]]та туган. [[1965 ел]]да [[гаилә]]се белән [[Ташкәнт]]ка күчеп килә. Әти-әнисе [[Ташкәнт]]ның 186 нчы мәктәбендә укыталар<ref>[http://mytashkent.uz/2011/02/27/sorokovaya-shkola-im-alishera-navoi/ «''Ташкәнт турында хатлар''» сайтында]</ref>. Ф. Булатова да әлеге мәктәпне, соңрак Россия физик тәрбия, спорт, яшьләр һәм туризм дәүләт университетын ({{lang-ru|РГУФКСиТ}}) тәмамлаган<ref>{{Citation |title=РГУФКСиТ сайтында уку йортын тәмамлаучылар |url=http://pgks.sportedu.ru/graduate |access-date=2015-11-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142252/http://pgks.sportedu.ru/graduate |dead-url=yes }}</ref>. [[Мәскәү]] «Спартагы» өчен чыгыш ясый. [[1981 ел]]да яшүсмерләр (''кызлар'') арасында [[Европа]] беренчелегендә җиңү яулый, [[СССР|ССРБ]]ның [[хатын-кыз]]лар җыелмасына кабул ителә<ref>{{Citation |title=Е. Брицына. О чемпионах настольного тенниса. TTSPORT, 10.07.2007 |url=http://www.ttsport.ru/o-chempionah-nastol_nogo-tennisa/pubPrint.516/ |access-date=2015-11-03 |archive-date=2015-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111175052/http://www.ttsport.ru/o-chempionah-nastol_nogo-tennisa/pubPrint.516/ |dead-url=yes }}</ref>. == Спортта уңышлары == Халыкара дәрәҗәле спорт остасы, [[Европа]] беренчелегенең 6 мәртәбә җиңүчесе, дөнья беренчелегенең 2 мәртәбә бронза медале иясе (''җыелма эчендә''), ''ТОР-12'' турнирының<ref>Европаның иң көчле 12 теннисчысы арасындагы турнир</ref> 2 мәртәбә җиңүчесе, [[Европа]] Гран-приен яулаучы ([[1987]]), [[Европа]]ның [[өстәл теннисы]] берлеге бәяләмәсе буенча: '''континетның беренче ракеткасы''' ([[1987]]/[[1988 ел]]гы сезон). ==== Европа беренчелеге ==== * [[1982]] Европа чемпионы (''Инна Коваленко белән бергә'') * [[1985]] Европа чемпионы (''Елена Ковтун белән бергә'') * [[1988]] Европа чемпионы (''шәхси беренчелек'') * [[1980]], [[1984]], [[1988]] Европа чемпионы (''команда эчендә'') ==== ССРБ беренчелеге ==== * [[1985]], [[1987]] ССРБ чемпионы (''шәхси беренчелектә'') * [[1982]], [[1986]], [[1988]] ССРБ чемпионы (''парлап уйнау'') * [[1983]] ССРБ чемпионы (''Игорь Солопов белән, катнаш пар'') ==== ТОР-12 турниры ==== * [[1985]], [[1988]] турнир җиңүчесе * [[1988]] [[Олимпия уеннары]] ([[Сеул]]) бишенче урын. Тренеры – Станислав Гомозков (03.08.1948), атказанган спорт остасы. == Җыелмадан китүе == Үз теләге белән гариза язып, [[СССР|ССРБ]] җыелма командасыннан чыгаруларын сорый<ref>{{Cite web |url=http://def.kondopoga.ru/2011/03/02/fljura_bulatova.html |title=Ф.Г. Булатова |accessdate=2015-11-03 |archivedate=2014-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714161513/http://def.kondopoga.ru/2011/03/02/fljura_bulatova.html }}</ref> [[1994 ел|1994]]-[[1996 ел]]ларда [[Италия]] командасы өчен чыгыш ясый<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/1996-08-02/4_2/ «''Спорт-экспресс''», 02.08.1996]</ref>. [[1997 ел]]да тренеры [[Станислав Гомозков|С. Гомозков]]ка (''[[:ru:Гомозков, Станислав Николаевич|ru]]'') кияүгә чыга, [[Италия]]дә яши. Ике улы: Александр, Дмитрий (Мәскәүдә яшиләр). == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20150822123958/http://def.kondopoga.ru/2011/03/14/fljura_bulatova.html Флюра Булатова] * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%A4%D0%BB%D1%8E%D1%80%D0%B0_%D0%90%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0 Ф.Ә. Булатова «Милләттәшләр» сайтында] * [http://tatarile.org/date/node/3957 Ф.Ә. Булатова «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә]{{Deadlink|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Булатова, Флюра}} [[Төркем:Европа чемпионнары]] [[Төркем:ССРБ чемпионнары]] [[Төркем:ССРБ атказанган спорт осталары]] [[Төркем:Теннисчылар]] [[Төркем:Россия өстәл теннисы уенчылары]] [[Төркем:ССРБ өстәл теннисы уенчылары]] [[Төркем:Италия өстәл теннисы уенчылары]] [[Төркем:Россия физик тәрбия, спорт, яшьләр һәм туризм дәүләт университетын тәмамлаучылар]] axh9wbtslkwaojrw2wt9drn4a8coyfj 0 171546 6099494 6001509 2026-11-07T16:43:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099494 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сәмигулла Касыймов | рәсем = С.С.Касыймов.jpg | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = С.С. Касыймов (''1897-1968'') | тулы исем = Сәмигулла Сөнгатулла улы Касыймов | һөнәр = | туу датасы = 1897 | туу җире = [[Вятка губернасы]] {{туу җире|Глазов өязе|Балезино районында}} [[Кистем]] [[авыл]]ы | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 1968 | үлем җире = | әти = Сөнгатулла | әни = Бибикамал | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{Кызыл Байрак ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Касыймов}}</small> '''Сәмигулла Касыймов''', Сәмигулла Сөнгатулла улы Касыймов, {{lang-ru|Касимов Самигулла Сунгатуллович (вариант: Сынгатуллович)<ref>Борцы за счастье народное, 176-биттә</ref>}} (''[[1897]]-[[1968]]'') — дәүләт эшлеклесе, [[Үзбәкстан ССР]] хөкүмәте әгъзасы (''[[1924]]-[[1925]]''), [[ТАССР]] дәүләт планы ({{lang-ru|Госплан}}) рәисе ([[1930]]-[[1932]]), [[ТАССР]] радиокомитеты рәисе, [[ТАССР]] ОСОАВИАХИМы рәисе. [[Галиулла Касыймов]]ның бертуган энесе. [[1919 ел]]дан [[КПСС|РКП (б)]] әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Касыймовлар.jpg|250px|thumb|right|Бертуган Касыймовлар: Галиулла (''с''), Сәмигулла]] [[Файл:Касыймовлар 1.jpg|300px|thumb|right|Галиулла, Сәмигулла, ''сеңелләре'' Хәмидә,<br/> ''әниләре'' Бибикамал, Марат, Мәрзия (''Галиулланың улы, хатыны'')]] [[1897 ел]]да [[Вятка губернасы]] [[Глазов өязе]] (''хәзерге'' [[Удмуртия Республикасы]] [[Балезино районы]]) [[Кистем]] [[авыл]]ында туган. Башлангыч белемне авыл мәктәбендә (''мәдрәсә'') ала. [[1906 ел]]да [[Глазов]] шәһәрендә сәүдәгәр М.И. Арсланов йортында хезмәт итә башлый. [[1915 ел]]да Пермь тимер юлының [[Балезино]] тукталышындагы ремонт остаханәләренә урнаша. Эшчеләр исеменнән [[тимер юл]] хуҗаларына үтенеч язган өчен эштән куалар, [[Глазов]] шәһәренә полиция күзәтүе астына җибәрәләр. [[1916 ел]]ның маенда армиягә алына, 157 нче пехота запас полкында рядовой була, [[декабрь]]дә [[Көнбатыш фронт (Беренче бөтендөнья сугышы, Россия)|Көнбатыш фронт]]<nowiki/>ка җибәрелә. Сугышка каршы үгетләү эше алып барган өчен кулга алына, хәрби-кыр судына тапшырыла. == Инкыйлаб == [[Камышлов]] [[шәһәр]]ендәге үз полкына кайтарыла, рота командиры итеп билгеләнә. [[Екатеринбург]] шәһәрендә [[1917 ел]]ның августында узган I Урал мөселман хәрбиләре корылтаенда катнаша. Биредә бертуган абыйсы [[Галиулла Касыймов]]ны очрата, [[Сәхибгәрәй Сәетгалиев]] белән танышып, дуслаша. 1 нче Урал мөселман батальоны эчендә атаман Дутовның ак [[казаклар]]ына каршы көрәшә. [[1918 ел]]да каты яралана, госпитальдән соң дәваланырга авылына кайтарып җибәрәләр. Анда авыл шурасы рәисе итеп сайлана. [[1918 ел]]ның җәендә [[Глазов]] өязе мөселман мәктәпләре инструкторы итеп билгеләнә, аңа хәтле эшләгән [[Бакый Урманче|Габделбакый Урманчиевны (''Бакый Урманче'')]] алыштыра<ref>[http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2012_3_4/04/05/ «''Гасырлар авазы''», 2012 ел, 3-4 сан]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1919 ел]]ның башында [[Глазов]] өязе инкыйлаби комитетының ({{lang-ru|ревком}}) мөселман бүлеге мөдире итеп билгеләнә. == Ватандашлар сугышы == [[1920 ел]]да [[Вятка губернасы]] җирләре төрле автоном өлкә (Вәтәк АӨ) һәм җөмһүриятләргә ([[ТАССР]]) кертелү сәбәпле, мөселман бүлеге бетерелә. С. Касыймов [[Уфа]]га 143 нче запас полкка полк комиссары урынбасары итеп җибәрелә. [[Эрбет]]тә балалар йорты ачуда башлап йөри. [[1922 ел]] ахырында Урал хәрби округы җитәкчелеге 6 нчы махсус атлы бригадага сәяси хезмәткәр итеп җибәрә. [[Алтай]] тауларында адмирал [[Александр Колчак|Колчак]] гаскәрләре белән бәрелешләрдә катнаша. [[1923 ел]]ның [[җәй|җәендә]] [[Урта Азия]]гә [[басмачылар]]га каршы көрәшергә җибәрелә. [[Ибраһим бәк]] отрядын тар-мар итүдә катнаша. [[1925 ел]]да [[Үзбәкстан ССР]] коммунистлар фиркасе һәм хөкүмәтендә җитәкче урыннарда эшли. == Казанда == [[1925 ел]]да Бөтенсоюз ҮБК исемендәге Татар-башкорт хәрби мәктәбенең комиссары итеп билгеләнә. [[1927 ел]]да отставкага чыга. [[Мәскәү]]дә Плеханов исемендәге халык хуҗалыгы институтында укый (''[[1927]]-[[1932]]''). Укып бетергәч, [[ТАССР]] дәүләт планы ({{lang-ru|Госплан}}) рәисе итеп билгеләнә. Казан Энергетика институты доценты, соңыннан директоры булып эшли. [[1930 ел]]ларда [[Татарстан радиокомитеты|ТАССР радиокомитеты]] рәисе, ТАССР ОСОАВИАХИМ үзәк шурасы рәисе булып, ТАССР авыл хуҗалыгы банкы идарәсендә эшли. Сугышчан [[Кызыл Байрак ордены]] белән бүләкләнә. == Сәяси золым == [[1937 ел]]ның [[24 гыйнвар]]ында кулга алына<ref>[http://www.e-vid.ru/index-m-192-p-63-article-30567.htm Казан гарнизонында репрессияләр]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[1937 ел]]ның [[15 август]]ында [[ССРБ]] югары суды хәрби коллегиясе «''троцкичы-милли оешма әгъзасы булуда''» гаепләп, 10 елга ирегеннән мәхрүм итә<ref>{{Cite web |url=http://nekropole.info/ru/Samigulla-Kasimov-1897 |title=«Некрополь» сайтында |accessdate=2015-11-04 |archivedate=2016-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314094043/https://nekropole.info/ru/Samigulla-Kasimov-1897 }}</ref>. [[1947 ел]]да [[Колыма]]да беренче срогын тутыргач, тагын 10 елга [[Себер]]гә сөрелә, [[Янәсәй]]дә урман хәзерләүдә эшли. == Хәтер == [[Казан]]да<ref>{{Cite web |url=http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/b/id4816/ |title=Казан шәһәре порталында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422173541/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/b/id4816/ |archivedate=2016-04-22 |accessdate=2015-11-04}}</ref> (''[[1969]]'') һәм [[Глазов]]та (''[[Удмуртия]], [[1989]]'') урамнарга [[Бертуган Касыймовлар урамы|Бертуган Касыймовлар]] исеме бирелгән. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Кызыл Байрак ордены]] == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань.1999. # Татарская энциклопедия. Казань, 2006. – Т. 3. – С. 258. == Әдәбият == # Мухарямов М.К. Октябрь и национальный вопрос в Татарии (октябрь 1917 – июль 1918). Казань, 1958. # Борцы за счастье народное. Казань, кн. 1, 1967, кн. 2, 1983. # Касимова Д.Г. Татары в истории г. Глазова (1678–1920 гг.) ''Китапта'': Материальная и духовная культура народов Урала и Поволжья: история и современность: История севера Удмуртии в XVI– ХХ вв. [[Глазов]], 2008. # Белокопытов В., Шевченко Н. Братья Касимовы. «''Красное знамя''» ([[Глазов]]), 6.10.1987, № 161. == Сылтамалар == * [http://www.millattashlar.ru/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B Бертуган Касыймовлар «Милләттәшләр» сайтында] * [https://web.archive.org/web/20251210222322/https://docviewer.yandex.ru/?url=http%3A%2F%2Ftatarile.org%2Fmaglumat%2Fprintpdf%2F9853&name=9853&lang=tt&c=563a5582bd47 «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Касыймов, Сәмигулла}} [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] [[Төркем:Плеханов институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан оешмалары җитәкчеләре]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] 8ehxwridye2vp7clq0z5i3ivhxidetr 0 171680 6099730 4820572 2026-11-08T08:08:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099730 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәрит Галимов | рәсем = Ф.М.Галимов.jpg | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Ф.М. Галимов | тулы исем = Фәрит Мисбах улы Галимов | һөнәр = галим-радиофизик | туу датасы = 08.01.1962 | туу җире = [[ТАССР]] {{туу җире|Азнакай районы|Азнакай районында}} [[Мачаклыбаш]] [[авыл]]ы | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = уллары | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{мәгънәләр|Фәрит Галимов (мәгънәләр)}}</small> '''Фәрит Галимов''', Фәрит Мисбах улы Галимов, {{lang-ru|Галимов Фарид Мисбахович}} (08.01.1962) — галим, техник фәннәр докторы (''[[2001]]''), профессор (''[[2001]]''), [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] кафедра мөдире. == Тәрҗемәи хәле == [[1962 ел]]ның [[8 гыйнвар]]ында [[ТАССР]] [[Азнакай районы]] [[Мачаклыбаш]] [[авыл]]ында туган. [[Азнакай]] [[шәһәр]]ендә 1 нче санлы мәктәпне (''[[1979]]''), «''радиофизик-электрончы''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт университеты]]ның физика факультетын ([[1987]]) тәмамлаган. [[Казан химия-технология институты]]ның «Җылылык техникасының теоретик нигезләре» кафедрасында «''Табигый конвекция шартларында реактив ягулык кайнаганда җылылык бүленеп чыгу''» ({{lang-ru|Теплоотдача при кипении реактивных топлив в условиях естественной конвекции}}) темасына техник фәннәр кандидатлыгына (''җитәкчесе'' проф. А.Г. Усманов, ''[[1991]]''), [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Казан дәүләт технология университетының]] «Конструкцияле җисемнәр технологиясе» кафедрасында «''Көч һәм энергетика кулланулы корылмаларда күмерсулы ягулыкның салкынлык ресурсларын тормышка ашыру''» ({{lang-ru|Реализация хладоресурса углеводородных топлив в силовых и энергетических установках}}) темасына докторлык (''[[2001]]'') диссертацияләре яклаган. [[1980]]-[[1982 ел]]ларда [[ССРБ]] кораллы көчләрендә [[әрме|хәрби хезмәт]] үтә. == Хезмәт юлы == * [[1979]]-[[1980]] «Азнакайнефть» нефть-газ табу идарәсендә бу һәм су белән тәэмин итү цехында эшли. * [[1987]] [[Казан моторлар төзү берләшмәсе]]ндә инженер-электрончы, бер үк вакытта [[Казан]] [[шәһәр]]енең 15 нче санлы һөнәри-техник укуханәсендә педагог хезмәтендә. * [[1988]] [[ССРБ]] ФА КФ Казан физика-техник институтында сәнәгати энергетика төркемендә (''соңыннан'' РФ ФА Казан Фәнни Үзәге энергетика мәсьәләләре бүлеге) гыйльми эштә. * [[1989]]-[[1997]] «Иделтрансгаз» сәнәгать берлегенә керүче «Востокстройтрансгаз» төзү-монтажлау идарәсендә (''[[1991 ел]]дан «Востокстройтрансгаз» ААҖ'') җитештерүне әзерләү бүлегендә баш эретеп ябыштыручы, әйдәүче [[инженер]], [[1994 ел]]дан ААҖ генераль директорының фәнни-техник эшчәнлек буенча урынбасары. * [[1997]]-[[2002]] Казан дәүләт технология университетында өлкән укытучы, [[1999 ел]]дан «Конструкцияле җисемнәр технологиясе» кафедрасы доценты, [[2001 ел]]дан профессор. * [[2002 ел]]дан [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|А.И. Туполев исемендәге Казан дәүләт техник университетында]], «Стандартлаштыру, сертификатлау һәм технология менеджменты» (ССТМ) кафедрасы профессоры. [[2007 ел]]дан кафедра мөдире. == Гыйльми эшчәнлеге == 150 фәнни хезмәте нәшер ителгән, шул исәптән 13 монография, 4 уку ярдәмлеге. Уйлап табу буенча 4, файдалы модель буенча 15 патенты бар. 2 фәннәр кандидаты әзерләгән. [[Россия]] (''РФ хөкүмәте каршындагы халык хуҗалыгы академиясе''), [[Исраил]], [[Төркия]]нең әйдәүче гыйльми үзәкләрендә белемен арттыра. Авиация мотор төзелеше институтының (''[[Мәскәү]]'') химмотология бүлеге, К.Э. Циолковский исемендәге РГТУ-МАТИның (''[[Мәскәү]]'') стандартлаштыру һәм машина белеме кафедрасы белән бергәләп, гыйльми эзләнүләр алып бара. Хезмәтләре сыек, газсыман һәм суспензияле ягулыкларның яну сыйфатларына һәм файдалану күрсәткечләренә, җылылык [[физика]]сына һәм термодинамик үзенчәлекләренә карый. Фаза әверелеше шартларында җылы бирүчәнлек коэффициентының басымга, җылылык ташкыны һәм реактив ягулыкларның маркасы үзгәрүгә бәйлелеген хисаплап чыгара. Углеводород ягулыкларын җылытканда утырым булдырмау һәм аны бетерү буенча тәкъдимнәр эшли, бу исә энергия җайланмаларының ресурсын 10 тапкыр арттырырга мөмкинлек бирә. Углеводородлы ягулыкларның физик-химик һәм файдалану үзлекләрен исәпләүнең инженерлык ысулларын тәкъдим итә<ref>{{Cite web |url=http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2-%D1%84%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%82-%D0%BC%D0%B8%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85-%D1%83%D0%BB%D1%8B |title=«Татар иле» челтәрендә |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305071141/http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2-%D1%84%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%82-%D0%BC%D0%B8%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85-%D1%83%D0%BB%D1%8B |archivedate=2016-03-05 |accessdate=2015-11-06}}</ref>. == Хезмәтләре == {{Hider|title = '' Хезмәтләре ''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = # Экология лёгких моторных топлив. Казань, 1997 (автордаш). # Авиационные криогенные углеводородные топлива. Казань, 1998 (автордаш). # Кокосоотложения в авиационных и ракетных двигателях. Казань, 1999 (автордаш). # Основы авиационной химмотологии. М., 2005 (автордаш).}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == РФ һәм ТР мәгариф һәм фән министрлыклары мактау грамоталары — КАИда югары квалификацияле белгечләр әзерләгән өчен. == Чыганаклар == # Татар энциклопедиясе. Казан, 2010. == Сылтамалар == * [http://www.sstm.kai.ru/index.php?whatpage=galimov ССТМ кафедрасы рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121858/http://www.sstm.kai.ru/index.php?whatpage=galimov |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20160305071141/http://tatarile.org/maglumat/%D1%88%D3%99%D1%85%D0%B5%D1%81/%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2-%D1%84%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%82-%D0%BC%D0%B8%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85-%D1%83%D0%BB%D1%8B Ф.М. Галимов «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Галимов, Фәрит (радиофизик)}} [[Төркем:Техник фәннәр докторлары]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Кафедра мөдирләре]] [[Төркем:ССРБ физиклары]] [[Төркем:Россия физиклары]] 8d9e5quta9uh8hqhxp73b4gp3j60vue 14 171851 6099445 3625083 2026-11-07T14:20:16Z ~2026-58461-25 63270 6099445 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Мәдрәсәләр]] [[Төркем:Россиядә ислам]] [[Төркем:Россия уку йортлары]] [[Төркем:Илләр буенча мәдрәсәләр]] [[Төркем:Татар телле уку йортлары]] hjl2higguubrka788t5hm5ps2t4cx19 0 171932 6099796 4333422 2026-11-08T10:34:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099796 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хәбир Пазиков | рәсем = Х.М.Пазиков.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Х.М. Пазиков (''1896-1975'') | тулы исем = Хәбир Мөхәррәм улы Пазиков | һөнәр = фирка эшлеклесе | туу датасы = 15.10.1896 | туу җире = [[Пермь губернасы]] (''{{туу җире|Свердловск өлкәсе|Свердловск өлкәсендә}}'') [[Качканар]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 21.04.1975 | үлем җире = [[Мәскәү]] | әти = | әни = | ир = | хатын = Мәймүнә Әсәдулла кызы, ''укытучы'' | балалар = ''улы'' [[Олег Пазиков|Олег]] ([[1947]]), ''кызы'' Наилә | бүләк һәм премияләр = {{Ленин ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{Хезмәт Кызыл Байрагы ордены}}{{2 дәрәҗә Ватан сугышы ордены}} {{Кызыл Йолдыз ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Дәүләт эшлеклесе | исем = Хәбир Пазиков | чын исем = | рәсем = | автограф = | тәртип = | титул = [[Файл:Flag of the Kazakh SSR.svg|25px]] '''Казакъстан КП Караганда өлкә комитеты беренче сәркатибе''' | байрак = | байрак2 = | чорбаш = [[1938 ел]] | чоразак = [[1942 ел]] | вице-президент = | аңа кадәр = | дәвамчысы = [[:ru:Мельников, Леонид Георгиевич|Леонид Мельников]] | тәртип2 = | титул2 = [[Файл:Flag of the Kazakh SSR.svg|25px]] '''Казакъстан КП Көньяк Казакъстан өлкә комитеты беренче сәркатибе''' | байрак2 = | байрак2_2 = | чорбаш2 = [[1944 ел]] | чоразак2 = [[1947 ел]] | аңа кадәр2 = | дәвамчысы2 = | хезмәт еллары = | иялек = | дәрәҗә = | гаскәр төре = | фирка = | белем = | туу датасы = | туу урыны = | үлем датасы = | үлем урыны = | дин = | сайт = | Commons = }} <small>{{мәгънәләр|Пазиков}}</small> '''Хәбир Пазиков''', Хәбир Мөхәррәм улы Пазиков, {{lang-ru|Пазиков Хабир Мухарямович}} (''[[1896]]-[[1975]]'') — [[КПСС|фирка]] эшлеклесе, [[Казакъстан АССР]] Көнбатыш Казакъстан КП (б) өлкә комитетының беренче сәркатибе (''[[1937]]''), Караганда өлкә комитетының беренче сәркатибе (''[[1938]]-[[1942]]''), ВКП (б) Татарстан өлкә комитеты икенче сәркатибе (''[[1942]]-[[1944]]''), Көньяк Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатибе (''[[1944]]-[[1947]]''), Көнчыгыш Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатибе (''[[1948]]-[[1952]]''), РСФСР министрлар шурасы бүлек мөдире (''[[1953]]-[[1962]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1896 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябрендә]] [[Пермь губернасы]] (''хәзерге'' [[Свердловск өлкәсе]]) [[Качканар]] шахтерлар бистәсендә туган. [[1910]]-1926 елларда [[Урал]]да, [[Себер]]дә, [[Казакъстан]]да шахталарда эшләгән. [[1917]]-[[1918 ел]]ларда [[Кызыл Армия]]дә хезмәт итә. [[1928]]-[[1930]] [[Иосиф Сталин|И.В. Сталин]] исемендәге Коммунистик университетта, [[1935]]-[[1937]] Кызыл профессура институтында укыган. == Хезмәт юлы == * [[1926]]-[[1928]] ВКП (б) Тум округы комитеты, Канск округы комитеты инструкторы. * [[1930]]-[[1935]] ВКП (б) ҮК [[Башкортстан АССР]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Кыргызстан|Кыргызстан АССР]] буенча пропаганда төркеме җитәкчесе. * [[1935]]-[[1938]] ВКП (б) ҮК җаваплы оeштыручысы. * [[1938]] Казакъстан АССР (''[[1936 ел]]дан [[Казакъстан ССР]]'') КП (б) Көнбатыш Казакъстан өлкә (''[[1962]]-[[1992 ел]]ларда Урал өлкәсе'') комитетының беренче сәркатибе. * [[1938]]-[[1942]] Караганда өлкә комитетының беренче сәркатибе. * [[1942]]-[[1944]] ВКП (б) Татарстан өлкә комитеты икенче сәркатибе. * [[1944]]-[[1947]] Көньяк Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатибе. * [[1948]]-[[1952]] Көнчыгыш Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатибе. * [[1953]]-[[1962]] РСФСР министрлар шурасының эшләр идарәсендә бүлек мөдире. ВКП (б) XVIII корылтае делегаты (1938). == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Ленин ордены]] * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены|Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены|Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] * 2 дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]] * [[Кызыл Йолдыз ордены]] == Хәтер == [[1996]] [[Шымкент]] [[шәһәр]]ендә урамга исеме бирелгән<ref>Шымкент шәһәр мәслихәте карары, 1996 ел, 30 декабрь</ref>/ == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. == Әдәбият == # Утяганов А. Человек, оставивший сердце Шымкенту. «''Панорама Шымкента''», 20 июня. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20160304204855/http://nailtimler.com/people_page/people_15p/pazikov_habir_muharamovich.html Х.М. Пазиков «Милләттәшләр» сайтында] * [https://web.archive.org/web/20251210000904/http://kk.sciencegraph.net/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80_%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Х.М. Пазиков Sciencegraph.net сайтында] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{ТАССР җитәкчеләре}} {{СБКФнең Чимкент ӨК беренче сәркатибләре}} {{DEFAULTSORT:Пазиков, Хәбир}} [[Төркем:Кызыл профессура институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Көнбатыш Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатипләре]] [[Төркем:Караганда өлкә комитетының беренче сәркатипләре]] [[Төркем:Көньяк Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатипләре]] [[Төркем:Көнчыгыш Казакъстан өлкә комитетының беренче сәркатипләре]] [[Төркем:Казакъстан татарлары]] 5s1qk5bcftspcfg0ez29ey7lsblswha 0 171969 6099712 2596112 2026-11-08T07:23:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099712 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фёдор Раскольников | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = | туу датасы = 28.1.1892 | туу җире = Санкт-Петербург, [[Рәсәй империясе]] | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = 12.9.1939 | үлем җире = [[Ницца]], [[Франса|Франция]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }}'''Фёдор Фёдор улы Раскольников''' ({{lang-ru|Фёдор Фёдорович Раскольников}}, {{Туу датасы|28|1|1892}}, [[Санкт-Петербург]], [[Рәсәй империясе]] — {{Үлем датасы|12|9|1939}}, [[Ницца]], [[Франса|Франция]]) — Совет хәрби һәм фирка эшлеклесе, дипломат. == Тәрҗемәи хәле == Руханиның никахтан тыш туган баласы. Ятимханәдә тәрбияләнгән. Реаль укуханәне, Петербург политехника институтын, гардемарин сыйныфларын тәмамлаган (1917). 1910 нан РСДЭФ әгъзасы. 1912-1913 тә [[«Правда» гәзите|"Правда" гәзитенең]] сәркәтибе булган. [[Февраль инкыйлабы]]ннан соң [[Кронштадт]] шурасы рәисе урынбасары, «Хакыйкать тавышы» (Голос правды) гәзите мөхәррире. [[Июль кризисы|Июль вакыйгалары]] көннәрендә кулга алынган, әмма матросларның таләпләре буенча иреккә чыгарылган. Октябрь кораллы күтәрелешендә, Керенский һәм Красновның [[Петроград]]ка һөҗүмен кире кайтаруда катнашкан. 1918 дән - диңгез эшләре буенча халык комиссары урынбасары, Көнчыгыш фронтның {{comment|ХИШ|Хәрби инкыйлаби шура}}ы әгъзасы, РСФСР ХИШы әгъзасы. 1918 елда [[Казан]]ны штурмлауда катнашкан. 1919-1920 елларда - Идел-Каспий хәрби флотилиясе {{comment|сәргаскәре|командующие}}. 1920-1921 - [[Rusiäneñ Baltıyq flotı|Балтыйк флоты]] сәргаскәре. 1921-1923 - [[Әфганстан]]да тулы вәкаләтле вәкил. 1924-1930 елларда - берничә журналның җаваплы мөхәррире. 1930-1938 елларда - [[Эстония]]дә, [[Дания]]дә, [[Болгария]]дә тулы вәкаләтле вәкил. «Зур террор» вакытында (1938) репрессияләрдән куркып, ССРБга кайтудан баш тарткан. Мөстәбид совет режимының репрессиячел сәясәтен фаш итүче ачык хат бастыра («Сталинга ачык хат»). Үзе югында фиркадән чыгарылган, «[[халык дошманы]]» дип игълан ителгән. [[1939 ел]]да ачыкланмаган шартларда (психиатрик дәвәханәдә тәрәзәдән егылып төшеп үлгән) үлгән. [[1963 ел]]да акланган. == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20160926010304/http://www.hrono.ru/biograf/raskolnikov.html «Һронос» сайты] {{DEFAULTSORT:Раскольников, Федор}} [[Төркем:Бөтенрусия оештыру җыелышы депутатлары]] ex5xibrzbsbdxzp4zmesrgugwejlgl1 0 172067 6099705 5838523 2026-11-08T06:45:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099705 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Фокшан |чын исем = {{lang-ro|Focșani}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Вранчә өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1575 ел{{!}}1575 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =79315 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Фокшан''' ({{lang-ro|Focșani}}) — [[Румыния]]нең [[Вранчә өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 79315 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Фокшан Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1575 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |25066||32481||27960||28244||35094||56252||101335||101854||79315 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,6%, чегәннәр — 1,1%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Вранчә өязе шәһәрләре]] priz63lyggav3ux0fdk83c2oa2qpxpy 0 172082 6099480 5838432 2026-11-07T16:05:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099480 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Сфынту Георге |чын исем = {{lang-ro|Sfântu Gheorghe}}, {{lang-hu|Sepsiszentgyörgy}}, {{lang-de|Sankt Georgen}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Ковасна өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1832 ел{{!}}1832 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =56006 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сфынту Георге''' ({{lang-ro|Sfântu Gheorghe}}, {{lang-hu|Sepsiszentgyörgy}}, {{lang-de|Sankt Georgen}}) — [[Румыния]]нең [[Ковасна өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 56006 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сфынту Георге Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1832 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |8665||10818||14224||17638||20768||40804||68359||61543||56006 |} Милләтләр (2002): маҗарлар — 74,5%, румынар — 23,4%, чегәннәр — 1,5%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Ковасна өязе шәһәрләре]] rie5x1j9qgdvhsyv2bbjywr33dnqkum 0 172084 6099424 5838395 2026-11-07T13:11:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099424 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Сибиу |чын исем = {{lang-ro|Sibiu}}, {{lang-hu|Nagyszeben}}, {{lang-de|Hermannstadt}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Сибиу өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1191 ел{{!}}1191 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =147245 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сибиу''' ({{lang-ro|Sibiu}}, {{lang-hu|Nagyszeben}}, {{lang-de|Hermannstadt}}) — [[Румыния]]нең [[Сибиу өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 147245 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сибиу Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1191 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |33489||49345||60602||90475||109515||151137||169656||154892||147245 |} Милләтләр (2002): румыннар — 95,7%, маҗарлар — 2%, алманнар — 1,6%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Танылган шәхесләр == * [[Клаус Йоһаннис]], Румыния президенты. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Румыниянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Сибиу өязе шәһәрләре]] jdjhfkw7uhfddq83bu8xq43xe1jjfvd 0 172086 6099429 5838400 2026-11-07T13:40:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099429 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Слатина |чын исем = {{lang-ro|Slatina}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Олт өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1368 ел{{!}}1368 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =70293 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Слатина''' ({{lang-ro|Slatina}}) — [[Румыния]]нең [[Олт өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 70293 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Слатина Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1368 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |9825||11243||13136||13381||19250||44892||85168||78815||70293 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,9%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Олт өязе шәһәрләре]] qr4meoizrx2rbdju0elt62pdp82fwm2 0 172087 6099430 5838401 2026-11-07T13:41:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099430 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Слобозея |чын исем = {{lang-ro|Slobozia}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Яломица өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1614 ел{{!}}1614 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =45891 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Слобозея''' ({{lang-ro|Slobozia}}) — [[Румыния]]нең [[Яломица өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 45891 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Слобозея Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1614 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |4858||7591||7714||9632||12443||29978||56048||52710||45891 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,1%, чегәннәр — 1,6%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Яломица өязе шәһәрләре]] jbd7xjld2ms94szfryl8hjm4fp4tafu 0 172089 6099479 5838431 2026-11-07T16:04:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099479 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Сучәва |чын исем = {{lang-ro|Suceava}}, {{lang-hu|Szucsáva}}, {{lang-de|Suczawa}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Сучәва өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1388 ел{{!}}1388 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =92121 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Сучәва''' ({{lang-ro|Suceava}}, {{lang-hu|Szucsáva}}, {{lang-de|Suczawa}}) — [[Румыния]]нең [[Сучәва өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 92121 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Сучәва Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1388 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |11229||17028||10123||20949||37697||62715||114462||105865||92121 |} Милләтләр (2002): румыннар — 98,2%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Сучәва өязе шәһәрләре]] 5n16w1ydhnnt361hr90i4umtc8s1pg9 0 172091 6099601 5838491 2026-11-08T02:05:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099601 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тырговиште |чын исем = {{lang-ro|Târgoviște}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Дымбовица өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1396 ел{{!}}1396 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =79610 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тырговиште''' ({{lang-ro|Târgoviște}}) — [[Румыния]]нең [[Дымбовица өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 79610 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тырговиште Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1396 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |13041||22298||26038||24360||29763||61254||98117||89930||79610 |} Милләтләр (2002): румыннар — 96,6%, чегәннәр — 2,9%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Дымбовица өязе шәһәрләре]] le164objnd9a4yd8n0hv6mhavx770c2 0 172093 6099602 5838492 2026-11-08T02:05:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099602 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тыргу-Жиу |чын исем = {{lang-ro|Târgu Jiu}}, {{lang-hu|Zsilvásárhely}}, {{lang-de|Tergoschwyl}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Горж өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1406 ел{{!}}1406 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =82504 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тыргу-Жиу''' ({{lang-ro|Târgu Jiu}}, {{lang-hu|Zsilvásárhely}}, {{lang-de|Tergoschwyl}}) — [[Румыния]]нең [[Горж өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 82504 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тыргу-Жиу Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1406 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |9763||13030||17698||19618||30805||63506||98238||96641||82504 |} Милләтләр (2002): румыннар — 96,8%, чегәннәр — 3,1%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Горж өязе шәһәрләре]] 7dujng1wjk7z70ytqimghks4a6rmp0v 0 172094 6099603 5838493 2026-11-08T02:05:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099603 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Тыргу-Муреш |чын исем = {{lang-ro|Târgu Mureș}}, {{lang-hu|Marosvásárhely}}, {{lang-de|Neumarkt am Mieresch}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Муреш өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1332 ел{{!}}1332 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =134290 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тыргу-Муреш''' ({{lang-ro|Târgu Mureș}}, {{lang-hu|Marosvásárhely}}, {{lang-de|Neumarkt am Mieresch}}) — [[Румыния]]нең [[Муреш өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 134290 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тыргу-Муреш Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1332 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |25517||38517||47043||65194||86464||130076||164445||150041||134290 |} Милләтләр (2002): румыннар — 49,5%, маҗарлар — 48%, чегәннәр — 2%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2015-11-19 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Румыниянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Муреш өязе шәһәрләре]] e8x0x5pm64geoo1bx14v49dghv2pzaf 0 172095 6099593 5838487 2026-11-08T01:29:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099593 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Тулчә |чын исем = {{lang-ro|Tulcea}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Тулчә өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1506 ел{{!}}1506 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =73707 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Тулчә''' ({{lang-ro|Tulcea}}) — [[Румыния]]нең [[Тулчә өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 73707 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тулчә Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1506 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |21727||20403||21642||24639||35561||61729||97904||91875||73707 |} Милләтләр (2002): румыннар — 92,3%, урыслар — 3,4%, төрекләр — 1,4%, чегәннәр — 1,4%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Тулчә өязе шәһәрләре]] tiw0v2632p5x0gruvigcn6je7ifu9o8 0 172096 6099596 5838488 2026-11-08T01:38:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099596 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Турда |чын исем = {{lang-ro|Turda}}, {{lang-hu|Torda}}, {{lang-de|Thorenburg}} |ил = Румыния |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Жудец{{!}}Өяз (жудец) |төбәк = Клуж өязе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = 1075 ел{{!}}1075 елдан |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =47744 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Турда''' ({{lang-ro|Turda}}, {{lang-hu|Torda}}, {{lang-de|Thorenburg}}) — [[Румыния]]нең [[Клуж өязе]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 47744 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Турда Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Шәһәр статусын [[1075 ел]]дан йөртә. == Халык == {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1912'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-11-19 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204142939/http://pop-stat.mashke.org/romania-cities.htm }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1948'''<ref name="colectaredate.insse.ro">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |access-date=2015-11-19 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101043840/http://colectaredate.insse.ro/phc/aggregatedData.htm |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1956'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1966'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1977'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1992'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2002'''<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AlRufuWF?url=http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |dead-url=yes }}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="colectaredate.insse.ro"/> |- |?||?||25905||33614||42307||55294||61200||55887||47744 |} Милләтләр (2002): румыннар — 99,8%.<ref>http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014005851/http://www.kia.hu/konyvtar/erdely/erd2002/etnii2002.zip |date=2013-10-14 }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Клуж өязе шәһәрләре]] 3zg4uhvhouoswh0qjbawudaf7eu0q2x 0 172193 6099583 5838484 2026-11-08T00:52:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099583 wikitext text/x-wiki {{ТП |татар исеме = Трнава |чын исем = {{lang-sk|Trnava}} |ил = Словакия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(0)_region:PL |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Трнава төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 1211 |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =67368 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Трнава''' ({{lang-sk|Trnava}}, {{lang-hu|Nagyszombat}}, {{lang-de|Tyrnau}}) — [[Словакия]]нең [[Трнава төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Географиясе == Мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан. == Климаты == Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.<ref>{{cite web|url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/weatherslovakiapittsburgh.html|title=Slovakia's Weather|accessdate=2010-06-11|last=Votruba|first=Martin|work=Slovak Studies Program|publisher=University of Pittsburgh|archiveurl=https://www.webcitation.org/66HxyiHUj?url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/weatherslovakiapittsburgh.html|archivedate=2012-03-19}}</ref> == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Трнава Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1211 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208034542/http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm |archivedate=2015-12-08 |accessdate=2015-11-20}}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- |41676||60750||68737||70286||67368 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ŠVEDA, Dušan; PETRLOVÁ, Marcela; RÚŽIČKA, Zdenko; KRIŠKA, Peter. Nové územnosprávne členenie a organizácia miestnej štátnej správy. Bratislava : Epos, 1996. 224 s. ISBN 80-88810-59-0.{{ref-sk}} * ZUBRICZKÝ, Gabriel; KOREC, Pavol; LAUKO, Viliam; TOLMÁČI, Ladislav; MIČIETOVÁ, Eva. Kraje a okresy Slovenska : Nové administratívne členenie. 1. vyd. Bratislava : Q111, 1997. 392 s. ISBN 80-85401-58-4.{{ref-sk}} * VOLKO, Viliam; KIŠ, Miloslav, ed. Stručný prehľad vývoja územného a správneho členenia Slovenska. Bratislava : Ministerstvo vnútra SR, 2007. Dostupné online.{{ref-sk}} [[Төркем:Словакия торак пунктлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Трнава төбәге шәһәрләре]] {{Slovakia-geo-stub}} 86v678htl5crxjhg6phzqkhkocap4ih 0 172194 6099582 5838483 2026-11-08T00:36:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099582 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ}} '''Тренчин''' ({{lang-sk|Trenčín}}, {{lang-hu|Trencsén}}, {{lang-de|Trentschin}}) — [[Словакия]]нең [[Тренчин төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. Халык саны — 56403 кеше (2011). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Тренчин Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. ==Тарих== Беренче мәртәбә [[1111 ел]]да телгә алынган. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1970'''<ref name="pop-stat">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208034542/http://pop-stat.mashke.org/slovakia-cities.htm |archivedate=2015-12-08 |accessdate=2015-11-20}}</ref> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1980'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''1991'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2001'''<ref name="pop-stat" /> | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''2011'''<ref name="pop-stat" /> |- |39127||49972||56828||57854||56403 |} </div> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Тренчин төбәге шәһәрләре]] 57dtm09x8ifalmoaqich3v6ujx3orn3 0 172580 6099566 5914528 2026-11-07T22:42:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099566 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем =Тимерша Саллави | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тимерша Салаватулла улы Соловьёв | һөнәр = меценат | туу датасы = | туу җире = [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылы | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = [[Мәскәү]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Соловьев}} '''Тимерша Саллави''' (Тимерша Салаватулла улы Соловьев-Шушерминский) (''[[1875]]-[[1947]]'') — язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе, мәгърифәтче, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]», «[[Хөсәения мәдрәсәсе|Хөсәения]]» мәдрәсәләре мөгаллиме, «[[Чүкеч (журнал)|Чүкеч]]» журналын һәм «[[Урал (газета)|Урал]]» газетасын чыгаручы. == Тәрҗемәи хәле == [[1875 ел]]да [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Әҗәле вулысы]] [[Шуширмә]] авылында туган. [[Мәрҗани мәдрәсәсе]]ндә ун ел дәвамында укыган. Аннары, Мәрҗани киңәшен тыңлап, 1892 елдан рус-татар укытучылар мәктәбендә ([[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]) укый. Монда [[Хөсәен Ямашев]], [[Галимҗан Сәйфетдинов]], [[Исхак Казаков]], [[Гафур Әхмәтов]], [[Мөхетдин Корбангалиев]], [[Якуп Чанышев|Якуб Чанышев]] һәм башкалар белем алган. 1896 елда тәмамлаган. Казанның икенче һәм башлангыч татар мәктәбендә, «[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания]]» мәдрәсәсендә укытырга керешкән. Өч еллап белем биргән. Аннары Казан губернаторы фәрманы белән эштән куылган. Моңа укытучы Соловьевның «ялгыш фикерләре, [[Алафузов фаб­рикасы]] һәм [[Казан дары заводы|казна дары заводы]] эшчеләре арасында тиешсез әңгәмәләр алып баруы» турындагы әләк сәбәпче булган. Ә бу вакытта ул гаилә корган, аның балалары булган. Беркадәр вакыт [[Түбән Новгород]]та [[Әхмәт Хөсәенов]]ның кунакханәсендә идарәчесе булып эшләгән.<ref>{{Cite web |url=http://beznenmiras.ru/bereketle-orenburg-tufragy/ |title=Лирон Хәмидуллин. Бәрәкәтле Оренбург туфрагы/ Безнең Мирас. 2015. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190428211739/http://beznenmiras.ru/bereketle-orenburg-tufragy/ |archivedate=2019-04-28 |accessdate=2019-04-21}}</ref> Ырынбурдан [[Әхмәт Хөсәенов|Әхмәт бай Хөсәенов]] үзенең конторасына чакырган, кассир эшенә билгеләгән. Әхмәт бай аның хакимият каршында дәрәҗәсе какшауга артык игътибар бирмәгән. Шулай ук хакимият «кирәксез» дип тапкан [[Харис Фәйзи]]не (композитор [[Җәүдәт Фәйзи]] әтисен), бәлшәвик [[Исхак Казаков]]ны, композитор [[Александр Ключарев]] әтисен Сергей Ключаревны да хезмәткә чакырган. «Хөсәения» мәдрәсәсен ачкан. Мәдрәсәгә ярдәм итү өчен [[вакыф]] фонды оешкан. Фонд белән җитәкчелек итү тапшырылган. "Чүкеч" журналында "Шуширминский", "Бәддух", "Тимерче", "Сандугач" псевдонимнары белән файдаланган.<ref>{{Cite web |url=http://kaibicy.ru/news/hәbәrlәr/timersha-solovev-shushirminskiy-turyindagyi-yazman |title=Тимерша Соловьев – Шуширминский турындагы язманың дәвамын укыгыз/ Кайбыч таңнары. 2015. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929224132/http://kaibicy.ru/news/h%D3%99b%D3%99rl%D3%99r/timersha-solovev-shushirminskiy-turyindagyi-yazman |archivedate=2020-09-29 |accessdate=2022-02-02}}</ref> 1933 елдан [[Алма-Ата]]да банк хезмәткәре булып эшли, 1935 елда [[пенсия]]гә чыга. Озак тормый, [[Мәскәү]] шәһәрендә урнашкан балалары янына күчеп килә. Тимерша Соловьев, 1947 елның апрелендә, каты авырудан соң, Мәскәү шәһәрендә вафат була. == Иҗаты == *«Мужик илә мулла, яхуд Карт хәзрәт корган тозак», Ырынбур, 1902 ел. *«Биби Казан», Ырынбур, 1905 ел. *«Ишан Хәдичәсе», Ырынбур, 1906 ел. == Чыганаклар == * Зөфәр Рәмиев «Татар әдип­ләре, мәгърифәтчеләре» (Казан, 2005) * Сә­гыйть Исәнбай «Тукай турында замандашлары» (Казан, 1960) * Галиәсгар Камал. «Габдулла Тукай турында истәлек» (1933) * Габдулла Кариев. «Тукай Мәкәрҗәдә» (1914) * Татарский энциклопедический словарь. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998 == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Соловьев, Тимерша}} [[Төркем:Мөгаллимнәр]] [[Төркем:Оешма җитәкчеләре]] [[Төркем:Зөя өязендә туганнар]] [[Төркем:Шәхесләр:Кайбыч районы]] [[Төркем:Татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар журналистлары]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Нәширләр]] a5ofm168zmat7yymndljz3v9auctgs0 0 172856 6099576 5838479 2026-11-07T23:53:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099576 wikitext text/x-wiki {{ТП/ВМ |татар исеме = Торецк |чын исем = {{lang-uk|Торецьк}}, {{lang-ru|Торецк}} |ил = Украина |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Өлкә |төбәк = Донецк өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1806 ел{{!}}1806 елда |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны =34750 |исәп елы = 2014 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +2 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Торецк'''<ref>{{Cite web |url=http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/984-19 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306044534/http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/984-19 |archivedate=2016-03-06 |accessdate=2016-02-20}}</ref>, 2016 елга хәтле ''Дзержинск'' ({{lang-uk|Торецьк}}, {{lang-ru|Торецк}}) — [[Украина]]ның [[Донецк өлкәсе]]нең [[Бахмут районы]]нда урнашкан шәһәр. [[Торецк шәһәр громадасы]]ның административ үзәге. Халык саны — 45 кеше ([https://freeradio.com.ua/za-ostanni-pivtora-misiatsia-z-toretskoi-hromady-ne-evakuiuvaly-zhodnoi-liudyny-tam-dosi-zalyshaiutsia-136-tsyvilnykh-detali/ 2025]). == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Торецк Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез. ==Тарих== [[1806 ел]]да нигезләнгән. == Халык == <div style=*font-size:88%*> {| class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1897'''<ref name="аа">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |title=архив күчермәсе |accessdate=2015-12-06 |archivedate=2012-07-22 |archiveurl=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm }}</ref> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1923'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1926'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1939'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1959'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1979'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''1989'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="аа" /> | align=*center* style=*background:#f0f0f0;*|'''2014'''<ref name="аа" /> |- font-size=*125%* |...||6320||12806||31750||44835||46818||44502||50538||43371||34750 |} </div> Милли состав (2001): украиннар — 61,4%, руслар — 36,1%, белоруслар — 1,0%.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&ncp1=6 |access-date=2015-12-08 |archive-date=2007-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213092341/http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11 |dead-url=yes }}</ref> Туган тел буенча {{comment|состав|состав}}, 2001: рус теле — 87,1%, украин теле — 12,2%.<ref name=*ReferenceA*>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |access-date=2015-12-06 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/Mult/Database/Census/databasetree_uk.asp |dead-url=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Донецк өлкәсе}} [[Төркем:Донецк өлкәсе шәһәрләре]] [[Төркем:Торецк шәһәр громадасының торак пунктлары]] b9yzxp0s7zecnbn4f2yhn3aprkbpv3x 0 174350 6099800 4124102 2026-11-08T10:38:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099800 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хәй Мушинский | рәсем = Х.Х.Мушинский.jpg | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Х.Х. Мушинский (''1908-1994'') | тулы исем = Габделәй Хафиз улы Мөхәммәтшин | һөнәр = актер, фокусчы | туу датасы = 27.06.1908 | туу җире = {{туу җире|Уфа губернасы|Уфа губернасында}} {{туу җире|Стәрлетамак өязе|Стәрлебаш районында}} [[Тәтер-Арыслан]] [[авыл]]ы | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 15.12.1994 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = I Суфия Ягушева (''?-[[1942]]''),<br/>II Рәбига Исхакова, ''җырчы'' | балалар = ''уллары'' Фуат (''[[1941]]''), [[Әхәт Мушинский|Әхәт]] (''[[1951]]''), кызы | кул кую = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Мушинский}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Мөхәммәтшин}} '''Хәй Мушинский'''<ref>Псевдонимын исем-фамилиясеннән ясаган: Габдул'''ХАЙ''' '''МУ'''хамет'''ШИН''' ('''СКИЙ''')</ref> (''сәхнә псевдонимы, чын исеме'' '''Габделхәй Мөхәммәтшин''', Габделхәй Хафиз улы Мөхәммәтшин (''[[1908 ел]]ның [[27 июнь|27 июне]], [[РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Стәрлетамак өязе]], [[Тәтер-Арыслан]] ― [[1994 ел]]ның [[15 декабрь|15 декабре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — драма актеры, Г. Камал исемендәге [[Татар дәүләт академия театры]]нда (''1936―1946''), 1956 елда оешкан [[Казан дәүләт циркы|Казан циркының]] беренче төркемендә эшләгән. Татар эстрадасына беренче булып фокусчы һөнәрен кертүче. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ә.Х.Мушинский 3.jpg|250px|thumb|right|[[Әхәт Мушинский]]. «''Әтинең портреты''»]] [[1908 ел]]ның [[27 июнь|27 июнендә]] [[Уфа губернасы]] [[Стәрлетамак өязе]] (''хәзерге'' БР [[Стәрлебаш районы]]) [[Тәтер-Арыслан]] [[авыл]]ында туган. [[1920 ел]]да [[авыл]]да чыккан янгында өйләре яна. Әтисе, туганнары үлә. Әнисе белән урманда, землянкада яшәргә мәҗбүр булалар. {{цитата|автор=Хәй Мушинский |Балачакны алма белән чагыштырсаң, минем алма кызыл түгел иде, яшел иде, ачы иде}} Авыл мәктәбен бетергәч, [[Ырынбур]] педагогия институтының физика факультетына укырга керә. [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Ырынбур татар театрына]] йөри, студент спектакльләрендә катнаша. [[Театр]]га булган мәхәббәт [[Казан]]га алып килә, [[Казан театр училищесы|Татар театр техникумын]] тәмамлый (''[[1936]]''). == Хезмәт юлы == * 1936-1946 [[Татар дәүләт академия театры]]нда эшли башлый. * [[1946 ел]]да [[Татар дәүләт филармониясе]]нә оригиналь жанр артисты (''иллюзиончы-манипулятор'') булып күчә. [[Татарстан|Республикада]] сәхнәдә бу жанрны башлап җибәрүче беренче һөнәри фокусчы артист була. [[Рәшит Ваһапов]], [[Усман Әлмиев]], [[Илһам Шакиров]], [[Гани Вәлиев]], [[Җәвәһирә Сәлахова]], [[Әлфия Авзалова]], [[Флёра Сөләйманова]], [[Динә Сираҗетдинова]] белән [[ССРБ]]ның күп төбәкләрендә гастрольләрдә чыгыш ясый (''[[1968 ел]]га кадәр''). * [[1956 ел]]да оешкан [[Казан дәүләт циркы|Казан циркының]] беренче төркеменә (''Гали Җәмниханов белән бергә'') кабул ителә. == Уйнаган спектакльләре == ==== Г. Камал театрында ==== Х. Мушинский классикада һәм милли драматургия әсәрләрендә зур булмаган рольләр башкара. * «Беренче чәчәкләр» [[Кәрим Тинчурин]] * «Тартюф» [[Жан-Батист Мольер]] * «Дошманнар» [[Максим Горький]] * «Мәкер вә мәхәббәт» Фридрих Шиллер * «Чаткылар» [[Таҗи Гыйззәт]] * «Алар өчәү иде» [[Кәрим Тинчурин]] һ. б. == Чыганаклар == # Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. # Татарская энциклопедия. Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-2014. == Әдәбият == # Октябрьгә кадәрге татар театры. Казан, 1988. # [[Ильтани Илялова|И. Илялова]]. Г. Камал театры артистлары. [[Казан]]: ТКН, 1996. ISBN 5-298-00708-2 # Фәһимә Кавиева. Тылсымчы һәм күгәрченнәр. «''Татар дөньясы''», 2008 ел. № 10. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20160304130433/http://tatfil.ru/ru/filarmoniya/museum/imena/51-imena-14/202-mushinskiy-hh Х.Х. Мушинский Татар филармониясе сайтының музей бүлегендә] * [http://magicpedia.ru/magicians/tabid/435/articleType/ArticleView/articleId/385/----1908-1994.aspx Х.Х. Мушинский Россия иллюзиончылар берләшмәсе сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022143229/http://magicpedia.ru/magicians/tabid/435/articleType/ArticleView/articleId/385/----1908-1994.aspx |date=2014-10-22 }} * [http://matbugat.ru/enc/mushinskiy-hy-hafiz-uly-2476/ Г. Камал театры артистлары] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Мушинский, Хәй}} [[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Фокусчылар]] [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Казан дәүләт циркы]] 9hhrh8vhmlexvw4deibhuqb978w6336 0 174526 6099698 4167191 2026-11-08T06:24:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099698 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Флёра Тарханова |Оригинал телендә = |Фото = Ф.Г.Тарханова.jpg |Киңлек = 200px |Рәсем язуы = Ф.Г. Тарханова |Тугач бирелгән исеме = Флёра Габдрахман кызы Тарханова |Псевдонимнар = |Туу датасы = 25.05.1947 |Туу урыны = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]] {{Туу урыны|Чистай районы|Чистай районында}} [[Яуширмә]] |Үлем датасы = 31.07.2018 |Үлем урыны = [[РФ]], [[ТР]], {{Үлем урыны|Казан|Казанда}} |Милләт = татар |Ватандашлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} |Эшчәнлек төре = язучы |Иҗат итү еллары = [[1990]]-[[2018]] |Юнәлеш = поэзия, тәрҗемә |Жанр = шигырь |Иҗат итү теле = [[татар теле]] |Дебют = «''Синең кайнар сулышың''» (''[[1998]]'') |Премияләр = |Бүләкләр = [[Гаяз Исхакый премиясе]] (2011) |Имза = |Сайт = |Башка мәгълүмат = ире [[Наис Гамбәр]] (1947—2005).<br/> ''[[Кыз]]ы'' }} {{фш|Тарханов}} '''Флёра Тарханова''', Флёра Габдрахман кызы Тарханова (''[[1947 ел]]ның [[25 май|25 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чистай районы]], [[Яуширмә]] — [[2018 ел]]ның [[31 июль|31 июле]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — шагыйрә һәм тәрҗемәче. Татарстанның [[Татарстанның журналистлар берлеге|журналистлар]] (''[[1995]]'') һәм [[Татарстан язучылар берлеге|язучылар]] (''[[1998]]'') берлекләре әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == [[1947 ел]]ның [[25 май|25 маенда]] [[Татарстан АССР]] [[Чистай районы]] [[Яуширмә]] [[авыл]]ында [[укытучы]]лар [[гаилә]]сендә, 9 балалы ишле гаиләдә туган. Яуширмә сигезьеллык мәктәбен (''[[1962]]''), [[Арча педагогия укуханәсе]]н ([[1966]]), [[Казан дәүләт университеты]] тарих-филология факультетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген (''[[1975]]'') тәмамлаган. «''Эш кәгазьләрендә һәм рәсми документларда русча терминнарның татарча эквивалентлары''» темасына филология фәннәре кандидатлыгына диссертация яклый (''[[2005]]''). [[2018 ел]]ның [[31 июль|31 июлендә]] каты авырудан соң вафат була, туган авылында (''[[Чистай районы]] [[Яуширмә]] авылы'') җирләнә<ref>[http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=2198:%D1%84%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82&Itemid=699&lang=tt Флера Тарханова вафат...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817171353/http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=2198:%D1%84%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82&Itemid=699&lang=tt |date=2019-08-17 }}. [[Татарстан язучылар берлеге]] сайты, 31.07.2018</ref><ref>[https://www.azatliq.org/a/29400373.html Күренекле шагыйрә һәм тәрҗемәче Флера Тарханова вафат.] [[Азатлык радиосы]], 31.07.2018</ref> . == Хезмәт юлы == * [[1966]]-[[1970 ел]]ларда [[Чистай районы]] [[Чирүле Шонталысы]] мәктәбендә, аннары [[Кыргызстан|Кыргызстан ССР]]ның [[Ош өлкәсе]] мәктәпләрендә [[математика]] һәм [[рус теле]] укытучысы. * [[1970]]-[[1975]] [[Казан дәүләт университеты]] студенты. * [[1975]]-[[1976]] [[Казан дәүләт университеты|Университетны]] тәмамлагач, аспирантурада укый, ләкин аны тәмамлап бетерми. * [[1976]]-[[1988]] «Радиоприбор» заводында инженер-конструктор. * [[1990 ел]]ларда хезмәт юлы журналистика белән бәйле: «[[Шәһри Казан]]» газетасында — тәрҗемәче, «[[Татарстан хәбәрләре]]» газетасында тәрҗемәче һәм тәрҗемә бүлеге мөдире (''[[1994]]''). * [[1995 ел]]дан Татарстан министрлар кабинеты аппаратында тәрҗемәче — баш референт, беркетмәләр бүлеге баш киңәшчесе. [[Татарстан фәннәр академиясе]] каршында төзелгән терминология комиссиясе әгъзасы. == Иҗаты == [[1990 ел]]ларда көндәлек матбугатта һәм күмәк нәшрият басмаларында әдәби тәрҗемәләре, очерк-хикәяләре һәм шигырьләре басылып чыга. Мәхәббәт, яшьлеккә багышланган, милләт язмышы турында борчулы уйланулы лирик шигырьләр, [[бала]]лар өчен шигырьләр һәм әкиятләр яза. Әсәрләрендә әдәп-әхлак, тәрбия мәсьәләләрен күтәрә. Шигырьләренә композиторлар көйләр яза. ==== Тәрҗемә ==== [[1971 ел]]да чыккан «Азәрбайҗан хикәяләре» китабына Н. Аббасзадә һәм М. Ибраһимов әсәрләре Ф. Тарханова тәрҗемәсендә урнаштырылган <ref>[https://izi.travel/ru/d109-tatarskie-pisateli/ru#4065-tarhanova-flera-gabdrahmanovna/ru Татарстан язучылары izi.TRAVEL сйтында]</ref>. Рәсми документлар, эш кәгазьләре, төрле кулланма-ярдәмлекләр белән беррәттән, [[рус]], [[украин]], [[азәрбайҗан]] язучылары хикәяләрен тәрҗемә итә. [[Кәфил Әмиров]]ның «Хокук саклау органнарында эш кәгазьләре» (''Деловые бумаги в правоохранительных органах''), [[Зөфәр Фәтхетдинов]]ның «Өзелгән куллар кемне эләктерер» һәм «Унынчы корбан» исемле детектив повестьларын, Г. Сәйфуллина-Михееваның «Мөхәммәд пәйгамбәр тормышыннан хикәяләр» китабын (''[[1997]]''), Д. Әхмәрова-Сәинованың «[[Салих Сәйдәшев (китап)|Салих Сәйдәшев]]» китабын ([[2001]]), [[Гүзәл Яхина]]ның «[[Зөләйха күзләрен ача (роман)|Зөләйха күзләрен ача]]» романын (''[[2015]]'') тәрҗемә итә. [[1997 ел]]да басылып чыккан «Русча-татарча иҗтимагый-сәяси сүзлек»не төзүчеләрнең берсе. «Республика Татарстан. Увлекательное путешествие» китабын тәрҗемә итә (''[[2013]]'')<ref>{{Citation |title=«Казан көне» сайтында |url=http://www.kazan-day.ru/newses/?ID=80696 |access-date=2016-01-10 |archive-date=2021-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421035917/https://www.kazan-day.ru/newses/?ID=80696 |dead-url=yes }}</ref> . ==== Китаплары ==== {{col-begin}} {{col-2}} * [[1998]] «Синең кайнар сулышың» * [[1998]] «Уңган кыз» * [[2001]] «Йөрәгемә ишерелгән серләр» * [[2002]] «Серле дөнья» {{col-2}} * [[2003]] «Өч каурый» * [[2005]] «Яшьлек эзем калган сукмаклар» * [[2007]] «Алтын уклар» * [[2007]] «Язмышлар язылганда» {{col-end}} == Чыганаклар == # Әдипләребез. Биобиблиографик белешмәлек. Казан, Татарстан китап нәшрияты, 2009. == Әдәбият == {{Hider|title = ''Әдәбият''|title-style = text-align: left; color: black; background-color: lavender; font-weight: bold; |content-style = color: black; background-color: ghostwhite; text-align: left; |hidden=1 |content = {{col-begin}} {{col-2}} # ''Каюмов М.'' Маякларда ут кабынды. «[[Шәһри Казан]]», 1997 ел,17 ноябрь. # ''[[Кояш Тимбикова|Тимбикова К.]]'' Монда без дә сандугач. «[[Ватаным Татарстан]]», 1997 ел, 17 ноябрь. # ''Сөләйман С.'' Ана бәхете. «[[Мәдәни җомга]]», 2001 ел, 9 март. # ''[[Гөлзадә Бәйрәмова|Бәйрәмова Г.]]'' Урау юллар илтә бәхеткә. «[[Мәдәни җомга]]», 2002 ел, 24 май. # ''Юнысова А.'' Йөрәк тибеше. «[[Ватаным Татарстан]]», 2002 ел, 24 май. # ''[[Нәбирә Гыйматдинова|Гыйматдинова Н.]]'' И йөрәгем! Сынауларга түзгәнеңә мең-мең рәхмәт! «[[Идел журналы|Идел]]», 2002 ел, № 7. {{col-2}} # ''[[Рәдиф Гаташ|Гаташ Р.]]'' Шигырьдә наз ияләре. «[[Казан утлары]]», 2002 ел, № 8. # ''Хәмидуллина Р.'' Нинди бәхет бары сөя белү! «[[Заман (газета)|Заман]]», 2002 ел, 18 октябрь # ''Низаметдинова М.'' Шигърияте ак чәчәкләр сыман. «[[Татар иле (газета)|Татар иле]]», 2002 ел, № 42. # ''Хусаинов М.'' Луч солнца в ненастную погоду. «Наши соотечественники — Ватандашлар» ([[Мәскәү]]), 2001 ел, № 17. # ''Азизов Ф.'' Творческие встречи с Флерой Тархановой. «Наши соотечественники — Ватандашлар» ([[Мәскәү]]), 2001 ел, № 18. {{col-end}} }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://matbugat.ru/enc/tarhanova-flera-1443/ Флёра Тарханова] * [http://www.tatknigafund.ru/authors/389?locale=ru Китаплары турында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613085734/http://www.tatknigafund.ru/authors/389?locale=ru |date=2017-06-13 }} {{DEFAULTSORT:Тарханова, Флёра}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Тәрҗемәчеләр]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Арча педагогия укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Журналистлар]] [[Төркем:Хатын-кыз язучылар]] [[Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр]] [[Төркем:Хатын-кыз журналистлар]] [[Төркем:Хатын-кыз тәрҗемәчеләр]] [[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]] h7cpus7uuqb8ufzuptd4r4o9ruvicdr 0 174700 6099770 4877242 2026-11-08T09:35:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099770 wikitext text/x-wiki [[Файл:Крещение 2.jpg|300px|thumb|right|Бәкедә коену]] '''Хач ману бәйрәме''' — [[христиан]] бәйрәме. [[Инҗил]] буенча, [[Гайсә Коткаручы]]ның Иордан [[елга]]сы суында {{comment|Чукындыручы Иоанн|Иоанн Креститель}} тарафыннан аруландыру вакыйгасына бәйле [[христиан дине]]ндә урнашкан [[бәйрәм]]. [[18 гыйнвар]]дан [[19 гыйнвар]]га каршы [[төн]]дә һәм киләсе [[көн]] дәвамында бәйрәм ителә. Халык календаренда, «{{comment|керәшен суыклары|крещенские морозы}}» буларак искә алына. == Тарих == [[Инҗил]] буенча, Иордан елгасында булган Чукындыручы Иоанн янына 30 яшьлек [[Гайсә Коткаручы]] килә һәм, бер гөнаһы булмаса да, үзен өч мәртәбә суга чумдырып, арулавын сорый. Иоанн гаҗәпләнә, ләкин Гайсәнең теләген үти. Судан чыккач, Гайсә Коткаручыга күгәрчен кыяфәтендә Изге Рух иңә һәм, күкләр ярылып, аваз ишетелә: «Син Минем Сөекле Улым, Синдә Минем Илтифатым !» ({{lang-ru|Ты Сын Мой Возлюбленный; в Тебе Моё благоволение!}}) (Лука. 3: 21-22). [[Чумылдыру]] йоласы вакытында, беренче тапкыр, Аллаһ-Ата, Аллаһ-Ул, Аллаһ-Изге Рух ([[керәшен]]чә, Святый Тын) өчесе бер вакытта үзләрен күрсәтәләр. Шуңа күрә, әлеге бәйрәмнең икенче исеме — «Аллаһының күренүе» ({{lang-ru|Богоявление}}) дип атала. Арулану йоласын үтәгәннән соң, Гайсә Коткаручы, Изге Рухка ияреп, үзенең [[пәйгамбәр]]лек миссиясенә догалар уку һәм ач тору ярдәмендә әзерләнү өчен, 40 көнгә чүлгә китә. [[Православие]] динендәге [[дин]]дарның өч мәртәбә суга чумуы — аның тәне һәм җанының һөнаһлар өчен үлүен, ә судан чыгуы — Гайсә Коткаручы терелгән кебек, яңадан терелүен аңлата. == Бәйрәм үзенчәлекләре == * [[18 гыйнвар]]дан [[19 гыйнвар]]га каршы [[төн]]дә һәм киләсе [[көн]] дәвамында [[православие]] дине [[дин]]дарларына суга чуму (коену) өчен, кагыйдә буларак, хач (тәре) формасындагы махсус бәкеләр — иорданьнар ясала. * Келәү вакытында [[чиркәү]]ләрдә, бәкеләр янында суга дога укыйлар (суны «аруландыралар»). * Чиркәүләрдә гыйбадәт кылганнан соң, бәкеләрдә суны изгеләштергәч кенә, коенырга ярый. * Чиркәүләрдә аруландырылган [[су]]ны өскә кою гадәте бар, бәкедә коенучылар да күп була, әлеге суны өйләренә алып кайтып та коеналар. * Коенуның асылы — саулык сорау. Коенганда: «Тазалыкка, саулыкка» дип әйтергә, [[Аллаһ]]ыдан сәламәтлек сорарга кирәк. * Аруландырылган су көчле дәвалау үзлегенә ия, дип санала. Әлеге су, имеш, [[ел]] буе бозылмый, саф кала. == Бәйрәм йолалары == * Хач (тәре) рәсеме ясау. [[18 гыйнвар]]да каләм белән тәрәзәләргә, ишек өсләренә, мунчага, кое бурасына, абзар диварларына — һәр җиргә дирлек хач (кач) рәсеме ясала. Ул саклау көченә ия, дип юрала, тишекләрдән җеннәр кермәсен өчен шулай эшләнә. * Багулар<ref>[[Православие]] дине һәртөрле багуны тыя</ref>. Гөнаһсыз үсмер [[кыз]] белән [[егет]]не икесен генә бәкегә суга җибәрү гадәте бар. Алар бер чиләк суны, өстен ак сөлге белән каплап, чәнти бармак белән генә күтәреп алып кайтырга тиеш. Ул суны [[кояш]]ка күрсәтергә ярамый. Кич белән, шул су эченә йөзек салып, багулар башлана. * [[Нардуган]] уеннары. {{Портал|Тарих}} {{Портал|Диннәр}} {{Портал|Җәмгыять}} == Сылтамалар == * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%93%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B5 Брокгауз һәм Ефронның энциклопедик сүзлеге{{ref-ru}}] *http://www.classes.ru/all-tatar/dictionary-russian-tatar-term-13747.htm{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, *http://www.alekseyevsk.ru/component/k2/item/1069-hach-manu-kupele.html{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, *http://www.nurlat-tat.ru/ru/the-news/item/704-pravoslavie-dinend%D3%99gel%D3%99r-b%D3%99yr%D3%99m-itte.html{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, *https://web.archive.org/web/20190818090420/http://msu.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/260567.htm, *http://www.laishevskyi.ru/ru/about/item/2426-hach-manu-b%D3%99yr%D3%99me-bel%D3%99n.html{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, *http://tat.tatar-inform.ru/news/2014/01/20/93769/{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, *http://nurlat.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/378783.htm. == Моны да карагыз == * [http://www.missiakryashen.ru/mp3/praise_my_soul.mp3 Керәшенчә келәү (''аудио'', 2:41)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323001011/http://missiakryashen.ru/mp3/praise_my_soul.mp3 |date=2016-03-23 }} *[http://www.laishevskyi.ru/ru/about/item/2426-hach-manu-b%D3%99yr%D3%99me-bel%D3%99n.html Хач ману бәйрәме белән!]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Христиан бәйрәмнәре]] [[Төркем:Керәшен татарлары бәйрәмнәре]] duzojoi9sx3idj1qx50keh27plqoxpi 0 174731 6099559 5838460 2026-11-07T22:16:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099559 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Теплице |чын исем = {{lang-cs|Teplice}}, {{lang-de|Teplitz-Schönau}} |ил = Чехия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Усти төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 50079 |исәп елы = 2015 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Теплице''' ({{lang-cs|Teplice}}, {{lang-de|Teplitz-Schönau}}) — [[Чехия]]нең [[Усти төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Теплице Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Беренче мәртәбә 12 гасырда телгә алынган. == Халык == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1870'''<ref name="pop-stat.mashke.org">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181708/http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |archivedate=2016-03-03 |accessdate=2016-02-02}}</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1881'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1890'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1910'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1911'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1921'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1930'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1950'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1961'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1970'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1980'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1991'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2001'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2011'''<ref name="pop-stat.mashke.org"/> |- |15469||23649||31056||44626||50896||52655||56088||41891||49360||52941||53964||53004||51060||51146 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Чехиянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Усти төбәге шәһәрләре]] 92cazn08zutukmiko1lwqsdvchrot8c 0 174992 6099707 3542605 2026-11-08T06:48:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099707 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фома Петонди | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фома Иванович Петонди | һөнәр = архитектор | туу датасы = 1794 | туу җире = {{туу җире|Орёл|Орёлда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}} | милләт = итальян | үлем датасы = 13.07.1874 | үлем җире = Казан | әти = Джованни Джузеппе Петонди (''?-[[1813]]'') | әни = Елизавета Филипповна (''?-[[1836]]'') | ир = | хатын = Надежда Михайловна Кузьмина (''[[1819]]-[[1875]]'')<ref>[http://rodoslovnaya.org/ru/wiki/index/index/page_id/94890?namespace_id=4&filt=1&filt_inc=&cpage=2773&nsp=7&title=%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C&page=52&limit=&filt_exc= Родословная книга]</ref> | балалар = ''булмый'' | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{4 дәрәҗә Изге Владимир ордены}}{{3 дәрәҗә Изге Анна ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Фома Петонди''', {{lang-ru|Фома Иванович Петонди (Петонти)}}, {{lang-it|Tomaso Giovanni Petonti}} ([[1794]]-[[1874]]) — архитектор, [[Орел губернасы|Орел губерна]] архитекторы ([[1817]]-[[1834]]), [[Казан губернасы|Казан губерна]] һәм [[Казан|Казан шәһәр]] архитекторы (''[[1834]]-[[1844]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ф.Петонди 1.jpg|200px|thumb|right|Петондилар [[1840]]-[[1874 ел]]ларда яшәгән йорт.<br/> ''[[Карл Маркс урамы (Казан)|К. Маркс ур]]., 12'']] [[Файл:Rodionovskij-institut.jpg|200px|thumb|right|[[Казан Родионов затлы кызлар институты|Родионов институты]]]] [[Файл:Церковь Ярославских чудотворцев (г. Казань) — 1.JPG|200px|thumb|right|Казан Ярославль могҗиза тудыручылары чиркәве. ''[[Арча зираты]]'']] [[Файл:Ф.Петонди 2.jpg|200px|thumb|right|«Казан» кунакханәсе (''элекке сурәт'')]] [[1794 ел]]да [[Орёл]] [[шәһәр]]ендә туган. Әтисе — Giovanni Giuseppe Petonti, Иван (''Джованни'') Осипович (''Джузеппе'') Петонди (''Петонти'') — [[1779 ел]]да [[Россия]]гә килеп<ref>[[1779 ел]]да [[Екатерина II]] Джакомо Кваренги белән 4 елга контракт төзи, И.О. Петонди Россиягә аның ярдәмчесе буларак килә</ref>, [[1806 ел]]да [[Россия империясе|рус]] подданствосы алган [[Италия]] архитекторы.<br/> Ф. Петонди архитектор осталыгына башта әтисеннән өйрәнгән, аннары [[Мәскәү]] кирмән төзелеше экспедициясенең архитектура мәктәбен тәмамлаган (''[[1812]]''). Рус архитекторлары [[Василий Баженов]], Матвей Казаков эш алымнарын үзләштерә. == Хезмәт юлы == * [[1812 ел]]дан [[Мәскәү]] кирмән төзелеше экспедициясендә архитектор ярдәмчесе. [[1812 елгы Ватан сугышы|Ватан сугышы]] вакытында экспедиция белән [[Владимир губернасы]]на күченә. * [[1813 ел]]да [[Орел губернасы|Орел губерна]] төзелеш комиссиясенә губерна архитекторы ярдәмчесе (архитектор) итеп билгеләнә, ләкин {{comment|дәрәҗә|чин}} бирелми. * [[1826]]-[[1834]] [[Орел губернасы|Орел губерна]] архитекторы, ''титулярный советник'' чины бирелә. == Казанда == * [[1834 ел]]да [[Казан губернасы|Казан губерна]] архитекторы итеп билгеләнә. Әнисе белән Казанга күченә. Олы абыйсы Николайның уллары да бу вакытта Казанда ябык уку йортында укыйлар. * [[Казан|Казан шәһәре]] архитекторы [[Петр Пятницкий]] [[Казан хәрби округы]] архитекторы итеп билгеләнү сәбәпле, Ф. Петондига [[Казан губернасы|губерна]] һәм [[Казан|шәһәр]] архитекторы вазифаларын берьюлы алып барырга туры килә. Ул шәһәрдә алып барылган казна төзелеше һәм шәхси төзелешләр өчен берүзе җавап бирә. * Казанда беренче төзегән бинасы — сәүдәгәр Александров йорты (''[[1834]]''). * [[1835 ел]]да поляк ксендзы йортын [[костел]] итеп үзгәртеп кора. Казан Богородицкий монастырен төзи һәм Кизик монастырендә, Казанның Ярославль могҗиза тудыручылары храмында [[чаң]] манарасын төзү эшләре алып бара<ref>[http://www.eparhia.ru/kazan_news/?id=147415 Епархия.ру сайтында]</ref>. * [[1836 ел]]да ''коллежский асессор'' чины бирелә. [[Боратынский музее (Казан)|Боратынский утарын]] төзи, үзенә дә йорт ала (''[[Благочиние башкармасы бинасы (Казан)|Карл Маркс урамы, 12]]''). * [[1838 ел]]да мираска калдырып була торган Россия {{comment|асылзаты|дворян}} исеме бирелә. * [[1838]]-[[1841 ел]]ларда [[Казан Родионов затлы кызлар институты|Родионов]] (Родионова) институтын төзи, аның өчен 4 дәрәҗә Изге Владимир ордены белән бүләкләнә. * [[1841 ел]]да [[Казан кирмәне]]ндә [[Ару хәбәр чиркәве (Казан кремле)|Ару хәбәр соборын]] киңәйтү эше башлый. * [[1842 ел]]да «Казан» кунакханәсенә нигез салына. * [[1843 ел]]да ''{{коммент|сарай киңәшчесе|надворный советник}}'' дәрәҗәсе бирелә. * [[1844 ел]]да «''[[Казан Родионов затлы кызлар институты|Родионов институтын]] корганда техник ялгышлыклар җибәргән''», дип судка бирәләр, барлык мөлкәте, [[пенсия]]се, орденнары суд карары нигезендә тартып алына. Дистә ел үзен аклау артыннан йөри. Судка якын булу өчен [[Санкт-Петербург]]га вакытлыча күчеп китә. [[1856 ел]]да гына аклануга ирешә, [[Казан]]га кайта, төзелеш комиссиясендә гади архитектор булып эшли. [[1860 ел]]да пенсиягә чыга<ref>[http://art16.ru/taxonomy/term/245/0 art16.ru сайтында] {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Ф. Петонди проектлары буенча Казанда 200 дән артык бина, шул исәптән 21 эре бина корыла. Ел да тапшыра торган {{comment|исәп-хисап|отчёт}} кәгазьләрендә шәхси төзелешләр өчен дә проектлар әзерләвен яза: мәсәлән, [[1838 ел]]да 130, [[1839 ел]]да 140 проект <ref>Архив Казанской губернской строительной Комиссии. Дело №1834</ref>. [[1842 ел]]гы янгыннан соң шәһәрдә 20 таш бинаны яңадан кора. Хәзерге вакытта Ф. Петонди төзеткән биналарның кырыклабы исән. * Казанны төзекләндерүгә игътибарлы була. Аның җитәкчелегендә Балык рәтләре мәйданына (''[[Тукай мәйданы (Казан)|Тукай мәйданы]]''), Зур Проломный урамына (''[[Бауман урамы (Казан)|Бауман урамы]]''), [[Зур Кызыл урам (Казан)|Зур Кызыл урамына]], [[Кремль урамы (Казан)|Воскресенский урамына]] (''Кремль урамы'') һ. б. таш җәелә. * Казандагы киләчәк төзелешләр планын<ref>1917 елга хәтле гамәлдә була</ref> әзерли һәм шәһәр төзелеш комиссиясендә раслатуга ирешә. * [[XIX гасыр]]ның беренче яртысында шәһәрдә архитекторлар Ф. Петонди, П. Пятницкий]] һәм [[Михаил Коринфский|М. П. Коринфский]] үзенчәлекле стиль белән төзеткән биналар һәркемне сокландыра. * Ф. Петонди [[1874 ел]]да [[Казан]]да вафат була һәм Казанның [[Арча зираты|Арча правослау зиратына]] җирләнә. == архитектор иҗатының үзенчәлекләре == * Катнаш стиль (''эклектика, барокко, классицизм''). * Бинага җиңеллек һәм сәнгати нәзакәтьлелек бирү өчен, фасадларда билгеле ритмда '''''пилястралар''''' урнаштыра. * Яңа төзелгән бинаны, эре-вак булуына карамастан, якын-тирәдәге биналар белән яраклаштыра, бер ансамбль итеп кора. == Петонди проектлаган биналар == * [[1834]] — [[Панаев йорты (Казан)|Панаев йорты]] (''[[Горький урамы (Казан)|Горький урамы]], 12'') * [[1836]] — Колокольников йорты (''[[Петербург урамы (Казан)|Петербург урамы]], 11'') * [[1836]]-[[1837]] — [[Жаров йорты (Казан)|Жаров йорты]] (''[[Бауман урамы (Казан)|Бауман урамы]], 42'') * [[1837]] — [[Боратынский]] йорты (''Горький урамы, 25'') * [[1837]] — Дротаевский (Молотков) йорты (''[[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс урамы]], 56'')<ref>[http://rustik68.narod.ru/kazan/862_dom_molotkova.html Рөстәм Ахунов (Rustik68) сайтында]</ref> * [[1838]]-[[1841]] — [[Казан Родионов затлы кызлар институты|Родионов институты]] комплексы (''[[Толстой урамы (Казан)|Толстой урамы]], 14'') * [[1939]] — Геркен йорты (''[[Жуковский урамы (Казан)|Жуковский урамы]], 5'') * [[1840]] — Пиюков йорты (''[[Кече Кызыл урам (Казан)|Кече Кызыл урамы]], 12'') * [[1840]] — [[Ивановның табыш йорты (Казан)|Иванов йорты]] (''[[Бауман урамы (Казан)|Бауман урамы]], 40'') * [[1841]]-[[1846]] — Ару хәбәр монастырен зурайту * [[1842]]-[[1845]] — [[Казан мөсафирханәсе бинасы (Казан)|Мельников йорты]] (''сонрак «Казан» кунакханәсе'')<ref>{{Cite web |url=http://real-kremlin.ru/node/351 |title=Казан кирмәне һәм Казан |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811103443/http://www.real-kremlin.ru/node/351 |archivedate=2017-08-11 |accessdate=2016-01-26}}</ref> * [[1850]] — [[Банарцев йорты (Казан)|Банарцев йорты]] (''[[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс урамы]], 18'')<ref>{{Citation |title=InKazan.ru сайтында |url=http://inkazan.ru/oranjevaya-kazan_asg/ |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522213944/http://inkazan.ru/oranjevaya-kazan_asg/ |dead-url=yes }}</ref> == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. == Әдәбият == # Республика Татарстан: памятники истории и культуры. Казан. 1993. # Казань в памятниках истории и культуры. Казань: ТКИ. 1982. # ''П. Дульский.'' Классицизм в казанском зодчестве. Казань: Госиздат, 1920 # ''С. И. Федоров.'' Записки архитектора. Тула, 1987. # ''Муртазина Л. М.'' Казанские архитекторы конца XVIII — начала XX века (''Биографический справочник''). Казань, 1999. # ''Джесси Рассел.'' Петонди, Фома Иванович. VSD, 2013. ISBN 978-5-5097-8074-5 == Сылтамалар == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/670433 Ф. И. Петонди.] «Академик» сайты * [http://saburovo-castle.narod.ru/petondi.htm Итальяннар Россиядә, яки Петонди гаиләсе тарихы] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр|2}} {{DEFAULTSORT:Петонди, Фома}} [[Төркем:Әлифба буенча архитекторлар]] [[Төркем:Архитекторлар]] [[Төркем:Казан архитекторлары]] [[Төркем:Орел архитекторлары]] [[Төркем:Россия архитекторлары]] stus53jatah8ri8d0yu7kfwtd2npt2g 0 175024 6099484 4124077 2026-11-07T16:14:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099484 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сэн Катаяма<br/>{{lang-ja|片山 潜}} | рәсем = Сэн Катаяма.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Сэн Катаяма (''1859-1933'') | тулы исем = Сэн Катаяма<br/>''Сугаторо Ябуки'' | һөнәр = сәясәтче | туу датасы = 26.12.1859 | туу җире = {{туу җире|Япония|Япониядә}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Япония}} | милләт = япон | үлем датасы = 05.11.1933 | үлем җире = Мәскәү | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Сэн Катаяма''' ({{lang-ja|片山 潜}}, ''чын исем-фамилиясе'' Сугаторо Ябуки) (''[[1859]]-[[1933]]'') — [[Япония|япон]] коммунисты, халыкара коммунистлар хәрәкәте эшлеклесе, Коминтерн җитәкчеләреннән берсе (''[[1922]]-[[1933]]''). Япония коммунистлар фиркасен нигезләүче (''[[1922]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Sen Katayama.jpg|thumb|right|200px|Сэн Катаяма]] [[Файл:Сэн Катаяма 1.jpg|thumb|right|180px| [[ССРБ]] маркасы. [[1967]]. ''Рәссам'' С. Поланский.<br/>''Тираж'' 3000]] [[1859 ел]]ның [[26 декабрь|26 декабрендә]] [[Япония]]дә (''[[Хонсю]] утравы'') Мимасака провинциясе Хадеги авылында (''хәзерге'' Окаяма префектурасы Кумитё өязе Юге бистәсе) ишле крестьян гаиләсендә туа.<br/> Катаяма гаиләсе Сугатороны 19 яшендә уллыкка ала һәм Сэн исеме бирә.<br/> Будда чиркәве карамагындагы мәктәптә монахлардан [[кытай]] язуын өйрәнә, кытай әдәбиятын һәм борынгы [[тарих]]ны укый. Яшүсмер Катаяма гомуми белем мәктәбендә 100 көн генә укып кала, гаиләсенең тормышы авыр булу сәбәпле, ул укуын ташларга мәҗбүр була. Катаяма башлангыч мәктәп программасын үзлегеннән өйрәнә һәм, белем алырга өметләнеп, [[1881 ел]]да 22 яшендә [[Токио]]га китә. Басмаханәгә кара эшче, наборчы булып урнаша.<br/> [[1884 ел]]да Катаяма [[Америка]]га китә. == Америкада == Кыен шартларда унике ел яши: батрак, кухня эшчесе, пешекче, көнлекче булып эшли. [[Христианлык|Христиан диненә]] күчә. Белемгә булган омтылышы нәтиҗәсендә Гринэлл көллиятен ({{lang-en|Grinnell College}}) (''[[1892]]''), Андовер дини мәктәбен, [[АКШ]]ның төньяк-көнчыгышындагы [[Коннектикут]] штатындагы Йель университетын (''[[1895]]'') тәмамлый. Университетта укыганда [[социалист]] була. == Япониядә == [[1896 ел]]да, 37 яшендә фәннәр бакалавры дипломы алып, [[Япония|туган иленә]] кайта. Аңа [[укытучы]], журналист, мөхәррир яки тикшеренүче галим булып эшләргә мөмкинлек ачыла. Ләкин ул [[инкыйлаб]]чы юлын сайлый. [[XIX гасыр]] ахырында [[Япония]]дә эшчеләр хәрәкәте көчәеп китә, аңа Сэн Катаяма җитәкчелек итә. Бер төркем иптәшләре белән беренче япон {{comment|һөнәри берлеген|профсоюз}} (''[[1897]]''), социализмны өйрәнү җәмгыятен (''[[1898]]'') төзи. Эшчеләр өчен үз акчасына журнал чыгара, аның битләрендә гади һәм аңлаешлы итеп [[Аурупа]] һәм [[Америка]]дагы социалистлар хәрәкәте белән таныштыра. [[1900 ел]]да II Интернационал башкарма комитетының бюросына сайлана. Япония социал-демократлар фиркасен (''[[1901]]'') төзү өчен күп көч куя. [[1903]]-[[1904 ел]]ларда «Хэймин симбун» газетасында эшли. == Рус-япон сугышы == [[Рус-япон сугышы]] елларында Катаяма, бу сугышка каршы чыгып: '''''«Рус һәм япон эшчеләре бер-берләренә дошман түгел, аларга кара-каршы сугышыр өчен бернинди сәбәп юк»''''', дип яза. [[1904 ел]]да Катаяма II Интернационалның [[Амстердам]]да узган конгрессында катнаша. Конгресста рәислек итүче, үзенең урынбасарлары итеп, үзара сугышучы илләр вәкилләре сайланган булуга делегатларның игътибарын юнәлтә. Бу сүзләрдән соң {{байрак|Япония}} Сэн Катаяма һәм {{байрак|Россия империясе}} [[Георгий Плеханов]] аягүрә басып кул кысышалар. == АКШта == [[1904 ел]]да [[Чикаго]]да Америка социалистлар фиркасе корылтаенда катнаша. Аннары 3 ел [[Техас]]та яши, [[дөге]] үстерү белән шөгыльләнә. == Япониядә == [[1906 ел]]да [[Япония|туган иленә]] кайта. [[1910 ел]]да [[Япония]]дә кара реакция чоры башлана. Һөнәри берлекләр таратыла, социал-демократлар фиркасе таратыла. Бик күп җәмәгать эшлеклеләре кулга алына. Менә шундый шартларда [[1911 ел]]да 6 мең трамвай йөртүченең забастовкасы башланып китә. Яхшы хәзерләнгән һәм оешкан забастовка эшчеләрнең җиңүе белән тәмамлана. Забастовкага җитәкчелек итүдә катнашуы өчен Катаяма 9 ай төрмәдә утырып чыга. Судта гаепләүче: '''''«Катаяма – куркыныч кеше, чөнки ул – сарык тиресе ябынган юлбарыс, аны иң югары җәзага тартырга кирәк»''''', — ди. Төрмә режимы, җәзалаулар Катаяманың сәламәтлеген какшата. Иреккә чыккач та, ул көн-төн күзәтү астында яши, газета-журналлар аның мәкаләләрен басмый. Үз газетасына штраф салына, аның күләме түләп бетерерлек кенә булмый, шуның аркасында газета чыгудан туктый. Иптәшләренең киңәше һәм ярдәме белән [[1914 ел]]ның сентябрендә [[АКШ]]ка {{comment|мөһаҗирлеккә|эмиграция}} китә. == Мөһаҗирлектә == Башта [[Сан-Франциско]]да урнаша. Ләкин [[Япония]] консулының эзәрлекләвеннән качып, [[Нью-Йорк]]ка күченергә мәҗбүр була. Белеме һәм дипломы булуга карамастан, Катаяма йөк ташучы, җыештыручы, идән ялтыратучы, бакчачы булып эшли. Прогрессив журналларга империалистик сугышка каршы мәкаләләр яза. Япон эмигрантлары өчен, күләме зур булмаса да, [[япон теле]]ндә журнал чыгара. Америка коммунистлар хәрәкәтен берләштерү өчен дә күп көч куя. [[1918 ел]]да япон мөһаҗирләреннән беренче коммунистчыл төркемнәр оештыра. Америка коммунистлар фиркасенең беренче үзәк комитеты составына кертелә. Америка полициясе тарафыннан эзәрлекләнгән Катаяма яшерен рәвештә эшли башлый. [[1918 ел]]да [[Мексика]] аркылы [[Россия]]гә китә. == Шуралар Россиясендә == [[1921 ел]]ның [[14 декабрь|14 декабрендә]] [[Мәскәү]]гә килеп төшә. [[23 декабрь]]дә Шураларның IX Бөтенроссия корылтаенда [[Владимир Ленин|В.И. Ленин]] белән беренче тапкыр очраша. Коминтернның III карары нигезендә [[1922 ел]]ның [[22 гыйнвар]]ында [[Мәскәү]]дә уздырылган [[Ерак Көнчыгыш]] хезмәт ияләренең I корылтаенда катнаша. Шунда Япония коммунистлар фиркасен төзү турында карар кабул ителә<ref>Япония коммунистлар фиркасенең I корылтае 1922 елның 15 июлендә Япониядә уза</ref>. [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты|Иосиф Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистчыл университеты]]н (''[[Мәскәү]]'') тәмамлый. [[1922 ел]]да [[Чита]]га бара һәм [[Диңгез буе крае]]н япон басып алучыларыннан азат итүдә катнаша: листовкалар язып, япон хәрбиләре арасында таратуны оештыра. [[Кызыл Армия]] гаскәр башлыклары Сэн Катаямага «Мактаулы кызылармияче» исеме һәм Кызыл Армияче хәрби киеме бүләк итә. == Коминтерн җитәкчелегендә == [[1922 ел]]ның ноябренда Коминтернның IV конгрессында Коминтерн башкарма комитетының президиум әгъзасы итеп сайлана. [[Инкыйлаб]] көрәшчеләренә ярдәм итү буенча халыкара оешма ({{lang-ru|МОПР}}) төзүдә катнаша. Бу оешма дөньяның барлык илләрендәге сәяси тоткыннарга һәм аларның гаиләләренә ярдәм күрсәтә. Империалистик сугышка каршы беренче халыкара чараларда: [[Брюссель]]дә (''[[1927]]''), [[Майндагы Франкфурт]]та (''[[1929]]''), [[Амстердам]]да (''[[1932]]''), [[Париж]]да (''[[1933]]'') сугышка каршы конгресс эшендә катнаша. Сэн Катаяма [[1933 ел]]ның [[5 ноябрь|5 ноябрендә]] 74 яшендә [[Мәскәү]]дә вафат була. 9 ноябрьдә Кызыл мәйданда зур матәм митингысы була. Сэн Катаяманың көле салынган савыт Мәскәү кирмәне диварына куела. == Гаиләсе == * I хатыны Фуде (?-''[[1903]]'') һәм ике баласы. * II хатыны Хари Тама (''[[1907 ел]]да өйләнешәләр'') һәм кызы. == Әсәрләре == * Япония и Америка. М.: Литиздат НКИД, 1925. * Статьи и мемуары (К столетию со дня рождения). М., 1959. * Воспоминания. М., 1964. == Хәтер == * [[Чечня]] башкаласында микрорайон һәм [[Южно-Сахалинск]] шәһәрендә урам Сэн Катаяма исемен йөртә. == Кызыклы факт == [[1930 ел]]да Сэн Катаямага, [[Төрксиб|Төркестан-Себер магистрале]] төзелешен тәмамлау символы итеп, [[Казакъстан]]ның Айна-Булак җирлегендә [[тимер юл]]га соңгы көмеш кендекне кагу вазифасын тапшыралар. == Әдәбият == # Күп белергә теләсәң (''[[әлманах]]''). Казан: ТКН, 1973. # Жизнь, отданная борьбе. Под. ред. И. В. Милованова, Л. Н. Чернова. М.: Наука, 1964. # С. Катаяма. Три года революции в России. «Исторический архив», 2006, № 6; 2007, № 4. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20241218233244/http://biblioclub.ru/index.php?page=dict&termin=1097122&lang=en Сэн Катаяма турында biblioclub.ru сайтында]{{ref-ru}} * [http://www.marxists.org/archive/katayama/index.htm Sen Katayama Archive]{{ref-en}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Катаяма, Сэн}} [[Төркем:Марксизм теоретиклары]] [[Төркем:Япония социалистлары]] [[Төркем:Япония коммунистлары]] [[Төркем:АКШ коммунистлары]] [[Төркем:Япония журналистлары]] [[Төркем:Коминтерн башкарма комитеты әгъзалары]] [[Төркем:Япония революционерлары]] [[Төркем:Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистчыл университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнгәннәр]] b85p9ly4b7095vmhb4lf1fxpq283eb4 0 175193 6099663 5838501 2026-11-08T04:42:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099663 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Усти-над-Лабем |чын исем = {{lang-cs|Ústí nad Labem}}, {{lang-de|Aussig an der Elbe}} |ил = Чехия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Усти төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 95464 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Усти-над-Лабем''' ({{lang-cs|Ústí nad Labem}}, {{lang-de|Aussig an der Elbe}}) — [[Чехия]]нең [[Усти төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Усти-над-Лабем Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Беренче мәртәбә 1056 елда телгә алынган. == Халык == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1870'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181708/http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |archivedate=2016-03-03 |accessdate=2016-02-02}}</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1881'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1890'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1910'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1911'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1921'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1930'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |'''1939'''<ref>http://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PID=PPN514401303_1939|log10&physid=phys69#navi</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1950'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1970'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1980'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2001'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |20284||27834||40796||57330||68313||71659||79644 |66975||64179||72148||79544||89272||98178||95436||95464 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Чехиянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Усти төбәге шәһәрләре]] shpeuyynkfu0ebq9nsy0ak4kznksbv5 0 175200 6099710 5838524 2026-11-08T07:07:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099710 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Фридек-Мистек |чын исем = {{lang-cs|Frýdek-Místek}}, {{lang-de|Friedeck-Mistek}} |ил = Чехия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Моравия-Силезия төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 58200 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = }} '''Фридек-Мистек''' ({{lang-cs|Frýdek-Místek}}, {{lang-de|Friedeck-Mistek}}) — [[Чехия]]нең [[Моравия-Силезия төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Фридек-Мистек Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Беренче мәртәбә 1305 елда телгә алынган. == Халык == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1870'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181708/http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |archivedate=2016-03-03 |accessdate=2016-02-02}}</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1881'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1890'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1910'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1911'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1921'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1930'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1950'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1970'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1980'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2001'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |13617||14989||17413||20902||22914||22473||26379||27002||31364||42608||55191||63808||61400||58200 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Чехиянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Моравия-Силезия төбәге шәһәрләре]] 3hj0ukb74o28l2vj18c358ytclkytis 0 175205 6099782 5838536 2026-11-08T10:10:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099782 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{ТП/ВМ |татар исеме = Хомутов |чын исем = {{lang-cs|Chomutov}}, {{lang-de|Komotau}} |ил = Чехия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |төбәк харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = Төбәк |төбәк = Усти төбәге |төбәк җәдвәлдә = |район төре = |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = шәһәр |халәт бирле = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 50441 |исәп елы = 2011 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать поясы = +1 |DST = бар |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобиль коды = |Commons-та төркем = |сайт = |add1n = Кардәш шәһәрләр |add1 = {{wikidata|p190}} }} '''Хомутов''' ({{lang-cs|Chomutov}}, {{lang-de|Komotau}}) — [[Чехия]]нең [[Усти төбәге]]ндә урнашкан шәһәр. == Сәгать поясы == [[Файл:Time zones of Europe.svg|40px|сулда]] Халыкара стандарт буенча Хомутов Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез. == Тарих == Беренче мәртәбә 1252 елда телгә алынган. == Халык == {|class='standard' style='text-align: center;' width=68% | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1870'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181708/http://pop-stat.mashke.org/czechia-cities.htm |archivedate=2016-03-03 |accessdate=2016-02-02}}</ref> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1881'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1890'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1910'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1911'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1921'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1930'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1950'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1961'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1970'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1980'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''1991'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2001'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> | align=*center* style=*background:*f0f0f0;*|'''2011'''<ref name=*pop-stat.mashke.org*/> |- |8183||11707||15280||19813||24869||28010||33279||28848||33070||40051||51769||53107||51007||50441 |} == Рәсми сайт == * [{{wikidata|p856|{{{сайт|}}}|plain=true}} Рәсми веб-сәхифәсе] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Чехиянең зур шәһәрләре}} [[Төркем:Усти төбәге шәһәрләре]] lguxexre7qg2qp1s812mnolcf8ahmvs 0 175323 6099622 6041616 2026-11-08T02:50:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099622 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Тәтеш ПК.jpg|300px|thumb|right|Көллият бинасы]] '''Тәтеш гражданнарны яклау көллияте''', ({{lang-ru|Тетюшский государственный колледж гражданской защиты}}) — [[2015 ел]]дан [[Тәтеш]] [[шәһәр]]ендә эшләп килүче, Татарстан фән һәм мәгариф министрлыгы карамагындагы урта махсус һөнәри белем бирүче дәүләт {{comment|автоном|автоном}} белем бирү оешмасы. [[1917 ел]]дан [[Казан губернасы]]нда (''[[1920 ел]]дан [[Татарстан АССР]], [[1991 ел]]дан [[Татарстан]]'') педагогика профильле уку йорты фәнни-техник профильле уку йортына әверелә, һөнәри коткаручыларны һәм янгын сүндерүчеләрне дә әзерли башлый<ref>[http://tatmedia.ru/newssee/21323/ Татмедиа сайты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Тарих == [[Файл:Тәтеш ПК 1.jpg|250px|thumb|right|Көллият бинасы. XX гасыр башы]] * Уку йорты [[1917 ел]]да оештырылган. [[Казан губернасы|Казан губерна]] идарәсенең 366 нчы санлы карары һәм Казан укыту округы попечителе күрсәтмәсе буенча 3 еллык '''укытучылар семинариясе''' ачыла. Семинария [[Казан губернасы]] чуаш мәктәпләре өчен башлангыч сыйныф укытучылары әзерләүне максат итеп куя. * [[1919 ел]]да [[Казан губернасы]] мәгариф халык комиссариаты карары белән семинария '''педагогик курслар''' итеп үзгәртелә. Курслар өчен [[1914 ел]]да төзелгән<ref>[http://www.museum.ru/M1304 Тәтеш туган якны өйрәнү музее сайты]</ref> элекке Тәтеш ир балалар гимназиясе бинасы һәм милке бирелә. * [[1921 ел]]да Татарстан АССР һөнәри белем бирү баш идарәсе ({{lang-ru|Татглавпрофобразования}}) күрсәтмәсе белән педагогик курслар '''педагогик техникум''' итеп үзгәртелә. Техникумның беренче чыгарылышы [[1924 ел]]да була. * [[1930]], [[май]]-[[1937]], [[гыйнвар]] '''Тәтеш татар педагогия техникумы'''. [[1930 ел]]да укырга татар яшьләрен генә алалар. Ләкин укучылар саны җитмәү сәбәпле катнаш контингент (''[[татар]], [[рус]], [[чуаш]], [[мордва]]'') тупларга туры килә. Техникумда татар һәм рус бүлекләре, читтән торып уку бүлеге эшләп килә. * [[1937]]-[[2012]] Тәтеш '''педагогия училещесы''' (''[[1937 ел]]дан 3 еллык, [[1948 ел]]дан 4 еллык уку срогы белән''). Укуханә директорлары булып Перминов, М.М. Зиновьев, З.С. Напалкова (''[[1941 ел]]дан''), А.И. Елизаров (''[[1947 ел]]дан''), А.А. Бусаргина (''[[1952 ел]]дан'') , Г.К. Пигузов (''[[1961 ел]]дан''), Н.М. Васильев (''[[1968 ел]]дан''), Л.А. Лапаева һ. б. эшли. Студентлар 3 триместр укый, һәрберсенең ахырында зачет бирә, аларның белеме баштарак «''канәгатьләнерлек''», «''канәгатьләнмәслек''» дип бәяләнә. [[1944 ел]]дан [[ССРБ Халык Комиссарлары Шурасы|ССРБ {{comment|ХКШ|Халык Комиссарлары Шурасы}}]] карары белән укучыларның белемен 5 балл белән бәяләү, башлангыч сыйныфларда имтихан бирү кертелә. [[Бөек Ватан сугышы]] елларында 207 укытучы әзерләнә, алар [[ТАССР]], [[Каракалпакстан|Каракалпак АССР]], [[Бурятия|Бурят АССР]], [[Волгоград өлкәсе]]нә җибәрелә. * [[1947 ел]]да татар бүлеге ябыла, бүлек [[Арча педагогия училищесы]]нә күчерелә. * [[1966 ел]]да ССРБ министрлар шурасының «Спортны һәм физик тәрбияне киң җәелдерү турында» карарын үтәү максатында укуханәдә физик тәрбия бүлеге ачыла. * [[1993 ел]]да музыка бүлеге ачыла. * [[1997]]-[[1998]] уку елында башлангыч мәктәп психологлары әзерләүче тәҗрибә төркеме ачыла. * Татарстан хөкүмәтенең сыйфат өчен премиясе дипломанты (''[[2010]]''). * [[2012]]-[[2015]] '''Тәтеш педагогия көллияте'''<ref>Татарстан министрлар кабинеты карары 23.02.2012 № 150</ref>. * [[2015 ел]]дан Тәтеш гражданнарны яклау көллияте дәүләт автоном һөнәри белем оешмасы<ref>Татарстан министрлар кабинеты карары 28.08.2015 № 630</ref>. == Белгечлекләр == * Башлангыч белем бирү (''башлангыч сыйныфлар укытучысы'') * Физик тәрбия (''физик тәрбия укытучысы'') * Музыка белеме (''музыка укытучысы, музыка җитәкчесе'') * Гамәли информатика (''техник-программист'') * Гадәттән тыш хәлләрдә саклану (''техник-коткаручы'') * Янгын куркынычсызлыгы (''техник'') * Туризм (''туризм буенча белгеч'') == Шәхесләр == === Директорлар === * [[1917 ел|1917]]-??? — ... * ???-[[2008 ел|2008]] — ... * [[2008 ел|2008]]-{{CURRENTYEAR}} — Татьяна Адаева === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q25555736. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q25555736/p580:башлау,p108/Q25555736/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q25555736. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q25555736/p580:башлау,p69/Q25555736/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Мишши Чечпел]] | data-sort-value="1899" | 1899-11-16<br/>1899-11-04 | [[Сеспель|Чечпел]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1922" | 1922-06-15 |- | | | [[Азат Җәләлов|Азат Җәлалов]] | data-sort-value="1929" | 1929-05-15 | [[Тәтеш]] | | | | data-sort-value="2004" | 2004-06-09 |- | | | [[Виталий Дмитриев-Ози]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-04 | [[Улисьял]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-27 |} {{Wikidata list end}} ==== Укытучылар семинариясе (1917-1919) ==== * [[Михаил Сеспель|Михаил Кузьмин (Михаил Сеспель)]] — совет чуаш поэзиясенә нигез салучы. * Павел Бекшанский — журналист, [[Тәтеш]]тә [[комсомол]] оештыручы, ТАССР укытучылар һөнәри берлеге рәисе. * Петр Слесарев — ССРБ балык сәнәгате баш идарәсе кадрлар бүлеге башлыгы. * Михаил Каштанов — профессор (''[[Ленинград]]''). * Андрей Сергеев — химия фәннәре кандидаты (''ССРБ Госпланында эшләгән''). ==== Педагогик курслар (1919-1921) ==== * Василий Дмитриев — [[ВЛКСМ|РКСМ]] Чуаш өлкә комитеты беренче сәркатибе (''[[1920]]''). * Семен Андреев — Чуаш авыл хуҗалыгы институты профессоры. ==== Педагогия техникумы (1921-1937) ==== * Варфоломей Харитонов — Чуаш АССР министрлар шурасы рәисе (''1940''-''1950''). * Иван Рушников — ТАССР мәгариф министры урынбасары. * Бари Хәмитов — биология фәннәре докторы, профессор (''Горно-Алтайск''). * [[Һадый Галиев]] — ТАССР Югары шурасы президиумы рәисе урынбасары. * Зиннур Сәгъдиев — ТАССР министрлар шурасы рәисе урынбасары. * Шәриф Сәлитов — икътисад фәннәре кандидаты (''КФЭИ''), запастагы [[майор]]. * Аркадий Сироткин — Буа ветеринария техникумы укытучысы. * Петр Петров — язучы, [[ССРБ язучылар берлеге]] әгъзасы. * Абдуллин — химия фәннәре кандидаты (''КХТИ''). ==== Педагогия училищесы (1937-2012) ==== {{seealso|Төркем:Тәтеш педагогика укуханәсен тәмамлаучылар}} * Анастасия Топоркова — укытучыларның Бөтенсоюз съезды делегаты (''[[1968]]''). * [[Нурулла Габитов]] (''[[1924]]''-''[[2001]]'') — журналист, [[ТКН]] баш мөхәррире урынбасары, РСФСР, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре. * [[Азат Җәләлов]] — тарих фәннәре докторы, профессор, [[Татарстанның атказанган фән эшлеклесе]]. * Иван Христенко — адвокат (''[[Украина]]''). * [[Вахит Хаков]] — профессор (''КФУ''), филология фәннәре докторы. * Анатолий Самаркин — дипломат (''Финляндиядәге илчелектә 12 ел эшли''). * Александр Вотетин — ССРБ спорт мастеры. * Георгий Цыганов — профессор, Яр Чаллы физик тәрбия институты ректоры. * Александр Земляков — профессор, педагогика фәннәре кандидаты. * Нина Воробьева — спорт мастеры. * Юрий Шегуров — спорт мастеры. * Михаил Горохов — спорт мастеры. * Мария Королева — спорт мастеры. * Евгений Нестеров — спорт мастеры. * Сергей Павлов — спорт мастеры. * Татьяна Васильева — чаңгы буенча «Урожай» ИСҖ чемпионы. * Галина Кӗмӗл (Серебрякова-Порфирьева) — чуаш шагыйрәсе, Россия язучылары берлеге әгъзасы (''[[1999]]''), милиция (''полиция'') капитаны. * Татьяна Власова — [[ВЛКСМ]] XVIII съезды делегаты. * [[Дина Садыйкова]] — [[Чуашстан]] юстиция министры, генерал-майор. * Людмила Харисова — профессор. * Валентина Сандрюхина — «1998 ел мәктәбе», «Ел директоры» бөтенроссия конкурсы лауреаты. * Асия Гыймранова — «1997 ел укытучысы» конкурсы лауреаты ([[Казан]]ның Мәрҗани исемендәге 2 нче татар гимназиясе). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.tetushi-tpu.ru/ Көллиятнең рәсми сайты] * [https://web.archive.org/web/20190821073632/https://edu.tatar.ru/tetyushi/page2020.htm Көллиятнең «Татарстан электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе] * [http://www.youtube.com/watch?v=Ip8ujHZGNr4 Көллият турында фильм (''видео, 5.31 мин.'')] == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:Татарстан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Педагогика көллиятләре]] [[Төркем:Тәтеш уку йортлары]] [[Төркем:1917 елда нигезләнгән уку йортлары]] 8ytm7thjcrn0ghwsqrk9wdic51wgo1f 0 177018 6099495 4414535 2026-11-07T16:43:17Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099495 wikitext text/x-wiki '''Сәмуд''' кавеме ('''сәмудлар''') (гар.<span contenteditable="false"> </span>ثمود‎) — [[ислам]] динендә бүгенге Гарәбстанның юкка чыккан төп кавемнәренең берсе. Коръән буенча, [[Аллаһ]] аларны кылган гөнаһлары — үзләренә җибәрелгән Салих пәйгамбәр үгет-нәсихәтенә һәм тыюларына колак салмаган өчен юк иткән. Борынгы чыганакларга караганда, сәмуд кавеме [[Хиҗаз]] шәһәреннән төньяктарак яшәгән, мөселман чыганакларында да шул төбәккә ишарә ясала. Сәмудлар турында иң борынгы мәгълүмат б.э.к. 715 елда Ассүрия патшасы Саргон II хакимлеге чорына карый, бу халык Көнчыгыш һәм Үзәк Гарәбстанның ассүриялеләр тарафыннан буйсындырылган кабиләләре арасында телгә алына<ref name="EI36">M. Th. Houtsma et al., eds., ''E.J. Brill’s first encyclopaedia of Islam, 1913—1936''</ref>. Сәмудлар турында "Tamudaei" атамасы астында Хисо Аристоны, [[Клавдий Птолемей]] һәм Өлкән Плиний<ref>Phillip Hitti, A History of the Arabs, London: Macmillan, 1970, p. 37.</ref> хезмәтләрендә дә әйтелгән. [[Согуд Гарәбстаны]]ның төньяк-көнбатышында күпсанлы мәгарә каберлекләре бар, аларның Коръәндә сәмудлар турындагы мәгълүматларга нигез булып торуы ихтимал. Бу хакта болай диелә: "... үзәннәрдә кальгалар коралар, тауларны чокып өй салалар" (7:72); "... бакчалар һәм чишмәләр, ...сусыл җимешле пальмалар арасында яшиләр" (26:147-148).  Коръән аятьләрендә бу хакта гыйбрәт өчен генә әйтелгән булса да, биредә гарәп тарихының борынгы чорлары чагылыш тапкан булырга мөмкин: иген игүче сәмудларның имезүче ана дөяне үтерүе Гарәбстанның утрак һәм күчмә кабиләләре арасындагы низагларны гәүдәләндерә торгандыр. Коръән сүрәләрендә [[Мөхәммәт пәйгамбәр|Мөхәммәт]] пәйгамбәр сәхабәләренең дә Сәмуд һәм Гъәд кавемнәре турында хәбәрдар булуы турында әйтелә, мәсәлән: "Сез аларның торган урыннарын беләсез" (29:3). Сәмудларның һәлакәте [[Коръән]]<nowiki/>дә "тетрәнү" (7:76) һәм "яшен тизлегендәге һөҗүм" (41:12, 16)] рәвешендә җир тетрәү буларак сурәтләнә. Коръәндә Салих пәйгамбәрнең сәмудларны элгәрләре булган Гъәд кавеме фаҗигасеннән (көчле давыл тарафыннан юк ителүдән) коткару өчен җибәрелгәне турында әйтелә. Ләкин сәмудлар Салих пәйгамбәрнең бераллалык турындагы вәгазьләрен кире кагалар. == Әдәбият == * [https://web.archive.org/web/20161118073402/http://www.mifinarodov.com/s/samud.html Сәмуд] <span> </span><span>//</span>&nbsp;<span class="citation" id="CITEREF.D0.9C.D0.B8.D1.84.D1.8B_.D0.BD.D0.B0.D1.80.D0.BE.D0.B4.D0.BE.D0.B2_.D0.BC.D0.B8.D1.80.D0.B01980.E2.80.941982">Дөнья халыклары мифлары. Энциклопедия&nbsp;/ Баш ред. С. А. Токарев.&nbsp;— М.&nbsp;: СЭ, 1980—1982.</span>&nbsp;<span>—</span>&nbsp;Т.2<span>,</span>&nbsp;<span>Б.</span>404. * Мифологик сүзлек. М. : СЭ, 1990. — Б. 470. == Искәрмәләр == [[Төркем:Азия тарихы]] [[Төркем:Ислам тарихы]] ipyc53y5boeg4myd8qy1yfxl6vrt0gh 0 177916 6099688 5956781 2026-11-08T05:57:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099688 wikitext text/x-wiki {{Мультсериал |Исем =Фиксиләр |Оригинал ={{lang-ru|Фиксики}}, {{lang-en|The Fixies}} |Рәсем = |Тасвир = |Төр = [[Adobe Flash|Flash-анимация]], [[өчүлчәмле графика]] |Жанр = Балалар, [[Гаилә фильмы|гаилә]], уку-укыту, [[маҗара]] |Режиссёр = Каблова Валерия, Каблов Денис, Андрей Колпин, Иван Пшонкин, Җангир Сөләйманов |Продюсер = [[Георгий Васильев]], Майкл Меннис, Илья Попов |Нигезләүче = |Сценарист =[[Юрий Исаков]], Александр Каряев,[[Георгий Васильев]], Евгений Антропов, Ольга Донская, Сергей Кролевич, Борис Машковцев, Алексей Науменков, Александр Рыжов |Роль = |Композитор =[[Лев Землинский]] |Аниматорлар = |Студия =«Аэроплан» |Ил ={{RUS}} |Сезоннар саны =3 |Серияләр саны =121 |Озынлыгы = ~ 4:45 минут |Телеканал =[[Россия-1]], [[Карусель (телеканал)|Карусель]], [[Детский (телеканал)|Детский]], [[Россия К (телеканал)|Культура]], [[Мульт (телеканал)|Мульт]], [[Nickelodeon]], [[Canal Panda]] |Премьера = [[2010 ел]]ның [[13 декабрь|13 декабре]] |Башлау = |РуТелеканал =Шаян тв (с 2018) |РуПремьера =4 мая 2017 |РуБашлау = |Сиквел = |Приквел = |Дубляж = |imdb_id = |anim_id = }} '''Фиксиләр''', шулай ук '''Фиксиклар''', '''Белгечләр''' ({{lang-ru|Фиксики}}) — [[Россия]] [[мультипликация|мультипликацион сериал]]ы, нигездә [[Эдуард Успенский]]ның ''"Гарантия кешеләре"'' хикәясе тора. 2016 елда "Халкыбыз мирасы" (АКСУ) студиясе тарафыннан сериал татар теленә тәрҗемә ителгән<ref>[http://aksu-tv.ru/fiksilar/]{{Deadlink|date=November 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Мультсериал белгечләр гаиләсе — техника әйберләре эчендә яшәүче һәм бозылган очракта аларны төзәтүче бәләкәй кешеләр турында сөйли.<ref>[http://kp.ru/daily/24605.3/775334/ Лунтика потеснят фиксики] // [[Комсомольская правда]], 9 декабря 2010 года</ref>. Белгечләр нибары тугыз: '''Әти''', '''Әни''' һәм аларның балалары '''Симбикә (Симка)''' белән '''Ноль (Нолик)''', белгечләрнең дәү әтисе '''Бабакай''' һәм шулай ук Симбикәнең сыйныфташлары '''Файер''', '''Игрек''', '''Шпуля''' һәм '''Верта'''. Өстәвенә мультсериалда белгечләр яшәгән фатирның "хуҗалары" - [[чихуахуа]] токымлы '''Усал (Кусачка)''' исемле эте белән '''Малай (ДимДимыч)''' исемле сигез яшьлек малай, '''малайның ата-аналары''' һәм '''Коңгыз''' исемле бөҗәк. Мультсериалның икенче сезонында яңа каһарманнар пәйда була — '''Файер''', '''Игрек''', '''Шпуля''' һәм '''Верта''', профессор һәм аның сәркатибе. Татар теленә тәрҗемәдә каһарманнарның кайбер рус исемнәре калдырылган (ДимДимыч, Симка, Нолик, Кусачка). == Төп каһарманнар == === Белгечләр === * '''Симбикә, Симка''' ({{lang-en|Simka}}, {{lang-ru|Симка}}) — : ''Яшеренү — пресс-шайбалы алтыкырлы болт.'' * '''Ноль, Нолик''' ({{lang-en|Nolik}}, {{lang-ru|Нолик}}) — : ''Яшеренү — ярымтүгәрәк башлы һәм туры шлицлы винт.'' * '''Әти, Әтипус''' ({{lang-en|Papus}}, {{lang-ru|Папус}}) — : ''Яшеренү — алтыкырлы башлы һәм алтыкырлы шлицлы үткерочлы болт.'' * '''Әни, Әнисәй''' ({{lang-en|Masiya}}, {{lang-ru|Мася}}) — : ''Яшеренү — түгәрәк башлы һәм туры шлицлы шөреп.'' * '''Бабакай, Дәү әтипус''' ({{lang-en|Grandpus}}, {{lang-ru|Дедус}}) — . * '''Файер''' ({{lang-en|Fire}}, {{lang-ru|Файер}}) — ». : ''Яшеренү — алтыкырлы башлы һәм алтыкырлы шлицлы болт.'' * '''Игрек''' ({{lang-en|Digit}}, {{lang-ru|Игрек}}) — : ''Яшеренү — сырлы һәм гайка башлы якты диодлы болт.'' * '''Шпуля''' ({{lang-en|Toola}}, {{lang-ru|Шпуля}}) — : ''Яшеренү — алман типтагы бәрәнле винт.'' * '''Верта''' ({{lang-en|Verta}}, {{lang-ru|Верта}}) — . : ''Яшеренү — кабарынкы башлы, тәресыман шлицлы һәм алтын пресс-шайбалы винт.'' * '''Әтинең абыйсы''' — «Уяткыч сәгать» сериясендә телгә алына. === Башка персонажлар === * '''Малай, ДимДимыч''' ({{lang-en|TomThomas}}, {{lang-ru|ДимДимыч}}). * '''Усал эт, Кусачка'''. * '''Профессор''' ({{lang-en|Professor Eugenius}}, {{lang-ru|Профессор Евгений Чудаков}}). * '''Сәркатиб''' ({{lang-en|Elisa}}, {{lang-ru|Лизонька}}). * '''Малайның ата-аналары''' ({{lang-en|Mom&Dad}}, {{lang-ru|Родители ДимДимыча}}). * '''Дус кыз'''. * '''Коңгыз'''. * '''Дус малай'''. * '''Тутый кош'''. == Серияләр исемлеге == {| style="text-align: center; width: 99%; margin: 0 auto; border-collapse: collapse;" border="1" cellpadding="1" cellspacing="1" |-style="background: #ABC;" ! colspan="3" |1 сезон |- !№ !Серия саны !Чыгарылу елы |- |<center>1 ||<center> ''Компакт-диск'' ||<center> 2010 |- |<center>2 ||<center> ''Пульт'' ||<center> 2010 |- |<center>3 ||<center> ''Тузан суырткыч'' ||<center> 2010 |- |<center>4 ||<center> ''Уяткыч сәгать'' ||<center> 2010 |- |<center>5 ||<center> ''Сифон'' ||<center> 2010 |- |<center>6 ||<center> ''Суыткыч'' ||<center> 2010 |- |<center>7 ||<center> ''Кодлы йозак'' ||<center> 2010 |- |<center>8 ||<center> ''Эсэмэслар'' ||<center> 2010 |- |<center>9 ||<center> ''Һава шары'' ||<center> 2010 |- |<center>10 ||<center> ''Электр чәйнеге'' ||<center> 2011 |- |<center>11 ||<center> ''Теш щеткасы'' ||<center> 2011 |- |<center>12 ||<center> ''Микродулкынлы мич'' ||<center> 2011 |- |<center>13 ||<center> ''Шөрепчекләр'' ||<center> 2011 |- |<center>14 ||<center> ''Тимер юл'' ||<center> 2011 |- |<center>15 ||<center> ''Бәләкәй деталь'' ||<center> 2011 |- |<center>16 ||<center> ''Степлер'' ||<center> 2011 |- |<center>17 ||<center> ''Аквариум'' ||<center> 2011 |- |<center>18 ||<center> ''Клавиатура'' ||<center> 2011 |- |<center>19 ||<center> ''Шарчыклы каләм'' ||<center> 2011 |- |<center>20 ||<center> ''Кесә телефоны'' ||<center> 2011 |- |<center>21 ||<center> ''Фонарь'' ||<center> 2011 |- |<center>22 ||<center> ''Кер юу машинасы'' ||<center> 2011 |- |<center>23 ||<center> ''Робот'' ||<center> 2011 |- |<center>24 ||<center> ''Термометр'' ||<center> 2011 |- |<center>25 ||<center> ''Магнит'' ||<center> 2011 |- |<center>26 ||<center> ''Музыкаль тартмачык'' ||<center> 2011 |- |<center>27 ||<center> ''Чыршы утлары'' ||<center> 2011 |- |<center>28 ||<center> ''Кыска ялганыш'' ||<center> 2011 |- |<center>29 ||<center> ''Чәч киптергеч'' ||<center> 2011 |- |<center>30 ||<center> ''Җилләткеч'' ||<center> 2011 |- |<center>31 ||<center> ''Компас'' ||<center> 2011 |- |<center>32 ||<center> ''Кояш батареясе'' ||<center> 2011 |- |<center>33 ||<center> ''Җилкәнле көймә'' ||<center> 2012 |- |<center>34 ||<center> ''Күпертелгән каймак'' ||<center> 2012 |- |<center>35 ||<center> ''Рычаг(Көянтә)'' ||<center> 2012 |- |<center>36 ||<center> ''Тылсымлы таяк'' ||<center> 2012 |- |<center>37 ||<center> ''Төнге яктырткыч'' ||<center> 2012 |- |<center>38 ||<center> ''Каптырма'' ||<center> 2012 |- |<center>39 ||<center> ''Мультик'' ||<center> 2012 |- |<center>40 ||<center> ''Миксер'' ||<center> 2012 |- |<center>41 ||<center> ''Зурайткыч пыяла'' ||<center> 2012 |- |<center>42 ||<center> ''Кәгазь'' ||<center> 2012 |- |<center>43 ||<center> ''Термос'' ||<center> 2012 |- |<center>44 ||<center> ''Сигнализация'' ||<center> 2012 |- |<center>45 ||<center> ''Үлчәү'' ||<center> 2012 |- |<center>46 ||<center> ''Акча туплагычы'' ||<center> 2012 |- |<center>47 ||<center> ''Консерва банкасы'' ||<center> 2012 |- |<center>48 ||<center> ''Интернет'' ||<center> 2012 |- |<center>49 ||<center> ''Ялган детекторы'' ||<center> 2012 |- |<center>50 ||<center> ''Карамель'' ||<center> 2012 |- |<center>51 ||<center> ''Микрофон'' ||<center> 2012 |- |<center>52 ||<center> ''Көзге'' ||<center> 2012 |- |} {| style="text-align: center; width: 99%; margin: 0 auto; border-collapse: collapse;" border="1" cellpadding="1" cellspacing="1" |-style="background: #ABC;" ! colspan="3" |2 сезон |- !№ !Серия саны !Чыгарылу елы |- |<center>53 ||<center> ''Төркем'' ||<center> 2012 |- |<center>54 ||<center> ''Нолик шакмагы'' ||<center> 2012 |- |<center>55 ||<center> ''Катапульта'' ||<center> 2012 |- |<center>56 ||<center> ''Тап'' ||<center> 2013 |- |<center>57 ||<center> ''Суырту җилләткече'' ||<center> 2013 |- |<center>58 ||<center> ''Ышкылу көче'' ||<center> 2013 |- |<center>59 ||<center> ''Ишек кыңгыравы'' ||<center> 2013 |- |<center>60 ||<center> ''Ярдәм букчасы'' ||<center> 2013 |- |<center>61 ||<center> ''Лом'' ||<center> 2013 |- |<center>62 ||<center> ''Яшеренү'' ||<center> 2013 |- |<center>63 ||<center> ''Биеклек үлчәгеч'' ||<center> 2013 |- |<center>64 ||<center> ''Пластилин'' ||<center> 2013 |- |<center>65 ||<center> ''Чылбырлы реакция'' ||<center> 2013 |- |<center>66 ||<center> ''Сөйләшә торган курчак'' ||<center> 2013 |- |<center>67 ||<center> ''Штрих-код'' ||<center> 2013 |- |<center>68 ||<center> ''Глобус'' ||<center> 2013 |- |<center>69 ||<center> ''Протез'' ||<center> 2013 |- |<center>70 ||<center> ''Фотоаппарат'' ||<center> 2013 |- |<center>71 ||<center> ''Барабан'' ||<center> 2013 |- |<center>72 ||<center> ''Калейдоскоп'' ||<center> 2013 |- |<center>73 ||<center> ''Торбалар'' ||<center> 2013 |- |<center>74 ||<center> ''Чыбыклар'' ||<center> 2013 |- |<center>75 ||<center> ''Навигатор'' ||<center> 2013 |- |<center>76 ||<center> ''Кием һәм корал'' ||<center> 2013 |- |<center>77 ||<center> ''Ут сүндергеч'' ||<center> 2013 |- |<center>78 ||<center> ''Сәгать'' ||<center> 2013 |- |<center>79 ||<center> ''Манипулятор'' ||<center> 2013 |- |<center>80 ||<center> ''Видеоэлемтә'' ||<center> 2014 |- |<center>81 ||<center> ''Рефлекслар'' ||<center> 2014 |- |<center>82 ||<center> ''Пешерү миче'' ||<center> 2014 |- |<center>83 ||<center> ''Эт'' ||<center> 2014 |- |<center>84 ||<center> ''Граммофон'' ||<center> 2014 |- |<center>85 ||<center> ''Ачкыч картасы'' ||<center> 2014 |- |<center>86 ||<center> ''Бал корты'' ||<center> 2014 |- |<center>87 ||<center> ''Экотестер'' ||<center> 2014 |- |<center>88 ||<center> ''Куркынычсызлык мендәре'' ||<center> 2014 |- |<center>89 ||<center> ''Батареялар'' ||<center> 2014 |- |<center>90 ||<center> ''Кулланма'' ||<center> 2014 |- |<center>91 ||<center> ''Шахмат'' ||<center> 2014 |- |<center>92 ||<center> ''Лаборатория'' ||<center> 2014 |- |<center>93 ||<center> ''Күләгәләр театры'' ||<center> 2014 |- |<center>94 ||<center> ''Антенна'' ||<center> 2014 |- |<center>95 ||<center> ''Инструментлар'' ||<center> 2014 |- |<center>96 ||<center> ''Үзәкләр'' ||<center> 2014 |- |<center>97 ||<center> ''Радио бала караучысы'' ||<center> 2014 |- |<center>98 ||<center> ''Сызым'' ||<center> 2014 |- |<center>99 ||<center> ''Белгечфон'' ||<center> 2014 |- |<center>100 ||<center> ''Лифт'' ||<center> 2015 |- |<center>101 ||<center> ''Чеби баласы'' ||<center> 2015 |- |<center>102 ||<center> ''Датчик'' ||<center> 2015 |- |<center>103 ||<center> ''Күренми торган кара'' ||<center> 2015 |- |<center>104 ||<center> ''Имгеч'' ||<center> 2015 |- |} {| style="text-align: center; width: 99%; margin: 0 auto; border-collapse: collapse;" border="1" cellpadding="1" cellspacing="1" |-style="background: #ABC;" ! colspan="3" |3 сезон |- !№ !Серия саны !Чыгарылу елы |- |<center>105 ||<center> ''Аэрозоль'' ||<center> 2015 |- |<center>106 ||<center> ''Кино'' ||<center> 2015 |- |<center>107 ||<center> ''Ноталар'' ||<center> 2015 |- |<center>108 ||<center> ''Конструктор'' ||<center> 2015 |- |<center>109 ||<center> ''Матурлык'' ||<center> 2015 |- |<center>110 ||<center> ''Күчермә'' ||<center> 2015 |- |<center>111 ||<center> ''Тутый кош'' ||<center> 2015 |- |<center>112 ||<center> ''Телевизор'' ||<center> 2015 |- |<center>113 ||<center> ''Программа'' ||<center> 2015 |- |<center>114 ||<center> ''Унитаз'' ||<center> 2016 |- |<center>115 ||<center> ''Тәгәрмәч'' ||<center> 2016 |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20160421202257/http://www.fixiki.ru/ Рәсми сайт (русча)] * [http://www.thefixies.com Рәсми сайт (инглизчә)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421232706/http://www.thefixies.com/ |date=2016-04-21 }} * [http://aksu-tv.ru/fiksilar/ ТР Мәгариф министрлыгы тарафыннан татар теленә тәрҗемә ителгән серияләр]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Төркем:Россия мәдәнияте]] [[Төркем:Мультсериаллар]] [[Төркем:Мультфильм персонажлары]] q2xa8l1y0vbimesw6bo2iqml5abnh9n 0 179410 6099631 5967628 2026-11-08T03:08:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099631 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Төзелеш''' — йортларны төзәтү, капиталь төзекләндерү һәм аларны реконструкцияләү, реновацияләү, реставрацияләү. [[File:Серия 111-108, Уфа, Башкирия.jpg|right|thumb|400px|[[:ru: 111-108 (серия домов)|111-108 санлы типлы серия]] йортлары, [[Уфа]]]] [[Файл:שרונה — אתרי מורשת בתל אביב 2015 (93).JPG|мини|Төзелеш]] == Төзелеш төрләре == # кулланган материаллар буенча: таш, [[Агачтан йортлар төзү|агач]], [[Timer-beton|тимербетон]], {{comment| якты үткәргеч корылмалар|светопрозрачные конструкции}} # [[сәнәгать]], гражданлык, [[авыл хуҗалыгы]], табигать һ. б. === Тимер === {{main|Металл конструкцияләр}} Металл конструкцияләр — металлардан (формалы һәм табаклы) корулы һәм терәк кәртелә торган төзелеш конструкцияләре. "'Тимер җиңел конструкцияләр"' — йокы профилле тимер көпләнгән һәм җиңел синтетик җылыткыч төзелгән ишелеп озын таганлы йортлар. === Тимербетон === {{main|Timer-beton}} '''[[Армирлаштыру]] коэффициентлары:''' {| |Бетон||||Арматура |- |Ер асты||м3||кг/м3||кг |- |1||фундамент плиталар||1217||130||158210 |- |2||плиталар||606||140||84840 |- |3||балкалар||61||150||9150 |- |4||диварлар||242||180||43560 |- |5||колонналар||24||330||7920 |- |Σ||2150||930||303680 |- |Ер||м3||кг/м3||кг |- |1||плиталар||1338||140||187320 |- |2||балкалар||184||160||29440 |- |3||диварлар||687||180||123660 |- |4||колонналар||136||260||35360 |- |Σ||2345||740||375780 |- |Σ||4495||м3||679460||кг |} === Агач === {{main|Агачтан йортлар төзү}} ==={{comment| якты үткәргеч корылмалар|светопрозрачные конструкции}}=== {{Commonscat|Building construction}} == Төзелештәге норматив документлар == === Кагыйдәләр җыентыгы === {{main|Кагыйдәләр җыентыгы}} === Төзелеш нормалар һәм Кагыйдәләр === "'Төзелеш нормалар һәм Кагыйдәләр"' ("СНиП") — техник, төзелеш стандартлар җыентыклары. 2001 елда Сниплар [[Кагыйдәләр җыентыгы]] дип үзгәртелә башлады. [[Европа Берлеге]] илләрдә аналогы — [[Eurocodes]], Еврокод стандартлары. === Eurocodes === {{main|Eurocodes}} "'Eurocodes, Еврокод"' ({{lang-ru|Европейские кодексы, Еврокод, Еврокод}}) —[[Европа Берлеге]] илләрдә йортларның көч алган конструкцияләрен проектлау стандартлар җыентыгы. Россия территориясендә ага торган аналог — [[Кагыйдәләр җыентыгы]]. === Башка === Шәһәр төзү кодексы, РФ Хөкүмәтенең 16.02.08 87 һ. карар "Проект документациясенең бүләкләре һәм аларның йөкләмәсенә сорау" == Төзелешле оештыру ысуллары == # "'Хуҗалык ысулы."' Начар яклары: күп "кул" эшләре, түбән икътисад күрсәткечләр. Яхшы як: идарә итүдә оперативлык, акчаны аз талый (арадашчы юк). # "'Рәткә ысулы."' Эш рәттән килешү буенча башкарыла. Бу ысул белән хәзерге Россия төзелешендә 90 % эш башкарыла. Начар яклары: оперативлык. Яхшы як: эшчеләрнен квалификациясе югары, абыну прогрессив ысулларны кертү, төзү эшләрен вакытны киметү. # "'"Ачкычка" (русча "под ключ")."' Заказчы функцияләр генераль подрядчикка тапшырыла. Ул объектны төзү өчен бурычны үзенә ала (документациягә, сролар, саклар буенча). Начар яклары: хәвеф (генераль подрядчик бөтен акча алып качырга мөмкин). Яхшы як: төзү эшләренен вакытны киметү, элемтә системалары киметү. # "'Катнаш (һәм хуҗалык тоташтан ысуллары)."' == Төзелештә оештыру мөлкәт формалары == # Дәүләт язмыш # Хосусый мөлкәт # Акционер җәмгыйәтләре # Яуаплы чикләнгән иптәшлекләре. Тулы иптәшлек, ТОО аерым физик һәм юридик якларны бәйли. # Көрәш иптәшлек # Кооператив # Холдинг — эшкуарлыкны төре. # Берләшмә — тормыш итү өчен юридик яклары берлеге # Концерн — "зур" берләшмә == Проект документациясе һәм проект эше стадияләр == Проектлау — төзелештә беренче һәм иң бурычлы чоры. Куллану буенча проектлар аерыла: # Индвидуаль # Типлы # Проектлары кабатлау Проектлау эшендә төп документы — застройщик һәм проект оешма арасында килешү (контракт). Типлы заданиялар махсус урындагы талапларга ярашлы булырга тиеш. Мәсәлән Мәскәүдә Төзелеш нормалар һәм кагыйдәләр (ТНК) талапларга җирле "Мәскәү дәүләт төзелеш нормалары" талабы тора.2002 елдан ТНК урынына [[Кагыйдәләр җыентыгы]] индерелә ("Техник көйләү" 27.12.2002 184-ФЗ санлы законнын 2 статьясына ярашлы). # Проект алдыннан чор. Объектын планировка, объем Һәм башка күрсәткечләре алына. # Урындага архитектура бүлегеннән рөхсәт алып башка органнарында рөхсәт алалар (СЭС, МЧС һәм башка). Изысканиеләр эшләне. Яру аеру (решение об отвод земельного мәйдан) документы алына. # заказчик энергетикада, водоканалга, элемтә сенатта һәм башка органнарда техник шарларны ала. == Оештыру-технологик проект документациясе (ОТЛ) == ОТД-да абыну имәнлек, хәвефсезлек, эшне башкару, эштен сыйфат, контроль һәм башка материаллар бар. ТОП-ң минимал составы: # календарь планы # төзелеш генераль планы (русча Строенда, СП) # аңлатма (русча ПЗ, пояснительная записка) ЭЭП генподряд һәм субподряд оешмалар белән эшләнә. ЭЭП технологик карталар, ТОП һ. б. документар нигезендә төзелә. Төзү генераль планы — төзү барышында вакытлы булган биналар, монтаж күтәрү һәм механизмнар урыны китерелгән планы. Оешма күп эшне ел эшләсә эштен сифатлы (русча производительность) югары була. Бу канун оешмаларны махсус эшләре буенча чакыра. Төзелештә "'эз, паралель һәм юл ысуллары (последовательный, паралельный и поточный методы)"' кулланыла. == Төзелеш иктисады == Смета хакы С=Т+С+Т, ТС — Тура сарыф (эшчеләрнен эш хакы, материаллар хакы, төзү-монтаж эшләре хакы) СС — салым сарыф (оешманың идарә итү, хезмәтләндерү буенча сарыф). СТ — рәттән оешмасының норматив төшеме === Йортларны һәм биналарны төзү гомуми максатлары === "'Бина-"' йөкләмә алган һәм чит иткән конструкцияләрдән торган, тар равыклы барлыкка китергән төзелеш системасы. "'Йортларны төзү ысуллары."' # бер элементлы монтаж (полетный монтаж) .бу ысул белән эре панельле һәм йортлар төзеделәр Конструкцияне проект положениесына кую ысулы буенча: # азат ысулы # тар азат ысулы (ограниченный). Сыек подвеска, расачалык, растяжка кулланыла. # ирексез монтаж ысулы (принудительный метод монтажа) Кондукторлар куланалар. # үстерү ысулы ( наращивание). Югары яткан конструкцияләрне түбәнгә куялар: түшәм плитәләре, колонкалар һ. б. # Астан үстерү ысулы (подражания). Бу ысул белән Мухов һәм Шабаловка телебашнялар төзелде. # тайгак ысулы . Бу ысул белән Самар дәүләт университетының бассейны төзелде. # Түшәм күтәрү ысулы (подьем перекрытие) .Бөтен җирдә түшәмнәр эшләнә. Колоннадалар төзеделәр. Түшәмнәрне күтәреп колонналарга куялар. "'1-7 ысулларнын яхшы як:"' # авыр һәм манара крансыз эшне башкарырга мөмкин. # җир аз булган мәйданда эшләргә мөмкин # ысуллар авыр инженер-геологик сәс сейсмик шартларда куллануы мөмкин 1-7 ысулларнын начар як: # колонналарын катылыгы оештыру өчен матди кирәк # плита положениены контрольдә тоту # чикләнгән кат -5-9 кат === Мөнәсәбәт графигы === Элемтә графигы — хисапланган вакыт параметрлар белән бәйләнеш моделе. Элемтә графикта проектагы эшләр күрсәтелә. === Гант диаграммасы === Гант диаграммасы ({{lang-en|Gantt chart}}) — баганалы диаграммаларны популяр төре. Проектларны план кору ысулларының берсе. Проектлар идарә итү программаларында кулланыла. 1910 елда Генри Л. Грант тарафыннан эш. [[Мөнәсәбәт графигы|Элемтә графиклары]] төзү өчен кулланыла. [[Рәсем:Gantt diagram2.png|thumb|300px|Гант диаграммасы]] == Сметаны төзү тәртибе == # Сметаны төзү сайлау ысулны # Күләмле Эш исәпләү # Төзелеш эшләргә, егылды җыю локаль сметаларны төзү (бөтен мәйдан һәм биналар буенча) ({{lang-ru|составление локальных смертных расчетов на строительные работы и монтаж оборудования (по обещаем работам и заданиям)}}) # Объект смета хисапны төзү # Аерым чыгымнарга сметасы ({{lang-ru|смета на отельне виды затрат}}) # Төзелешен җыелма сметасы ({{lang-ru|сводный сметный хисап строительства}}) # Объектын хакы ведомосте ({{lang-ru|ведомость сметный стоимости объекта}}) === Дәүләт элемент смета нормалары (ДЭН) === Дәүләт элемент смета нормалары — төзелеш эшләргә дәүләт элемент смета нормативлар җыентыклары. ==== ДЭН төзелеше, төрләре ==== # Гомуми кәңәшләре # Җир эшләр # Тау ачу эшләре # Бырлау шартлау һәм эшләре # Скважиналар # Свая эшләре. Туфракны күчерү. Төшерелгән кое. # Монолитлы бетон һәм тимербетон конструкцияләр # Бетон җыелма һәм тимербетон конструкцияләр # Кирбецтән һәм блоклардан конструкцияләр # Тимер төзелеш конструкцияләре # [[Агачтан йортлар төзү|Агач конструкцияләр]] # Идән # Кровля, түбә # Төзелеш конструкцияләрне һәм егылды тутыгуы # Авыл хужалыкта конструкцияләр # Бизәү эшләре # Эчке торбалар # Су проводлар һәм канализация — эчке еган # Җылылык — эчке еган # Газ белән тәэмин итү — эчке еган # Вентиляция һәм һава конденсацияләү # Вакытлы йортлар һәм биналар # Су проводлар һәм канализация — чит еган # Җылылык — чит еган # Газ белән тәэмин итү — чит еган # [[Магистраль газ торбалары|Магистраль һәм һөнәр торбалар]] # Саклау җылы эшләре # Автомобиль юллар # Тимер юллар # Тоннелләр һәм метрополитен # Күперләр һәм торбалар # Аэродромнар # Юллары унлык # Электр челтәре # Элемтә, телевидение, радио корылыш # Тау кучү эшләре # Табигать корылмаларын җир эшләре # Табигать корылмаларын Монолитлы бетон һәм тимербетон конструкцияләр # Табигать корылмаларын таш конструкцияләр # Табигать корылмаларын [[Агачтан йортлар төзү|Агач конструкцияләр]] # Табигать корылмаларын судан саклау эшләре # Яр ныгыту эшләре # Стапельләр һәм сливалар өчен судлар йөртү юллары # Водолаз эшләре # Сәнәгать мич һәм торбалар === Төзелеш хөнәрләргә Россияда укыткан югары уку йортлары === * [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] * [[Воронеж дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] * [[Грозный дәүләт карамай техник университеты]] * [[Дагыстан дәүләт техник университеты]] * [[Көньяк Урал дәүләт университеты]] * [[Магнитогорск дәүләт техник университеты]] * [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] * [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] * [[Окленд технологияләр университеты]] * [[Пермь дәүләт милли тикшеренү политехник университеты]] * [[РФ Беренче Президенты Б. Н. Ельцин исемендәге Җаек федераль университеты]] * [[Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]] * [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] * [[Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты]] * [[Ырынбур дәүләт университеты]] * [[Югары икътисад мәктәбе]] * [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] * [[Әстрәхән инженер-төзелеш институты]] * [[Уфа дәүләт карамай техник университеты]] ==Төзелеш буенча ВАК журналлар исемлеге== 1. http://vestnik.esstu.ru/ 2. http://www.vestnikmgsu.ru/ 3. http://vestnik.dgtu.ru/jour 4. http://www.madi.ru/671--vestnik-moskovskogo-avtomobilno-dorozhnogo-gosudarstvennog.html 5. http://vestnik.spbgasu.ru/ 6. http://vestnik.pstu.ru/urbanistic/about/inf/ 7. http://journal.samgasu.ru/index.php/ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208115457/http://journal.samgasu.ru/index.php/ru/ |date=2017-12-08 }} 8. http://vestnik.sibadi.org/jour 9. http://pnu.edu.ru/ru/vestnik/about/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224115648/http://pnu.edu.ru/ru/vestnik/about/ |date=2017-12-24 }} 10. http://www.vniig.rushydro.ru/company/publications/collection/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171230061312/http://www.vniig.rushydro.ru/company/publications/collection |date=2017-12-30 }} 11. http://engstroy.spbstu.ru/ 12. http://journals.istu.edu/izvestia_invest/ 13. https://technauka.npi-tu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419140718/https://technauka.npi-tu.ru/ |date=2018-04-19 }} 14. http://www.n-eu.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326152713/http://n-eu.ru/ |date=2018-03-26 }} 15. http://edu.vgasu.vrn.ru/SiteDirectory/nvest/default.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714002544/http://edu.vgasu.vrn.ru/SiteDirectory/nvest/default.aspx |date=2010-07-14 }} 16. http://lib.madi.ru/nitdo/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171231014745/http://lib.madi.ru/nitdo/ |date=2017-12-31 }} 17. http://mirtr.elpub.ru/jour 18. http://www.ecoregion.ru/index.php?razdel=eut {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208171331/http://www.ecoregion.ru/index.php?razdel=eut |date=2017-12-08 }} 19. http://ms.enjournal.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209080733/http://ms.enjournal.net/ |date=2017-12-09 }} 20. http://mivh.vniigim.ru/ 21. http://agora.guru.ru/display.php?conf=scientific_journal {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628155750/http://agora.guru.ru/display.php?conf=scientific_journal |date=2017-06-28 }} 22. https://web.archive.org/web/20171226162001/http://transstroy.ru/press-center/zhurnal-transportnoe-stroitelstvo/ 23. http://oreluniver.ru/science/journal/sir/forauthors 24. https://top-technologies.ru/ 25. http://brstu.ru/static/unit/journal_smt/index.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215191649/http://brstu.ru/static/unit/journal_smt/index.php |date=2017-12-15 }} 26. http://rais.pguas.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171205174436/http://rais.pguas.ru/ |date=2017-12-05 }} 27. http://www.geomark.ru/pages/main/journals/i_research/index.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127113109/http://www.geomark.ru/pages/main/journals/i_research/index.shtml |date=2017-11-27 }} 28. http://archiheritage.org/ 29. https://istina.msu.ru/journals/97289/ 30. http://www.endf.ru/ 31. https://enivpress.jimdo.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719032458/https://enivpress.jimdo.com/ |date=2017-07-19 }} 32. http://www.asrmag.ru/ 33. https://naukovedenie.ru/ 34. http://www.vestnik-sviazy.ru/ 35. http://www.seismic-safety.ru/ 36. https://web.archive.org/web/20171217012843/http://vgasu.ru/science/journals/city-sociology 37. http://new.sdmpress.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320231137/http://new.sdmpress.ru/ |date=2018-03-20 }} 38. http://globaljournals.ru/nauka-i-biznes/ 39. http://www.marhi.ru/AMIT/ 40. https://izvestija.kgasu.ru/ 41. http://nudorirs.ru/Journal {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228030338/http://nudorirs.ru/Journal |date=2017-12-28 }} 42. http://www.nso-journal.ru/index.php/sno{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 43. http://www.stu.ru/science/index.php?page=2470 44. http://nbpublish.com/ 45. http://science.cfuv.ru/nauchnye-zhurnaly-kfu/stroitelstvo-i-texnogennaya-bezopasnost {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227063513/http://science.cfuv.ru/nauchnye-zhurnaly-kfu/stroitelstvo-i-texnogennaya-bezopasnost |date=2017-12-27 }} 46. http://vgasu.ru/science/journals/herald-volggasu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171221102459/http://vgasu.ru/science/journals/herald-volggasu |date=2017-12-21 }} 47. http://vestnik_rus.bstu.ru/trebovaniya {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171217000344/http://vestnik_rus.bstu.ru/trebovaniya |date=2017-12-17 }} 48. http://rifsm.ru/editions/journals/2/ 49. http://www.rostransport.com/transportrf/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224125148/http://rostransport.com/transportrf/ |date=2017-12-24 }} 50. https://www.dvfu.ru/vestnikis/ 51. http://pph-magazine.ru/ 52. http://vestnik.pstu.ru/arhit/about/inf/ 53. http://www.russianengineer.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208003331/http://www.russianengineer.ru/ |date=2017-12-08 }} 54. http://ijournal-as.com/ 55. https://em-stede.eu/area_privata/apply/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621203653/https://em-stede.eu/area_privata/apply/ |date=2019-06-21 }} 56. http://vp-es.ttu.tj/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171228022510/http://vp-es.ttu.tj/ |date=2017-12-28 }} 57. http://www.rosdornii.ru/%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0/q-q.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716120940/http://www.rosdornii.ru/%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0/q-q.html |date=2017-07-16 }} 58. https://web.archive.org/web/20171216205118/http://xn--b1aco3ak.xn--p1ai/nauka/vestnik-instituta/ 59. http://vestnik.pstu.ru/obgtrans/about/inf/ 60. http://archvuz.ru/news?page=4 62. http://msuce.ru/resources/izdatelskaya-deyatelnost/avtoram/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303134416/http://msuce.ru/resources/izdatelskaya-deyatelnost/avtoram/ |date=2018-03-03 }} 63. http://journals.istu.edu/vestnik_irgtu/requirements == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{хаталар}} [[Төркем:Төзелеш]] 7jtjtjcol58jlcus3vcllwc193g1t40 0 179434 6099437 6084884 2026-11-07T14:14:25Z ~2026-58461-25 63270 6099437 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Университет турында мәгълүмат |исеме = ''Татар дәүләт гуманитар институты'', ТДГИ |сурәт_исеме = |оештырылган = 1995 |ректор = [[Васил Гайфуллин]] |урнашу = [[Казан]] |ябылган = 2005 |сайт = http://www.tggi.narod.ru/ |адрес = 420066 Казан, Ибраһимов проспекты, 85а }} '''Татар дәүләт гуманитар институты''' – Татарстан республикасының беренче милли югары уку йорты. 1995-2005 елларда эшли. 1992 елда Татарстанның Министрлар Кабинеты Татарстан республикасының милли мәгариф программасын үтәү максатыннан боерык чыгара. Милли мәктәпләрне кадрлар белән тәэмин итү өчен Татар дәүләт гуманитар институты төзелә, ә [[Казан педагогика училищесы|Казан]], [[Минзәлә педагогика училищесы|Минзәлә]], [[Арча педагогика училищесы|Арча]] һәм Чаллы педагогия училищеларында татар теле һәм чит телләр укытучылары әзерли торган көллият төркемнәре ачыла. 1995 елда уку йортына дәүләт укыту лицензиясе бирелә. ==Сыйфатлама== Беренче һәм алыштыргысыз ректоры — [[Васил Гайфуллин|В.Г. Гайфуллин]]. Институт 3 факультет, 7 кафедра һәм 1 үзәктән тора. Институт кадрлар әзерләүдә чит республикалардагы һәм өлкәләрдәге туганнарыбызга да булышкан. Студентлар [[Башкортстан]], [[Чувашия]], [[Удмуртия]], [[Мордовия]] һәм [[Мари Эл]] республикаларыннан. Якындагы бәйсез дәүләтләр – [[Әзәрбайҗан]], [[Казахстан]] һәм [[Украина]]дан, Русиянең Киров, Пермь, Чиләбе, Омск, Свердловск, Төмән, Курган, Ульяновск, Самара, Красноярск, Кемерово һ.б. өлкәләреннән килгән студентлар да укыганнар. Белгечләр әзерләү өчен уку планнары югары профессиональ белем стандарты нигезендә, милли-төбәк үзенчәлекләрен исәпкә алып төзелә. Башка уку йортларыннан аермалы буларак, гуманитар институт студентлары фәнгә тартылды. ТДГИны тәмамлаучыларның 15 проценты ел саен аспирантурага укырга керде.<ref>[http://magarif-uku.ru/megarifke-de-koreshcheler-kirek/ Мәгарифкә дә көрәшчеләр кирәк]</ref> 2005 елда [[Татар-Америка төбәк институты]] ([[Мирза Мәхмүтов]] институты) белән бергә бетерү турында карар чыгарыла. Студентларны укыларын тәмамларга пединститутка күчерәләр. Укытучыларның да бер өлеше [[ТДГПУ]]га эшкә күчә. Татарстан хөкүмәте карарын ул чактагы премьер-министр [[Рөстәм Миңнеханов|Миңлеханов]] имзалый.<ref>[http://docs.cntd.ru/document/917018382 Постановление Кабинета Министров Республики Татарстан от 11 июля 2005 г. N 343 "О ликвидации Татарского государственного гуманитарного института и Татарско-американского регионального института"]</ref> == Шәхесләр == === Ректорлар === * 1995-2005 — [[Васил Гайфуллин]] === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Татар дәүләт гуманитар институты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q25555832. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1963" | 1963-01-01 | [[Илдус Заһидуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Татар дәүләт гуманитар институтын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q25555832. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1976" | 1976-09-07 | [[Миләүшә Галиуллина]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Татмедиа]]<br/>[[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>[[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]] | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-10-07 | [[Ленар Абзалов]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== * [http://shahrikazan.com/tt/2015-01-22-07-49-54/2015-01-22-07-56-04/item/978-m%D3%99grif%D3%99t-%D2%BB%D3%99m-f%D3%99n-p%D3%99%D2%BBlevanyi.html Мәгърифәт һәм фән пәһлеваны]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tatcenter.ru/enterprises/1/454/ Татарский государственный гуманитарный институт] == Әдәбият == # ''[[Васил Гайфуллин|В.Г. Гайфуллин]]''. Язмыш борылышлары. К.: «Сүз» ҖЧҖ, 2007. 180-228 битләр. ISBN 978-5-98356-050-0 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} ''[[Фәрит Яхин]]''. [http://kitap.net.ru/yahin/6-5.php БӨЕК «КУШЫЛУ» ГАЛӘМӘТЛӘРЕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819082627/http://kitap.net.ru/yahin/6-5.php |date=2016-08-19 }}. ''Хикәя''. == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча уку йортлары]] [[Төркем:Казан югары уку йортлары]] [[Төркем:Ябылган уку йортлары]] [[Төркем:Милли мәгариф]] ateutdy0dz0a6v2u0z0ta6xeioqryzy 0 179692 6099795 4083980 2026-11-08T10:34:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099795 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Хәбир Ибраһим |Оригинал телендә = |Фото = Х.К.Ибраһимов.gif |Киңлек = 120px |Рәсем язуы = Х.К. Ибраһимов |Тугач бирелгән исеме = Хәбир Кәбир улы Ибраһимов |Псевдонимнар = Ахир |Туу датасы = 19.11.1958 |Туу урыны = [[ТАССР]] {{Туу урыны|Апас районы|Апас районында}} [[Борнаш (Апас районы)|Борнаш]] авылы |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Милләт = татар |Ватандашлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Россия}} |Эшчәнлек төре = язучы |Иҗат итү еллары = [[1990 ел|1990]] — х.в. |Юнәлеш = драматургия, проза |Жанр = драма, роман, повесть |Иҗат итү теле = [[татар теле]] |Дебют = ''«Йокыга талган гүзәл» ([[2002 ел|2002]])'' |Премияләр = [[Абдулла Алиш премиясе]]<br/>[[Туфан Миңнуллин премиясе]]<br/>[[Гаяз Исхакый премиясе]] (2020) |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = |Башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Ибраһимов}} '''Хәбир Ибраһим''', ''әдәби пседонимы'' Ахир, Хәбир Кәбир улы Ибраһимов (''[[1958 ел]]ның [[19 ноябрь|19 ноябре]], [[ТАССР]], [[Апас районы]], [[Борнаш (Апас районы)|Борнаш]] авылы'') — язучы-драматург, шагыйрь, [[Татарстан язучылар берлеге]] (''[[1994 ел]]дан''), РФ театр әһелләре берлеге әгъзасы, ТАИС оешмасы җитәкчесе, ТР язучылар берлегенең [[Абдулла Алиш премиясе|А. Алиш]], [[Туфан Миңнуллин премиясе|Т. Миңнуллин]] (2018), [[Гаяз Исхакый премиясе|Г. Исхакый]] (2020) исемендәге әдәби премияләре лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == [[1958 ел]]ның [[19 ноябрь|19 ноябрендә]] [[ТАССР]] [[Апас районы]] [[Борнаш (Апас районы)|Борнаш]] авылында колхозчы гаиләсендә дүртенче бала булып туган. Борнаш урта мәктәбен, [[Казан дәүләт мәдәният институты]]ның мәдәният-агарту факультетын (''[[1980 ел|1980]]'') тәмамлаган. == Хезмәт юлы == * [[1980 ел]]дан [[Апас]] мәдәният йортында методист. * [[Кече Болгаер|Болгаер]] мәктәбендә физик тәрбия укытучысы, озайтылган көн тәрбиячесе. * [[1985 ел]]да [[Әлмәндәр]] авыл клубы директоры. * [[1986 ел]]дан [[Казан]]да: һөнәри берлекләрнең бердәм үзешчән сәнгать йорты бүлек мөдире (''[[1986 ел|1986]]-[[1990 ел|1990]]''). * Казан телевидениесендә мөхәррир. «Җомга көн кич белән», «Афәрин» тапшыруларын әзерли. * [[Татарстан китап нәшрияты]]нда мөхәррир. * [[Татарстан язучылар берлеге]]ндә әдәби консультант. * «[[Ватаным Татарстан]]», «[[Шәһри Казан]]» газеталарында хәбәрче, «[[Татарстан (журнал)|Татарстан]]», «[[«Идел» журналы|Идел]]» (''[[2004 ел]]дан'') журналларында бүлек мөдире. * ТАИС (''авторлык хокукларын яклау буенча оешма'') директоры<ref>{{Cite web |url=http://whokpo.com/kazan/view/oo-tais-rt-2zo3v |title=Россия бизнесы классификаторы сайтында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818070359/https://whokpo.com/kazan/view/oo-tais-rt-2zo3v |archivedate=2019-08-18 |accessdate=2016-07-05}}</ref><ref>[http://info.tatcenter.ru/enterprises/99/4655/ ТР эшлекле үзәге сайтында]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Иҗаты == [[1986 ел]]да халык театрлары фестивале өчен спектакль әзерләгәндә, текстны үзенчә үзгәртеп яза. Шуннан соң кечкенә драма әсәрләре, шигырьләр яза башлый. [[1990 ел]]да «[[«Идел» журналы|Идел]]» журналында беренче шигырьләре басылып чыга. [[2001 ел]]да «Аһәң» исемле беренче шигырьләр китабы, [[2002 ел]]да «Йокыга талган гүзәл» исемле проза китабы дөнья күрә. «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» исемле беренче драма әсәрен «Адым» театр-студиясе сәхнәләштерә. Казан телевидениесендә аның әсәрләре буенча «Дәмдинов һәм Дәмин маҗаралары», «Калай әтәч», «Йөрәк җыр сорый» исемле телеспектакльләр төшерелә, 4 нәфис телефильм куелган (''[[2002 ел|2002]], [[Ялгыз тәкәрлек (фильм)|«Ялгыз тәкәрлек»]] һ.б.''). Пьесалары буенча әзерләнгән 20 спектакль [[Чаллы дәүләт татар драма театры|Чаллы]] (''«Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз», [[1990 ел|1990]], «Ике хатынлы таксист»''), [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Минзәлә]] (''«Кызыма килер йөз кеше», [[1995 ел|1995]], «Газиз ярым», [[1997 ел|1997]], «Җиденче кияү», [[2005 ел|2005]], «Җүләр хатын – һәрчак алтын»''), [[Түбән Кама татар дәүләт драма театры|Түбән Кама]] (''«Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз», [[1990 ел|1990]], «Мөхлис һәм Иблис», [[1999 ел|1999]], «Канатлы бозау», [[2000 ел|2000]]''), [[Уфа дәүләт «Нур» татар театры|«Нур»]] (''«Төнге шаяру», [[1994 ел|1994]]''), [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Ырынбур]] (''«Ялгыз каен күзе», «Зрә дә гашыйк таксист»''), [[Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры|Стәрлетамак]]<ref>{{Citation |title=2013 елның 1 октябреннән Стәрлетамак дәүләт театр-концерт берләшмәсе |url=http://www.str-tko.ru/about-us.html |access-date=2016-07-05 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903070855/http://www.str-tko.ru/about-us.html |dead-url=yes }}</ref> (''«Хатыным-алтыным», [[2002 ел|2002]]''), [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Тинчурин]] (''«Бәхетле килен», [[1997 ел|1997]], «Төн яна учакта»''), [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры|Кариев]] (''«Ак Барс маҗаралары», [[2012 ел|2012]]''), [[Буа дәүләт драма театры|Буа]] (''«Арыслан булса Сарбай», «Квартет»'') театрларында бара.<br/> Социаль сатира жанрында эшли. «Мохтар һәм Туктар», «Тояклы җен» сатирик повестьлары, «Унөч урындык» сатирик роман-пародиясе бар. == Китаплары == # Аһәң (''шигырьләр, поэмалар''). Кереш сүз [[Мөдәррис Әгъләмов]]. Казан: Матбугат йорты, 2001. # Йокыга талган гүзәл (''хикәяләр, повестьлар''). Казан: ТКН, 2002. # Газиз ярым (''пьесалар''). Казан: ТКН, 2006. # Ялгыз тәкәрлек (''роман, повестьлар, хикәяләр''). Кереш сүз [[Ләбиб Лерон]]. Казан: ТКН, 2008. # Ышанма күз яшьләремә (''чәчмә әсәрләр, проза''). К.: 2022 <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/yazucy-xabir-ibrahimnyn-yana-kitaby-cykty-5858591 Язучы Хәбир Ибраһимның яңа китабы чыкты.] [[Татар-информ]], 11.08.2022</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1998 ел|1998]] «Татар пьесасы» бәйгесе, лауреат. * [[2006 ел|2006]] «Яңа татар пьесасы» бәйгесе, лауреат. * [[2006 ел|2006]] «Ел китабы» бәйгесе, 3нче дәрәҗә премия — «''Газиз ярым''» китабы (''[[2006 ел|2006]]'') өчен. * [[Абдулла Алиш премиясе|А. Алиш исемендәге әдәби премия]]. * [[2018 ел|2018]] [[Туфан Миңнуллин премиясе]]<ref>[https://matbugat.ru/news/?id=22220 Язучылар берлеге Идарәсе премияләрне барлады һәм яңа әгъзалар кабул итте.] matbugat.ru, 20.04.2018</ref> * [[2020 ел|2020]] [[Гаяз Исхакый премиясе]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Әдипләребез (''биобиблиографик белешмәлек''). 2 томда. Төзүчеләре [[Рәис Даутов|Р.Н. Даутов]] һәм [[Равил Рахмани|Р.Ф. Рахмани]]. [[Казан]]: [[ТКН]], 2009. # Хәбир Ибраһим. Стефани (''бәян''). «[[Мәйдан (журнал)|Мәйдан]]» журналы, 2016 ел, № 6. == Сылтамалар == * [https://sptatar.com/ibra-im-h-bir/ Х.К. Ибраһимов ТР язучылар берлеге сайтында] * [http://rt-online.ru/p-rubr-kult-35695/ Х. Ибраһим белән әңгәмә. «''Республика Татарстан''», 23.10.2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427052633/http://rt-online.ru/p-rubr-kult-35695/ |date=2017-04-27 }}{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Ибраһим, Хәбир}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Балалар язучылары]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Туфан Миңнуллин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары]] e0pg9zsg54ywff0130jirx3qt3vz7b1 0 180047 6099832 4110168 2026-11-08T11:55:16Z ~2026-58461-25 63270 6099832 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Зөлфирә Зарипова | рәсем =З.С.Зарипова.jpg | рәсем_зурлыгы = 180px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = <small>Зөлфирә Зариф</small> | тулы исем = Зөлфирә Сафа кызы Зарипова | һөнәр = актриса | туу датасы = 15.06.1953 | туу җире = [[ТАССР]] {{туу җире|Әтнә районы|Әтнә районында}} [[Яңа Бәрәскә]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байраклаштыру|Русия}} | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = ''уллары'' Диас, Энгель | бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты - 2007]][[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале - 2023]]<br/> [[Муса Җәлил премиясе]] (''[[1989 ел|1989]]'') | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Зарипова}} '''Зөлфирә Зарипова''', ''сәхнә исеме'' Зөлфирә Зариф, ''тулы исеме'' Зөлфирә Сафа кызы Зарипова, {{lang-ru|Зарипова Зульфира Сафиевна}} (''[[1953 ел]]ның [[15 июнь|15 июне]], [[ТАССР]] [[Әтнә районы]] [[Яңа Бәрәскә]]'') — драма актрисасы, [[Камал театры]] артисты, [[Татарстанның халык артисты]] (''[[2007 ел|2007]]''), [[Муса Җәлил премиясе|Татарстан АССРның М. Җәлил исемендәге республика комсомолы бүләге]] лауреаты (''[[1989 ел|1989]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1953 ел]]ның [[15 июнь|15 июнендә]] [[Татарстан АССР]] [[Әтнә районы]] [[Яңа Бәрәскә]] авылында алты балалы гаиләдә туган. [[Казан театр училищесы]]н тәмамлаган (''[[1974 ел|1974]]''). [[Ләлә Миңнуллина]], [[Фирая Әкбәрова]], [[Алсу Гайнуллина]], [[Дилүс Касыймов]], [[Нариман Гарифуллин]], М. Сәрвәров, [[Рузия Мотыйгуллина]] белән бер курста укыган (''педагоглары [[Ильтани Илялова]], [[Шәхсәнәм Әсфәндиярова]]'').<br/> [[1974 ел]]да [[Камал театры]]на 3 елга сынау шарты белән алына, шуннан бирле әлеге театрда уйнавын дәвам итә. == Иҗаты == Образларның эчке дөньясын, кичерешләрен бөтен тирәнлеге белән күрсәтә алучы көчле драматик актриса<ref>[http://matbugat.ru/enc/zaripova-zlfir-safa-kyzy-zlfir-zarif-2574/ Зарипова Зөлфирә Сафа кызы (Зөлфирә Зариф)]</ref>. Театрдагы беренче роле — «''Әгәр ташлап китсәң''» спектаклендә эпизодик роль була. Җырлы рольләрне оста башкара. ==== Уйнаган рольләре ==== {{col-begin}} {{col-2}} * ''Наталья'' — «Илгизәр + Вера» [[Туфан Миңнуллин]] * ''Нурсолтан'' — «Канкай углы Бәхтияр» [[Туфан Миңнуллин]] * ''Полинка'' — «Солдат хатыны» Н. Анкилов * ''Гайнавал'' — «Ташкыннар» [[Таҗи Гыйззәт]] * ''Марианна'' — «Суган суфые» Мольер * ''Саҗидә'' — «Ике килен-килендәш» [[Хәй Вахит]] * ''Гөләндәм, Фатыйма'' — «Талак, талак» [[Хәй Вахит]] * ''Әдилә'' — «Туй алдыннан» [[Хәй Вахит]] * ''Заһирә'' — «[[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|Зәңгәр шәл]]» [[Кәрим Тинчурин]] * ''Мөршидә'' — «[[Казан сөлгесе (спиктәкел)|Казан сөлгесе]]» [[Кәрим Тинчурин]] * ''Зифа'' — «Зифа» [[Нәкый Исәнбәт]] * ''Миңлекамал'' — [[Миңлекамал (спектакль)|«Миңлекамал»]] [[Мирсәй Әмир]] * ''Ак бүре'' — «Ахырзаман» [[Чыңгыз Айтматов]] * ''Гайшә'' — «Мирас» [[Гафур Каюмов]] * ''Сәхибҗамал'' — «[[Җан Баевич]]» [[Гаяз Исхакый]] * ''Хәмидә'' — «Бүләк өчен» [[Галиәсгар Камал]] * ''Расиха'' — «Әни килде» [[Шәриф Хөсәенов]] {{col-2}} * ''Мөршидә'' — «Мин төш күрдем» [[Зөлфәт Хәким]] * ''Мәрфуга'' — «Күрәзәче» [[Зөлфәт Хәким]] * ''Люция'' — «Баскетболист» [[Мансур Гыйләҗев]] * ''Миңзифа'' — «Кичер мине, әнкәй» [[Роберт Батулла]] * ''Фатыйма'' — «Талак, талак» [[Хәй Вахит]] * ''Зөләйха'' — «Яра» [[Аяз Гыйләҗев]], М. Гыйләҗев * ''Флёра'' — «Люстра» [[Илгиз Зәйниев]] * ''Мәдинә'' — «GO! Баламишкин» [[Флорид Бүләков]] * ''Фаягөл'' — «Алты кызга бер кияү» [[Туфан Миңнуллин]] * ''Әсма'' — «[[Казан сөлгесе (спиктәкел)|Казан сөлгесе]]» [[Кәрим Тинчурин]] * ''Мәрфуга'' — «[[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|Зәңгәр шәл]]» [[Кәрим Тинчурин]] * ''Хаҗия'' — «Кыю кызлар» [[Таҗи Гыйззәт]] * ''Кабато'' — «Ханума» спектакле «Ханума» Авксентий Цагарели * ''Садрикамал'' — «Арбалы хатыннар» [[Зәки Зәйнуллин]] * ''Мөслимә'' — «Мулла» [[Туфан Миңнуллин]] * ''Рузия'' — «Әрем исе» Илгиз Зәйниев * ''Сәхилә'' — «Хуҗа Насретдин» [[Нәкый Исәнбәт]]<ref>[http://kazan.ws/cgi-bin/people/print.pl?action=view_cul&id_cul=983&id_razdel=7&id_sub=36&id_sub_sub=13&wh=sub ТР башкаласы сайтында]</ref> {{col-end}} == Фильмография == [[Файл:З.С.Зарипова 1.jpg|200px|thumb|right|З. Зарипова]] * 2002 — [[Ялгыз тәкәрлек (фильм)|«Ялгыз тәкәрлек»]] ― ''Маһруза'' * 2004 ― «Тиз ярдәм» ({{lang-ru|Неотложка}}) — 13нче сериядә ''эпизод'' == Гаиләсе == I ире (''язылышмаган'') [[Сәет Рәинбәков]] (15.05.1948), ''опера җырчысы'' * ''уллары'' Диас, 30 яшьтә вафат II ире (''язылышмаган'') Сергей * ''уллары'' Энгель ([[1992 ел|1992]]) == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1986 ел|1986]] ― ТАССР атказанган артисты * [[1989 ел|1989]] ― [[Муса Җәлил премиясе|Татарстан АССРның М. Җәлил исемендәге республика комсомолы бүләге]] — [[Чыңгыз Айтматов|Ч. Айтматовның]] «''Плаха''» әсәре буенча куелган «''Ахырзаман''» спектаклендә Ак бүре ролен башкарган өчен (Ташчәйнәр ролен башкарган [[Нариман Гарифуллин]] белән бергә) * [[2007 ел|2007]] ― [[Татарстанның халык артисты]] * [[2023 ел|2023]] ― [["Фидакарь хезмәт өчен" медале|«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] ― ''театр сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен''<ref>[https://kamalteatr.ru/tat/about-the-theatre/media/zulfira-zaripova-nagrazhdena-medalyu-za-doblestnyy-trud/ Зөлфирә Зарипова "Фидакарь хезмәт өчен" медале белән бүләкләнде.] Камал театры сайты, 06.09.2023</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # [[Ильтани Илялова]]. Г. Камал театры артистлары: Библиографик белешмәлек. Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2005. ISBN 5-298-00708-2 # З. Зарипова белән әңгәмә. «[[«Ирек мәйданы» (газета)|Ирек мәйданы]]», 2016 ел, 14 июль == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/w/ros/291969/bio/ З. Зариф Кино-театр.ру сайтында] * [http://kamalteatr.ru/news/7246?locale=tat Камал театры сайты]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://kamalteatr.ru/shop/audios/18-yrlyy-z-lfir-zaripova-tatarstanny-halyk-artistkasy?locale=ru З. Зарипова «''Уфа ни өчен матур''» җырын башкара (''аудио'', 03:19)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170323121151/http://kamalteatr.ru/shop/audios/18-yrlyy-z-lfir-zaripova-tatarstanny-halyk-artistkasy?locale=ru |date=2017-03-23 }} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} {{DEFAULTSORT:Зарипова, Зөлфирә}} [[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Җәлил премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Казан театр училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] sug9lagndqj05l262nb30bez5mpu5w8 0 182890 6099608 6062825 2026-11-08T02:16:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099608 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Түбән Кама музыка көллияте 1.jpg|250px|thumb|right|Көллият бинасы]] [[Файл:Түбән Кама музыка көллияте.jpg|250px|right]] '''{{Label|Q31444403|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q31444403|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q31444403|lang=en}}}}) — [[1969 ел]]дан [[ТАССР]] (''[[1991 ел]]дан [[Татарстан]]'') [[Түбән Кама]] шәһәрендә музыка сәнгате өлкәсендә урта һөнәри белем бирүче уку йорты (''көллият''), ТР мәдәният министрлыгы карамагындагы дәүләт мөхтәриятле һөнәри белем бирү оешмасы. Музыка көллияте Түбән Кама шәһәренең һәм [[Түбән Кама районы|районның]] музыка үзәге булып тора.<br/> Көллият директоры (''[[2012 ел]]дан'') — Альфред Нәзһәт улы Гыйләҗев. == Тарих == * [[1969 ел]]да шәһәр хакимияте карары<ref>Түбән Кама шәһәр шурасы башкарма комитеты карары № 167 27.06.1968</ref> буенча '''Түбән Кама музыка училищесы''' буларак ачыла. * [[1971 ел]]дан татар һөнәри музыкасына нигез салучы [[Салих Сәйдәшев]] исемен йөртә. * [[2006 ел|2006]]-[[2007 ел]]ларда [[Түбән Кама районы]]ның «Салих Сәйдәшев исемендәге музыка училищесы»<ref>ТР мәдәният министрлыгы фәрманы № 53 20.02.2006</ref>. * [[2008 ел]]ның [[апрель|апреленнән]] көллият<ref>[https://edu.tatar.ru/upload/images/files/%D0%A3%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%20%D0%9D%D0%9C%D0%9A%202015_-45.pdf Көллият Уставы буенча]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[1990 ел]]дан бирле көллият базасында яшь вокалистларның Салих Сәйдәшев исемендәге төбәкара бәйгесе үтә. == Белгечлекләр == Көллият балалар музыка мәктәпләре укытучылары, хор, ансамбль җитәкчеләре, оркестр артистлары хәзерли. Көллияттә 3 ел 10 ай торып укыйсы. * Фортепиано. * Оркестр өчен кыллы уен кораллары: [[эскрипкә]], альт, виолончель, контрабас. * Оркестр өчен тынлы һәм бәрмә уен кораллары: труба, тромбон, валторна, туба, флейта, гобой, кларнет, саксофон, фагот, [[курай]]. * Халык уен кораллары оркестры өчен уен кораллары: баян, аккордеон, домра, балалайка, гитара. * Вокал сәнгате: академик һәм халык. * Хор белән дирижерлык итү. * Музыка теориясе. * Эстрада музыка сәнгате (''эстрадада җырлау'')<ref>{{Cite web |url=http://muz-shkola.jimdo.com/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/ |title=Алабуганың 2нче музыка мәктәбе сайтында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916143635/https://muz-shkola.jimdo.com/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6/ |archivedate=2019-09-16 |accessdate=2016-09-01}}</ref>. == Шәхесләр == === Директорлар === * [[1969 ел|1969]]-[[1972 ел]]лар Л. А. Джураев * [[1973 ел|1973]]-[[1977 ел]]лар И. Г. Алмазов * [[1978 ел|1978]]-[[1989 ел]]лар З. Х. Әхмәтҗанов * [[1989 ел|1989]]-[[1995 ел]]лар Г. З. Фәйзуллин * [[1996 ел|1996]]-[[2004 ел]]лар Ф. Ч. Гайсин * [[2005 ел|2005]]-[[2011 ел]]лар С. А. Бакашева, ''ТР атказанган мәдәният хезмәткәре'' * [[2012 ел|2012]]-[[2018 ел]]лар А. Н. Гыйләҗев. * [[2018 ел|2018]]-{{CURRENTYEAR}} - Ольга Владимир кызы Прокопьева === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Түбән Кама музыка көллияте укытучылары|Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсе укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q31444403. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q31444403/p580:башлау,p108/Q31444403/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Рәмзия Усеинова]] | | | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Түбән Кама музыка көллиятен тәмамлаучылар|Төркем:Түбән Кама музыка укуханәсен тәмамлаучылар}} 45 ел эчендә 1,5 мең белгеч әзерләнгән<ref>[http://ntr-24.ru/?newsid=26113 Түбән Кама телерадиокомпаниясе]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * Ленар Айкаев, Зур концерт залы директоры. * [[Рафаэль Гайзетдинов]], курай ясау остасы. * Наилә Гайнуллина, Казан консерваториясе укытучысы. * [[Резеда Галимова]], җырчы. * [[Рәшит Кәлимуллин]], РФ һәм ТР композиторлар берлекләре рәисе. * Татьяна Мазуренко, җырчы. * Гүзәл Мөхәмәтдинова, Казан консерваториясе доценты. * [[Рафаэль Сәхәбиев]], җырчы. * [[Гөлдания Хәйруллина]], җырчы. * [[Алсу Хисамиева]], җырчы. * [[Дамир Шәрифуллин]], Казан циркы директоры. * [[Зөһрә Шәрифуллина]], җырчы. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q31444403. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q31444403/p580:башлау,p69/Q31444403/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Зөһрә Шәрифуллина]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-20 | [[Сарман]] | | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | | |- | | | [[Марсель Иванов]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-14 | [[Чулпан (Минзәлә районы)|Чулпан]] | ''[[:d:Q29169123|баянчы]]''<br/>[[композитор]] | | | data-sort-value="2015" | 2015-02-01 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр|2}}</small> == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20191018112211/https://edu.tatar.ru/nkamsk/org6221/page1365775.htm Көллиятнең «ТР электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе] * [https://vk.com/club20547519 «Контактта» көллият сәхифәсе] * [http://www.elitat.ru/index.php%3Frubrika%3D2%26st%3D16969%26type%3D3%26lang%3D1?rub=10&st=1049&type=3&s=1 Мәдәни тормыш үзәге. «''Элита Татарстана''», 04.12.2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208114205/https://elitat.ru/index.php%3Frubrika%3D2%26st%3D16969%26type%3D3%26lang%3D1?rub=10&st=1049&type=3&s=1 |date=2021-12-08 }} == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Әлифба буенча көллиятләр]] [[Төркем:1969 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Сәнгать уку йортлары]] [[Төркем:Түбән Кама урта һөнәри уку йортлары]] na611h3vvyrs1jcjgc0021byhc3q3cf 0 183249 6099816 4410826 2026-11-08T11:06:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099816 wikitext text/x-wiki {{ Хәрби эшлекле | исем = Хәсән Заманов | рәсем = Х.З.Заманов.jpg | ширина = 200px | туу датасы = 14.09.1912 | туу урыны = [[Россия империясе]] [[Уфа губернасы]] {{Туу җире|Минзәлә өязе|Актаныш районында}} [[Күҗәкә]] авылы | үлем датасы = 20.11.1956 | үлем урыны = {{үлем җире|Свердловск өлкәсе|Свердловск өлкәсендә}} [[Покровск-Уральский]] | иялек = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} |отставкада = |дәрәҗә = {{ССРБ, ефрейтор}} |гаскәр төре = [[Файл:Пехота и мотострелки.png|20px|Пехота]] пехота |җитәкчелек иткән = |бүләкләр = {{Алтын Йолдыз медале}}{{Ленин ордены}} }} {{фш|Заманов}} '''Хәсән Заманов''', Хәсән Заман улы Заманов, {{lang-ru|Заманов Хасан Заманович}} (''[[1912 ел]]ның [[14 сентябрь|14 сентябре]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], [[Күҗәкә]] — [[1956 ел]]ның [[20 ноябрь|20 ноябре]], [[Свердловск өлкәсе]], [[Покровск-Уральский]]'') — [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (10.01.1944<ref>[https://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1944/1944_003.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1</ref>), укчы, ефрейтор. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Х.З.Заманов_1.jpg|200px|thumb|right|[[Североуральск]] шәһәрендәге һәйкәле]] [[Файл:Х.З.Заманов_2.jpg|200px|thumb|right|[[Күҗәкә]] мәктәбе янындагы бюсты]] [[Файл:Х.З.Заманов_3.jpg|200px|thumb|right|[[Покровск-Уральский]] бистәсе зиратындагы кабере]] [[1912 ел]]ның [[14 сентябрь|14 сентябре]]ндә [[Уфа губернасы]] [[Минзәлә өязе]] (''хәзерге'' [[Актаныш районы]]) [[Күҗәкә]] авылында крестьян гаиләсендә туган. Авыл мәктәбендә 3 сыйныф тәмамлый. [[Күмәк хуҗалыклар|Күмәк хуҗалыкта]] эшли. [[1929 ел]]дан [[Чусавай]] [[тимер юл]] станциясендә эшли, [[1931 ел]]дан [[Ижау]]да яши, машина төзү заводында эшли. [[1942 ел]]ның [[март]]ыннан [[Кызыл гаскәр]]дә [[армия|хәрби хезмәттә]]. == [[Бөек Ватан сугышы]] == [[1943 ел]]ның [[июнь]] аеннан хәрәкәттәге армиядә сугышларда катнаша. [[Брянск фронты|Брянск]], [[Воронеж фронты|Воронеж]] (''1943 елның октябреннән [[1-нче Украин фронты|1нче Украина фронты]]'') фронтлары составында [[Курск сугышы|Курск дугасында]], сул як [[Украина]]ны азат итүдә, [[Белгород]]-[[Харковь]] юнәлешендә һөҗүм итү операцияләрендә катнаша. [[Воронеж фронты]], 38нче армия, 16нчы укчы дивизия, 465нче укчы полк укчысы булып хезмәт итә. [[Днепр]]ны кичкәндә каһарманлык күрсәтә. [[1943 ел]]ның [[25 сентябрь|25 сентябрендә]] [[Киев]] шәһәреннән төньяктарак [[Вышгород]] янында [[Днепр]]ны беренчеләрдән булып кичеп, уң як ярга чыга. Подразделениесе белән бер ай дәвамында яр буе плацдармын тотып тору һәм ныгыту өчен барган каты сугышларда катнаша. [[1943 ел]]ның [[3 ноябрь|3 ноябрендә]] [[Киев]] янындагы Пуща-Водица өчен барган сугышта каты яралана. Полкташлары аны үлгән дип белә. Ләкин санитарлар аны үлемнән коткарып кала. Озак кына дәвалангач, янәдән сафка баса. 4нче гвардия танк корпусының 3нче гвардия мотоукчылар бригадасында [[Львов]]-[[Сандомир]], [[Карпат]]-Дукла, Сандомир-Силезия, [[Силезия|Түбән Силезия]], [[Берлин]], [[Праһа]] юнәлешендә һөҗүмнәрдә катнаша. [[1944 ел]]ның [[10 гыйнвар]]ында [[Советлар Берлеге Каһарманы]] исеме бирелә (документларында «''вафатыннан''» соң дип язылган). Ләкин бүләкләү документларында «Заманов» урынына фамилиясен «Саманов» дип язу аркасында бүләкне үзе исән чагында ала алмый кала. Бүләкләнү турындагы грамота туганнарына [[1968 ел]]да гына тапшырыла<ref>{{Cite web |url=http://pomnipro.ru/memorypage70590/biography |title=Электронный мемориал «Помни про» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421111252/http://pomnipro.ru/memorypage70590/biography |archivedate=2017-04-21 |accessdate=2016-09-24}}</ref>. == Сугыштан соң == [[1945 ел]]да инвалидлык буенча [[армия|хәрби хезмәттән]] азат ителә. Башта [[Ижау]]га әйләнеп кайта, анда он комбинатында эшли. Аннан [[Пермь]]гә күченә.<br/> [[Свердловск өлкәсе]]нең хәзерге [[Североуральск шәһәр округы]]на керүче [[Покровск-Уральский]] эшчеләр бистәсендә яши һәм, сәламәтлеге начар булуга карамастан, «Первомайская» шахтасында эшли. Гаиләсе, кызы һәм оныгы (''ир бала'') була. [[1956 ел]]ның (''версия'': [[1951 ел]]да) [[20 ноябрь|20 ноябрендә]] кинәт вафат була. Бистә зиратында җирләнгән. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (10.01.1944) * [[Ленин ордены]] (10.01.1944) * «Батырлык өчен» медале (19.08.1944) == Хәтер == * [[1968 ел]]ның [[9 май|9 маенда]] [[Североуральск]] шәһәрендә (''Чайковский урамы, 10-12'') Х. Замановка һәйкәл урнаштырылган <ref>{{Cite web |url=http://my-travels.club/places/rossiya/sverdlovskaya-oblast/severouralsk/pamatnik-gerou-sovetskogo-souza-hasanu-zamanovu.html |title=. my-travels.club сайтында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161001073636/http://my-travels.club/places/rossiya/sverdlovskaya-oblast/severouralsk/pamatnik-gerou-sovetskogo-souza-hasanu-zamanovu.html |archivedate=2016-10-01 |accessdate=2016-09-24}}</ref>. Авторлары — А.И. Хапчик, Л.С. Кротов, В.Д. Суспицын. [[2010 ел]]ның [[октябрь|октябрендә]] һәйкәл яңартылган<ref>[http://sev-ural.info/index.php?option=com_content&task=view&id=2843 sev-ural.info сайты]</ref>. * [[Ижау]] шәһәрендә Мәңгелек ут янындагы стелада исеме мәңгеләштерелгән. * [[Актаныш районы]] кадет интернат-мәктәбенә (''[[Актаныш районы]], [[Кәзкәй]] авылы, Беренче май урамы, 2А йорт'') каһарманның исеме бирелгән<ref>{{Cite web |url=https://edu.tatar.ru/aktanysh/shkola-internat/page1553013.htm |title=Кадет интернат-мәктәбенең «ТР электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191019095329/https://edu.tatar.ru/aktanysh/shkola-internat/page1553013.htm |archivedate=2019-10-19 |accessdate=2016-09-24}}</ref><ref>[http://kadetkazkei.ucoz.ru/index/zamanov_khasan_zamanovich/0-43 Х.З. Заманов исемендәге кадет интернат-мәктәбе сайты]</ref>. == Чыганаклар == # Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 # Удмуртская Республика: энциклопедия. Ижевск: Удмуртия, 2008. ISBN 978-5-7659-0486-2 # [http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_105.shtml Татарская энциклопедия. В 6 т. Т.2 (Г-Й). Казань, 2005.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218193109/http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_105.shtml |date=2020-02-18 }} == Әдәбият == # Кулемин И.Г. Героев наших имена. Ижевск, 1975. # Кулемин И.Г., Сентемова Л.Ф., Ислентьева Р.А. Герои Советского Союза — наши земляки. Устинов, 1985. # [[Шамил Рәкыйпов]]. Геройлар үлмиләр. Казан, 1978. # Советлар Союзы Геройлары — якташларыбыз. Казан, 1990. # Батырлар китабы. Казан: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01001-6 # Н.С. Кузнецов. Великой славы светлая память. Ижевск: Известия Удмуртской Республики, 2012. ISBN 978-5-4355-0027-1 == Сылтамалар == * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20353 Х.З. Заманов «Ил каһарманнары» порталында] * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Х.З. Заманов «Милләттәшләр» сайтында] * [http://heroes.unatlib.ru/vdata/g022.html Ими гордится удмуртская земля]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Заманов,Хәсән}} [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары]] [[Төркем:Удмуртия Советлар Берлеге Каһарманнары]] 3kjt3ql5j4dsbt1ds7q82ynzb0goral 0 183532 6099488 5752173 2026-11-07T16:32:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099488 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Сәйфелгабит Мәҗитов |Оригинал телендә = |Фото = С.Мәҗитов.jpg |Киңлек = 200px |Рәсем язуы = <small>С.М. Мәҗитов (''1867―1938'')</small> |Тугач бирелгән исеме = Сәйфелгабит Мәҗит улы Мәҗитов |Псевдонимнар = |Туу датасы = 1867 |Туу урыны = [[РИ]], {{Туу урыны|Казан губернасы|Әтнә районында}}, [[Казак Үртәме|Үртәм]] |Үлем датасы = 1938 |Үлем урыны = [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], {{Үлем урыны|Каракалпакстан АССР|Каракалпакстанда}}, [[Нөкес|Нөкис]] |Милләт = [[татар]] |Ватандашлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>[[Файл:Flag of Khiva 1920-1923.svg|20px]] [[Харәзем Халык Совет Җөмһүрияте|Харәзм халык республикасы]]→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байрак|СССР}} [[СССР]] |Эшчәнлек төре = шагыйрь, журналист |Иҗат итү еллары = 1907-1938 |Юнәлеш = поэзия, драматургия, проза |Жанр = шигырь, драма |Иҗат итү теле = [[каракалпак теле]] |Дебют = 1907 |Премияләр = |Бүләкләр = Кызыл Байрак ордены (''[[Харәзем Халык Совет Җөмһүрияте|Харәзм халык республикасы]]'') |Имза = |Сайт = |Башка мәгълүмат = }} {{Фш|Мәҗитов}} '''Сәйфелгабит Мәҗитов''', Сәйфелгабит Мәҗит улы Мәҗитов ([[Каракалпакстан]]да: {{lang-kaa|Seyfulǵábit Májitov}}, ''[[1867 ел]], [[РИ]], [[Казан губернасы]], [[Казак Үртәме|Үртәм]] — [[1938 ел]], [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Каракалпакстан|Каракалпакстан АССР]], [[Нөкес|Нөкис]]'') — шагыйрь, прозаик, драматург, совет-фирка хезмәткәре, журналист, каракалпак совет әдәбиятына нигез салучыларның, беренче каракалпак әлифбасын төзүчеләрнең, каракалпак мәктәбе өчен беренче дәреслекләр язучыларның берсе, беренче каракалпак совет драматургы. [[СССР язучылар берлеге]] әгъзасы (''[[1934 ел]]дан''). == Тәрҗемәи хәле == 1867 елда [[Казан губернасы]] (''хәзерге'' [[Әтнә районы]]) [[Казак Үртәме|Үртәм]] авылында туган. 1877 елдан гаиләсе белән [[Урта Азия]]дә: башта [[Актүбә]]дә, аннары [[Коңгырат]] шәһәрендә яши. Коңгыратта Мөхәммәт Шәриф Суфизадә мәдрәсәсен тәмамлаган<ref>{{Citation |title=ia-centr.ru сайтында |url=http://ia-centr.ru/expert/2319/ |access-date=2016-10-12 |archive-date=2016-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201130958/http://ia-centr.ru/expert/2319/ |dead-url=yes }}</ref> С. Мәҗитов волость башлыгы сәркатибе булып эшли башлый. [[Бердах]] белән таныша, шигъри әйтешләрдә катнаша. [[1905 ел]]дан соң күпләп чыга башлаган [[татар теле|татар]]ча газета-журналларны күпләп алдыра, үз шигырьләрен дә аларга җибәреп тора. Мәктәп-мәдрәсә ачарга хыяллана. Каракалпак [[фольклор]]ын, шагыйрьләрнең әсәрләрен язып бара. [[1928 ел]]да аларны китап итеп бастыра. [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң шура-[[КПСС|фирка]] органнарында эшли. «Беренче адым» (''[[1924 ел|1924]]'') газетасын һәм «Хезмәт әдәбияты» (''[[1931 ел|1931]]'') журналын нигезләүдә катнаша. «Иркен Каракалпак» {{nobr|( ٴيركين قاراقالپاق )}} (''соңрак'' «Кызыл Каракалпакстан», «Совет Каракалпакстаны») газетасының җаваплы сәркатибе булып эшли.<br/> [[1924 ел]]дан [[гарәп теле|гарәп]] графикасындагы, [[1929 ел]]дан соң латин язулы каракалпак телендә дәреслекләр, уку-укыту программалары, методик ярдәмлекләр төзү эшендә катнаша.<br/> [[1938 ел]]да сәяси золым корбаны була: кыйналулардан соң, судка хәтле вафат була<ref>{{Cite web |url=http://forum-eurasica.ru/index.php?/topic/4572-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%B8/&page=12 |title=«Ауразика форумы»нда |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023114925/http://forum-eurasica.ru/index.php?/topic/4572-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D0%B8/&page=12 |archivedate=2017-10-23 |accessdate=2023-10-12}}</ref>. == Иҗаты == Беренче шигырьләре [[1907 ел]]да дөнья күрә. [[Иван Крылов|И.А. Крылов]] мәсәлләрен, [[Габдулла Тукай|Тукай]] шигырьләрен тәрҗемә итә <ref>{{Cite web |url=http://ziyouz.uz/ru/poeziya/karakalpakskaya-poeziya/1113---1867-1938 |title=Сейфулгабит Мажитов (1867-1938) |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230607062127/https://www.ziyouz.uz/ru/poeziya/karakalpakskaya-poeziya/1113---1867-1938 |archivedate=2023-06-07 |accessdate=2023-10-12}}</ref>. Күп санлы шигырьләр («Каракалпак», «Ирек таңы», «Кызларга», «Кит, кит», «Укудандыр», «Гамең бар» һ.б.), шулай ук «Ирназар батыр» (''[[1926 ел|1926]]''), «Сабак», «Егет булдык», «Соңгы киртә» (''[[1928 ел|1928]]''), «Багдагөл» (''[[1934 ел|1934]]''), «Кара йөрәкләр», «Гөләм-Тайман» драмаларының<ref>[http://sibac.info/conf/philolog/ix/27027 Видные представители каракалпакской литературы]</ref>, «Сөен белән Сара», «Калморат», «Унтугыз», «Җомагол», «Байбәтчә» исемле күләмле проза әсәсрләре авторы. Сәхнә әсәрләре [[Чимбай|Шымбай]], [[Коңгырат]], [[Дүрткүл|Түрткүл]] театрларында кат-кат куела. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1924 ел|1924]] ― Кызыл Байрак ордены (''[[Харәзем Халык Совет Җөмһүрияте|Харәзм халык республикасы]]'') == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Арал дулкыннары. Каракалпакстан язучыларының әсәрләре (''төзүче'' [[Лирон Хәмидуллин]]). Казан: ТКН, 1981. # Алеуов У., Сейтмуратов К. Коракалпогистонда жадидчилик харакати ва Сейфулгабид Мажидов. Тошкент: Фан, 2010. # Уразбаева Р.Дж. Развитие системы народного образования Каракалпакской автономной области в 1925-1930 гг.// Отечественная история. Алматы. 2011. №1. == Сылтамалар == * [http://beznenmiras.ru/eraktagy-yakyn-kardeshler/ Ерактагы якын кардәшләр. «Безнең мирас»] * [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1275312628 Мәҗитов Сәйфелгабит]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}} * [http://www.nukusibc.uz/kr/writers_kr/seyfulgabit_madjitov.php Сәйфелгабит Мәҗитов]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Мәҗитов, Сәйфелгабит}} [[Төркем:Каракалпак шагыйрьләре]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] [[Төркем:Җәзаланган язучылар]] [[Төркем:Кызыл Байрак ордены (Харәзм ХР) кавалерлары]] dap8f03lt6tf0pf8zblbz6dob6yheev 0 184362 6099680 5963324 2026-11-08T05:26:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099680 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фатыйма Габитова | рәсем = Ф.Габитова.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!— --> | рәсем язуы = <small>Ф.З. Габитова (''1903-1968'')</small> | тулы исем = Фатыйма Зәйнулла кызы Габитова | һөнәр = язучы | туу датасы = 1903 | туу җире = {{туу җире|Җидесу өлкәсе|Казакъстанда}}, Капал | гражданлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР }}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ }} | милләт = татар | үлем датасы = 06.01.1968 | үлем җире = {{үлем җире|Алматы|Алматыда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = {{1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен медале}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Габитов}} '''Фатыйма Габитова''', Фатыйма Зәйнулла кызы Габитова, {{lang-kk|Fati'ma G'abi'tova}} (''[[1903 ел]]ның [[14 октябрь|14 октябре]], [[Җидесу өлкәсе|Җидесу губернасы]], Капал — [[1968 ел]]ның [[6 гыйнвар]]ы, [[Алматы]]'') — язучы, шагыйрь, тәрҗемәче, мөгаллим, казакъ әдәбияты белгече, төрле елларда казакъ мәдәниятендә күренекле эз калдырган 3 шәхеснең (''[[Биләл Сүлиев]], [[Ильяс Җансүгиров]], [[Мохтар Әвәзов]]'') хатыны булган. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Ilyas Zhansugurov and Maxim Gorky.jpg|200px|thumb|right|[[Максим Горький|М. Горький]], Ф. Габитова, [[Ильяс Җансүгиров|И. Җансүгиров]]]] [[1903 ел]]ның [[14 октябрь|14 октябре]]ндә [[Җидесу өлкәсе]] Капал өяз шәһәрендә (''хәзер'' [[Казакъстан]]ның Талдыкурган өлкәсе Капал авылы) сәүдәгәр гаиләсендә туган. Әтисе беренче [[гилдия]] Ырынбур сәүдәгәре Зәйнулла (''?-[[1903 ел|1903]]''), әнисе Гайниҗамал (Җылкыбаева), кыз туганнары Разия, Марзия. Кызлар өчен башлангыч рус мәктәбендә, якшәмбе татар мәктәбендә, «Якубия» мәдрәсәсендә укыган, [[Ырынбур]]да «[[Хөсәения]]» мәдрәсәсен экстерн тәртибендә тәмамлаган. [[1914 ел|1914]]-[[1917 ел]]ларда сөргендә яшәүче [[алман]] хатыны Ида Карл кызы Кайзердан [[алман теле|алман]], [[француз теле|француз]] телләрен, [[чех]] кешесеннән нота һәм мандолинада уйнарга өйрәнгән. [[1918 ел|1918]]-[[1920 ел]]ларда 15 яшендә Капалдагы беренче баскыч татар мәктәбендә мөгаллимлек итә, аннары [[Яркәнт (Казакъстан)|Яркәнт]] шәһәренең татар мәктәбендә укыта. == Беренче ире Биләл == [[1919 ел]]да 16 яшендә мәгърифәтче [[Биләл Сүлиев]]ка кияүгә чыга. 1920 елда беренче баласы Фәридә (''1920-1930''), [[1923 ел]]да улы Җанибәк (''1923-1941'') туа. Ире Биләл [[Казакъ АССР]] мәгарифен булдыруда, [[Җидесу]]дагы барлык торак пунктларында мәктәпләр һәм интернатлар ачуда башлап йөри, [[Ташкәнт]]тәге Казакъ педагогия институтын [[Алматы]]га, [[Ырынбур]]дагысын [[Актүбә]]гә күчерүне оештыра. [[1929 ел]]да [[Алматы]]да Казакъ университетын нигезләүдә катнаша. Фатыйма А. Байтурсынов исемендәге 8нче санлы Алматы казакъ мәктәбендә һәм Край тугызъеллык казакъ күрсәтмә-тәҗрибә мәктәбендә укыта. [[1929 ел]]да, ирен өлкә мәгариф бүлеге мөдире итеп билгеләгәч, гаилә [[Актүбә]]гә күченә. Һәр җирдә Фатыйма иренә терәк була. Актүбәдә 6нчы санлы казакъ мәктәбендә укыта. [[1930 ел]]ның [[кыш]]ында гаиләгә олы бәла килә — кызлары Фәридә үлә. [[1930 ел]]да, ирен [[Симәй|Семейгә]] педагогия институтының директоры итеп билгеләгәч, гаилә Семейгә күченә. Фатыйма анда фармацевтика техникумында укыта. [[1931 ел]]ның [[27 март]]ында, милләтчелектә гаепләнеп, Биләл кулга алына. Фатыймага беренче мәртәбә «''[[халык дошманы]] хатыны''» келәймәсе сугыла. == Икенче ире Ильяс == [[File:Stamps of Kazakhstan, 2014-05.jpg|200px|thumb|[[Ильяс Җансүгиров|И. Җансүгиров]] [[Казакъстан]] маркасында. ''[[2014 ел|2014]]'']] [[Ильяс Җансүгиров]] Биләлнең дусты, фикердәше, көрәштәше була. [[1919 ел]]да беренче мәртәбә Фатыйма белән очрашалар. Ильяс аңа мәхәббәт шигырьләре багышлый. [[1932 ел]]да [[Алматы]]да очрашалар һәм гаилә коралар. Ильяс үзенең дусты булган Биләлнең балаларын уллыкка ала, аларга бик игътибарлы була. [[1933 ел]]да уртак балалары — кызлары Өмет туа. Ире Ильяс [[1932 ел|1932]]-[[1934 ел]]ларда [[Казакъ ССР]] язучылар берлеге рәисе, [[1933 ел|1933]]-[[1936 ел]]ларда Казакъ сәяси әдәбияты нәшрияты башлыгы. Ул елларда Фатыйма коммунистик университетта [[казакъ теле]]н укыта, дәүләт нәшриятында [[фольклор]] һәм балалар әдәбияты бүлегендә мөхәррир булып, Казакъ ССР халык мәгарифе комиссариатында китапханәләр кураторы булып эшли. [[1934 ел]]да казакъ язучылары делегациясе составында (''Ильяс Җансүгиров, Сәкен Сәйфуллин, Бәембәт Майлин белән'') [[Мәскәү]]дә [[СССР|ССРБ]] язучыларының I корылтаенда катнаша. 18нче үрнәк казакъ мәктәбендә һәм Алматы педагогия техникумында укыта. [[1935 ел]]да кызы Ильфа ('''Иль'''яс + '''Фа'''тыйма) туа. Ильяс белән 5 ел яши. Фатыйма Габитова белән бергә яшәгәндә Ильяс Җансүгиров иң яхшы әдәби әсәрләрен (''15 поэма, шуның эчендә казакъ әдәбияты классикасы дип табылган «Кулагер» поэмасы'') иҗат итә. [[1937 ел]]ның [[13 август]]ында, сәяси сәбәпләр белән, Ильяс Җансүгиров кулга алына. Фатыйма икенче мәртәбә «''халык дошманы хатыны''» исемен күтәрә. Эзәрлекләүләрдән сакланып, Фатыйма балаларын үз фамилиясенә яздыра. Фатыйманың алтынчы баласы — [[Булат Габитов|Булат Ильяс улы]] [[1937 ел]]ның [[16 ноябрь|16 ноябрендә]] туа. Әтисе аны бер генә мәртәбә күреп кала. [[1938 ел]]да гаиләне [[Алматы]]дан сөрәләр. Балаларын тартып алып, балалар йортына бирмәсеннәр, дип шикләнеп, өч баласын туган шәһәре Капалга, тутасы Хөббиҗамал янына җибәрә, үзе кечкенә Булат белән Семейгә сөрелә, [[1938 ел|1938]][[-1940 ел]]ларда шунда яши, рус педагогия укуханәсендә эшли. Күпме тырышса да, икенче ире Ильясның язмышы турында берни дә белә алмый. Ильястан калган кулъязмаларның бер өлешен күз карасы кебек саклый, [[НКВД]]га бирми. == Өченче ире Мохтар == [[File:Stamp of Kazakhstan 176.jpg|282px|right]] [[1940 ел]]да [[Алматы]]га кайта. Укыта башлый, тәрҗемә белән шөгыльләнә. Казакъ язуын латиницадан кириллицага күчерү эшендә катнаша. [[Бөек Ватан сугышы]] башлангач, 18 яше тулган улы Җанибәк Биләл улы сугышка алына. Фатыйма физик тәрбия техникумында аз гына сәгать [[казакъ теле]] укыта. Биш балалы гаиләгә 200 ''г'' икмәк бирелә. Шундый авыр вакытта Биләл һәм Ильясның дусты булган [[Мохтар Әүэзов|Мохтар Әвәзов]] гаиләгә ярдәмгә килә һәм Фатыйма белән [[1942 ел]]дан ир белән хатын булып яши башлыйлар (М. Әвәзовның өченче хатыны Валентина [[Ленинград]]та яшәгән вакыт). [[1942 ел]]да М. Әвәзов яңа гаиләсен [[Җамбыл өлкәсе]] Мерке шәһәренә, туганы Разак янына җибәрә. Фатыйма Калинин исемендәге мәктәпкә {{comment|уку-укыту мөдире|завуч}} булып урнаша. Шунда [[1943 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ында җиденче баласы — [[Морат Әвәзов|Морат Мохтар улы]] туа. [[1943 ел]]да [[Смоленск]] янында сугышта улы Җанибәк һәлак була. [[1949 ел]]да гына Фатыйма гаиләсе белән [[Алматы]]га кайта ала. [[1951 ел]]да ире Ильясның алдагы никахыннан туган улы Саятны (''[[1930 ел|1930]]'') эзләп табып, үз гаиләсенә ала. [[Пенсия]]гә чыкканчы, 18нче казакъ ир балалар мәктәбендә эшли. Мохтар Әвәзов Фатыймага Алматының Мирная урамында (''Иссык-күл урамы, 83'') йорт сатып ала, аның балаларына һәрвакыт ярдәм итә, институтларда укытып чыгара. Фатыйма, мәктәптән эштән киткәч, [[көнчыгыш]] [[фольклор]]ын җыя, тәрҗемәләр эшли, Ильяс Җансүгиров архивын тәртипкә китерә, күренекле замандашлары турында истәлекләр, шулай ук шигырьләр яза. 20 ел буе көндәлек алып бара. Фатыйма Габитова — сәләтле әдәбиятчы була, ләкин катлаулы тормыш шартлары талантына тулысынча ачылырга ирек бирми. Калдырган әдәби мирасында ватандарлык рухы белән сугарылган шигырьләре, матур хикәяләре, лирик этюдлар, тәрҗемәләр, әдәби-тәнкыйть мәкаләләре бар. Шигырьләрен казакъ шагыйрьләре Бәхетҗан Канапьянов, Кайрат Бакбергенов, Бахыт Каирбеков тәрҗемә иткән. Ф. Габитова — мәктәп мөгаллиме булып эшләгәндә, меңнәрчә шәкертләр укытып чыгара, мәгариф реформаларында актив катнаша. «Халык дошманы хатыны» келәймәсе белән йөрсә дә, [[Бөек Ватан сугышы]] чорындагы хезмәте дәүләт бүләгенә (''«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале'') лаек булган. == Сәяси золым == [[1938 ел]]ның [[23 апрель|23 апрелендә]] кулга алына. [[1938 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] ике елга хөкем ителә, [[Алматы]]дан [[Симәй|Семейгә]] сөрелә. [[1950 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] аклана. == Гаилә хәле == Фатыйма Габитова — казакъ мәдәниятендә күренекле эз калдырган 3 шәхеснең: мәгърифәтче Биләл Сүлиев, шагыйрь Ильяс Җансүгиров, язучы Мохтар Әвәзовның хатыны, музасы һәм юлдашы, җиде бала анасы булган. Язмышында бик авыр вакытларны — өлкән кызының иртә үлеме, ике иренең атып үтерелүе, улының фронтта һәлак булуы, репрессияләргә дучар булу, кече яшьтәге балалары белән ике мәртәбә сөргендә булуны башыннан кичерә. Ләкин тормыш авырлыклары әлеге көчле холыклы, акыллы, горур һәм чибәр ханымны сындыра алмаган. Үзенең тормыш юлдашы булган шәхесләргә карата гомер буе мәхәббәт, хөрмәт һәм тугърылык хисләрен саклаган, алардан туган балаларга яхшы тәрбия бирергә тырышкан, олы шәхесләрне онытырга юл куймаган. '''I ире''' (''[[1918 ел|1918]]-[[1932 ел]]ларда'') [[Биләл Сүлиев]] ({{lang-kk|Bila'l Su'leev}}) (''[[1893 ел|1893]]-[[1938 ел|1938]]''), күренекле мәгърифәтче, атаклы мөгаллим, Казакъстанда совет мәгариф системасына нигез салучы. Балалары: * ''кызы'' Фәридә Сүлиева (''[[1920 ел|1920]]-[[1930 ел|1930]]''), ун яшендә вафат. * ''улы'' Җанибәк Сүлиев (''[[1923 ел|1923]]-[[1943 ел|1943]]''), [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак була. * ''улы'' Азат Сүлиев (''[[1930 ел|1930]]-[[1997 ел|1997]]''), тюрколог, [[рус теле]]ннән тәрҗемәче. '''II ире''' (''[[1932 ел|1932]]-[[1938 ел]]ларда'') [[Ильяс Җансүгиров]] ({{lang-kk|Ili'i'as Jansu'girov}}) (''[[1894 ел|1894]]-[[1938 ел|1938]]''), билгеле шагыйрь, [[XX гасыр]] башы казакъ әдәбиятының күренеле вәкиле. Фатыйма Габитова — Ильясның IV хатыны була. Балалары: * ''кызы'' Өмет Җансүгирова (Карсакбаева) (''[[1933 ел|1933]]''), табиб. Өметнең улы Нурлан Карсакбаев (''[[1958 ел|1958]]-[[1985 ел|1985]]''). * ''кызы'' Ильфа Җансүгирова (Җандусова) (''[[1935 ел|1935]]''), [[алман теле]] укытучысы. Ильфаның балалары: ''кызлары'' Һаҗәр (''[[1959 ел|1959]]''), Динар (''[[1961 ел|1961]]''), Җанар (''[[1963 ел|1963]]''), Фатыйма (''[[1970 ел|1970]]''), ''улы'' Кенен (''[[1976 ел|1976]]''). * ''улы'' [[Булат Габитов]] (Җансүгиров) (''[[1937 ел|1937]]-[[2004 ел|2004]]''), кинодраматург, режиссер. Балалары: кызлары Җәмилә (Габитова) (''[[1958 ел|1958]]''), Ләйлә (Җансүгирова) (''[[1967 ел|1967]]''), Умиль (Габитова) (''[[1971 ел|1971]]''). '''III ире''' (''[[1943 ел|1943]]-[[1945 ел|1945]]'') [[Мохтар Әүэзов|Мохтар Әвәзов]] (''[[1897 ел|1897]]-[[1961 ел|1961]]''), язучы, «Абай юлы» романы авторы. Баласы: * ''улы'' [[Морат Әвәзов|Морат]] (''[[1943 ел|1943]]''), илче. Моратның икенче хатыны Зөһрәдән туган улы Мәгҗан. == Хәтер == * [[2007 ел]]да Ф. Габитованың туган авылы Капалда ул яшәгән йортта Иргали Сәдваккасов үз акчасына Ф. Габитованың музеен оештыра. 2009 елда музей ябылган<ref>[http://rus.azattyq.org/a/fatima_gabitova_muhtar_auezov_iljas_zhansugurov_museum/24345267.html Фатыйма Габитованың Капалдагы музее ябылды. Азатлык Радиосы, 04.11.2011]</ref><ref>[http://jansugurov.kz/?q=node/34 И. Җансүгиров фонды сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119102625/http://jansugurov.kz/?q=node/34 |date=2016-11-19 }}</ref>. * [[2013 ел]]да Г.Мөсрипов исемендәге балалар һәм яшүсмерләр өчен дәүләт академия театрында «Фатыйма (хәсрәтнамә)» спектакле уйнала (''автор Иран-Гайып, режиссер Морат Ахманов''). * [[2016 ел|2016]] «Фатыйма» документаль фильмы төшерелгән (''идея авторы'' Бахыт Каирбеков, ''режиссеры'' Алексей Каменский). {{цитата|автор=Фатыйма Габитова|Минем тәкъдирем — газап белән хәсрәт. Языксыз башым белән кем аркасында, ни аркасында гаепле булдым мин? Минем бөтен гомерем олы аерылышулардан тора. Минем гомерем көзге яфрак күмгән төнге далага охшыйдыр}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Ф. Габитова''. Судьба корифеев. Из дневниковых записей (''К. Нурпеисов сүз башы белән''). * Фатима. Дневники, воспоминания, стихи, статьи, интервью. (''төзүче'' Майра Җанүзәкова). Алматы: Жибек жолы, 2010<ref>{{Citation |title=«Кочевник» сайтында |url=http://www.nomad.su/?a=15-201010260014 |access-date=2016-11-08 |archive-date=2012-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630075646/http://nomad.su/?a=15-201010260014 |dead-url=yes }}</ref>. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20190826001825/http://mysl.kazgazeta.kz/?p=7171 Жизнь и борьба Фатимы Габитовой. «''Мысль''» (журнал), 26.03.2016] * [http://www.nomad.su/?a=15-201010260014 Любовь Шашкова. Жизнь-легенда. «''Казахстанская правда''», 26.10.2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630075646/http://nomad.su/?a=15-201010260014 |date=2012-06-30 }} * [https://rus.sptatar.com/murat-auezov-o-magzhane-zhumabaeve-kazahsko-tatarskoj-integratsii-i-svoej-mame-fatime/ Мурат АУЭЗОВ: о Магжане Жумабаеве, казахско-татарской интеграции и своей маме Фатиме.] Союз писателей РТ{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Габитова, Фатыйма}} [[Төркем:Казакъстан татарлары]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Шагыйрьләр]] [[Төркем:Хөсәения мәдрәсәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар тәрҗемәчеләре]] [[Төркем:Казакъ тәрҗемәчеләре]] [[Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр]] [[Төркем:Хатын-кыз тәрҗемәчеләр]] alnjzme1ue01d3ge7e7qwljsr6qfk1l 0 188320 6099768 6041625 2026-11-08T09:29:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099768 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:DDFC.jpg|мини|сулда|Хатын-кызларның гомуми һәм [[ватандаш]] буларак хокуклары декларациясенең беренче бите (1791)]] [[Файл:CEDAW_Participation.svg|уңда|мини|400x400пкс|Хатын-кызларга карата барлык дискриминация формаларын бетерү турында конвенциядә катнашу {{Col-begin}}{{Col-2}}{{legend|#00aa00|Имзалаган һәм ратификацияләгән}}{{legend|#008000|Үзе яки элекке кабул иткән дәүләттән калган}}{{legend|#008080|Килешү буенча яшәүче танылмаган дәүләт}}{{Col-2}}{{legend|#eeee00|Имзалаган гына}}{{legend|#ff1111|Имзаламаган}}{{Col-end}}]] [[File:Map5.1Discrepant Behavior compressed.jpg|right|300px|thumb|''Хатын-кызларга карата бар төр дискриминацияне бетерү конвенциясе'' таләпләренә туры килү-килмәү харитасы, 2010. <small>(куерак төс белән хатын-кызлар хокуклары ягыннан хәлләре мөшкельрәк булган илләр күрсәтелгән)</small>]] [[Файл:The_Valiant_Five_Statue.jpg|мини|сулда|[[Калгари]]ның шәһәр үзәгендәге ''Танылган бишлек'' сыны (игезәге [[Оттава]]да ''Парламент үрендә'' урнашкан)]] [[Файл:Gleiche_Rechte_Gleiche_Pflichten,_social_democrat_party_poster_1919.jpg|мини|[[Алманиянең социал-демократик фиркасе]]нең 1919 елгы сайлау алды плакаты. "Frauen! Gleiche Rechte, Gleiche Pflichten" ("Хатын-Кызлар! Тигез хокуклар, тигез вазифалар")]] [[Файл:Bronze_young_girl_reading_CdM_Paris.jpg|thumb|left|Укый торган яшь хатын-кыз, бронза, (I гасырның икенче яртысы, [[Борынгы Рим]])]] [[Файл:A_Chinese_Golden_Lily_Foot,_Lai_Afong,_c1870s.jpg|thumb|right|Аяклары бәйләнгән хатын-кыз, 1870-еллар]] [[Файл:First_Iranian_women_university.jpg|мини|сулда|[[Иран]]да университетка кергән беренче төркем хатын-кызлары]] '''Хатын-кызлар хокуклары''' дип бөтен дөньяда XIX гасырдагы [[хатын-кыз]]лар хокуклары өчен хәрәкәте һәм XX гасырдагы [[феминизм|феминист хәрәкәте]] өчен нигез салган [[кыз]] бала һәм хатын-кызлары [[Хаклар|хокуклары]] һәм иреклекләре атала. Кайбер илләрдә бу хокуклар даими рәвешен алган яки кануннар, җирле гореф-гадәтләр, яки мөгәмәлә тәртипләре белән ныгытылган, шул ук вакытта башкаларда игътибар ителмәскә яки кысылырга мөмкин. Кешеләрнең [[җенес]] һәм [[җенсият]] өлкәсендәге табигый аермалары аркасында [[шәхес]]<nowiki/>ләрнең [[Субьектив хокук|хак]]<nowiki/>ларын тарихи гадәт яки башка сәбәпле дискриминацияләүне (гадәттә [[малай]]<nowiki/>лар һәм [[ир-ат]]<nowiki/>лар файдасына) кабул итмәве белән киңрәк мәгънәви термин булган [[кеше хокуклары]] төшенчәсеннән аерылып тора.<ref name="Hosken">Hosken, Fran P., 'Towards a Definition of Women's Rights' in ''Human Rights Quarterly'', Vol. 3, No. 2.</ref> Хатын-кызлар хокуклары өлкәсенә караган кайбер мәсьәләләр һәм хокуклар:<ref name="quarterly">Lockwood, Bert B. (ed.</ref> * шәхси кагылгысызлыкка һәм [[автономия]]гә; * сексуаль көчләү ([[җинаять]]) куркынычы булмаган шартларда яшәү; * сайлауларда тавыш бирү; * [[дәүләт]] вазифаларын башкару; * контракт һәм башка аңлашмаларга керү; * [[гаилә]] мәсьәләләрендә тигез хокуклар; * эшләргә хокукы; * [[хезмәт]] өчен гадел (ирләр белән бертигез) эш хакы; * репродуктив хокуклар; * [[милек]] хуҗасы булу; * [[белем алу]]. == Тарих == * IV-V [[меңьеллык]] ([[Милади тәкъвим|безнең эрага кадәр]]): Беренче хатын-кыз-[[патша]] — [[Хәбәшстан]] патшабикәсе Эйлука<ref name="Womeninpower000">[http://www.guide2womenleaders.com/womeninpower/Womeninpower000.htm WOMEN IN POWER BCE 4500-1000]</ref><ref>[http://ethiopedia.blogspot.ru/2007/01/kings-and-queens-of-ethiopia-4470-bce.html Kings and Queens of Ethiopia 4470 B.C.E. to 1930 A.D.]</ref> * [[1478 ел (б. э. к.)|1478 ел]]-[[1458 ел (б. э. к.)]]: [[Борынгы Мисыр]]'ның беренче хатын-кыз-[[фараон]] — [[commons:Hatshepsut|Хатшепсут]]<ref name="Womeninpower000"/><ref>[http://www.livescience.com/28510-hatshepsut-first-female-pharaoh.html Hatshepsut: First Female Pharaoh]</ref> * [[527]]-[[548]]: Дөнья тарихында хатын-кызларның [[милек]] һәм [[аерылышу]] хокукларын, хатын-кызларны җенси көчләү өчен җәзалар кертүче [[Византия империясе]] императрицасы [[commons:Αυτοκράτειρα Θεοδώρα (6ος αιώνας)|Феодора]]<ref>{{ref-ru}} [http://www.vostlit.info/Texts/rus15/Malalas/text.phtml Иоанн Малала ''Хронография'']</ref><ref name="10women">{{ref-en}} [http://www.bbc.co.uk/timelines/zp9qmp3 Ten women who ruled the world]</ref> * [[610]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кыз-[[мөселман]] - [[Хәдиҗә бинте Хувәйлид]] * [[632]]-[[656]]/[[678]]: [[Гарәп хәлифәлеге]] чоры мөселманнар җәмгыятенең сәяси эшлеклесе,<ref name= abbott111>{{cite book|last1=Abbott|first1=Nabia|title=Aishah The Beloved of Muhammad|url=http://oi.uchicago.edu/research/pubs/catalog/misc/aishah.html|year=1942|publisher=[[:en:University of Chicago Press|University of Chicago Press]]|isbn=978-0-405-05318-4|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310081837/http://oi.uchicago.edu/research/pubs/catalog/misc/aishah.html |date=2014-03-10 }} {{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://oi.uchicago.edu/research/pubs/catalog/misc/aishah.html |access-date=2017-04-15 |archive-date=2014-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310081837/http://oi.uchicago.edu/research/pubs/catalog/misc/aishah.html |dead-url=yes }}</ref> [[сәхабә]]ләр арасында иң танылган [[шәригать]] белгече, — [[Гаишә]]<ref name=Asma>{{Cite book| publisher = Cambridge University Press| isbn = 9781107031586| last = Sayeed| first = Asma| title = Women and the Transmission of Religious Knowledge in Islam| url = https://archive.org/details/womentransmissio0000saye| date = 2013-08-06 | pages=[https://archive.org/details/womentransmissio0000saye/page/27 27]–9}}</ref><ref>{{cite web|url=http://azan.kz/library/show/id/12/mode/read/txt/834.html|title=40 Хадисов Ан-Навави|publisher=|accessdate=2017-04-15|archivedate=2015-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222220322/http://azan.kz/library/show/id/12/mode/read/txt/834.html}}</ref> * [[634]]-[[650]]: [[Әбу Бәкер]] туплаган рәсми [[Коръән]] манускриптын саклаган хатын-кыз - Хафса бинт [[Гомәр]]<ref name=tabatabai5>{{cite book|last=Tabatabai|first=Sayyid M. H.|title=The Qur'an in Islam : its impact and influence on the life of muslims|year=1987|publisher=Zahra Publ.|isbn=0710302665|url=http://www.al-islam.org/quraninislam/5.htm}}</ref><ref name=sbukhari1>{{cite web|last=al-Bukhari|first=Muhammad|title=Sahih Bukhari, volume 6, book 61, narrations number 509 and 510|url=http://www.sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_6_61.php|work=810–870 CE|publisher=http://www.sahih-bukhari.com|accessdate=August 2013}}</ref> * [[690]]-[[705]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кызлар император — [[Таң династиясе]]нең [[commons:Category:Empress Wu Ze Tian|У Цзэтянь]]<ref name="10women"/><ref>{{ref-ru}} [http://svitoc.ru/index.php?showtopic=1771 Лю И. Два титула императрицы У Цзэтянь и их религиозное наполнение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101230120/http://svitoc.ru/index.php?showtopic=1771 |date=2014-11-01 }}</ref><ref>{{ref-en}} [http://www.womeninworldhistory.com/heroine6.html Women in World History: Empress Wu Zetian]</ref> * [[1558]]-[[1603]]: Дөнья тарихында [[Британия империясе|иң зур дәүләтнең]] патшасы [[Елизавета I патшабикә]]се.<ref name="10women"/> * [[1754]]: Алманиядә табиб дипломын беренче алган хатын-кыз Доротея Эркслебен булды (Һалле университеты).<ref name="Offen, K. 2000 p. 43">Offen, K. (2000): ''European Feminisms, 1700-1950: A Political History'' (Stanford University Press), pg. 43</ref> * [[1784]]: Һава шарында очкан беренче хатын-кызлар (май, июнь, Франция)<ref>{{cite book |last=Hallion |first=Richard P. |year=2003 |url=https://books.google.com/books?id=YRqV_PayIKIC&pg=PA58 |title=Taking Flight: Inventing the Aerial Age, from Antiquity through the First World War |publisher=Oxford University Press |page=58 |isbn=978-0-195-16035-2}}</ref> * [[1902]]: Беренче хатын-кыз-лётчик - [[Роз Спенсер]]<ref>Motoring Illustrated, August 2, 1902, pp 215-216</ref><ref>[http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&d=MT19020911.2.39 Manawatu Times, Volume XXVII, Issue 7526, 11 September 1902, Page 3]</ref> * [[1904]]: [[Татар]] [[кыз]]лары өчен беренче [[дөньявилык|дөньяви]] уку йорты [[Ләбибә Хөсәения мәктәбе]] ачыла. * [[1913]]: Татар хатын-кызларыннан беренче математик [[Сара Шакулова]] [[Париж]]дагы Сорбонна университетыннан диплом ала. * [[1917]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кыз-министр - [[Александра Коллонтай]] ([[Владимир Ленин]]ны [[Халыкара хатын-кызлар көне]]н ССРБда [[рәсми бәйрәм]] дип игълан итергә күндергән кеше) * [[1924]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кыз-[[Милләтләр лигасы]] делегаты - [[Елена Варареско]]<ref>{{ref-ru}} [http://www.guide2womenleaders.com/UN_Representatives.htm FEMALE PERMANENT REPRESENTATIVES AND AMBASSADORS TO THE LEAGUE OF NATIONS AND UNITED NATIONS]</ref> * [[1932]]: Дөнья тарихында [[Атлантик океаны]]н бер үзе очып чыккан беренче хатын-кыз-лётчик - [[Амелия Эрхарт]] * [[1960]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кыз-[[премьер-министр]] - [[Сиримаво Бандаранаике]] * [[1963]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кыз-космонавт - [[Валентина Терешкова]] * [[1974]]: Дөнья тарихында беренче хатын-кыз-[[президент]] - [[Мария Эстела Мартинес де Перон]] * [[1978]]: [[БМО]] тарихында беренче җитәкчелек иткән хатын-кыз - UNIFEM башлыгы [[Маргарет Снайдер]] * [[1987]]: [[БМО махсус оешмалары исемлеге|БМО махсус оешмалары]] тарихында беренче җитәкче хатын-кыз - UNFPA башлыгы [[Нафис Садик]]<ref>{{ref-en}} [http://www.upi.com/Archives/1987/04/19/First-woman-to-head-specialized-UN-agency/7256545803200/ First woman to head specialized U.N. agency]</ref> * [[1988]]: Соңгы тарихи чорда [[халык]]ның күпчелеге [[мөселман]] булган [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|бер илендә]] беренче хатын-кыз-[[премьер-министр]] - [[Бенәзир Бһутто]] * [[2010]]: Хатын-кызларның бар сораулары өчен [[БМО махсус оешмалары исемлеге|БМО махсус оешмасы]] UN WOMEN барлыкка килә. * [[2014]]: [[БМО]] тарихында беренче хатын-кыз-[[тынычлык]] саклау миссиясе башлыгы - [[Кристин Лунд]]<ref>{{ref-ru}} [https://news.tut.by/world/398647.html Впервые в истории миротворческую миссию ООН возглавит женщина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511044139/http://news.tut.by/world/398647.html |date=2016-05-11 }}</ref> === Мөселман дөньясында === [[Файл:OIC vector map.svg|200px|thumb|right|[[Ислам хезмәттәшлеге оешмасы]] әгъза һәм күзәтүче илләре харитасы.]] Үзен [[мөселман]] дип атаучылар күп итеп яшәгән җәмгыятьләрендә [[кеше хокуклары]] һәм хатын-кыз хокуклары мәсьәләдә радикаль карашлар өстенлек итә: * [[Гарәбстан ярымутравы]] илләре ([[Йәмән]]нән тыш) хәттә [[БМО Генераль Ассамблеясе]] тарафыннан 1966 елда кабул ителгән ''Кеше хокуклары турында билль''ның «Икьтисади, социаль һәм мәдәни хокуклар турында халыкара пакт» ''([[:en:International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights|en]])'' һәм «Гражданлык һәм сәяси хокуклар турында халыкара пакт» ''([[:en:International Covenant on Civil and Political Rights|en]])'' исемле халыкара конвенцияләрне имзаламаган. * ''Хатын-кызларга карата бар төр дискриминацияне бетерү конвенциясе'' ([[:en:Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women|en]]) таләпләре хәттә аны имзалаган мөселман илләр җәмгыятьләрендә игътибарсыз калдырыла. * Мөселман җәмгыятенең бу хәлләргә калуга каршы төрле [[Мөселман#Прогрессив Ислам|прогрессив мөселманнар]] җәмгыятьләре [[Коръән]] һәм [[хәдис]], [[Хәдиҗә бинте Хувәйлид]] һәм [[Гайшә]] үрнәкләрен китереп хәттә [[БМО]] минбәренә чыгып халыкара [[мәгърифәтчелек]] көрәшен алып бара. == Тавыш бирү хокукы == {{seealso|Халыкара хатын-кызлар көне}} == Хәрәкәт итү иреге == == Белем алу хокукы == == Репродуктив хокуклар == [[Файл:Birth_Control_Review_1919.jpg|мини|1919 елгы'' Birth Control Review ''журналы алгы бите. "Канун ничек үзгәртелергә тиеш?" соравына җавап буларак , "...хатын-кызларның контацептивларны куллану турында белем бирелүен мөрәҗәгатьләре җавапсыз кала бирә. [[Аборт]] тиешле дигән очракларда [[хирург]]лар процедураны ясарга әзер, әмма аборт кирәклелеге тумавы өчен [[йөклелек]]не алдан ук булдырмауга юнәлгән чаралар турында берни кылынмый... "Ярдәм итә алмыйм&#x20;– закон моны рөхсәт итми.""<ref>{{Cite journal|last=Sanger|first=Margaret|date=July 1919|url=http://jackiewhiting.net/Women/Mother/SangerBCreview.htm|title=How Shall we Change the Law|journal=Birth Control Review|issue=3|pages=8–9}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074717/http://jackiewhiting.net/Women/Mother/SangerBCreview.htm |date=2016-03-04 }}</ref>]] == Кыз-бала хокуклары == [[Файл:Freida Pinto and Malala discuss girls' rights.jpg|200px|thumb|left|Кыз-бала хокуклары буенча халыкара проект илчесе [[Һиндстан]] [[кино]] актрисасы Фрейда Пинто һәм [[Мәләлә Юсәфзәи]] кыз-бала хокукларына багышланган дискуссиядә катнаша.]] [[Файл:FreedomIs (16010222716).jpg|200px|thumb|left|2014 елгы кыз-балалар саммиты плакаты]] == Шулай ук карагыз == * [[Бала хокуклары]] == Искәрмәләр == {{reflist|3}} == Чыганаклар == * {{cite encyclopedia|last=McElroy|first=Wendy|authorlink=:en:Wendy McElroy|editor-first=Ronald|editor-last=Hamowy|editor-link=:en:Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|title=Feminism and Women's Rights|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|year=2008|publisher=[[:en:SAGE Publications|SAGE]]; [[:en:Cato Institute|Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, CA|doi=10.4135/9781412965811.n106|isbn=978-1-4129-6580-4|oclc=750831024|lccn=2008009151|pages=173–76|quote=|ref=}} == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/ UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women] * [https://www.hrw.org/women/ Human Rights Watch: Women's Rights] * [http://www.omct.org/index.php?id=EQL&lang=eng World Organization Against Torture: No Violence Against Women] * [http://www.history.com/minisite.do?content_type=mini_home&mini_id=1286/ Women's History Month by History.com] * [http://www.law-lib.utoronto.ca/Diana/ Women's Human Rights Resources Programme] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20020808031637/http://www.law-lib.utoronto.ca/diana/ |date=2002-08-08 }} * [http://www.trust.org/trustlaw/womens-rights/ News, views and resources on Women's Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304171055/http://www.trust.org/trustlaw/womens-rights/ |date=2011-03-04 }} [[Төркем:Хатын-кыз хокуклары]] l1cz6v29sopn17zn7du7h21hd5j87af 0 189093 6099414 4407454 2026-11-07T12:55:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099414 wikitext text/x-wiki {{Компания | исем = Серго исемендәге завод | логотип = [[Файл:ПОЗиС.jpg|200px]] | тип = | биржада булган листинг = | эшчәнлеге = | девиз = | нигезләнгән = [[1898 ел]] | элеккеге исеме = Паратск чуен кою заводы | нигезләүчеләр = | урнашуы = 422546, ТР [[Яшел Үзән]], {{comment|Вокзал яны|Привокзальная}} ур., 4нче йорт | төп затлар = [[Радик Хәсәнов]], генераль директор | тармак = | продукция = суыту техникасы һ.б. | керем = | операцион керем = | чиста керем = | эшчеләр саны = | баш компания = | бүлендек компанияләр = | сайт = [http://www.pozis.ru/company pozis.ru] }} '''Серго исемендәге завод''', «Серго исемендәге завод» җитештерү берләшмәсе» ачык акционерлык җәмгыяте<ref>{{Citation |title=Федераль салым хезмәте биргән таныклык буенча рәсми исеме |url=http://www.pozis.ru/fs/site_documents/95_docfiles/svidetelstvo.jpg |access-date=2017-05-21 |archive-date=2017-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811085457/http://pozis.ru/fs/site_documents/95_docfiles/svidetelstvo.jpg |dead-url=yes }}</ref> ({{lang-ru|Открытое акционерное общество «Производственное объединение «Завод имени Серго»}}, ''кыскача'' ОАО «ПОЗиС», ''шулай ук'' POZIS) — [[Татарстан]]ның [[Яшел Үзән|Яшел Үзән шәһәрендә]] урнашкан сәнәгать ширкәте (''компания''). [[РФ]]нең эре машина төзү ширкәте. «Ростех» дәүләт корпорациясенә керә. [[Татарстан]]да көнкүреш суыту техникасы һәм югары технологияле медицина суыту җайланмалары җитештерүче бердәнбер сәнәгать оешмасы.<br/> Генераль директор (''[[1998 ел|1998]]-[[2009 ел|2009]]; [[2010 ел]]дан'') — [[Радик Хәсәнов|Р. Хәсәнов]].<br/> Адресы — 422546, ТР [[Яшел Үзән]], {{comment|Вокзал яны|Привокзальная}} ур., 4нче йорт. == Тарих == [[Файл:ПОЗиС_1.jpg|300px|thumb|right|POZIS корпуслары]] [[1898 ел]]да [[Казан губернасы]] Паратск затонында (Паратск, ''хәзерге'' [[Яшел Үзән]]) [[француз]] акция тотучылары тарафыннан чуен кою заводы корыла башлый. [[1917 ел]]да предприятиене, мина һәм яктыртучы ракеталар чыгаруны оештыру максаты белән, француз сәнәгатькәре Н. Бенуа сатып ала. [[1917 ел]]ның [[ноябрь|ноябрендә]] завод [[РСФСР|дәүләт]] файдасына алына, [[Санкт-Петербург]] янындагы [[Колпино]] шәһәреннән күченгән Ижора заводына гильза чыгаруны җайга салу өчен бирелә. [[1918 ел]]да Идел-Ижора металлургия заводы оеша ([[1919 ел]]дан Паратск металлургия заводына, [[1922 ел]]дан Паратск сәнәгать комбинатына кушыла). [[1930 ел]]да туплар өчен гильза чыгару максатында заводны яңартып кору турында хөкүмәт карары чыга. [[1931 ел]]ның [[сентябрь|сентябрендә]] Паратск заводына [[Серго Орджоникидзе|Серго (Орджоникидзе)]] исеме бирелә. [[Инглиз]] «Гочкисс» һәм «Виккерс» системалары артиллерия снарядлары өчен гильза чыгару башлана. [[1941 ел|1941]]-[[1945 ел]]ларда [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларындагы кече калибрлы артиллерия өчен чыгарылган снарядның һәр өченчесе Серго исемендәге заводта әзерләнә. [[1959 ел]]да [[СССР|ССРБ]]да беренчеләрдән булып, көнкүреш суыткычы ДХ-120 (сәүдә маркасы — «Мир») җитештерүгә керешә. [[1971 ел]]дан «Свияга» маркалы суыткыч чыгарыла башлый. [[1991 ел]]дан җиңел [[автомобил]]ләр өчен амортизаторлар чыгарыла. [[1993 ел]]дан ау мылтыклары өчен патроннар ясала. [[1997 ел]]дан [[РФ]]дә җитештерелүче йөк машиналары өчен изотермик фургоннар әзерләнә. [[2003 ел]]дан Premier суыткычлары чыгарыла. [[2004 ел]]да медицина суыткычлары җитештерү буенча РФдә беренче урынга чыга. Classic суыткычы ясаучы конвейер тасмасы файдалануга тапшырыла. [[2005 ел]]дан изобутан (R600a) кулланып, ОЕМ-суыткычлар чыгарыла. [[2007 ел]]да заводта '''10 000 000нчы''' суыткыч чыгарыла. Медицина суыткычлары [[2014 ел]]гы [[Олимпиада]] башкаласы [[Сочи]]га җибәрелә. [[2009 ел]]да Compact линиясендә суыткычлар әзерләнә башлый. [[2010 ел]]да Hannfrost премиум-сегмент суыткычлары чыгарыла. Газ һәм электр духовкалары (шкафлары) җитештерү башлана. [[2013 ел]]дан SHIVAKI ([[Япония]]) маркалы суыту техникасы чыгарыла. == Мәгълүмат == [[1997 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябренә]] заводта 9 мең эшче эшләгән. [[2008 ел]]да 700 эшче кыскартылган<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/4735/17 Бизнес-онлайн, 14.11.2008]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. POZIS тауарлары [[РФ]], [[Казакъстан]], [[Төрекмәнстан]], [[Азәрбайҗан]], [[Үзбәкстан]], [[Украина]], [[Беларусь]], [[Кыргызстан]], [[Әрмәнстан]], [[Таҗикстан]], [[Абхазия]], [[Молдова]]да сатыла (''[[2011 ел|2011]]''). Завод өчен кирәкле белгечләр [[Яшел Үзән механика көллияте]]ндә һәм А.Н. Туполев исемендәге Казан авиация институтының (''хәзерге'' [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]) Яшел Үзән филиалында (Яшел Үзән машина төзелеше һәм мәгълүмати технологияләр институты) әзерләнә. == Бүләкләре == * [[Ленин ордены]] * I дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]] * 2023 ― [[Файл:Почётный знак Российской Федерации «За успехи в труде».jpg|20px|Россия Федерациясенең «Хезмәттәге уңышлары өчен» мактау билгесе]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия Федерациясенең «Хезмәттәге уңышлары өчен» мактау билгесе|Россия Федерациясенең «Хезмәттәге уңышлары өчен» мактау билгесе|d|Q109567439}}<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/putin-tatarstan-predpriyatiesen-xezmattage-unyslary-ocen-maktau-bilgese-belan-bulaklade-5870437 Путин Татарстан предприятиесен “Хезмәттәге уңышлары өчен” мактау билгесе белән бүләкләде.] [[Татар-информ]], 1.05.2023</ref> <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202305010001?index=1&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 1 мая 2023 года № 320 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> ― ''җитештерү эшчәнлегендә югары күрсәткечләр өчен''<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/pozis-nagrazden-pocetnym-znakom-za-uspexi-v-trude-5917806 POZIS награжден почетным знаком «За успехи в труде».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230829141927/https://www.tatar-inform.ru/news/pozis-nagrazden-pocetnym-znakom-za-uspexi-v-trude-5917806 |date=2023-08-29 }} [[Татар-информ]], 29.08.2023</ref> * 2024 ― [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]] (''техник үсеш буенча генераль директор урынбасары―баш инженеры Игорь Драгунскихка; баш конструктор-инновацион-техник үзәге башлыгы Ирек Мифтаховка; ТР сәламәтлек саклау министрлыгының Республика кан үзәге баш табибы Рамил Тураевка; заводның медицина техникасын сату һәм маркетинг департаменты башлыгы Тимур Фәхретдиновка; заводның стратегик маркетинг буенча генераль директоры урынбасары Булат Хәсәновка'') ― ''«Россия Федерациясенең медицина, биологик һәм дару куркынычсызлыгын тәэмин итү максатыннан комплекслы фәнни-техник карарлар эшләү һәм массакүләм җитештерүгә махсус медицина җиһазларын кертү» проекты өчен''<ref>{{Cite web |url=https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_517641.pdf |title=Указ Раиса Республики Татарстан № 925 от 30.11.2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241208124014/https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_517641.pdf |archivedate=2024-12-08 |accessdate=2024-12-01}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Сылтамалар == * [http://www.pozis.ru/company/ «ПОЗиС» ААҖның рәсми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170523003927/http://www.pozis.ru/company/ |date=2017-05-23 }} == Моны да карагыз == * [https://www.youtube.com/watch?v=5TsdRkGA1WQ ПОЗиС ААҖ турында (''видео, 7:32'')] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Татарстан ширкәтләре]] [[Төркем:Яшел Үзән ширкәтләре]] [[Төркем:«Хезмәттәге уңышлары өчен» мактау билгесе белән бүләкләнгән оешмалар]] [[Төркем:Ленин ордены белән бүләкләнгән оешмалар]] [[Төркем:Ватан сугышы ордены белән бүләкләнгән оешмалар]] 2jcf1on8z139dl6zzatjbut891tb9ns 0 189216 6099459 4317821 2026-11-07T14:43:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099459 wikitext text/x-wiki {{Көллият кәртечкәсе | исем = Спас тармак технологияләре техникумы | сокращение = | оригинал = {{lang-ru|Спасский техникум отраслевых технологий}} | элеккеге = 73нче һөнәри лицей (''[[2010 ел]]га кадәр'') | нигезләнгән = [[1944 ел|1944]] | ябылган = | реорганизован = | год реорганизации = | тип = | студенты = | преподаватели = | шәһәр = {{Байрак|Россия}}{{Байрак|Татарстан}} [[Болгар]] | адрес = 422840 ТР [[Спас районы]] [[Болгар]], {{comment|Эшче|Рабочая}} ур., 10 нчы йорт | сайт = https://edu.tatar.ru/spassk/org6227 | логотип = | Награды = |lat_dir =N|lat_deg =|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =|lon_min =|lon_sec = }} [[Файл:Спасск_ТТТ.jpg|250px|thumb|right|Техникум бинасы]] [[Файл:Спасск_ТТТ_1.jpg|250px|thumb|right|Техникум турында презентация тышлыгы]] '''Спас тармак технологияләре техникумы''' ({{lang-ru|Спасский техникум отраслевых технологий }}) — [[Татарстан]]ның [[Спас районы]] үзәге [[Болгар]] шәһәрендә (''элекке Никольское, Чертыково авылы, [[1781 ел]]дан [[Спас өязе|Спас өяз]] шәһәре, [[1926 ел]]дан Спас-Татарский, [[1935 ел]]дан Куйбышев, [[1991 ел]]дан Болгар'') урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты]]ның фәнни-белем бирү кластерына керә <ref>[http://www.kstu.ru/article.jsp?id_e=31555 КИТТУ (КНИТУ) сайты]</ref>.<br/> Гамәлгә куючысы (''[[2013 ел]]дан'') — Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы<ref>{{Citation |title=ТР мәгариф һәм фән министрлыгы сайты |url=http://mon.tatarstan.ru/ |access-date=2017-05-29 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517144700/http://mon.tatarstan.ru/ |dead-url=yes }}</ref>.<br/> Директор (''[[2017 ел]]дан'') — Надежда Алексей кызы Гришина. == Тарих == [[1944 ел]]да ТАССР халык комиссарлары шурасы карары белән [[Болгар|Куйбышев]] шәһәрендә элекке районара колхоз мәктәбе базасында авыл хуҗалыгын механикалаштыру мәктәбе ачыла. [[1944 ел|1944]]-[[1945 ел]]ларда уку йортының директоры — Анатолий Никита улы Горбунов, [[1946 ел|1946]]-[[1952 ел|1952]] И.С. Караульный, ''соңрак'' Николай Василий улы Назаров, Михаил Александр улы Кривошеев, Иван Ефим улы Непомнющий, Николай Василий улы Юнысов, Ленард Әскар улы Фәйзуллин, Морат Салих улы Фәритов. [[1954 ел]]да 5нче Куйбышев авыл хуҗалыгы механизаторлары училищесы яңа Куйбышев шәһәренә күчә. Соңрак исеме 73нче СПТУ, 73нче һөнәри лицей итеп үзгәртелә, [[2010 ел]]дан Спас тармак технологияләре техникумы. [[1972 ел]]да яңа уку корпусы, [[1974 ел]]да лаборатор-практик эшләр корпусы, [[1975 ел]]да 260 урынлык тулай торак төзелә. [[1983 ел]]дан уку йортында пешекчеләр, кондитерлар, авыл хуҗалгы җитештерүе бухгалтерлары, тегүчеләр, тәрбичеләр, клуб хезмәткәрләре әзерләнә башлый. 65 ел эчендә уку йорты 27 меңнән артык белгеч: 23 мең механизатор, [[әрме|армия]] өчен 2 461 машина йөртүче, 240 машина белән сыер саву остасы, 574 пешекче, 390 бухгалтер, 202 тегүче, 23 агроном әзерләгән<ref>{{Cite web |url=http://msu.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/157674.htm |title=Следуя своим традициям. ТР муниципаль берәмлекләре порталы, 03.10.2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722185139/http://msu.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/157674.htm |archivedate=2019-07-22 |accessdate=2017-05-29}}</ref>. == Белгечлекләр == [[2017 ел|2017]]-[[2018 ел|2018]] уку елына Спас тармак технологияләре техникумына ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы<ref>ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы № 2405/16 19.12.2016</ref> буенча '''146''' студент кабул ителә * Автомеханик — 20 * Официант, бармен — 20 * Җәмәгать туклануы азык-төлек технологиясе — 20 * Автомобиль транспортын техник файдалану һәм ремонтлау — 20 * Автомобиль транспортын техник файдалану һәм ремонтлау (читтән торып уку) — 12 * Коммерция — 15 * Коммерция (''читтән торып уку'') — 12 * Кунакханә сервисы — 15 * Кунакханә сервисы (''читтән торып уку'') — 12 == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20240225105503/https://edu.tatar.ru/spassk/org6227 Уку йортының «Татарстан Республикасы электрон мәгарифе» порталындагы сәхифәсе] * [http://www.elitat.ru/mindortrans.tatarstan.ru?rub=10&st=2158&type=3&s=1 Создавая рабочую элиту. «Элита» (журнал), 10.05.2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206015734/http://elitat.ru/mindortrans.tatarstan.ru?rub=10&st=2158&type=3&s=1 |date=2020-12-06 }}. * [http://www.tatarnews.ru/articles/8779 Нас назовут рабочими по праву. «Известия Татарстана», 11.03.2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160910104750/http://tatarnews.ru/articles/8779 |date=2016-09-10 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Татарстан урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Спас районы]] n8rltbi0adybyq7gty9xio777i3f1li 0 189250 6099659 4110917 2026-11-08T04:40:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099659 wikitext text/x-wiki {{Компания | исем = Урыссу ГРЭСы | логотип = [[Файл:Урыссу_ГРЭС_1.jpg|200px]] | тип = | биржада булган листинг = | эшчәнлеге = | девиз = | нигезләнгән = [[1944 ел]] | ябылган = [[2017 ел]] | элеккеге исеме = | нигезләүчеләр = Главостокнефть | урнашуы = 423950, ТР [[Ютазы районы]], [[Урыссу]] {{comment|Урыссу|Уруссинская}} ур., 67нче йорт | төп затлар = Е.Ю. Киселев, ''хуҗа''<br/>Э.Ф. Шакиров, ''гендиректор''<br/> В.И. Петров, ''башкарма директор'' | тармак = электр энергетикасы | продукция = электр энергиясе | керем = 2 873 735 мең сум (''[[2014 ел|2014]]'') | операцион керем = | чиста керем = 63 800 мең сум (''[[2014 ел|2014]]'') | эшчеләр саны = 400 (''[[2007 ел|2007]]'') → 160 (''[[2017 ел|2017]]'') | баш компания = ТР «Генерирующая компания» ААҖ | бүлендек компанияләр = | сайт = http://www.urgres.ru/ }} '''Урыссу ГРЭСы''', «Урыссу ГРЭСы» ябык акционерлык җәмгыяте ({{lang-ru|ЗАО «ТГК Уруссинская ГРЭС»}}) — [[Татарстан]]ның көньяк-көнчыгышында, [[Ютазы районы]] [[Урыссу]] шәһәр тибындагы бистәсендә (''[[1947 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә]]'') [[Ык|Ык елгасында]] [[1944 ел|1944]]-[[2016 ел]]ларда эшләгән җылылык электр станциясе. [[2017 ел]]ның [[1 май|1 маенда]] ябылган. [[Файл:Урыссу_ГРЭС.jpg|200px|thumb|right|Урыссу ГРЭСы күренеше]] == Тарих == [[1942 ел]]да, [[Бөек Ватан сугышы]] барган көннәрдә, [[Туймазы]] тирәсендә «Девон» яткылыгында нефть чыгаруны тизләтү өчен җылылык электростанциясе төзү бурычы куела. Көнчыгыш төбәкләр нефть сәнәгате министрлыгы ({{lang-ru|Главостокнефть}}) ГРЭСны проектлауга Гипроэнергонефть, Гипроспецнефть һәм Энергопроектнефть институтларын җәлеп итә. ГРЭС өчен Ык елгасы белән [[Бөгелмә]]-[[Уфа]] [[тимер юл]]ы кисешкән урын сайлап алына. [[Украина]]дан эвакуацияләнгән Власов ГРЭСы җиһазлары сүтеп алынып файдаланыла. [[1943 ел]]ның [[март]]ында «Туймазыэлектроток» дәүләт төзелеш кантуры (''дирекциясе'') оештырыла. кантур идарәчесе итеп Н.Т. Черкасов билгеләнә. [[1943 ел]]ның [[10 апрель|10 апрелендә]] төзелеш башлана. Төзелештә {{comment|хезмәт армиясенә|трудармейцы}} чакырылганнар, хәрби әсирләр, тоткыннар, махсус күчерелгәннәр эшләтелә. [[1944 ел]]ның җәендә төзелешне тизләтү өчен «Томсон» фирмасының 5 МВт куәтле энергопоезды килә. [[1944 ел]]ның [[көз]]енә станциянең беренче чираты әзер була. ГРЭСта эшләүче персонал җиде сыйныф бетергән хатын-кызлардан туплана. [[1944 ел]]ның [[ноябрь|ноябрендә]] беренче турбоагрегаты, [[1945 ел]]ның [[декабрь|декабрендә]] икенче агрегат файдалануга тапшырыла. [[1950 ел]]да Урыссу ГРЭСының ике чираты файдалануга тапшырылгач, «Туймазыэлектроток» «Урыссу энергокомбинаты» (УЭК) итеп үзгәртелә һәм [[ССРБ]] электр станцияләре министрлыгына тапшырыла. УЭК (Урыссу ГРЭСының) беренче директоры — И.В. Мишин. [[1958 ел]]ның [[22 июль|22 июленнән]] ССРБ Бердәм энергосистемасына кушыла. [[1957 ел]]да 6нчы чираты сафка басканнан соң, ГРЭСның куәтен арттыру күздә тотылмый. Нефтькә бай «Ромашкино» яткылыгы ачылгач, [[Татарстан|республиканың]] энергиягә булган ихтыяҗларын [[Зәй ДРЭСы|Зәйдәге ГРЭС]], [[Түбән Кама]], [[Яр Чаллы]]дагы ТЭЦлар кебек яңа буын станцияләр канәгатьләндерә башлый. Проект куәте 214 МВт итеп исәпләнгән булган. [[1996 ел]]да, турбина сүтелгәч, проект куәте 161 МВт булып калган<ref>[https://vk.com/topic-117155403_34275656 Немного из истории ЗАО "ТГК Уруссинская ГРЭС"]</ref>. Еллык электр энергиясе җитештерү күләме — 512, 7 млн КВт.сәг. булган. Файдалануга тапшырылганнан бирле ГРЭСта 54.1 млрд КВт.сәг. электр энергиясе җитештерелгән. ==== Ябылу ==== [[2007 ел]]да «[[Татэнерго]]» составыннан чыгарыла, ТР «Генерирующая компания» ААҖ (''җитәкчесе'' [[Илшат Фәрдиев]]) үзенең филиалы булган ГРЭСны шәхси кулларга (''Mountside Estate Corp, [[Британ Виргин утраулары]]ндагы офшор компаниясе һ.б.'') сата <ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/319911 Агония Уруссинской ГРЭС. БИЗНЕС Online]</ref>. [[2016 ел]]ның [[6 июнь|6 июненнән]] юкка чыгаруга дучар ителә<ref>[http://yutazy.ru/ru/component/k2/item/14176-v-urussu-po-voprosu-likvidatsii-gres-priehal-pervyiy-zamestitel-premer-ministra-respubliki.html В Уруссу по вопросу ликвидации ГРЭС приехал первый заместитель Премьер-министра республики (А. Песошин). «Ютазы таңнары» (газета), 25.08.2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218203058/http://yutazy.ru/ru/component/k2/item/14176-v-urussu-po-voprosu-likvidatsii-gres-priehal-pervyiy-zamestitel-premer-ministra-respubliki.html |date=2017-02-18 }}</ref>.. [[2017 ел]]ның [[1 май|1 маенда]] ГРЭС эшчәнлеген туктата<ref>{{Cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/64091-v-noch-na-1-e-maya-sluchilas-konchina-urussinskoy-gres |title=Кончина Уруссинской ГРЭС: в ночь на 1 мая закончило свое существование старейшее предприятие РТ. Реальное время, 01.05. 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819022526/https://realnoevremya.ru/articles/64091-v-noch-na-1-e-maya-sluchilas-konchina-urussinskoy-gres |archivedate=2019-08-19 |accessdate=2017-05-31}}</ref>. == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Сылтамалар == * [http://www.urgres.ru/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170528183236/http://urgres.ru/ |date=2017-05-28 }} * [https://vk.com/club117155403 Вконтактедагы төркеме] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Татарстан электр станцияләре]] [[Төркем:Татарстан ширкәтләре]] [[Төркем:Татарстан икътисады]] [[Төркем:Ябылган ширкәтләр]] [[Төркем:Ютазы районы]] 0yu0fnjeijo2414i6dmnw6tl9wxsxaw 0 189391 6099609 6041634 2026-11-08T02:16:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099609 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Рәсем:НМИ логотип.jpg|250px|right]] [[Рәсем:НМИ.jpg|250px|thumb|right|Уку йорты бинасы]] '''Түбән Кама муниципаль институты''' ({{lang-ru|Нижнекамский муниципальный институт}}) — [[Татарстан]]ның [[Түбән Кама]] шәһәрендә (''[[1961 ел]]дан [[шәһәр тибындагы бистә|бистә]], [[1966 ел]]дан [[шәһәр]]'') [[1997 ел|1997]]-[[2013 ел]]ларда эшләгән югары уку йорты. [[2013 ел]]да дәүләт аккредитациясе бирелмәү сәбәпле ябыла. Түбән Кама шәһәренең бердәнбер мөстәкыйль югары уку йорты була.<br/> Гамәлгә куючысы — Түбән Кама шәһәре администрациясе. == Тарих == [[1997 ел]]да [[Түбән Кама]] шәһәр һәм район хакимияте башлыгының карары<ref>Түбән Кама шәһәр һәм район хакимияте башлыгының карары № 704 04.06.1997</ref> нигезендә [[Түбән Кама|шәһәр]] һәм [[Түбән Кама районы|район]] өчен кирәкле белгечләр (''социологлар, юристлар, хокук белгечләре, чит телләр, физик тәрбия, татар теле, информатика укытучылары'') әзерләү максатында Түбән Кама муниципаль институты оештырыла. Беренче ректоры, институтны ачып җибәрүче ''техник фәннәр докторы, профессор'' [[Владимир Живетин|Владимир Борис улы Живетин]] була. Институт РФ мәгариф министрлыгының лицензиясе<ref>РФ мәгариф министрлыгының лицензиясе № 16-659 13.10.1998</ref> нигезендә эшли. Институтта социология, юриспруденция, [[алман теле|алман]] һәм [[инглиз теле|инглиз]] телләре, татар филологиясе, физик тәрбия һәм спорт факультетлары эшли. Соңрак бизнес-информатика, тәрҗемә, туризм, коммерция, җитештерү менеджменты, персонал белән идарә итү, юриспруденция белгечлекләренә укыталар. Беренче елларда көндезге һәм читтән торып уку бүлекләрендә 460 студент белем ала. [[1999 ел]]дан ректор — Фәрит Габтелгазиз улы Ялалов (''<small>[[:ru:Ялалов, Фарит Габтелович|ru]]</small>''). Шәһәрнең 21нче балалар бакчасы бинасын институт өчен үзгәртеп коралар. [[2004 ел|2004]], [[2008 ел]]ларда дәүләт аккредитациясе турында таныклык алына. [[2005 ел]]да [[Санкт-Петербург]]ның А.И. Һерцен исемендәге дәүләт педагогика университеты (''<small>[[:ru:Российский государственный педагогический университет имени А. И. Герцена|ru]]</small>'') каршындагы [[ЮНЕСКО]] кафедрасының филиалы ачыла. [[2013 ел|2013]]-[[2014 ел|2014]] уку елында институтта 600 студент (''аларның 70% ы читтән торып'') укый — уку йортын ябуга беренче сәбәп була<ref>[http://116kama.ru/event/245767-nizhnekamskiy-institut-zakroyut-posle-zimney-sessii?mobile_switch=mobile Нижнекамский институт закроют после зимней сессии]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[2013 ел]]да Рособрнадзор «''Түбән Кама муниципаль институты дәүләт стандартына туры килми''» дип таба һәм институт ябыла<ref>[https://kazanfirst.ru/online/269785 Kazanfirst, 22.11.2013]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nk-online.ru/kuda-devatsya-studentam-nmi/ |title=Куда деваться студентам НМИ? «Нижнекамская газета», 28.11.2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823202844/http://www.nk-online.ru/kuda-devatsya-studentam-nmi/ |archivedate=2019-08-23 |accessdate=2017-06-10}}</ref>. [[2014 ел]]да институт бинасында [[Татарстан халыкларының Дуслык йорты]] бүлекчәсе ачыла<ref>[https://kazanfirst.ru/online/207145 Сегодня в Нижнекамске откроется Дом дружбы народов. Kazanfirst, 03.09.2014]</ref>. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Түбән Кама муниципаль институты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4318864. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1951" | 1951-04-11 | ''[[:d:Q16723219|Фәрит Җәлалов]]'' | ''[[:d:Q110946531|Бөре дәүләт педагогика институты]]'' | [[галим]] | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Түбән Кама муниципаль институтын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4318864. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Һ.И. Хәбибуллина. Могҗиза тудыручылар. Түбән Кама: «Гүзәл» нәшрият-полиграфия үзәге, 2006. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://info.tatcenter.ru/enterprises/1/5767/ Түбән Кама муниципаль институты ТР эшлекле үзәге сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170528154451/http://info.tatcenter.ru/enterprises/1/5767/ |date=2017-05-28 }} * [https://web.archive.org/web/20190819062757/http://elitat.ru/index.php?rub=40&s=1&st=4718&str=1&type=3 Эффективный муниципальный вуз. «Элита» (журнал), 28.02.2013] == Моны да карагыз == {{Татарстан мәгарифе}} [[Төркем:Татарстан югары уку йортлары]] [[Төркем:Түбән Кама уку йортлары]] [[Төркем:2013 елда ябылган уку йортлары]] n1uta5nmaiux0r3jnxqrhknthqltftl 0 189576 6099793 4410824 2026-11-08T10:33:02Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099793 wikitext text/x-wiki {{ Хәрби эшлеклесе | исем = Хәбибулла Хәйруллин | рәсем = Х.Н.Хәйруллин.jpg | ширина = 200px | туу датасы = 14.02.1923 | туу урыны = [[ТАССР]] {{Туу җире|Чистай кантоны|Алексеевск районында}}, [[Коры Көрнәле]] авылы | үлем датасы =22.02.1945 | үлем урыны = {{үлем җире|Өченче рейх|Польшада}}, [[Вроцлав]] | иялек = {{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} |отставкада = |дәрәҗә = {{ССРБ, өлкән сержант}} |гаскәр төре = [[Файл:RAF A emb-Artillery1924.svg|20px|Артиллерия]] артиллерия |җитәкчелек иткән = орудие |бүләкләр = {{Алтын Йолдыз медале}}{{Ленин ордены}} }} <small>{{мәгънәләр|Хәйруллин}}</small> '''Хәбибулла Хәйруллин''', Хәбибулла Нәбиулла улы Хәйруллин (''[[1923 ел]]ның [[14 февраль|14 феврале]], [[Чистай кантоны]], [[Коры Көрнәле]] - [[1945 ел]]ның [[22 февраль|22 феврале]], [[Өченче рейх]], Бреслау'') – [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак булган тупчы, [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (''[[1945 ел]]ның [[10 апрель|10 апреле]], вафатыннан соң''). Өлкән сержант. == Тәрҗемәи хәле == [[1923 ел]]ның [[14 февраль|14 феврале]]ндә [[ТАССР]] [[Чистай кантоны]] (''хәзерге'' [[Алексеевск районы]]) [[Коры Көрнәле]] авылында туган. [[1938 ел]]да авылында җидееллык мәктәпне тәмамлаган, [[1938 ел|1938]]-[[1941 ел]]ларда [[күмәк хуҗалык]]та эшләгән. [[1941 ел]]ның [[декабрь|декабреннән]] [[Кызыл гаскәр]]дә, [[1942 ел]]ның [[октябрь|октябреннән]] — фронтта, [[Сталинград]] янында сугышта катнаша. [[Идел]]дән [[Одер]]га кадәр барып җитә. 6нчы армия 1248нче Запорожье танкка каршы артиллерия полкында {{comment|туп|орудие}} командиры булып хезмәт итә. Ул хезмәт иткән полк беренчеләрдән булып, [[1945 ел]]ның [[гыйнвар]]ында Одерны кичә. Тупчыларга дошманның күп санлы контрһөҗүмен кире кагарга туры килә. [[7 февраль]]дә Мальч торак пункты янындагы заводлар янында дошман совет гаскәренә аеручы нык каршылык күрсәтә. Хәбибулла Хәйруллин ачык позициядә торган туптан атып, дошманның 3 танкын, 100 гаскәриен юкка чыгара. [[1945 ел]]ның [[22 февраль|22 февралендә]] Бреслау янында һәлак була. [[1945 ел]]ның [[10 апрель|10 апрелендә]] [[СССР|ССРБ]] Югары шурасы президиумы фәрманы белән [[Советлар Берлеге Каһарманы]] исеме бирелгән. == Бүләкләр, мактаулы исемнәр == * [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (''10.04.1945'') * [[Ленин ордены]] (''10.04.1945'') * «Батырлык өчен» медале == Хәтер == [[Әләски]] бистәсендәге мемориаль комплекста һәм укыган [[Коры Көрнәле]] мәктәбендә истәлек тактаташлар урнаштырылган. == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Батырлар китабы. Казан: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01001-6 # Герои Советского союза – наши земляки. В 3-х книгах. К.:ТКН, 1984. # Алексеевский район: история и современность (составители И.Х. Халиуллин, К.М. Низамутдинов). К.: Матбугат йорты, 2000. ISBN 5-89120-115-1 == Сылтамалар == * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Х.Н. Хәйруллин «Милләттәшләр» порталында] * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=23016 Х.Н. Хәйруллин «Ватан каһарманнары» порталында] * [https://web.archive.org/web/20170714122711/http://tatfrontu.ru/person/hayrullin-habibulla-nabiullovich ТР Бөек Ватан сугышы виртуаль музее] * [http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_277.shtml Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218194537/http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_277.shtml |date=2020-02-18 }} * [http://pobeda.poklonnayagora.ru/heroes/21/ Бөек Ватан сугышының Үзәк музее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170413144807/http://pobeda.poklonnayagora.ru/heroes/21/ |date=2017-04-13 }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Хәйруллин, Хәбибулла }} [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары]] 4bwcy68vl4nsczh0dyo3j2wae9m4a97 0 189734 6099685 4251381 2026-11-08T05:49:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099685 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фивзат Гайсин | рәсем =Ф.М.Гайсин.jpg | рәсем_зурлыгы = 180px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фивзат Миңлебай улы Гайсин | һөнәр = физика галиме | туу датасы = 1946 | туу җире = [[ТАССР]], {{туу җире|Буа районы|Буа районында}}, [[Иске Суыксу]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Миңнебай Гайсә улы | әни = Миңҗамал Әсәдулла кызы | ир = | хатын = Резидә, ''укытучы'' | балалар = ''уллары'' [[Азат Гайсин|Азат]], ''профессор''<br/>[[Алмаз Гайсин|Алмаз]], ''доцент'' | кул кую = | бүләк һәм премияләр = ТР дәүләт премиясе | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Гайсин}} '''Фивзат Гайсин''', Фивзат Миңлебай улы Гайсин (''[[1946 ел|1946]], [[Буа районы]], [[Иске Суыксу]]'') — физика-математика фәннәре докторы (''[[1992 ел|1992]]''), профессор (''[[1994 ел|1994]]''), ТР атказанган фән һәм техника эшлеклесе, ТР фән һәм техника өлкәсендә дәүләт премиясе лауреаты (''[[2015 ел|2015]]''), РФ югары мәктәбе атказанган хезмәткәре (''[[2016 ел|2016]]'')<ref>{{Cite web |url=http://rt-online.ru/priznanie-zaslug-42/ |title=«Республика Татарстан» (газета), 28.05.2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821023448/http://rt-online.ru/priznanie-zaslug-42/ |archivedate=2019-08-21 |accessdate=2017-06-25}}</ref>. «Плазматех» ҖЧҖ фәнни җитәкчесе (''[[2009 ел|2009]]'')<ref>{{Citation |title=Инновационный Татарстан |url=http://tatventure.ru/ru/site/NPP-Plazmateh |access-date=2017-06-25 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808064549/http://tatventure.ru/ru/site/NPP-Plazmateh |dead-url=yes }}</ref>. КАИда техник физика кафедрасын оештыручы. 2 фән докторы, 25 фән кандидаты әзерләгән. [[Буа]]да [[Мулланур Вахитов]] исемендәге урта мәктәпне, [[Казан авиация институты]]н (''[[1975 ел|1975]]'') тәмамлаган. Фән юлына кертеп җибәрүдә [[Татарстан Фәннәр Академиясе|ТР ФА]] мөхбир-әгъзасы [[Гомәр Даутов|Г.Ю. Даутовның]] өлеше зур була. [[1992 ел]]ның [[21 апрель|21 апрелендә]] [[Мәскәү]]нең И.В. Курчатов исемендәге Атом энергиясе институтының плазма физикасы һәм идарә ителә торган атом-төш синтезы Советында физика-математика фәннәре докторлыгына диссертация яклый. Сыек электродлар кулланып, күпканаллы электр агымын ача. Фәнни ачышы традицион булмаган юл белән металл порошоклары алганда, металлны эшкәрткәндә һәм коррозиядән саклауда, медицина өлкәсе өчен инструментлар ясаганда кулланыла. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://www.kai.ru/web/physics-and-mathematics-faculty/kafedra-tehniceskoj-fiziki КНИТУ-КАИ рәсми сайты] * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D0%B2%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 Ф.М. Гайсин «Милләттәшләр» порталында] * [https://www.business-gazeta.ru/article/134022 Изобретено в Татарстане: мы вернем к жизни любой металлический предмет. «Бизнес Online», 08.06.2015] == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (2004-2013)}} {{Татарстан Республикасының Атказанган фән һәм техника эшлеклесе}} {{Портал|Шәхесләр|}} {{DEFAULTSORT:Гайсин, Фивзат}} [[Төркем:Казан авиация институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклеләре]] [[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Физиклар]] moihu2t0qynj2m8m0otak92rre4jjma 0 189788 6099803 4410825 2026-11-08T10:45:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099803 wikitext text/x-wiki {{ Хәрби эшлеклесе | исем = Хәким Хәсәнов | рәсем = Х.Х.Хәсәнов.jpg | ширина = 200px | туу датасы =1916 | туу урыны = {{Туу җире|Вятка губернасы|Мари Илендә}}, [[Уржум өязе]] | үлем датасы = 12.09.1943 | үлем урыны = [[СССР|ССРБ]] {{үлем җире|Украина ССР|Украинада}}, [[Сумы өлкәсе]] | иялек = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} |отставкада = |дәрәҗә = {{ССРБ, өлкән сержант}} |гаскәр төре = [[Файл:Пехота и мотострелки.png |20px|пехота]] пехота |җитәкчелек иткән = пулемёт расчёты |бүләкләр = {{Алтын Йолдыз медале}}{{Ленин ордены}}{{Кызыл Йолдыз ордены}} }} <small>{{мәгънәләр|Хәсәнов}}</small> '''Хәким Хәсәнов'''<ref>Исеме төрле чыганакта төрлечә бирелгән. Йошкар–Ола шәһәрендәге урам исеме мәкалә исеме итеп алынды</ref>, Хәким <ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=18653 Хасанов Хаким Хусаинович. Патриотический интернет-проект «Герои страны»]</ref> (''Хәтиви''<ref>Хәсәнов Хәтиви Хөсәен улы. Батырлар китабы. Казан: ТКН, 2000, 356 биттә</ref>, ''Хәтиф'' <ref>[http://podvignaroda.ru/?#id=17130949&tab=navDetailDocument Хасанов Хатиф Хусанович. Проект Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941-45 гг.]</ref>, ''Хатыйп''<ref>[http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_286.shtml Хасанов Хатып Хусаинович. Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ]{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) Хөсәен улы Хәсәнов (''[[1916 ел]], [[Вятка губернасы]], [[Уржум өязе]], [[Әлмәмәт|Алмәмәт]] — [[1943 ел]]ның [[12 сентябрь|12 сентябре]], [[Украина ССР]], [[Сумы өлкәсе]], Нехаевка'') — [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан һәм [[1943 ел]]да әсирлектә һәлак булган яугир, өлкән сержант, [[уксибәр|пулеметчы]]. [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (''[[1943 ел]]ның [[17 октябрь|17 октябре]] , вафатыннан соң''). == Тәрҗемәи хәле == [[1916 ел]]да [[Вятка губернасы]] [[Уржум өязе]] Морке вулысы (''хәзерге'' [[Мари Ил]]нең [[Морке районы]]) Алмәмәт (Тат. Күшнә<ref>[http://komanda-k.ru/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%AD%D0%BB/%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F-%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B Деревня Алмаметьево (моркинские татары)]</ref>) авылында туган. Балачагы [[Мари АӨ]] Мари-Төрек кантоны (''[[1932 ел]]дан [[Бәрәңге районы]]'') [[Бәрәңге (бистә, Мари Ил)|Бәрәңге]] авылында (''[[1974 ел]]дан бистә'') узган. Тулы булмаган урта белемле. Гаиләсе белән [[Йошкар-Ола]] [[тимер юл]]ының 89нчы километрына күченә. Йошкар-Ола тимер юл станциясендә юл караучы эшче, бригадир булып эшләгән. [[1937 ел|1937]]-[[1939 ел]]ларда [[Ерак Көнчыгыш]]та [[әрме|хәрби хезмәт]] үткән. [[әрме|Армия]]дән соң [[Владивосток]]та яши. [[1942 ел]]ның [[март]]ында яңадан [[Кызыл гаскәр]]гә чакыртып алына, [[Ерак Көнчыгыш]]ның хәрби укуханәләрен тәмамлаучылардан төзелгән 248нче аерым курсантлар бригадасы 3нче укчы батальонында [[уксибәр|пулемет]] расчеты командиры (''Үзәк фронтның 60нчы армиясе''). [[1942 ел]]ның [[август]]ыннан фронтта. [[Брянск фронты|Брянск]], [[Воронеж фронты|Воронеж]], [[Үзәк фронт|Үзәк]] фронтларда сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. [[1943 ел]]ның [[26 август]]ы — [[30 сентябрь|30 сентябрендә]] [[Чернигов]]-[[Припять]] юнәлешендә барган каты сугышларда батырлык үрнәге күрсәтә. [[29 август]]та [[Курск өлкәсе]] Прихотьково авылы өчен барган сугышта рота белән җитәкчелек итүне үз өстенә алып, сугышчыларны һөҗүмгә күтәргән. [[12 сентябрь]]дә [[Сумы өлкәсе]] Конотоп районы Нехаевка авылы өчен сугышканда аңын югалта, дошман кулына эләгә, җәзалап үтерелә (''фашистлар башын кисәләр, гәүдәсенә бензин сибеп, ут төртәләр''). Нехаевка авылында җирләнгән, [[1956 ел]]да җәсәде [[Сумы өлкәсе]] Конотоп районы Корабутово авылына күчерелгән. [[1943 ел]]ның [[17 октябрь|17 октябрендә]] [[ССРБ Югары Шурасы|ССРБ Югары шурасы]] президиумы фәрманы белән [[Советлар Берлеге каһарманы]] исеме бирелгән (''вафатыннан соң''). == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Файл:Hero of the USSR Gold Star.png|15px]] [[Советлар Берлеге Каһарманы]] (''17.10.1943'') * [[Ленин ордены]] (''17.10.1943'') * [[Кызыл Йолдыз ордены]] (''[[1943 ел|1943]]'') * «Батырлык өчен» медале == Хәтер == {{External media |рәсем1=[http://komanda-k.ru/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%AD%D0%BB/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0-%D1%85%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D1%85%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Морке бистәсендә Җиңү паркында бюсты].}} * [[1968 ел]]да [[Йошкар-Ола]] шәһәрендә вокзал янындагы 5 йортлы кечкенә урам батыр исеме белән аталган <ref>[http://komanda-k.ru/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%AD%D0%BB/%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%B0-%D1%85%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D1%85%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BC-%D1%85%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Герой Советского Союза Хасанов Хаким Хусаинович. «Команда Кочующих» сайты, 03.06.2014]</ref> һәм ул эшләгән [[тимер юл]] станциясе диварына истәлек тактасы куелган. * [[Бәрәңге (бистә)|Бәрәңге бистәсендә]] урамга исеме бирелгән. * [[Морке]] һәм [[Бәрәңге (бистә)|Бәрәңге]] бистәләрендә Җиңү паркында бюсты урнаштырылган. * [[2000 ел]]да [[Яшел Үзән]] шәһәре Җиңү паркында (''Вокзал буе урамы'') Каһарманнар аллеясында бронза барельефы куелган. Рәссам — В.И. Рогожин<ref>[https://izi.travel/en/eced-park-pobedy-g-zelenodolsk/ru сервис izi.TRAVEL]</ref>. [[Файл:Х.Х.Хәсәнов_1.jpg|180px|thumb|right|Каһарманнар аллеясындагы барельефы. [[Яшел Үзән]]]] [[Файл:Ә.Гайсин 3.jpg|250px|thumb|right|<small>[[Әхмәтсафа Гайсин|Ә. Гайсин]] (''{{comment|с|сулда}}''), Х. Хәсәнов (''{{comment|у|уңда}}'') бюстлары янында. [[Бәрәңге (бистә)|Бәрәңге бистәсе]]. [[9 май]]</small>]] == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Батырлар китабы. Казан: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01001-6 # Золотые Звёзды Приморья. Владивосток, 1983. # Наши Герои. Йошкар-Ола, 1985. == Сылтамалар == * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=18653 Х.Х. Хәсәнов «Ватан каһарманнары» порталында] * [http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_286.shtml Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218194623/http://www.ite.antat.ru/articles/gss/gss_286.shtml |date=2020-02-18 }} * [https://vivaldi.nlr.ru/bx000007813/view#page=792 Энциклопедия Республики Марий Эл] * [https://web.archive.org/web/20170711175742/http://gaaavd.tk/virtualnye-vystavki/virtualnaya-vystavka/geroi-sssr Государственный архив аудиовизуальной документации Республики Марий Эл] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Хәсәнов, Хәким}} [[Төркем:Советлар Берлеге Каһарманнары]] [[Төркем:Пулеметчылар]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар]] [[Төркем:Җәзаланган гаскәриләр]] fj7zrwnafznl171yqo9wgg6eobebx9f 0 190641 6099741 6062139 2026-11-08T08:38:35Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099741 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Мәктәп | Исем = I ирләр гимназиясе | Рәсем = 1нче_ирләр_гимназиясе.jpg | Девизы = | Ачылган = [[1758 ел|1758]] | Ябылган = [[1917 ел|1917]] | Директоры = | Төре = югары мәктәп (''гимназия'') | Укучылар = 465 (1905)<ref>Сведения о высших, средних и специальных учебных заведениях г. Казани (1905).</ref> | Координаталары = | Адресы = {{Байрак/Россия империясе }} [[Казан]], Покрау (''хәзерге'' [[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс]]) урамы, 10 | Телефон = | Факс = | E-mail = | Сайт = | Кыр = | Кырның тексты = }} '''Казанның беренче ирләр гимназиясе''' ({{lang-ru|Первая Казанская мужская гимназия}}) — [[Казан]]да [[1758 ел]]да нигезләнгән уку йорты, илнең иң борынгы урта уку йортларының берсе, [[Россия империясе]]ндә өченче булып ачылган гимназия. Төбәк мәгарифен һәм мәдәниятен үстерүгә зур өлеш керткән. Гимназиядән сайлап алынган 33 студент белән [[1804 ел]]ның [[5 ноябрь|5 ноябрендә]] [[Казан үнивирситите|Казан университеты]] ачыла<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 Казанский университет. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]</ref>. [[1932 ел]]дан — [[Казан авиация институты]]ның (''хәзер'' [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]) беренче уку бинасы. == Тарих == [[Файл:1нче ирләр гимназиясе, Н.П.Вагнер.jpg|200px|thumb|right|«Беренче ирләр гимназиясе».<br/> ''Н.П. Вагнер рәсеме'']] [[1758 ел]]ның [[21 июль|21 июле]] указы белән, [[Россия империясе]]ндә (''[[Петербург]] һәм [[Мәскәү]]дән соң'') өченче гимназия буларак ачыла. Баштагы елларда [[укытучы]]лар белән [[Мәскәү университеты]] тәэмин итә. Беренче директоры (''[[1758 ел|1758]]-[[1761 ел]]ларда'') – [[XVIII гасыр]]ның билгеле драматургы - мәгърифәтчесе [[Михаил Верёвкин|М.И. Верёвкин]] (''[[1732 ел|1732]]-[[1795 ел|1795]]''). [[1824 ел|1824]]-[[1825 ел]]ларда гимназия белән булачак тарихи романнар авторы [[Иван Лажечников|И.И. Лажечников]] (''[[1792 ел|1792]]-[[1869 ел|1869]]'') җитәкчелек итә. [[XVIII гасыр]]ның 60нчы елларыннан гимназиядә укучылар һәм шәһәр театр сөючеләре көче белән {{comment|халык алдында|публичный}} театр тамашалары күрсәтелә, шулай итеп [[Казан]]да театр тарихы башланып китә. [[1788 ел]]да гимназия ябыла. [[1797 ел]]да [[Россия империясе|Россия императоры]] [[Павел I]] фәрманы белән гимназия өчен элекке Воскресенская (''хәзерге'' [[Кремль урамы (Казан)|Кремль урамы]]нда) бина төзелә. == Көнчыгыш телләре == Гимназия [[көнчыгыш]] телләре көчле укытылу белән аерылып тора. [[1759 ел]]да ук татар сыйныфы ачыла. [[Татар теле]]ннән тыш, [[гарәп теле|гарәп]], [[фарсы теле|фарсы]], [[төрек теле|төрек]], [[кытай теле|кытай]], [[монгол теле|монгол]], [[калмык теле|калмык]], [[әрмән теле|әрмән]] телләре укытыла. [[1769 ел|1769]]-[[1785 ел]]ларда гимназиядә [[татар теле]]н элек [[Казан адмиралтействосы]] тәрҗемәчесе булып торган [[Сәгыйть Хәлфин]] (''[[1732 ел|1732]]-[[1785 ел|1785]]'') укыта. Ул — татар мәгърифәтчеләре һәм тел белгечләре [[Хәлфиннәр]]нең гаилә башлыгы. Татар телен шулай ук [[Мөхәммәтгали Мәхмүдов|М. Мәхмүдов]] (''[[1820 ел|1820]]-[[1891 ел|1891]]''), [[фарсы теле]]ннән [[Алексей Казем-Бек|Алексей]] һәм [[Николай Казем-Бек]]лар укыта.<br/> [[1798 ел]]дан славян телләре һәм арифметика сыйныфларында шагыйрь [[Нигъмәт Ибраһимов|Н.М. Ибраһимов]] (''[[1778 ел|1778]]-[[1818 ел|1818]]'') укыта<ref>[http://tatarica.narod.ru/cult/biographies/lit/nmibragimov.htm Н.М. Ибрагимов. Tatarica]</ref>.<br/> Көнчыгыш телләрен укыту, [[1854 ел]]да [[Казан үнивирситите|Казан университеты]]ның көнчыгыш факультетын [[Петербург]] универитетына күчергәч, туктала. == Азия басмаханәсе == {{төп мәкалә|Азия матбагасы (Казан)}} [[1801 ел]]да гимназия бинасында [[Габделгазиз Бурашев|Г. Бурашев]] тарафыннан [[Азия матбагасы (Казан)|Азия басмаханәсе]] ачыла һәм, [[Россия империясе]]ндә беренче буларак, [[гарәп теле|гарәп]] һәм [[татар теле|татар]] телләрендә китаплар бастыра башлый. Басмаханә 109 исемдә (''күбесенчә, дәреслекләр, матур әдәбият, дини әдәбият әсәрләре'') [[татар]]ча китап бастыра. [[1829 ел]]да басмаханә [[Казан университеты басмаханәсе]]нә кушыла. == Бина == [[File:Kazan University, 1832.jpg|thumbnail|[[1797 ел]]да гимназия өчен махсус төзелгән бина, хәзер [[КДУ]] бинасы.|261x261px|left]] [[1761 ел|1761]]-[[1774 ел]]ларда гимназия агач бинада (''хәзерге'' [[Карл Маркс урамы (Казан)|К. Маркс]] һәм [[Жуковский урамы (Казан)|Жуковский]] урамнары чаты, 43/13 йорты) урнаша. [[1774 ел]]да [[Казан]]ны [[Емельян Пугачёв|Е. Пугачев]] гаскәре алганда, агач бина яна. Янган бина урынында [[XVIII гасыр]]ның 70нче еллар ахырында архитектор, [[1783 ел|1783]]-[[1791 ел]]ларда [[Казан губернасы]]ның баш архитекторы булып торган [[Василий Кафтырев|В.И. Кафтырев]] (''?-[[1807 ел|1807]]'') тарафыннан ''соңгы барокко'' стилендә, кирпечтән, турыпочмаклы итеп махсус бина төзелә.<br/> [[1798 ел]]да гимназия Воскресенская урамындагы (''хәзер'' [[Кремль урамы (Казан)|Кремль урамы]]) губернатор йортына күчерелә. [[1805 ел]]да әлеге бинада [[Казан үнивирситите|Казан университеты]] да урнашкач, гимназия өчен махсус бина төзергә карар кылына. [[1807 ел]]да сәүдәгәр Х.Л. Молоствовның [[XVIII гасыр]] ахырында [[Казан губернасы]]ның [[1796 ел|1796]]-[[1804 ел]]ларда баш архитекторы булып торган архитектор [[Филипп Емельянов|Ф.Е. Емельянов]] (''[[1761 ел|1761]]/62-?'') проекты буенча төзелгән ике катлы таш йорты (''хәзерге [[Карл Маркс урамы (Казан)|Карл Маркс урамы]], 10'') сатып алына. [[XIX гасыр]]ның 20нче елларында [[Михаил Коринфский|М.П. Варенцов (Коринфский)]] (''[[1788 ел|1788]]-[[1851 ел|1851]]'') җитәкчелегендә архитекторлар В.А. Смирнов һәм [[1804 ел|1804]]-[[1809 ел]]арда Казан губернасының баш архитекторы булган [[Яков Шелковников|Я.М. Шелковников]] (''[[1774 ел|1774]]-[[1809 ел|1809]]'') бинаны үзгәртеп коралар. Бинаның фасады үзгәрешсез диярлек саклана, икенче каттагы киң почмак тәрәзәләре ике таррак тәрәзәгә алыштырыла. Төп керү юлы алты колонналы коринф портигы белән бизәлә, фронтон урынына портик өстенә зур балкон-терраса төзелә. Йортның урта өлешенә тагын бер кат өстәлә.<br/> [[1836 ел]]да гимназиядә булган [[Россия империясе|Россия императоры]] [[Николай I]] аңа Воздвиженская чиркәвен бирергә куша <ref>[http://www.иске-казан.рф/pamyatniki-arkhitektury/246-imperatorskaya-kazanskaya-pervaya-gimnaziya «Иске Казан» сайты]</ref>. == Инкыйлабтан соң == [[Файл:Здание 1-ой мужской гимназии (г. Казань, ул. К.Маркса) - 1.JPG|200px|thumb|right|[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|КАИның]] 1нче уку бинасы]] {{төп мәкалә|А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты}} [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң элекке Беренче гимназия бинасында яңа совет мәктәбе ачыла. [[1932 ел]]да [[Казан үнивирситите|Казан университеты]]ның аэродинамика бүлеге нигезендә оешкан [[Казан авиация институты]] урнаша. Яңа вузны оештыруга галим-механик [[Николай Четаев|Н.Г. Четаевның]] (''[[1902 ел|1902]]-[[1959 ел|1959]]'') хезмәте күп керә.<br/> [[1939 ел]]да архитекторлар [[Әхмәт Бикчәнтәев|Ә.Һ. Бикчәнтәев]] (''[[1911 ел|1911]]-[[1985 ел|1985]]'') һәм В.А. Дубровин проекты буенча бина зур үзгәртү кичерә: аңа ''неоклассицизм'' стилендә төзелгән янкормалар өстәлә. Бина диварында [[Николай Федосеев|Н.Е. Федосеев]], [[Николай Четаев|Н.Г. Четаев]], [[Иван Шишкин|И.И. Шишкин]] һ.б. хөрмәтенә истәлек такталары куелган. == Шәхесләр == === Директорлар === * [[1758 ел|1758]]-[[1761 ел|1761]] – {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Верёвкин||ru|Веревкин, Михаил Иванович}}, драматург, мәгърифәтче. * [[1761 ел|1761]]-[[1761 ел|1761]] – {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Кожин||ru|Кожин, Алексей Никитич}} * [[1761 ел|1761]]-[[1763 ел|1763]] – [[Даниил Савич]] * [[1764 ел|1764]]-[[1781 ел|1781]] – [[Юлий фон Каниц]] * ????-???? – ??? * [[1798 ел|1798]]-[[1804 ел|1804]] – А. Л. Лихачёв * [[1805 ел|1805]]-[[1819 ел|1819]] – [[Илья Яковкин]] * [[1819 ел|1819]]-[[1823 ел|1823]] – Алексей Сергеевич Пономарёв * [[1823 ел|1823]]-[[1824 ел|1824]] – [[Василий Баженов (1787)|Василий Баженов]] * [[1824 ел|1824]]-[[1825 ел|1825]] – {{тәрҗемә ителмәгән 5|Иван Лажечников||ru|Лажечников, Иван Иванович}}, тарихи романнар авторы. * ????-???? – ??? * [[1831 ел|1831]]-[[1856 ел|1856]] – [[Николай Галкин]] * [[1856 ел|1856]]-[[1860 ел|1860]] – [[Иван Сахаров]] * [[1861 ел|1861]]-[[1896 ел|1896]] – [[Генрих Крелленберг]] * ????-???? – ??? === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясе укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q4348842. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q4348842/p580:башлау,p108/Q4348842/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Даниил Савич]] | data-sort-value="1730" | 1730 | [[Сумы]] | ''[[:d:Q3496636|Киев-Могилән академиясе]]''<br/>''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1763" | 1763 |- | | | ''[[:d:Q4109311|Mikhail Veryovkin]]'' | data-sort-value="1732" | 1732 | [[Мәскәү губернасы|Мәскәү губерниясе]] | | [[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1795" | 1795-03-21<br/>1795-04-01 |- | 1769 | 1785 | [[Сәгыйть Хәлфин]] | data-sort-value="1732" | 1732 | [[Иске бистә (Казан)|Иске Бистә]] | | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]'' | | data-sort-value="1785" | 1785 |- | | | [[Иван Эрих]] | data-sort-value="1755" | 1755 | [[Эрфурт]] | | | | data-sort-value="1826" | 1826 |- | | | [[Лев Левицкий]] | data-sort-value="1772" | 1772 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | | [[фәлсәфәче]] | | data-sort-value="1807" | 1807-01-25 |- | 1799 | 1804 | [[Иван Запольский]] | data-sort-value="1773" | 1773 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | ''[[:d:Q4081706|Белгород руханилар семинариясе]]''<br/>''[[:d:Q3496636|Киев-Могилән академиясе]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1810" | 1810-12-20<br/>1811-01-01 |- | | | [[Нигъмәт Ибраһимов|Нигъмәт Ибраhимов]] | data-sort-value="1778" | 1778 | [[Казан]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | data-sort-value="1818" | 1818-04-17 |- | 1800 | 1829 | [[Ибраһим Хәлфин]] | data-sort-value="1778" | 1778-04-20 | [[Казан]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1829" | 1829-01-14 |- | | | [[Иван Делакроа]] | data-sort-value="1781" | 1781-08-26 | [[Вольск]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q56447380|local government officer]]'' | | data-sort-value="1852" | 1852-04-19 |- | | | [[Михаил Полиновский|Михаил Полиновски]] | data-sort-value="1785" | 1785 | [[Шуран (Татарстан)|Шуран]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | No/unknown value |- | 1823-08-24 | | [[Иван Грацинский]] | data-sort-value="1800" | 1800-01-02 | ''[[:d:Q23843506|Горетово]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q4402625|Рәзән руханилар семинариясе]]''<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | | [[:commons:Category:Ivan Florovich Gratsinsky|Ivan Florovich Gratsinsky]] | data-sort-value="1887" | 1887-05-06 |- | | | [[Иван Верниковский]] | data-sort-value="1800" | 1800-05-11 | ''[[:d:Q2043343|Мазыр павәте]]'' | ''[[:d:Q4111176|Вильна император университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[:commons:Category:Jan Wiernikowski|Jan Wiernikowski]] | data-sort-value="1864" | 1864<br/>1877 |- | | | [[Михаил Грацинский]] | data-sort-value="1800" | 1800 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | No/unknown value |- | | | [[Александр Попов (1808)|Александр Попов]] | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Волгоград]] | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q19829967|mongolist]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865 |- | | | [[Галсан Гомбоев]] | data-sort-value="1822" | 1822 | ''[[:d:Q497643|Байкал арты өлкәсе]]'' | | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-06-11 |- | | | [[Алкуин Шарбе]] | data-sort-value="1823" | 1823 | [[Грос-Зарау]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | data-sort-value="1873" | 1873 |- | | | [[Михаил Навроцкий]] | data-sort-value="1823" | 1823-11-11 | | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871-01-21 |- | | | [[Константин Голстунский]] | data-sort-value="1831" | 1831-06-14 | [[Васильсурск|Василсурски]] | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q1944500|монгол халыкларын өйрәнү]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-07-04 |- | | | [[Николай Нелидов]] | data-sort-value="1832" | 1832-12-16 | [[Иске Майна]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | data-sort-value="1888" | 1888-10-28 |- | | | [[Мемнон Петровский]] | data-sort-value="1833" | 1833-01-29<br/>1833-02-10 | [[Васильсурск|Василсурски]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1912" | 1912-04-13<br/>1912-04-26 |- | | | [[Николай Чернеевский|Николай Чернеевски]] | data-sort-value="1835" | 1835-05-10 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q15918735|Нократ ирләр гимназиясе]]'' | [[укытучы]]<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-04-19 |- | | | [[Порфирий Гвоздев]] | data-sort-value="1840" | 1840 | No/unknown value | ''[[:d:Q4348465|Пинзә руханилар симинариясе]]'' | [[укытучы]] | | data-sort-value="1901" | 1901-12-23 |- | 1877 | 1880 | [[Стефан Кузнецов]] | data-sort-value="1854" | 1854-07-30 | [[Пахотная]] | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | [[:commons:Category:Stefan Kuznetsov|Stefan Kuznetsov]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-13 |- | | | [[Платон Граве]] | data-sort-value="1867" | 1867-04-07 | [[Рязань]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[математик]] | | data-sort-value="1919" | 1919-11-18 |- | | | [[Василий Доманжо]] | data-sort-value="1881" | 1881-04-29 | [[Пенза губернасы]] | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-09 |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясен тәмамлаучылар}} Гимназиядә ил тарихында һәм мәдәниятендә зур урыннар алачак шәхесләр укып чыга. * [[1759 ел]]да беренче укырга керүчеләр арасында [[Гавриил Державин|Г.Р. Державин]] (''[[1743 ел|1743]]-[[1816 ел|1816]]'') була. * [[1801 ел|1801]]-[[1805 ел]]ларда булачак язучы [[Сергей Аксаков|С.Т. Аксаков]] (''[[1791 ел|1791]]-[[1839 ел|1839]]'') укый. Сыйныфташы [[Александр Панаев|А. Панаев]] белән берлектә гимназиядә кулъязма «Аркадские пастушки» әдәби журналы (''[[1804 ел|1804]]'') чыгаралар. * [[1802 ел|1802]]-[[1807 ел]]ларда булачак нәевклид геометриясенә нигез салучы [[Николай Лобачевский|Н.И. Лобачевский]] (''[[1792 ел|1792]]-[[1856 ел|1856]]'') укый. * [[1844 ел]]да гимназияне булачак атаклы химик [[Александр Бутлеров|А.М. Бутлеров]] (''[[1828 ел|1828]]-[[1886 ел|1886]]'') тәмамлый. * [[1843 ел|1843]]-[[1848 ел]]ларда гимназиядә булачак күренекле рәссам [[Иван Шишкин|И.И. Шишкин]] (''[[1832 ел|1832]]-[[1898 ел|1898]]'') укый. * [[XIX гасыр]] урталарыннан гимназия [[Казан университеты]] йогынтысында яшьләрнең инкыйлаб хәрәкәте учагына әверелә. [[1887 ел]] ахырында гимназиядән чыгарылган [[Николай Федосеев|Н.Е. Федосеев]] (''[[1869 ел|1869]]-[[1898 ел|1898]]'') [[Казан]]да беренче марксчылар түгәрәген оештыра, түгәрәк эшендә [[Кокушкино]] сөргененнән кайткан [[Владимир Ленин|В.И. Ульянов]] (''[[1870 ел|1870]]-[[1924 ел|1924]]'') та катнаша. * [[1887 ел|1887]]-[[1889 ел]]ларда гимназиядә [[Владимир Ленин|В.И. Ульяновның]] энесе [[Дмитрий Ульянов|Д.И. Ульянов]] (''[[1874 ел|1874]]-[[1943 ел|1943]]'') укый. * Гимназияне булачак академик, химик [[Александр Арбузов|А.Е. Арбузов]] (''[[1877 ел|1877]]-[[1968 ел|1968]]'') тәмамлый. * Гимназиядә булачак тел белгече, педагог [[Габдулла Ваһапов|Ә.Ә. Ваһапов]] (''[[1815 ел|1814]]-[[1876 ел|1876]]''), төрки телләр белгече, педагог [[Салихҗан Күкләшев|С.Б. Күкләшев]] (''[[181 ел|1811]]-[[1864 ел|1864]]''), астроном [[Иван Симонов|И.М. Симонов]] (''[[1794 ел|1794]]-[[1855 ел|1855]]'') һ.б. укый. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q4348842. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q4348842/p580:башлау,p69/Q4348842/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | [[Гавриил Державин]] | data-sort-value="1743" | 1743-07-03 | [[Сокуры|Сукыр]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gavrila Romanovich Derzhavin|Gavrila Romanovich Derzhavin]] | data-sort-value="1816" | 1816-07-08 |- | | | [[Василий Попов]] | data-sort-value="1745" | 1745-12-17<br/>1743-12-17 | [[Казан губернасы]] | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vasili Stepanovich Popov|Vasili Stepanovich Popov]] | data-sort-value="1822" | 1822-11-05<br/>1822-11-17 |- | | 1805 | [[Андрей Кайсаров]] | data-sort-value="1787" | 1787 | [[Александровка (Комсомол районы)|Александровка]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1854" | 1854-07-16 |- | | | [[Дмитрий Княжевич]] | data-sort-value="1788" | 1788-04-25 | [[Санкт-Петербург]] | | | [[:commons:Category:Dmitry Maksimovich Knyazhevich|Dmitry Maksimovich Knyazhevich]] | data-sort-value="1844" | 1844-10-01 |- | | | [[Александр Панаев]] | data-sort-value="1788" | 1788 | No/unknown value | | | | data-sort-value="1868" | 1868 |- | | | [[Пётр Кондырев]] | data-sort-value="1789" | 1789 | No/unknown value | [[галим]]<br/>[[шагыйрь]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | No/unknown value<br/>1823-03-24 |- | | | [[Владимир Панаев]] | data-sort-value="1792" | 1792-11-06 | [[Тәтеш]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1859" | 1859-11-20 |- | | | [[Михаил Рыбушкин]] | data-sort-value="1792" | 1792 | [[Сембер]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1849" | 1849-03-20 |- | | | [[Николай Алёхин]] | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Казан губернасы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1819" | 1819-02-04 |- | | | [[Александр Лентовский]] | data-sort-value="1798" | 1798 | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1867" | 1867 |- | | | [[Дмитрий Протопопов (медик)|Дмитрий Протопопов]] | data-sort-value="1799" | 1799 | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1857" | 1857-02-21 |- | | | [[Николай Юферов]] | data-sort-value="1800" | 1800 | No/unknown value | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1864" | 1864-01-18 |- | | | [[Александр Попов (1808)|Александр Попов]] | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q19829967|mongolist]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1865" | 1865 |- | | | ''[[:d:Q15080909|Алексей Покровский]]'' | data-sort-value="1808" | 1808 | | [[укытучы]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | No/unknown value |- | | | [[Салихҗан Күкләшев]] | data-sort-value="1811" | 1811-03-01 | [[Ырынбур]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1863" | 1863<br/>1864<br/>1878 |- | | | [[Алексей Тимофеев]] | data-sort-value="1812" | 1812-03-27 | [[Кормыш (Татарстан)|Кормыш]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1883" | 1883-07-13 |- | | 1830s | [[Шаһиәхмәт Алкин]] | data-sort-value="1812" | 1812 | [[Казан]] | | [[Мөселман балалар приюты|Мөселман балалар ятимханәсе]] | | data-sort-value="1879" | 1879 |- | | 1835 | [[Габдүш Ваһапов]] | data-sort-value="1814" | 1814 | [[Казан]] | | | | data-sort-value="1873" | 1873 |- | | | [[Николай Второв]] | data-sort-value="1818" | 1818-09-21 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Ivanovich Vtorov|Nikolay Ivanovich Vtorov]] | data-sort-value="1865" | 1865-12-13 |- | | | [[Иван Холмогоров]] | data-sort-value="1819" | 1819-08-01 | No/unknown value | [[укытучы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | | data-sort-value="1891" | 1891-11-04 |- | | | [[Михаил Ляпунов]] | data-sort-value="1820" | 1820-10-12 | ''[[:d:Q19815129|Плетниха]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1868" | 1868-12-02 |- | | | [[Доржи Банзаров]] | data-sort-value="1822" | 1822 | ''[[:d:Q4164142|Додо-Ичөтуй]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Dordji Banzarov|Dordji Banzarov]] | data-sort-value="1855" | 1855<br/>1855-03 |- | | | [[Михаил Навроцкий]] | data-sort-value="1823" | 1823-11-11 | | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1871" | 1871-01-21 |- | | | [[Михаил Имшенецкий]] | data-sort-value="1828" | 1828 | [[Ижау]] | | ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | No/unknown value |- | 1843 | 1849 | [[Иван Шишкин]] | data-sort-value="1831" | 1831-01-13 | [[Алабуга]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q11569986|гравюра рәссамы]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | [[:commons:Category:Ivan Shishkin|Ivan Shishkin]] | data-sort-value="1898" | 1898-03-08 |- | | 1849 | [[Константин Голстунский]] | data-sort-value="1831" | 1831-06-14 | [[Васильсурск|Василсурски]] | ''[[:d:Q1944500|монгол халыкларын өйрәнү]]'' | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-07-04 |- | | | [[Мөхәммәт-Хәнәфия Батыршин]] | data-sort-value="1833" | 1833-06-27 | [[Стәрлебаш районы]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1912" | 1912-11-05 |- | | | [[Николай Манасеин]] | data-sort-value="1834" | 1834-11-19 | [[Казан губернасы]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Manasein|Nikolay Manasein]] | data-sort-value="1895" | 1895-09-16 |- | | | [[Госман Саинов]] | data-sort-value="1835" | 1835-10-02 | No/unknown value | | [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе|Ырынбур татар укытучылар мәктәбе]] | | No/unknown value |- | | | [[Пётр Пашино]] | data-sort-value="1836" | 1836<br/>1838 | [[Эрбет (шәһәр)|Эрбет]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-09-03 |- | | | [[Александр Овсянников (1842)|Александр Овсянников]] | data-sort-value="1842" | 1842 | [[Шуран (Татарстан)|Шуран]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | | | data-sort-value="1899" | 1899 |- | | | [[Äbüsöğüd Äxtäm]] | data-sort-value="1843" | 1843-10-07 | | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Akhtyamov Abussugud|Akhtyamov Abussugud]] | data-sort-value="1920" | 1920 |- | | | [[Дмитрий Клеменц]] | data-sort-value="1847" | 1847-12-14<br/>1848-12-15 | ''[[:d:Q19638926|Горяиновка]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | [[:commons:Category:Dmitri Alexandrowitsch Klementz|Dmitri Alexandrowitsch Klementz]] | data-sort-value="1914" | 1914-01-08 |- | | | [[Александр Догел]] | data-sort-value="1852" | 1852-01-27 | ''[[:d:Q1719466|Паневеҗис]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]'' | ''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Dogiel|Alexander Dogiel]] | data-sort-value="1922" | 1922-11-19 |- | | 1873 | [[Стефан Кузнецов]] | data-sort-value="1854" | 1854-07-30 | [[Пахотная]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304039|Мәскәү археология институты]]'' | [[:commons:Category:Stefan Kuznetsov|Stefan Kuznetsov]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-13 |- | | | [[Фёдор Батюшков]] | data-sort-value="1857" | 1857-08-26<br/>1857-09-05<br/>1857-09-17 | ''[[:d:Q4219807|Kesma]]'' | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | [[:commons:Category:Fedor Batushkov|Fedor Batushkov]] | data-sort-value="1920" | 1920-03-18<br/>1920-03-19<br/>1920-03-17 |- | 1868 | 1876 | [[Василий Богородицкий]] | data-sort-value="1857" | 1857-04-07<br/>1857-04-19 | [[Йошкар-Ола]] | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1941" | 1941-12-23 |- | | | [[Сергей Дунаев (1858)|Сергей Дунаев]] | data-sort-value="1858" | 1858-09-24 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | No/unknown value |- | | | [[Михаил Догел]] | data-sort-value="1865" | 1865-09-11 | [[Һайделберг]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1936" | 1936-08-25 |- | | | [[Сәетгәрәй Алкин]] | data-sort-value="1867" | 1867-07-13 | [[Алкин (Мамадыш районы)|Алкин]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Said-Girey Alkin|Said-Girey Alkin]] | data-sort-value="1919" | 1919 |- | | | [[Евгений Болотов]] | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Казан]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-13 |- | | | [[Дмитрий Теренин]] | data-sort-value="1873" | 1873-09-27 | No/unknown value | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | No/unknown value |- | | 1892 | [[Виктор Боголюбов]] | data-sort-value="1874" | 1874-04-07 | [[Казан]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1935" | 1935-03-07 |- | | | [[Дмитрий Марко]] | data-sort-value="1878" | 1878-08-14 | [[Казан]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[:commons:Category:Dmitriy Marko|Dmitriy Marko]] | data-sort-value="1963" | 1963 |- | | | [[Василий Доманжо]] | data-sort-value="1881" | 1881-04-29 | [[Пенза губернасы]] | [[галим]] | Беренче Казан ирләр гимназиясе<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-09 |- | | | [[Александр Сливко]] | data-sort-value="1884" | 1884-08-04 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | | | | data-sort-value="1972" | 1972-12-22 |- | | | [[Борис Денике]] | data-sort-value="1885" | 1885-01-15 | [[Казан]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1941" | 1941-10-14<br/>1941-10-13 |- | | | [[Владимир Казин]] | data-sort-value="1885" | 1885-12-26 | [[Казан]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1916" | 20th century |- | | | ''[[:d:Q111133515|Михаил Корбут]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-08-16 | [[Казан]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="1937" | 1937-08-01 |- | | | [[Нектарий (Григорьев)|Нектарий]] | data-sort-value="1902" | 1902-05-26 | [[Күкләү|Хахлау]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969-03-09 |- | | | [[Владимир Белокуров]] | data-sort-value="1904" | 1904-06-25 | [[Түбән Ослан]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]<br/>''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Belokurov|Vladimir Belokurov]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-28 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Казань в памятниках истории и культуры. К.: ТКН, 1982. # ''[[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]], [[Рамил Хәйретдинов|Рамиль Хайрутдинов]]''. Республика Татарстан: Памятники истории и культуры татарского народа (''конец XVIII – начало XIX веков''). К.: Фест, 1995. ISBN 5-900866-01-7 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://dlib.rsl.ru/viewer/01003556658#?page=3 Казанская гимназия накануне основания Казанского университета (1804-1805)] * [http://kazanmatematiki.narod.ru/lobacevskiy/nastavniki.html Казанская гимназия и Наставники Н.И. Лобачевского] * [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?p=67818513 Как мужская гимназия превратилась в КАИ] * [http://history-kazan.ru/kazan-vchera-segodnya-zavtra/peshkom-v-istoriyu/ekskursionnymi-marshrutami/5918-886 Первая гимназия в провинции. history-kazan.ru сайты] == Моны да карагыз == * [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] {{Инкыйлабкача Казанда югары, урта һәм махсус уку йортлары}} [[Төркем:Әлифба буенча мәктәпләр]] [[Төркем:1758 елда барлыкка килгәннәр]] [[Төркем:1917 елда ябылган уку йортлары]] [[Төркем:Беренче Казан ирләр гимназиясе]] [[Төркем:Казан мәктәпләре]] kej22m5z7m41u8aljuzlo17mo8xsbem 0 191170 6099763 5552003 2026-11-08T09:22:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099763 wikitext text/x-wiki {{Оешма |исем = И.Н. Харитонов матбагасы |альтернатив исем = Лито-Типография И.Н. Харитонова |background_color= |логотип = |логотип зурлыгы = |рәсем асты язуы = |харита1 = |харита зурлыгы1 = |легенда1 = |харита2 = |харита зурлыгы2 = |легенда2 = |бергәлек = |үзәкнең төре = |үзәк = |төре = басмаханә |телләр = [[рус теле|рус]], [[татар теле|татар]] |җитәкче вазифасы1 = нәшир |җитәкче исеме1 = [[Иван Харитонов (1859)|И.Н. Харитонов]] |җитәкче вазифасы2 = |җитәкче исеме2 = <!-- ... --> |җитәкче вазифасы6 = |җитәкче исеме6 = |нигезләүче1 = |нигезләү сәбәпләре1 = |нигезләү көне1 = [[1896 ел]]ның [[13 февраль|13 феврале]] |нигезләүче2 = |нигезләү сәбәпләре2 = |нигезләү көне2 = <!-- ... --> |нигезләүче6 = |нигезләү сәбәпләре6 = |нигезләү көне6 = |ябу сәбәпләре = «Өмет» басмаханәсе белән берләшү |ябу көне = [[1916 ел]] |сайт = |искәрмә1 = |искәрмә2 = <!-- ... --> |искәрмә5 = }} '''Харитонов матбагасы''' ({{lang-ru|Лито-Типография И.Н. Харитонова}}) – [[Казан]]да [[1896 ел]]ның [[13 февраль|13 феврале]]ндә [[Иван Харитонов (1859)|Иван Николай улы Харитонов]] (''[[1859 ел|1859]]-[[1927 ел|1927]]'') тарафыннан ачылган шәхси басмаханә. Матбага [[татар]] китапларын нәшер итүгә зур өлеш кертә. [[1916 ел]]да «Өмет» басмаханәсе белән берләшә. [[Файл:Здание типографии Харитонова (г. Казань, ул. Миславского, 4) - 1.JPG|200px|thumb|right|Харитонов матбагасы. ''Хәзерге күренеш'']] == Тарих == {{External media |рәсем1=[http://wikimapia.org/19567884/ru/%D0%A3%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8 Харитонов басмаханәсе. Хәзерге күренеш]}} [[Иван Харитонов (1859)|Иван Николай улы Харитонов]] (''[[1859 ел|1859]]-[[1927 ел|1927]]'') [[Казан университеты басмаханәсе]]ндә балачактан (''[[1869 ел|1869]]-[[1881 ел|1881]]'') {{comment|хәреф җыючы|русча: наборщик}} һөнәренә өйрәнә, [[1881 ел|1881]]-[[1888 ел]]ларда [[Казан губернасы|Казан губерна]] идарәсе басмаханәсендә өлкән хәреф җыючы булып эшли, Г.М. Вечеславның шәхси басмаханәсе идарәчесе була. [[Мәскәү]], [[Петербург]], [[Берлин]], [[Вена шәһәре|Вена]], [[Дрезден]], [[Лейпциг]] басмаханәләрендә укып, тәҗрибә туплый. [[1896 ел]]ның [[13 февраль|13 феврале]]ндә Воскресенская (Ленин, ''хәзерге'' [[Кремль урамы (Казан)|Кремль]]) урамындагы Александр (Александрова) ([[1890 ел]]дан Шәһәр) пасссажы бинасының өченче катында үзенең басмаханәсен ача<ref>[http://nik-rech.narod.ru/album_kazan_dostoprim/alexander_passage/index.htm Н.Ф. Решетников сайты]</ref>. Аны заманның алдынгы техникасы белән җиһазлый, табыш китерә торган итә. [[1902 ел]]дан матбагада [[татар]] китаплары да басыла башлый. Татар китапларын бастыру тарихында беренче буларак, китапларда иллюстрацияләр куллану кертә. Татар китапларын бастыруда әйдәүче булган бертуган [[Кәримовлар]]га лаеклы көндәшкә әйләнә. Харитонов матбагасында [[1902 ел|1902]]-[[1916 ел]]ларда '''3 300 126''' тираж белән 666 татар китабы дөнья күрә<ref>[http://www.ng.ru/science/2014-10-08/15_latin.html ''[[Йолдыз Хәлиуллин|Ю.Н. Халиуллин]].'' Наследники восточной латыни. «Независимая газета». 08.10.2014]</ref>. Болар — әдәби китаплар, уку-укыту әсбаплары, дәреслекләр, сүзлекләр, төрле календарьлар, рус классикасыннан тәрҗемәләр. Биредә [[Галиәсгар Камал]]ның барлык диярлек әсәрләре, [[Габдулла Тукай]], [[Мәҗит Гафури]], [[Нәҗип Думави]]ларның шигырь җыентыклары, [[Фатих Әмирхан]], [[Гали Рәхим]] (''Мөхәммәтгали Мөхәммәтшакир улы Габдерәхимов, [[1892 ел|1892]]-[[1943 ел|1943]]'')<ref>Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997, 198нче бит.</ref>, [[Фатих Сәйфи-Казанлы]]ның повесть–хикәяләре, [[Ризаэтдин Фәхретдин]]нең хезмәтләре һ.б. нәшер ителгән. Басмаханәдә [[Йолдыз (газета)|«Йолдыз»]], [[Кояш (газета)|«Кояш»]], [[Азат халык (газета)|«Азат халык»]] һ.б. татар газеталары, [[Ялт-Йолт (журнал)|«Ялт-Йолт»]], [[Аң (журнал)|«Аң»]] һ.б. татар журналлары басыла. Татарларны басмаханәдә нәшер ителгән басмаларның рәсемнәр белән бизәлеп чыгуы, югары сыйфатлы булуы җәлеп итә. [[1900 ел]]да шәхси {{comment|хәреф кою җитештерүе|русча: словолитня}} ачкач, [[татар]] (''[[гарәп теле|гарәп]]'') шрифтларын да камилләштерә. Бу эштә аңа сәләтле каллиграф та булган дусты драматург [[Галиәсгар Камал]] һәм татар китабын басу остасы гравёр Ибраһим Ибнеямин улы Юзиев (''[[1869 ел|1869]]-[[1912 ел|1912]]'') ярдәм итә. Әлеге шрифтлар [[Казан]]ның һ.б. шәһәрләрнең бик күп басмаханәләрендә кулланыла. [[1913 ел]]да әлеге яңа шрифтларны [[Стамбул]]га соратып алдырулары да мәгълүм. [[1909 ел]]да типография Казан тыкрыгы (''хәзерге'' [[Миславский урамы (Казан)|Миславский]] урамы) 4нче йорт адресы буенча урнашкан иркен бинага (''өч катлы А.А. Кремлев йорты'') күченә. Харитонов басмаханәсендә басылып чыккан китаплар күп мәртәбә медальләр белән бүләкләнә, [[1909 ел]]гы халыкара күргәзмәдә (''[[Казан]]'') югары бүләккә — алтын медальгә лаек була<ref>[http://www.ng.ru/science/2014-10-08/15_latin.html ''Ю.Н. Халиуллин.'' Наследники восточной латыни. «Независимая газета». 08.10.2014]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/1999_3_4/07/07_2/ |title=''А. Дубин, Л. Кузнецова.'' Казан халыкара күргәзмәсенең 90 еллыгына. «Гасырлар авазы», 1999, № 3-4 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722172422/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/1999_3_4/07/07_2/ |archivedate=2019-07-22 |accessdate=2017-08-05}}</ref>. [[1916 ел]]да Харитонов басмаханәсен «Өмет» басмаханәсе хуҗасы В. Әхмәтов сатып алып, үзенә куша. [[Файл:И.Н.Харитонов_1.jpg|180px|thumb|right|Истәлек тактасы. ''Казан, [[Миславский урамы (Казан)|Миславский]] ур., 4'']] == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # Казань в памятниках истории и культуры. К.:ТКН, 1982. # ''Радик Салихов, [[Рамил Хәйретдинов|Рамиль Хайрутдинов.]]'' Республика Татарстан: Памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII – начало XIX веков). К.: Фест, 1995. ISBN 5-900866-01-7 # Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997. # Купечество Казани. Дела и люди. Казань, 1998. # Татар китабы. Татарская книга (''төзүчеләр'' Рәүф Мәрдәнов, Ирек Һадиев). К.: ТКН, 2013. == Сылтамалар == * [http://www.tatworld.ru/article.shtml?article=151 ''Азат Ахунов.'' Мәгърифәтчеләр. «Татар дөньясы» (газета), 2003 ел, № 12.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} * [http://kazan24.ru/projects/progulki-po-kazani/kak-aleksandrovskij-passazh-ne-stal-gorodskim-no-poteryal-128-kg-rytsarstva Иван Харитонов: жизнь для книги. Портал Казань24, 14.07.2017]{{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казан ширкәтләре]] [[Төркем:Россия империясе басмаханәләре]] 4mm7esdfou5mombl3gioe0ekrdihuvr 0 191427 6099780 3130146 2026-11-08T10:07:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099780 wikitext text/x-wiki {{ Журнал | исем = Хокук вә хәят | оригиналь исем = | рәсем = | имза = | төр = фәнни–икътисади, хокукый | формат = | нигезләнде = [[1912 ел]], [[декабрь]] | публикацияләр туктату = [[1914 ел]], [[февраль]] | бәя = | гамәлгә куючы = [[Шәехгаттар Иманаев]] | нәшер итүче = | мөхәрир = | баш мөхәрир = Шәехгаттар Иманаев | штат = | сәяси = | тел = [[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]] | тираж = | төп офис = [[Казан]], Тихвин ([[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Тукай]]) урамы, 77 | ISSN = | веб-сайт = | язылу индексы = }} {{портал|Татар матбугаты}} '''«Хокук вә хәят»''' (''Хокук һәм тормыш'') — [[Казан]]да [[1913 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1914 ел]]ның [[февраль|февраленә]] кадәр [[татар теле]]ндә чыгып килгән айлык фәнни–икътисади, хокукый, дини-фәлсәфи, әдәби- җтимагый журнал. Казанның [[Кәримовлар]] матбагасында басылган. Кайбер мәкаләләр, шәһадәтнамә шарты буенча, [[рус теле]]ндә бирелгән. Максаты: [[татарлар]] арасында хокукый белем тарату, үз хокукларын белсен һәм куллансын өчен, фәннәрне һәм телне (''[[рус теле]]н'') өйрәнүгә этәргеч бирү. == Тарих == [[1912 ел]]ның [[19 декабрь|19 декабрендә]] [[Шәехгаттар Иманаев]]ка «Хокук вә хәят» журналын нәшер итү турында шәһадәтнамә бирелә<ref>[http://kazved.ru/article/20009.aspx ''Евгения Малыгина.'' Журналу «Право и жизнь» – 95 лет. «[[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]]», 27.05.2008]</ref>.[[Файл:Ш.Х.Иманаев.jpg|160px|thumb|right|Журнал нәшире [[Шәехгаттар Иманаев|Ш.Х. Иманаев]] (''[[1875 ел|1875]]-[[1939 ел|1939]]'')]] <blockquote> 1912 елның 19 декабрендә Шәехгаттар Иманаевка «Хокук вә хәят» журналын нәшер итү турында бирелгән '''шәһадәтнамә''', Казан. Бирелә ошбу шәһадәтнамә Вакытлы матбугат турында канунның 17нче маддәсе нигезендә (Кануннар җыелмасы, т. XIV, цензура һәм матбага турында уставның 114нче маддәсенә өстәмә...) коллегия асессоры, Казан суд пулаты округының {{comment|ант иткән ышанычлысы|присяжный поверенный}}, Казанның Екатерина урамы, 71нче йортта (Җ.С. Сәгъдиев йорты) яшәүче Шәехгаттар Хәсән улы Иманаевка шул хакта, ягъни ул, үзе язган гаризасы нигезендә, җаваплы мөхәррир сыйфатында үз шәхси җаваплылыгына алып, Казанда рус һәм татар телләрендә «Хокук вә хәят» исеме астында атнага бердән алып биш санга кадәр юридик журнал чыгарырга ниятли; еллык абунәчеләргә гамәлдәге кануннарның маддәләрен татарчага тәрҗемә итеп урнаштырылачак бушлай кушымта да карала. Журнал Кәримовлар матбагасында басылачак. Казан губернаторы ярдәмчесе (имза)<ref>ТР милли архивы, Ф.420, оп.1., д.212</ref> </blockquote> [[1913 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1914 ел]]ның [[февраль|февраленә]] кадәр чыга. Баштарак ике атнага бер сан әзерләнә. Журнал [[татар теле]]ндә чыгучы башка басмалардан (''[[1905 ел|1905]]-[[1917 ел]]ларда Казанда татар телендә якынча 18 газета һәм 11 журнал чыга'')<ref>Амирханов Р.У. Проблемы развития русской культуры в татарской периодической печати (1905-1917). Казань, 1997.</ref> теле (''[[гарәп]] шрифты белән татарча басылган мәкаләләр арасына кириллицада русча басылган мәкаләләр дә урнаштырыла''), тематикасы һәм сыйфаты белән нык аерыла. Яхшы ак кәгазьдә, иллюстрацияләр белән чыгучы журналның махсус юридик программасы белән бергә, [[җәдитчелек]]кә нигезләнгән мәдәни-агарту программасы була. Журналда хокукның гражданнар хокукына һәм уголовныйга бүленүе, халыкның гражданнар хокукларына ия булуы турында, {{comment|вулыс|волость}} судлары һәм мировой судлар турында, мираска хокук турында (''[[1912 ел]]да чыккан мираска хокук турында яңа канунны аңлатып''), [[амнистия]]ләр һ.б. турында мәкаләләр урнаштырыла. [[Никах]] һәм [[талак]] турында, мирасны бүлешү, мирастан баш тарту, вафат булган шәхеснең бурычларын түләү турында да күп языла. Ширкәтләр төзегәндә килеп чыгучы авырлыклар турында аңлатыла. Дәүләт банкы, кредит бирүче вак оешмалар турында мәгълүмат урнаштырыла. Хатын-кызлар һәм [[бала]]лар хокуклары (мәсәлән, балаларның азык-төлеккә хокукы, ата-анасы аерым яшәгән баланың хокукы һ.б. турында) аңлатыла. {{цитата|автор=Г.Ф. Шершеневич, ''Казан университеты хокук белгече''|Рус хокукы бар вакытта татарларга шәригать хокукларыннан файдалануга ирек бирү дәүләт эчендә дәүләт төзүгә тиң булыр иде}} {{цитата|автор=[[Николай Катанов]], профессор, көнчыгыш телләре белгече|Журнал, күпчелек халыкка бөтенләй аңлашылмый яки аз аңлашыла торган, гарәп-фарсы сүзләре һәм гыйбарәләре белән тулган иске татар телендә түгел, ә халыкның үз теленә якын булган, шуңа күрә халыкка аңлашыла торан телдә язылган}} == Рубрикалар == {{col-begin}} {{col-3}} * Хөкүмәт эшчәнлеге һәм карарлары * Хокук мәсьәләләре буенча албитләр * Суд хроникасы * Библиография бүлеге * Халыкның хокукый хәлен яхшыртуга ярдәм итүче җәмәгать эшлеклеләренең тәрҗемәи хәле һәм фотосурәтләре * Ачык суд утырышлары белешмәсе * Суд телеграммалары һәм хатлары * Суд медицинасы {{col-3}} * Хокук өлкәсенә багышланган мәкаләләргә тәнкыйть, фельетоннар, рус һәм чит ил хокук җәмгыятьләре турында хисап * Административ юстиция * Гамәлдәге кануннар буенча абунәчеләрнең сорауларына җаваплар * Татар халкы хокукларына кагылышлы канун маддәләре тәрҗемәсе * Картина, карикатура һәм фотолар * Сатира һәм юмор бүлеге {{col-3}} * Җирле хроника һәм фабрика—завод хәбәрләре * Төбәк һәм өяз яңалыклары * Мәгариф (''хатын-кызлар мәгарифе, мөселман мөгаллимнәре'') бүлеге * Әдәбият, театр, музыка яңалыклары, яңа чыккан китапларга тәнкыйть * Чит ил яңалыклары * Белдерүләр бүлеге<ref>[http://pravo-tatarstan.ru/journals/9.pdf ''Айгуль Зиганшина.'' Все новое – хорошо забытое старое. «Право и жизнь в Татарстане» (журнал), 2012, № 5-6 (сентябрь-ноябрь)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118092110/http://pravo-tatarstan.ru/journals/9.pdf |date=2016-01-18 }}{{ref-ru}}</ref>. {{col-end}} == Бина == Басманың {{comment|мөхәрририяте|редакция}} 2нче [[гильдия]] сәүдәгәре Җамалетдин Сәгъдетдин улы Сәгъдиев (''[[1857 ел]]ның [[24 гыйнвар]]ы, [[Казан губернасы]], [[Тәтеш өязе]] (хәзерге [[Апас районы]]) [[Иске Йомралы]] - [[1912 ел]]ның [[25 апрель|25 апреле]], [[Казан]]'') [[1896 ел]]да төзеткән ике катлы кирпеч бинада (Тихвин (''хәзерге'' [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Тукай]]) урамы, 77) урнаша. == Мөхәрририят == {{Төп мәкалә|Шәехгаттар Иманаев}} Басманың рәсми нәшер итүчесе һәм мөхәррире — [[Казан үнивирситите|Казан университеты]]нда укып, хокук белгече дипломы алган, университетның хокук җәмгыяте әгъзасы, Казан суд пулаты округының {{comment|ант иткән ышанычлысы|присяжный поверенный}} [[Шәехгаттар Иманаев|Шәехгаттар Хәсән улы Иманаев]] (''[[1875 ел|1875]]-[[1939 ел|1939]]''). Ул «Нәшир», «Имам», «Мөселман» псевдонимнары белән журналда лингвистика (''татар теле грамматикасы'') һәм хокук (''бигрәк тә, мөселман хокукы'') өлкәсенә караган мәкаләрен бастыра. Басманың сәркатибе булып эшләүче [[Шәһит Әхмәдиев]] (''[[1888 ел|1888]]-[[1943 ел|1943]]'') биредә әдәби иҗат һәм журналистика өлкәсендәге тәүге адымнарын атлый: әдәби әсәрләргә, спектакльләргә рецензияләр, публицистик мәкаләләр, төрле хәбәрләр белән беррәттән үзенең хикәя һәм нәсерләрен дә («Мөгаллим» (''[[1913 ел|1913]]''), «Шагыйрь моңая» (''[[1913 ел|1913]]''), «Татар кызына» (''[[1914 ел|1914]]'') һ.б.) бастыра. == Кызыклы факт == {{External media |рәсем1=[http://minjust.tatarstan.ru/rus/file/pub/pub_16330.pdf Журналның төрле елларда чыккан саннары тышлыгы].}} [[1998 ел]]ның [[сентябрь|сентябрендә]] [[Казан]]да [[Татарстан]] хөкүмәте карары белән нәкъ шул исемдә журнал чыга башлый (хәзерге исеме — «Татарстанда хокук һәм тормыш» («Право и жизнь в Татарстане»). Гамәлгә куючысы — [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы|ТР юстиция министрлыгы]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo-tatarstan.ru/ |title=«Татарстанда хокук вә хәят» («Право и жизнь в Татарстане») журналының рәсми сайты |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730122400/http://pravo-tatarstan.ru/ |archivedate=2017-07-30 |accessdate=2017-08-12}}</ref>. Яңадан чыга башлаган журналда мәкаләләрнең абсолют күпчелеге [[рус теле]]ндә басыла. == Чыганаклар == # [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь]. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # ''Хакимова А.Ш.'' Появление татарской периодической печати в Казани. ''Китапта:'' Из истории местной периодической печати. Сборник научных работ государственного музея ТАССР. Вып. 1. К.: [[ТКН]], 1960. # ''Радик Салихов, [[Рамил Хәйретдинов|Рамиль Хайрутдинов]]''. Республика Татарстан: Памятники истории и культуры татарского народа (конец XVIII – начало XIX веков). К.: Фест, 1995. ISBN 5-900866-01-7 # ''Мидхат Курманов''. Бесценная летопись республики. «Право и жизнь» (журнал), 2008, № 3/50 (''май''). == Сылтамалар == * [http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/numbers/2002_1_2/04/04_6/ Шәехгаттар Иманаев (1875-1937). «Гасырлар авазы», 2002, № 1-2.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20250702104058/https://docviewer.yandex.ru/view/0/?*=fyFXGwCsaSWftbuEkz%2BC1iWnEdx7InVybCI6Imh0dHA6Ly9taW5qdXN0LnRhdGFyc3Rhbi5ydS9ydXMvZmlsZS9wdWIvcHViXzE2MzMwLnBkZiIsInRpdGxlIjoicHViXzE2MzMwLnBkZiIsInVpZCI6IjAiLCJ5dSI6Ijg1OTQ1NjE5NjE0NDk3NTYwMTEiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidHMiOjE1MDI1MzI1NTEzMTh9&lang=ru ''Мидхәт Курманов.'' Җөмһүриятебеэнең бибәһа елъязмасы] {{ref-ru}}. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Татарча журналлар]] [[Төркем:XX гасыр башы татар матбугаты]] rls1sw2ggji22boo9j7ydv96bpfp9cf 0 191813 6099786 4451387 2026-11-08T10:23:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099786 wikitext text/x-wiki {{Урам|Казан |шәһәр = [[Казан]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |исем = Михаил Худяков урамы}} '''Худяков урамы''', Михаил Худяков урамы ({{lang-ru|улица Худякова, улица Михаила Худякова}}) — [[Казанның Вахитов районы]]ндагы (''[[Тихвин бистәсе]], [[Иске Татар бистәсе]]'') кечкенә урам (''тыкрык''). [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]] белән киселештә башлана. [[Мәскәү урамы (Казан)|Мәскәү]] урамы белән киселештә тәмамлана. Почта индексы 420021. Тарихчы [[Михаил Худяков]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1936 ел|1936]]'') исемен йөртә. == Тарих == Элекке исемнәре — Тихвин коймасы, Тукай тыкрыгы. [[2005 ел]]да [[Казан]] шәһәре администрациясе башлыгы карары<ref>Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары № 1673 16.07.2005</ref> белән Тукай тыкрыгының [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Тукай]] урамыннан башланган (''келәт, койма, җимерекләрдән торган'')<ref>[http://www.turantoday.com/2011/01/blog-post_24.html ''Зиннур Закиров''. Улицы Казани: не все вам покажут, не все расскажут. turantoday.com, 24.01.2011]</ref> өлешенә, [[Казан ханлыгы]] тарихын язган, сәяси золымга эләккән тарихчы [[Михаил Худяков]] (''[[1894 ел|1894]]-[[1936 ел|1936]]'') истәлегенә аның исеме бирелгән. == Игътибарга лаек объектлар == {{External media |рәсем1=[http://www.vsedomarossii.ru/photos/area_16/city_1066/street_3399/003_1.jpg 3нче йорт фотосы]. }} * 3нче йорт — офис * 4нче йорт — [[Казан Тихвин чиркәве|Тихвин православие чиркәве]]<ref>{{Citation |title=Тихвин чиркәве Татартан митрополиясе сайтында |url=http://www.kazan-mitropolia.ru/temples/kazan/tihvinskajazercov/ |access-date=2017-08-27 |archive-date=2015-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150604124848/http://www.kazan-mitropolia.ru/temples/kazan/tihvinskajazercov/ |dead-url=yes }}</ref> * 15нче йорт — апарт-отель (''кунакханә'') == Галерея == <gallery perrow="3" widths="200" heights="150" caption="Михаил Худяков урамы"> Файл:Kazan Tikhvinskaya Church 08-2016.jpg|[[Казан Тихвин чиркәве|Тихвин православие чиркәве]] Файл:М.Худяков_урамы,_15.gif|15нче йорт — апарт-отель (''кунакханә''). ''<small>Фото: veleskazan.ru</small>'' Файл:Kryashen Cultural Center Kazan.jpg| </gallery> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20160422113259/http://www.kznportal.ru/o_gorode/nazvaniya_ulits/h/id5294/ Улица Михаила Худякова. kznportal.ru, 18.10.2011] * [http://index.kodifikant.ru/ru/16000001000146100 Почтовый индекс улицы Худякова] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Казанның тарихи урамнары}} [[Төркем:Казанның Вахит районы урамнары]] bdwg27jjyl058kkw3c7ah1ywuvpefqm 0 192410 6099703 4419465 2026-11-08T06:38:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099703 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Флүр Баһаутдинов |Оригинал телендә = |Фото = Ф.Н.Баһаутдинов.jpg |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Флүр Нуретдин улы Баһаутдинов |Псевдонимнар = |Туу датасы =10.01.1958 |Туу урыны = [[ТАССР]], {{туу урыны|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Иске Вәрәш]] |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Милләт =[[татар]] |Ватандашлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Эшчәнлек төре = юрист, {{comment|казый|судья}}, язучы |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]], [[рус теле|рус]] |Дебют = |Премияләр = [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе|Р. Төхфәтуллин премиясе]] (''[[1995 ел|1995]]'')<br/>ТР фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе (''[[2010 ел|2010]]'') |Бүләкләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} |Имза = |Сайт = |Башка мәгълүмат = }} {{Фш|Баһаветдинов}} '''Флүр Баһаутдинов''', Флүр Нуретдин улы Баһаутдинов (''[[1958 ел]]ның [[10 гыйнвар]]ы, [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Иске Вәрәш]]'') — хокук белгече, [[2004 ел|2004]]-[[2014 ел]]ларда Татарстан Республикасы Конституцион суды судьясы (''[[2014 ел]]дан отставкада''), ТР прокуроры ярдәмчесе (''[[2014 ел]]дан''), 1нче класслы судья (''[[2013 ел|2013]]''), юридик фәннәр докторы (''[[2005 ел|2005]]''), профессор, [[ТР ФА]] мөхбир-әгъзасы (''[[2007 ел|2007]]''), [[Татарстан Язучылар берлеге]] әгъзасы (''[[1996 ел]]дан''). [[Россия]] юристлар {{comment|берләшмәсе|ассоциация}} әгъзасы (''[[2012 ел|2012]]''). [[Татарстанның атказанган юристы]] (''[[1997 ел|1997]]''). Публицистика өлкәсендә [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе|Р. Төхфәтуллин исемендәге]] (''[[1995 ел|1995]]''), ТР фән һәм техника өлкәсендәге [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге|Дәүләт]] (''[[2010 ел|2010]]'') премияләре лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == [[1958 ел]]ның [[10 гыйнвар]]ында [[Татарстан АССР]] [[Мөслим районы]] [[Иске Вәрәш]] авылында биш балалы гаиләдә бишенче бала булып туган. Әтисе Нуретдин (''?-[[1959 ел|1959]]'') [[күмәк хуҗалык]]та бригадир, әнисе Рауза [[күмәк хуҗалык]]та эшләгән. Туган авылында башлангыч мәктәпне, [[Мөслим районы]] үзәгендәге [[Мөслим урта мәктәбе|урта мәктәпнең рус классын]] алтын медальгә, «''Хокук''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт университеты]]ның юридик факультетын (''[[1980 ел|1980]]'') тәмамлаган. == Хезмәт юлы == [[1979 ел|1979]]-[[1982 ел|1982]] [[Татарстан АССР]] [[Кукмара районы|Кукмара]], [[Минзәлә районы|Минзәлә]] районнары прокуратураларында стажер, тикшерүче. [[1982 ел|1982]]-[[1990 ел|1990]] [[Татарстан АССР]] прокуратурасы өлкән тикшерүчесе, аеруча мөһим эшләр буенча тикшерүче. [[ССРБ]] Прокуратурасының махсус бригадасы составында (''Гдлян, Ивановлар белән бергә'') [[Үзбәкстан]]да күләмле икътисади [[җинаять]]ләрне тикшерүдә катнаша<ref>[[Васил Гайфуллин]]. Үз язмышын үзе язучы. ''Китапта'': Без Мөслим балалары. К.: «Идел-пресс», 2006. ISBN 5-85247-005-4</ref>. [[1990 ел|1990]]-[[1996 ел|1996]] [[Әлмәт]] шәһәре прокуроры. [[1996 ел|1996]]—[[1997 ел|1997]] Татарстан Республикасы прокуроры урынбасары. [[1997 ел|1997]]-[[2002 ел|2002]] [[Казан]] шәһәре прокуроры. [[2002 ел|2002]]-[[2004 ел|2004]] [[Татарстан Республикасы Президенты]] каршындагы дәүләт хезмәткәрләре департаменты җитәкчесе урынбасары, департамент җитәкчесе (''[[2003 ел|2003]]-[[2004 ел|2004]]''). [[2004 ел|2004]]-[[2014 ел|2014]] Татарстан Республикасы Конституция суды {{comment|казые|судьясы}}<ref>{{Citation |title=Татарстан Республикасында конституциячел суд эшчәнлегенең барлыкка килүе һәм үсеше. ТР Конституция суды сәхифәсе, 05.09.2017 |url=http://ks.tatarstan.ru/sozdanie-i-stanovlenie-konstitutsionnogo.htm |access-date=2017-09-21 |archive-date=2017-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614094846/http://ks.tatarstan.ru/sozdanie-i-stanovlenie-konstitutsionnogo.htm |dead-url=yes }}</ref>. [[2014 ел]]дан Татарстан Республикасы прокурорының хокукый мәгариф буенча урынбасары<ref>{{Citation |title=Флер Багаутдинов назначен помощником прокурора Республики Татарстан. ТР прокуратурасының рәсми сайты, 01.12.2014 |url=http://prokrt.ru/main/news1/flr_bagautdinov_naznachen_pomownikom_prokurora_respubliki_tatarstan/ |access-date=2017-09-21 |archive-date=2017-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020203738/http://prokrt.ru/main/news1/flr_bagautdinov_naznachen_pomownikom_prokurora_respubliki_tatarstan/ |dead-url=yes }}</ref>. == Фәнни эшчәнлеге == Конституцион хокук, прокурор күзәтүе, [[җинаять]] хокукы һәм тикшерү процессы мәсьәләләре буенча гыйльми тикшеренүләр алып бара. Йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән 6 монография һәм дәреслек, юридик вузлар студентлары һәм гамәли хезмәткәрләр өчен 9 уку һәм укыту-методик әсбабы авторы. Төп гыйльми хезмәтләре үзәк нәшриятларда һәм [[Мәскәү]] журналларында басылган. «Прокурорның өстәл китабы» ({{lang-ru|Настольная книга прокурора}}, ''[[2002 ел|2002]], [[Мәскәү]]''), «Россиядә [[җинаять]] эшләрен башкару» ({{lang-ru|Уголовное судопроизводство России}}, ''[[2004 ел|2004]], [[КДУ]]'') китапларының автордашы. [[1996 ел]]дан [[КДУ]]ның юридик факультетында укыта. [[2005 ел]]дан Социаль белем академиясенең (''[[Казан социаль-юридик институты]]'') [[җинаять]] хокукы һәм тикшерү процессы кафедрасы мөдире. == Иҗаты == [[1985 ел|1985]]-[[1990 ел]]ларда [[Казан]] телевидениесендә «Кеше һәм закон» тапшыруын алып бара. Тикшерүче буларак тупланган бай материалларга таянып язылган повестьлары, очерклары һәм хикәяләре (''«Наступление на зло», «Наступление на зло продолжается», «По закону 1934 года», «Короткая жизнь длинного рубля» һ.б.'') сәләтле язучы итеп таныта. [[Мөслим районы]]нда туган якташлары турында китаплар (''«Наил Әюпов. Иҗат портретына штрихлар», «Моң бишегем Мөслим», «Без Мөслим балалары. Күренекле райондашларыбыз турында язмалар», «Зифа Басыйрова» һ.б.'') язган. == Китаплары == [[2005 ел]]дан «Күренекле кешеләр тормышы» {{comment|шәлкеме|сериясе}} авторы. * [[2005 ел|2005]] «Ул беренче иде» ({{lang-ru|Он был первым}}) — [[Татарстан АССР]]ның беренче прокуроры, юстиция халык комиссары [[Гыймаз Баһаветдинов|Г.Б. Баһаветдинов]] (''[[1897 ел|1897]]-[[1938 ел|1938]]'') турында. * [[ел|2007]] «Университет. Юрфак. Бажанов» — [[КДУ]] профессоры (''[[1962 ел|1962]]''), хокук фәннәре докторы (''[[1959 ел|1959]]'') [[Александр Бажанов|А.Т. Бажанов]] (''[[1898 ел|1898]]-[[1983 ел|1983]]'') турында. * [[ел|2009]] «Профессор Ф.Н. Фәткуллин мәктәбе» ({{lang-ru|Школа профессора Фаткуллина Ф.Н.}}) — [[КДУ]] профессоры (''[[1968 ел|1968]]''), хокук фәннәре докторы (''[[1966 ел|1966]]'') [[Фидаил Фәткуллин|Ф.Н. Фәткуллин]] (''[[1931 ел|1931]]'') турында * [[ел|2010]] «Музалар һәм хокук» ({{lang-ru|Музы и право}}) — иҗатка сәләтле юристлар, музалар һәм хокукның үзара бәйләнеше турында. * [[ел|2014]] «Гаҗәеп гыйлемле кеше» ({{lang-ru|Человек громадной учености}}) — [[КДУ]] ректоры, [[Казан губернасы|Казан губерна]] прокуроры, хокук докторы (''[[1814 ел|1814]]''), профессор (''[[1817 ел|1817]]'') [[Гавриил Солнцев|Г.И. Солнцев]] (''[[1786 ел|1786]]-[[1866 ел|1866]]'') турында<ref>{{Cite web |url=http://www.mayak.cheb.ru/lenta_news.asp?NewsID=4249 |title=Чабаксар китапханәләре берләшмәсе сайтында |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723052753/http://www.mayak.cheb.ru/lenta_news.asp?NewsID=4249 |archivedate=2019-07-23 |accessdate=2017-09-21}}</ref>. * «Татарстанда күренекле юристлар» ({{lang-ru|Известные юристы в Татарстане}}) * «Сәхнәдә ут сүнгәч» ({{lang-ru|Когда на сцене погас свет}}) (''[[Ильтани Илялова|И. Илялова]] белән берлектә'') * [[2016 ел|2016]] «Канунда юмор» ({{lang-ru|Юмор в законе}}) == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1995 ел|1995]] [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе]] * [[1996 ел|1996]] И.И. Карпец исемендәге Бөтенроссия яшь галим-хокук белгечләре бәйгесе лауреаты – I премия * [[1997 ел|1997]] [[Татарстанның атказанган юристы]] * [[2005 ел|2005]] [[Казанның меңьеллыгы]] медале * [[2010 ел|2010]] ТР фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт бүләге * [[2014 ел|2014]] РФ прокуратурасының «{{comment|Хезмәттәшлек өчен|«За сотрудничество»}}» медале * [[2025 ел|2025]] ― [[Бәллүр каләм (бәйге)|«Бәллүр каләм» бәйгесе]] җиңүчесе – «Һөнәрдә иң яхшысы» номинациясендә – [[Республика Татарстан (газета)|«Республика Татарстан»]]<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/zurnalistika-olkasenda-ballur-kalam-baigesenen-finalistlary-iglan-itelde-5904273 Журналистика өлкәсендә «Бәллүр каләм» бәйгесенең финалистлары игълан ителде.] [[Татар-информ]], 7.05.2025</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.antat.ru/ru/staff/3304/ ТР ФА рәсми сайтындагы сәхифәсе] * [http://ks.tatarstan.ru/structure/ex3.htm ТР Конституция суды рәсми сайтындагы сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170718035714/http://ks.tatarstan.ru/structure/ex3.htm |date=2017-07-18 }} * [http://info.tatcenter.ru/article/142116/ Ф.Н. Баһаутдинов ТР эшлекле үзәге сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517003414/http://info.tatcenter.ru/article/142116/ |date=2015-05-17 }} * [http://muzagit.ru/m-slimem/m-slim-adiplare/ Ф.Н. Баһаутдинов Мөҗәһит Әхмәтҗанов сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416135329/http://muzagit.ru/m-slimem/m-slim-adiplare/ |date=2021-04-16 }} * [http://muslumovo.tatarstan.ru/pochetnye_gragdane_rajona.htm Районыбызның хөрмәтле кешеләре. Мөслим районының «Рәсми Татарстан» порталындагы сәхифәсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911033843/http://muslumovo.tatarstan.ru/pochetnye_gragdane_rajona.htm |date=2017-09-11 }} == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган юристлары}} {{Татарстан Республикасының фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары (2004-2013)}} {{Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе}} {{Портал|Шәхесләр|}} {{DEFAULTSORT:Баһаутдинов, Флүр}} [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган юристлары]] [[Төркем:Хокук белгечләре]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Хокук фәннәре докторлары]] [[Төркем:ТР ФА мөхбир-әгъзалары]] [[Төркем:Казыйлар]] [[Төркем:«Бәллүр каләм» бәйгесе җиңүчеләре]] 0k7l34kiaczm2pcovz8ggcuvuo0u7wx 0 192471 6099731 4111814 2026-11-08T08:10:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099731 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Фәрит Гыйльметдинов |Оригинал телендә = |Фото = Ф.Г.Гыйльметдинов.jpg |Киңлек = 200 |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Фәрит Гыйльметдин улы Гыйльметдинов |Псевдонимнар = Фәрит Гыйльми |Туу датасы = 14.04.1947 |Туу урыны = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу урыны|Мөслим районы|Мөслим районында}}, [[Уразмәт|Үрәзмәт]] |Үлем датасы = 12.10.1993 |Үлем урыны = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем урыны|Әлмәт|Әлмәттә}} |Милләт = [[татар]] |Ватандашлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Эшчәнлек төре = укытучы, язучы |Иҗат итү еллары = 1967-1993 |Юнәлеш = проза |Жанр = повесть, хикәя |Иҗат итү теле = [[татар теле]] |Дебют = «''Салават күпере''» (''[[1967 ел|1967]], [[Кызыл таң]]'') |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = |Башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Гыйльметдинов}} '''Фәрит Гыйльми''' (''псевдоним, тулы исеме'' Фәрит Гыйльметдин улы Гыйльметдинов, ''[[1947 ел]]ның [[14 апрель|14 апреле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Мөслим районы]], [[Уразмәт|Үрәзмәт]] — [[1993 ел]]ның [[12 октябрь|12 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Әлмәт]]'') — татар язучысы, прозаик. [[1982 ел]]дан [[ССРБ Язучылар берлеге]] әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == [[1947 ел]]ның [[14 апрель|14 апрелендә]] [[Татарстан АССР]] [[Мөслим районы]] [[Уразмәт|Үрәзмәт]] авылында туган. Үрәзмәт урта мәктәбен (''[[1965 ел|1965]]''), [[Казан дәүләт университеты]]ның татар теле һәм әдәбияты бүлеген (''[[1970 ел|1970]]'') тәмамлаган. == Хезмәт юлы == [[1970 ел|1970]]—[[1972 ел]]ларда Тарих һәм мәдәният истәлекләрен саклау җәмгыятенең [[Әлмәт]] бүлегендә җаваплы сәркатип. [[1972 ел|1972]]—[[1974 ел]]ларда [[Ырынбур өлкәсе]]нең [[Тук районы]]нда [[әрме|хәрби хезмәттә]]. [[1974 ел|1974]]—[[1978 ел]]ларда 1нче номерлы [[Әлмәт]] татар урта мәктәбендә тарих һәм әдәбият укыта. [[1978 ел|1978]]—[[1983 ел]]ларда [[Әлмәт]] батырма электр насослары заводында хезмәтне фәнни оештыру бюросы башлыгы. [[1983 ел|1983]]—[[1985 ел]]ларда «Оргтехстрой» трестында инженер. [[1985 ел|1985]]—[[1987 ел]]ларда [[Мәскәү]]дә [[ССРБ Язучылар берлеге]]нең Югары әдәби курслары тыңлаучысы. [[1988 ел|1988]]—[[1993 ел]]ларда [[Әлмәт язучылар оешмасы]] каршындагы яшь һәм башлап язучылар консультанты. == Иҗаты == Шагыйрь [[Рәдиф Гаташ]]ның [[Уразмәт|Үрәзмәт]] мәктәбенә практика үтәргә килүе Фәритне әдәби иҗат белән мәктәп елларында ук кызыксына башлауга этәрә<ref>{{Citation |title=Рәдиф Гаташ: «''Йөрәгемнән башка бернәрсәм юк!''» «Ирек мәйданы», 20.11.2012 |url=http://www.im-kazan.ru/news/172 |access-date=2017-09-24 |archive-date=2016-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706003726/http://im-kazan.ru/news/172 |dead-url=yes }}</ref>. [[1967 ел]]да «''Салават күпере''» исемле беренче хикәясе «[[Кызыл таң]]» газетасында (''[[Уфа]]'') дөнья күрә. [[Ялкын (журнал)|«Ялкын» журналында]], «[[Яшь ленинчы]]» газетасында (''хәзерге'' «[[Сабантуй (газета)|Сабантуй]]» журналы) һәм яшь язучыларның «''Инешләр Иделгә коя''» исемле күмәк җыентыгында (''[[ТКН]], [[1971 ел|1971]]'') унлап хикәясе урнаштырыла. «''Урсай тау итәгендә''» повесте (''[[1977 ел]]да «[[Казан утлары]]» журналында басылган'') һәм «''Елганың борылган төшендә''» повесте (''[[1980 ел|1980]]'') белән [[1982 ел]]да [[ССРБ Язучылар берлеге|ССРБ (Татарстан АССР) Язучылар берлегенә]] кабул ителә. [[1984 ел]]да 12 хикәяне эченә алган «''Су өстендә чәчәкләр''» хикәяләр җыентыгы чыга. [[1993 ел]]ның [[12 октябрь|12 октябрендә]] вафат. [[Зәй районы]]ның [[Бигеш]] авылы зиратында җирләнгән. == Гаиләсе == Хатыны Рәсимә, ике кызы, бер малай. == Хәтер == [[2005 ел]]да [[Әлмәт районы]] [[Урсала]] авылындагы (''[[2008 ел]]дан [[Әлмәт]] шәһәренең микрорайоны'') урамга язучының исеме бирелгән<ref>{{Cite web |url=http://tatarstan-gov.ru/doc/4733 |title=Постановление Главы администрации г. Альметьевска № 1987 от 30.06.2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820224817/http://tatarstan-gov.ru/doc/4733 |archivedate=2019-08-20 |accessdate=2017-09-24}}</ref>. == Чыганаклар == # Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997. == Әдәбият == # Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек. 2 томда (''төзүчеләре'' [[Рәис Даутов|Р. Н. Даутов]] һәм [[Равил Рахмани|Р. Ф. Рахмани]]). Казан: ТКН, 2009. # ''[[Флүр Баһаутдинов]]''. Без Мөслим балалары. К.: «Идел-пресс», 2006. ISBN 5-85247-005-4 # ''[[Әхмәдулла Әхмәтгалиев]]''. Мөслим төбәге. Тарихи сәхифәләр. [[Чаллы]]: «Яр Чаллы типографиясе» ДУП , 2003. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20190817171448/http://www.sptatar.ru/index.php?option=com_virtuemart&view=productdetails&virtuemart_product_id=298&virtuemart_category_id=7&lang=ru Татарстан Язучылар берлеге сайты] * ''Зөфәр Дәүләтов''. [http://matbugat.ru/enc/gyylmi-frit-1306/ Фәрит Гыйльми.] Adiplar.narod.ru онлайн энциклопедиясе * ''Фәнисә Фатыйхова''. [https://infourok.ru/yubilyari-aprelya-mesyaca-goda-1912777-part4.html Фәрит Гыйльми]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. infourok.ru сайты == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Гыйльми, Фәрит}} [[Төркем:Әлифба буенча язучылар]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татарстан язучылары]] [[Төркем:Әдәбият институтын тәмамлаучылар]] n4iswt0e963fo744rqt6urtiew68j3s 0 193282 6099529 5552254 2026-11-07T19:04:36Z Таёжный лес 38136 6099529 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|сурәт=Сагида Мухаметдинова.jpg}} {{фш|Мөхәммәтдинов}} '''Сәгыйдә Мөхәммәтдинова''' (Сәгыйдә Хашим улы Мөхәммәтдинова, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — [[Белорет металлургия комбинаты]] канатчысы, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]] (1981). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{stub}} ojfdrslmcf1l6pv4vbnnlvzanuguw8i 0 193640 6099438 5552373 2026-11-07T14:14:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099438 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}}'''Солтан Бикәев''' (Солтан Хәмит улы Бикәев, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — [[Советлар Берлеге каһарманы|СССР Каһарманы]] (1944). [[Украин Совет Социалистик Республикасы|Украина]] территориясендә барган сугышларында батырлык күрсәткән. 2007 елда Уфаның [[Уфа һөнәри көллияте|1 нче санлы һөнәри лицеенә]] Бикәев исеме бирелгән.<ref>http://upkisb.ru/</ref> == Биографиясе == БИКИЕВ СОЛТАН ХӘМИТ УЛЫ Башкортстанның Әлшәй районы Әбдрәшит авылында туа. Милләте - башкорт. 1936 елда авыл хуҗалыгы техникумы тәмамлый, Башкортстанның игенчелек халык комиссариатында кече зоотехник булып эшли. Кызыл Армия сафларына 1936 елда алына. Хәсән күле янында 39 нчы укчылар корпусының 32 нче укчылар дивизиясе составында батальон политругы сыйфатында япон милитаристларына каршы сугышта катнаша. 1939-40 еллардагы Совет-фин сугышында, пулемётчылар отделениесе командиры буларак, үтә ныгытылган Маннергейм линиясен өзүдә катнаша. 1940 елда С.Х. Бикиев Свердловскида хәрби-сәяси училище тәмамлый. Бөек Ватан сугышы башланганчы дивизия политругы, сәяси бүлек начальнигы ярдәмчесе булып хезмәт итә. Бөек Ватан сугышы фронтында 1941 елның 22 июненнән – 216 нчы механикалаштырылган дивизиянең 134 нче танк полкында батальон командирының сәяси часть буенча урынбасары вазифасында. Старо-Константиновка, Умань, Каховка, Запорожье районнарында сугышларда катнаша. Соңрак полкның партбюро секретаре, танк батальоны командиры, Төньяк Кавказ фронтында йомышчы офицер булып хезмәт итә. 1943 елның сентябреннән 1944 елның июненә кадәр – II Украина фронтының 1 нче механикалаштырылган корпусы 219 нчы танк бригадасында танк батальоны командиры урынбасары. Харьковны, Белгород, Кременчугны азат итүдә, Днепрны кичүдә катнаша. 1943 елның 2 октябренә каршы төндә капитан Солтан Бикиев Украинаның Днепропетровск өлкәсе Солошино һәм Мишурин Рог авыллары янында 30 танк белән беренчеләрдән булып Днепр елгасын кичә. Ярга чыгу белән үк танкчылар елганың уң ярында плацдарм яулап алган безнең пехотаны чигендерергә тырышкан гитлерчыларга һөҗүм ясый. Сугыш өч көн дәвам итә. Батальон немецларның 19 контрһөҗүмен кире кайтара, дошманга зур зыян сала. Фашистларның 18 танкы, 20 тубы, 5 миномёт батареясе, 45 пулемёт ноктасы яндырыла, 800 тирәсе солдаты һәм офицеры үтерелә. 1945 елның 24 июнендә курку белмәс офицер-танкчы Мәскәүнең Кызыл мәйданында тарихи Җиңү Парадында катнаша. Сугыштан соң С.X. Бикиев Совет Армиясендә хезмәтен дәвам итә. 1947 елда ул Бронетанк һәм механикалаштырылган гаскәрләр хәрби академиясен тәмамлый. Белоруссия хәрби округының 8 нче механикалаштырылган дивизиясе 74 нче авыр танклар полкында танклар һәм үзйөрешле җайланмалар батальоны командиры, полк командиры урынбасары булып хезмәт итә. 1962 елдан полковник С.X. Бикиев – запаста, ә аннары отставкада. 1962–1966 елларда Башкортстан АССР Югары Советы Президиумының оештыру бүлеге инспекторы, 1966–1992 елларда – Башкортстан АССРның Министрлар Советы каршындагы 2 нче типография директоры булып эшли. Уфа шәһәрендә яши, 1992 елдан – Башкортстан Республикасы сугыш һәм хәрби хезмәт ветераннары комитетының актив әгъзасы, Советлар Союзы Геройлары һәм Дан ордены тулы кавалерлары секциясе рәисе. Солтан Бикиев яшьләргә хәрби-патриотик тәрбия бирү буенча зур эш башкара. 22 томлы «Хәтер» республика китабын, «Алар җиңеп кайтты» дигән күптомлы хезмәтне әзерләүдә һәм чыгаруда, Башкортстанда туган Советлар Союзы Геройлары һәм Дан ордены тулы кавалерлары турында «Аларның батырлыгы – үлемсез» китабын чыгаруда катнаша. 2006 елның 8 октябрендә вафат була. Туган авылында җирләнгән. == Бүләкләре == Ленин ордены I дәрәҗә Ватан сугышы ордены Кызыл Йолдыз ордены Почет орденнары белән бүләкләнгән. == Чыганак == https://web.archive.org/web/20210201200838/https://minsport.tatarstan.ru/file/File/!!!!_MDMS/Kniga_geroev_RT2.pdf == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Әлшәй районында туганнар]] [[Төркем:Советлар Союзы Геройлары]] 9cbuqslqnhhi5okc04n7akpyy3nkigu 0 194325 6099451 4406518 2026-11-07T14:33:08Z Әмир 15082 /* Бүләкләре, мактаулы исемнәре */ өстәмә 6099451 wikitext text/x-wiki {{Шәхес |бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный артист Республики Башкортостан.jpg|20px|Башкортстанның атказанган артисты - 2017]][[Файл:BashNarodArt1.jpg|20px|Башкортстанның халык артисты - 2024]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты - 2022]] }} '''Радик Юлъякшин''' (Радик Мөхәрләм улы Юлъякшин, иҗади тәхәллүсе Elvin Grey, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — Русиядә Elvin Grey буларак танылу алган җырчы. Милләте буенча башкорт.<ref>{{cite web|author=Ксения Соколова|datepublished=2 ноябрь 2018|url=https://www.business-gazeta.ru/article/401325|title=Элвин Грей: «Я родился в Башкортостане, мой язык башкирский, мой дух башкирский»|lang=ru|publisher=«Бизнес Онлайн»|accessdate=2018-11-04}}</ref><ref>[https://www.azatliq.org/a/29580279.html Элвин Грей: «Минем телем, рухым, йөрәгем – башкорт»]. [[Азатлык радиосы]], 3.11.2018</ref> [[Татар теле|Татар]], [[Башкорт теле|башкорт]] һәм [[Рус теле|рус]] телләрендә җырлар башкаручы, Башкортстан Республикасының [[Башкортстанның атказанган артисты|атказанган]] (2017) һәм [[Башкортстанның халык артисты|халык]] (2024), [[Татарстанның атказанган артисты|Татарстан Республикасының]] (2022) һәм Каракалпакстан Республикасының (2024) атказанган артисты. == Биографиясе == Радик Мөхәрләм улы Юлъяҡшин [[1989 ел]]ның [[17 май|17 маенда]] [[Башкорт АССР]]ның [[башкала]]сы [[Уфа]]да эшче гаиләсендә икенче бала булып туган (ике яшькә өлкәнрәк апасы бар). [[Уфаның Орджоникидзе районы]] [[Черниковка]] бистәсендә урнашкан 48нче башкорт лицеенда укыган<ref>[http://proufu.ru/news/novosti/culture/ufimskomu_pevtsu_radiku_yulyakshinu_segodnya_ispolnilos_26_let/ Уфимскому певцу Радику Юльякшину сегодня исполнилось 26 лет — «PROUFU.ru» сайты, 2015, 17 май]{{ref-ru}}</ref>. Радик [[балачак]]та баянда, [[курай]]да уйнарга өйрәнә. Мәскәү дәүләт педагогия университетын (''[[:ru:Московский педагогический государственный университет|ru]]'') тәмамлаган. [[2011 ел]]дан алып [[Мәскәү]]дә яши. «Elvin Grey» псевдонимы белән чыгыш ясый . Беренче танылу “Ашкына гомер” җырын Альбина Хәкимова белән дуэтта татарча башкарып алган. Сүзләрен Уфа шагыйре [[Мидхәт Әбделмәнов]] язган. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2016 ел|2016]] — Татарстан мәдәниятендә «Ел кешесе» (''[[Александр Сладковский|А. Сладковский]] белән бергә, «Бизнес Онлайн» үткәргән тавыш бирү нәтиҗәләре буенча'')<ref>''Айрат Нигъмәтуллин һ. б.''. [https://www.business-gazeta.ru/article/333456?utm_campaign=main-page&utm_source=culture ...Титул «Человек года» в культуре Татарстана ...поделили Элвин Грей и Александр Сладковский.] «БИЗНЕС Online», 30.12.2016 {{ref-ru}}</ref> * [[2017 ел|2017]] — [[Башкортстанның атказанган артисты]]<ref>''Дарья Петрова.'' [http://www.bashinform.ru/news/1028226-radik-yulyakshin-stal-zasluzhennym-artistom-bashkirii/ Радик Юльякшин стал Заслуженным артистом Башкирии.] ИА «Башинформ», 30.07.2017 {{ref-ru}}</ref> * [[2022 ел|2022]] — [[Татарстанның атказанган артисты]] ― ''музыка сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен'' <ref>''Дифиза Нуриева''. [http://menzela.ru/news/tema-dnya/v-odin-den-s-elvinom-greem-aktrisa-iz-menzelinskogo-teatra-dinara-akmatova-udostoena-zvaniya-zasluzhennyy-artist-tatarstana В один день с Элвином Греем: актриса из Мензелинского театра Динара Акматова удостоена звания “Заслуженный артист Татарстана”.] [[Минзәлә (газета)|«Минзәлә»]], 25.04.2022</ref><ref>[https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-04-26/elvin-grey-tatarstandy-at-a-an-an-artisy-2785166 Элвин Грей — Татарстандың атҡаҙанған артисы.] Башинформ МА, 26.04.2022{{ref-ba}}</ref>. * [[2024 ел|2024]] — [[Башкортстанның халык артисты]]<ref>''Сергей Николаев.'' [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2024-05-24/yyrsy-elvin-grey-a-bash-ortostandy-haly-artisy-iseme-birelde-3781283 Йырсы Элвин Грейға Башҡортостандың халыҡ артисы исеме бирелде.] [[Башинформ]], 24.05.2024{{ref-ba}}</ref> * [[2024 ел|2024]] — Каракалпакстан Республикасының атказанган артисты ― ''Каракалпакстан Республикасының Югары Киңәше президиумының 2024 елның 27 августы карары белән''<ref>[https://vk.com/wall-254895_79359 Радику Юльякшину присвоили звание Заслуженного артиста Республики Каракалпакстан.] Телеканал САЛЯМ Вконтакте, 2.09.2024</ref><ref>[https://dzen.ru/a/ZtXYf12p2G8rkijo Элвин Грей получил звание Заслуженного артиста Республики Каракалпакстан.] Восток FM, 2.09.2024</ref> * 2024 ― XII [[Болгар радиосы|«Болгар радиосы»]] милли музыкаль премиясе<ref>''Дарья Субботина''. [https://www.bashinform.ru/news/culture/2024-12-16/elvinu-greyu-vruchili-natsionalnuyu-muzykalnuyu-premiyu-bolgar-radiosy-4053722 Элвину Грею вручили национальную музыкальную премию «Болгар радиосы».] [[Башинформ]], 16.12.2024</ref> * [[2026 ел|2026]] ― «Галим-мәгърифәтче Каюм Насыйриның тууына 200 ел» юбилей медале ― ''татар мәдәниятен һәм традицияләрен үстерүгә керткән зур өлеше, татар телен популярлаштыруга һәм милләтара яхшы мөнәсәбәтләрне ныгытуга ярдәм иткәне өчен''<ref>[https://vk.ru/wall-1491009_1410418?ysclid=mw3qht7yap412881399 Зайнаб Фархетдиновой и Элвину Грею была вручена медаль «200 лет со дня рождения ученого-просветителя Каюма Насыри».] Зеленодольск-Онлайн Вконтакте, 11.06.2026</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://elvin-grey.ru/ Elvin Grey]. Җырчының шәхси сайты * [https://vk.com/dj_next_radik Радик Юльякшинның Вконтактедагы төркеме] * {{YouTube|6K4PCTvJOYM|«Ашкына гомер»}} == Моны да карагыз == * [[Җәмил Баймурзин]] {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{DEFAULTSORT:Юлъякшин, Радик}} [[Төркем:Әлифба буенча җырчылар]] [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Башкорт җырчылары]] [[Төркем:Башкортстан җырчылары]] [[Төркем:Русия җырчылары]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Каракалпакстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:«Каюм Насыйриның тууына 200 ел» юбилей медале белән бүләкләнүчеләр]] 5es4ey6vnhemfk27se63wolvjpwf1jc 0 194559 6099761 5850344 2026-11-08T09:13:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099761 wikitext text/x-wiki [[Файл:Haridwar Aerial view.jpg|thumb|left|Һавадан Харидварга күренеш]] '''Хар(и)два́р''' ({{lang-hi|हरिद्वार भारत}}) — [[Һиндстан]]ның [[Уттаракханд]] штатындагы [[шәһәр]], [[Харидвар]] даирәсенең административ үзәге. [[Ганга]] ярларында җәелеп, Харидвар [[Һинд дине]]нең җиде төп изге шәһәрләренең берсе булып тора. [[Калки-пурана]]да Сасидхваджа патша Ходайдан гафу үтенү өчен шул шәһәргә бара. [[Хинди]] теленнән тәрҗемә иткәндә шәһәрнең атамасы [[Ходайга капкалар]] дип атала. ("хари" - "Ходай" дигәнне аңлата, ә "двар" - "капка")<ref>[http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=molesworth&page=514&display=utf8 Dictionary]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Molesworth, J. T. (James Thomas). A dictionary, Marathi and English. Bombay Education Society’s press, 1857, Page 888.</ref><ref name=sahaja>[http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html About Haridwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220212723/http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html |date=2018-02-20 }} sahajaharidwar.</ref>. Харидвар районында Ганга [[Гималайлар]]дан [[Инд-Ганга тигезлеге]]нә төшә.<ref name=ganga>[http://haridwar.nic.in/gangaji.htm Gangaji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213083357/http://haridwar.nic.in/gangaji.htm |date=2010-02-13 }} ''Haridwar ''Official website of Haridwar.</ref>. Нәкъ менә шул сәбәпләр аркасында шәһәр үзенең борынгы атамасын - Гангадвараны ({{lang-sa|गंगाद्वार}}) алган - бу Ганга таулардан тигезлеккә төшкән урын.<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp043.htm Gangadwára, the place where the Ganges descends to the plains..] SACRIFICE OF DAKSHA (From the [[Ваю-пурана|Vayu Purana]].) The Vishnu Purana, translated by [[Horace Hayman Wilson]], 1840. p. 62, 62:2.</ref>. Индуизм риваяте буенча, Харидвар [[Гаруда]] [[Дэва]]лар һәм [[асура]]лар нектар океанын язу вакытында үлемсезлек нектары тамчылары төшкән дүрт урыннарның берсе.<ref name=sahaja/>. Шул вакыттан бирле бу дүрт урында Харидварда, [[Удджайн]]да, [[Нашик]]та һәм [[Аллахабад]]та елына өч ел саен бик зур Һинду фестивале [[Кумбха-мела]] үтә, аңа бөтен дөньядан миллионнарча дини сәфәр кылучылар һәм туристлар җыела. ==Җиде изге урын== {{Main|Sapta Puri}} "Ayodhyā Mathurā Māyā Kāśī Kāñcī Avantikā <br /> Purī Dvārāvatī caiva saptaitā mokṣadāyikāḥ"– ''[[Garuda Purana|Garuḍa Purāṇa]] I XVI .14'' ''Ягъни. [[Айодхья]], [[Матхура]], Харидвар, [[Варанаси]], [[Канчипурам(Канчи)]], [[Уджджайн|Авантика]] һәм [[Дварка|Дварака]] ул җиде изге урын.''<ref>[https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C&pg=PA3&lpg=#v=onepage&q&f=false The Hindu temple, Volume 1 By Stella Kramrisch, Raymond Burnier p.3]</ref> Харидвар өчен "Майя" пураник атамасын куллануга игътибар итегез. Һәм шулай ук [[Пури]] һәм [[Дварака]] атамаларының үзара-алмаштырып куллануы. ''Гаруда Пурана'' "мокша" (азат булу) бирүче дип җиде шәһәрне санап уза. Харидвар Һиндстанда [[Һинд дине]]нең җиде иң изге урыннарның берсе дип санала (=Кшетра), шул ук вакытта [[Варанаси]] гадәттә иң изге дип санала. Кшетра ул изге туфрак, актив куәт кыры, [[Мокша]], ахыргы азат булуга ирешергә мөмкин булган урын. ==Тарихы== [[File:Ganga Mahabalipuram.jpg|150px|right|thumb|Патшазадә [[Бхагиратха]] аның 60 000 бабаларын коткару өчен Ходайдан гафу үтенүдә.]] Язмаларда, Харидвар төрлечә Капиластхана, Гангадвара<ref name=sacred>[http://www.sacredsites.com/asia/india/hardwar.html Places of peace and power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407083957/http://sacredsites.com/asia/india/hardwar.html |date=2014-04-07 }} sacred sites.</ref> һәм Маяпури дип атала. Ул шулай ук [[Чар Дхам]]га керү урыны (Уттарахандта дүрт төп дини сәфәр кылу үзәкләре - [[Бадринатх]], [[Кедарнатх]], [[Ганготри]] һәм [[Ямунотри]], шулай итеп, [[Шиваитлар]] ([[Шива Ходае]] тарафдарлары) һәм [[Вайшнавлар]] ([[Вишну Ходае]] тарафдарлары) бу урынны тәңгәл килә торган рәвештә Хардвар һәм Харидвар дип атыйлар, [[Хара]] Шиваны аңлата, ә [[Хари]] Вишнуны.<ref name=sacred/><ref name=gaze/><ref name=history/> [[File:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|thumb|150px|left|Гангадхара, [[Шива]] Ходае [[Ганга елгасы]] иңүен тотучы [[Парвати]] һәм Бхагиратха буларак, һәм [[Нанди]] үгезе. ''якынча 1740'']] {{Quote box| quote = "Йә, [[Юдхиштхира]], Ганга үткәнне җимергән урын, алдагы тауларны ваткан [[Гандхарва]]лар, [[Якшалар]], [[Ракшасалар]] һәм [[Апсаралар]] яшәп, еш яши торган урын, һәм сунарчылар яшәгән урын "Гангадвара" (Харидвар) дип атала. Я патша [[Санаткумара]] бу [[Брахмарши]]лар зиярәт кылган шулай ук [[Канхал]] [[тиртха]]сы дип атый (ул аңа якын), изге дип атый."|source = [[The Mahabharata]], Vana Parva: Tirthayatra Parva: Section XC.<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/m03/m03090.htm Yudhishthira] [[Mahabharata|The Mahabharata]], translated by [[Kisari Mohan Ganguli]] (1883 -1896), Book 3: Vana Parva: Tirthayatra Parva: Section XC, p 204.</ref> |width = 40% |align = left |bgcolor= #c6dbf7 }} [[Махабхарата]]дан Ванапарвада, Дхаумья хәким [[Юдхиштхира]]га Һиндстанның Гангадвар [[тиртхасы]] турында әйтә, ягъни Харидвар һәм [[Канхал]] искә алына.<ref>[http://ignca.nic.in/cd_07006.htm Historical, Cultural and Social Perspectives] Chapter 3, The Cultural Dimension of Ecology, Baidyanath Saraswati, 1998, [[Indira Gandhi National Centre for the Arts]]. {{ISBN|81-246-0102-X}}. ignca.nic.in. Vanaparva (The Book of the Forest) is third parva, book of Mahabharata.</ref> текст шулай ук [[Агастья]] Ришиның монда дәрвишлек (аскеза) үтәве турында искә алына, аңа аның хатыны [[Лопамудра]] ярдәм итә ([[Видарбха]] принцессасы).<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/m03/m03097.htm Lopamudra] [[Mahabharata|The Mahabharata]], translated by [[Kisari Mohan Ganguli]] (1883 -1896), Book 3: Vana Parva: Tirthayatra Parva: Section XCVII.</ref> [[Капила]] хәкимнең монда ашрамы булган дип әйтелә, аның борынгы исеме Капила яки Капиластхана булган.<ref>{{cite book|last1=Stevenson|first1=William|last2=Burn|first2=Richard|last3=Sutherland|first3=James|last4=Hope|first4=Herbert|title=The Imperial Gazetteer of India V2|publisher=Oxford, Clarendon Press|page=52|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_058.gif|accessdate=4 May 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228061617/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_058.gif |date=2021-02-28 }}</ref> Риваятьләрдәге Патша, Бхагиратха, ([[Рама]]ның нәсел бабасы) Сурьяванша Сагар Патшаның оныгының улы [[Сатья Юга]] вакытында еллар буена дәрвишлек (аскеза үтәп) Ганга елгасын күктән җиргә иңдергән, моны ул [[Капила]] изгенең каргышыннан 60 000 бабаларын коткару өчен эшләгән, бу йола меңнәрчә тугрылыклы Һинд дине тарафдарлары тарафыннан дәвам ителә, алар киткән гаилә әгъзаларның көлләрен аларны коткарырга өметләнеп алып килә.<ref>{{Citation |title=Hardwar, About City |url=http://www.hardwar.com/ |access-date=2017-11-28 |archive-date=2009-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828084700/http://www.hardwar.com/ |dead-url=yes }}</ref> Вишну Раббы Хар Ки Пауриның өстәге диварына корылган ташта эзен калдырган дип әйтәләр, анда аны һәрдаим Изге Ганга юа. Харидвар [[Маурья Империя]]се хакимлеге астыда булган (безнең эрага кадәр 322–185 ел), һәм соңрак [[Кушан Империясе]]ндә булган (якынча. 1нче–3наче гасыр). Археологик табышлар исбатлаганча бу төбәктә безнең эрага кадәр 1700 һәм 1200 еллар арасында [[терракота]] мәдәнияте яшәгән.<ref name=history>[http://haridwar.nic.in/history.htm#history Haridwar History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210151555/http://haridwar.nic.in/history.htm |date=10 December 2007 }} '' Haridwar Official website''.</ref> Хәзерге чорга караган беренче язма Харидварны искә алу исбаты Кытай сәфәр кылучысы [[Хуанзанг]] язмаларында очрый, ул Һиндстанга безнең эраның 629 елында сәфәр кылган.<ref name=kub>[http://www.channel4.com/life/microsites/K/kumbhmela/intro_trad.html Kumbh Mela] ''[[Channel 4]].''</ref> бу [[Харшавардхан]] (590-647) хакимлеге вакытында булган, ул Харидварны "Мо-ю-ло" дип яза, аның калдыклары әле дә Маяпурда бар, хәзерге шәһәрдән бераз көньякка табарак. Хәрабәләр арасында форт һәм өч гыйбадәтханә бар, алар ватык таштан ясалган скульптуралар белән бизәлгән.<ref name=gaze/><ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ Digital Library] ''[[The Imperial Gazetteer of India]]'', Oxford, 1908, Vol.13, p.51.</ref> ул шулай ук Мо-ю-лодан төньякка таба урнашкан "Гангадвара", Ганганың капка юлы гыйбадәтханәсе булуын искә ала.<ref name=gaze/> <br /> [[File:Head of Ganges Canal, Haridwar, 1894-1898.jpg|thumb|[[Ганга Каналы]]ның башы, Харидвар, якынча ''1894–1898.'']] [[File:Haridwar from opposite bank of the Ganges, 1866.jpg|thumb|Харидвар Ганганың каршы ярыннан, 1866]] {{Тәрҗемә ителгән мәкалә|ru|Хардвар|версия=53134162}} == Искәрмәләр == == Әдәбият == * ''Haridwar — Gangadware Mahatirthe'', Ed. Shalini Saran. Haridwar Development Authority, Govt. of Uttar Pradesh, 1992.[http://lccn.loc.gov/93906667] * ''Gateway to the Gods: Haridwar-Rishikesh''. Rupinder Khullar, Reeta Khullar. 2004, UBS Publishers. ISBN 81-7476-460-7. * ''Report'', by [[Archaeological Survey of India]], [[Alexander Cunningham]]. Published by Office of the Superintendent of Government Printing, 1871. Chapt 30: Haridwar or Gangadwara, p.&nbsp;231-236. * Chapter XVII: Himalayas, Hardwar. ''India, Past and Present'', by Charles Harcourt Ainslie Forbes-Lindsay. Published by J.C. Winston, 1903. ''Page 295''. == Сылтамалар == * [http://haridwar.nic.in/ The Official Website of District Haridwar.] * [http://www.haridwarcity.in/ Your complete resource on city of Haridwar.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091018025630/http://www.haridwarcity.in/ |date=2009-10-18 }} * {{wikivoyage|Haridwar}} * [http://www.shaktipeethas.org/haridwar-map-t149.html Haridwar map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130040859/http://www.shaktipeethas.org/haridwar-map-t149.html |date=2010-01-30 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине изге урыннары]] gcax77kusliaci6996g05gki8d569f9 0 197767 6099695 6038553 2026-11-08T06:15:37Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099695 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фирдәвис Ханов | рәсем = Ф.Г.Ханов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фирдәвис Гайнетҗан улы Ханов | һөнәр = төзүче-архитектор | туу датасы = 07.09.1951 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Актаныш районы |Актаныш районында}} [[Актанышбаш]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Гайнетҗан | әни = Һидая | ир = | хатын = Розалия | балалар = ''кызы'' Айгөл, ''юрист'';<br/>''улы'' Марат, ''дизайнер'' | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}}{{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:Med ord merit tatarstan rib.png|40px|«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2026)]] <br/>РФ атказанган архитекторы (''[[2011 ел|2011]]'')<br/>[[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|ТР атказанган архитекторы]] (''[[2001 ел|2001]]'') | сайт = [http://www.e-nkama.ru/uprava/structure/1741/38172/ uprava] | башка мәгълүмат = }} {{фш|Ханов}} '''Фирдәвис Ханов''', Фирдәвис Гайнетҗан улы Ханов (''[[1951 ел]]ның [[7 сентябрь|7 сентябре]], [[ТАССР]], [[Актаныш районы]], Актанышбаш'') — күренекле архитектор, [[Татарстан Республикасы]]ның [[Түбән Кама]] шәһәрендә, [[Түбән Кама районы]]нда һәм җөмһүриятнең башка районнарында төзелгән бик күп объектларның авторы һәм автордашы. [[1990 ел]]дан Түбән Кама шәһәренең һәм [[Түбән Кама районы|районының]] баш архитекторы, [[1982 ел]]дан [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]] архитекторлар шурасы әгъзасы. [[Тукай премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] лауреаты (2023). [[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|ТР]] (''[[2001 ел|2001]]'') һәм [[РФ]] (''[[2011 ел|2011]]'') атказанган архитекторы. Түбән Кама шәһәренең мактаулы ватандашы (''2016''). [[1994 ел]]дан Түбән Камада «Актаныш якташлары» җәмгыятен җитәкли. == Тәрҗемәи хәле == [[1951 ел]]ның [[7 сентябрь|7 сентябре]]ндә [[Татарстан АССР]] [[Актаныш районы]] [[Актанышбаш]] авылында мәгърифәтле алты балалы (''дүрт кыз, ике ир балалы'') гаиләдә өченче бала булып туган. Авыл мулласы булган бабасы [[Уфа]]да дини белем алып, [[Ризаэтдин Фәхретдин]]нең үз кулыннан имамлыкка шаһәдәтнамә алган. Бригадада хуҗалык мөдире булып эшләгән әтисе Гайнетҗаннан улына тальян гармунда уйнау сәләте күчкән. Күмәк хуҗалыкта төрле эштә йөргән әнисе Һидая үзлегеннән гарәп язуын, латин язуын, кириллицаны да өйрәнгән, укытучы булып, авыл халкын укырга-язарга өйрәткән. Улының рәсем ясауга булган сәләтен дә беренче булып әнисе күреп ала. [[Актаныш]] урта мәктәбендә укыган елларында рәсем ясау буенча үз төбәгендә Фирдәвискә тиңнәр булмый, диярлек. Укытучылары, картиналар ясаудан тыш, [[стена]] газетасы чыгару, плакат язу кебек мәшәкатьле эшләрне аңа ышанып тапшыралар. Төрле сурәтләр, табигать пейзажлары төшерүгә кечкенәдән хирыс яшүсмерне зур өметләр баглап, [[Казан|башкалага]] озаталар. Ләкин [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|Казан сәнгать мәктәбенә]] документларын тапшырырга соңга кала. Авылга кире кайтырга туры килә. Беренче баруда ук Казан төзүче-инженерлар институтына да керә алмый әле. Бер ел [[Казан фотожелатин заводы]]нда слесарь булып эшли, [[Байкал|Байкал арты]] хәрби округында [[әрме|хәрби хезмәттә]] булып, яңадан әлеге заводка әйләнеп кайта. Заводта эшләүче һөнәри рәссамнардан майлы буяу белән ясау осталыгына өйрәнә, рәсем курсларына йөри. Ныклап әзерләнеп, икенче кат имтиханнарны «яхшы» билгеләренә генә биреп, [[Казан төзүче-инженерлар институты]]на укырга керә. [[1973 ел|1973]]-[[1978 ел]]ларда әлеге институтның архитектура-төзелеш факультетында укый. [[1978 ел]]да юллама белән яшь нефть химиячеләре шәһәре — [[Түбән Кама]]га өлкән архитектор булып эшкә килә һәм шул елдан башлап, ул бер генә оешмада эшли. == Хезмәт юлы == [[1990 ел]]дан — [[Түбән Кама]] шәһәренең һәм [[Түбән Кама районы|районның]] баш архитекторы. [[2001 ел]]дан [[Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы|ТР төзелеш һәм архитектура, торак-коммуналь хуҗалык министрлыгының]] көнчыгыш төбәкара архитектура һәм төзелеш идарәсе җитәкчесе. [[2006 ел]]дан [[Түбән Кама районы]] башкарма комитетының төзелеш һәм архитектура идарәсе җитәкчесе, Түбән Кама шәһәре [[мэр]]ының шәһәр төзелеше мәсьәләләре буенча киңәшчесе. Телләр турында Татарстан Республикасы законын үтәүгә ярдәм итү фонды башкарма директоры (Бөтендөнья татар конгрессының Түбән Кама бүлеге). == Хезмәтләре == [[Файл:Nizhnekamsk Main mosque.jpg|200px|thumb|right|[[Түбән Кама җәмигъ мәчете]]. ''[[1988 ел|1988]]-[[1989 ел|1989]]'']] [[Файл:Түбән Кама ТЮЗ.jpg|150px|thumb|right|{{коммент|Түбән Кама ТЮЗы|Түбән Кама шәһәренең яшь тамашачы театры}}]] [[Файл:Әхсән Фәтхетдинов музее.JPG|150px|thumb|right|[[Әхсән Фәтхетдинов музее (Түбән Кама)|Ә.С. Фәтхетдинов музее]]]] [[Файл:М.Җәлил һәйкәле 19.jpg|180px|thumb|right|[[Муса Җәлил һәйкәле (Түбән Кама)|Муса Җәлилгә һәйкәл]]]] [[Файл:Тукай һәйкәле (Түбән Кама 2).jpg|180px|thumb|right|[[Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)|Габдулла Тукай һәйкәле]]]] * [[1982 ел|1982]]-[[1986 ел|1986]] Түбән Кама авто-тимер юл вокзалы * [[1983 ел|1983]] [[Кама Аланы]] [[шәһәр тибындагы бистә]]сенә керү билгесе * [[1985 ел|1985]] [[Бөек Ватан сугышы]]нда Җиңү монументы (''[[2005 ел]]да реконструкция ясалган'') * [[1988 ел|1988]]-[[1989 ел|1989]] [[Түбән Кама җәмигъ мәчете|Түбән Кама шәһәре җәмигъ мәчете]] (''И. Сабитов, Р.И. Макуев белән берлектә; фасадларның бизәлеше [[2005 ел]]да төгәлләнгән'')<ref>[http://www.e-islam.ru/islamtat/mechet/niznnekamsk/ Түбән Кама районы мәчетләре: Шәһәр җәмигъ мәчете. e-Islam.ru яңалык мәгълүмат ресурсы]</ref> * [[1991 ел|1991]] Шәһәр ЗАГСы бинасы * [[1991 ел|1991]] Түбән Кама шәһәренең Яшьлек урамында шагыйрь [[Габдулла Тукай]]га [[Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1991)|һәйкәл]] (''[[Бакый Урманче]] шәһәргә бүләк иткән бюстны кулланып'') * [[1992 ел|1992]] [[Түбән Кама районы]] Кызыл Чишмә бистәсе мәчете * [[1994 ел|1994]] Тәзүчеләр проспектындагы сугышчы-интернационалистларга һәйкәл (''рәссам В. Мәхмүтов белән берлектә'') * [[1995 ел|1995]] Вахитов проспектындагы «Татарстан» Саклык банкы бинасы (''[[2009 ел]]да реконструкция ясалган'') * [[1995 ел|1995]] «[[Түбәнкаманефтехим]]» җәмгыятенең боз сарае (''ПКФ «Градостроитель» белән берлектә'') * [[1997 ел|1997]] Яшьлек урамындагы «Теремок» нотариаль кантуры * [[1997 ел|1997]] [[Бакый Урманче урамы (Түбән Кама)|Бакый Урманче урамында]] [[Бакый Урманче]]га һәйкәл проекты (''[[Зилфәт Басыйров]] белән берлектә'') * [[1998 ел|1998]] [[Түбән Кама районы]] [[Ильинка (Татарстан)|Ильинка]] авылы янындагы «Мәйдан» спорт-мәдәният комплексы (''Әхмәдияров А.Х., Сладков В.А. белән берлектә'') * 1999 Химиклар проспектындагы нотариаль кантур * [[1999 ел|1999]] Түбән Кама районы [[Шәңгәлче|Шәнгәлче]] авылына керү билгесе * 2001 Химиклар проспектындагы «[[Макдоналдс]]» кафесы фасады * [[2001 ел|2001]] Тынычлык урамындагы «PALMIRA» сәүдә үзәгенә реконструкция ясау (''улы дизайнер Ханов М.Ф. белән берлектә'') * [[2001 ел|2001]] [[Красный Ключ|Кызыл Чишмә]] бистәсендәге «Изге Чишмә» комплексы (''Никольский В.В., [[Әхсән Фәтхетдинов|Фәтхетдинов Ә.С.]] белән берлектә'') * [[2001 ел|2001]] Октябрьгә 50 ел исемендәге мәйданда [[Николай Лемаев|Н.В. Лемаевка]] һәйкәл (''Сафин Р. белән берлектә'') * [[2002 ел|2002]] Химиклар проспектындагы Е.Н. Королёвка һәйкәл (''Әхмәдияров А.Х., Сафин Р. белән берлектә'') * [[2003 ел|2003]] Химиклар проспектындагы 53нче санлы торак йорты проекты * [[2003 ел|2003]] Чулман урамындагы 10нчы мәктәп бинасы фасады * [[2004 ел|2004]] Түбән Кама шәһәр [[зират]]ын үзгәртеп кору * [[2004 ел|2004]] «Камател» фирмасының АТС бинасы (''Гәрәева Э.Б. белән берлектә'') * 2005 Спорт урамындагы 4 катлы гараж-машина кую бинасы * [[2006 ел|2006]] Химиклар проспектындагы «АЛМАЗ» сәүдә комплексы * [[2008 ел|2008]] Чулман урамындагы Саклык банкы бинасы * 2009 [[Олы Афанас]] авылындагы кунакханә белән автосервис бинасы * [[2009 ел|2009]] Түбән Кама шәһәренең Гагарин урамындагы [[мәчет]] (''Улаева Е.В. белән берлектә'') * 2011 Менделеев урамындагы «Росинкас» фирмасы бинасы * 2011 Бакый Урманче урамындагы ЗУЭС «Таттелеком» бинасы фасадларының реконструкциясе * [[2012 ел|2012]] Түбән Камадагы Муса Җәлил һәйкәле (''Рәис Сафин, Әфләтүнов М. белән берлектә'')<ref>{{Citation |title=Памятник известному татарскому поэту Мусе Джалилю. memory-map.prosv.ru порталы |url=http://memory-map.prosv.ru/#/memorial-8300/type=map&center=55.637166,51.82032&zoom=13 |access-date=2017-12-30 |archive-date=2019-01-12 |archive-url=https://archive.today/20190112022158/http://memory-map.prosv.ru/%23/memorial-10423/type=map&center=43.190607,44.54197&zoom=13#/memorial-8300/type=map&center=55.637166,51.82032&zoom=13 |dead-url=yes }}</ref> * [[2013 ел|2013]]-2016 [[Красный Ключ|Кызыл Чишмә]] бистәсе «Яр буе» ял зонасының генераль планы (''дизайнер А. Шәйдуллин белән берлектә'') * [[2012 ел|2012]]-[[2015 ел|2015]] Габдулла Тукай исемендәге ял һәм уку паркы генераль планы һәм кечкенә архитектура формалары һ.б. Фирдәвес Ханов [[Түбән Кама]] өчен алтмыштан артык объект булдырган. == Күргәзмәләре == * 2022 елның 11―27 февралендә [[Түбән Кама комплекслы музее]]нда үз һөнәренә 44 ел гомерен багышлаган, Россия һәм Татарстанның атказанган архитекторы һәм Түбән Каманың мактаулы шәхесе Фирдәвис Хановның 70 яшьлегенә һәм шәһәрнең 55 еллыгына багышланган «Язмышыма рәхмәтлемен» (Фирдәвис Хановның архитектура эшләре) күргәзмәсе оештырылган<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/society/12-02-2022/t-b-n-kama-sh-r-muzeenda-fird-vis-hanovny-arhitektura-eshl-re-k-rg-zm-se-achyldy-5849195 Түбән Кама шәһәр музеенда Фирдәвис Хановның архитектура эшләре күргәзмәсе ачылды.] [[Татар-информ]], 12.02.2022</ref><ref>[https://tat.e-nkama.ru/news/2536/103741/ Түбән Кама шәһәр музеенда Фирдәвис Хановның архитектура эшләре күргәзмәсе ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251205003329/https://tat.e-nkama.ru/news/2536/103741/ |date=2025-12-05 }} Түбән Кама муниципаль районы рәсми сайты. 11.02.2022</ref>. * 2023 елның 1 ноябрендә [[Түбән Кама комплекслы музее]]ның Күргәзмә залында Түбән Каманың архитектура корылмалары һәм шәһәр халкының яраткан ял итү урыннары сурәтләнгән күргәзмәсе оештырылган. Архитектор аларны Түбән Камада 45 ел яшәү дәверендә ясаган<ref>[https://tat.e-nkama.ru/news/746/114599/ Түбән Камада архитектор Фирдәвес Хановның күргәзмәсе ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251204124139/https://tat.e-nkama.ru/news/746/114599/ |date=2025-12-04 }} tat.e-nkama, 2.11.2023</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tuban-kamada-arxitektor-firdaves-xanovnyn-kurgazmase-acyldy-5878581 Түбән Камада архитектор Фирдәвес Хановның күргәзмәсе ачылды.] [[Татар-информ]], 3.11.2023</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2001 ел|2001]] [[Татарстан Республикасының Атказанган архитекторы|Татарстан Республикасының атказанган архитекторы]] * [[2004 ел|2004]] Архитекторларның II Бөтенроссия һөнәри осталык конкурсында [[Татарстан Республикасы]] исеменнән чыгыш ясап, җиңү яулый һәм «2004-2005 елда Россиянең иң яхшы архитекторы» дигән исемгә лаек була * [[2005 ел|2005]] III Халыкара «Зодчество-2005» фестиваль-конкурсы (''[[Мәскәү]]'') — бронза диплом иясе * [[2005 ел|2005]] «Казан шәһәренең 1000 еллыгы истәлеге» медале * «ТАССР оештырылуның 90 еллыгы» истәлекле медале * [[2007 ел|2007]] РФ Баш архитекторлар шурасының «Алтын Кентавр» билгесе * [[2008 ел|2008]] «Автоград-2008» төбәкара фестиваль-конкурсы җиңүчесе * [[ел|2009]] «Автоград-2009» төбәкара фестиваль-конкурсы җиңүчесе * 2011 Бөтенроссия «Автоград-2011» фестиваль-конкурсы дипломанты * 2011 Россия Федерациясенең атказанган архитекторы — «''архитектура өлкәсендәге казанышлары һәм күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен''» * [[2016 ел|2016]] Түбән Кама шәһәренең мактаулы ватандашы — «''Түбән Кама шәһәрендә социаль әһәмиятле объектларны проектлау һәм төзү эшенә керткән зур хезмәте һәм шәһәрнең җәмәгать эшчәнлегендә актив катнашканы өчен''»<ref>{{Citation |title=Решение Нижнекамского городского Совета №28 от 28 июля 2016 года. Официальный сайт Нижнекамского муниципального района |url=http://www.e-nkama.ru/raion/pochetnye-grazhdane/47750/ |access-date=2017-12-30 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224115347/http://e-nkama.ru/raion/pochetnye-grazhdane/47750/ |dead-url=yes }}</ref> * [[2023 ел|2023]] ― [[Габдулла Тукай премиясе]] ― ''шәһәр төзелеше һәм архитектура өлкәсендә ватан һәм татар милли мәдәниятен үстерүгә керткән өлеше өчен (Түбән Кама шәһәренең милли архитектурасы - Җәмигъ мәчете һәм шәһәр парклары)''<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://intertat.tatar/news/tukai-premiyasenen-kemga-tieslegen-tozucelar-bela-a-yazucylar-berni-belmi-5858875 Тукай премиясен тапшырдылар, ул җитми калганнарга халык шагыйре исемен өләш... бирделәр!] [[Интертат]], 26.04.2023</ref> * [[2026 ел|2026]] ― [[«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале]] ― ''ирешелгән хезмәт уңышлары һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_609581.pdf Указ Раиса Республики Татарстан № 674 от 19.08.2026] {{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Архитектор Фирдәвис Ханов. Түбән Кама: «Гүзәл» МПҮ ҖЧҖ, 2016.<ref>[http://ntr-24.ru/index.php?newsid=37895 Нижнекамский архитектор Фирдавис Ханов презентовал свою книгу. ntr-24.ru, 22.12.2016]</ref> ;Мәкаләләр * ''Р. Зарипов''. Милләтнең асыл заты. «[[Мәйдан (журнал)|Мәйдан]]» * [http://www.elitat.ru/?rub=43&st=18696&type=3&s=1 Фирдавис Ханов: Не хотелось далеко уехать от дома.] «[[Элита Татарстана (журнал)|Элита Татарстана]]», 15.05.2016 * ''Галина Суздальцева''. И на тенистой улице я постою в тени… «Нижнекамская правда», 2015 год, 11 сентября, № 67. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.e-nkama.ru/uprava/structure/1741/38172/http://www.e-nkama.ru/uprava/structure/1741/38172/ Ханов Фирдавис Гайнетзянович]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Моны да карагыз == {{Татарстанның шәрәфле ватандашлары}} {{Тукай премиясе лауреатлары 2020-еллар}} {{DEFAULTSORT:Ханов, Фирдәвис}} [[Төркем:Архитекторлар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган архитекторлары]] [[Төркем:РФ атказанган архитекторлары]] [[Төркем:Түбән Кама шәһәренең шәрәфле ватандашлары]] [[Төркем:Казан дәүләт төзүче-инженерлар институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнүчеләр]] pv88eq43kpyv54bklnvdswu3acg4ucp 0 198004 6099545 5839438 2026-11-07T20:56:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 31 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099545 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{seealso|Татнет сәхифәләре рейтингы|Татарча Telegram каналлары исемлеге}} Бу биттә [[Татнет]]ның бар сәхифәләре&nbsp;— ''[[татар теле|татарча]] азмы-күпме эчтәлеге булган бар [[веб-сайт]]лар''&nbsp;— турында мәгълүмат тупланыла. {{АӘБ}} {{TOC right}} == Тарихы == * Проект [[2017 ел]]ның [[гыйнвар]]-[[февраль]] айлары дәвамында көнгә кимендә 100 керүче булган һәм ачылган баш битнең татарча эчтәлеге > 75% булган веб-сәхифәләр исемлеге буларак башланды. * Доменнарында фәкать татарча мәгълүмат бирелгән сайтларның төзмәсе ''[[Татнет сәхифәләре рейтингы]]'' битендә яңартылып килә. == Әлифба буенча == === А === * [[Авыл офыклары]]: http://rsloboda-rt.ru/ - [http://rsloboda-rt.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/rsloboda-rt.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514140122/https://www.similarweb.com/website/rsloboda-rt.ru |date=2019-05-14 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/rsloboda-rt.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621123417/https://www.alexa.com/siteinfo/rsloboda-rt.ru |date=2019-06-21 }} - [https://www.liveinternet.ru/stat/rsloboda-rt.ru/ liveinternet] - [https://webmaster.yandex.ru/siteinfo/?host=https://rsloboda-rt.ru/ Яндекс ИКС] * [[Азатлык радиосы]] - https://azatliq.org/ - [http://azatliq.org.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/azatliq.org similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095240/https://www.similarweb.com/website/azatliq.org |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/azatliq.org alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170323055739/http://www.alexa.com/siteinfo/azatliq.org |date=2017-03-23 }} - [https://webmaster.yandex.ru/siteinfo/?host=https://azatliq.org/ Яндекс Икс] * [[Ачык университет (Татарстан)|Ачык университет]]: https://univer.tatar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524092805/https://univer.tatar/ |date=2022-05-24 }} - [https://hypestat.com/info/univer.tatar hypestat] - [https://www.similarweb.com/ru/website/univer.tatar/#overview similarweb] - [https://webmaster.yandex.ru/siteinfo/?host=https://univer.tatar// Яндекс ИКС]. === Ә === * [[Әлмәт таңнары]]: http://almet-rt.ru/ - [http://almet-rt.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214230525/https://www.similarweb.com/website/almet-rt.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/almet-rt.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618061313/https://www.alexa.com/siteinfo/almet-rt.ru |date=2019-06-18 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/almet-rt.ru/visitors.html liveinternet] === Б === * [[Балтач таңнары]] <small>([[Башкортстан]]ның [[Балтач районы (Башкортстан)|Балтач районы]])</small> : http://baltach.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112170339/http://baltach.ru/ |date=2018-01-12 }} - [http://baltach.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/baltach.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/baltach.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805175003/https://www.alexa.com/siteinfo/baltach.ru |date=2019-08-05 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/baltach.ru/visitors.html liveinternet] * [[«Безнең гәҗит»]]: http://beznen.ru/ - [http://beznen.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/beznen.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095236/https://www.similarweb.com/website/beznen.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/beznen.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094617/https://www.alexa.com/siteinfo/beznen.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/beznen.ru liveinternet] * [[Безнең Чирмешән]]: http://nashcheremshan.ru/ - [http://nashcheremshan.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/nashcheremshan.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102328/https://www.similarweb.com/website/nashcheremshan.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/nashcheremshan.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126023514/https://www.alexa.com/siteinfo/nashcheremshan.ru |date=2018-11-26 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/nashcheremshan.ru/visitors.html liveinternet] * [[Белем.ру]]: http://belem.ru/ - [http://belem.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/belem.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095306/https://www.similarweb.com/website/belem.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/belem.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094617/https://www.alexa.com/siteinfo/belem.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/belem.ru/visitors.html liveinternet] * [[Байрак (Буа)]]: [http://buinsk-tat.ru buinsk-tat.ru] - [http://buinsk-tat.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241216050934/https://www.similarweb.com/website/buinsk-tat.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/buinsk-tat.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623043210/https://www.alexa.com/siteinfo/buinsk-tat.ru |date=2019-06-23 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/buinsk-tat.ru/visitors.html liveinternet] * [[Болгар радиосы]]: [http://bolgarradio.com/ bolgarradio.com] - [http://bolgarradio.com.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214231908/https://www.similarweb.com/website/bolgarradio.com similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/bolgarradio.com alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094629/https://www.alexa.com/siteinfo/bolgarradio.com |date=2019-05-13 }} * [[Бөтендөнья татар кәнгрисе|Бөтендөнья татар конгрессы]]: [http://tatar-congress.org/ tatar-congress.org] - [http://tatar-congress.org.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tatar-congress.org similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513235854/https://www.similarweb.com/website/tatar-congress.org |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatar-congress.org alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216024451/https://www.alexa.com/siteinfo/tatar-congress.org |date=2018-12-16 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/tatar-congress.org/ liveinternet] === В === === Г === * [[Гыйлем (проект)]] - http://giylem.tatar/ - [http://giylem.tatar.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/giylem.tatar similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/giylem.tatar alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625203552/https://www.alexa.com/siteinfo/giylem.tatar |date=2022-06-25 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/giylem.tatar/visitors.html liveinternet] === Д === === Е === === Ж === === Җ === * [[Җайдак]].татар - http://caydaq.tatar/ - [http://caydaq.tatar.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/caydaq.tatar similarweb]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [https://web.archive.org/web/20220809140032/https://www.alexa.com/siteinfo/caydaq.tatar alexa] - [http://www.liveinternet.ru/stat/caydaq.tatar/ liveinternet] === З === === И === * [[Интернет Эзләгеч]]: https://www.nigez.com/ - [http://nigez.com.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214232109/https://www.similarweb.com/website/nigez.com similarweb] - [https://web.archive.org/web/20231021043625/https://www.alexa.com/siteinfo/nigez.com alexa] *[[Интертат]].татар - http://intertat.tatar/ - [http://intertat.tatar.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/intertat.tatar similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/intertat.tatar alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221061333/https://www.alexa.com/siteinfo/intertat.tatar |date=2018-12-21 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/intertat.ru/visitors.html liveinternet] === Й === === К === * [[Күңел радиосы]] - http://kunelradio.ru/ - [http://kunelradio.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/kunelradio.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095259/https://www.similarweb.com/website/kunelradio.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/kunelradio.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094624/https://www.alexa.com/siteinfo/kunelradio.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/kunelradio.ru/ liveinternet] === Л === === М === * [[Марат Кәбиров]]: http://maratkabirov.com/ - [http://maratkabirov.com.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/maratkabirov.com similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102324/https://www.similarweb.com/website/maratkabirov.com |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/maratkabirov.com alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094615/https://www.alexa.com/siteinfo/maratkabirov.com |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/maratkabirov.com/visitors.html liveinternet] * [[Матбугат.ру]] – http://matbugat.ru/ - [http://matbugat.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/matbugat.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095240/https://www.similarweb.com/website/matbugat.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/matbugat.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181214213826/https://www.alexa.com/siteinfo/matbugat.ru |date=2018-12-14 }} - [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Matbugat.ru; liveinternet] * [[Маяк (Азнакай, гәзит)]]: http://aznakaevo-rt.ru/ - [http://aznakaevo-rt.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214230633/https://www.similarweb.com/website/aznakaevo-rt.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/aznakaevo-rt.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619034008/https://www.alexa.com/siteinfo/aznakaevo-rt.ru |date=2019-06-19 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/aznakaevo-rt.ru/visitors.html liveinternet] === Н === === О === === Ө === === П === [[Питер.Татар|Питер Татар]]: https://piter.tatar/ === Р === === С === * [[Саба дулкыннары]] – http://saba-rt.ru/ - [http://saba-rt.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241216142244/https://www.similarweb.com/website/saba-rt.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/saba-rt.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807044807/https://www.alexa.com/siteinfo/saba-rt.ru |date=2019-08-07 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/saba-rt.ru/visitors.html liveinternet] * [[Саба таңнары]] – http://saby-rt.ru/ - [http://saby-rt.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/saby-rt.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513231335/https://www.similarweb.com/website/saby-rt.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/saby-rt.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619170506/https://www.alexa.com/siteinfo/saby-rt.ru |date=2019-06-19 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/saby-rt.ru/visitors.html liveinternet] * [[Сабантуй (журнал)]]: http://sabantuytatar.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180113130918/http://sabantuytatar.ru/ |date=2018-01-13 }} - [http://sabantuytatar.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/sabantuytatar.ru similarweb]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [https://web.archive.org/web/20220809130748/https://www.alexa.com/siteinfo/sabantuytatar.ru alexa] - [http://www.liveinternet.ru/stat/sabantuytatar.ru/visitors.html liveinternet] * [[Самар татарлары (журнал)]] – http://samtatnews.ru/ - [http://samtatnews.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/samtatnews.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/samtatnews.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806121545/https://www.alexa.com/siteinfo/samtatnews.ru |date=2019-08-06 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/samtatnews.ru/visitors.html liveinternet] * [[SkyTat|СкайТат]]: https://skytat.ru/ - [https://hypestat.com/info/skytat.ru hypestat] - [https://www.similarweb.com/ru/website/skytat.ru/ similarweb] * [[Сөембикә (журнал)]]: http://syuyumbike.ru/ - [http://syuyumbike.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/syuyumbike.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513103843/https://www.similarweb.com/website/syuyumbike.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/syuyumbike.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094616/https://www.alexa.com/siteinfo/syuyumbike.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/syuyumbike.ru/visitors.html liveinternet] === Т === * [[Татар-информ]]: http://www.tatar-inform.tatar/ - [http://tatar-inform.tatar.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tatar-inform.tatar similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095302/https://www.similarweb.com/website/tatar-inform.tatar |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatar-inform.tatar alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216075316/https://www.alexa.com/siteinfo/tatar-inform.tatar |date=2018-12-16 }} - [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tatar-inform.tatar; liveinternet] * [[Татар иле]]: http://tatarile.tatar/tt/ - [http://tatarile.tatar.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tatarile.tatar similarweb]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatarile.tatar alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190709071501/https://www.alexa.com/siteinfo/tatarile.tatar |date=2019-07-09 }} * [[Tatarica (энциклопедия)|Tatarica]] энциклопедиясе: https://tatarica.org/tat - [http://tatarica.org.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241216080536/https://www.similarweb.com/website/tatarica.org similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatarica.org alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130163402/https://www.alexa.com/siteinfo/tatarica.org |date=2021-11-30 }} * [[Татарнамэ]]: http://tatar.com.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514142517/http://www.tatar.com.ru/ |date=2018-05-14 }} - [http://tatar.com.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214230248/https://www.similarweb.com/website/tatar.com.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatar.com.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190618122206/https://www.alexa.com/siteinfo/tatar.com.ru |date=2019-06-18 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/tatar.com.ru/visitors.html liveinternet] * [[Татарстан — Яңа Гасыр]]: http://tnv.ru/ - [http://tnv.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tnv.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513214303/https://www.similarweb.com/website/tnv.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tnv.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181220133745/https://www.alexa.com/siteinfo/tnv.ru |date=2018-12-20 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/tnv.ru/visitors.html liveinternet] * [[Татар электрон китапханәсе]]: http://kitap.net.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717082035/http://kitap.net.ru/ |date=2010-07-17 }} - [http://kitap.net.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/kitap.net.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513231337/https://www.similarweb.com/website/kitap.net.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/kitap.net.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215002910/https://www.alexa.com/siteinfo/kitap.net.ru |date=2018-12-15 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/kitap.net.ru/ liveinternet] * Татнетны үстерү фонды: http://tat-i.net/tt *[[Туган як (Чүпрәле)]]: http://chuprale-online.ru/ - [http://chuprale-online.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214233301/https://www.similarweb.com/website/chuprale-online.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/chuprale-online.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181220232342/https://www.alexa.com/siteinfo/chuprale-online.ru |date=2018-12-20 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/chuprale-online.ru/visitors.html liveinternet] * [[Татар музыкаль телевидениесе]]: http://tmtv-online.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218101309/http://tmtv-online.ru/ |date=2014-12-18 }} - [http://tmtv-online.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tmtv-online.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095239/https://www.similarweb.com/website/tmtv-online.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tmtv-online.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094621/https://www.alexa.com/siteinfo/tmtv-online.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tmtv-online.ru; liveinternet] * [[Татар радиосы]]: http://tatarradio.ru/ - [http://tatarradio.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tatarradio.ru similarweb]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatarradio.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094640/https://www.alexa.com/siteinfo/tatarradio.ru |date=2019-05-13 }} * [[Татпоиск.нет]]: http://tatpoisk.net/ - [http://tatpoisk.net.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241215205114/https://www.similarweb.com/website/tatpoisk.net similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/tatpoisk.net alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181213182259/https://www.alexa.com/siteinfo/tatpoisk.net |date=2018-12-13 }} * [[Туйлар.ру]]: http://tuylar.ru/ - [http://tuylar.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/tuylar.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095234/https://www.similarweb.com/website/tuylar.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/tuylar.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094626/https://www.alexa.com/siteinfo/tuylar.ru |date=2019-05-13 }} - [https://www.liveinternet.ru/rating/ru/?wsearch=tuylar.ru liveinternet] === У === === Ү === === Ф === === Х === * [[Хезмәт (Балтач, Татарстан)]]: http://baltaci.ru/ - [http://baltaci.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/baltaci.ru similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513174105/https://www.similarweb.com/website/baltaci.ru |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/baltaci.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125201300/https://www.alexa.com/siteinfo/baltaci.ru |date=2018-11-25 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/baltaci.ru/visitors.html liveinternet] === Һ === === Ц === === Ч === === Ш === * [[«Шәһри Казан» газетасы]]: http://shahrikazan.com/ - [http://shahrikazan.com.hypestat.com/ hypestat] - [https://www.similarweb.com/website/shahrikazan.com similarweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102326/https://www.similarweb.com/website/shahrikazan.com |date=2019-05-13 }} - [http://www.alexa.com/siteinfo/shahrikazan.com alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094621/https://www.alexa.com/siteinfo/shahrikazan.com |date=2019-05-13 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/shahrikazan.com/visitors.html liveinternet] === Щ === === Ы === === Э === === Ю === * [[Ютазы таңы]]: http://yutazy.ru/ - [http://yutazy.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241217020952/https://www.similarweb.com/website/yutazy.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/yutazy.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622125944/https://www.alexa.com/siteinfo/yutazy.ru |date=2019-06-22 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/yutazy.ru/visitors.html liveinternet] === Я === * [[Якты юл (Тукай районы)]]: http://tukai-rt.ru/ - [http://tukai-rt.ru.hypestat.com/ hypestat] - [https://web.archive.org/web/20241214230652/https://www.similarweb.com/website/tukai-rt.ru similarweb] - [http://www.alexa.com/siteinfo/tukai-rt.ru alexa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616195902/https://www.alexa.com/siteinfo/tukai-rt.ru |date=2019-06-16 }} - [http://www.liveinternet.ru/stat/tukai-rt.ru liveinternet] == Күзәтү җәдвәле үрнәге == Түбәндәге җәдвәлдәге ''саннар [[2017 ел]]ның [[июль]] хәлен'' күрсәтә, әмма чыганакларга <u>сылтамалар иң соңгы мәгълүматка китерәчәк</u>. {| class="wikitable sortable" !# !Сайт !Керүчеләр<br/><small>(көн, уртачасы, hypestat.com)</small> !Мөрәҗәгатьләр<br/><small>(көн, тарихи уртачасы, hypestat.com)</small> !Керүчеләр<br/><small>(соңгы 30 көн, liveinternet.ru)</small> !Мөрәҗәгатьләр<br/><small>(алдынгы ай, similarweb.com)</small> !Уртача визит<br/><small>(мин., similarweb.com)</small> !Уртача визит<br/><small>(битләр, similarweb.com)</small> !Шундүк<br/>чыгучылар<br/><small>(Bounce rate, similarweb.com)</small> !Глобаль<br/>урыны<br/><small>(http://alexa.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728021845/https://www.alexa.com/ |date=2021-07-28 }})</small> !Уникаль керүчеләр<br/><small>(ай дәвамында, pro.similarweb.com)</small> |- |1 |'''[[Татар Википедиясе|tt.wikipedia.org]]''' | | | |[https://www.similarweb.com/website/tt.wikipedia.org 67180] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095312/https://www.similarweb.com/website/tt.wikipedia.org |date=2019-05-13 }} |2:06 |2.08 |56.67% | |13180 |- |2 |'''[[Матбугат.ру|matbugat.ru]]''' |[http://matbugat.ru.hypestat.com/ 1200] |3768 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Matbugat.ru; 50003] |[https://www.similarweb.com/website/matbugat.ru 94810] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095240/https://www.similarweb.com/website/matbugat.ru |date=2019-05-13 }} |3:45 |2.59 |47.82% |249682 |14690 |- |3 |[http://saby-rt.ru saby-rt.ru] |[http://saby-rt.ru.hypestat.com/ 550] |1375 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Саба_таңнары; 19746] |[https://www.similarweb.com/website/saby-rt.ru 49400] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513231335/https://www.similarweb.com/website/saby-rt.ru |date=2019-05-13 }} |3:49 |2.37 |52.88% |506408 |12487 |- |4 |[http://tatar.com.ru tatar.com.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514142517/http://www.tatar.com.ru/ |date=2018-05-14 }} |[http://tatar.com.ru.hypestat.com/ 345] |690 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Tatar.com.ru; 16651] |[https://web.archive.org/web/20241214230248/https://www.similarweb.com/website/tatar.com.ru 22210] |1:11 |1.90 |49.16% |748860 |11580 |- |5 |[[Татарстан — Яңа Гасыр|tnv.ru]]<ref>рус телле баш бит ачылса да, ТНВ-Планета аркасында керттем</ref> |[http://tnv.ru.hypestat.com/ 800] |3120 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Татарстан_-_Новый_Век; 36056] |[https://www.similarweb.com/website/tnv.ru 55750] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513214303/https://www.similarweb.com/website/tnv.ru |date=2019-05-13 }} |2:59 |3.62 |39.78% |323174 |22070 |- |6 |[http://buinsk-tat.ru buinsk-tat.ru] |[http://buinsk-tat.ru.hypestat.com/ 750] |1425 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Buinsk-tat.ru; 59360] |[https://web.archive.org/web/20241216050934/https://www.similarweb.com/website/buinsk-tat.ru 50320] |1:16 |1.53 |67.05% |411155 |18249 |- |7 |[[Азатлык радиосы|azatliq.org]] |[http://azatliq.org.hypestat.com/ 410] |1435 | |[https://www.similarweb.com/website/azatliq.org 25490] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095240/https://www.similarweb.com/website/azatliq.org |date=2019-05-13 }} |4:05 |2.62 |42.72% |569924 |6645 |- |8 |[http://chuprale-online.ru chuprale-online.ru] |[http://chuprale-online.ru.hypestat.com/ 465] |1256 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=chuprale-online.ru; 13586] |[https://web.archive.org/web/20241214233301/https://www.similarweb.com/website/chuprale-online.ru 31320] |1:27 |1.88 |69.12% |551851 |8475 |- |9 |[[Татар-информ|tatar-inform.tatar]] |[http://tatar-inform.tatar.hypestat.com/ 515] |1545 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tatar-inform.tatar; 11430] |[https://www.similarweb.com/website/tatar-inform.tatar 36590] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095302/https://www.similarweb.com/website/tatar-inform.tatar |date=2019-05-13 }} |2:47 |2.05 |61.12% |491781 |11028 |- |10 |[http://baltaci.ru baltaci.ru] |[http://baltaci.ru.hypestat.com/ 360] |1404 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=baltaci.ru; 21504] |[https://www.similarweb.com/website/baltaci.ru 45140] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513174105/https://www.similarweb.com/website/baltaci.ru |date=2019-05-13 }} |3:18 |2.53 |47.06% |618326 |8950 |- |11 |[http://tmtv-online.ru tmtv-online.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218101309/http://tmtv-online.ru/ |date=2014-12-18 }} |[http://tmtv-online.ru.hypestat.com/ 275] |523 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tmtv-online.ru; 13] |[https://www.similarweb.com/website/tmtv-online.ru 15270] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095239/https://www.similarweb.com/website/tmtv-online.ru |date=2019-05-13 }} |2:10 |2.20 |43.64% |900232 | |- |12 |[http://tatpoisk.net tatpoisk.net] |[http://tatpoisk.net.hypestat.com/ 1150] |2415 | |[https://web.archive.org/web/20241215205114/https://www.similarweb.com/website/tatpoisk.net 116580] |1:47 |2.54 |40.84% |281668 |71360 |- |13 |[http://nashcheremshan.ru nashcheremshan.ru] |[http://nashcheremshan.ru.hypestat.com/ 320] |704 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=nashcheremshan.ru; 13161] |[https://www.similarweb.com/website/nashcheremshan.ru 37320] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102328/https://www.similarweb.com/website/nashcheremshan.ru |date=2019-05-13 }} |1:38 |1.96 |56.61% |780688 |11987 |- |14 |[http://belem.ru belem.ru] |[http://belem.ru.hypestat.com/ 230] |529 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Белем.ру_-_татар_мәгарифе_порталы; 2612] |[https://www.similarweb.com/website/belem.ru 7580] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095306/https://www.similarweb.com/website/belem.ru |date=2019-05-13 }} |1:12 |1.87 |50.48% |985322 |4999 |- |15 |[[Татар радиосы|tatarradio.ru]] |[http://tatarradio.ru.hypestat.com/ 245] |270 | |[https://www.similarweb.com/website/tatarradio.ru 25200]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |1:13 |1.66 |55.68% |1156967 |7202 |- |16 |[[Марат Кәбиров|maratkabirov.com]] |[http://maratkabirov.com.hypestat.com/ 170] |272 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=maratkabirov.com; 18720] |[https://www.similarweb.com/website/maratkabirov.com 11750] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102324/https://www.similarweb.com/website/maratkabirov.com |date=2019-05-13 }} |1:22 |1.81 |38.39% |1339196 |7042 |- |17 |[http://almet-rt.ru almet-rt.ru] |[http://almet-rt.ru.hypestat.com/ 230] |437 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Газета_Әлмәт_таңнары; 14289] |[https://web.archive.org/web/20241214230525/https://www.similarweb.com/website/almet-rt.ru 26240] |1:51 |2.15 |57.28% |1033696 |5583 |- |18 |[[Сөембикә (журнал)|syuyumbike.ru]] |[http://syuyumbike.ru.hypestat.com/ 250] |775 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=syuyumbike.ru; 18332] |[https://www.similarweb.com/website/syuyumbike.ru 29680] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513103843/https://www.similarweb.com/website/syuyumbike.ru |date=2019-05-13 }} |5:13 |3.56 |45.53% |869262 |8874 |- |19 |[[«Шәһри Казан» газетасы|shahrikazan.com]] |[http://shahrikazan.com.hypestat.com/ 300] |570 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=shahrikazan.com; 20156] |[https://www.similarweb.com/website/shahrikazan.com 30250] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102326/https://www.similarweb.com/website/shahrikazan.com |date=2019-05-13 }} |2:07 |2.74 |57.22% |847350 |11414 |- |20 |[http://aznakaevo-rt.ru aznakaevo-rt.ru] |[http://aznakaevo-rt.ru.hypestat.com/ 445] |579 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=aznakaevo-rt.ru; 36370] |[https://web.archive.org/web/20241214230633/https://www.similarweb.com/website/aznakaevo-rt.ru 55850] |0:46 |1.34 |76.67% |686675 |26348 |- |21 |[http://yutazy.ru yutazy.ru] |[http://yutazy.ru.hypestat.com/ 180] |270 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=yutazy.ru; 11943] |[https://web.archive.org/web/20241217020952/https://www.similarweb.com/website/yutazy.ru 13090] |3:05 |1.57 |58.75% |1319133 |4999 |- |22 |[http://tuylar.ru tuylar.ru] |[http://tuylar.ru.hypestat.com/ 155] |217 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tuylar.ru; 10469] |[https://www.similarweb.com/website/tuylar.ru 8550] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095234/https://www.similarweb.com/website/tuylar.ru |date=2019-05-13 }} |0:21 |1.35 |53.71% |1499681 | |- |23 |[http://rsloboda-rt.ru rsloboda-rt.ru] |[http://rsloboda-rt.ru.hypestat.com/ 210] |525 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=rsloboda-rt.ru; 16189] |[https://www.similarweb.com/website/rsloboda-rt.ru 30430] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514140122/https://www.similarweb.com/website/rsloboda-rt.ru |date=2019-05-14 }} |2:02 |1.80 |59.48% |1041137 |7320 |- |24 |[[Бөтендөнья татар конгрессы|tatar-congress.org]] |[http://tatar-congress.org.hypestat.com/ 175] |333 | |[https://www.similarweb.com/website/tatar-congress.org 22290] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513235854/https://www.similarweb.com/website/tatar-congress.org |date=2019-05-13 }} |0:51 |1.40 |30.92% |1271852 |7715 |- |25 |[[Күңел радиосы|kunelradio.ru]] |[http://kunelradio.ru.hypestat.com/ 105] |168 | |[https://www.similarweb.com/website/kunelradio.ru 6220] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095259/https://www.similarweb.com/website/kunelradio.ru |date=2019-05-13 }} |1:15 |1.67 |46.72% |1920895 | |- |26 |[http://kitap.net.ru kitap.net.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717082035/http://kitap.net.ru/ |date=2010-07-17 }} |[http://kitap.net.ru.hypestat.com/ 340] |714 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Татарская_электронная_библиотека; 11328] |[https://www.similarweb.com/website/kitap.net.ru 22370] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513231337/https://www.similarweb.com/website/kitap.net.ru |date=2019-05-13 }} |2:10 |2.17 |49.01% |746058 |9814 |- |27 |[http://intertat.ru intertat.ru] |[http://intertat.ru.hypestat.com/ 750] |1725 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Intertat.Ru; 53847] |[https://web.archive.org/web/20241214233352/https://www.similarweb.com/website/intertat.ru 87630] |1:56 |1.59 |79.82% |394866 |26569 |- |28 |[[Болгар радиосы|bolgarradio.com]] |[http://bolgarradio.com.hypestat.com/ 120] |252 | |[https://web.archive.org/web/20241214231908/https://www.similarweb.com/website/bolgarradio.com 23440] |1:03 |1.72 |62.86% |1678076 |5302 |- |29 |[http://tukai-rt.ru tukai-rt.ru] |[http://tukai-rt.ru.hypestat.com/ 205] |308 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Газета_Якты_юл; 19699] |[https://web.archive.org/web/20241214230652/https://www.similarweb.com/website/tukai-rt.ru 18420] |0:56 |1.45 |64.15% |1219511 |7895 |- |30 |[[«Безнең гәҗит»|beznen.ru]] |[http://beznen.ru.hypestat.com/ 80] |184 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=БЕЗНЕҢ_ГӘҖИТ; 5294] |[https://web.archive.org/web/20190513095236/https://www.similarweb.com/website/beznen.ru 4999] |1:56 |1.83 |48.29% |2158182 | |- |31 |[http://artistlar.ru artistlar.ru] |[http://artistlar.ru.hypestat.com/ 65] |85 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=Каталог_татарских_артистов_Артистлар.ру; 5564] |[https://www.similarweb.com/website/artistlar.ru 7880] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095234/https://www.similarweb.com/website/artistlar.ru |date=2019-05-13 }} |0:16 |1.31 |50.05% |2873098 | |- |32 |[http://sabyem.ru sabyem.ru] |[http://sabyem.ru.hypestat.com/ 215] |366 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=sabyem.ru; 3423] |[https://www.similarweb.com/website/sabyem.ru 9570] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102331/https://www.similarweb.com/website/sabyem.ru |date=2019-05-13 }} |1:51 |1.63 |56.15% |1130608 | |- |33 |[http://yuldash.com yuldash.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111224932/http://www.yuldash.com/ |date=2018-01-11 }} |[http://yuldash.com.hypestat.com/ 110] |770 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=yuldash.com; 6797] |[https://web.archive.org/web/20241214230458/https://www.similarweb.com/website/yuldash.com 18670] |2:53 |14.00 |22.08% |1369511 |4999 |- |34 |[http://tazbash.ru tazbash.ru] |[http://tazbash.ru.hypestat.com/ 190] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021004958/https://tazbash.ru.hypestat.com/ |date=2023-10-21 }} |380 | |[https://www.similarweb.com/website/tazbash.ru 15800] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513103847/https://www.similarweb.com/website/tazbash.ru |date=2019-05-13 }} |1:47 |2.73 |38.74% |1195221 |8146 |- |35 |[http://watan.su watan.su] |[http://watan.su.hypestat.com/ 50] |90 | |[https://www.similarweb.com/website/watan.su 4999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095236/https://www.similarweb.com/website/watan.su |date=2019-05-13 }} |0:43 |1.55 |38.28% |3166480 | |- |36 |[http://gzalilova.narod.ru gzalilova.narod.ru] |[http://gzalilova.narod.ru.hypestat.com/ 50] |80 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=http%3A%2F%2Fgzalilova.narod.ru%2F; 715] |[https://www.similarweb.com/website/gzalilova.narod.ru 4999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095236/https://www.similarweb.com/website/gzalilova.narod.ru |date=2019-05-13 }} |0:37 |1.89 |44.30% |3448720 | |- |37 |[http://tkoek.ucoz.ru tkoek.ucoz.ru] |[http://tkoek.ucoz.ru.hypestat.com/ 10] |14 | |[https://www.similarweb.com/website/tkoek.ucoz.ru 4999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095241/https://www.similarweb.com/website/tkoek.ucoz.ru |date=2019-05-13 }} |1:59 |2.87 |65.79% |10502663 | |- |38 |[http://gzalilova.ru gzalilova.ru]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |[http://gzalilova.ru.hypestat.com/ 25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021043623/https://gzalilova.ru.hypestat.com/ |date=2023-10-21 }} |55 | |[https://www.similarweb.com/website/gzalilova.ru 4999]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |1:36 |2.03 |60.94% |5272062 | |- |39 |[http://tatbash.ru tatbash.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114145213/http://tatbash.ru/ |date=2018-01-14 }} |[http://tatbash.ru.hypestat.com/ 65] |150 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=http%3A%2F%2Ftatbash.ru%2F; 4440] |[https://web.archive.org/web/20241215185841/https://www.similarweb.com/website/tatbash.ru 4999] |0:44 |2.00 |43.76% |2585265 | |- |40 |[http://muslumtat.ru muslumtat.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513094635/http://muslumtat.ru/ |date=2019-05-13 }} |[http://muslumtat.ru.hypestat.com/ 15] |57 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=http%3A%2F%2Fmuslumtat.ru%2F; 70] |[https://www.similarweb.com/website/muslumtat.ru 4999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095243/https://www.similarweb.com/website/muslumtat.ru |date=2019-05-13 }} |0:15 |1.24 |30.59% |6744508 | |- |41 |[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|kamalteatr.ru]] |[http://kamalteatr.ru.hypestat.com/ 160] |528 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=kamalteatr.ru; 12] |[https://www.similarweb.com/website/kamalteatr.ru 18110]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |2:38 |3.75 |25.63% |1193610 |6914 |- |42 |[http://muslumirc.ru muslumirc.ru] |[http://muslumirc.ru.hypestat.com/ 125] |263 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=muslumirc.ru; 8293] |[https://web.archive.org/web/20241214230857/https://www.similarweb.com/website/muslumirc.ru 12500] |1:42 |2.39 |29.52% |1610833 | |- |43 |[[«Кызыл таң» газетасы|kiziltan.ru]] |[http://kiziltan.ru.hypestat.com/ 125] |200 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=kiziltan.ru; 1697] |[https://web.archive.org/web/20241214232831/https://www.similarweb.com/website/kiziltan.ru 11420] |0:28 |1.72 |50.85% |1722680 | |- |44 |[http://tatknigafund.ru tatknigafund.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318162248/http://tatknigafund.ru/ |date=2018-03-18 }} |[http://tatknigafund.ru.hypestat.com/ 65] |169 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=tatknigafund.ru; ?] |[https://web.archive.org/web/20241214231145/https://www.similarweb.com/website/tatknigafund.ru 5370] |1:40 |4.40 |24.58% |2424799 | |- |45 |[[«Ватаным Татарстан» газетасы|vatantat.ru]] |[http://vatantat.ru.hypestat.com/ 95] |181 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=vatantat.ru; 7] |[https://www.similarweb.com/website/vatantat.ru 4999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095307/https://www.similarweb.com/website/vatantat.ru |date=2019-05-13 }} |2:06 |2.16 |65.96% |2055422 |4999 |- |46 |[[«Идел» журналы|idel-tat.ru]] |[http://idel-tat.ru.hypestat.com/ 60] |90 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=idel-tat.ru; 15341] |[https://www.similarweb.com/website/idel-tat.ru 18310] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513102333/https://www.similarweb.com/website/idel-tat.ru |date=2019-05-13 }} |0:26 |1.40 |70.65% |1670283 |9562 |- |47 |[[Ялкын (журнал)|yalkyn.com]] |[http://yalkyn.com.hypestat.com/ 55] |72 |[http://www.liveinternet.ru/rating/#period=month;search=yalkyn.com; 9864] |[https://www.similarweb.com/website/yalkyn.com 5990] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513095305/https://www.similarweb.com/website/yalkyn.com |date=2019-05-13 }} |0:10 |1.16 |52.30% |3606379 |4999 |- |} == Шулай ук карагыз == * [[Татнет]] * [[Телләрнең Интернет челтәрендә кулланылышы]] == Файдалы сылтамалар == * [http://www.alexa.com/topsites/category/Top/World/Tatar%C3%A7a Татнет'ка керүче кайбер сәхифәләр күрсәткечләре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704034730/http://www.alexa.com/topsites/category/Top/World/Tatar%C3%A7a |date=2017-07-04 }} (alexa.com) * [http://www.liveinternet.ru/rating/ru/#geo=ru/843;group=media; Татарстан интернет-кулланучылары арасындагы популяр Россия ММЧлары веб-сәхифәләре рейтингы] (liveinternet.ru) * [http://tat-i.net/tt/node/105 Татнет статистикасы - өч еллык киңәйтелгән аналитика, 15 ФЕВРАЛЬ, 2016] * [http://tat-i.net/tt/node/127 Татар сайтлары үсеше динамикасы - сентябрь, 2016] (Татнетны үстерү фонды/liveinternet.ru) * http://bchekmak.narod.ru/ssilki/tat-sait.html * http://xacitarxan.narod.ru/tatssilk.htm * [http://1997-2011.tatarstan.ru/index.html@s&node_id=1185&full=800.html Татарский Интернет (1997-2011)] {{ref-ru}} * [http://www.peoples.org.ru/eng_tatar.html Minority languages of Russia on the Net: Tatar language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211083109/http://www.peoples.org.ru/eng_tatar.html |date=2017-12-11 }} {{ref-en}} * Татар милләт интернет /ында/ эзләүче - http://nigez.com * http://belem.ru/katalog == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} <references group="notes"/> {{WikiProjects}} {{Координация исемлеге}} [[Төркем:Татар интернеты]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] crhad1etic13igk4z36d5q8k5u1sdps 0 203518 6099520 4644550 2026-11-07T18:19:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099520 wikitext text/x-wiki [[File:Братская могила красногвардейцев татар и башкир, погибших при защите Оренбурга принабеге дутовцев.jpg|thumb|300px|right|Дөньяда бер генә булган татар һәм башкортларга уртак һәйкәл. Ырынбурны дутовчылар һөҗүменнән саклаганда һәлак булган [[татар]] һәм [[башкорт]] милләтле [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|кызылгвардеецлары]] гомуми каберендә кабер ташы. [[Бәрде]], [[Ырынбур]]]] '''Татар-башкорт мөнәсәбәтләре''' – {{RUS}} эчендә яшәгән [[төрки халыклар|кардәш]] [[башкорт]] һәм [[татар]] халыкларының бер-берсе белән бәйләүче уртак тарихы. == Тасвирлама == {{seealso|Башкортстан татарлары|Татарстан башкортлары}} Хәзерге Башкортстан Республикасы территориясендә татарлар төп халыкларның берсе һәм бу җирлек алар өчен гадәти төпләнү урыны булып тора. Республиканың төньяк-көнбатыш өлеше элек [[Идел буе Болгар дәүләте]], [[Казан ханлыгы]] йогынтысында була, [[1550 ел|1550]]—[[1580 ел]]ларда [[Казан өязе]]нә керә. [[1708 ел|1708]]—[[1728 ел|1728]] һәм [[1731 ел|1731]]—[[1734 ел|1734]] елларда бу территория ([[Уфа провинциясе]]) [[Казан губернасы]]на буйсына. Казан ханлыгы яулап алынганнан соң, татарларның күпчелеге яшәү урыннарын ташлап китәргә мәҗбүр була. Казан татарларының [[Нугай Урдасы]]ның Урал алды җиренә күченүләрендә төп фактор&nbsp;— җирле [[нугайлар|нугай татарлары]] һәм [[башкорт халкы]] белән этник, дини, тарихи-мәдәни тугандашлык ул. [[Асаба башкортлар]] торган җирләрдә килгән кешеләр кердәшләр (припущенниклар) буларак төпләнергә рөхсәт ала, һәм башкортларга йөкләтелгән ясакның бер өлешен үзләре түләргә тиеш була. Үз авылларын оештырудан тыш, татарлар кайбер башкорт авылларына да килеп урнаша, һәм тора-бара бу авылларның күбесе татар авылы булып китә. [[XVII гасыр]]ның 70 елларыннан башлап бу территориядә шәһәр-ныгытмаларда һәм чик буйларында хезмәт итү өчен [[Түбән Новгород]] һәм [[Касыйм]] төбәкләреннән күченгән [[йомышлы татарлар]] шактый күбәя. === XX-XXI гасыр === Совет чорында [[Башкортстан АССР]] дәүләтенең идарә органнарын формалаштыруда һәм аларның эшчәнлегендә, икътисадның күп тармакларын, сәламәтлек саклау һәм халык мәгарифе системаларын, фән, мәдәният, сәнгать, матбугат чараларын үстерүдә татарлар мөһим роль уйный. [[1960 ел|1960]]—[[1970 ел]]ларда республикада [[татар теле]]нең йогынтысын чикләү, татарларны хөкүмәт һәм партия органнарындагы югары җаваплы урыннардан, матбугат чараларыннан, вузлардан, мәдәният учреждениеләреннән һ.&nbsp;б. өлкәләрдән кысрыклау һәм башкорт кадрлары белән алыштыру тенденциясе урнаша. Бу шартларда татарларның бер өлеше формаль рәвештә үзен башкорт дип танырга мәҗбүр була. [[1990 ел|1990]]—[[2000 ел]]лар башында татарларны кысрыклау сәясәте яңа төс ала: күп кенә татар мәктәпләре һәм мәктәпкәчә тәрбия учреждениеләре ябыла һәм башкорт учреждениеләре итеп үзгәртелә. Татарлар, руслар һәм башкортлар сан ягыннан бер үк дәрәҗәдә булуга карамастан, [[татар теле]]нә дәүләт теле статусы бирелми. [[2002 елгы халык санын алу]] нәтиҗәләрен бозып күрсәтү аркасында республикада башкортлар саны татарлар исәбенә шактый арта. == Тарихи контекст == * [[V гасыр|V]] — [[XII гасыр]]лар: [[Борынгы татарлар]] * [[Урта гасырлар]]да {{Алтын Урда байрагы}}да яшәгән бар [[төрки халыклар]] '''татарлар''' дип йөртелгән. ** [[XIII гасыр|XIII]] — [[XVIII гасыр]]лар: [[Бөек Татарстан]] атамасы ** [[Татар халкының этногенезы]] ** [[Татарлар (мәгънәләр)]] * [[XIII гасыр|XIII]]-[[XIV гасыр]]лар: [[Баскарт]] * [[XIV гасыр|XIV]] — [[XVIII гасыр]]лар: [[Йомышлы татарлар]] ** [[XVII гасыр|XVII]]-[[XVIII гасыр]]лар:[[Төмәннәр]] ** [[24 гыйнвар]] [[1736]]: [[Сеянтус]] трагедиясе һәм [[Котлымөхәммәт Мәмәш улы Тәфкилев]] роле. [[Тәфтиләү]] башкорт халык җырында тасвирлана. * [[2 октябрь]] [[1552]]: {{Россия патшалыгы байрагы}} гаскәре тарафыннан {{Казан ханлыгы байрагы}} башкаласы {{Казан гербы}}ның ''[[Казанны алу|яулап алынуы]]''. **[[1552]]-[[1556]]: [[Казан җирләрендә азатлык сугышлары]] * [[1552]]-[[1557]]: [[Башкортстанның Рус дәүләтенә кушылуы]] ** [[1558]]- : [[Башкортларның хәрби хезмәте]] ** [[1798]]-[[1863]]: [[Башкорт-мишәр гаскәре]] ** Башкорт күтәрелешләре: [[Башкорт күтәрелеше (1681-1684)|1681–84]] {{*}} [[Башкорт күтәрелеше (1704—1711)|1704-11]] {{*}} [[Башкорт баш күтәрүләре (1735-1740)|1735-40]] {{*}} [[Батырша хәрәкәте|1755-56]] ** май [[1863]]: {{Россия империясе байрагы (1858-1883/1896)}} императоры [[Александр II]] «[[Башкортлар турында нигезләмә]]» исемле документны имзалый. * [[20 ноябрь]] [[1917 ел]] — [[11 гыйнвар]] [[1918 ел]]: [[Файл:Flag RSFSR 1918.svg|20px]] [[РСФСР]]ның [[File:Уфимская губ МВД Бенке.jpg|20px]] [[Уфа губернасы]] административ үзәге [[Өфә|Уфа]]да [[File:Idel-ural.png|20px]] [[Идел-Урал Штаты]] проекты чикләрендә булдырылган «[[Милләт Мәҗлесе]]» исемле [[татарлык|татар]] [[милләтчелек|милли]] парламенты эшли. ** [[28 март]] [[1918 ел|1918]]: [[Файл:Flag RSFSR 1918.svg|20px]] [[РСФСР]]ның {{Казан губернасы гербы}} административ үзәге [[Казан]]да игълан ителгән [[Болак арты республикасы]] юк ителә. * [[20 март]] [[1919 ел|1919]] ― [[Файл:Flag RSFSR 1918.svg|20px]] [[РСФСР]] һәм Башкорт хөкүмәтләре арасындагы килешү нигезендә {{БАССР гербы}} төзелә һәм бүгенге Россия территориясендә беренче милли автономия булып тора. * [[25 май]] [[1920 ел|1920]] ― [[Файл:Flag RSFSR 1918.svg|20px]] [[РСФСР]] һәм татар хөкүмәтләре арасындагы килешү нигезендә {{ТАССР гербы}} төзелә * [[Башкорт әдәби теле]]н [[татар теле]]ннән ерагайту ― [[Шәһит Ходайбирдин]] * [[ССРБ таркалуы]] һәм {{RUS}} чорында ― [[Мидхәт Шакиров]], [[Равмер Хәбибуллин]], [[Мортаза Рәхимов]], [[Минтимер Шәймиев]], [[Рәиф Әмиров]], [[Марат Миргазямов]] [[File:Братская могила красногвардейцев татар и башкир, погибших при защите Оренбурга принабеге дутовцев.jpg|thumb|200px|right|Дөньяда бер генә булган башкорт-татарларга гомуми (дөйөм) һәйкәл. Ырынбурны дутовчылар һөҗүменнән саклаганда һәлак булган [[татар]] һәм [[башкорт]] милләтле [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|кызылгвардеецлары]] гомуми каберендә кабер ташы. [[Бәрде]], [[Ырынбур]].]] '''Башкорт-татар кемлекләре мәсьәләсе''' – {{RUS}} эчендә яшәгән [[төрки халыклар|кардәш]] [[башкорт]] һәм [[татар]] халыкларының [[сәясәт|сәяси]] яктан актив [[Милләтчелек|милләтпәрвәр]] [[зыялылар]]ны борчыган [[милли кемлек]] төшенчәләре тирәсендәге бәхәсләр.<ref>{{Citation |title=Милләт турында уйланулар дәвам итә |url=http://beznen.ru/basma/2016-50/millet-turinda-uylanular-devam-ite-2/ |access-date=2018-04-08 |archive-date=2018-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514214017/http://beznen.ru/basma/2016-50/millet-turinda-uylanular-devam-ite-2/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=Карим Яушев: Я против навязывания национальных языков русским детям! |url=http://bashgolos.ru/society/137-karim-yaushev-ya-protiv-navyazyvaniya-nacionalnyh-yazykov-russkim-detyam.html |access-date=2018-04-13 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416112919/http://bashgolos.ru/society/137-karim-yaushev-ya-protiv-navyazyvaniya-nacionalnyh-yazykov-russkim-detyam.html |dead-url=yes }}</ref> Туктамый үсә торган [[глобальләшү]] тәэсире астында ''[[d:Q29574785|кушма]]'' [[Кемлек (иҗтимагый фәннәр)|кемлекләр]] тудыра башлаган ''[[d:Q3354876|кемлек кризисларының]]'' [[милләт]] төшенчәсе тирәсендәгеләрнең аерым бер очрагы. == Башкорт-татар арасындагы шәхесләр == *[[Наҗар Нәҗми]] — татар- башкорт шагыйре, бөек сүз остасы. *[[Фәридә Кудашева]] — күренекле татар җырчысы, Башкорт АССРының (1968) һәм Татарстанның халык артисты (1990), Г. Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе лауреаты. *[[Айдар Галимов]] – популяр җырчысы. *[[Мәҗит Гафури]] * һ.б. == Карашлар төрлелеге == * Татарлар һәм башкортлар ― махсус бүленгән бер халык.<ref name="khakimov"/><ref name="kulsharipov"/> * Башкортлар ― уйлап чыгарылган милләт.<ref name="khakimov"/><ref name="kulsharipov"/><ref name="iskhakov">[https://www.business-gazeta.ru/article/328757 Дамир Исхаков: «Наша книга заставит прийти в себя заблудших башкирских историков»]</ref>.<ref>Кайбер әһелләре башкортларны татар башкортлары яки башкорт татарлары яки төркләр дип атый.</ref> * Татарлар һәм башкортлар ике аерым халык.<ref name="kulsharipov"/> * Тел ― милли кемлекнең нигезе түгел.<ref name="antat.ru">[http://www.antat.ru/ru/ite/publishing/novye-izdaniya/files/%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%95%D0%A0%D0%95%D0%92%D0%9D%D0%AF.pdf ТАТАРСКАЯ ДЕРЕВНЯ В МЕСТАХ КОМПАКТНОГО ПРОЖИВАНИЯ ТАТАР В СРЕДНЕМ ПОВОЛЖЬЕ: ИСТОРИЯ И СОВРЕМЕННОСТЬ]</ref><ref name="башлит">В 1921 г. был создан отдельный литературный башкирский язык на основе куваканского диалекта, как наиболее отдаленного от татарского языка, чуть позже в башкирскую грамматику были введены некоторые нормы юрматынского говора. Параллельно с этим создавался и отдельный татарский литературный язык, который получил название «новотатарский» (в отличие от поволжского тюрки – который не совсем правильно стал обозначаться как «старотатарский»). Таким образом, татары и башкиры стали изучать, а затем и говорить на разных языках, что также играло свою роль во взаимном отдалении татар и башкир.</ref><ref name="ИСӘМӘТ">{{Cite web |url=http://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_38 |title=ИЛЕШ РАЙОНЫ ИСӘМӘТ АУЫЛЫ ҺӨЙЛӘШЕ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195507/http://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_38 |archivedate=2021-06-24 |accessdate=2021-06-16}}</ref><ref name="ТОПОНИМЫ">[http://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6399274abf995a2458c41bddf67aa2ff.pdf РОДНОЙ КРАЙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417000741/http://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6399274abf995a2458c41bddf67aa2ff.pdf |date=2021-04-17 }}: ТОПОНИМЫ И РАЗГОВОРНЫЙ ЯЗЫК. Материалы II Республиканской научно-практической конференции одарённых школьников по диалектологии и ономастике 8 апреля 2016 г. (Уфа)</ref><ref>Шушы принцип, мәсәлән [[серблар]], [[d:Q167420|хорватлар]] һәм [[d:Q940348|боснийларда]]. Мәдәни аерымлыклар һәм тарихи үткәннәре серблар, хорватлар һәм боснийларны бер халык дип санарга хокук бирми — алар барысы да бер телдә сөйләшсә дә.</ref> == Аерым танылган шәхесләр карашлары == * [[Вил Мирзаянов]]: ''[[Башкорт теле]]нең Башкортостанда укытылуы дөрөс''<ref>{{Citation |title="КАК РОССИЙСКИЙ ЗЕК СТАЛ АМЕРИКАНСКИМ ПРОФЕССОРОМ". «Татарская газета» №3-4, 04.08.1999 |url=http://tatar.yuldash.com/025.html |access-date=2018-04-13 |archive-date=2022-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316093805/http://tatar.yuldash.com/025.html |dead-url=yes }}</ref> * [[Дамир Исхаков]]: «Башкортлар тарихы турында иң сыйфатлы хезмәтне [[Зәки Вәлиди]] язган. Анардан соң бар язылганы ― [[миф]]»<ref name="iskhakov"/> * [[Кәрим Яушев]]: «Башкортстанда узган һәр [[җанисәп]] алдыннан теге яки бу авылда татарлар түгел, башкортлар яши дип пропаганда башлана»<ref name="iskhakov"/> * [[Рафаил Хәким]]: ''Башкортлар юк. Башкортлар – бу татарларның өләше. Башкортлар бу татарларны басу өчен большевикларның идеясе.'' <ref name="khakimov">[https://proufu.ru/news/society/spasti_natsiyu_vmeste_v_ufe_sozdan_kongress_bashkirskogo_naroda/ башкир не существует в природе, а есть некие отюреченные угры, которые перелезли на западную сторону Урала где-то в 17 веке. ]</ref><ref>[“Столыпин предложил сделать каждую этническую группу татар отдельным народом. Большевики успешно продолжили эту политику. На карте появились узбеки, киргизы. Срочно изобрели башкирский язык. Визитной карточкой башкир стал характерный танец, в котором выступают джигиты в шапках с лисьими хвостами. Этот танец придумал татарин, которому не дали квартиру в Казани. Ложь и обман лежали в основе национальной политики …” Газета “Восточный экспресс”, Казань, №№ 17-18, 26 апреля — 2 мая 2002 года]</ref><ref>{{Citation |title=Рафаэль Хакимов: «Размежевание татар и башкир по своим республикам стало большой удачей большевиков» |url=https://realnoevremya.ru/articles/63216-tataro-bashkirskaya-respublika-upuschennaya-vozmozhnost |access-date=2018-04-08 |archive-date=2019-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226092327/https://realnoevremya.ru/articles/63216-tataro-bashkirskaya-respublika-upuschennaya-vozmozhnost |dead-url=yes }}</ref> * [[Марат Колшәрипов]]: «... [Б]асманың<ref>{{cite web|url=https://www.idelreal.org/a/28050772.html|title = Казань пишет историю татар Башкортостана. Рустэм Хамитов пока молчит.|publisher=[[Азат Аурупа радиосы/Азатлык радиосы]]ның idelreal.org порталы|author=Рамиль Сафин|date=[[13 октябрь]] [[2016 ел]]|accessdate=[[14 май]] [[2018 ел]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://na5ballov.pro/lib/vsem/3243-hakimov-rs-sitdikov-ag-red-i-dr-istoriya-tatar-zapadnogo-priuralya-tom-i-kochevniki-velikoy-stepi-v-priurale-tatarskie-srednevekovye-gosuda.html|title = История татар Западного Приуралья. Том I. Кочевники Великой степи в Приуралье. Татарские средневековые государства.|publisher=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге тарих институты|author=[[Рафаил Хәким|Хакимов Р.С.]], [[Айрат Ситдыйков|Ситдиков А.Г.]] (ред.) и др.|date=[[2016 ел]]|accessdate=[[14 май]] [[2018]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/retsenziya-na-knigu-istoriya-tatar-zapadnogo-priuralya-tom-i-kochevniki-velikoy-stepi-v-priuralie-tatarskie-srednevekovye-gosudarstva|title = Рецензия на «История татар Западного Приуралья. Том I. Кочевники Великой степи в Приуралье. Татарские средневековые государства».|publisher=[[:ru:КиберЛенинка|КиберЛенинка]]|author=[https://www.tataroved.ru/institut/etnolog/zavo/?&url=/institut/etnolog/zavo/&bso_rewrite_url=/institut/etnolog/zavo/ Габдрахманова Гульнара Фаатовна]|date=[[2016 ел]]|accessdate=[[14 май]] [[2018]]}}</ref> редакцион коллегия һәм фәнни җитәкчесе тарих фәннәре докторы [[Рафаил Хәким]] Көнбатыш Урал алды төбәкнең һәм гомумән Көньяк [[Урал]] якларының борынгы һәм урта гасырлар тарихына бәйле күпсанлы фальсификацияләр, беръяклылык һәм махсус бозулар кертмәсә, бу хезмәтнең чыгуга бик шат булыр идек.»<ref name="kulsharipov">[https://www.idelreal.org/a/28491480.html idelreal.org: История не терпит лжи: открытое письмо башкирских историков]: «[Е]сли редакционная коллегия и научный руководитель издания, доктор исторических наук Рафаэль Хакимов не допустили бы многочисленных фактов фальсификации, предвзятости и умышленного искажения древней и средневековой истории не только Западного Приуралья, но и всего Южного Урала.»</ref> ==Тел мәсьәләсе һәм башкортларның үзләрен саклау көче== {{seealso|Татарлык|ba:Башҡортлоҡ}} Башкортлар арасында еш татар телендә яки '''[[суржик]]''' аналогиясендәге "с"-ыплашкан сөйләшү очрый. Әмма кайбер галимнәр уйлавынча татар телендә сөйләшү ― бу [[татарлык|татар милли кемлегенең]] төп күрсәткече түгел.<ref name="antat.ru"/><ref name="башлит"/><ref name="ИСӘМӘТ"/><ref name="ТОПОНИМЫ"/>. Чөнки аерым башкорт теле графикасы, нормалары тик 1920 нчы елларда туа, шуңа күрә башкортлар әсәрләрен татар телендә язды. Башкорт әдәби теле — ясалма тел<ref>[http://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/2015/%D0%AD%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C-1%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf Рифкать Әхмәтьянов. Этимологик сүзлек. 1нче том. 23нче бит.]</ref> буларак башкорт халкының диалект күптөрлелеген күрсәтү көче булмый, чөнки — татар теле бик якын. [[1918 ел]]да [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]ндә "''башкорт телендә китаплар, әлифбалар, дәреслекләр кирәк''" дигән эш калкып чыга. [[Галимҗан Ибраһимов]], [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918-1920).svg|20px]] [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]ның [[File:Уфимская губ МВД Бенке.jpg|20px]] [[Уфа губернасы|Уфа]] һәм {{Казан губернасы гербы}}нда яшәүчеләр арасында барган бәхәс-тарткалашны җентекле тикшереп, "''башкорт телен, әдәбиятын тудыру теләге ― башкорт милләтчелеге түгел''", дигән нәтиҗәгә килә.<ref>Галимҗан Ибраһимов [[милләтчелек]]нең һәм [[милли кемлек]]тәге үзгәрешләрнең тамырын ул телдә яки әдәбиятта түгел, ә кешенең фикер рәвешендә күрә ― кара [http://rb21vek.com/ideologyandpolitics/338-dgorenburg-o-mexanizme-smeny-nacionalnoj.html Следовательно, причина смены идентичности, связанной с понятиями «престижа» и «не престижа», лежала не столько в материальной, сколько в духовной и ментальной сфере.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414021734/http://rb21vek.com/ideologyandpolitics/338-dgorenburg-o-mexanizme-smeny-nacionalnoj.html |date=2021-04-14 }}</ref> [[Марксизм]] галиме һәм [[коммунизм]] тарафдары, ялкынлы публицист-трибун буларак, [[Галимҗан Ибраһимов]] башкортларның бу мәсьәләне үзләре теләгәнчә хәл итү юлында тора. Бу турыда ул түбәндәгеләрне яза: <blockquote>“Татар әдәбиятыннан зур бер өлкәнең аерылып чыгуы олуг бер югалту булса да, тарих китереп чыгарган фактлар белән исәпләшергә мәҗбүрбез... Башкортлар тели икән — мәктәп һәм театрдамы, прошениелар яки әдәбиятта — аларның аерым юл тотарга теләвенә каршы көрәшергә без, татар әдәбиятчыларның, бернинди хакы юк". “Мин сүземне татар милләтчеләренә каратып сөйләмим. Алар арасында башкортларны әдәби-мәдәни яктан татарлаштырырга тансык һәм, шулай итеп, [[татарлык]]ны көчәйтү фикерендәгеләр, әлбәттә, бар, һәм татар милләтчесе өчен бу бик табигый бер фикердер. Әмма коммунистлар арасында бу хакта ике сүз булуына урын юк".<ref>[http://bashgazet.ru/obshestvo/3456-bashort-bi-tele-nisek-barlya-kilde.html Ишмөхәмәт ҒӘЛӘҮЕТДИНОВ, филология фәндәре докторы, профессор. Башкорт әдәби теле нинди барлыкка килде?]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> </blockquote> ==Чыгу юлы== [[Зональ төзелгән телләре|Зональ башкорт-татар телен]] төзү. Ил нигезендә уртак башкорт-татар әдәбияты. == Шулай ук карагыз == *[[Башкорт-татар кемлекләре мәсьәләсе]] == Чыганаклар == *[[Ишмөхәммәт Галәветдинов]]: [http://bashgazet.ru/obshestvo/3456-bashort-bi-tele-nisek-barlya-kilde.html Башҡорт әҙәби теле нисек барлыҡҡа килде?]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Горенбург Д. К исследованию механизма национальной принадлежности у татар и башкир в Башкортостане. Перевод статьи: Gorenburg D. Identity change in Bashkortostan: Tatars into Bashkirs and back // Ethnic and Racial Studies. 1999. Vol. 22. No.3. P. 554–580. Авт. пер. И. В. Кучумова. *[https://www.azatliq.org/a/29187617.html Казанда башкорт булу җиңел.] *[https://www.azatliq.org/a/29159260.html Башкорт милли хәрәкәтенең билгеле вәкиле Башкорт-татар мөнәсәбәтләре турасында ла] *[https://www.azatliq.org/a/27275376.html Татар ШТКсы татар-башкорт мөнәсәбәтләре турында шаярып, дуслыкка чакырды] *Городецкая И.М., Рогов М.Г., Блохин А.Б. Межэтнические отношения русского, татарского и башкирского народов // Проблемы cоциальной психологии личности. *[http://bulletin-bsu.com/arch/files/2015/2/57_4878_Berdin_v2_681-685.pdf Вестник Башкирского университета. 2015. Т. 20. №2 681БАШКИРО-ТАТАРСКИЙ ЭТНОСОЦИАЛЬНЫЙ СИМБИОЗ С ТОЧКИ ЗРЕНИЯ ИСТОРИОСОФИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423013716/http://bulletin-bsu.com/arch/files/2015/2/57_4878_Berdin_v2_681-685.pdf |date=2021-04-23 }} *Шафигуллин, Наиль Габдуллович. Татаро-башкирские секции партийных комитетов в восстановительный период (1921-1926 гг.) [Текст] : Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата исторических наук. (570) / Казан. гос. ун-т им. В. И. Ульянова-Ленина. — Казань : [б. и.], 1972. — 25 с. *Gorenburg Dm. Identity change in Bashkortostan: Tatars into Bashkirs and back // Ethnic and Racial Studies. 1999. Vol. 22. №3. P. 553-580./ Пер. И.В.Кучумова. * Горенбург Д. Татары – башкиры – снова татары: изменения этнической идентичности в Башкортостане // Вестник Евразии. 2004. №1. С.65-77. *Буранчин А.М. Проблема этнической и языковой идентичности северо-западных башкир // Национальные и языковые процессы в Республике Башкортостан: история и современность: Информационно-аналитический бюллетень ИГИ АН РБ № 5-6. – Уфа, 2007. С.65-69. *Гарипова Ф.Х. Языковая политика и общественная мысль. – Уфа, 2009. *Гревингхольт Й. Республика Башкортостан. Становление авторитарного режима. — Казань, 2006 *Кузеев Р. Г. Народы Среднего Поволжья и Южного Урала: этногенетический взгляд на историю. — Уфа, 1992. *Садыкова, Лиана Рифовна.Сохранение и трансформация этнокультурной идентичности в условиях эмиграции: на примере "тюрко-татарской" диаспоры США : диссертация ... кандидата исторических наук : 07.00.07 / Садыкова Лиана Рифовна; [Место защиты: Удмурт. гос. ун-т]. — Уфа, 2012. — 208 с. == Шулай ук карагыз == *[[Башкорт-татар кемлекләре мәсьәләсе]] *[[Башкорт-казакъ мөнәсәбәтләре]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Башкортлар]] [[Төркем:Татарлар]] 8w673cjcnfev6jnm9qh4vw52a3xofr5 0 203704 6099516 5554642 2026-11-07T18:01:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099516 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{Шәхес}}'''Тани Юн''' ({{lang-cv|Татьяна Степановна Максимова-Кошкинская}}, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — чуаш театр һәм кино актрисасы, тәрҗемәче, драматург. == Биографиясе == Урта серияле Стефан Федорович Бурашников һәм аның хатыны Ксения Федоровна гаиләсендә туа. Мәскәүдә хәрби-спорт мәктәбен тәмамлый, Чабаксарда физкультура инструкторы булып эшли. 1924 елда Чуаш драма театры каршындагы студияне тәмамлый. 1937 елда «халык дошманы " хатыны буларак театрдан азат ителә<ref>Тани Юн. Аса илес килменнисем [Тани Юн. Искә төшерәсе килми. Хатирә. Чуашча.] // Газета "Хыпар", [[1993]], февраль, 2.</ref>. 1937 елның 5 декабрендә Чуаш АССР НКВД каршындагы махсус төзелеш тарафыннан «контрреволюция эшчәнлеге» маддәсе буенча Карлагтагы 8 елга читтән торып хөкем ителә. 1940 елның гыйнварында Чуваш АССР НКВД махсус төзелеш карарын гамәлдән чыгара; хөкем ителгәнлектән азат ителә. Мәскәүдә яши. == Гаилә == * Ире - [[Иоаким Максимов-Кошкинский|Иоаким Степанович Максимов-Кошкинский]] (1893-1975) - чуаш актеры һәм режиссеры, «[[Чуашкино]] " чуаш театры һәм студиясе оештыручысы, драматург, тәрҗемәче, сценарист, Чуваш АССРның халык артисты. * Изидә кызы (1930-1963) * оныгы [[Градов Андрей Петрович|Андрей]] (туган. 1954) - киноактер, Россиянең атказанган артисты. == Чыганаклар == * ''Антонов М.'' Асран кайми йĕр хăварчĕ // Коммунизм ялавĕ. — 1983. — 28 кăрлач. * ''Антонов М.'' Тани Юн — первая чувашская киноактриса // Советская Чувашия. — 1993. — 30 янв. * ''Игнатьева С.'' Прекрасный дьявол // Чебоксарские новости. — 1993. — 28 янв. * ''Матвеева Г.'' И стали мгновения историей // Советская Чувашия. — 2005. — 23 июля. * ''Орлов Г.'' Актриса, тăлмач // Ялав. — 1973. — № 1. * ''Родионов Л.'' Актриса, тăлмачă, драматург // Коммунизм ялавĕ. — 1973. — 20 нарăс. * ''Романова Ф.'' Театр, любимый народом. — Чебоксары, 1973. — С. 79. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20241126170014/http://www.chuvashia-tv.ru/films/films_155.html#play «Тани Юн»] Валерий Арсентьевăн видеярăмĕ, 30 мин. яхăн, чăвашла. * [http://chuvash.org/e/d0a2d0b0d0bdd0b820d0aed0bd20d18ed0bdc49520d187c495d180c495 «Тани Юн юнĕ чĕрĕ»] Хыпарти статья. * [http://peter.chuvash.eu/?q=node/17 Тани Юн]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Питĕр чăвашĕсем хаçатĕнчи статья * [http://www.nemoekino.ru/un.html Тани Юн] «Немое кино» сайтĕнче. * [http://gov.cap.ru/home/78/2008/tani_yun/tani_yun.html К 100-летию со дня рождения Тани Юн]; * [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./1/13313/21661 Максимова-Кошкинская Татьяна Степановна (Тани Юн)]; * [http://community.livejournal.com/chuvash_revival/5334.html#cutid1 Тани Юн — первая актриса чувашского кинематографа]. * [https://chuvash.org/news/28357.html Тани Юн кӗнекине хакланӑ] {{DEFAULTSORT:Юн,Татьяна,Степановна}} [[Төркем:Шәхесләр:К. В. Иванов исемендәге Чуаш драма театры]] 8rh7hjgwr8vznvnava9x13t9h1y628u 0 203983 6099450 4451732 2026-11-07T14:30:09Z Әмир 15082 /* Бүләкләре, мактаулы исемнәре */ өстәмә 6099450 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Зәйнәп Фәрхетдинова |Имза = |Фото = Зайнаб Фархетдинова в 2023 году.png |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Зәйнәп Фазлетдин кызы Фәрхетдинова |Туу көне = 17.08.1967 |Туу урыны = [[СССР]], [[Үзбәкстан ССР]], {{Туу җире|Ташкент вилаяте|Ташкент өлкәсендә}} |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 1986―{{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = фортепиано |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (1999)]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|ТР халык артисты (2009)]] <br/>[[Файл:Орден «Аль-Фахр» I степени.png|20px|Әл-Фәхр ордены - 2024]] |Сайт = }} {{Фш| Фәрхетдинов}} '''Зәйнәп Фәрхетдинова''', Зәйнәп (''Зәйнәб'') Фазлетдин кызы Фәрхетдинова ({{ТД}}, {{ТУ}}) — татар эстрада җырчысы, Татарстанның халык артисты (2009). == Биографиясе == Зәйнәп Фәрхетдинова [[1967 ел]]ның [[17 август]]ында СССР [[Үзбәкстан Совет Социалистик Республикасы | Үзбәкстан ССР]]ының Ташкент өлкәсендә туа. Бераздан Зәйнәбнең әти-әнисе туган ягына-Татарстанның Азнакай районы Сарлы авылына күчеп килә. [[1989 ел]]да хор дирижерлык бүлегендә Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясен тәмамлый. === Иҗади эшчәнлек === [[1986 ел]]да академиядә укыганда Зәйнәб Фәрхетдинова "Иделкәем" татар җыры ансамбле солисткасы була. Ансамбльдә ул вакытта академия студенты [[Зөфәр Билалов]] катнаша. 1988 елда аларның туйлары була. Туйдан соң иң беренчеләрдән булып [[Татарстан]]ның [[Азнакай районы]]нда, җырчының туган ягында гастрольләр булды. Шул вакыттан башлап Зәйнәп Фәрхетдинова һәм Зөфәр Билалов иҗат, гаилә дуэты барлыкка килде. Концертларда артистлар дуэтта да (баритон һәм сопрано), шулай ук сольно да чыгыш ясый. 1989 елда "Иделкәем" ансамбле «Татар эстрадасы - 89» эстрада конкурсында катнашып, лауреат булды. 1990-1992 елларда Зәйнәп Фәрхетдинова [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] солисты булып эшли. 1991 елда «Татар җыры -91» эстрада конкурсында катнашып, беренче дәрәҗә лауреат була. 1992-1995 елларда - "Казан" милли мәдәни үзәге ансамбле солисткасы. 1995-1996 елларда [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] каршындагы эстрада ансамбле солисты булып эшли. 1996 елдан «Аваз» җыр студиясенең сәнгать җитәкчесе. [[1996 ел]]да Зәйнәб Фәрхетдинова «ТЮРКО-ВИЗИОН-96» халыкара фестивалендә катнаша һәм дипломант була. Артистларның киң гастроль эшчәнлеге [[1992 ел]]да [[Казан]]да, [[Татарстан]] һәм [[Башкортостан]] шәһәрләрендә, Россия Федерациясенең күп кенә төбәкләрендә концертлардан башланды. Ел саен Көнбатыш Себер, Урал, Идел буе шәһәрләре, Мәскәү һәм Санкт-Петербург шәһәрләре буенча гастроль турлары уза. [[1999 ел]]ның 12 июнендә Зәйнәп Фәрхетдиновага [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] исеме бирелә. Зәйнәб Фәрхетдинова - " Татар җыры ", "Алтын Барс " сыннары иясе. [[2009 ел]]ның 26 июнендә Зәйнәп Фәрхетдиновага [[Татарстан Республикасының халык артисты]] исеме бирелде. Ире Зөфәр Билалов белән дуэтта да чыгыш ясый. == Гаиләсе == [[Татарстан Республикасының халык артисты]] [[Зөфәр Билалов]]та кияүдә. Ике уллары бар: өйләнешеп, биш ел үткәч, беренче балалары Булат, тагын җиде елдан Фоат туган. <ref>''[[Гөлүсә Закирова]].'' «Улларыбызның балачагы булырга тиеш, дидек». [[Гаилә һәм мәктәп (журнал)|«Гаилә һәм мәктәп»]], 2014 ел, август, 16-19нчы бит.</ref> == Бүләкләр һәм исемнәре == * "ТЮРКО-ВИЗИОН-96" халыкара фестивале дипломанты * [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты]] - 1999 ел * [[Татарстан Республикасының Халык артисты]] - 2009 ел * [[Башкортстан Республикасы]] [[Стәрлетамак]] шәһәренең мактаулы гражданы * [[Татарстан Республикасы]] [[Әгерҗе]] шәһәренең мактаулы гражданы * [[Татарстан Республикасы]] [[Азнакай]] шәһәренең мактаулы гражданы * Казанның 1000 еллыгы медале белән бүләкләнгән * Татарстан Республикасы ветераннар берлегенең мактау грамотасы (2010) * [[Казан шәһәре]] мэрының мактау грамотасы (2017) * [[Татарстан Республикасы]] [[Азнакай районы]] башлыгының мактау грамотасы, (2017) * «Корылтай Башкорт» (2017) иҗтимагый хәрәкәте дипломы * 2024 ― «Әл-Фәхр» Мактау ордены ([[Россия Федерациясе мөселманнарының Диния нәзарәте|РФ мөселманнары Диния нәзарәте]]) ― ''«татар милли җыр сәнгатен саклау һәм үстерүгә зур шәхси өлеш керткән өчен»''<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/zainab-farxetdinova-al-faxr-maktau-ordenyna-laek-buldy-5897275 Зәйнәб Фәрхетдинова «Әл-Фәхр» Мактау орденына лаек булды.] [[Татар-информ]], 5.12.2024</ref> * 2025 ― [[Илһам Шакиров исемендәге Республика премиясе|Илһам Шакиров исемендәге премия]]<ref>''Юлай Низаев.'' [https://tatar-inform.tatar/news/ilham-sakirov-isemendage-iii-respublika-premiyase-laureatlary-bilgele-buldy-5900474 Илһам Шакиров исемендәге III Республика премиясе лауреатлары билгеле булды.] [[Татар-информ]], 15.02.2025</ref> * [[2026 ел|2026]] — «Галим-мәгърифәтче Каюм Насыйриның тууына 200 ел» юбилей медале — ''татар мәдәниятен һәм традицияләрен үстерүгә керткән зур өлеше, татар телен популярлаштыруга һәм милләтара яхшы мөнәсәбәтләрне ныгытуга ярдәм иткәне өчен''<ref>[https://vk.ru/wall-1491009_1410418?ysclid=mw3qht7yap412881399 Зайнаб Фархетдиновой и Элвину Грею была вручена медаль «200 лет со дня рождения ученого-просветителя Каюма Насыри».] Зеленодольск-Онлайн Вконтакте, 11.06.2026</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20151230185225/http://zaynap-zufar.ru/ Официальный сайт Зайнаб Фархетдиновой и Зуфара Билалова] * [Https://www.instagram.com/zaynabfarhetdinova/ Официальный аккаунт Зайнаб Фархетдиновой в Инстаграм] * [http://www.vatanym.ru/content/images/tm0110.pdf Интервью Зайнаб Фархетдиновой и Зуфара Билалова в газете «Татарский мир» № 1 2010 г., стр. 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307082211/http://www.vatanym.ru/content/images/tm0110.pdf |date=2016-03-07 }} * [https://www.business-gazeta.ru/article/345752 Интервью Зайнаб Фархетдиновой и Зуфара Билалова Бизнес Online] * [https://music.yandex.ru/artist/3713957 Песни Зайнаб Фархетдиновой] на "[[Яндекс.Музыка|Яндекс.Музыке]]" {{Тышкы сылтамалар}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Шәхесләр:Азнакай районы]] [[Төркем:Әл-Фәхр ордены кавалерлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Илһам Шакиров премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Каюм Насыйриның тууына 200 ел» юбилей медале белән бүләкләнүчеләр]] g4o6xsavttxmkx5wnqa2d693ncb1zy7 0 204944 6099405 5554953 2026-11-07T12:34:46Z ~2026-58461-25 63270 6099405 wikitext text/x-wiki {{ҮК}}'''Mercedes-Benz''' - 1926 елда нигезләнгән Алмания [[автомобиль]]ләр җитештерү ширкәте. {{Тәрҗемә|ru|Mercedes-Benz}} [[Төркем:Германиянең автомобиль төзелеше ширкәтләре]] [[Төркем:Әлифба буенча компанияләр]] [[Төркем:1926 елда нигезләнгән ширкәтләр]] [[Төркем:Германиянең автобус җитештерүчеләре]] [[Төркем:Дизель двигательләрен җитештерүчеләр]] [[Төркем:Mercedes-Benz]] [[Төркем:Германиянең йөк автомобильләрен җитештерүчеләре]] {{stub}} <references /> [[Төркем:Автомобиль сәнәгате компанияләре]] b2oowxhiqbda7v2hxe17xyltl2voue6 0 204945 6099403 4252516 2026-11-07T12:30:00Z ~2026-58461-25 63270 6099403 wikitext text/x-wiki {{ҮК}}'''BMW''' - 1916 елда нигезләнгән Алмания [[автомобиль]]ләр һәм мотоцикллар җитештерү ширкәте. {{stub}} <references /> [[Төркем:Автомобиль сәнәгате компанияләре]] ptxe69dh5w3rf06jcqqa4d6we6rbo72 0 205028 6099567 4251366 2026-11-07T22:43:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099567 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Тимур Акулов | рәсем = Т.Ю.Акулов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = {{lang-ru|Тимур Юрьевич Акулов}} | һөнәр = тарихчы, сәясәтче | туу датасы = 25.04.1953 | туу җире = [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[Үзбәкстан ССР]], {{туу җире|Яңыюл|Үзбәкстанда}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе }}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = 02.05.2018 | үлем җире = [[РФ]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = ''ике улы'' | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Orden of Honour.png|40px|Хөрмәт ордены (РФ)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Акулов}}</small> '''Тимур Акулов''', Тимур Юрий улы Акулов ({{lang-ru|Тимур Юрьевич Акулов}}, ''[[1953 ел]]ның [[25 апрель|25 апреле]], [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[Үзбәкстан ССР]], Ташкәнт өлкәсе, [[Яңыюл]] — [[2018 ел]]ның [[2 май|2 мае]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — [[ТР]] һәм [[РФ]] сәясәтчесе, [[Татарстан Президенты|Татарстан президентының]] халыкара мәсьәләләр буенча киңәшчесе (''[[1991 ел|1991]]-[[1995 ел|1995]]''), тышкы элемтәләр департаменты мөдире (''[[1995 ел|1995]]-[[2018 ел|2018]]1''), VI чакырылыш [[Россия Дәүләт думасы|РФ Дәүләт думасы]] депутаты (''[[2012 ел|2012]]-[[2018 ел|2018]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1953 ел]]ның [[25 апрель|25 апрелендә]] [[Үзбәкстан ССР]]ның Ташкәнт өлкәсе [[Яңыюл]] шәһәрендә туа. [[1970 ел]]да [[Үзбәк ССР]] Ташкәнт өлкәсе Яңыюл районында [[күмәк хуҗалык]]та эшли башлый. [[Армия|Совет Армиясендә]] [[әрме|хәрби хезмәт]] үтә. [[Ленинград]]ның [[Серго Орджоникидзе|С. Орджоникидзе]] исемендәге Балтика заводында слесарь-монтажлаучы булып эшли. «''Көнчыгышны өйрәнүче — тарихчы''» белгечлеге буенча [[Ленинград дәүләт университеты]]ның көнчыгыш факультетын тәмамлаган (''[[1979 ел|1979]]''). [[Гарәп теле|Гарәп]], [[инглиз теле|инглиз]], [[үзбәк теле|үзбәк]] телләрен камил белә. [[1979 ел|1979]]-[[1982 ел]]ларда [[Йәмән]]дә хәрби тәрҗемәче. [[1982 ел]]да фәнни китапханә хезмәткәре. [[1983 ел|1983]]-[[1991 ел]]ларда [[Казан дәүләт университеты]] ассистенты. [[1988 ел|1988]]-[[1991 ел]]ларда [[Йәмән]]нең [[Гәден]] шәһәрендә социаль фәннәр институтында укыта. [[1991 ел]]дан [[Татарстан Республикасы Президенты|Татарстан президентының]] халыкара мәсьәләләр буенча киңәшчесе. [[1994 ел]]дан Татарстан президенты каршында халыкара мәсьәләләр буенча Баш киңәшче. [[1995 ел]]дан ТР президентының тышкы элемтәләр департаменты мөдире — ТР президенты каршында халыкара мәсьәләләр буенча Дәүләт киңәшчесе. [[2010 ел]]дан ТР президентының тышкы элемтәләр департаменты мөдире — ТР президентының халыкара мәсьәләләр буенча ярдәмчесе, [[2011 ел]]ның [[март]]ыннан ТР президенты ярдәмчесе. [[2012 ел]]ның [[29 июнь|29 июненнән]] VI чакырылыш [[Россия Дәүләт думасы|РФ Дәүләт думасы]] депутаты<ref>[http://www.gosduma.net/structure/deputies/174437/ Акулов Тимур Юрьевич.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180520063520/http://www.gosduma.net/structure/deputies/174437/ |date=2018-05-20 }} РФ Дәүләт думасы рәсми сайты</ref>. [[1995 ел|1995]]-[[1996 ел]]ларда [[Әфганстан]]да [[Кандаһар]] шәһәрендә [[талиблар]] тарафыннан әсир итеп алынган [[Татарстан]] очучыларын азат итү турында сөйләшүләр алып бара. [[2018 ел]]ның [[2 май|2 маенда]] 66нчы яшендә [[Казан]]да вафат<ref>[https://expertrt.ru/news/16103-ushel-iz-zhizni-byivshij-pomoshhnik-prezidenta-rt-timur-akulov.html Ушел из жизни бывший помощник президента РТ Тимур Акулов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823193508/https://expertrt.ru/news/16103-ushel-iz-zhizni-byivshij-pomoshhnik-prezidenta-rt-timur-akulov.html |date=2019-08-23 }}. Эксперт Татарстан, 02.05.2018</ref>. [[Казан]]ның [[Иске татар бистәсе]] зиратында җирләнде. {{цитата|автор=[[Минтимер Шәймиев]],<br/>''<small>ТР Дәүләт киңәшчесе</small>''|'''Тимур Юрий улы — Татарстан тышкы элемтәләренең бөтен структурасын нигезләүче'''<ref>''Кристина Иванова.'' [https://media.kpfu.ru/news/predstaviteli-kfu-prinali-ucastie-v-panihide-po-timuru-akulovu Представители КФУ приняли участие в панихиде по Тимуру Акулову.] Медиапортал КФУ, 03.05.2018</ref> }} == Гаилә хәле == Ике улы. Өлкән улы, өйләнгән, ике баласы бар, кече улы Надир Акулов, [[2011 ел]]га кадәр [[РФ]]нең [[Төрекмәнстан]]дагы сәүдә вәкиллеге каршындагы [[Татарстан]]ның тулы вәкаләтле вәкиллеге башлыгының урынбасары<ref>[https://kam.business-gazeta.ru/article/144006 «Улым, держись»: сын депутата Госдумы Тимура Акулова сел за решетку на 5 лет.] «Бизнес Online», 26.10.2015</ref> == Сылтамалар == * [http://tatarstan.ru/persons.htm?action=person&id=19789 Тимур Юрьевич Акулов.] Рәсми Татарстан * [https://www.azatliq.org/a/29204072.html Татарстан президентының элекке киңәшчесе Тимур Акулов вафат.] [[Азатлык радиосы]], 02.05.2018 == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Федераль Мәҗлестә Татарстан вәкилләре}} {{DEFAULTSORT:Акулов, Тимур }} [[Төркем:Россия сәясәтчеләре]] [[Төркем:Татарстан сәясәтчеләре]] [[Төркем:Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]] [[Төркем:Россия Федерациясе Дәүләт Думасы депутатлары]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] jwlql3ibuj3ejqi9ch9pc0bfe2rp0u5 0 205038 6099521 4644551 2026-11-07T18:19:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099521 wikitext text/x-wiki [[File:Братская могила красногвардейцев татар и башкир, погибших при защите Оренбурга принабеге дутовцев.jpg|thumb|300px|right|Дөньяда бер генә булган башкорт-татарларга уртак һәйкәл. Ырынбурны дутовчылар һөҗүменнән саклаганда һәлак булган [[татар]] һәм [[башкорт]] милләтле [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|кызылгвардеецлары]] гомуми каберендә кабер ташы. [[Бәрде]], [[Ырынбур]]]] '''Татар-башкорт кемлекләре мәсьәләсе''' – {{RUS}} эчендә яшәгән [[төрки халыклар|кардәш]] [[башкорт]] һәм [[татар]] халыкларының [[сәясәт|сәяси]] яктан актив [[Милләтчелек|милләтпәрвәр]] [[зыялылар]]ны борчыган [[милли кемлек]] төшенчәләре тирәсендәге бәхәсләр.<ref>{{Citation |title=Милләт турында уйланулар дәвам итә |url=http://beznen.ru/basma/2016-50/millet-turinda-uylanular-devam-ite-2/ |access-date=2018-05-03 |archive-date=2018-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514214017/http://beznen.ru/basma/2016-50/millet-turinda-uylanular-devam-ite-2/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=Карим Яушев: Я против навязывания национальных языков русским детям! |url=http://bashgolos.ru/society/137-karim-yaushev-ya-protiv-navyazyvaniya-nacionalnyh-yazykov-russkim-detyam.html |access-date=2018-05-03 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416112919/http://bashgolos.ru/society/137-karim-yaushev-ya-protiv-navyazyvaniya-nacionalnyh-yazykov-russkim-detyam.html |dead-url=yes }}</ref> Туктамый үсә торган [[глобальләшү]] тәэсире астында ''[[d:Q29574785|кушма]]'' [[Кемлек (иҗтимагый фәннәр)|кемлекләр]] тудыра башлаган ''[[d:Q3354876|кемлек кризисларының]]'' [[милләт]] төшенчәсе тирәсендәгеләрнең аерым бер очрагы. == Башкорт-татар арасындагы шәхесләр == *[[Шамил Анак]] — башкорт-татар шагыйре. *[[Фәридә Кудашева]] — күренекле татар җырчысы, Башкорт АССРының (1968) һәм Татарстанның халык артисты (1990), Г. Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе лауреаты. *[[Айдар Галимов]] – популяр татар җырчысы. * һ.б. == Карашлар төрлелеге == * Татарлар һәм башкортлар ― махсус бүленгән бер халык.<ref name="khakimov"/><ref name="kulsharipov"/> * Башкортлар ― уйлап чыгарылган милләт.<ref name="khakimov"/><ref name="kulsharipov"/><ref name="iskhakov">[https://www.business-gazeta.ru/article/328757 Дамир Исхаков: «Наша книга заставит прийти в себя заблудших башкирских историков»]</ref>.<ref>Кайбер әһелләре башкортларны татар башкортлары яки башкорт татарлары яки төркләр дип атый.</ref> * Татарлар һәм башкортлар ике аерым халык.<ref name="kulsharipov"/> * Тел ― милли кемлекнең нигезе тугел.<ref name="antat.ru">[http://www.antat.ru/ru/ite/publishing/novye-izdaniya/files/%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%95%D0%A0%D0%95%D0%92%D0%9D%D0%AF.pdf ТАТАРСКАЯ ДЕРЕВНЯ В МЕСТАХ КОМПАКТНОГО ПРОЖИВАНИЯ ТАТАР В СРЕДНЕМ ПОВОЛЖЬЕ: ИСТОРИЯ И СОВРЕМЕННОСТЬ]</ref><ref name="башлит">В 1921 г. был создан отдельный литературный башкирский язык на основе куваканского диалекта, как наиболее отдаленного от татарского языка, чуть позже в башкирскую грамматику были введены некоторые нормы юрматынского говора. Параллельно с этим создавался и отдельный татарский литературный язык, который получил название «новотатарский» (в отличие от поволжского тюрки – который не совсем правильно стал обозначаться как «старотатарский»). Таким образом, татары и башкиры стали изучать, а затем и говорить на разных языках, что также играло свою роль во взаимном отдалении татар и башкир.</ref><ref name="ИСӘМӘТ">{{Cite web |url=http://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_38 |title=ИЛЕШ РАЙОНЫ ИСӘМӘТ АУЫЛЫ ҺӨЙЛӘШЕ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195507/http://distolimp.bspu.ru/template/guest/global/page.php?p=t_15_38 |archivedate=2021-06-24 |accessdate=2021-06-16}}</ref><ref name="ТОПОНИМЫ">[http://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6399274abf995a2458c41bddf67aa2ff.pdf РОДНОЙ КРАЙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417000741/http://distolimp.bspu.ru/data/txtRFiels/1/6399274abf995a2458c41bddf67aa2ff.pdf |date=2021-04-17 }}: ТОПОНИМЫ И РАЗГОВОРНЫЙ ЯЗЫК. Материалы II Республиканской научно-практической конференции одарённых школьников по диалектологии и ономастике 8 апреля 2016 г. (Уфа)</ref><ref>Шушы принцип, мәсәлән [[серблар]], [[d:Q167420|хорватлар]] һәм [[d:Q940348|боснийларда]]. Мәдәни аерымлыклар һәм тарихи үткәннәре серблар, хорватлар һәм боснийларны бер халык дип санарга хокук бирми — алар барысы да бер телдә сөйләшсә дә.</ref> == Аерым танылган шәхесләр карашлары == * [[Вил Мирзаянов]]: ''[[Башкорт теле]]нең Башкортостанда укытылуы дөрөс''<ref>{{Citation |title="КАК РОССИЙСКИЙ ЗЕК СТАЛ АМЕРИКАНСКИМ ПРОФЕССОРОМ". «Татарская газета» №3-4, 04.08.1999 |url=http://tatar.yuldash.com/025.html |access-date=2018-05-03 |archive-date=2022-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316093805/http://tatar.yuldash.com/025.html |dead-url=yes }}</ref> * [[Дамир Исхаков]]: «Башкортлар тарихы турында иң сыйфатлы хезмәтне [[Зәки Вәлиди]] язган. Анардан соң бар язылганы ― [[миф]]»<ref name="iskhakov"/> * [[Кәрим Яушев]]: «Башкортстанда узган һәр [[җанисәп]] алдыннан теге яки бу авылда татарлар түгел, башкортлар яши дип пропаганда башлана»<ref name="iskhakov"/> * [[Рафаил Хәким]]: ''Башкортлар юк. Башкортлар – бу татарларның өләше. Башкортлар бу татарларны басу өчен большевикларның идеясе.'' <ref name="khakimov">[https://proufu.ru/news/society/spasti_natsiyu_vmeste_v_ufe_sozdan_kongress_bashkirskogo_naroda/ башкир не существует в природе, а есть некие отюреченные угры, которые перелезли на западную сторону Урала где-то в 17 веке. ]</ref><ref>[“Столыпин предложил сделать каждую этническую группу татар отдельным народом. Большевики успешно продолжили эту политику. На карте появились узбеки, киргизы. Срочно изобрели башкирский язык. Визитной карточкой башкир стал характерный танец, в котором выступают джигиты в шапках с лисьими хвостами. Этот танец придумал татарин, которому не дали квартиру в Казани. Ложь и обман лежали в основе национальной политики …” Газета “Восточный экспресс”, Казань, №№ 17-18, 26 апреля — 2 мая 2002 года]</ref><ref>{{Citation |title=Рафаэль Хакимов: «Размежевание татар и башкир по своим республикам стало большой удачей большевиков» |url=https://realnoevremya.ru/articles/63216-tataro-bashkirskaya-respublika-upuschennaya-vozmozhnost |access-date=2018-05-03 |archive-date=2019-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226092327/https://realnoevremya.ru/articles/63216-tataro-bashkirskaya-respublika-upuschennaya-vozmozhnost |dead-url=yes }}</ref> * [[Марат Колшәрипов]]: «... [Б]асманың<ref>{{cite web|url=https://www.idelreal.org/a/28050772.html|title = Казань пишет историю татар Башкортостана. Рустэм Хамитов пока молчит.|publisher=[[Азат Аурупа радиосы/Азатлык радиосы]]ның idelreal.org порталы|author=Рамиль Сафин|date=[[13 октябрь]] [[2016 ел]]|accessdate=[[14 май]] [[2018 ел]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://na5ballov.pro/lib/vsem/3243-hakimov-rs-sitdikov-ag-red-i-dr-istoriya-tatar-zapadnogo-priuralya-tom-i-kochevniki-velikoy-stepi-v-priurale-tatarskie-srednevekovye-gosuda.html|title = История татар Западного Приуралья. Том I. Кочевники Великой степи в Приуралье. Татарские средневековые государства.|publisher=[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]нең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге тарих институты|author=[[Рафаил Хәким|Хакимов Р.С.]], [[Айрат Ситдыйков|Ситдиков А.Г.]] (ред.) и др.|date=[[2016 ел]]|accessdate=[[14 май]] [[2018]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/retsenziya-na-knigu-istoriya-tatar-zapadnogo-priuralya-tom-i-kochevniki-velikoy-stepi-v-priuralie-tatarskie-srednevekovye-gosudarstva|title = Рецензия на «История татар Западного Приуралья. Том I. Кочевники Великой степи в Приуралье. Татарские средневековые государства».|publisher=[[:ru:КиберЛенинка|КиберЛенинка]]|author=[https://www.tataroved.ru/institut/etnolog/zavo/?&url=/institut/etnolog/zavo/&bso_rewrite_url=/institut/etnolog/zavo/ Габдрахманова Гульнара Фаатовна]|date=[[2016 ел]]|accessdate=[[14 май]] [[2018]]}}</ref> редакцион коллегия һәм фәнни җитәкчесе тарих фәннәре докторы [[Рафаил Хәким]] Көнбатыш Урал алды төбәкнең һәм гомумән Көньяк [[Урал]] якларының борынгы һәм урта гасырлар тарихына бәйле күпсанлы фальсификацияләр, беръяклылык һәм махсус бозулар кертмәсә, бу хезмәтнең чыгуга бик шат булыр идек.»<ref name="kulsharipov">[https://www.idelreal.org/a/28491480.html idelreal.org: История не терпит лжи: открытое письмо башкирских историков]: «[Е]сли редакционная коллегия и научный руководитель издания, доктор исторических наук Рафаэль Хакимов не допустили бы многочисленных фактов фальсификации, предвзятости и умышленного искажения древней и средневековой истории не только Западного Приуралья, но и всего Южного Урала.»</ref> ==Тел мәсәләсе һәм башкортлар үзеңне саклау өчен көче== {{seealso|Татарлык|ba:Башҡортлоҡ}} Башкортлар арасында еш татар телендә яки '''[[суржик]]''' аналогиясендәге "с"-ыплашкан сөйләшү очрый. Әмма кайбер галимнәр буенча татар телдә сөйләшү ― бу [[татарлык|татар милли кемлегенең]] төп күрсәткече түгел.<ref name="antat.ru"/><ref name="башлит"/><ref name="ИСӘМӘТ"/><ref name="ТОПОНИМЫ"/> [[1918 ел]]да [[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]ндә "''башкорт телендә китаплар, әлифбалар, дәреслекләр кирәк''" дигән эш калкып чыга. [[Галимҗан Ибраһимов]], [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918-1920).svg|20px]] [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]ның [[File:Уфимская губ МВД Бенке.jpg|20px]] [[Уфа губернасы|Уфа]] һәм {{Казан губернасы гербы}}нда яшәүчеләр арасында барган бәхәс-тарткалашны җентекле тикшереп, "''башкорт телен, әдәбиятен тудыруга теләк ― башкорт милләтчелеге түгел''", дигән нәтиҗәгә килә.<ref>Галимҗан Ибраһимов [[милләтчелек]]нең һәм [[милли кемлек]]тәге үзгәрешләрнең тамырын ул телдә яки әдәбиятта түгел, ә кешенең фикер рәвешендә күрә ― кара [http://rb21vek.com/ideologyandpolitics/338-dgorenburg-o-mexanizme-smeny-nacionalnoj.html Следовательно, причина смены идентичности, связанной с понятиями «престижа» и «не престижа», лежала не столько в материальной, сколько в духовной и ментальной сфере.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414021734/http://rb21vek.com/ideologyandpolitics/338-dgorenburg-o-mexanizme-smeny-nacionalnoj.html |date=2021-04-14 }}</ref> [[Марксизм]] галиме һәм [[коммунизм]] тарафдары, ялкынлы публицист-трибун буларак, [[Галимҗан Ибраһимов]] башкортларның бу мәсьәләне үзләре теләгәнчә хәл итү юлында тора. Бу турыда ул түбәндәгеләрне яза: <blockquote>“Татар әдәбиятеннән зур бер өлкәнең аерылып чыгуы олуг бер югалту булса да, тарих китереп чыгарган фактлар белән исәпләшергә мәҗбүрбез... Башкортлар тели икән — мәктәп һәм театрдамы, прошениелар яки әдәбияттә — аларның аерым юл тотарга теләвенә каршы көрәшергә без, татар әдәбиятчеләрнең, бернинди хакы юк". “Мин сүземне татар милләтчеләренә каратып сөйләмим. Алар арасында башкортларны әдәби-мәдәни яктан татарлаштырырга тансык һәм, шулай итеп, [[татарлык]]ны көчәйтү фикерендәгеләр, әлбәттә, бар, һәм татар милләтчесе өчен бу бик табигый бер фикердер. Әммә коммунистлар арасында бу хакта ике сүз булуына урын юк".<ref>[http://bashgazet.ru/obshestvo/3456-bashort-bi-tele-nisek-barlya-kilde.html Ишмөхәмәт ҒӘЛӘҮЕТДИНОВ, филология фәндәре докторы, профессор. Башкорт әдәби теле нинди барлыкка килде?]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> </blockquote> == Шулай ук карагыз == *[[Башкорт-татар мөнәсәбәтләре]] == Чыганаклар == *[[Ишмөхәммәт Галәветдинов]]: [http://bashgazet.ru/obshestvo/3456-bashort-bi-tele-nisek-barlya-kilde.html Башҡорт әҙәби теле нисек барлыҡҡа килде?]{{Deadlink|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Горенбург Д. К исследованию механизма национальной принадлежности у татар и башкир в Башкортостане. Перевод статьи: Gorenburg D. Identity change in Bashkortostan: Tatars into Bashkirs and back // Ethnic and Racial Studies. 1999. Vol. 22. No.3. P. 554–580. Авт. пер. И. В. Кучумова. *[https://www.azatliq.org/a/29187617.html Казанда башкорт булу җиңел.] *[https://www.azatliq.org/a/29159260.html Башкорт милли хәрәкәтенең билгеле вәкиле Башкорт-татар мөнәсәбәтләре турасында ла] *[https://www.azatliq.org/a/27275376.html Татар ШТКсы татар-башкорт мөнәсәбәтләре турында шаярып, дуслыкка чакырды] *Городецкая И.М., Рогов М.Г., Блохин А.Б. Межэтнические отношения русского, татарского и башкирского народов // Проблемы cоциальной психологии личности. *[http://bulletin-bsu.com/arch/files/2015/2/57_4878_Berdin_v2_681-685.pdf Вестник Башкирского университета. 2015. Т. 20. №2 681БАШКИРО-ТАТАРСКИЙ ЭТНОСОЦИАЛЬНЫЙ СИМБИОЗ С ТОЧКИ ЗРЕНИЯ ИСТОРИОСОФИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423013716/http://bulletin-bsu.com/arch/files/2015/2/57_4878_Berdin_v2_681-685.pdf |date=2021-04-23 }} *Шафигуллин, Наиль Габдуллович. Татаро-башкирские секции партийных комитетов в восстановительный период (1921-1926 гг.) [Текст] : Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата исторических наук. (570) / Казан. гос. ун-т им. В. И. Ульянова-Ленина. — Казань : [б. и.], 1972. — 25 с. *Gorenburg Dm. Identity change in Bashkortostan: Tatars into Bashkirs and back // Ethnic and Racial Studies. 1999. Vol. 22. №3. P. 553-580./ Пер. И.В.Кучумова. * Горенбург Д. Татары – башкиры – снова татары: изменения этнической идентичности в Башкортостане // Вестник Евразии. 2004. №1. С.65-77. *Буранчин А.М. Проблема этнической и языковой идентичности северо-западных башкир // Национальные и языковые процессы в Республике Башкортостан: история и современность: Информационно-аналитический бюллетень ИГИ АН РБ № 5-6. – Уфа, 2007. С.65-69. *Гарипова Ф.Х. Языковая политика и общественная мысль. – Уфа, 2009. *Гревингхольт Й. Республика Башкортостан. Становление авторитарного режима. — Казань, 2006 *Кузеев Р. Г. Народы Среднего Поволжья и Южного Урала: этногенетический взгляд на историю. — Уфа, 1992. *Садыкова, Лиана Рифовна.Сохранение и трансформация этнокультурной идентичности в условиях эмиграции: на примере "тюрко-татарской" диаспоры США : диссертация ... кандидата исторических наук : 07.00.07 / Садыкова Лиана Рифовна; [Место защиты: Удмурт. гос. ун-т]. — Уфа, 2012. — 208 с. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Башкортлар]] [[Төркем:Татарлар]] lfjxss07mgkx4mer8fckzpsojatuzda 0 206448 6099667 4455879 2026-11-08T04:56:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099667 wikitext text/x-wiki {{ҮК}} '''Уфаоргсинтез''' ({{lang-ba|Өфөоргсинтез}})— «Башнефть-Уфаоргсинтез» җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте ([[Башнефть]] филиалы) составында баш актив, [[Уфа]] шәһәрендә урнашкан [[Россия]] [[органик синтез]] продукциясе җитештерүче. Предприятиенең тулы исеме — '''«Башнефть-Уфаоргсинтез»- [[Башнефть]] филиалы җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте'''. Компаниянең штаб-квартирасы [[Уфа]]дә ([[Башкортстан]]) түбәндәге адрес буенча урнашкан: [[Уфа]] шәһәре, Бөре тракты, 2-cе йорт. Компания эшмәкәрлегенең төп юнәлешләре — нефтехимия продукциялары, нефть эшкәртүдәге иярчен газны эшкәртеп полипропилен, төрле маркалы полиэтилен, фенол, ацетон, альфа-метилстирол, динира һәм нефтехимиянең башка продуктларын җитештерү. == Тарихы == Уфа синтетик спирт заводына [[1949]] елда нигез салынган, [[1956]] елда сафка кертелгән. [[1994 ел]]да боргыч базасында «Уфаоргсинтез» ачык типтагы акционерлар җәмгыяте төзелә, 1996 елда «Уфаоргсинтез» ачык акционерлар җәмгыяте дип үзгәртелә. Уфаоргсинтез җәмгыяте эшләү дәверендә чыгарган продукциясенең күләмен арттыра һәм аның ассортиментын киңәйтә. Предприятие 30 га якын төр нефтехимия продукциясе һәм 25 төр куллану тауарлары эшләп чыгара. Оешма zone 2013 елда Россия Федерациясендә җитештерелгән фенолның якынча 25% ын, югары басым полиэтиленының 15% ын һәм полиэтиленның 14% ын эшләп чыгарган. Хәзерге вакытта полипропилен сополимерының төрле маркаларын күнегү һәм эшләп чыгаруга әзерлек буенча эш алып барыла == Продукциясе == [[Органик синтез]]ның төп җитештергән продукциясе (синтетик техник фенол, техник ацетон, альфа-метилстирол, дифениламин), полимер материаллар (югары басымлы полиэтилен һәм тәгаенләнешенә бәйле рәвештә төрле маркалы полипропилен, каучук этилен-пропилен сополимер (СКП) һәм этиленпропиленлы СКЭПТ (синтетические каучук этилен-пропилен тройной), кабель сәнәгате өчен полиэтилен композицияләр) һәм полиэтилен пленканы да кертеп, халык куллану тауарлары. Хәзерге вакытта боргыч шулай ук ацетон, фенол һәм альфа-метилстирол эшләп чыгара. Биредә полипропиленның 70 тирәсе маркасын җитештерү үзләштерелгән. Нефтехимиянең эшләп чыгарган продуктлары илнең бөтен федераль округларына, Финляндияне, Төркияне, Көнчыгыш һәм Көнбатыш Аурупа илләрен, Батин, Кытайны, БДБ-ен дә кертеп, якынча 20 илгә җибәрелә. «Уфаоргсинтез продукциясен кулланучылар булып химик комплекс предприятиеләре тора, алар бу продукцияләрне органик пыяла, дифениламин, фенолформальдегидлы сумала, алкилфенол, майларга писанка, пәрдә, техник, авыл хуҗалыгы тәгаенләнешендәге нәрсә, резинотехник матди җитештергәндә чимал сыйфатында кулланалар. Шулай ук предприятиенең нефтехимия тауарлары машиналар төзүдә, җиңел сәнәгатьтә, медицинада, электрон һәм электротехник приборлар җитештергәндә файдаланыла, электр приборларында кабелләрне һәм үткәргеч торбаларны аеру өчен, тутыгуга каршы катлау сыйфатында кулланылалар. == Милекчеләр һәм җитәкчелеге == Уфаоргсинтез акционерларының гомуми саны 2014 елның 30 июненә дию якынча 1600 кеше тәшкил итә. Җәмгыятьнең иң эре акционерлары булып «[[Берләштерелгән нефть химия компаниясе]]» җәмгыяте (устав капиталының 67,53% ы) һәм «Система-Инвест» Ябык акционерлар җәмгыяте (устав капиталының 19,04% ы) тора. Генераль директоры-Заруцкий Сергей Алексеевич (2017 елдан алып). Директорлар Советы рәисе: Тюрденев Кирилл Владимирович. === Эшчәнлек күрсәткечләре === «Уфаоргсинтез»-нең саф табыш 2015 ел сөземтәләре буенча — 1 737 миллион сум. Бу чорда продукцияне сатудан табыш — 20 912 миллион сум, сатылган продукциянең үзкыйммәте — 18 429 миллион сум, сатудан табыш — 6,22 миллиард сум. == Наградалары == Предприятие Хезмәт Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнгән (1966). == Сылтамалар == * http://investcafe.ru/blogs/rustem/posts/14177 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817102823/http://investcafe.ru/blogs/rustem/posts/14177 |date=2017-08-17 }} * http://www.metaprom.ru/factories/ufaorgsintez.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723080253/http://www.metaprom.ru/factories/ufaorgsintez.html |date=2014-07-23 }} * http://www.14000.ru/integrated/sector/uos.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130716095119/http://www.14000.ru/integrated/sector/uos.html |date=2013-07-16 }} * http://kniganefti.ru/company.asp?company=1267 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823094524/http://kniganefti.ru/company.asp?company=1267 |date=2017-08-23 }} * https://web.archive.org/web/20170516221755/http://www.bashneft.ru/files/iblock/331/uos_document_64.pdf == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{rq|stub|wikify|check|error|image}} {{Карточкасы юк}} [[Төркем:Уфа ширкәтләре]] [[Төркем:Башнефть]] b469n8vq06fjv1ao2mi1rqaq91mv9yr 0 206471 6099650 4455877 2026-11-08T04:08:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099650 wikitext text/x-wiki '''Латыйпов Урал Альфрет улы''' — 2017 елдан «[[Роснефть]]нең» куркынычсызлык Хезмәте җитәкчесе вазыйфаларын Башкаручы, «[[Роснефть]]нең» Вице-президенты, бер ук вакытта әгъзасы 01.06.2018 көнгә [[Башнефть]] Директорлар Советы <ref>{{Cite web |url=http://bashneft.ru/corporate/directors/ |title=&#91;&#91;Башнефть&#93;&#93; Директорлар Советы |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707014300/http://www.bashneft.ru/corporate/directors/ |archivedate=2018-07-07 |accessdate=2018-07-07}}</ref>. Элекке «[[Роснефть]]нең» куркынычсызлык Хезмәте җитәкчесе Олег Феоктистов [[Алексей Улюкаев]] Башнефтьне сатканда Роснефть ширкәтеннән 2 миллион долларлык [[ришвәт]] алуда шикләнелеп тоткарланганнаң соң эштән бушатылды<ref>https://www.kommersant.ru/doc/3247085</ref>. ==Биографиясе== Латыйпов Урал Альфрет улы 1972 елда [[Уфа]]да туа. 1997 елда [[Башкорт дәүләт университеты]]н тәмамлый <ref>https://www.rbc.ru/business/17/03/2017/58cc49d59a79472e2daf269b</ref>. 1996-2012 Башкортстан прокуратура органнарында хезмәт итә. 2012-2017 елларда Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту Федераль хезмәтенең [[Мәскәү өлкәсе]] буенча идарәсе башлыгы урынбасары. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Башнефть]] 8gqywzneyhufjbbvpmj8n16uge2lkaz 0 206577 6099579 4407739 2026-11-08T00:21:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099579 wikitext text/x-wiki {{Компания | исем = TANAP | логотип = | тип = газүткәргеч | биржада булган листинг = | эшчәнлеге = газ үткәрү | девиз = | нигезләнгән = [[2015 ел|2015]] | элеккеге исеме = | нигезләүчеләр = Азәрбайҗан, Төркия | урнашуы = {{байраклаштыру|Төркия}} | төп затлар = | тармагы = | продукция = [[табигый газ]], [[газ]] конденсаты | керем = | операцион керем = | чиста керем = | эшчеләр саны = | баш компания = TANAP project company | бүлендек компанияләр = SOCAR (58%)<br/>BOTAŞ (30%)<br/>BP (12%) | сайт = http://www.tanap.com/ }} '''Трансанатолия газүткәргече''', кыскача '''TANAP''' ({{lang-en|Trans-Anatolian Natural Gas Pipeline}}, {{lang-tr|Trans-Anadolu Doğalgaz Boru Hattı}}, {{lang-az|Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri}}) — [[Азәрбайҗан]]нан (''[[Россия]]не әйләнеп үтеп'') [[Гөрҗистан]] аркылы [[Төркия]]гә, аннан [[Греция]] аркылы [[Европа]] илләренә [[табигый газ]] күчерү өчен [[Төркия]] территориясендә төзелгән газүткәргеч. Проектлар төгәлләнгәч, штаб-фатиры [[Нидирлан|Нидерландлар]]да булу каралган<ref>''Vladimir Socor.'' [https://jamestown.org/program/aliyev-erdogan-sign-inter-governmental-agreement-on-trans-anatolia-gas-pipeline-to-europe/ Aliyev, Erdogan Sign Inter-Governmental Agreement on Trans-Anatolia Gas Pipeline to Europe.] jamestown.org , 27.06.2012</ref>. Газүткәргечнең озынлыгы — 1841 ''км''. Газ үткәрүчәнлеге — 16×109 m3 (570×109 cu ft) . == Тарих == Әлеге корылма [[Төркия]], [[Европа берлеге]] илләренең энергетик хәвефсезлеге өчен әһәмиятле. [[Газ]] [[Азәрбайҗан]]да [[1999 ел]]да табылган дөньядагы иң эре газ-конденсат яткылыкларыннан берсе «Шаһ-Диңгез» ({{lang-az|Şahdəniz}}) газ яткылыгыннан алына<ref>[http://nefte.ru/projekt/s5.htm Проект освоения структуры Шах-Дениз.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709171456/http://www.nefte.ru/projekt/s5.htm |date=2011-07-09 }} Независимое нефтяное обозрение "СКВАЖИНА"</ref>. Газны Көньяк Кавказ газүткәргече (''[[Баку]] — [[Тбилиси]] — [[Әрзурум]] маршруты'') → Трансанатолия газүткәргече (TANAP) → Трансадриатика газүткәргече (TAP) аша куу күздә тотыла. [[2019 ел]]ның [[июнь|июнендә]] газ [[Греция]]гә киләчәк. Проект турында [[2011 ел]]ның [[17 ноябрь|17 ноябрендә]] [[Истанбул]]да узган III [[Кара диңгез]] энергетика һәм икътисад форумында белдерү ясала. [[2011 ел]]ның [[26 декабрь|26 декабрендә]] [[Төркия]] белән [[Азәрбайҗан]] арасында газүткәргечне төзү һәм уртак куллану турында меморандумга кул куела. == «Шаһ-Диңгез» яткылыгы == [[Файл:Baku pipelines.svg|300px|thumb|right|[[Бакы]]дан сузылган газүткәргечләр]] Яткылыкта [[газ]] запасы: 1,2 трлн м³ [[табигый газ]] һәм 240 млн тонна газ конденсаты бар дип исәпләнә. Яткылык консорциум тарафыннан эшкәртелә, аңа түбәндәге компанияләр кергән: * British Petroleum Azerbaijan (25,5 %) — оператор * Statoil Azerbaijan (25,5 %) * SOCAR Azerbaijan (10 %) * Elf Petroleum Azerbaijan (10 %) * LukAgip N.V. («[[Лукойл]]»га караучы компания, 10 %) * Oil Industries Engineering & Construction (10 %) * Turkish Petroleum Overseas Company Limited (9 %) == Ачу тантанасы == [[Төркия]]нең Искешәһәр провинциясендә урнашкан компрессорлы - үлчәү станциясендә [[2018 ел]]ның [[12 июнь|12 июнендә]] узган газүткәргечне ачу тантанасында [[Төркия]] президенты [[Рәҗәп Таййип Әрдоган]], [[Азәрбайҗан]] президенты [[Илһам Әлиев]], [[Сербия]] президенты [[Александр Вучич]], [[Украина]] президенты [[Петр Порошенко]], [[Төньяк Кипр Төрек Җөмһүрияте]] президенты [[Мостафа Акынҗы]] катнаша. [[Файл:TAP TANAP SCP Schah Denis.png|thumb|600px|center| [[TANAP]] картада [[кызыл төс]]тә]] == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20190820155850/https://news.mail.ru/economics/33760656/ В Турции открыли газопровод в обход России.] РИА Новости, 12.08.2018 == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Газүткәргечләр]] [[Төркем:Төркия]] [[Төркем:Кара диңгез]] ovevbji2p9bqxn0c3s6jdzgzbs13ke0 0 206590 6099487 4419891 2026-11-07T16:26:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099487 wikitext text/x-wiki {{Урам|Казан |шәһәр = [[Яр Чаллы]] |төбәк = [[Татарстан]] |ил = [[Русия]] |исем = Сәгыйт Хәлфин урамы}} '''Сәгыйть Хәлфин урамы''' ({{lang-ru|улица Сагита Хальфина}}) — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәрендәге урам.<br/> Почта индексы 423825<ref>[http://index.kodifikant.ru/ru/16000002000044300 Почтовый индекс улица Сагита Хальфина, г. Набережные Челны]</ref>. ОКАТО коды 92430000000. [[Файл:С.Хәлфин_урамы.jpg|200px|thumb|right|Сәгыйт Хәлфин урамы.]] == Тарих == [[2008 ел]]ның [[28 декабрь|28 декабрендә]] [[Яр Чаллы]] шәһәре муниципаль берәмлеге шәһәр шурасының ХХХVII сессиясе карары белән шәһәрнең 71нче микрорайонында урнашкан коттеджлар бистәсендәге яңа урамга мәгърифәтче педагог, тәрҗемәче, [[дәреслек]] һәм сүзлекләр авторы, атаклы татар иганәчеләре [[Хәлфиннәр]] нәселенең вәкиле [[Сәгыйт Хәлфин|Сәгыйт Хәсән улы Хәлфин]] (''[[1732 ел|1732]] — [[1785 ел|1785]]'')<ref>Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: Татар энциклопедиясе институты. 1997, 256нчы бит.</ref> исеме бирелгән<ref>[http://chelny.info/news/poslednyaya-sessiya-goda_60636.html Последняя сессия года.] Chelny.info бизнес-порталы</ref>.<ref>[http://www.s-nip.ru/publikacii/novosti/2008/12/18/news_1859.html Про новостройки.] Портал строителей г. Набережные Челны «СНИП»</ref>. == Урнашуы == Урам [[Яр Чаллы]]ның [[Яшьлек проспекты (Яр Чаллы)|Яшьлек]] проспекты белән [[Олы Шилнә]] авылы арасында урнашкан 71нче (Сосновый Бор микрорайоны) һәм 72нче комплекслары арасында чик булып тора. Игенче урамы белән киселештән башлана. Урман арты {{comment|проспекты|урысча: Залесный проспект}} белән киселештә тәмамлана. Көньяк {{comment|урам|урысча: Южная улица}}, Иманов урамы белән кисешә. == Сылтамалар == * [http://chelny.ginfo.ru/ulicy/ulica_sagita_halfina/ Улица Сагита Хальфина на карте Набережных Челнов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516183054/http://chelny.ginfo.ru/ulicy/ulica_sagita_halfina/ |date=2021-05-16 }} * [https://web.archive.org/web/20190720200454/http://zoomkarta.ru/kazan/index.php?url=view_addr_list&lvl=street&id=3604 Подробная спутниковая карта Набережных Челнов с улицами и номерами домов] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Яр Чаллы урамнары]] 4qvg4x5s5wh2ofsg23ry6b34xho6i9h 0 208738 6099811 5934854 2026-11-08T11:00:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099811 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Хәмит Латыйпов<br/><small>''Хәмит Латыйф''</small> |Оригинал телендә = |Фото = Х.Н.Латыйпов.jpg |Киңлек = 200 |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Хәмит Нәҗип улы Латыйпов |Псевдонимнар = Хәмит Латыйф<br/>Хәмит Латыйп |Туу датасы = 5.03.1949 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], {{Туу урыны|Пермь өлкәсе|Пермь краенда}}, {{Туу урыны|Губаха|Губахада}} |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Милләт = [[татар]] |Ватандашлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Эшчәнлек төре = шагыйрь, рәссам |Иҗат итү еллары = [[1970 ел|1970]] — {{х.в.}} |Юнәлеш = шигърият |Жанр = шигырь |Иҗат итү теле = [[татар теле]] |Дебют = «Җир һәм күк» (''[[1997 ел|1997]], [[Туймазы]]'') |Премияләр = [[Бакый Урманче премиясе]] (2025) |Бүләкләр = [[Файл:NarodniIsoTatarstan.jpg|20px|Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] |Имза = |Сайт = |Башка мәгълүмат = }} {{Фш|Латыйпов}} '''Хәмит Латыйпов''', Хәмит Нәҗип улы Латыйпов (''псевдонимы'' [[Хәмит Латыйф]] (''[[Хәмит Латыйп]]''), ''[[1949 ел]]ның [[5 март]]ы, [[Пермь өлкәсе]], [[Губаха]]'') — рәссам (''график, нәкышчы''), шагыйрь, агачтан уеп эшләүче, сыннар ясаучы. Татарстан [[Татарстан язучылар берлеге|язучылар]] (''[[2002 ел]]дан'') һәм Россия рәссамнар (''[[1998 ел]]дан'') берлекләре әгъзасы. [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (''[[2015 ел|2015]]''). [[Бакый Урманче премиясе|Бакый Урманче исемендәге премия]] лауреаты (2025). == Тәрҗемәи хәле == {{External media |рәсем1=[https://edu.tatar.ru/saby/shemordan/lic/sabin/schshem/muzei/sabin/schshem/muzei6# Шәмәрдәндәге күргәзмәсе].}} [[Файл:Х.Н.Латыйпов_1.jpg|200px|thumb|right|Х. Латыйпов. «''Әңгәмә''». ''[[2007 ел|2007]]. Картон, пастель''.<br/><small>''Фото: artmuseum.ru''</small>]] [[Файл:Х.Н.Латыйпов_2.jpg|200px|thumb|right|[[Шәмәрдән]] лицеендагы күргәзмәсе афишасы]] [[1949 ел]]ның [[5 март]]ында [[Пермь өлкәсе]] (''[[2005 ел]]двн [[Пермь крае]]'') [[Губаха]] шәһәрендә (''[[1928 ел|1928]]—[[1941 ел]]ларда [[шәһәр тибындагы бистә|бистә]], [[1941 ел]]дан шәһәр'') туган. [[1949 ел]]да гаиләсе [[БАССР]]ның [[Илеш районы]] [[Бүләк (Илеш районы)|Бүләк]] (''Бүләр ?'') авылына күченә. Хәмиткә 7 ай вакытта әнисе, 13 яшьтә әтисе вафат була. [[БАССР]] [[Илеш районы]] [[Тыпый]] авылы татар мәктәбендә 8 сыйныфны тәмамлый (''[[1964 ел|1964]]''), Уфа музыка-педагогия укуханәсенә укырга керә. Шул чорда шигырьләр яза башлый. [[1972 ел|1972]]—[[1973 ел]]ларда [[Мәскәү өлкәсе]] Загорск районы (''[[1991 ел]]дан Сергиев-Посад районы'') Богородское авылында (''хәзер [[шәһәр тибындагы бистә|штб]]'') уенчыклар фабрикасы каршындагы сәнгать-сәнәгать техникумында агачтан уеп эшләү алымнарын үзләштерә. [[1974 ел|1974]]—[[1978 ел]]ларда [[Уфа сәнгать укуханәсе]]ндә укып, «рәссам (''мастер-кисүче'')» белгечлеге ала<ref>[http://artru.info/ar/43588/ Латыпов Хамит Назипович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111225014306/http://artru.info/ar/43588/ |date=2011-12-25 }} artru.info {{ref-ru}}</ref>. [[1978 ел|1978]]—[[1983 ел]]ларда [[ТАССР]] [[Яр Чаллы]] шәһәренең сәнгать фондында эшли, [[Балалар бакчасы|балалар бакчаларын]], җәмәгать оешмалары биналарын бизәүдә катнаша. [[1983 ел]]дан [[БАССР]] [[Туймазы]] шәһәрендә яши һәм иҗат итә. [[1983 ел|1983]]—[[1990 ел]]ларда «Туймазы фарфоры» заводыңда рәссам-бизәүче булып эшли. Декор һәм {{comment|ефәккә язу|шелкография}} техникасын кулланып, сувенирлар ясый. Туймазы «Медицина пыяласы» заводының сувенирлар бүлеге өчен сувенирлар, вазалар ясау өчен формалар уйлап чыгара. Киндердә 50гә якын картина яза. Шигырьләрен [[Татарстан]] һәм [[Башкортстан]] гәҗит-журналларында бастыра. [[1997 ел]]да Туймазыда «Җир һәм күк» исемле китабы басылып чыга. Китапны автор үзе ясаган рәсемнәр белән бизәгән. [[1999 ел|1999]]—[[2000 ел]]ларда Туймазы шәһәренең [[Туймазы индустриаль көллияте|49нчы санлы укуханәсендә]] «Агачтан уеп эшләү остасы» бүлегендә укытучы булып эшли. [[2002 ел|2000]]—[[2002 ел]]ларда [[Казан]]да «Туран» оешмасында сувенирлар, җиһазларны уеп бизәкләп эшкәртү белән шөгыльләнә. [[2002 ел|2002]]—[[2003 ел]]ларда [[Саба районы]] [[Шәмәрдән]] [[эшчеләр бистәсе]]нең (''[[1948 ел|1948]]—[[2005 ел]]ларда [[эшчеләр бистәсе]], [[2005 ел]]дан [[авыл]]'') музыка-рәсем сәнгате мәктәбендә рәсем укытучысы булып эшли. [[Башкортстан]]ның [[Туймазы]] шәһәрендә яши һәм иҗат итә. == Иҗаты == Рәссам-шагыйрь, агачтан уеп эшләүче, график, сыннар ясаучы һәм җитен тукымага майлы буяулар белән рәсем төшерү остасы булып таныла. Иҗаты [[агач]]тан уеп ясалган әсәрләрдән башлана: дивар паннолары «Шүрәле» (''[[1975 ел|1975]]''), «Тукучылар» (''[[1977 ел|1977]]''), «Сандугач» (''[[1978 ел|1978]]''), «Төрепкә тоткан карт» (''[[1978 ел|1978]]''), ике яклы ишек «Тукай әкиятләре мотивлары буенча» (''[[1983 ел|1983]]'') һ. б. ясый. Агачтан уеп ясаган эшләре чигү, киез келәм, күн мозаика бизәкләрен хәтерләтә һәм татар [[фольклор]]ы, легенда һәм [[бәет]]ләре сюжетларына корыла. [[1986 ел]]лардан башлап [[керамика]] өлкәсендә актив эшли: декоратив вазалар, сервизлар, кечкенә сыннар (''скульптура''), шамоттан, фарфордан, бисквиттан, фаянстан пластик эшләнмәләр ясый. [[1995 ел]]ларда картиналарын ''пастель'' техникасында яза башлый. [[Казанның меңьеллыгы]]на сувенир үрнәкләре һәм агачтан уеп ясалган дивар тәлинкәләре (''400 данә'') сериясен булдыра. Халыкара, Росиякүләм, зона, төбәкара, [[Татарстан|республика]], [[Яр Чаллы|шәһәр]] күргәзмәләрендә катнаша, шәхси күргәзмәләрен ([[2016 ел|2016]], [[6 июль|6]]—[[31 июль]], [[Яр Чаллы картиналар галереясы]]<ref>[https://www.culture.ru/events/123743/personalnaya-vystavka-khamita-nazipovicha-latypova Персональная выставка Латыпова Хамита Назиповича.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117110122/https://www.culture.ru/events/123743/personalnaya-vystavka-khamita-nazipovicha-latypova |date=2019-11-17 }} Культура.РФ, 06.07.2016 {{ref-ru}}</ref>; [[2018 ел|2018]], [[11 гыйнвар]]—[[12 февраль]], [[«Энергетик» Мәдәният сарае|«Энергетик»]] Мәдәният сарае<ref>[http://dk-energetik.ru/index.php/homepage/1165-otkrylas-personalnaya-vystavka-zasluzhennogo-deyatelya-iskusstv-respubliki-tatarstan-chlena-soyuza-khudozhnikov-rossii-i-respubliki-tatarstan-chlena-soyuza-pisatelej-rt-khamit-nazipovicha-latypova Открытие персональной выставки Хамита Назиповича Латыпова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822054806/http://dk-energetik.ru/index.php/homepage/1165-otkrylas-personalnaya-vystavka-zasluzhennogo-deyatelya-iskusstv-respubliki-tatarstan-chlena-soyuza-khudozhnikov-rossii-i-respubliki-tatarstan-chlena-soyuza-pisatelej-rt-khamit-nazipovicha-latypova |date=2019-08-22 }} Сайт ДК Энергетик, 12.01.2018 {{ref-ru}}</ref> һ. б.) оештыра. Иҗади эшләре [[«Хәзинә» милли сәнгать галереясе|«Хәзинә» милли сәнгать галереясында]], [[«Казан» ММҮ музее]]нда, «Туран» милли-мәдәният үзәге фонды» ҖЧҖ, [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] сәнгать музенда, [[Арча районы]] [[Яңа Кырлай]] авылындагы [[Габдулла Тукайның әдәби-мемориаль музее|Тукай музеенда]], [[Саба районы]] [[Шәмәрдән]] авылы лицее сәнгать галереясында<ref>[https://edu.tatar.ru/saby/shemordan/lic/sabin/schshem/muzei/sabin/schshem/muzei6 Выставка-графика художника Хамита Латыйфова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122140350/https://edu.tatar.ru/saby/shemordan/lic/sabin/schshem/muzei/sabin/schshem/muzei6 |date=2019-11-22 }} Сайт МБОУ «Шеморданский лицей» на портале «Электронное образование в Республике Татарстан»</ref> саклана. {{цитата|автор=[[Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова|Г. Ф. Вәлиева-Сөләйманова]], ''сәнгать белгече''|Х. Латыйпов иҗатына милли тамырларга омтылу хас. Татар халкының фольклор мирасына мөрәҗәгать итеп, рәссам мифологик образларны күреп була торган итә, халыкчан архетипларның символикасын тудыра. Әсәрләре музыкаль ритмлы булуы, форманы бизәкләр аша аңлатырга тырышу, шартлы киңлек булдыру, татар орнаменты образларын һәм мотивларын иркен куллану белән аерылып тора<ref>Энциклопедия Татарстана, 3 том, 2006 г.</ref><ref>[http://nabchelny.ru/news/21150 92 произведения графики и скульптуры было представлено на выставке Хамита Латыпова.] Яр Чаллы шәһәренең рәсми сайты {{ref-ru}}</ref>}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2009 ел|2009]] — [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы|ТР мәдәният министрлыгының]] Мактау грамотасы * [[2015 ел|2015]] — [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] * [[2025 ел|2025]] — [[Бакый Урманче премиясе]] ― ''«Декоратив сәнгать» номинациясе''<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/madaniyat-ministrlygy-bakyi-urmance-isemendage-premiya-laureatlaryn-iglan-itte-5900806 Мәдәният министрлыгы Бакый Урманче исемендәге премия лауреатларын игълан итте]. [[Татар-информ]], 23.02.2025</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://rinfom.ru/kartiny/104-zhivopis/660-latyjf-khamit Латыйф Хәмит.] «Минем Йорт» порталы * [http://www.artmuseum.ru/author/8183e995-0d2a-4dd5-a564-98faf6f1924f Латыпов Хамит Назипович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219111633/https://www.artmuseum.ru/author/8183e995-0d2a-4dd5-a564-98faf6f1924f |date=2022-12-19 }} Сайт Чувашского государственного художественного музея {{ref-ru}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{DEFAULTSORT:Латыйпов, Хәмит}} [[Төркем:Әлифба буенча рәссамнар]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татарстан шагыйрьләре]] [[Төркем:Башкортстан шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Башкортстан рәссамнары]] [[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Бакый Урманче премиясе лауреатлары]] gmkblwl4lp997pa16vtmuw2eg14df1v 0 209616 6099492 4083892 2026-11-07T16:40:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099492 wikitext text/x-wiki {{Мәктәп | Исем = Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернат | Рәсем = Logo_of_Boarding_school_of_humanities_in_Aktanysh.jpg | Девизы = | Ачылган = [[2005 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябре,]] яңа статуста – [[2011 ел]]ның [[1 октябрь|1 октябре]] | Ябылган = | Директоры = Рузилә Гарипова | Төре = гимназия-интернат | Укучылар = 158 | Координаталары = | Адресы = {{Байрак/Татарстан}}, [[Татарстан]], [[Актаныш|Актаныш авылы]], Аэропорт урамы, 3А | Телефон = +7(855)-523-26-04;+7(855)-523-26-05 | Факс = | E-mail = s3.akt@tatar.ru, gaou.ggi@gmail.com | Сайт = https://edu.tatar.ru/aktanysh/gimnaziya | Кыр = | Кырның тексты = }} '''Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернат''' (рәсми исеме ''«Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернат» дәүләт автономияле гомумбелем учреждениесе'', рәсми булмаган – ''Актаныш гимназиясе'') – [[Татарстан]]ның [[Актаныш]] авылында урнашкан урта гомуми белем бирү оешмасы, дәүләт (республика) карамагындагы гимназия. Урта мәктәп буларак [[2005 ел]]да ачыла, ә [[2011 ел]]да [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]] карары нигезендә хәзерге статусына үзгәртелә<ref>[http://prav.tatarstan.ru/tat/docs/post/post1.htm?page=3&pub_id=99475 Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының "Татарстан Республикасы Актаныш муниципаль районының «Актаныш гимназиясе" муниципаль автоном гомуми белем бирү учреждениесен Татарстан Республикасы милкенә кабул итү һәм аның базасында "Сәләтле балалар өчен гуманитар интернат-гимназия" дәүләт автоном гомуми белем бирү учреждениесен оештыру турында" 2011 ел, 29 октябрь , 894 нче карары]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Гимназия төп һәм урта гомуми белем бирү программалары нигезендә укыта, югары сыйныфларда профильле (социаль-һуманитар) укыту мөмкинлеге каралган. Уку йортында [[Россия]] төбәкләреннән, Татарстанның төрле районнарыннан һәм Актаныш районы авылларыннан балалар белем ала<ref>{{Citation |title="Нөркә" кампусы |url=https://tbsh.org/campus |access-date=2019-11-12 |archive-date=2019-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008061248/http://tbsh.org/campus |dead-url=yes }}</ref>. == Тарих == Гимназия-интернат иң әүвәл 2005 елда Актаныш авылының 57 нче бистә өлешендә яшәүчеләр өчен урта мәктәп буларак ачыла һәм башта «3 нче санлы Актаныш урта белем бирү мәктәбе» дип атала. Яңа мәктәпне ачуда [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Татарстан Дәүләт шурасы рәисе]] [[Фәрит Мөхәммәтшин]] һәм Актаныш районы башлыгы [[Энгель Фәттахов]] катнаша<ref>[http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-5530/ Новая школа — к добрым переменам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190623223043/http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-5530/ |date=2019-06-23 }}</ref>. Күпмедер вакыттан соң уку йорты гимназия итеп үзгәртелә һәм «Актаныш гимназиясе» дип атала башлый, оешма төре буларак муниципаль автоном белем бирү учреждениесе статусын ала. [[2011 ел]]да [[Татарстан Республикасы Президенты|Татарстан Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов]], район башлыгы Энгель Фәттаховның тәкъдименә ризалык белдереп, гимназияне сәләтле балалар өчен махсус уку йорты буларак үзгәртеп корырга боера<ref>{{Cite web |url=http://aktanysh.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/98821.htm |title=Актаныш гимназиясе статусын үзгәртә |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819014022/http://aktanysh.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/98821.htm |archivedate=2019-08-19 |accessdate=2018-09-02}}</ref>, шул ук елның 29 октябрендә «Актаныш гимназиясен» Татарстан Республикасы милкенә кабул итү һәм аның нигезендә «Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернат» дәүләт автоном гомуми белем бирү учреждениесен оештыру турында хөкүмәт карары чыгарыла. Яңа уку йортына Актаныш гимназиясенең милке (мәктәп бинасы, җир кишәрлеге) һәм «Бүләк» белем бирү һәм сәламәтләндерү үзәгенең милке тапшырыла. 2012 елның җәеннән башлап гимназия-интернатның «Бүләк» интернатында ел саен Татарстанның Мәгариф һәм фән министрлыгы белән берлектә Россия төбәкләренннән килгән балалар өчен җәйге аланнар оештырыла. Гимназиянең матди-техник базасы һәм инфраструктурасы даими рәвештә яңартыла. 2016 елда 100 балага исәпләнгән яңа интернат бинасы төзелә. Шул ук елда яңа статуста эшчәнлекнең 5 еллыгы бәйрәм ителә<ref>[http://mon.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/765502.htm Актанышның сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернаты беренче юбилеен бәйрәм итте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125072255/http://mon.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/765502.htm |date=2019-01-25 }}</ref>. 2019 елның 30 ноябрендә гимназиядә [[Әлфия Авзалова]] истәлегенә интерактив музей ачыла. == Казанышлар == 2016 елдан сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернат Татарстан Республикасының 100 иң яхшы авыл мәктәбе рейтингында даими рәвештә беренче унлыкны били<ref>[http://mon.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/982229.htm Татарстанның иң яхшы мәктәпләр рейтингы төзелде]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2019 елда гимназия-интернат Рыбаков Фондының "Мәктәп" бәйгесендә җиңү яулый<ref>[https://lk.rybakovschoolaward.ru/ Конкурс Школа Рыбаков Фонда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401181726/https://lk.rybakovschoolaward.ru/ |date=2020-04-01 }} {{ref-ru}}</ref>, 2020 елда Россия Федерациясенең «Мәгарифне үстерү» дәүләт программасының «Цифрлы икътисад» милли программасында каралган «Цифрлы икътисад өчен кадрлар» федераль проекты кысаларында аерым чараларны гамәлгә ашыру максатыннан белем бирү оешмаларына субсидия формасында грантлар бирү конкурсында җиңә<ref>https://docs.edu.gov.ru/document/c0cfa7b1e9602a3ae8abcb3bc9afcd7c/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408184306/https://docs.edu.gov.ru/document/c0cfa7b1e9602a3ae8abcb3bc9afcd7c/ |date=2020-04-08 }} /{{ref-ru}}</ref>. == Галерея == <gallery> Файл:Boarding school of humanities in Aktanysh, campus corridor.jpg Файл:Boarding school of humanities in Aktanysh, gym.jpg Файл:Boarding school of humanities in Aktanysh, second campus hall.jpg Файл:Boarding school of humanities in Aktanysh, campus hall.jpg Файл:Boarding school of humanities,facade.jpg </gallery> == Шулай ук карагыз == * [[Гыйлем (проект)]] == Сылтамалар == * [https://edu.tatar.ru/aktanysh/gimnaziya Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206173137/https://edu.tatar.ru/aktanysh/gimnaziya |date=2020-02-06 }} == Искәрмәләр == {{reflist}} {{Тышкы сылтамалар}} {{Татарстан мәктәпләре}} [[Төркем:Актаныш районы мәктәпләре]] 0pee4l8tnzjsy881n4uyz7n0sxm2jiv 0 209821 6099410 4076071 2026-11-07T12:50:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099410 wikitext text/x-wiki {{Парк | Исем = Сергей Титов исемендәге сквер | Сурәт =Сергей_Титов_скверы_1.jpg | Рәсем киңлеге = 100 | Язу = <!-- координаты --> |Координатлар = |CoordAddon = type:city(1830000)_region: RU |CoordScale = |Район = [[Файл:Coat_of_Arms_of_Naberezhnye_Chelny_(Tatarstan).svg|20px]] [[Яр Чаллы]]ның [[Яр Чаллының Комсомол районы|Комсомол]] районы |Районы = |Исторический район = | Нигезләнгән = 2012 ел |Национальное название = |Ил = Русия | Мәйдан = |Метро = |Харита = |размер = |гугл харитасында = |Категория на Викискладе = }} '''Сергей Титов исемендәге сквер''' ({{lang-ru|Сквер имени Сергея Титова}}) — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәрендә урнашкан сквер.<br/> Адрес: [[Яр Чаллы]], Комсомол районы, ЗЯБ бистәсе, Бумажниклар микрорайоны.<br/> Координатлары 55.702755°, 52.332502°. == Тарих == [[Файл:Сергей_Титов_скверы.jpg|200px|thumb|right|Скверда С. П. Титов барельефы]] [[2012 ел]]ның [[15 июнь|15 июнендә]] ачылган<ref>[http://www.chelny.su/news/chelny/kultura/2719.shtml Сквер имени Титова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190824135657/http://www.chelny.su/news/chelny/kultura/2719.shtml |date=2019-08-24 }} chelny.su, 21.06.2012</ref>. Яр Чаллы катыргы-кәгазь комбинатының беренче директоры ТР дәүләт премиясе лауреаты Сергей Павел улы Титов (''[[1932 ел|1932]]—[[2011 ел|2011]]'') исемен йөртә. Скверны төзүне әлеге катыргы-кәгазь комбинаты эшчеләре тәкъдим иткән. Скверны төзекләндерү комбинат акчасына башкарылган <ref>[http://chelny-izvest.ru/news/week/6130-skver-imeni-sergeya-titova-otkroyut-k-sabantuyu Сквер имени Титова откроют к Сабантую.] «Челнинские известия», 04.05.2012</ref>. == Урнашуы == [[Яр Чаллы]]ның Комсомол районы ЗЯБ бистәсенең 17нче А комплексында (Бумажниклар микрорайоны), [[Яр Чаллы проспекты (Яр Чаллы)|Яр Чаллы]] проспекты 1нче йорт янында, Сергей Титов урамы янәшәсендә урнашкан. == Тасвирлама == Скверның үзәк өлешендә Сергей Титовның барельефы. Һәйкәлдә кызыл һинд граниты кулланылган. Сквер юлларына брусчатка җәелгән, чәчәк клумбалары утыртылган, эскәмияләр куелган. == Сылтамалар == * [http://nashichelny.ru/squares Наши Челны. Сквер имени Сергея Титова] * [https://vk.com/chelny_park.tatar Парки и скверы Набережных Челнов.] vk.com * [https://2gis.ru/nabchelny/geo/4082082947006904%2C52.332913%2C55.702929?queryState=center%2F52.332129%2C55.703159%2Fzoom%2F17 Сергей Титов исемендәге сквер Яр Чаллы картасында] * [https://web.archive.org/web/20180519175317/http://chelny.navse360.ru/kultura/skver-imeni-sergeya-titova Сквер имени Сергея Титова] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Яр Чаллының истәлекле урыннары}} [[Төркем:Яр Чаллы парклары]] [[Төркем:Әлифба буенча парклар һәм бакчалар]] 2sthkuwwxrta1ih3cs9d7in1rcg2ep5 0 210013 6099574 4402382 2026-11-07T23:31:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099574 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Томази Кереселидзе | рәсем = Т.Кереселидзе_1.jpg | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = ДАИ инспекторы | туу датасы =29.01.1950 | туу җире = [[СССР|ССРБ]], {{туу җире|Гөрҗистан ССР|Гөрҗистанда}}, Амбролаури районы, Садмели | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[гөрҗиләр|грузин]] | үлем датасы = 6.12.1978 | үлем җире = [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Яр Чаллы|Чаллыда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = Надежда Иван кызы | балалар =''[[кыз]]ы'' Нателла | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Кызыл Йолдыз ордены}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Томази (''Тамази'') Кереселидзе''' ({{lang-ka|თამაზი კერესელიძე}} ′тамази кереселидзе′, ''[[1950 ел]]ның [[29 гыйнвар]]ы, [[СССР|ССРБ]], [[Гөрҗистан ССР]], Амбролаури районы, Садмели — [[1978 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабре]], [[СССР|ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Яр Чаллы]]'') — Яр Чаллы ДАИ өлкән инспекторы, милиция лейтенанты. [[1978 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] хезмәт вазифасын үтәгәндә ерткычларча үтерелгән. Аның исеме белән Яр Чаллыда [[Томази Кереселидзе бульвары (Яр Чаллы)|урам]] аталган. == Тәрҗемәи хәле == [[1950 ел]]ның [[29 гыйнвар]]ында [[Гөрҗистан ССР]] Амбролаури районы (''хәзерге'' [[Гөрҗистан]]ның Рача-Лечхуми һәм Квемо-Сванети крае Амбролаури муниципалитеты) Садмели авылында туган. Авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлагач, [[әрме|армия]]дә хезмәт итә. [[Комсомол]] юлламасы буенча [[Яр Чаллы]]га, [[КамАЗ]] заводы төзелешенә килә. «Камгэсэнергострой»ның 5нче автотранспорт хуҗалыгында машина йөртүче булып эшли башлый. Бер елдан, иң яхшы комсомол буларак, эчке эшләр органнарына хезмәткә тәкъдим ителә. [[1974 ел]]да Алабуга милиция мәктәбенә укырга керә. Укып бетергәч, Яр Чаллының 3 комплексында участковый булып хезмәт итә. Соңрак {{comment|ДАИга|дәүләт автоинспекциясе}} юл күзәтүе хезмәтенең өлкән инспекторы булып күчә. == Фаҗига == [[1978 ел]]ның [[6 декабрь|6 декабрендә]] төзелеп килүче Яр Чаллы шәһәрендә транспорт чараларының хәрәкәтен күзәтү буенча хезмәткә ДАИның 4 хезмәткәре чыга. Смена башлыгы итеп Т. Кереселидзе билгеләнә. Кичке тугыз тулып киткәч, «Москвич-408» автомобилендә Мысовые Челны урамыннан 1нче автоюлга таба барганда, Т. Кереселидзе каршысына зур тизлектә килүче дәүләт номерлары тагылмаган «КАМАЗ-5320» машинасын күрә. Балык заводы янында КАМАЗ «ЛиАЗ» автобусы белән бәрелешә. Инспектор аны куа китә. Туктарга кушкан инспекторны тыңламыйча, КАМАЗ юлын дәвам итә. 7нче санлы РИЗ-Водозабор юлында КАМАЗ туктый. Аннан 3 ир-ат төшә. Яннарына килгән Т. Кереселидзены алар кыйныйлар, кюветка сөйрәп төшереп, шунда үтерәләр. Үтерүчеләрне иртән тоталар. КАМАЗ йөртүчесе Владимир Ситушкинны атарга, энесе Александрны 10 елга, өченче җинаятьче Николай Кононовны 15 елга төрмәгә ябарга хөкем итәләр. Әлеге фаҗигадән соң ике көн үткәч, ДАИ хезмәткәрләрен хезмәт вазифасын үтәргә Макаров пистолеты белән коралландырып чыгару тәртибе кертелә<ref>[http://www.chelnyltd.ru/novosti/36_let_nazad_bil_ubit_leytenant_militsii_iz_naberezhnih_chelnov_tamazi_kereselidze 36 лет назад был убит лейтенант милиции из Набережных Челнов Тамази Кереселидзе.] Челны ЛТД, 06.12.2014</ref>. Т. Кереселидзе җәсәде махсус очкычта туган авылына алып кайтып җирләнгән. == Гаиләсе == Хатыны Надежда Иван кызы. [[1977 ел]]ның [[23 апрель|23 апрелендә]] өйләнешкәннәр. [[Кыз]]лары Нателла (''[[1978 ел|1978]]''), Алабуга милиция мәктәбен, читтән торып Казан юридик институтын тәмамлаган, Яр Чаллы эчке эшләр идарәсе өлкән юрисконсульты. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1979 ел]]ның [[14 февраль|14 февралендә]] [[Кызыл Йолдыз ордены]] белән бүләкләнгән (''вафатыннан соң''). == Хәтер == [[Файл:Т.Кереселидзе_2.jpg|200px|thumb|right|Яшәгән йорты диварындагы истәлек тактасы]] * Садмели авылында укыган мәктәбенә исеме бирелгән. * [[1979 ел]]да Яр Чаллыда [[Томази Кереселидзе бульвары (Яр Чаллы)|урамга]] исеме бирелгән. * Яшәгән йорты диварына истәлек тактасы беркетелгән. == Әдәбият == # ''[[Наилә Вилданова]].'' Томази. Цена безопасной дороги. Казань : ГУ НЦ БЖД, 2011. ISBN 978-5-98496-013-7 == Сылтамалар == * ''Наталья Вяткина.'' [http://antat.tmweb.ru/zhurnal-nash-dom-tatarstan/33/1967/ Кереселидзе погиб в неравной схватке с преступниками.] «Наш дом – Татарстан», 2009, № 3. * ''Наилә Вилданова.'' [http://v-chelny.ru/news/tamazi-kereselidze-bez-oruzhiya-i-protiv-chetverih/ Тамази Кереселидзе: без оружия и против четверых.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913135818/http://v-chelny.ru/news/tamazi-kereselidze-bez-oruzhiya-i-protiv-chetverih/ |date=2018-09-13 }} [[Вечерние Челны (гәҗит)|«Вечерние Челны»]], 17.03.2010. * [https://web.archive.org/web/20190817131654/http://policemagazine.ru/forum/showthread.php?t=6266 Кереселидзе с бульвара Кереселидзе.] «Профсоюз полиции». == Моны да карагыз == * [[Файл:YouTube 2024.svg|50px|YouTube логотибы]] [https://www.youtube.com/watch?time_continue=5&v=Nxef_q8utgU Книга о челнинском милиционере.] [[YouTube]] (''видео, 1:30'') == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Җинаять корбаннары]] [[Төркем:Милиционерлар]] 7rs2l0sq87cliuus03dp8ewu66fb0bd 0 210234 6099422 4402319 2026-11-07T13:08:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099422 wikitext text/x-wiki {{Урам|Яр Чаллы |шәһәр = [[Файл:Coat_of_Arms_of_Naberezhnye_Chelny_(Tatarstan).svg|20px]] [[Яр Чаллы]] |төбәк = {{Байрак|Россия}} {{Байрак|Татарстан}} [[Татарстан]] |ил = [[Россия]] |фото =Суар_Чаллы.jpg |исем = Сибгат Хәким урамы}} <small>{{мәгънәләр|Сибгат Хәким урамы}}</small> '''Сибгат Хәким урамы''' ({{lang-ru|улица Сибгата Хакима}}) — [[Татарстан]]ның [[Яр Чаллы]] шәһәренең Комсомол районы Суар микрорайонындагы урам. Озынлыгы ~459 м<ref>{{Cite web |url=http://chelny.ginfo.ru/ulicy/ulica_sibgata_hakima/ |title=Улица Сибгата Хакима в Набережных Челнах |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516185508/http://chelny.ginfo.ru/ulicy/ulica_sibgata_hakima/ |archivedate=2021-05-16 |accessdate=2018-09-28}}</ref>.<br/> Почта индексы 423820. ОКАТО коды: 92430000000<ref>[http://index.kodifikant.ru/ru/16000002000000700 Почтовый индекс улица Сибгата Хакима, г. Набережные Челны]</ref>.<br/> Координатлар 55.662034° N һәм 55.662034°E. == Тарих == [[Файл: Сибгат Хәким.jpg |100px|thumb|right|[[Сибгат Хәким]]]] Урамның исеме күренекле [[татар]] [[шагыйрь|шагыйре]], публицист, җәмәгать эшлеклесе, [[Татарстан]]ның [[Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] иясе [[Сибгат Хәким|Сибгат Таҗи улы Хәкимов]] (''[[Сибгат Хәким]], [[1911 ел|1911]]—[[1986 ел|1986]]'') хөрмәтенә аталган. Урамда йортлар [[1980-еллар]]да салына башлаган. [[2007 ел]]дан Суар бистәсе [[Яр Чаллы]]ның Комсомол районына карый<ref>''Даниил Ляпунов.'' [https://kazanfirst.ru/articles/88798 Власти Набережных Челнов вспомнили об удаленном городском поселке, но только чтобы оштрафовать его жителей.] kazanfirst.ru, 28.04.2016</ref>. == Урнашуы == [[Яр Чаллы]]ның (Иске шәһәр) [[Яр Чаллының Комсомол районы|Комсомол]] районы Суар микрорайонында<ref>[https://vk.com/chelny.suar Суар территориаль җирле үзидарәсе сәхифәсе.] vk.com</ref> [[М7 «Идел»]] федераль юлыннан 1 км читтә урнашкан урам. [[Көнчыгыш урамы (Яр Чаллы)|Көнчыгыш]] {{comment|урамы|урысча: улица Восточная}} белән киселештә башлана. [[Бердәмлек урамы (Яр Чаллы)|Бердәмлек]] {{comment|урамы|урысча: улица Единства}} белән киселештә тәмамлана. [[Рамазан урамы (Яр Чаллы)|Рамазан]] урамы, [[Йолдызлы урамы (Яр Чаллы)|Йолдызлы]] {{comment|урамы|урысча: улица Звездная}}, [[Юлдашлар урамы (Яр Чаллы)|Юлдашлар]] {{comment|урамы|урысча: улица Юлдашлар}}, [[Николай Кошаев урамы (Яр Чаллы)|Николай Кошаев]] {{comment|урамы|урысча: улица Николая Кошаева}}, [[Зирекле урамы (Яр Чаллы)|Зирекле]] {{comment|урамы|урысча: улица Ольховая}} белән кисешә. == Игътибарга лаек объектлар == Урам шәхси секторга керүче коттеджлардан тора. * 50нче йорт — «Иномоторс» компаниясе == Әдәбият == # Набережные Челны. Карта города и его окрестностей. Екатеринбург: ФГУП «Уралаэрогеодезия», 2012. ISBN 598362511-X == Сылтамалар == * [https://yandex.ru/maps/236/naberezhnie-chelny/?z=17&ll=52.302106%2C55.662086&l=map&origin=jsapi_2_1_68&from=api-maps&mode=search&ol=geo&ouri=ymapsbm1%3A%2F%2Fgeo%3Fll%3D52.301861%252C55.662033%26spn%3D0.005295%252C0.002861%26text%3D%25D0%25A0%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2581%25D0%25B8%25D1%258F%252C%2520%25D0%25A0%25D0%25B5%25D1%2581%25D0%25BF%25D1%2583%25D0%25B1%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B0%2520%25D0%25A2%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%252C%2520%25D0%259D%25D0%25B0%25D0%25B1%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B5%25D0%25B6%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25A7%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BD%25D1%258B%252C%2520%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25BA%2520%25D0%25A1%25D1%2583%25D0%25B0%25D1%2580%252C%2520%25D1%2583%25D0%25BB%25D0%25B8%25D1%2586%25D0%25B0%2520%25D0%25A1%25D0%25B8%25D0%25B1%25D0%25B3%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B0%2520%25D0%25A5%25D0%25B0%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25BC%25D0%25B0%2520 Сибгат Хәким урамы Яр Чаллы картасында] * [https://www.google.com/maps/@55.6627251,52.3031732,3a,75y,250.97h,90t/data=!3m7!1e1!3m5!1s4qAwVOSiRFjUq6HmoOapKw!2e0!6s%2F%2Fgeo0.ggpht.com%2Fcbk%3Fpanoid%3D4qAwVOSiRFjUq6HmoOapKw%26output%3Dthumbnail%26cb_client%3Dsearch.TACTILE.gps%26thumb%3D2%26w%3D96%26h%3D64%26yaw%3D250.97343%26pitch%3D0%26thumbfov%3D100!7i13312!8i6656?hl=ru-RU Сибгат Хәким урамы панорамасы] * [[Файл:YouTube 2024.svg|50px]] [https://www.youtube.com/watch?time_continue=217&v=T_vindZuZM4 О жизни поселков в черте города] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Яр Чаллы урамнары]] [[Төркем:Сибгат Хәким хөрмәтенә аталган объектлар]] jsmdphz3w1hc73ryh6t5qg30v5f5zxh 0 210379 6099819 3527213 2026-11-08T11:15:38Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099819 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Хәтер» мәчете''' — [[Казан]]ның [[Дзержинский урамы (Казан)|Дзержинский]] урамында урнашкан [[Татарстан]] буенча [[Русия Федерациясенең эчке эшләр министрлыгы|эчке эшләр министрлыгы]] территориясендә [[Пүлисә|полиция]] хезмәткәрләре өчен 2007 елда ачылган мәчет. Мәчет 20-30 кеше сыйдырырлык зурлыкта. Имам-хатыйбы [[Харис Салихҗан|Харис хәзрәт Салихҗан]]. == Моны да карагыз == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20190825231233/https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan/2017/04/12/138524/ Казанның "Хәтер" мәчетенә погонлы мөселманнар йөри.] [[Татар-информ]] МА == Сылтамалар == {{Казан мәчетләре}}{{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]][[Төркем:Казан мәчетләре]] pedzc5gco7jjlwt1lglcfrdckaofksm 0 210631 6099621 4468333 2026-11-08T02:47:52Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099621 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Тәслимә Фәйзуллина | чын исем = | рәсем = Т.Х.Фәйзуллина.jpg | киңлеге = 200 | рәсем язуы = <small>''Т. Фәйзуллина — Флюра''</small><br/><small>''И. Грекова «Тол хатыннар көймәсе»''</small> | туганда бирелгән исеме = Тәслимә Хәләф кызы Мөхетдинова | туу датасы = 17.07.1953 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Бишбүләк районы|Бишбүләк районында}}, [[Дүсән]] | үлем датасы = 13.10. 2018 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | һөнәр = драма актрисасы, педагог | гражданлыгы = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 1972 — 2018 | псевдоним = | амплуа = психологик рольләр | театр = [[Салават драма театры|Салават театры]]<br/>[[Республика татар күчмә театры|Күчмә театр]]<br/>[[Тинчурин театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстанның халык артисты]] | сайт = | imdb_id = | яшәү җире = [[Чистай урамы (Казан)|Чистай]] урамы, 66-95 }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Фәйзуллина}} '''Тәслимә Фәйзуллина''', Тәслимә Хәләф кызы Фәйзуллина (''кыз фамилиясе'' '''Мөхетдинова''', ''[[1953 ел]]ның [[17 июль|17 июле]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Бишбүләк районы]], [[Дүсән]] — [[2018 ел]]ның [[13 октябрь|13 октябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — драма актрисасы, педагог, [[Татарстанның халык артисты]] (''[[2008 ел|2008]]''), [[Салават драма театры|Салават драма]] (''[[1972 ел|1972]]-[[1977 ел]]ларда''), [[Республика татар күчмә театры|Республика күчмә]] (''[[1977 ел|1977]]-[[1988 ел]]ларда''), [[Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге]] (''[[1988 ел|1988]]-[[2018 ел]]ларда'') театрларда уйнаган актриса, [[Казан дәүләт мәдәният институты|Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]] һәм [[Казан театр училищесы]] укытучысы. == Тәрҗемәи хәле == [[1953 ел]]ның [[17 июль|17 июлендә]] [[Башкортстан АССР]] [[Бишбүләк районы]] [[Дүсән]] авылында туган. [[Дүсән|Туган авылында]] сигезьеллык мәктәпне, [[Уфа сәнгать училищесы]]н (''[[1972 ел|1972]]''), [[Казан мәдәният институты|Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын]] (''хәзер [[Казан мәдәният институты|институт]], [[1997 ел|1997]]'') тәмамлаган. [[1972 ел]]да [[Салават драма театры]]на кабул ителә, анда 5 ел эшли. [[1975 ел]]да Кришна Чандра әсәре буенча куелган «Бер кыз һәм мең гашыйк» спектаклендә башкарган роле «[[БАССР|республикада]] иң яхшы хатын-кыз роле» дип табыла, актриса [[Алмания]]гә бушлай путевка белән бүләкләнә <ref>[http://present5.com/yarkie-zhenshhiny-yarkie-sudby-iz-istorii-rodnogo/ Яркие женщины – яркие судьбы. Из истории родного края]</ref>. [[1977 ел]]да [[Казан]]га күчеп килә һәм [[2018 ел]]га кадәр [[Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]нда (''[[1988 ел]]га кадәр [[Республика татар күчмә театры|Республика күчмә театры]]'') хезмәт итә. Театрда эшләве белән беррәттән, [[Казан мәдәният институты|Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтында]] (''[[Рәшит Заһидуллин]] белән берлектә''), [[Казан театр училищесы]]ндә (''[[Илдар Хәйруллин]] белән бергә'') татар драма курсы студентларын актерлык осталыгы фәненнән укыта<ref>''[[Ильтани Илялова]]''. [http://www.kzntm.ru/narodnye-artisty/221-fajzullina-taslima-khalyafovna Фәйзуллина Тәслимә Хәләф кызы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814034930/http://www.kzntm.ru/narodnye-artisty/221-fajzullina-taslima-khalyafovna |date=2017-08-14 }} Казан театр музее сайты {{ref-ru}}</ref><ref>[https://vk.com/publicfaizullina Мастерская Таслимы Файзуллиной.] vk.com</ref>. == Иҗаты == Театрда 46 елдан артык иҗат итү дәверендә уйнаган 70 тән артык ролен зур осталык белән тамашачыга җиткерә белде. Аның уенына табигыйлек, тормышчанлык, образны нечкә тоемлау хас иде. ==== Репертуары ==== ===== Тинчурин театрында ===== * ''Бернарда Альба'' — Ф. Г. Лорка «Бернарда Альба йорты» * ''Галиябану'' — [[Туфан Миңнуллин]] «Саташу» * ''Флюра'' — И. Грекова «Тол хатыннар көймәсе» * ''Бикә'' — [[Наил Гаетбай]] «Әстәгьфирулла» * ''Убыр'' — [[Нәбирә Гыйматдинова]] «Сихерче» * ''Рабига'' — [[Нәбирә Гыйматдинова]] «Бер тамчы ярату» * ''Тәслимә'' — [[Сәет Шәкүров]] «Сөяркә» * ''Фәридә'' — [[Назыйм Хикмәт]] «Урланган мәхәббәт» * ''Ләлә'' — [[Илдар Юзеев]] «Гашыйклар тавы» * ''Гөлсем'' — [[Шәриф Хөсәенов]] «Әниемнең ак күлмәге» * ''Гөлчирә'' — [[Таҗи Гыйззәт]] «Ташкыннар» * ''Сәрби'' — [[Фәтхи Бурнаш]] «Яшь йөрәкләр» * ''Рәхилә'' — [[Хәй Вахит]] «Беренче мәхәббәт» һ. б ==== Әдәби иҗат ==== Артистлык хезмәтеннән тыш, әдәби иҗат белән дә шөгыльләнә: җырларга сүзләр яза, пьесалар тәрҗемә итә — «Канлы туй» ({{lang-ru|Кровавая свадьба}}), «Тормышка ашмаган хыяллар» ({{lang-ru|Дом Бернарды Альбы}}, [[Федерико Гарсиа Лорка|Ф. Г. Лорка]])<ref>[http://www.garcia-lorca.ru/postanovki/nesbivshiesya-mechti-2015.html «Несбывшиеся мечты».] garcia-lorca.ru</ref>, «Гильдерландта күренеш» ({{lang-ru|Вид в Гильдерланде}}) Ю. Волков, романнарның инсценировкаларын яза — «Сихерче», «Бер тамчы ярату», «Күбәләк» ([[Нәбирә Гыйматдинова]]). == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1975 ел|1975]] — «[[БАССР|Республикада]] иң яхшы хатын-кыз роле» — ''[[Салават драма театры]]ның «Бер кыз һәм мең гашыйк» спектаклендә башкарган роле өчен'' * [[1991 ел|1991]] — [[ТАССР атказанган артисты]] * [[2004 ел|2004]] — «Яңа татар пьесасы» конкурсында «Иң яхшы инсценировка» номинациясендә беренче премия * [[2008 ел|2008]] — [[Татарстанның халык артисты]] [[2018 ел]]ның [[13 октябрь|13 октябрендә]] 66 нчы яшендә [[Казан]]да вафат. Казанның [[Самосырово]] бистәсендәге [[Мәрҗани мәчете]] карамагындагы [[Мөселман зираты (Казан)|мөселман зиратына]] җирләнә<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/2018/10/14/173407/ Татарстанның халык артисты Тәслимә Фәйзуллина вафат.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823140656/https://tatar-inform.tatar/news/2018/10/14/173407/ |date=2019-08-23 }} «[[Татар-информ]]» МА, 14.10.2018</ref>. [[2020 ел]]ның [[17 июль|17 июлендә]] каберенә таш куелды <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/culture/17-07-2020/tatarstanny-halyk-artistkasy-t-slim-f-yzullina-kaberen-tash-kueldy-5757380 Татарстанның халык артисткасы Тәслимә Фәйзуллина каберенә таш куелды] «[[Татар-информ]]» 18.07.2020</ref>. == Гаилә хәле == Ире (? елга кадәр) — шагыйрь [[Рөстәм Фәйзуллин]] (''[[Рөстәм Акъегет]]'', 1951—2020). Уллары Булат, компьютер белгече, программист<ref>''Зилә Мөбәрәкшина''. [https://intertat.tatar/news/tatar_world/20-07-2020/le-yash-rlege-bar-ide-tatar-m-gatchelege-r-st-m-ak-eget-bel-n-hushlashty-5757969 Римзил Вәлиев:«Түрәләрне өнәп бетерми иде ул».] [[Татар-информ]], 20.07.2020.</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://tinchurinteatr.ru/?p=461 Тәслимә Фәйзуллина.] [[Тинчурин театры]] сайты * [https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/media/news/turn-kaigy-%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0/?lang=tat Тирән кайгы.]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Камал театры]] сайты == Шулай ук карагыз == * [[Гөлназ Йосыпова]] {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{DEFAULTSORT:Фәйзуллина, Тәслимә}} [[Төркем:Әлифба буенча актрисалар]] [[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:Башкортстан артистлары]] [[Төркем:Татарстан артистлары]] [[Төркем:Тинчурин театры актерлары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Вуз укытучылары]] [[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казанның мөселман зиратында җирләнгән шәхесләр]] 0b9zcqtdmrzjcp1c61hc2e11g4vxvj6 0 210771 6099497 3593040 2026-11-07T16:47:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099497 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сәфәр мәчете''' - [[Яшел Үзән районы]] [[Усаклы (Татарстан)|Осиново авылында]] [[М7 «Идел»|М-7 трассасы]] буенда урнашкан мәчет. == Тарихы == [[2014 ел]]ның [[26 июнь|26 июнендә]] ачылган. Мәчетне эшмәкәр Илшат Бикмуллин төзеткән. Мәчетнең архитекторы Вероника Кудрявцева, эчке бизәлеш авторы - Татьяна Володина. Мәчетнең имамы - Фоат Гарипов. == Моны да карагыз == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20190718013809/http://yashel-uzan.ru/index.php/news/yash%D3%99esh/osinovoda-yaa-mchet-achyildyi Осиновода яңа мәчет ачылды.] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Яшел Үзән районы мәчетләре]] 589rudtqwdufuunbw77q7mr0853rdbf 0 210867 6099447 6023515 2026-11-07T14:21:00Z ~2026-58461-25 63270 6099447 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Кышкар мәдрәсәсе''' — Казан губернасының [[Кышкар]] авылында сәүдәгәр Баязит әл-Кышкари тарафыннан XVIII гасыр башларында оештырылган [[мәдрәсә]]. Кышкар мәдрәсәсендә [[Гатаулла Баязитов]], [[Габделҗаббар Кандалый|Габделҗәббар Кандалый]], [[Таиб Яхин|Таип Яхин]], [[Мотыйгулла Төхфәтуллин|Мотыйгулла Төxфәтуллин]], шулай ук [[Русия империясе|Русиянең]] күп кенә төрки халык вәкилләре укый. 1918 елдан соң ябыла.<ref>http://www.millattashlar.ru/index.php/КЫШКАР_МӘДРӘСӘСЕ_(Кшкарское_медресе)</ref> == Шәхесләр == === Җитәкчеләре === * === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q57582009. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q57582009. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1797" | 1797-11-05 | [[Габделҗаббар Кандалый]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1860" | 1860-05 |- | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Мотыйгулла Төхфәтуллин]] | [[имам]] | [[Кызыл мәчет (Җаек)]]<br/>[[Мотыйгия мәдрәсәсе]] | | data-sort-value="1920" | 1920 |- | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Таиб Яхин|Мөхәммәдтаиб Яхин]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | [[Казан Татар укытучылар мәктәбе]] | | |- | data-sort-value="1846" | 1846 | [[Гатаулла Баязитов]] | [[имам]]<br/>[[язучы]]<br/>[[укытучы]] | [[Үзәк диния нәзарәте]]<br/>''[[:d:Q3251811|Россия империясе чит ил эшләре министрлыгы]]''<br/>[[Нур (газета)|Нур]]<br/>''[[:d:Q2035168|His Majesty's Own Cossack Escort]]''<br/>''[[:d:Q4027985|1st Guards Corps]]''<br/>''[[:d:Q2997762|Corps des cadets Nicolas]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-04-21 |- | data-sort-value="1850" | 1850 | [[Фатих Халиди]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | data-sort-value="1923" | 1923-04-07 |- | data-sort-value="1857" | 1857-04-23 | [[Габдрәшит Ибраһимов]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | [[Ырынбур мөселман диния нәзарәте]] | [[:commons:Category:Abdurresid Ibrahim|Abdurresid Ibrahim]] | data-sort-value="1944" | 1944-08-31 |- | data-sort-value="1882" | 1882 | [[Мөхәммәттаип Алтынбаев]] | | | | No/unknown value |- | data-sort-value="1883" | 1883-03-09 | [[Камил Мотыйгый]] | [[язучы]]<br/>[[җырчы]] | [[Мотыйгия мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-гасрел җәдит|«Әл-гасрел җәдит» журналы]]<br/>[[Уклар (журнал)|«Уклар» журналы]]<br/>''[[:d:Q121317499|Главпочтамт (Санкт-Петербург)]]''<br/>[[Ярлы халык (гәҗит)|Ярлы халык]]<br/>[[Киңәш (гәҗит, Самар)|Киңәш]]<br/>[[Безнең фикер (гәҗит)|Безнең фикер]]<br/>[[Ихтиләл байрагы (гәҗит)|Ихтиләл байрагы]]<br/>[[Яңа фикер (гәҗит)|Яңа фикер]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | [[:commons:Category:Kamil Mutygi|Kamil Mutygi]] | data-sort-value="1941" | 1941-01-26 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-16<br/>1891 | [[Гаяз Максуди]] | [[математик]]<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Гыйльми Үзәк]]<br/>[[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]<br/>[[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942 |- | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Галимҗан Акчурин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татарстан Республикасы Финанс министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q5154408|Харәзем коммунистлар фиркасе]]''<br/>''[[:d:Q4100482|Бохара коммунистлар фиркасе]]''<br/>''[[:d:Q3218145|Үзбәкстан коммунистлар фиркасе]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933 |- | data-sort-value="1900" | 1900-01-15 | [[Мәхмүд Максуд]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | [[Чулпан (гәҗит, Петроград-Мәскәү)|Чулпан]]<br/>[[Ярлылар тавышы (гәҗит)|Ярлылар тавышы]]<br/>[[Яшь эшче (гәҗит)|Яшь эшче]]<br/>[[Яшь эшче (журнал)|Яшь эшче]]<br/>''[[:d:Q25394454|Central Publishing House of the Peoples of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q20165343|Profizdat]]''<br/>[[Коммунист (гәҗит, Мәскәү)|Коммунист]]<br/>[[Совет сугышчысы (гәҗит)|Совет сугышчысы]] | [[:commons:Category:Makhmud Maksud|Makhmud Maksud]] | data-sort-value="1962" | 1962-11-10 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Ислам|Мәгариф|Татарстан}} * [[Кышкар мәчете]] [[Төркем:Россия империясендә мөселман мәгарифе]] [[Төркем:1918 елда ябылган уку йортлары]] [[Төркем:Татарстан мәдрәсәләре]] [[Төркем:Кадимчелек]] nta58m6gp1fcpudvi5efs1sq085sr2d 0 211623 6099775 5839548 2026-11-08T09:56:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099775 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Химик синтез''' ― гадирәк [[молекула]]лардан катлаулы молекулалар булдыру процесс; [[Химия|химик]] һәм [[Физика|физик]] ысуллар кулланып химик кушлымалар алу. == Төрләре == Химик синтез органик һәм нәорганик була ала. == Тарихы == Төшенчәне сүзнең хәзерге мәгънәсендә алман химигы Герман Кольбе керткән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://synarchive.com/ The Organic Synthesis Archive] * [https://web.archive.org/web/20220814002445/https://organicchemistrydata.org/hansreich/resources/syntheses/ Natural product syntheses] == Моны да карагыз == * [[Органик синтез]] [[Төркем:Химик синтез]] [[Төркем:Химия]] gvmk6i7gfr6d3uhvwipzjqr32mdj1jm 0 212095 6099683 2309932 2026-11-08T05:37:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099683 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Федор Козарь''' ({{lang-ru|Козарь Федор Денисович}}, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — фирка эшлеклесе, СБКФнең Парфеновка ([[Алтай крае]], 1945-1951), [[Чаллы районы|Чаллы]] (1952-1957) һәм [[Спас районы|Куйбышев]] (1965-1970) район комитетларының 1 нче сәркәтибе; [[Яңа Чишмә районы|Яңа Чишмә]] райбашкармасы рәисе (1957-1962), Буа колхоз-совхоз территориаль идарәсе башлыгы (1962-1965). [[ТАССР ЮШ]] депутаты (1956-1970).<ref>{{Cite web |url=http://tatfrontu.ru/person/kozar-fyodor-denisovich |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821225104/http://tatfrontu.ru/person/kozar-fyodor-denisovich |archivedate=2019-08-21 |accessdate=2018-11-23}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} kwhm5zdo2ajapwzsm1mfqpx9i3tuqq2 0 212212 6099727 4078495 2026-11-08T08:01:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099727 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Фәридә Фәйзуллина |Имза = |Фото = Ф.Ф.Фәйзуллина.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Фәридә Фәттахетдин кызы Фәйзуллина |Туу көне = 27.02.19?? |Туу урыны = [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[ЧАССР]] {{туу урыны|Батыр районы|Батыр районында}} [[Начар Үби]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2001 - {{х.в.}} |Дәүләт = {{байраклаштыру|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = «Эврика» мәдәният үзәге (''[[Чаллы]]'') |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = Чуашстанның атказанган мәдәният хезмәткәре |Сайт = [https://vk.com/club74363132 ФАРИДА] }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Фәйзуллина}} '''Фәридә Фәйзуллина''', Фәридә Фәттахетдин кызы Фәйзуллина (''19?? елның 27 феврале, [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[Чуаш АССР]], [[Батыр районы]], [[Начар Үби]]'') — татар, чуаш, рус телләрендә җырлар башкаручы эстрада җырчысы, көйләр иҗат итүче, Чуашстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (''[[2018 ел|2018]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[Чуашстан]]ның [[Батыр районы]] [[Начар Үби]] авылында туган. Туган авылында чуаш урта мәктәбен (''[[1980 ел|1980]]''), [[Мәскәү]]дә агач эшкәртү укуханәсен тәмамлаган. Биш ел агач эшкәртү комбинатында тәрәзә блоклары ясау цехында оператор булып эшли. [[Тәтеш районы]]на кайтып, кулланучылар җәмгыятендә ревизор була. Тәтеш районы [[Аллабирде]] авылы мәдәният йорты директоры вазифасын башкара. «''Мәдәния-ял итү берләшмәләре менеджеры''» белгечлеге буенча [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты]]ның культурология факультетын тәмамлый. [[Яр Чаллы]] шәһәрендәге «Эврика» мәдәният сараенда җырчы булып урнаша. Соңрак [[Казан]]да төпләнә. == Иҗаты == Беренче альбомына үзе язган татар җырларын керткән. Аннан соң чыккан 3 альбомга үзе язган чуаш җырлары кергән. Төрле телләрдә җыр башкаручы буларак, [[Чуашстан]], [[Татарстан]], [[Башкортстан]] халыклары арасында популяр булган йөздән артык җыр иҗат иткән. [[Чуаш теле]]ндәге җырларына сүзләрне [[Батыр районы]]ннан чыккан шагыйрь Валерий Раштав, [[Альбина Юрату]], [[Юхма Мишши]] һ. б. иҗат итә<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=298&id=2264831 Большой хоровод.] [[Батыр районы]] Кызыл Чишмә авыл җирлеге сайты, 21 .06.2016</ref>. == Альбомнары == * [[2009 ел|2009]] — «Яшисе килә җырда» * [[2012 ел|2012]] — «Аван-и, ман килес...» ({{lang-tt|Исәнмесез, мин килдем...}}){{ref-cv}} * [[2013 ел|2013]] — «Парналетеп сире юрату» ({{lang-tt|Мәхәббәтемне сезгә бүләк итәм}}){{ref-cv}} * [[2014 ел|2014]] — «Юррамсем – сунатамсем» ({{lang-tt|Җырларым - канатларым}}){{ref-cv}} * [[2016 ел|2016]] — «Сире эп сунатӑп» ({{lang-tt|Сезгә минем теләкләрем}})<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/2016/11/15/129687/ Иң популяр чуваш җырчысы Фәридә Фәйзуллина уңышының сәбәбен күп телләр белүендә күрә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171219190153/http://tatar-inform.tatar/news/2016/11/15/129687/ |date=2017-12-19 }} [[Татар-информ]], 15.11.2016</ref>{{ref-cv}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2013 ел|2013]] — «Учук» фестиваленың рәсми тавышы дип игълан ителгән. * [[2015 ел|2015]] — [[Чуаш милли конгрессы]]ның Мактау грамотасы — «''чуаш халкы алдындагы казанышлары өчен''»<ref>[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=58&id=2197547 Глава администрации района встретился с землячкой- известной эстрадной певицей Фаридой.] [[Батыр районы]] рәсми сайты, 06.03. 2016</ref> * [[2016 ел|2016]] — Чувашия Дәүләт Советының Мактау хаты * [[2016 ел|2016]] — ЮТВ телеканалы (''[[Чабаксар]]'') үткәргән «Ел башкаручысы» конкурсы — ''беренче урын''. * [[2018 ел|2018]] — Чуашстанның атказанган мәдәният хезмәткәре<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/2018/07/10/167570/ Чуваш халкы җырчысы, татар кызы Фәридә Фәйзуллинаны ике республика җитәкчесе котлады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719182544/https://tatar-inform.tatar/news/2018/07/10/167570/ |date=2019-07-19 }} [[Татар-информ]], 10.07.2018</ref> == Әдәбият == # [https://intertat.tatar/shou-biznes-yanalyklary/chuvash-yrchysy-f-rid-f-yzullina-minem-shushy-k-ng-kad-r-ber-ishekne-d-zem-achyp-kerg-nem-yuk-le/ Фәридә Фәйзуллина: «Татар сәхнәсендә дә чыгыш ясыйсым килә».] «[[Татар-информ|Атна вакыйгалары]]», 2018 ел, 23-29 ноябрь. == Сылтамалар == * [https://vk.com/club74363132 Официальная страница фан-клуба поклонников творчества автора-исполнителя ФАРИДЫ] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Фәйзуллина, Фәридә}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Чуашстан җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Чуашстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] l1isava1y08bpeb173upol7brv9096y 0 212601 6099671 6080710 2026-11-08T05:05:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099671 wikitext text/x-wiki {{Футбол турниры}}'''ФИФА Дөнья чемпионаты''' ({{lang-en|FIFA World Cup}}, {{lang-fr|Coupe du monde de football}}) — [[ФИФА]] тарафыннан [[1930 ел]]дан башлап дүрт елга бер тапкыр үткәрелә торган турнир. Дөнья чемпионаты, дөнья футболы белән идарә итүче орган - FIFA – тарафыннан үткәрелә, һәм анда барлык континентлардан FIFAга кергән ил әгъзаларында исәпләнгән ир-ат җыелма командалары да катнаша ала.<ref>{{Cite web|title=World Cup |url=https://www.britannica.com/sports/World-Cup-football|accessdate=2022-07-07|work=britannica.com}}</ref> Дөнья чемпионатының соңгы турнирлары, Олимпия уеннары кебек үк, 4 ел саен үткәрелә, ләкин региональ турнирларны исәпкә алсак, һәр мундиаль чемпионаты 3 елдан артык дәвам итә. 2018нче ялда дөнья чемпионатына сайлану ярышларында 209 команда көч сынашты. 1998 елдан бирле дүрт елга бер уза торган финал турнирында, бер ай буе чамасы алдан ук сайланылган чемпионатны кабул итүче илдә 32 команда катнаша (сайланма турнир нәтиҗәсендә мондый хокук 31 командага, һәм , 1938 елдан алып, кабул итүче илнең җыелма командасы да).<ref>{{Cite web|title=História do Mundial|url=https://www.casasdeapostas24.com/mundial-2022/historia/|accessdate=2022-07-07|work=casasdeapostas24.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703112556/https://www.casasdeapostas24.com/mundial-2022/historia/|archivedate=2022-07-03}}</ref> Турнирны бер ук вакытта берничә илдә үткәрү тыелмаган, тик моңа карамастан 85 елдан артын тарихында ФИФА бер генә тапкыр ДЧ үткәрүне ике илгә тапшырганы булды. Соңыннан, оешма берничә тапкыр турнирны ике һәм аннан артык илләрдә үткәрергә җыенмаганын ачыклады (мәсәлән, шул ук УЕФАдан аермалы буларак, соңгысы Евро-2000нән башлап, берничә тапкыр Ауропа чемпионатын берничә илгә ышанып тапшырган). Шулай да, 2018 елның 13 июнендә 2026 елгы Дөнья чемпионаты өч илдә узуы билгеле булды. 1938 елдан алып 2002 елга кадәр узган Дөнья чемпионаты ярышы җиңүчесе финал турнирда квалификацияне расламыйча уйнады; 2006 елдан башлап, узган Дөнья чемпионаты җиңүчесе дә гомуми квалификацияне башка командалар белән беррәттән раслый.<ref>{{Cite web|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition|url=https://www.yumpu.com/en/document/view/23939896/history-of-the-fifa-world-cup-preliminary-competition-fifacom|accessdate=2022-07-07|work=yumpu.com}}</ref> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?__________ ?__________Label WHERE { ?item wdt:P3450 wd:Q19317. OPTIONAL { ?item wdt:P1346 ?__________. } } |section= |links=text |sort=p585 |columns=p585:Ел,label:Исем,p17:Кабул итүче ил,p1346:Җиңүче,p1132:Катнашучылар,p1350:Уеннар,p1351:Голлар,p1110:Тамашачылар }} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! Кабул итүче ил ! Җиңүче ! Катнашучылар ! Уеннар ! Голлар ! Тамашачылар |- | data-sort-value="1930" | 1930-07 | [[1930 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Уругвай]] | [[Уругвай милли футбол җыелмасы|Уругвай милли аяк тубы җыелмасы]] | 13 | 18 | 70 | 590549 |- | data-sort-value="1934" | 1934 | [[1934 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Италия]] | [[Италия милли футбол җыелмасы|Ыйталия милли аяк тубы җыелмасы]] | 16 | 17 | 70 | 358000 |- | data-sort-value="1938" | 1938-06 | [[1938 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Франция]] | [[Италия милли футбол җыелмасы|Ыйталия милли аяк тубы җыелмасы]] | 15 | 18 | 84 | 369720 |- | data-sort-value="1942" | 1942 | 1942 FIFA World Cup | | | | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942<br/>1946 | 1942 and 1946 FIFA World Cup | | | | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | 1946 FIFA World Cup | | | | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | [[1950 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Бразилия]] | [[Уругвай милли футбол җыелмасы|Уругвай милли аяк тубы җыелмасы]] | 13 | 22 | 88 | 1043500 |- | data-sort-value="1954" | 1954 | [[1954 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Швейцария]] | [[Футбол буенча Алмания җыелмасы|Алмания милли аяк тубы җыелмасы]] | 16 | 26 | 140 | 889500 |- | data-sort-value="1958" | 1958-06 | [[1958 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Швеция]] | [[Бразилия милли футбол җыелмасы|Брәзил милли футбол җыелмасы]] | 16 | 35 | 126 | 919580 |- | data-sort-value="1962" | 1962 | [[1962 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Чили]] | [[Бразилия милли футбол җыелмасы|Брәзил милли футбол җыелмасы]] | 16 | 32 | 89 | 893172 |- | data-sort-value="1966" | 1966-07 | [[1966 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Бөекбритания]] | [[Англия милли футбол җыелмасы|Инглиз иле милли аяк тубы җыелмасы]] | 16 | 32 | 89 | 1563135 |- | data-sort-value="1970" | 1970 | [[1970 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Мексика]] | [[Бразилия милли футбол җыелмасы|Брәзил милли футбол җыелмасы]] | 16 | 32 | 95 | 1603975 |- | data-sort-value="1974" | 1974 | [[1974 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Алмания|Германия]] | [[Футбол буенча Алмания җыелмасы|Алмания милли аяк тубы җыелмасы]] | 16 | 38 | 97 | 1774022 |- | data-sort-value="1978" | 1978-06 | [[1978 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Аргентина]] | [[Аргентина милли футбол җыелмасы|Аргинтин милли аяк тубы җыелмасы]] | 16 | 38 | 102 | 1546151 |- | data-sort-value="1982" | 1982 | [[1982 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Испания]] | [[Италия милли футбол җыелмасы|Ыйталия милли аяк тубы җыелмасы]] | 24 | 52 | 146 | 2109723 |- | data-sort-value="1986" | 1986 | [[1986 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Мексика]] | [[Аргентина милли футбол җыелмасы|Аргинтин милли аяк тубы җыелмасы]] | 24 | 52 | 132 | 2393031 |- | data-sort-value="1990" | 1990 | [[1990 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Италия]] | [[Футбол буенча Алмания җыелмасы|Алмания милли аяк тубы җыелмасы]] | 24 | 52 | 115 | 2516348 |- | data-sort-value="1994" | 1994 | [[1994 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[Бразилия милли футбол җыелмасы|Брәзил милли футбол җыелмасы]] | 24 | 52 | 141 | 3587538 |- | data-sort-value="1998" | 1998 | [[1998 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Франция]] | [[Франса милли футбол җыелмасы|Франса милли аяк тубы җыелмасы]] | 32 | 64 | 171 | 2785100 |- | data-sort-value="2002" | 2002 | [[2002 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Япония]]<br/>[[Көньяк Корея]] | [[Бразилия милли футбол җыелмасы|Брәзил милли футбол җыелмасы]] | 33 | 64 | 161 | 2705197 |- | data-sort-value="2006" | 2006 | [[2006 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Алмания|Германия]] | [[Италия милли футбол җыелмасы|Ыйталия милли аяк тубы җыелмасы]] | 32 | 64 | 147 | 3359439 |- | data-sort-value="2010" | 2010 | [[Футбол буенча дөнья чемпионаты 2010|2010 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | [[Испания милли футбол җыелмасы|Ыйспания милли аяк тубы җыелмасы]] | 32 | 64 | 145 | 3178856 |- | data-sort-value="2014" | 2014 | [[Футбол буенча дөнья чемпионаты 2014|2014 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Бразилия]] | [[Футбол буенча Алмания җыелмасы|Алмания милли аяк тубы җыелмасы]] | 32 | 64 | 171 | 3429873 |- | data-sort-value="2014" | 2014 | 2014 FIFA World Cup qualification – UEFA Group C | | | 6 | 30 | | |- | data-sort-value="2014" | 2014 | 2014 FIFA World Cup qualification – UEFA Group D | | | 6 | 30 | | |- | data-sort-value="2014" | 2014 | 2014 FIFA World Cup qualification – UEFA Group B | | | 6 | 30 | | |- | data-sort-value="2014" | 2014 | 2014 FIFA World Cup qualification – UEFA Group A | | | 6 | 30 | | |- | data-sort-value="2014" | 2014 | 2014 FIFA World Cup qualification – UEFA Second Round | | | 8 | 8 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | [[2018 елгы дөнья футбол чемпионаты]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | [[Франса милли футбол җыелмасы|Франса милли аяк тубы җыелмасы]] | 32 | 64 | 169 | 3031768 |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Second Round | | | 8 | 8 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group A | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group I | | | 6 | 16 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group B | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group C | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group D | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group E | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group F | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group G | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2018" | 2018 | 2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group H | | | 6 | 15 | | |- | data-sort-value="2022" | 2022 | 2022 елгы дөнья футбол чемпионаты | [[Катар]] | [[Аргентина милли футбол җыелмасы|Аргинтин милли аяк тубы җыелмасы]] | 32 | 64 | 172 | 3404252 |- | data-sort-value="2026" | 2026 | 2026 елгы дөнья футбол чемпионаты | [[Канада]]<br/>[[Мексика]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | [[Испания милли футбол җыелмасы|Ыйспания милли аяк тубы җыелмасы]] | 48 | 104 | 308 | |- | data-sort-value="2030" | 2030 | 2030 елгы дөнья футбол чемпионаты | [[Марокко]]<br/>[[Португалия]]<br/>[[Испания]] | | 64 | | | |- | data-sort-value="2034" | 2034 | 2034 елгы дөнья футбол чемпионаты | [[Согуд Гарәбстаны]] | | 48 | | | |- | data-sort-value="2038" | 2038 | 2038 FIFA World Cup | | | | | | |- | | The Lost World Cup | | | 12 | 15 | | |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == * [https://www.fifa.com/worldcup/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717074354/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid%3D1264299/?intcmp=tweets_voiceofthesite |date=2010-07-17 }} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{ФИФА дөнья футбол чемпионатлары}} [[Төркем:ФИФА]] emk7ddm58t7fy7ls2gaw2qp3qic6l3t 0 213324 6099439 5555826 2026-11-07T14:15:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099439 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=март 2026}} {{Orphan|date=март 2026}} {{Шәхес}} '''Солтан Мөхетдинев''' (Солтан Фәрди улы Мөхетдинев, {{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — мәгариф эшлеклесе, [[Свердловск татар-башкорт педагогия училищесы]] мөдире (..1923..).<ref>{{Cite web |url=https://rustem-akhunov.livejournal.com/tag/%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211106033038/https://rustem-akhunov.livejournal.com/tag/%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5 |archivedate=2021-11-06}}</ref> == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> pq0u7zncfhat602sxlitp48czqks5d5 0 213997 6099597 5752256 2026-11-08T01:46:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099597 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Туфан Имаметдинов | чын исем = | рәсем = Tufan Imamutdinov (2023-03-10) 02.jpg | киңлеге = | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = Туфан Риф улы Имаметдинов | туу датасы = 7.11.1984 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Яр Чаллы|Яр Чаллыда}} | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = драма режиссеры | гражданлыгы = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 2010 - {{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = «Современник» (''[[Мәскәү]]'')<br/>«Милләтләр театры» (''[[Мәскәү]]'')<br/>[[Казан яшь тамашачы театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = {{Тантана}} | сайт = | imdb_id = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Имаметдинов}} '''Туфан Имаметдинов''', Туфан Риф улы Имаметдинов (''[[1984 ел]]ның [[7 ноябрь|7 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чаллы]]'') — театр режиссеры, [[Казан яшь тамашачы театры|Казан яшь тамашачы]] ('2014—2020), [[Тинчурин театры|Тинчурин]] (2021 елдан) театрларының баш режиссеры, халыкара театр фестивальләре лауреаты. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Т.Р.Имаметдинов.jpg|160px|thumb|right|Туфан Имаметдинов]] [[1984 ел]]ның [[7 ноябрь|7 ноябрендә]] [[Яр Чаллы]]да әтисе белеме буенча халык театры режиссеры булган гаиләдә туган. Исемен әтисе [[Туфан Миңнуллин]] иҗатын яратып кушкан. [[Чаллы]]да мәктәпне тәмамлагач, [[Казан дәүләт мәдәният институты]]ның эстрада факультетына (''[[Салават Фәтхетдинов]] курсы'') укырга кереп карый. [[Алабуга мәдәният укуханәсе]]ндә 3 ел укый. [[2006 ел]]да [[Мәскәү]]дә РАТИ—ГИТИСның режиссерлык факультетына (''Олег Кудряшов остаханәсе'') укырга керә һәм [[2011 ел]]да «''драма режиссурасы''» белгечлеге буенча тәмамлый. [[2010 ел]]да [[Галина Волчек]]ның «Современник» театрында эшли башлый. [[2011 ел]]да аннан [[Мәскәү]]нең [[Евгений Миронов (1966)|Евгений Миронов]] җитәкчелегендәге «Милләтләр театры»на штаттагы режиссер булып күчә. Классиканы якын итә, баштарак комедияләр куя, аннары драмаларны сәхнәләштерә. == Иҗаты == === Режиссерлык эше === [[2010 ел|2010]] — [[Мәскәү]]нең «Современник» театрында куелган «Ату» ({{lang-ru|Выстрел}}, [[Александр Пушкин|А. С. Пушкин]]) спектакле. [[2010 ел|2010]] — [[Мәскәү]]нең «Милләтләр театры»нда куелган «Ятим Көнбатыш» ({{lang-ru|Сиротливый Запад}}, М. МакДонах) спектакле. [[2011 ел|2011]] — [[Румыния]]нең Милли театрында ([[Тыргу-Муреш]] шәһәре) куелган «Өйләнү» ({{lang-ru|Женитьба}}, [[Николай Гоголь|Н. В. Гоголь]]) спектакле. [[2011 ел|2011]] — [[Мәскәү]]нең «Милләтләр театры»нда куелган «Шоша» инсценировкасы (И. В. Зингер буенча). Төп рольләрнең берсен [[Роза Хәйруллина]] башкара. [[2012 ел|2012]] — [[Мәскәү]]нең Вл. Маяковский исемендәге академия театрында куелган «Акылдан язган кеше язмалары» ({{lang-ru|Записки сумасшедшего}}, [[Николай Гоголь|Н. В. Гоголь]]) спектакле. [[2013 ел|2013]] — [[Румыния]]нең Милли театры [[маҗар]] труппасы белән ([[Тыргу-Муреш]] шәһәре) куелган «Тарелкин үлеме» ({{lang-ru|Смерть Тарелкина}}, А. В. Сухово-Кобылин) спектакле. [[2013 ел|2013]] — [[Мәскәү]]нең «Милләтләр театры»нда куелган «Пыяла кыргый җәнлекләр оясы» ({{lang-ru|Стеклянный зверинец}}, Т. Уильямс). Төп рольләрне Марина Неёлова һәм Евгений Ткачук башкара. [[2014 ел|2014]] — [[Румыния]]нең Милли театры [[маҗар]] труппасы белән ([[Тыргу-Муреш]] шәһәре) «Калигула» (А. Камю) спектакле. [[2014 ел|2014]] — [[Антон Чехов|А. П. Чехов]] исемендәге МХАТта куелган «Ахмаклыклар» ({{lang-ru|Глупости}}, Виктория Бугаева) спектакле. === Татарстанда === [[Татарстан]] тамашачысы яшь татар режиссер иҗаты белән [[2013 ел]]да туган шәһәре [[Чаллы]]да [[Чаллы дәүләт татар драма театры|татар драма театрында]] куелган «Тирәкләр шаулый җилдә» (Жеральд Сиблерайс әсәре) спектакле аша танышты. Төп рольләрнең берсен [[Рафил Сәгъдуллин]] башкара. [[Казан]]да куелган беренче әсәре — [[2014 ел]]да [[Казан яшь тамашачы театры]]нда куйган «Кешеләр мәхәббәте» ({{lang-ru|Любовь людей}}, Дмитрий Богославский) спектакле була. [[2014 ел]]ның [[декабрь|декабрендә]] [[РФ]]дә танылып килгән яшь татар режиссерын [[Казан]]га кайтару өчен [[Татарстан мәдәният министрлыгы]] аңа тулы бер театр коллективын ышанып тапшыра — [[Казан яшь тамашачы театры]]ның баш режиссеры итеп билгели (''баш режиссер [[Владимир Чигишев]] вафатыннан соң буш торган вазифа'')<ref>[http://elitat.ru/doings/glavnym-rezhisserom-kazanskogo-tjuza-n/ Главным режиссером Казанского ТЮЗа назначен Туфан Имамутдинов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202195213/https://elitat.ru/doings/glavnym-rezhisserom-kazanskogo-tjuza-n/ |date=2021-12-02 }} [[Элита Татарстана (журнал)|«Элита Татарстана»]], 20.12.2014{{ref-ru}}</ref>. [[2018 ел]]да [[Әлмәт татар драма театры]]нда «Тынычлыкта гына урын бар» «физик» спектаклен (''актерлар хәрәкәтенә нигезләнгән театр, эксперименталь проект'') куя (автордашы [[Равил Сабыр]]) <ref>''Динара Нургалиева''. [http://zt116.ru/2018/11/ravil-sabirov-i-tufan-imamutdinov-zastavili-zritelya-podumat/ Равиль Сабиров и Туфан Имамутдинов заставили зрителя подумать.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190117225534/http://zt116.ru/2018/11/ravil-sabirov-i-tufan-imamutdinov-zastavili-zritelya-podumat|date=2019-01-17}} [[Знамя труда (гәҗит)|«Знамя Труда»]], 05.11.2018{{ref-ru}}</ref>. [[2020 ел]]да [[Казан яшь тамашачы театры]]ның баш режиссеры вазифасыннан китә, куючы режиссер булып кала. Китүенең сәбәбен режиссер иҗатка вакыт аз калуы белән аңлата<ref>[https://www.azatliq.org/a/30376206.html Туфан Имаметдинов Казан ТЮЗы баш режиссеры вазифасыннан китә.] [[Азатлык радиосы]], 14.01.2020</ref>. Соңгы елларда [[Әлиф (иҗат төркеме)|«Әлиф» иҗат берләшмәсе]] белән «Әлиф», «Әллүки», «Дәрдмәнд» спектакльләрен сәхнәләштерә. [[Тинчурин театры]]нда чакырылган режиссер сыйфатында «Әгъләм.Галәм», «Полиционер» спектакльләрен куйган. 2021 елдан — Кәрим Тинчурин исемендәге [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]ның баш режиссёры<ref>[https://www.azatliq.org/a/31421362.html Туфан Имаметдинов Тинчурин театрының баш режиссеры булачак.] [[Азатлык радиосы]], 22.08.2021</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == [[Файл:Zolotaya maska v rame left icon use.jpg|100px|thumb|right|[[«Алтын битлек» премиясе]]]] * [[2017 ел]]да [[Казан яшь тамашачы театры]]нда куйган «Тирәннән ...» ({{lang-ru|Из глубины. Художник Винсент Ван Гог}}) спектакле дүрт номинациядә [[РФ]] [[«Алтын битлек» премиясе|«Алтын битлек» югары милли театр премиясенә]] тәкъдим ителә<ref>[http://www.goldenmask.ru/spect_1454.html Из глубины. Художник Винсент Ван Гог - номинации на Премию «Золотая Маска» 2017 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240520194149/https://www.goldenmask.ru/spect_1454.html |date=2024-05-20 }} Фестиваль премии «Золотая Маска»{{ref-ru}}</ref>. * [[2018 ел]]да [[«Алтын битлек» премиясе|«Алтын битлек»кә]] ия булган беренче татар артистын әзерләгән режиссер статусына ирешә – биюче [[Нурбәк Батулла]] белән «Әлиф» спектаклен куеп, дәрәҗәле премия ала<ref>[http://www.goldenmask.ru/pers_1595.html Нурбек Батулла. Балет / мужская роль. Лауреат.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240520194148/https://www.goldenmask.ru/pers_1595.html |date=2024-05-20 }} Фестиваль премии «Золотая Маска»{{ref-ru}}</ref>. * [[2026 ел|2026]] — [[«Тантана» премиясе]] — «Сезондагы казанышлар өчен махсус премия» номинациясендә<ref>[https://shahrikazan.ru/news/madaniiat/tantana-premiiasenen-laureatlary-isemnare-bilgele «Тантана» премиясенең лауреатлары исемнәре билгеле.] [[Шәһри Казан]], 27.03.2026</ref> == Фикер == {{цитата|автор='''Туфан Имаметдинов'''|Бүгенге яшьләр – иртәгәге урта буын ул. Аларны кәләпүш-калфак белән генә кызыктырып булмый. Бүгенге урта буын китсә, татар спектакльләрен кем карар? Без әле вакытыбыз барында татар мәдәнияте нигезендә яңа татар театры төзергә тиешбез. Аурупаныкын да түгел, урысныкын да түгел, ә яңа татар сәнгате. Яңа татар театры, минемчә, рухи юнәлештә үсәргә тиеш. Рух — ул халкыбызга җитмәгән ихтыяр көче, омтылыш. Шагыйрь [[Дәрдмәнд]] иҗатына нигезләнгән спектакльләр куяр идем. Дәрдмәнд үз чорында бөтен яңа юнәлешләрне хуплаган. Ул татарның мәдәнияте оешкан кан булып калмавын, ә яңартылып торуын теләгән. [[Идегәй (дастан)|«Идегәй» дастанын]] куяр идем. Безгә герой җитми. Мин [[Идегәй]]дә шул геройны күрәм. Каты куллы булган, кемнәр белән генә сугышмаган, үзенең һәм халкының намусын саклаган. Үзенең дәрәҗәсен дә белгән, халкының дәрәҗәсен дә күтәргән. Минемчә, «Идегәй» — ул опера. Яңа опера!}} == Гаиләсе == Хатыны Лилия Имаметдинова, [[Казан яшь тамашачы театры|Казан ТЮЗы]] костюмнар буенча рәссамы. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Рузилә Мөхәммәтова''. Туфан Имаметдинов: «Безгә герой җитми». [[Татар-информ|«Атна вакыйгалары»]], 2018 ел, 21-27 декабрь. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20181018174552/http://www.kazan-tuz.ru/offstage/directors_38.html Туфан Рифович Имамутдинов.] Казанский ТЮЗ * [https://theatreofnations.ru/people/tufan-imamutdinov Туфан Рифович Имамутдинов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814172530/http://theatreofnations.ru/people/tufan-imamutdinov |date=2018-08-14 }} «Театр Наций» * [https://vk.com/id44955428 ВКонтактедагы дивары] {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Имаметдинов, Туфан}} [[Төркем:ГИТИС тәмамлаучылар]] [[Төркем:Режиссёрлар]] [[Төркем:Русия театр эшлеклеләре]] [[Төркем:Шәхесләр:Казан ТЮЗы]] [[Төркем:«Алтын битлек» премиясе номинантлары]] [[Төркем:Тинчурин театры режиссерлары]] [[Төркем:«Тантана» премиясе лауреатлары]] 48sppbvuogosbhs9ygyx6x166zn4xg3 0 214756 6099537 3554455 2026-11-07T20:22:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099537 wikitext text/x-wiki {{Басма | Исем = Татарстан флорасының Кара китабы | Оригинал исеме = Чёрная книга флоры Татарстана | Башка исемнәр = «Кара китап» | Рәсем = | Киңлек = | Имза = | Автор = Вадим Прохоров, [[КФУ]] доценты | Жанр = энциклопедия | Тел = [[рус теле|рус]], [[татар теле|татар]] | Оригинал чыгарылышы = | Тәрҗемәче = | Бизәү = | Серия = | Нәшрият = | Чыгарылыш = | Битләр = | Аудиокитап = | Алдагы = | Киләсе = | isbn = | Lib = | Викикитап = }} '''«Татарстан флорасының Кара китабы»''', '''«Кара китап»''' ({{lang-ru|Чёрная книга флоры Татарстана}}) — конторольсез [[үрчү|үрчегән]], шул сәбәпле [[табигать]]кә куркыныч тудырган (''инвазив'') [[хайваннар|хайван]] һәм [[үсемлекләр|үсемлек]] төрләре турында мәгълүмат тупланучы [[китап]]. «Кара китап» — [[Популяция тыгымы|популяцияләре кимү]] сәбәпле сакланырга тиешле [[үсемлекләр|үсемлек]] һәм [[Җәнлекчелек|җәнлекләр]] турында мәгълүмат тупланучы [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы|«Кызыл китап»]]ның (''[[:ru:Красная книга Республики Татарстан|ru]]'') [[антоним]]ы. «Кара китап»тагы [[үсемлекләр]] [[табигать]]кә куркыныч тудыра. == Тарих == Инвазив төрләрдән иң зур зыян күргән [[кыйтга]] (''континент'') — [[Австралия]]. Анда тирә-янны басып киткән [[кактус]]лардан (''Мексика оппунциясе'') котылу (''соңрак саклану'') өчен [[Мексика]] кактусының дошманы булган [[күбәләкләр|күбәләкне]] (''утлы күбәләк'') табып алып кайтканнар. [[Австралия]]дә әлеге [[күбәләкләр|күбәләккә]] [[һәйкәл]] куелган (''дөньяда [[бөҗәкләр|бөҗәккә]] бердәнбер һәйкәл''). [[РФ]]дә беренче«Кара китап»ны [[2010 ел]]да [[Мәскәү дәүләт университеты]] галимнәре чыгарган. Басмага (''«Чёрная книга флоры Средней России»'') [[РФ]]нең үзәк өлешендәге 80гә якын инвазив (''башкача әйткәндә, агрессив'') [[үсемлекләр|үсемлек]] кертелгән. Әлеге хезмәт басылып чыкканнан соң, [[РФ]]нең башка төбәкләре дә үзләрендә конторольсез үрчегән [[хайваннар|хайван]] һәм [[үсемлекләр]]нең исемлекләрен туплый башлый (''«Чёрная книга флоры Тверской области», [[2011 ел|2011]]; «Чёрная книга флоры Сибири»; [[2016 ел|2016]]''). [[Беларус]] (''«Чёрная книга инвазивных видов животных Беларуси», [[2016]]''), [[Удмуртия]] үзенең «Кара китабын» чыгарган. [[КФУ]] галимнәре (''КФУның гомуми биология кафедрасы доценты [[Вадим Прохоров]] җитәкчелегендә'') [[Татарстан]]ның «Кара китабын» әзерли. == Инвазив (агрессив) үсемлекләр == «Кара китап»ка кертелерлек [[үсемлекләр]] проблемасы «Кызыл китап»тагы <ref>[https://web.archive.org/web/20170320052127/http://minleshoz.tatarstan.ru/rus/dokumenti-informatsiya.htm Татарстанның Кызыл китабы ТР авыл хуҗалыгы министрлыгы сайтында]{{ref-ru}}</ref> төрләрне саклауга караганда күпкә актуальрәк. «Кара китап»тагы [[үсемлекләр]] [[табигать]]кә куркыныч тудыра. Инвазив (''агрессив'') [[үсемлекләр]]нең абсолют күпчелеге моңа кадәр [[ТР]] территориясендә үсмәгән, әмма төрле юллар белән яңа җирлектә таралып, тирә-як [[табигать]]не басып алып, башка төр [[үсемлекләр]]гә юкка чыгу куркынычы тудыралар. [[Хайваннар]] (''яки [[үсемлекләр]]'') элек яшәгән (''яки үскән'') [[ареал]]дан (''төбәктән'') читкә эләксә, яңа урында аларның үрчүен җайга салып торучы табигый дошманнары (''[[авыру]]лары'') булмый. Шул сәбәпле әлеге [[хайваннар]] (''яки [[үсемлекләр]]'') контрольсез [[үрчү|үрчи]] башлый һәм шул җирлекнең үз [[җәнлекчелек|җәнлекләр]]ен (''яки [[үсемлекләр]]ен'') кысрыклап чыгара. Шуңа бәйле табигый бергәлеккә юкка чыгу куркынычы туа. == Көрәш чаралары == [[Татарстан Республикасы]] «Кызыл китабы»нда [[үсемлекләр]]не саклау чаралары күрсәтелсә, «Кара китап»та, киресенчә, көрәш чаралары күрсәтелә. [[Үсемлекләр]]не юк итүнең [[химия|химик]], [[биология|биологик]], [[механика|механик]], [[агротехника|агротехник]] һ. б. алымнары бар. == Татарстанның «Кара китабы» == [[Татарстан]]да хәзергә бер генә инвазив [[үсемлекләр|үсемлеккә]] каршы көрәш алып барыла. Ул — [[Сосновский балтырганы]] (''Heracleum sosnowskyi'', {{lang-ru|Борщевик Сосновского}}). Сосновский балтырганы [[Ярославль өлкәсе|Ярославль]], [[Иваново өлкәсе|Иваново]], [[Ленинград өлкәсе|Ленинград]], [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]] (''Түбән Новгород'') өлкәләрендәге [[кыр]]ларны күмеп киткән. Орлыклары бик тиз өлгерә, [[балтырган]] үз тирәсендәге башка [[үсемлекләр]]гә үсәргә ирек бирми. [[Кеше]]гә һәм [[табигать]]кә зыян сала торган үсемлекләр исемлегендә [[Амброзия (үсемлек)|амброзия]] дә бар. [[Татарстан]]да бу [[үсемлекләр|үсемлек]] беренче тапкыр [[1987 ел]]да табылган. Хәзерге вакытта чагыштырмача сирәк очрый, [[Популяция тыгымы|популяциясе]] куркыныч дип әйтерлек санга җитмәгән, дип исәпләнелә. Татарстанның Кара китабында һичшиксез булырга тиешле үсемлекләр исемлеге: * [[Амброзия (үсемлек)|Әрем яфраклы амброзия]] ({{lang-ru|амброзия полыннолистная}}) * [[Сосновский балтырганы]] ({{lang-ru|борщевик Сосновского}}) * [[Америка өрәңгесе]] ({{lang-ru|клён ясенелистный}}) * Күп яфраклы әче борчак ({{lang-ru|люпин многолистный}}) * Берьеллык вакбаш ({{lang-ru|мелколепестник однолетний}}) * Вак чәчәкле бохар кынасы (недотрога мелкоцветковая) * Вак чәчәкле галинзога ({{lang-ru|галинзога мелкоцветковая}}) * Гигант сары чыбык ({{lang-ru|золотарник гигантский}}) * [[Җир грушасы]] ({{lang-ru|топинамбур, подсолнечник клубненосный}}) * Канада сары чыбыгы ({{lang-ru|золотарник канадский}}) * Башаклы [[дүңкәл]] ({{lang-ru|ирга колосистая}}) * [[Канада элодеясе]] ({{lang-ru|элодея канадская}}) * Пенсильвания корычагачы ({{lang-ru|ясень пенсильванский}}) * Тал яфраклы кашкарый ({{lang-ru|астра ивовая}}) * Америка эт тигәнәге ({{lang-ru|череда облиственная}}) * Чәнечкеле [[эхиноцистис]] ({{lang-ru|Эхиноцистис шиповатый}})<ref>[https://intertat.tatar/society/tatarstanny-kara-kitaby/#3 Татарстанның Кара китабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014171141/https://intertat.tatar/society/tatarstanny-kara-kitaby/#3 |date=2019-10-14 }}. [[Интертат]], 4.11.2018</ref> == Сосновский балтырганы == {{төп мәкалә|Сосновский балтырганы}} [[Файл:HeracleumSosnowskyi 001.jpg|200px|thumb|right|[[Сосновский балтырганы]]]] [[Файл:Ambrosia psilostachya kz1.jpg|150px|thumb|right|[[Амброзия (үсемлек)|Амброзия]]]] [[Файл:Acer negundo tree.jpg|180px|thumb|right|[[Америка өрәңгесе]]]] [[Сосновский балтырганы]] — биеклеге 1 метрдан алып 4 метрга кадәр җитүче, тамырлары 2 метр тирәнлеккә төшүче, көпшә сабаклы, зур яфраклы, [[ак төс|ак]] чәчәкләре кулчатыр формасында булган, тышкы кыяфәте белән [[укроп]]ка охшаган үсемлек. [[Сок|Согы]] агулы, [[кеше]]нең тән [[тире]]сенә тисә, «пешерә», тиренең [[ультрашәмәхә нурланыш]]ка сизгерлеген арттыра, [[күз]]гә тисә, сукырайтырга мөмкин. Исе көчле, [[аллергия]] китереп чыгара ала. Сосновский балтырганыннан саклану чарасы: үсемлеккә кагылмаска, тәнгә [[сок|согы]] тисә, [[сабын]]лы [[су]] белән юарга, 2-3 көн тиренең әлеге урынын [[кояш]] [[нур]]ларына күрсәтмәскә, [[тире]]не нык «пешерсә», табибка мөрәҗәгать итәргә. [[Балтырган]]ны механик ысул (''чабып алу'') белән юкка чыгарырга мөмкин, әмма ул — күпьеллык үсемлек, бер мәртәбә чабу гына җитми, орлыгын койганчы, берничә тапкыр чабарга (''җирне сукаларга, дискларга'' ) кирәк. Химик ысул — агулы [[гербицидлар]] сибү — башка [[үсемлекләр]]не үтерә, [[кошлар|кош-кортны]] агулый. Биологик ысул ярдәм итә ала — әлеге үсемлек яшәгән төбәктән аны юкка чыгарырдай корткыч (''яки [[авыру]] [[вируслар|вирус]], патоген'') табарга кирәк. == Амброзия == {{төп мәкалә|Амброзия (үсемлек)}} [[Кеше]]гә һәм [[табигать]]кә зыян сала торган үсемлекләр исемлегендә [[Амброзия (үсемлек)|амброзия]] беренче урынны били. [[Сосновский балтырганы|Балтырганга]] караганда да зыянлырак. Балтырган согы тәнгә тигән очракта гына «пешәргә» мөмкин, әгәр аңа кагылмыйча, урап узсаң, зыяны тими. Амброзия — бик көчле [[аллергия|аллерген]], чәчәк аткан вакытта (''[[июль]] азагыннан [[октябрь]]гә кадәр'') аның серкәләре [[кеше]]дә көчле аллергик реакция китереп чыгара. Кешеләрдә [[поллиноз]] яки сезонлы [[Аллергик конъюнктивит|аллергик риноконъюктивит]] башланырга мөмкин. Әлеге үсемлек кешене яшәү урынын алыштырырга мәҗбүр итә, чөнки аның серкәсе таралып, кешедә [[аллергия]] китереп чыгарса, бернинди [[Дарулар|дару]] да ярдәм итми. == Америка өрәңгесе == {{төп мәкалә|Америка өрәңгесе}} Америка өрәңгесе чәчәк атканда серкәсе кешедә [[аллергия]] китереп чыгарырга сәләтле. Коелган яфракларыннан бүленеп чыккан матдәләр башка агачлар үсешенә зыян сала. Елга буйларында үсә башласа, башка агач-куакларны кысрыклый, элек [[тал]], [[имән]] үскән урыннарда өрәңге генә үсә. Мәсәлән, [[Алабуга]] янындагы [[Түбән Кама милли паркы]]нда бары тик өрәңге генә үсүче урыннар барлыкка килгән. Америка өрәңгесенең яфрагын ашаучы, аның үсү-үрчүенә зыян салучы [[бөҗәк]]ләр юк, шуңа күрә җирле үсемлекләр белән көрәштә әлеге өрәңге җиңеп чыга. Өрәңгегә [[кош]]лар оя кормый, бөҗәкләр булмагач, [[әрәмә]]дәге алар белән тукланучы кошлар, [[су]]лыктагы [[бака]]лар, анары башка җан ияләре юкка чыга. Юл буенда үскән америка өрәңгесе [[автомобил]]ләр һавага чыгарган газны тагын да көчлерәк оксидлаштыра. == Әдәбият == # «Кара китап»: Сосновский балтырганы. [[Татар-информ|«Атна вакыйгалары»]], 2019 ел, 11-17 гыйнвар. # «Кара китап»: Амброзия. [[Татар-информ|«Атна вакыйгалары»]], 2019 ел, 18-24 гыйнвар, 12нче бит. == Сылтамалар == * ''Н. Н. Лунева.'' [http://docplayer.ru/26166810-Udk-borshchevik-sosnovskogo-v-rossii-sovremennyy-status-i-aktualnost-ego-skoreyshego-podavleniya-n-n-luneva-zaveduyushchaya-laboratoriey.html Борщевик Сосновского в России: современный статус и актуальность его скорейшего подавления] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717061005/http://docplayer.ru/26166810-Udk-borshchevik-sosnovskogo-v-rossii-sovremennyy-status-i-aktualnost-ego-skoreyshego-podavleniya-n-n-luneva-zaveduyushchaya-laboratoriey.html |date=2017-07-17 }}{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча китаплар]] [[Төркем:Татарча китаплар]] [[Төркем:Татарстан]] 5zlp6ml1pwjugh6itcgv2o9ly5wkic8 0 215045 6099769 4457547 2026-11-08T09:31:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099769 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Хафиз Миргалимов | рәсем = Hafiz Mirgalimov (gossov.tatarstan.ru).jpg | рәсем_зурлыгы =200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хафиз Гаяз улы Миргалимов | һөнәр = сәясәтче, депутат | туу датасы =14.08.1954 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Чирмешән районы|Чирмешән районында}}, [[Бәркәтә]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}} | сайт =[https://tat-kprf.ru tat-kprf.ru] | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Миргалимов}} '''Хафиз Миргалимов''', Хафиз Гаяз улы Миргалимов (''Хафиз Гаязович Миргалимов; [[1954 ел]]ның [[14 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Чирмешән районы]], [[Бәркәтә]]'') — Татарстанның сәяси-фирка эшлеклесе, {{comment|РФКФның|КПРФ}} Татарстан төбәк бүлекчәсе беренче сәркатибе (''[[2004 ел]]дан''), 3нче (2004-2009), 4нче (2009-2014), 5нче (2014-2019), 6нчы чакырылыш (2019-2024) [[ТР Дәүләт шурасы]] депутаты, Татарстан парламентында {{comment|РФКФ|КПРФ}} фракциясе җитәкчесе (''[[2005 ел]]дан''). 2025 елда КПРФ фиркасеннән [[Татарстан Республикасы Рәисен сайлау (2025)|Татарстан Республикасы Рәисен сайлауларда]] кандидат буларак теркәлгән<ref>{{cite web |url=https://izbirkom.tatarstan.ru/index.htm/news/2431631.htm |title=Кандидат от КПРФ Хафиз Миргалимов представил в ЦИК РТ документы для выдвижения в качестве кандидата на выборах Раиса Татарстана |website=Центральная избирательная комиссия Республики Татарстан |date=2025-07-08 |access-date=2025-08-07 |lang= }}{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/689465009a7947cc9c0b2ad7 |title=На выборы раиса Татарстана зарегистрировали кандидатов от ЛДПР и КПРФ |website=РБК |date=2025-08-07 |access-date=2025-08-07|lang=}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл: Х.Г.Миргалимов.jpg|200px|thumb|right|Хафиз Гаяз улы Миргалимов]] 1954 елның 14 августында Татарстан АССР [[Чирмешән районы]] [[Бәркәтә]] авылында туган. «''[[Фәнни коммунизм]] укытучысы''<ref>[https://realnoevremya.ru/persons/959-mirgalimov-hafiz-gayazovich Миргалимов Хафиз Гаязович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128221817/https://realnoevremya.ru/persons/959-mirgalimov-hafiz-gayazovich |date=2020-11-28 }} realnoevremya.ru{{ref-ru}}</ref>(вариант: «тарих укытучысы»<ref>[http://gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/160 Миргалимов Хафиз Гаязович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190217010746/http://gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/160 |date=2019-02-17 }} [[ТР Дәүләт шурасы]] рәсми сайты</ref>) белгечлеге буенча В. И. Ульянов-Ленин исемендәге [[Казан дәүләт университеты]]н (''[[2009 ел]]дан [[КФУ]]'') тәмамлаган (''[[1981 ел|1981]]''). [[1972 ел|1972]]—[[1974 ел]]ларда [[армия|хәрби хезмәттә]] булган. == Хезмәт юлы == [[1981 ел|1981]]—[[1983 ел]]ларда — [[Яр Чаллы]] шәһәренең «Камдорстой» трестында: трестның яшьләр оешмасы сәркатибе, 1983-1984 елларда трестның КМТС башлыгы. [[1984 ел|1984]]—[[1991 ел]]ларда — [[Яр Чаллы]] шәһәренең [[Яр Чаллы шәһәренең Комсомол районы|Комсомол]] районы КПССның район комитеты оештыру бүлеге инструкторы, оештыру-фирка эше бүлеге мөдире. [[1991 ел|1991]]-[[1992 ел]]ларда — Яр Чаллы шәһәре халык депутатлары шурасы башкарма комитетының оештыру бүлеге инструкторы. [[1992 ел|1992]]-[[1993 ел]]ларда — «Приволье» ярдәмче хуҗалыгы директоры. [[1993 ел|1993]]-[[1994 ел]]ларда — «Электроника» ПКП килешүләр һәм {{comment|дәгъвалар|претензияләр}} эше буенча икътисадчысы. [[1994 ел|1994]]-[[2004 ел]]ларда — «Челныгорстрой» АҖдә: килешүләр һәм дәгъвалар эше буенча 3нче категорияле икътисадчы, әйдәүче икътисадчы-төркем башлыгы, фонд бүлеге башлыгы, юридик бүлекнең кыйммәтле кәгазьләр буенча әйдәүче белгече. [[2004 ел]]дан КПРФның Татарстан төбәк бүлекчәсе беренче сәркатибе. [[2005 ел|2005]]-[[2009 ел]]ларда — [[ТР Дәүләт шурасы]]ның һөнәри нигездә даими эшләүче депутаты, КПРФ фракциясе җитәкчесе. [[2009 ел]]дан [[ТР Дәүләт шурасы]]ның дәүләт төзелеше һәм җирле үзидарә буенча комитеты рәисе урынбасары, ТР Дәүләт шурасының президиум һәм берничә комиссия әгъзасы. [[2015 ел]]да ТР Президентын сайлауларда {{comment|РФ КФ|РФ коммунистлар фиркасе}} кандидаты<ref>[http://aktanysh.tatarstan.ru/rus/plan-na-nedelyu.htm/photoreport/680110.htm Актанышта 13 сентябрьдә узачак сайлауларга президентлыкка кандидат буларак теркәлгән Хафиз Миргалимов белән очрашу үтте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819014615/http://aktanysh.tatarstan.ru/rus/plan-na-nedelyu.htm/photoreport/680110.htm |date=2019-08-19 }} [[Актаныш районы]] рәсми сайты</ref>. [[2019 ел]]ның 9 сентябреннән РФ КФ фиркасеннән VI чакырылыш [[Татарстан Дәүләт Шурасы]]ның даими нигездә эшләүче депутаты, дәүләт төзелеше, җирле үзидарә буенча ТР ДШ комитеты рәисе урынбасары<ref>[http://tat.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/313 Миргалимов Хафиз Гаязович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921144755/http://tat.gossov.tatarstan.ru/deputaty/show/313 |date=2019-09-21 }} [[ТР ДШ]] рәсми сайты</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2005 ел|2005]] — «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале * [[2014 ел|2014]] — [["Фидакарь хезмәт өчен" медале]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://open.tatarstan.ru/deputy/#/details/fd6dce52-2416-4cc2-a3ec-9d5c1fbb71f4 Миргалимов Хафиз Гаязович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611115407/https://open.tatarstan.ru/deputy/#/details/fd6dce52-2416-4cc2-a3ec-9d5c1fbb71f4 |date=2015-06-11 }} Открытый Татарстан * [https://tat-kprf.ru Сайт Татарстанского регионального отделения КПРФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102080044/http://tat-kprf.ru/ |date=2019-11-02 }} * [https://realnoevremya.ru/persons/959-mirgalimov-hafiz-gayazovich Миргалимов Хафиз Гаязович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128221817/https://realnoevremya.ru/persons/959-mirgalimov-hafiz-gayazovich |date=2020-11-28 }} realnoevremya.ru {{Тышкы сылтамалар}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 6 нчы чакырылыш депутатлары (2019-2024)}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 5 нче чакырылыш депутатлары (2014-2019)}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 4 нче чакырылыш депутатлары (2009-2014)}} {{Татарстан Республикасы Дәүләт Советының 3 нче чакырылыш депутатлары (2004-2009)}} {{DEFAULTSORT:Миргалимов, Хафиз}} [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:РФКФ әгъзалары]] [[Төркем:Укытучылар]] gkevrwlfk3mfsk1ypncnagj8u9v4mrx 0 216256 6099503 4120908 2026-11-07T17:08:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099503 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сөнгатулла Мәһдиев | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Сөнгатулла Бәдретдин улы Мәһдиев | һөнәр = мәгърифәтче, имам-хатыйб | туу датасы = 1885 | туу җире = [[РИ]], [[Казан губернасы]], {{туу җире|Арча өязе|Арча районында}}, [[Гөберчәк]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = [[Мөхәммәт Мәһдиев]] | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} <small>{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Мәһдиев}}</small> '''Сөнгатулла Мәһдиев''', Сөнгатулла Бәдретдин улы Мәһдиев (''[[1885 ел|1885]]—[[1938 ел|1938]]''), мәгърифәтче, имам-хатыйб, сәяси золым корбаны. [[Татарстанның халык язучысы]] әдәбият галиме [[Мөхәммәт Мәһдиев]]ның (''[[1930 ел|1930]]—[[1995 ел|1995]]'')<ref>Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. Казан: Татар энциклопедиясе иституты, 1997, 158нче бит</ref> әтисе. == Тәрҗемәи хәле == [[1885 ел]]да туган. [[1895 ел|1895]]—[[1905 ел]]ларда [[Казан губернасы]] [[Мамадыш өязе]] (''хәзерге'' [[Татарстан]]ның [[Саба районы]]) [[Сатыш]] авылы [[Сатыш мәдрәсәсе|мәдрәсәсендә]] укыган<ref>''[[Тәлгат Нәҗмиев|Т. Нәҗмиев]]''.[http://dumrt.ru/articles/society/society_7657.html Сатыш мәдрәсәсе яңартыла]. [[ТР МДН]] сайты</ref>. Әлеге мәдрәсәне тәмамлагач, [[Ырынбур мөселман диния нәзарәте|Диния нәзарәтеннән]] указ алып, [[Казан губернасы]] [[Арча өязе]] (''хәзерге'' [[Татарстан]]ның [[Арча районы]]) [[Гөберчәк]] авылы мәхәлләсендә [[имам]]-хатыйб була. [[Патша]] [[армия]]сендә хезмәт итә. [[Гөберчәк]] [[мәчет]]енең өлкән яшьтәге [[мулла]]сы вафат булгач, авыл халкы үтенече буенча, [[армия|хәрби хезмәттән]] чакыртып алына һәм Гөберчәк авылында мулла вазифасында хезмәт итүен дәвам итә. [[1938 ел]]да [[Иосиф Сталин|шәхес культы]] чорында [[Stalin repressiäläre|сәяси золымга]] эләгеп, һәлак була (атып үтерелә<ref>https://ru.openlist.wiki/Магдиев_Сунгат_Бадрутдинович_(1885)</ref>). 1957 елда аклана. [[Мәдрәсә]]дә укыганда, патша армиясендә хезмәт иткәндә һәм аннан кайткач та [[шигырь]]ләр, [[җыр]]лар (''мәсәлән'', «Шәкертләрнең шаян җыры») язуы мәгълүм. == Армиядә язган җыры == <blockquote> {{col-begin}} {{col-2}} Бакчадагы миләшне<br/> Берәү дә әйтми балан дип.<br/> Чит җирләрдә бик күп йөрдем - <br/> Берәү дә әйтми балам дип. Аккош оча кала дип,<br/> Оядагы балам дип.<br/> Минем әнкәй уйлый микән,<br/> Кайда газиз балам дип. Безнең үз илемез түгел,<br/> Барын сатып аламыз.<br/> Җәйге кояш баешында<br/> Хезмәт итә балаңыз. {{col-2}} Бергә чаклар бар иде,<br/> Киң урамнар тар иде.<br/> Киң урамнар тар булса да,<br/> Аулак юллар бар иде. Бар иде рәхәт чакларым,<br/> Бишектәге оландай.<br/> Инде хәзер без ятамыз,<br/> Бөгәрләнгән еландай. Алмачуар матур үрдәк<br/> Сарсаз дигән күлләрдә.<br/> Бакчада гөл чәчәк атар,<br/> Без кавышкан көннәрдә. {{col-end}} </blockquote> == Гаиләсе == Улы [[Мөхәммәт Мәһдиев]], килене Лилия [[Гомәр Бәширов|Гомәр кызы Бәширова]] * Оныгы [[Гәүһәр Хәсәнова|Гәүһәр Мөхәммәт кызы Мәһдиева (''Хәсәнова'')]], филология фәннәре кандидаты, тәрҗемәче. * Оныгы Искәндәр Мөхәммәт улы Мәһдиев<ref>''Светлана Гыйләҗева''. [https://kpfu.ru/philology-culture/39m1257h1241mm1241t-m12411211diev-i1187-161352.html Мөхәммәт Мәһдиев иң әүвәл галим-мөгаллим иде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250421214835/https://kpfu.ru/philology-culture/39m1257h1241mm1241t-m12411211diev-i1187-161352.html |date=2025-04-21 }} [[КФУ]] сайты, 20.10.2015</ref> == Әдәбият == # Мәдрәсәләрдә китап киштәсе (''төзүче'' [[Рөстәм Мәһдиев|Р. Мәһдиев]]). К.: [[ТКН]], 1992, 229-231нче бит. ISBN 5-298-01052-0 == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Мәһдиев, Сөнгатулла}} [[Төркем:Мәдрәсә тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар мәгърифәтчеләре]] [[Төркем:Сталин репрессияләре корбаннары]] [[Төркем:Татар дин әһелләре]] [[Төркем:Мөхәммәт Мәһдиев]] jovbf1dyvhqiv92w33zw226yf689eow 0 216363 6099785 4451386 2026-11-08T10:17:46Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099785 wikitext text/x-wiki '''Хридайя Чайтанья Даса''', шулай ук '''Херман Янссенс''' буларак мәгълүм (1950-енче елның 10 Мартында туган), [[Радхадеш]]ның гыйбадәтханә президенты, [[Бельгия Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]]нең [[Идарә Комиссиясе]] әгъзасы һәм җитәкчесе, Co-GBC for the [[Benelux]],<ref name ="IN 09">{{cite web |url = http://news.iskcon.com/node/648/bhaktivedanta_college_lays_cornerstone_for_new_building |date = 2007-10-18 |accessdate = 2009-03-17 |title = Bhaktivedanta College Lays Cornerstone For New Building |publisher = ''ISKCON News'' |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120213134202/http://news.iskcon.com/node/648/bhaktivedanta_college_lays_cornerstone_for_new_building |archivedate = 2012-02-13 }}</ref> һәм "Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Башкарма Комитеты" әгъзасы булып тора.<ref name ="IN 092">{{cite web |url = http://news.iskcon.com/node/1799/2009-03-08/gbc_ec_response_madhu_pandit_dasa%E2%80%99s_peace_proposal |date = 2009-03-08 |accessdate = 2009-03-17 |title = GBC EC Response to Madhu Pandit Dasa's Peace Proposal |publisher = ''ISKCON News'' |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120213134216/http://news.iskcon.com/node/1799/2009-03-08/gbc_ec_response_madhu_pandit_dasa%E2%80%99s_peace_proposal |archivedate = 2012-02-13 }}</ref> Ул һәм аның хатыны [[Сатсварупа Даса Госвами]]ның өйрәнчекләре булып торалар.<ref>{{cite web |url=http://www.sdgonline.org/vraja_journal/vrindavana_13.html |title=Vrindavana Journal 2009. February - Part 13 |publisher=[[GN Press]] |accessdate=2009-03-17 |author=Satsvarupa dasa Goswami |authorlink=Satsvarupa dasa Goswami |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100119025308/http://www.sdgonline.org/vraja_journal/vrindavana_13.html |archivedate=2010-01-19 }}</ref> Чыгышы булып Бельгияле булып ул [[Амстердам]]ның [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]]нә [[Амстердам]]да 1980-енче елда кушылган. Аңа ул вакытта утыз яшь булган һәм ул укытучылык эшеннән киткән булган. Хридайя Чайтанья 2002 елдан бирле GBC булып тора. Аңа кадәр ул Бенелюкс өчен хәзерге вакыт Euro-GBC-ы булган. 1980-енче елдан бирле ул Радхадешның [[Дюрбуи]] җәмәгатенең өлеше булып тора. 1986-ынчы елда ул Бельгиянең иң зур үзәктә президент булып киткән, анда традицион ипи пешерү ханәсе, Һинд бутигы, кафетерия, вегетариан ресторан, Гопинатха бакчасы һәм 2002 елның июленнан кунакханә керә. [[Бхактиведанта-колледж]] шул ук кампусның өлеше булып тора. Радхадешның рәсми исеме Maison d'hôtes Radhadesh һәм ул күренекле [[Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте]] урыны булып тора, анда киңәшмә бүлмәсе һәм белем бирү курслары бар. Радхадеш (турыдан-туры мәгънәдә "Радханың җире") Бенелюкста иң мәшһүр гыйбадәтханә һәм Европа Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең икенче иң күренекле гыйбадәтханәсе булып тора. Замок тирәли һәм эчендә турлар аның проектының иң әһәмиятле табыш чыганакларының берсе булып торалар.<ref>Johan Leman, Hannelore Roos, ''Journal of Contemporary Religion'', [[Routledge]], ''[http://soc.kuleuven.be/immrc/pdf%20artikelen/Leman/Krishna.pdf The Process of Growth in Krishna Consciousness and Sacredness in Belgium]{{Deadlink|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', 11 October 2007</ref><ref>{{cite web |url=http://www.eurogbc.com/index.php?option=content&task=view&id=48&Itemid=68 |title=Euro GBC |publisher=Euro [[Governing Body Commission]] |accessdate=2009-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303165401/http://www.eurogbc.com/index.php?option=content&task=view&id=48&Itemid=68 |archivedate=2016-03-03 }}</ref> Бу гыйбадәтханәнең иң әһәмиятле җәлеп итүче хасияте булып монда белем бирү семинарлары булуы тора, бу аны Европада танылган [[Вайшнав]] белем бирү үзәге итә.<ref>{{Citation | last1 = Ekstrand | first1 = Maria | last2 = Bryant | first2 = Edwin H. | year = 2004 | pages = 448 | quote = Seminars are held occasionally at various ISKCON centers and annually in Mayapur and Vrindavan, India, Gita Nagari in Pennsylvania, and Radhadesh in Belgium. | title = The Hare Krishna movement: the postcharismatic fate of a religious transplant | publisher=Columbia University Press | location=New York | isbn=0-231-12256-X}}</ref> 2008 елдан бирле ул администратор хезмәтен үти башлап ИСККОН-ның Доул проектын координацияли.<ref>{{cite web |url=http://www.eurogbc.com/index.php?option=content&task=view&id=140&Itemid=86 |title=Minutes of the Euro GBC Meeting Mayapur, India, 5 March 2008 |accessdate=2009-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222101719/http://www.eurogbc.com/index.php?option=content&task=view&id=140&Itemid=86 |archivedate=2012-02-22 }}</ref> == Искәрмәләр һәм билгеләмәләр == {{reflist}} == Тышкы сылтамалар == *{{cite web |url=http://www.radhadesh.com/en |title=Spiritual India in the Belgian Ardennes |publisher=Radhadesh |accessdate=2019-03-12 |archivedate=2018-07-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729224043/https://www.radhadesh.com/en/ }} *{{cite web |url=http://www.chakra.org/announcements/eventsAug24_05.html |title=Radhadesh Reunion Festival |publisher=www.chakra.org |accessdate=2009-03-17 |last=H. Caitanya |first=M. Dasa |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100330020215/http://www.chakra.org/announcements/eventsAug24_05.html |archivedate=2010-03-30 }} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине шәхесләре]] [[Төркем:Вишнуизм]] [[Төркем:Гаудия-вайшнавизм]] 1vk9oxg4iefzfn1bltbqmyi9gmwjsmi 0 216853 6099570 5556273 2026-11-07T23:10:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099570 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{УК}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Тирсә мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Русия |Урнашу урыны статусы = авыл |Урнашу урыны = [[ТР]], [[Әгерҗе районы]], [[Тирсә]] |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = хәнәфи |Бина төре = өч яруслы манаралы таш мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = Зөләйха бикә Тәфкилева (1786-1842) ? |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = [[1815 ел|1815]] — мәдрәсә ачылган<br/> [[1930 ел|1930]] — ябылган<br/>[[1991 ел|1991]] — җимертелгән |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = билгесез |Төзелешнең тәмамлануы = билгесез |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = җимерелгән |Сайт = |Commons = }} '''Тирсә мәчете''' — [[XIX йөз]]нең I чирегендә (''I яртысында'') [[Вятка губернасы]] [[Сарапул өязе]] (''хәзерге'' [[Татарстан]]ның [[Әгерҗе районы]]) [[Тирсә]] авылында төзелгән [[мәчет]]. [[1991 ел]]да шартлатып, җимертелгән. Үзенчәлекле архитектурасы белән аерылып торган. {{External media |рәсем1=[https://edu.tatar.ru/upload/storage/org23/files/Тирсә%20авылы%20тарихы.pdf Тирсәнең борынгы һәм яңа мәчете фотосурәтләре].}} == Тарих == Мәчетнең төзелү вакыты төгәл билгеле түгел. Аның төзелүе турында берничә фараз исәпкә алына: * [[1713 ел]]да генерал-майор морза [[Котлымөхәммәт Мәмәш улы Тәфкилев]] (''[[1674 ел|1674]]—[[1766 ел|1766]]'') татар кенәзләре [[Яушевлар]]дан [[Тирсә]] һәм [[Мордыби]] авылларын сатып ала. Аларга [[Касыйм өязе]]ннән татар крепостнойларын китереп утырткан. Мәчет [[XIX йөз]]нең I чирегендә шул авылларның крепостной керәстияннары көче белән кирпечтән төзелгән. * [[Ырынбур мөселман диния нәзарәте]]нең [[1865 ел|1865]]—[[1885 ел]]лардагы [[мөфти]]е [[Сәлимгәрәй Тәфкилев|Сәлимгәрәй Шаһингәрәй улы Тәфкилев]]ның (''[[1805 ел|1805]]—[[1885 ел|1885]]'') әнисе Зөләйха бикә (''[[1786 ел|1786]]—[[1842 ел|1842]]'') төзеткән. Шаһингәрәй Йосыф улы Тәфкилевның хатыны Зөләйха үз биләмәсендә булган [[Балтач (Әгерҗе районы)|Балтач]], [[Биектау (Әгерҗе районы)|Биектау]] һәм [[Тоба (Әгерҗе районы)|Тоба]] авылларында яңа мәчетләр төзетергә рөхсәт сорап, [[1826 ел]]да [[патша]] исеменә үтенеч язган булган. [[Рус теле|Русча]] язылган үтенечендә исемен «Елисавета Тевкелева» дип куйган<ref>''Раиф Мәрданов, Ирек Һадиев.'' [http://tashlar.narod.ru/text/agerje/3-agerze-tobek.htm Әгерҗе төбәгенең эпиграфик истәлекләре.] tashlar.narod.ru</ref>. * Тирсәдә мәчет төзү өчен [[Вятка губернасы|Вятка губерна]] идарәсе ялгышлык белән {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Юськи|Юськи|ru|Юськи}} авылы (''хәзерге'' [[Удмуртия]]нең [[Завьялово районы]]) чиркәвенең проектын җибәргән. [[XX йөз]] башында Вятка губерна идарәсенең мәчетнең кайчан һәм кем проекты буенча эшләнгәнен ачыкларга омтылышы нәтиҗәсез тәмамланган. Документлар сакланмаган. Үзенчәлекле архитектурага ия булган: мәчет бинасы [[портик]] һәм колонналары белән [[чиркәү]]гә охшап тора. Өч яруслы [[манара]]сының озынлыгы — 41 метр. Тирсә авылында [[1815 ел]]да [[мәдрәсә]] ачылган<ref>[http://www.millattashlar.ru/index.php/ТИРСӘ_(Терси) Тирсә авылы тарихы «Милләттәшләр» порталында]</ref>. [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң мәчеттә сөт–май комбинаты урнаша һәм [[1983 ел]]ларга хәтле эшли. Тирсәнең тарихи мәчетенең бинасы [[1991 ел]]да шартлатып җимертелә. [[1999 ел]]да авылда яңа мәчет ачылган. == Моны да карагыз == == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Чыганаклар == # ''Раиф Мәрданов, Ирек Һадиев''. Әгерҗе төбәге тарихы. К.: «Тамга» нәшрияты, 2003 ел, 120-121нче бит. ISBN 5-94868-001-0 # ''[[Вахит Имамов]]''. Тирсә авылы. [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан-Чаллы»]], 2008 ел, № 6. # ''[[Чыңгыз Мусин]]''. Әгерҗе төбәге: тарихи сәхифәләр. К.: «Сүз» нәшрияты, 2008. # [https://web.archive.org/web/20260117100357/https://edu.tatar.ru/upload/storage/org23/files/%D0%A2%D0%B8%D1%80%D1%81%D3%99%20%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%BB%D1%8B%20%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B.pdf Тирсә авылы тарихы эзләреннән] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Әгерҗе районы мәчетләре]] dd2c34atz20or1mzhi17vhz9rxzm8bm 0 216926 6099420 4403324 2026-11-07T13:05:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099420 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=гыйнвар 2020}} {{Orphan|date=гыйнвар 2020}} Сеһар [[Һиндстан]]да, Харьянада Бһивани районында Лоһару Тэһсилда урнашкан дҗат доминант авыл. Ул Лоһар суб-районы штаб-фатирыннан 25 км ераклыкта, Бһивани район штаб-фатирыннан 60 км ераклыкта урнашкан, Сеһар авылы шулай ук грам панчаят булып тора. Сеһар авылында якынча 289 йорт, аларның хуҗасы булып һаман да күбесенчә Неһра кланы тора. Лоһару Сеһарга иң якын шәһәрчек.<br/> Пилани, Раҗгарһ (Чуру, Бһивани, Маһендрагарһ Сеһарга иң якын шәһәрләр. Бу урын Бһивани Районы һәм Җһунҗһуну Районы чигендә урнашкан. <ref>{{Cite web |url=http://soki.in/sehar-loharu-bhiwani/ |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902225614/http://soki.in/sehar-loharu-bhiwani |archivedate=2017-09-02 |accessdate=2019-03-24}}</ref> ==Искәрмәләр== [[Төркем:Һинд дине]] hv7v1xxooijtnuxjwsspzxi7ffg4jhn 0 217709 6099490 4419286 2026-11-07T16:37:41Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099490 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Сәлах Хөсни | чын исем = Сәлахетдин Мөхетдин улы Хөснетдинов | рәсем = | киңлеге = 200 | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = | туу датасы = 1912 | туу җире = [[Россия империясе|РИ]], {{туу җире |Казан губернасы|Кама Тамагы районында}}, [[Көрәле]] | үлем датасы = 10.05.1974 | үлем җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | һөнәр = режиссер, драматург | гражданлыгы = {{байраклаштыру|Россия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} | активлык еллары = [[1928]]—[[1974]] | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Казан курчак театры|Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = [[ТАССР атказанган артисты]]<br/> [[ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] | сайт = | imdb_id = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Хөснетдинов}} '''Сәлах Хөсни''', Сәлахетдин Мөхетдин улы Хөснетдинов (''[[1912 ел]], [[Россия империясе|РИ]], [[Казан губернасы]], [[Көрәле]] — [[1974 ел]]ның [[10 май|10 мае]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') — режиссёр, драматург, татар курчак театрына һәм татар балалар драматургиясенә нигез салучыларның берсе. [[1940 ел|1940]]—[[1965 ел]]ларда [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|Казан курчак театрының]] баш режиссеры. Театрда 36 ел эшләү чорында 100 дән артык спектакль куя. [[ТАССР атказанган артисты]] (''[[1954 ел|1954]]''), [[ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (''[[1960 ел|1960]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1912 ел]]да [[Казан губернасы]]ның (''хәзерге'' [[Кама Тамагы районы]]) [[Көрәле]] авылында туган. Әнисе вафат булгач, әтисе һәм туганнары белән [[Казан]]га күченә<ref>[http://madanizhomga.ru/news/sәhnә/balachak-ilennn-iknlegebezne-onyitmyiyk Балачак иленнән икәнлегебезне онытмыйк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404175011/http://madanizhomga.ru/news/s%D3%99hn%D3%99/balachak-ilennn-iknlegebezne-onyitmyiyk |date=2019-04-04 }}. «[[Мәдәни җомга]]», 23.12.2012</ref>. [[1928 ел]]да, уналты яшендә, [[Ленинград]]та эшче яшьләр театрында режиссер-лаборант булып эшли. [[1931 ел]]да [[армия|хәрби хезмәткә]] чакырыла. [[Армия]]дән кайткач, [[Минзәлә татар дәүләт драма театры|Минзәлә театрында]] актер һәм режиссер булып эшли. [[1938 ел]]дан [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|Казан дәүләт курчак театрында]] (''[[1998 ел]]дан [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]'') режиссер булып эшли башлый. Лениградта һөнәри режиссерлар курсын тәмамлагач (''[[1940 ел|1940]]''), [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|театрның]] иҗат җитәкчесе — баш режиссеры итеп билгеләнә: [[1940 ел|1940]]—[[1965 ел]]ларда — Казан дәүләт курчак театрының баш режиссеры. Остазы — ССРБ халык артисты {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Сергей Образцов|Сергей Образцов|ru|Образцов, Сергей Владимирович}} алымнарын куллана. Театрда таяклар белән хәрәкәтләндерелүче курчакларга өстенлек бирелә. Режиссер буларак куйган спектакльләренең кайберләре: «Камыр батыр» (''[[1946 ел|1946]]''), «Алдар Хәсән», «Дутан-батыр» (''[[1953 ел|1953]]''), «Шүрәле», «Хәйләкәр Таҗи» (''[[1957 ел|1957]]''), «Кисекбаш» (''[[1957 ел|1957]], [[Габдулла Тукай]] әсәре буенча''), «Алпамша» (''[[1959 ел|1959]]''), «Алтын чәкән», (''[[1961 ел|1961]]''), «[[Хуҗа Насретдин]]» (''[[Нәкый Исәнбәт]] әсәре''), «Айтуган» (''[[Шаһиморат Зәйни]] әсәре'')<ref>[http://kazgik.ru/kcontent/home/index.php?ELEMENT_ID=534 О юбилее кукольника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207160351/http://kazgik.ru/kcontent/home/index.php?ELEMENT_ID=534 |date=2019-12-07 }}. [[КДМИ]] сайты{{ref-ru}}</ref>. Үзе дә, татар халык әкиятләрен файдаланып, курчак театры өчен сәхнә әсәрләре язган (мәсәлән, «Дутан батыр», «Алпамша», «Хәйләкәр Таҗи», «Алтын чәкән», «Камыр батыр», «Аккош белән Өмет», «Шомбай курае») һәм күп кенә татар язучыларын — драматургларын курчак театрына тарткан, аларның әсәрләрен сәхнәләштергән<ref>[http://theatre-museum.ru/theaters/theater/18890 Татар дәүләт «Әкият» курчак театры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404172501/http://theatre-museum.ru/theaters/theater/18890 |date=2019-04-04 }}. Театралыные музеи России{{ref-ru}}</ref>. [[ССРБ]] халыклары (''[[рус теле|рус]], [[башкорт теле|башкорт]], [[чуаш теле|чуаш]]'') телләреннән һәм чит телләрдән (''[[испан теле|испан]], [[инглиз теле|инглиз]], [[чех теле|чех]]'') әсәрләр тәрҗемә итә. Курчак театрлары өчен [[татар теле]]ндәге ике пьеса җыентыгы аның катнашында чыгарыла. Театрның 30 еллыгына татар телендә «Курчак театры» китабын бастырып чыгара<ref>''Ольга Иванычева''. [https://kazved.ru/article/41977.aspx Роза Яппарова: «Куклы должны играть и для взрослых»]. [[Казанские ведомости (гәҗит)|«Казанские ведомости»]], 01.11.2012{{ref-ru}}</ref>. [[1946 ел]]да узган Бөтенроссия балалар театрлары конкурсында Казан курчак театры тамашалары призлы урыннар ала. [[1962 ел]]да [[Нәби Дәүли]] пьесасы буенча куелган «Бәхет җыры» спектакле курчак театрларының Бөтенроссия фестивалендә I дәрәҗәдәге дипломга (''«Иң яхшы спектакль» һәм «Иң яхшы режиссер эше» номинацияләрендә'') лаек була<ref>[http://shahrikazan.ru/index.php/news/mәdәniyat/kurchaklarga-tugryi-hezmt-itte Курчакларга тугъры хезмәт итте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404172515/http://shahrikazan.ru/index.php/news/m%D3%99d%D3%99niyat/kurchaklarga-tugryi-hezmt-itte |date=2019-04-04 }}. «[[Шәһри Казан]]», 11.12.2012</ref>. «Бәхет җыры» 10 ел эчендә 1 500 тапкыр күрсәтелә. [[1959 ел]]да Казан курчак театры өчен яңа бина — кинотеатр бинасын (''элекке Изге рух иңү чиркәве ({{lang-ru|Духосошественская церковь}}), [[Луковский урамы (Казан)|Луковский урамы]]'') алуга ирешә. Сәлах Хөснинең «Камыр Батыр» спектакле белән [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|«Әкият» курчак театры]] «Ортеке» халыкара курчак театрлары фестивалендә (''[[2011 ел|2011]], [[Алматы]], [[Казакъстан]]'') катнаша, «Спектакльнең иң яхшы музыкаль бизәлеше» номинациясендә диплом белән бүләкләнә<ref>[https://www.puppet-show.ru/o-teatre/istoriya/ «Әкият» курчак театры тарихы]. [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры|Театрның]] рәсми сайты</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[1954 ел|1954]] — [[ТАССР атказанган артисты]] * [[1960 ел|1960]] — [[ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] == Гаиләсе == [[кыз]]ы Венера (Тимерханова) * оныгы Динара (Даянова), [[КДМИ]] доценты ** оныкчыгы Гөлнара == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == # [[Татар энциклопедия сүзлеге|Татарский энциклопедический словарь]]. К.: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, стр. 637. ISBN 0-953-0650-3-0 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/Хусни_Салях_Мухутдинович Сәлах Хөсни]. «Милләттәшләр» порталы == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} [[Төркем:ТАССР атказанган артистлары]] [[Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Режиссёрлар]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Минзәлә театры актерлары]] [[Төркем:Шәхесләр:«Әкият» театры]] ipw8mnuzy1h4wn3k54fly7gro7fi7k9 0 217792 6099527 4454350 2026-11-07T18:52:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099527 wikitext text/x-wiki '''Татар профессиональ музыкасы''' — [[Татарлар|татар халкының]] югары эстетик таләпләрне үтәгән һәм язма традициягә нигезләнгән музыкасы. == Тарих == === Казан ханлыгы чоры музыкасы === [[Казан ханлыгы|Казан ханлыгы дәүләтенең]] җимерелүе белән татар профессиональ музыкасының үсеше өзелә, сарай музыка мәдәниятенең бай катламы юкка чыга, борынгы татар хәрби музыкасы яңгыраудан туктый. [[Урта гасырлар]] татар профессиональ музыкасын бүгенге көндә [[Идел буе Болгары]]на һәм [[Казан]]га [[Азия]] һәм [[Европа]]ның төрле илләреннән килгән сәяхәтчеләрнең язма истәлекләреннән һәм [[Татар әдәбияты|борынгы татар әдәбияты әсәрләре]] буенча күзаллау мөмкин. Традицион татар музыкасының ике тармагыннан, ягъни профессиональ<ref>{{Мәкалә|ел=2005|ref=tt / ru|автор издания=В. Дулат-Алеев, З. Саләхова|башлык=Кереш мәкалә|автор=Дулат-Алеев В.Р.|издание=Татар музыкасы фонохрестоматиясе: музыка уку йортлары өчен|language=tt / ru|страницы=10}}</ref> һәм халык музыкасының икенчесе генә [[XX гасыр]] башына кадәр сакланып калган. [[Геннадий Макаров (1952)|Геннадий Макаров]] тикшеренүләре буенча, [[Урта гасырлар]]да [[Казан ханлыгы]]нда шәрыкъ музыка коралларында башкару мәктәпләренең чәчәк ату чоры пәйда була<ref>{{Cite book|last=Макаров|surname=Г.М.|authorlink=Геннадий Макаров (1952)|year=1991|place=Казань|title=Домбра татар Среднего Поволжья|url=https://allourmusic.wordpress.com/2013/02/08/makarov_dombra_tatar/|edition=Страницы истории татарской музыкальной культуры|accessday=2020-07-28|page=20}}</ref>. Бу җәһәттән думбырачылар мәктәбе күренекле мисал булып тора, бу мәктәпнең данлыклы вәкиле, татар-башкорт-казакъ халыкларның уртак җыравы — [[Хәсән Кайгы]]. Бу чорның төп жанрлары: шәрыкъ мәдәнияте белән тыгыз бәйләнгән [[Газәл (жанр)|газәл]], [[мөнәҗәт]], [[бәет]], [[робагый]], [[иляһи]], [[зикер]], касыйдә. Әлеге [[Кубыз (чиртмә телле уен коралы)|кубыз]], [[дәф]], [[гыйҗек]], [[думбыра]], [[чәң]], [[сорнай]] кебек музыка коралларыннан төзелгән ансамбльләргә кушылып башкарылган жанрлар сарай музыкасының төп шәкелләрен тәшкил иткән. === Яңа дәвер музыкасы === {{Multiple image|рәсем1=Заһидулла Яруллин.jpg|рәсем2=Сәйдәшев.jpg|рәсем3=S.Gabyashi.jpg|язу1=[[Заһидулла Яруллин]]|язу2=[[Салих Сәйдәшев]]|язу3=[[Солтан Габәши]]}} XIX гасырда татар мәдәниятенең яңа дәвере башлана. XIX гасырда татар мәдәниятенә ислам традицияләре генә түгел, [[Россия империясе|Россия]] һәм [[Европа|Европа мәдәнияте]] дә көчле йогынты ясый башлый. XIX-XX гасырлар аралыгында милли музыка сәнгатенең яңа күтәрелеше пәйда була. Концерт салоннары һәм клубларында, татар театр труппалары спектакльләрендә татар музыкасын тыңларга мөмкин туа. Татар көйләре скрипка, мандолина, гитара, соңрак фортепиано башкаруында яңгырый башлый. Халык җырлары Европа шәкелендәге аккомпанементка кушылып башкарыла башлый. Тиздән музыка махсус концертлар өчен иҗат ителә һәм ноталар белән языла башлый. Татар музыкасында профессиональ композиторлар барлыкка килә. [[XIX гасыр]]ның ахырында татар музыкасы белән беренче пластинкалар дөнья күрә. Халык җыры ХХ гасыр башындагы татар концерт музыкасының төп урынын били. Концертларда һәм әдәби-музыкаль кичәләрдә, нигездә, халык җырлары һәм аларның эшкәртмәләре башкарыла. Тамашачылар һәм тыңлаучылар арасында пианист-импровизатор [[Заһидулла Яруллин]], композитор, пианист һәм хор җитәкчесе [[Солтан Габәши]], милли ансамбльләр җитәкчеләре, скрипачылар [[Вәли Апанаев]] һәм [[Гали Зәйпин]], гармунчылар [[Фәйзи Биккинин|Фәйзи Биккенин]] һәм [[Фәйзулла Туишев]], җырчылар [[Фәттах Латыйпов]] һәм [[Камил Мотыйгый]] һәм башка музыкантлар зур дан яулый. [[1904 ел]]да [[Казан музыка училищесы]] ачыла. Әлеге укуханәнең беренче күренекле татар шәкертләре арасында [[Салих Сәйдәшев]]. 1907 елда [[Казан]]ның [[«Болгар» номерлары]]нда татар яшьләренең [[Шәрык клубы|"Шәрыкъ клубы"]], [[Ырынбур]]да беренче татар профессиональ [[Сәйяр|"Сәйяр"]] театраль труппасы оеша. [[1912 ел]]да [[Шәрык клубы|"Шәрыкъ клубы"]] штатына [[Сәйяр|"Сәйяр"]] труппасы кертелә. [[1913 ел]]дан [[Солтан Габәши]]нең [[Габдулла Тукай]], [[Дәрдемәнд]] һәм башка татар шагыйрьләренең әсәрләренә беренче әсәрләре — мелодекламацияләре иҗат ителә һәм әлеге музыкаль әдәби кичәләрдә даими башкарыла. Мелодекламацияләр XX гасыр башы татар мәдәниятенең торышын тасвирлаучы төп мисаллар булып тора. [[1913 ел]]да [[Габдулла Тукай]] җеназасына [[Заһидулла Яруллин]]ның иң танылган әсәрләренең берсе — "Тукай маршы" иҗат ителә. [[1915 ел]]дан булачак татар композиторлары [[Салих Сәйдәшев]] һәм [[Мансур Мозаффаров]] "Сәйяр" труппасы каршындагы оркестрда уйный башлыйлар. [[1917 ел]]да [[Октябрь инкыйлабы]]на кадәр [[Солтан Габәши]] [[Сәйяр]] тарафыннан [[Гаяз Исхакый]]ның "Зөләйха" драмасы буенча куелган исемдәш спектакленә музыка яза. === Совет татар музыкасы (1917-1945) === {{Multiple image|рәсем1=Muzafarov M.A.jpg|язу1=[[Мансур Мозаффаров]]|рәсем2=Sara Sadíqova Mäskäw konservatoriäsendä uqığan çaqta 1924.jpg|язу2=[[Сара Садыйкова]]}} [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь инкыйлабыннан]] соң яңа җәмгыять төзү максаты куела, шуның нәтиҗәсендә [[дин]]гә, инкыйлабка кадәр җәмгыятьнең белемле катламнары мәдәниятенә каршы көрәш башлана. Бу шартларда совет татар музыкасы чорын башлап җибәргән композиторлар буыны татар музыкасының мөһим урынын алып торган кайбер (мәсәлән, [[дин]] бәйле жанрлар) катламнарына нигезләнүдән ваз кичәргә мәҗбүр булалар. [[Казан музыка училищесы]] нигезендә Шәрыкъ музыка техникумы формалаша, һәм әлеге уку йортында татар музыкасының күренекле вәкилләренә укырга гына түгел, укытырга да ирек бирелә. [[Салих Сәйдәшев]] музыкасы татар халкының төрле катламнарының мәхәббәтен яулый, һәм [[Салих Сәйдәшев]] гомуммилли әһәмияткә ия булган беренче татар композиторына әйләнә. [[Татар академия театры|Татар драма театры]] спектакльләренә музыка иҗат иткән [[Салих Сәйдәшев]] симфония, опера, балет кебек Европа жанрлары кысаларында татар музыкасының алга таба үсешенә нигез сала. Совет татар музыкасы өчен югары профессиональ музыка белеме алган шәхесләрдә ихтыяҗ туа. Шундый шәхесләрнең беренчесе [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]н тәмамлаган Мансур Мозаффаров була. Ул татар музыкасының академик өслүбенең формалашуына нигез сала. [[1919 ел]]да [[Казан музыка көллияте|Казан музыка училищесы]] нигезендә Үзәк Югары Шәрыкъ музыка мәктәбе оеша, [[1921 ел|1921]]-[[1922 ел]]ларда ул Шәрыкъ консерваториясе буларак гамәлдә була. Әлеге ике мисал Татар югары музыка уку йортының элгәргәрләре буларак күзаллана<ref>{{Cite web|url=http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1188|title=Восточная консерватория|accessdate=2020-07-30|author=Данилова И.В.|coauthors=Ильина С.В.|publisher=Чувашская энциклопедия}}</ref>. 1922 елдан [[Татар академия театры]] профессиональ музыка үзәкләренең берсенә әверелә. Театр шартларында [[Салих Сәйдәшев]] иҗатында музыка драмасы уңышлы үсеш ала. [[1925 ел]]гы ТАССР 5-еллык юбилее уңаеннан республиканың коммунистик фиркасә тарафыннан [[Газиз Әлмөхәммәтов]], [[Солтан Габәши]] һәм [[Василий Виноградов (1874)|Василий Виноградовка]] беренче татар операсын иҗат итүгә заказ бирелә. [[Солтан Габәши]]ның [[татар теле]]ндә беренче музыкаль мәкаләләре дөнья күрә. [[1927 ел]]ның [[7 ноябрь|7 ноябрендә]] күпьеллык [[Шамил Усманов]] тырышлыгы нәтиҗәсендә [[«Татарстан» радиосы]] гамәлгә кертелә һәм бу көннән радио татар композиторлары өчен республика күләм танылу өчен төп мәйданчыкка әверелә. Төрле буын татар композиторларының эшчәнлеге радио белән тыгыз бәйләнә ([[Салих Сәйдәшев]], [[Мансур Мозаффаров]], [[Исмай Шәмсетдинов]], [[Мәсгудә Шәмсетдинова]] һ.б.). [[1932 ел]]да [[Казан]]да беренче музыка мәктәпләре ачыла. [[Татар академия театры|Татар театры]] мөстәкыйль музыкаль-драма театрын булдыру кирәклегенә ышанып, [[1934 ел]]да Мәскәүдә [[Татар опера студиясе (Мәскәү консерваториясе)|Татар музыкаль драма студиясен]] булдыра. Әлеге [[Татар опера студиясе (Мәскәү консерваториясе)|Татар студиясе]] төрле шәһәрләрдән килгән булачак мәшһүр татар җырчыларын, композиторларын һәм либретточыларын Мәскәүдә берләштерә: [[Сара Садыйкова]], [[Салих Сәйдәшев]], [[Мансур Мозаффаров]], [[Фәрит Яруллин]], [[Латыйф Хәмиди]], [[Нәҗип Җиһанов]], [[Муса Җәлил]], [[Әхмәт Фәйзи]] һ.б. [[1937 ел]]ның [[21 август]]ында [[Татар дәүләт филармониясе]] оештырыла. [[1937 ел]]ны [[Татарстан АССР]]ның хөкүмәт карары нигезендә [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе|Татар дәүләт филармониясендә]] башта Дәүләт хор капелласы гамәлгә кертелә, ярты елдан соң [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] итеп үзгәртелә. [[1939 ел]]да [[Нәҗип Җиһанов]]ның [[Качкын (опера)|"Качкын"]] операсы белән [[Казан Зур театры|Казан Зур драма театры]] бинасында [[Татар дәүләт опера һәм балет театры]] ачыла, Халык иҗаты йорты (хәзер Республика халык иҗаты фәнни-методик үзәге)<ref name=":0">[https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/teatr/uchrezhdeniya/opera-m-balet-teatry Опера һәм балет театры] ''tatarica.org''</ref> һәм ТАССР Композиторлар берлеге эшчәнлеген башлый. [[1940 ел]]ның [[26 апрель|26 апрелендә]] [[Мәскәү]]дә [[Татар декадасы]]н үткәрү турында [[СБКФ ҮК]] карары чыга һәм шуңа киеренке рәвештә әзерләнү пәйда була. Татар композиторлары, бер яктан, [[симфония]], [[опера]] һәм [[балет]] кебек [[Европа]] жанрларының милли үрнәкләрен, икенче яктан, зур дан яулаган җырлар да иҗат итә. {{Multiple image|рәсем1=Yarullin.gif|рәсем2=Нәҗип Җиһанов.jpg|язу1=[[Фәрит Яруллин]]|язу2=[[Нәҗип Җиһанов]]|рәсем3=Klyucharev.jpg|язу3=[[Александр Ключарев]]}} [[1941 ел]]да [[Бөек Ватан сугышы]] башлануы әлеге декада проектын кичектерергә мәҗбүр иттерә. Музыкантларның күпләре сугыштан калдырылса, [[Хөснулла Вәлиуллин]], [[Мәсгуть Латыйпов]], [[Исмай Шәмсетдинов]], [[Фәрит Яруллин]] кебек кайберләре сугыш кырына җибәрелә һәм анда ятып кала. [[Нәҗип Җиһанов]], [[Заһит Хәбибуллин]], [[Җәүдәт Фәйзи]] үзенең зур дан яулаган әсәрләрен иҗат итәләр. [[Казан]]да [[Альберт Леман]] иҗат итә башлый һәм яңа буын татар композиторларына белем бирә. [[1945 ел]]да [[Җиңү көне]] якынлашу белән [[Казан дәүләт консерваториясе]]н ачу өстендә хәзерләнүләр бара һәм [[Шүрәле (балет)|тәүге татар балеты]] сәхнәләлтерелә. === Бөек Ватан сугышыннан соң (1945-1953-еллар) === [[1947 ел]]да [[Александр Ключарев]] тырышлыгы белән [[Казан]]га [[Олег Лундстрем]] джаз оркестры күченә һәм бу җәһәттән ул татар композиторларына бөтен Советлар Берлегендә тыю астында булган мөкәммәл джаз алымнары белән эш итү өчен зур мөмкинлекләр ача. {{Multiple image|рәсем1=Алмаз Монасыйпов.jpg|рәсем2=Әнвәр Бакиров.jpg|язу1=[[Алмаз Монасыйпов]]|язу2=[[Әнвәр Бакиров]]}} [[1948 ел]]да [[Салих Сәйдәшев]] музыкасына "Чын мәхәббәт" спектакле сәхнәләштерелә һәм спектакльдәге "Әдрән диңгез" җыры әле дә популярлыгын җуймый кала. Сугыштан кайткан композиторлар белем алуларын яки иҗат хезмәтен дәвам итәләр. [[Рөстәм Яхин]] Фортепиано һәм оркестр өчен концерты белән Татар концерт жанрына нигез сала. [[1950-еллар]]да [[Әнвәр Бакиров]], [[Хөснулла Вәлиуллин]], [[Аллаһияр Вәлиуллин]], [[Мәсгуть Латыйпов]], [[Исмай Шәмсетдинов]], [[Рөстәм Яхин]], [[Алмаз Монасыйпов]]тан торган яңа буын композиторлары иҗат итүгә керешә. Бу елларда [[Европа]] калыпларына нигезләнгән һәм әлеге традицияне тирән үзләштергән әсәрләр дөнья күрә: [[Александр Ключарёв]]ның "Идел" симфониясе, [[Рөстәм Яхин]]ның беренче Фортепиано һәм оркестр өчен концерты һ.б. === 1953-1960-еллар === [[1953 ел]]да [[Иосиф Сталин]]ның вафатыннан соң, [[Муса Җәлил]] исеме аклана һәм аның сүзләренә яки аңа багышланган [[Нәҗип Җиһанов]]ның "Җәлил" операсы (1957) кебек әсәрләр иҗат ителә башлый. [[1955 ел]]да [[Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы (1957)|Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасын]] оештыру соравы торгызыла һәм яңадан киеренке әзерлек чаралары урын ала. [[1957 ел]]да урын алачак декадага "Самат" операсы кебек махсус музыкаль драма әсәрләре иҗат ителә; [[Алтынчәч (опера)|"Алтынчәч" операсы]] һәм [[Шүрәле (балет)|"Шүрәле" балет]] кебек [[1941 ел]]гы декадага иҗат ителгән әсәрләр торгызыла һәм [[Мәскәү]]нең зур сәхнәләрендә куела. {{Multiple image|рәсем1=Ahmetov F.A..jpg|рәсем2=Enikeev R.A..jpg|язу1=[[Фасил Әхмәтов]]|язу2=[[Ренат Еникиев]]}} Декададан соң да [[Су анасы (балет)|"Су анасы"]], [[Кисекбаш (балет)|"Кисекбаш"]] балетлары (1957), [[Беренче Скрипка һәм оркестр өчен концерт (Мозаффаров)|беренче Скрипка һәм оркестр өчен концерт]] (1959), "Туган җирем — Татарстан" җыры (1960) кебек зур дан яулаган иҗат җимешләре дөнья күрә. [[1960-еллар]]да [[Фасил Әхмәтов]], [[Рафаэль Билалов]], [[Рәшит Гобәйдуллин]], [[Ренат Еникиев]], [[Бату Мөлекев]], [[Илдус Якупов]], [[Мирсәет Яруллин]] кебек татар композиторлары иҗат итүгә керешә. [[1966 ел]]да [[Нәҗип Җиһанов]] башлангычы белән [[Татарстан дәүләт симфоник оркестры]] оеша һәм бу яңа симфонияләр иҗат итү өчен этәргеч була. [[1968 ел]]да [[Нәҗип Җиһанов]]ның Икенче "Сабантуй" симфониясе зур дан яулый. 1968 елда [[Фоат Мансуров]] [[М.Җәлил исемендәге опера һәм балет театры]]на баш дирижер итеп билгеләнә. === 1970-80-еллар === [[1970-еллар]]да озак еллар өйрәнүдән тыелган татар мәдәниятенең катламнарына янәдән "калкып чыгарга" мөмкинлек бирелә һәм бу татар профессиональ музыкасын зур үзгәрешләргә этәрә. Мәшһүр татар фольклор белгече [[Мәхмүт Нигъмәтҗанов]] хезмәтләрендә мөнәҗәтләрне өйрәнү юнәлешендә беренче адымнар ясала. [[1970 ел]]да Рәшит Абдуллин, Фәрит Сабирҗанов, Рөстәм Җәләветдинов тарафыннан [[Сәйяр (ансамбль)|"Сәйяр" ансамбле]] оештырыла һәм төркем Советлар берлеге күләм генә түгел, хәтта [[Европа]] һәм [[Африка]]ның илләрендә дә таныла. [[1970-еллар]]да [[Рәшит Абдуллин]], [[Луиза Батыр-Болгари|Луиза Батыркаева]], [[Шамил Тимербулатов]], [[Луиза Хәйретдинова]], [[Әнвәр Шәрәфиев]], [[Шамил Шәрифуллин]], [[Фәрит Шәрифуллин (1953)|Фәрит Шәрифуллин]] кебек композиторлары иҗат итүләрен башлый. Бер яктан, зур дан яулаган "Казан кичләре", "[[Аккошлар (җыр)|Аккошлар]]", "Әйткән идең" җырлары, арияләр, каприччиолар иҗат ителсә, икенче яктан, [[Тукай аһәңнәре (вокаль-симфоник поэма)|"Тукай аһәңнәре" вокаль-симфоник поэмасы]], "Мөнәҗәтләр" хор концерты, Ике фортепиано һәм бәрмә уен кораллары өчен рапсодия кебек күренекле әсәрләр барлыкка килә. {{Multiple image|рәсем1=Ш.К.Шәрифуллин.jpg|рәсем2=Р.Ф.Абдуллин.jpg|язу1=[[Шамил Шәрифуллин]]|язу2=[[Рәшит Абдуллин]]}} [[1980-еллар]]да [[Мәсгудә Шәмсетдинова]], [[Резеда Әхиярова]], [[Рәшит Кәлимуллин]]нан торган яңа буын композиторлары пәйда була. Бу елларда [[Мәхмүт Нигъмәтҗанов]], [[Луиза Батыр-Болгари|Луиза Батыркаева]] һ.б. эшчәнлеге нәтиҗәсендә [[Шүрәле (балет)|"Шүрәле" балеты]] өчен [[Фәрит Яруллин]]ның авторлык хокуклары яклана һәм [[Шүрәле (балет)#Балет клавиры|төп нөсхәсе тергезелә]] һәм бастырыла. [[Габдулла Тукай]]ның тууына 100 еллыгына "Тукай" операсы, "Тукай" ораториясе, "Су анасы" симфоник поэмасы, "Тукай истәлегенә өченче Кыллы квартет иҗат ителә. [[1987 ел]]да [[Татар фортепиано музыкасы буенча хрестоматия]] бастырла. === 1990-еллар === [[1990-еллар]]да татар композиторларының әсәрләрендә милли музыкаль традициянең элеккеге катламнары кайтарыла һәм яңадан сәхнәдә башкарыла башлый: китап көе; сөйләм-речитация; мөселман бәйрәмнәренә багышланган халык көйләре; [[Мөнәҗәт|дини-фәлсәфи мөнәҗәтләр]]; [[Бәет|борынгы бәетләр]] һ.б. Бу чорда иҗат иткән [[Мәсгудә Шәмсетдинова]], [[Шамил Шәрифуллин]], [[Рәшит Кәлимуллин]] кебек композиторларга татар фольклорын тирәнтен өйрәнү хас{{Sfn|Фамилия=Дулат-Алеев|Ел яки фамилия №2=2007|битләр=361}}. Бу елларда [[Геннадий Макаров]]ның борынгы традицияле музыка коралларына һәм Казан ханлыгы музыкасына багышланган хезмәтләре барлыкка килә. "Мырау Батыр" мюзиклы (1990), "Сөембикә бәете" (1991), "Риваять" (1991) кебек үзенчәлекле әсәрләр зур дан яулый. [[1993 ел]]дан ике ел саен "Европа — Азия" фестивале [[Казан]]да, [[Татарстан]]ның башка шәһәрләрендә һәм [[Мәскәү]]дә үткәрелә башлый. {{Multiple image|рәсем1=Masguda.jpg|рәсем2=Р.Ф.Калимуллин.JPG|язу1=[[Мәсгудә Шәмсетдинова]]|язу2=[[Рәшит Кәлимуллин]]}} [[1990 ел]]да [[Резеда Сабитовская]] тырышлыгы белән [[Казан музыка училищесы]]ндә тулаем татар телендә белем биргән<ref>{{Cite web|url=http://music-college.ru/index.php?id=107|title=Из истории отделения Сольного народного пения|author=Мухтарова Г.Н.|coauthors=Бикчантаева Р.М.|accessdate=2020-07-31|publisher=Казанское музыкальное училище (колледж) им. И.В.Аухадеева}}{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "татар халык җыры" бүлеге ачыла, ә [[1991 ел]]да "татар музыка теориясе" бүлеге гамәлгә кертелә (1991-2002 елларда эшли<ref>{{Cite web|url=http://music-college.ru/upper/branches/teoriya-muzyiki/teoriya-muzyiki|title=Теория музыки|publisher=Казанское музыкальное училище (колледж) им. И.В.Аухадеева|accessdate=2020-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200724123506/http://music-college.ru/upper/branches/teoriya-muzyiki/teoriya-muzyiki|archivedate=2020-07-24}}</ref>). === 2000-2010-еллар === [[2005 ел]]да [[ТР мәдәният министрлыгы]] һәм [[Казан консерваториясе]] тырышлыгы белән [[Татар музыкасы фонохрестоматиясе]], [[2007 ел]]да Вадим Дулат Галиевның "Татар музыка әдәбияты" чыгарыла. [[2000-еллар]]да [[Шамил Шәрифуллин]], [[Фәрит Шәрифуллин (1953)|Фәрит Шәрифуллин]], [[Рәшит Кәлимуллин]], [[Мәсгудә Шәмсетдинова]], [[Резеда Әхиярова]] иҗатларын дәвам итә. [[2010-еллар]]да [[Эльмир Низамов]] әсәрләре зур танылу ала. == Татар музыка белгечләре == Татар музыка мәдәниятен өйрәнү белән Композиторлар берлеге, [[Казан дәүләт консерваториясе]], [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]ның сәнгать бүлеге, музыка белгечләре арасында — [[Чулпан Бәхтиярова|Ч. Н. Бәхтиярова]], [[Роза Вамба-Исхакова|Р. Ә. Вамба-Исхакова]], [[Яков Гиршман|Я. М. Гиршман]], [[Мәхмүт Нигъмәтҗанов|М. Н. Нигъмәтҗанов]], [[Йолдыз Исәнбәт|Й. Н. Исәнбәт]], [[Галина Касаткина|Г. Я. Касаткина]], [[Сания Рәимова|С. И. Рәимова]], [[Земфира Сәйдәшева|З. Н. Сәйдәшева]], [[Клара Таҗиева|К. С. Таҗиева]], [[Маргарита Фәйзуллаева|М. П. Фәйзуллаева]], [[Георгий Кантор|Г. М. Кантор]], [[Фәридә Салитова|Ф. Ш. Салитовалар]] шөгыльләнә. == Татар музыка башкаручылары == РСФСР һәм ТАССРның халык артистлары - дирижер [[Фуат Мансуров|Ф. Ш. Мансуров]], җырчылар [[Мөнирә Булатова|М. З. Булатова]], [[Венера Ганиева|В. Ә. Ганиева]], [[Ренат Ибраһимов|Р. И. Ибраһимов]], [[Фәхри Насретдинов|Ф. Х. Насретдинов]], [[Мәрьям Рахманкулова|М. М. Рахманкулова]], [[Зилә Сөнгатуллина|З. Д. Сөнгатуллина]], [[Зөләйха Хисмәтуллина|З. Г. Хисмәтуллина]], [[Илһам Шакиров|И. Г. Шакиров]], [[Венера Шәрипова|В. Г. Шәрипова]], җырчы һәм режиссер [[Нияз Даутов|Н.К. Даутов]], балет артистлары [[Ревдар Садыйков|Р. Ф. Садыйков]], [[Ирина Хәкимова|И. Ш. Хәкимова]], [[Нинель Юлтыева|Н. Д. Юлтыева]] һәм башкалар — милли башкару сәнгате осталары булып китәләр<ref name="ТЭ2">Музыкальная культура. Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0</ref>. == Коллективлар == * [[Татарстан дәүләт симфоник оркестры]] * [[Татарстан дәүләт камера хоры]] * [[Татарстан дәүләт фольклор музыкасы ансамбле]] * [[«Бәрмәнчек» ансамбле]] һ.б. == Фестивальләр == * "Европа — Азия" фестивале * "Конкордия" фестивале * "Мирас" фестивале * Рахлин сезоннары * Федор Шаляпин исемендәге халыкара опера фестивале һ.б. == Татар музыкасы әсәрләре == Түбәндәге исемлек [[Казан дәүләт консерваториясе]] һәм [[ТР Фәннәр академиясе]] эзләнүләре нигезендә В.Дулат Галиевнең "Татар музыка әдәбияты", [[Татар музыкасы фонохрестоматиясе]] кебек китап-җыентыклардан гыйбарәт һәм XX һәм XXI йөзләрнең татар профессиональ музыка әсәрләрен тәшкил итә. Исемлекне төзегәндә шулай ук әсәр язмаларының [[Интернет]] киңлекләрендә һәм [[«Татарстан» радиосы]] кебек милли радио-телевидение чыганакларында ачык булуы да исәпкә алынды. {| class="wikitable sortable" |+ !Ел !Әсәр исеме !Состав !Композитор !Медиафайллар !Искәрмәләр |- |[[1913 ел|1913]] |"Тукай маршы" |оркестр |[[Заһидулла Яруллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/140fc6c31b4d0bd87d44a1e7cd2d6b9c.mp3 З.Яруллин - Тукай маршы]}} | |- |[[1913]]-[[1917 ел|1917]] |[[Габдулла Тукай]], [[Дәрдемәнд]] шигырьләренә мелодекламацияләр |камера вокаль ансамбль |[[Солтан Габәши]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/6048a15f77891b367c3fdab8b672a7af.mp3 С.Габәши "Мәҗрух указ" - И.Газиев (тавыш), Г.Макаров (дәф)]}} | |- |[[1925 ел|1925]] |"Сания" операсы |артистлар һәм оркестр |[[Солтан Габәши]], [[Газиз Әлмөхәммәтов]], [[Василий Виноградов (1874)|Василий Виноградов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=txbAFpTvaQ8 У.Әлмиев - Зыя ариясе]}} |'''беренче''' татар операсы, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССРның]] 5 еллыгы уңаеннан |- |[[1925 ел|1925]] |хор өчен "Ике заман" әсәре |хор |[[Солтан Габәши]] | | |- |[[1926]] |[[Зәңгәр шәл (спектакль)|"Зәңгәр шәл" спектакле]] |артистлар һәм оркестр |[[Салих Сәйдәшев]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=bo9JPKSNMvo&t=905s 1993 ел куелышы, Г.Камал театры (I бүлек)]|видео2=[https://www.youtube.com/watch?v=pY-ninEhwII 1993 ел куелышы, Г.Камал театры (II бүлек)]}} | |- |[[1926 ел|1926]] |"Шәрык биюе" ("Таһир-Зөһрә" спектакленнән) |оркестр |[[Салих Сәйдәшев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/ba550faf0ef617afd15c60023e64ea0e.mp3 Шәрыкъ биюе]}} | |- |[[1928 ел|1928]] |[[Наёмщик (драма)|"Наёмщик" драмасы]] |артистлар һәм оркестр |[[Салих Сәйдәшев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/8a870d6c4dd239339b2c3dfc4c636aad.mp3 La Primavera - Вальс ("Наёмщик" драмасыннан]}} | |- |[[1929 ел|1929]] |[[Совет Армиясе маршы]] |оркестр |[[Салих Сәйдәшев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/5eb9800753fa457148a04577573ff6d6.mp3 ТРДСО - Совет Армиясе маршы]}} | |- |[[1930 ел|1930]] |"Эшче" операсы |артистлар һәм оркестр |[[Солтан Габәши]], [[Газиз Әлмөхәммәтов]], [[Василий Виноградов (1874)|Василий Виноградов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/62f81280b4f2cf99dcfbebb88144351a.mp3 "Эшче" операсыннан Нигъмәт ариясе - Азат Габбасов һәм ТДАОһБТ симф.оркестры]}} |[[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССРның]] 10 еллыгы уңаеннан |- |[[1938 ел|1938]] |Симфония 1 |оркестр |[[Нәҗип Җиһанов]] | |'''беренче''' татар симфониясе |- |[[1939 ел|1939]] |[[Галиябану (опера)|"Галиябану" операсы]] |артистлар һәм оркестр |[[Мансур Мозаффаров]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/68bfd341d5a4fa02f7fa7271ec5a713f.mp3 "Галиябану" операсыннан Кызлар хоры - ТДАОһБТ артистлары һәм оркестры]}} | |- |193? |''Нигә, нигә?'' , ''Җырлама син, иркәм'' |камера вокаль ансамбль |[[Фәрит Яруллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/73fe81874ba0caffc75dc6c2bbcf7ed7.mp3 Идрис Газиев - "Нигә, нигә?"]}} | |- |[[1941 ел|1941]] |[[Алтынчәч (опера)|"Алтынчәч" операсы]] |артистлар һәм оркестр |[[Нәҗип Җиһанов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/cad23b71afd92c283cd9e943fb0209bb.mp3 "Алтынчәч" операсыннан Алтынчәч ариясе, Л.Гөбәйдуллина]}} | |- |[[1941 ел|1941]]/[[1942 ел|1942]] |[[Шүрәле (балет)|"Шүрәле" балеты]] |артистлар һәм оркестр |[[Фәрит Яруллин]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=f4ZndHk-Hxs "Кышкы әкият" фильм-балеты]}} |'''беренче''' татар балеты |- |[[1942]] |[[Башмагым (музыкаль комедия)|"Башмагым" музыкаль комедиясе]] |артистлар һәм оркестр |[[Җәүдәт Фәйзи]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/84d972766f38a8be122f529a45bfca84.mp3 Татарстан радиосыннан кыскартылган трансляция (1, 2 кисәкләр)]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/085720fc00de38c6fd5da85ffd6aaa82.mp3 Татарстан радиосыннан кыскартылган трансляция (3 кисәк)]}} | |- |[[1946 ел|1946]] |Скрипка һәм фортепиано өчен поэма |камера инструменталь ансамбль |[[Заһит Хәбибуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/4efda2e38c3c0bc1f7fc511b634eea3e.mp3 Ш.Монасыйпов, Т.Дубин - Поэма]}} | |- |[[1948 ел|1948]] |"Әдрән диңгез" җыры ("Чын мәхәббәт" спектакленнән) |тавыш һәм оркестр |[[Салих Сәйдәшев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/d0e95dc7b9f345d5f9bb80c74d9a4e55.mp3 Илһам Шакиров - Әдрән диңгез]}} | |- |[[1950 ел|1950]] |"Тау әкияте" балеты |артистлар һәм оркестр |[[Александр Ключарёв]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/091f71f3a8f2ac85f5077f66517020b3.mp3 Татарстан радиосы трансляциясе (1 кис.)]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/51debdb628b9dbd9231c6b5a722854b7.mp3 Татарстан радиосы трансляциясе (2 кис.)]}} | |- |[[1951 ел|1951]] |беренче Фортепиано һәм оркестр өчен концерт |солист һәм оркестр |[[Рөстәм Яхин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/e5f080e7ace99a6e6e3112f76e309d93.mp3 Р.Яхин - Концерт, 1 кис.]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/93cc378e865326f554aa68e9f56b6809.mp3 Р.Яхин - Концерт, 2 кис.]|аудиофайл3=[https://moosic.my.mail.ru/file/451a5cda05ca136a7aad410e81c98c05.mp3 Р.Яхин - Концерт, 3 кис.]}} |'''беренче''' татар музыка уен коралы өчен концерты |- |[[1955 ел|1955]] |"Идел" симфониясе |оркестр |[[Александр Ключарёв]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/933ee2f44802e35434d79eb09f7779cf.mp3 ТРДСО, Ренат Салаватов - "Идел" симфониясе, 1 кис.]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/1864e1a0619d1c924031b6d32f1a0ba1.mp3 ТРДСО, Ренат Салаватов - "Идел" симфониясе, 2 кис.]|аудиофайл3=[https://moosic.my.mail.ru/file/262479198b78c46630d1ee011351aee0.mp3 ТРДСО, Ренат Салаватов - "Идел" симфониясе, 3 кис.]}} | |- |[[1957 ел|1957]] |"Самат" операсы |солистлар һәм оркестр |[[Хөснулла Вәлиуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/7f5b9a186cad115bb775b41fdd65264e.mp3 Татарстан радиосы - "Самат" һәм "Дим буенда" операларыннан өзекләр]}} | |- |[[1957 ел|1957]] |[[Җәлил (опера)|"Җәлил" операсы]] |артистлар һәм оркестр |[[Нәҗип Җиһанов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/c38222724ca0241dc55e9e883049c0df.mp3 "Җәлил" операсыннан Җәлил ариясе"Саубул Казан"]}} | |- |[[1957 ел|1957]] |[[Су анасы (балет)|"Су анасы" балеты]] |[[оркестр]] |[[Әнвәр Бакиров]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/f74c376c577a72200dac9d974a6dc05e.mp3 ТРДАОһБСО - "Су анасы"ннан Су анасы белән Алмай дуэты]}} | |- |[[1958 ел|1958]] |[[Кисекбаш (балет)|"Кисекбаш" балеты]] |[[оркестр]] |[[Рәшит Гобәйдуллин]] | | |- |[[1959 ел|1959]] |[[Беренче Скрипка һәм оркестр өчен концерт (Мозаффаров)|Беренче Скрипка һәм оркестр өчен концерт]] |солист һәм оркестр |[[Мансур Мозаффаров]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/a421307cc2e280b7998f37836b2e4549.mp3 З.Шәехморзаева - Концерт - М.Мозаффаров 1 кис.]|аудиофайл3=[https://moosic.my.mail.ru/file/925dd31d003f95b22e9ae98dbe41ddf1.mp3 З.Шәехморзаева - Концерт - М.Мозаффаров 3 кис.]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/a6efaef476657c8512609f459d400e4e.mp3 З.Шәехморзаева - Концерт - М.Мозаффаров 2 кис]}} | |- |[[1960 ел|1960]] |"Туган җирем — Татарстан" |тавыш һәм оркестр |[[Александр Ключарёв]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/6f2ca36c9455b087c0554bef19ee7814.mp3 А.Ключарев - Туган җирем - Татарстан]}} |[[ТАССР]]ның 40-еллыгына багышланган бәйгедә җиңеп чыга |- |[[1968 ел|1968]] |Симфония II "Сабантуй" |оркестр |[[Нәҗип Җиһанов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/2a633c7f3997a7ca447f866041c7dcfa.mp3 Н.Җиһанов - Симфония "Сабантуй". I кис.]}} | |- |[[1968 ел|1968]] |"Уйнагыз, гармуннар" җыры |тавыш һәм оркестр |[[Әнвәр Шәрәфиев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/4c0b2b822d9c2e9faa66e4840ed15ba2.mp3 Флера Сөләйманова - "Уйнагыз, гармуннар"]}} | |- |[[1969 ел|1969]] |"Җәйге кичләр" фортепиано циклы |музыка коралы |[[Рөстәм Яхин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/483e76fb6665320a7de6231324b9373d.mp3 "Җәйге кичләр" циклыннан "Авылда"]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/0a02d7f1ddba5b9d8b94a830e2648f6b.mp3 "Җәйге кичләр" циклыннан "Музыкаль момент"]}} | |- |[[1969 ел|1969]] |Балалар өчен сюита |оркестр |[[Мирсәет Яруллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/1e9507db912db22fbd1c82f89ee00038.mp3 Татарстан радиосы трансляциясе - Мирсәет Яруллин әсәрләре]}} | |- |[[1970 ел|1970]] |"Туган ягым" җыры |камера вокаль ансамбль |[[Рөстәм Яхин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/17384a2fcafe07da2b042f4387d0d0bd.mp3 Р.Яхин - Туган ягым]}} |бүгенге көндә ТР гимны; [[ТАССР]]ның 50-еллыгына багышланган бәйгегә багышлап языла<ref>{{Cite web|url=https://www.azatliq.org/a/24729338.html|title=Татарстан гимны итеп 70нче елда язылган "Туган ягым" сайланырга мөмкин|accessdate=2020-07-08}}</ref> |- |[[1970 ел|1970]] |"Кеше" ораториясе |солистлар, хор һәм оркестр |[[Мирсәет Яруллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/075e244ec8e1e6578223a3bd564f4dbd.mp3 "Кеше" ораториясеннән 1 бүлек]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/e80295cb24add6f33e7aab70f1e5d7ef.mp3 "Кеше" ораториясеннән 4 бүлек]|аудиофайл3=[https://moosic.my.mail.ru/file/b1904cc4a8e5975df26d7279fbf1b459.mp3 "Кеше" ораториясеннән 5 бүлек]}} |'''беренче''' татар ораториясе |- |[[1971 ел|1971]] |"Муса Җәлил" симфоник поэмасы |оркестр |[[Алмаз Монасыйпов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/bebae24ccda7b2c7039a3214a3be1fa9.mp3 А.Монасыйпов - "Муса Җәлил" симфония-поэма]}} | |- |[[1971 ел|1971]] |Ария |камера инструменталь ансамбль |[[Ренат Еникиев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/ff342b5514412566869aa8248eeabbd2.mp3 Р.Еникеев - Ария]}} | |- |[[1972]]<ref>{{Cite web|url=http://syuyumbike.ru/news/sudby/kazanny-kaderle-kichlre|title=Казанның кадерле кичләре|author=Шамил Әхмәтҗанов|date=2016-06-27|accessdate=2020-07-26}}</ref> |"Казан кичләре" җыры |камера вокаль ансамбль |[[Сара Садыйкова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/97e07f64e0816e52f13fdc72bbfcd5bc.mp3 Наҗия Теркулова - "Казан кичләре"]}} | |- |[[1973 ел|1973]] |[["Аккошлар" җыры]] |тавыш һәм оркестр |[[Фасил Әхмәтов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/4c1e84c0f7c092fc0c5f9b1575e9586f.mp3 Ф.Әхмәтов - Аккошлар]}} |[[1973 ел]]да беренче мәртәбә [[Татарстан китап нәшрияты]]нда бастырыла, язылу елы мәгълүм түгел. |- |[[1974 ел|1974]] |"Мәкерле песи" операсы |тавышлар һәм оркестр |[[Луиза Хәйретдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/f0dc5527da5cc435c7e5b9fc3c1f4393.mp3 Татарстан радиосы трансляциясе - Л.Хәйретдинова әсәрләре]}} |'''беренче''' татар балалар операсы |- |[[1974 ел|1974]] |[[Раушан (балет)|"Раушан" балеты]] |артистлар, оркестр |[[Заһит Хәбибуллин]] | | |- |[[1975 ел|1975]] |[[Тукай аһәңнәре (вокаль-симфоник поэма)]] |тавыш һәм джаз ансамбле |[[Алмаз Монасыйпов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/f45f8ea65d71b3df661247df25123829.mp3 Эмиль Җәләлетдинов, КО, дир. А.Монасыйпов]}} | |- |[[1975]] |Ария |халык музыка кораллары оркестры |[[Исмай Шәмсетдинов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/a70af23ac444cb7e3e2769264fe3c120.mp3 Р.Әмирханова җит. Халык музыка кораллары оркестры]}} |[[1975 ел]]да беренче мәртәбә [[Татарстан китап нәшрияты]]нда бастырыла, язылу елы мәгълүм түгел. |- |197? |Каприччио |камера инструменталь ансамбль |[[Ренат Еникиев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/59e13ce756b0e06fa7fa30673db1a713.mp3 Р.Еникиев - Каприччио]}} | |- |[[1975 ел|1975]] |"Мөнәҗәтләр" хор концерты |[[хор]] |[[Шамил Шәрифуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/9c32f14e970650f0afb0b6af4236cd66.mp3 ТР Камера хоры - Ш.Шәрифуллин, Бу дөнья (Мөнәҗәтләр)]}} | |- |[[1977 ел|1977]] |Ике фортепиано һәм бәрмә уен кораллары өчен рапсодия |камера инструменталь ансамбль |[[Рафаэль Билалов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/d9e9c8cf496db41128cc53a7c1cbc240.mp3 Р.Билалов - Рапсодия]}} | |- |[[1979 ел|1979]] |"Әйткән идең..." |камера вокаль ансамбль |[[Әнвәр Бакиров]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/e2ca245bfc62afb196122436d8dd1da0.mp3 Х.Бигичев - Әйткән идең]}} |[[1979 ел]]да беренче мәртәбә [[Татарстан китап нәшрияты]]нда бастырыла, язылу елы мәгълүм түгел. |- |[[1980 ел|1980]] |[[Фольклор-сюита]] |камера инструменталь ансамбль |[[Рафаэль Билалов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/7ee093e7a3199d9981cb4e8e42866acf.mp3 Ш.Монасыйпов (эскрипкә), Р.Билалов (фортепиано) - <br>2. Шук малай]|аудиофайл2=[https://moosic.my.mail.ru/file/479511faba3bdaabfd11a8810d4ee0f4.mp3 3. Бишек җыры]|рәсем1=|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=18rQQDcRM8k&feature=youtu.be Г.Мөхәмәтдинова (домбра) һәм Юзефина Сокольская (фортепиано) - <br>1. Туган илкәем,<br>5. Легенда]|аудиофайл3=[https://moosic.my.mail.ru/file/756a51aa57c57b023083eab1cdc38491.mp3 4. Шаян]}} | |- |198? |"Су буеннан әнкәй кайтып килә" |камера вокаль ансамбль |[[Луиза Батыр-Болгари]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/fbab82b346cd7eb19f2b412add468985.mp3 А.Фәйзрахманов - Су буеннан әнкәй кайтып килә]}} | |- |[[1981]] |Ариетта |камера инструменталь/вокаль ансамбль |[[Ренат Еникиев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/6712f845a3eca93a586b395b0ee3426d.mp3 Р.Еникеев - Ариетта]}} |беренче башкару елы (Ш.Монасыпов җит. скрипкачылар ансамбле, фортепианода - автор) |- |[[1981]] |"Таң кызы" ("Соңгы төн" трагедиясеннән) |тавыш һәм оркестр |[[Мирсәет Яруллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/e7344f884cbe964bda2af10da6905b88.mp3 - В.Гыйззәтуллина - М.Яруллин, Таң кызы]}} | |- |[[1981]] |Балалайка һәм симфоник оркестр өчен концерт |[[оркестр]] |[[Фәрит Шәрифуллин (1953)|Фәрит Шәрифуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/3fa8c414091d680813ef668fbed48b69.mp3 ТРДСО]}} | |- |[[1982 ел|1982]] |"Җыен", оркестр өчен концерт |[[оркестр]] |[[Шамил Шәрифуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file]}} | |- |[[1983 ел|1983]] |"Тукай" операсы |солистлар һәм оркестр |[[Әнвәр Бакиров]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/2f56c7af351861c7da4acf2a80f236f8.mp3 "Тукай" операсы, "Зәйтүнәм"]}} | |- |[[1984 ел|1984]] |[[Яфрак төшкән инде юлга (җыр)|Яфрак төшкән инде юлга]] |камера вокаль ансамбль |[[Шамил Шәрифуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/fee9a9652aeca65a185b163eabb33394.mp3 Ш.Шәрифуллин - Яфрак төшкән инде юлга]}} |беренче тапкыр 1990 елда башкарыла |- |[[1985 ел|1985]] |"Тукай" ораториясе |солистлар, [[хор]] һәм [[оркестр]] |[[Бату Мөлекев]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/2b15de20a38df91d551d26cb82c899de.mp3 Татарстан радиосы трансляциясе]}} |[[1997 ел]]да Башкортстан радиосында язылып алына. |- |[[1986]] |"Идел суы ага торыр" |камера вокаль ансамбль |[[Сара Садыйкова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/af2ccda1255e600104ac92931e661e5d.mp3 Х.Бигичев - "Идел суы ага торыр"]}} | |- |[[1986]] |"Су анасы" симфоник поэмасы |[[оркестр]] |[[Фәрит Шәрифуллин (1953)|Фәрит Шәрифуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/738a36f987002069a3d70e6ac6c999e6.mp3 ТРДСО]}} | |- |198? |Багышлау |камера инструменталь ансамбль |[[Мәсгудә Шәмсетдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/e188f5277f3fe2d1375a1468ed00c870.mp3 - М.Шәмсетдинова - Багышлау]}} |Теркәлгән башкаруларның беренчесе: 1987 ел, [[Казан музыка көллияте|КМК]] скрипкачылар анс. белән фортепиано. Иң әүвәл, Р.Миңнуллин шигыренә башкарылачак җыр булып исәпләнгән. |- |[[1987]] |"Тукай истәлегенә" өченче Кыллы квартет |камера инструменталь ансамбль |[[Рәшит Кәлимуллин]] | | |- |[[1989 ел|1989]] |Фольк-рок-сюита "Мәһди" |тавыш һәм оркестр |[[Мәсгудә Шәмсетдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[http://www.tatars.com/music/Masguda-Mehdi.mp3 - "Мәһди" рок-фольк сюита]}} | |- |[[1989 ел|1989]] |"Ерактагы кәккүк авазы" рок операсы |тавышлар һәм оркестр |[[Рәшит Кәлимуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/ffaed4b96da078bb277f74f041314370.mp3 Р.Кәлимуллин әсәрләреннән концерт]}} | |- |[[1990 ел|1990]] |"Мырау батыр" мюзиклы |артистлар һәм оркестр |[[Рәшит Абдуллин]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=1kibAya5uG8&t=3s Мырау-Батыр, 3 серия]|видео2=[https://www.youtube.com/watch?v=4aXG50Dn1UA&t=2676s Мырау-Батыр, 4-6 серия]|видео3=[https://www.youtube.com/watch?v=th7LiHtQ_QE Мырау-Батыр, 7-9 серияләр]|видео4=[https://www.youtube.com/watch?v=jopJ9u07opo Мырау-Батыр, 10-12 серияләр]}} | |- |[[1991 ел|1991]] |[[Сөембикә бәете (Шәмсетдинова)|Сөембикә бәете]] |камера вокаль ансамбль |[[Мәсгудә Шәмсетдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[http://www.tatars.com/music/Masguda%20-%20Song%20of%20the%20Last%20Tatar%20Queen.mp3 М.Шәмсетдинова - Кыйссаи Сөембикә]}} | |- |[[1993 ел|1993]] |"И, Адәм балалары" кантатасы |[[хор]], флейта, альт һәм зур барабан |[[Мәсгудә Шәмсетдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[http://www.tatars.com/music/Masguda%20-%20Oh,%20Adam's%20Children.mp3 М.Шәмсетдинова - "И, Адәм балалары" кантатасы]}} | |- |[[1998]] |"Тарих битләре" триптихы |тавышлар, хор һәм оркестр |[[Резеда Әхиярова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/9f1243a21cec7e8b3ebfa4e1851982a6.mp3 В.Ганиева - "Тарих битләре"ннән "Сөембикә"]}} | |- |[[2001 ел|2001]] |[[Йосыф турында риваять (балет)|"Йосыф турында риваять" балеты]] |артистлар, оркестр |[[Леонид Любовский]] | | |- |[[2006 ел|2006]] |[[Мәүлид ән-Нәби (Шәмсетдинова)|Мәүлид ән-Нәби]] |солистлар, [[оркестр]] һәм [[хор]] |[[Мәсгудә Шәмсетдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[http://www.tatars.com/music/Masguda%20-%20Hymn%20to%20Prophet%20Maulid%20an-Nabi.mp3 Ә.Җаббарова җит. "Хыял" хоры һәм инстр.ансамбле һәм солистлар]}} | |- |[[2006 ел|2006]] |"Шагыйрь мәхәббәте" операсы |солистлар, хор, оркестр |[[Резеда Әхиярова]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=3e5L5Sn6s2k "Шагыйрь мәхәббәте" операсы - Р. Әхиярова]}} | |- |[[2012 ел|2012]] |"Кабил" ораториясе |[[Хор|катнаш хор]], солитлар, оркестр |[[Мәсгудә Шәмсетдинова]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[http://www.tatars.com/music/Masguda_oratorio_Kain.mp3 М.Шәмсетдинова - "Кабил" ораториясе]}} | |- |[[2013 ел|2013]] |Симфония № 5 «Җиңүнең хатын-кыз йөзе» |оркестр |[[Шамил Тимербулатов]] |{{Тышкы медиафайллар|аудиофайл1=[https://moosic.my.mail.ru/file/f42ca2bee88d303893f5a61a1962e01b.mp3 ТРДСО - Симфония №5]}} | |- |[[2013 ел|2013]] |[[Алтын Урда (балет)|"Алтын Урда" балеты]] |артистлар, оркестр |[[Резеда Әхиярова]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=mVt_bzTtMB0 Алтын Урда (өзекләр)]}} | |- |[[2015]] |"Кара пулат" операсы |солистлар, оркестр |[[Эльмир Низамов]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=dswiO-hqL8Q "Кара пулат" операсы]}} | |- |[[2018 ел|2018]] |[[Сөембикә (опера, 2018)|"Сөембикә" операсы]] |солистлар, оркестр |[[Резеда Әхиярова]] |{{Тышкы медиафайллар|видео1=[https://www.youtube.com/watch?v=co6WjQ1wPts&t=49s "Сөембикә" операсының трейлеры]}} | |} == Татар композиторлары вакыт сызыгында == <timeline> Preset = TimeHorizontal_AutoPlaceBars_UnitYear ImageSize = width:1000 Colors = id:offWhite value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:paleGray value:rgb(0.86,0.86,0.86) id:darkGray value:gray(0.6) id:baroqueBlue value:rgb(0.6,1,0.6) BackgroundColors = canvas:offWhite Period = from:1875 till:2024 ScaleMajor = unit:year increment:25 start:1875 gridcolor:paleGray LineData = at:1900 color:DarkGray layer:back at:1950 color:DarkGray layer:back at:2000 color:DarkGray layer:back Define $bold = fontsize:M shift:(10,-7) BarData= barset:Composers PlotData= # set defaults width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:baroqueBlue barset:Composers from:1888 till:1964 text:"[[Заһидулла Яруллин]]" from:1894 till:1942 text:"[[Солтан Габәши]]" from:1895 till:1938 text:"[[Газиз Әлмөхәммәтов]]" from:1900 till:1954 text:"[[Салих Сәйдәшев]]" from:1902 till:1966 text:"[[Мансур Мозаффаров]]" from:1906 till:1972 text:"[[Александр Ключарев]]" from:1906 till:1983 text:"[[Латыйф Хәмиди]]" from:1906 till:1986 text:"[[Сара Садыйкова]]" from:1910 till:1973 text:"[[Җәүдәт Фәйзи]]" from:1910 till:1983 text:"[[Заһид Хәбибуллин]]" from:1910 till:1982 text:"[[Исмай Шәмсетдинов]]" from:1911 till:1988 text:"[[Нәҗип Җиһанов]]" from:1913 till:1987 text:"[[Мәсгуть Латыйпов]]" from:1914 till:1943 text:"[[Фәрит Яруллин]]" from:1914 till:1993 text:"[[Хөснулла Вәлиуллин]]" from:1920 till:2001 text:"[[Әнвәр Бакиров]]" from:1921 till:1993 text:"[[Рөстәм Яхин]]" from:1924 till:1972 text:"[[Аллаһияр Вәлиуллин]]" from:1925 till:2008 text:"[[Алмаз Монасыйпов]]" from:1928 till:1999 text:"[[Бату Мулюков]]" from:1931 till:2001 text:"[[Рәшит Гобәйдуллин]]" from:1935 till:2024 text:"[[Әнвәр Шәрәфиев]]" from:1935 till:1998 text:"[[Фасил Әхмәтов]]" from:1935 till:2021 text:"[[Илдус Якупов]]" from:1937 till:2020 text:"[[Ренат Еникиев]]" from:1938 till:2009 text:"[[Мирсәет Яруллин]]" from:1940 till:1999 text:"[[Рафаэль Билалов]]" from:1948 till:2024 text:"[[Луиза Хәйретдинова]]" from:1949 till:2007 text:"[[Шамил Шәрифуллин]]" from:1950 till:2013 text:"[[Шамил Тимербулатов]]" from:1951 till:2004 text:"[[Рәшит Абдуллин]]" from:1953 till:2024 text:"[[Фәрит Шәрифуллин]]" from:1953 till:2024 text:"[[Луиза Батыр-Болгари]]" from:1955 till:2024 text:"[[Мәсгудә Шәмсетдинова]]" from:1956 till:2024 text:"[[Резеда Әхиярова]]" from:1957 till:2024 text:"[[Рәшит Кәлимуллин]]" </timeline> == Татар җырчылары вакыт сызыгында == <timeline> Preset = TimeHorizontal_AutoPlaceBars_UnitYear ImageSize = width:1000 Colors = id:offWhite value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:paleGray value:rgb(0.86,0.86,0.86) id:darkGray value:gray(0.6) id:baroqueBlue value:rgb(0.6,1,0.6) BackgroundColors = canvas:offWhite Period = from:1875 till:2020 ScaleMajor = unit:year increment:25 start:1875 gridcolor:paleGray LineData = at:1900 color:DarkGray layer:back at:1950 color:DarkGray layer:back at:2000 color:DarkGray layer:back Define $bold = fontsize:M shift:(10,-7) BarData= barset:Singers PlotData= # set defaults width:15 fontsize:S textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) color:baroqueBlue barset:Singers from:1895 till:1938 text:"[[Газиз Әлмөхәммәтов]]" from:1901 till:1990 text:"[[Мәрьям Рахманкулова]]" from:1905 till:1993 text:"[[Галия Кайбицкая]]" from:1906 till:1986 text:"[[Сара Садыйкова]]" from:1907 till:1968 text:"[[Гөлсем Сөләйманова]]" from:1908 till:1962 text:"[[Рәшит Ваһапов]]" from:1910 till:1956 text:"[[Шәфыйка Котдусова]]" from:1910 till:1979 text:"[[Зифа Басыйрова]]" from:1911 till:1986 text:"[[Фәхри Насретдинов]]" from:1913 till:1986 text:"[[Нияз Даутов]]" from:1914 till:2011 text:"[[Мөнирә Булатова]]" from:1920 till:2010 text:"[[Фәридә Кудашева]]" from:1922 till:1994 text:"[[Зөләйха Хисмәтуллина]]" from:1925 till:2003 text:"[[Рәисә Биләлева]]" from:1927 till:1989 text:"[[Венера Шәрипова]]" from:1929 till:2016 text:"[[Наҗия Теркулова]]" from:1930 till:2010 text:"[[Мәсгут Имашев]]" from:1933 till:2017 text:"[[Әлфия Афзалова]]" from:1933 till:2020 text:"[[Эмиль Җәләлетдинов]]" from:1935 till:2019 text:"[[Илһам Шакиров]]" from:1936 till:2000 text:"[[Гали Ильясов (җырчы)|Гали Ильясов]]" from:1939 till:2020 text:"[[Флёра Сөләйманова]]" from:1941 till:2020 text:"[[Миңгол Галиев]]" from:1946 till:2001 text:"[[Вафирә Гыйззәтуллина]]" from:1946 till:2020 text:"[[Гөлзадә Сафиуллина]]" from:1947 till:2020 text:"[[Ренат Ибраһимов]]" from:1948 till:2020 text:"[[Сәет Рәинбәков]]" from:1948 till:2020 text:"[[Клара Хәйретдинова]]" from:1949 till:2020 text:"[[Хәмдүнә Тимергалиева]]" from:1949 till:1998 text:"[[Хәйдәр Бигичев]]" from:1950 till:2020 text:"[[Римма Ибраһимова]]" from:1951 till:2020 text:"[[Зөһрә Сәхәбиева]]" from:1951 till:2019 text:"[[Рафаэль Сәхәбиев]]" from:1951 till:2020 text:"[[Рәшит Абдуллин]]" from:1955 till:2020 text:"[[Венера Ганиева]]" from:1957 till:2020 text:"[[Георгий Ибушев]]" from:1960 till:2020 text:"[[Идрис Газиев]]" from:1960 till:2017 text:"[[Хәния Фәрхи]]" </timeline> == Шулай ук карагыз == * [[Татар халык музыкасы]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0 * [http://karaakkosh.com/tatarskie_kompozitory.html Татар композиторлары. Кара аккош] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715182759/http://karaakkosh.com/tatarskie_kompozitory.html |date=2019-07-15 }} * {{Мәкалә|ел=2005|ref=tt / ru|автор издания=В. Дулат-Алеев, З. Саләхова|башлык=Кереш мәкалә|автор=Дулат-Алеев В.Р.|издание=Татар музыкасы фонохрестоматиясе: музыка уку йортлары өчен|language=tt / ru}} * {{Cite book|last=Дулат-Алеев|first=В.|title=Татарская музыкальная литература|publisher=Казанская государственная консерватория|year=2007|isbn=5-85401-082-8|location=Казань|pages=492}} * {{Cite book|last=Макаров|surname=Г.М.|authorlink=Геннадий Макаров (1952)|year=1991|place=Казань|title=Домбра татар Среднего Поволжья|url=https://allourmusic.wordpress.com/2013/02/08/makarov_dombra_tatar/|edition=Страницы истории татарской музыкальной культуры|accessday=2020-07-28}} * {{Cite web|url=https://www.classicalmusicnews.ru/interview/yulduz-isanbet-tatarskuyu-muzyiku-kak-takovuyu-nikto-ne-ponimaet/|title=Юлдуз Исанбет: «Татарскую музыку как таковую никто не понимает»|author=Елена Черемных|accessdate=2020-07-29}} * {{Cite web|url=http://enc.cap.ru/?t=publ&lnk=1188|title=Восточная консерватория|accessdate=2020-07-30|author=Данилова И.В.|coauthors=Ильина С.В.|publisher=Чувашская энциклопедия}} {{Татарлар}} {{Сайланган исемлек}} [[Төркем:Татар музыкасы| ]] 5m2ywf8txceepyfxw5c5450panpy1nk 0 218389 6099802 5534541 2026-11-08T10:41:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099802 wikitext text/x-wiki {{Dead end|date=март 2026}} {{Orphan|date=март 2026}} Хәйретдин Саләх улы Саләхов (1924) — Үтәмеш, Апас районы, ТАССР, миномет расчеты командиры, медальләр һәм орденнар иясе. '''Тәрҗемәи хәле''' Сугыш ветераны Саләхов Хәйретдин Саләх улы 1924 нче елның 15 июлендә Апас районы Үтәмеш авылында урта хәлле Мөхәмәдәлин Саләх һәм Шәмсенахар гаиләсендә алтынчы бала булып дөньяга килә. 1931 -1934 елларда ул үз авылының башлангыч мәктәбендә, 1935-1939 елда Болын - Балыкчы җидееллык мәктәбендә белем ала. 1939 нчы елда гаиләләре белән Свердловск өлкәсенә күченеп китәләр. Унбиш яшьлек Хәйретдин урман кисүче булып эшли башлый. Уналты яшендә – Чиләбе өлкәсендә “Никель” заводы эшчесенә әйләнә. 1942 нче елда Мөхәмәдәлиннар гаиләсе кире туган якка кайтып китәргә мәҗбүр була.1942 нче елның авгусында Хәйретдин армиягә алына.Унсигез яшендә ул Владимир шәһәрендә минометчылар хәзерләүче полк мәктәбе курсанты, берничә айдан-82 миллиметрлы миномет расчеты командирына әйләнә һәм Сталининградка җибәрелә. 1943 нче елның 6 нчы гыйнварында ул беренче тапкыр яралана: баш сөягенә снаряд кыйпылчыгы килеп керә һәм гомерлеккә шунда кысылып кала. Дәвалану өчен Саратов хәрби госпиталенә җибәрелә.Терелгәч, Курск, Курск дугасын азат итүдә катнаша. Хәйретдин хезмәт иткән 6 нчы гвардия дивизиясе 75 нче укчы полкы дошманны Украина ягына кысрыклый. 1943 нче елның 6 июлендә икенче тапкыр яралана Уң кулының бармак сөякләре чәрдәкләнә. Тиз генә төзәлми, үлекли. Врачларга кул сөяген кисәргә туры килә. Инвалидлык буенча сугыш хезмәттән азат ителгәннән соң, Үтәмешкә әйләнеп кайта. Военкомат аны Апас районы Кызыл Тау мәктәбенә военрук итеп җибәрә.Авыл кибетендә сатучы булып та эшли.1945 нче елның августыннан 1947 нче елның сентябренә чаклы “Берлек” колхозында бухгалтер була. 1947 нче елда үз авылы кызы Гыйләҗева Нәгыймә Гыйлаҗ кызына өйләнә. 4 балалары туа. 1948 елда гаилә Үзбәкстанга күченә. Хәйретдин Саләх улы анда 1950 нче елга кадәр райсобеста бухгалтер булып эшли. Кире Үтәмеш авылына әйләнеп кайткач, 9 ел буе Ындырчы авыл советы сәркатибе була. 10 ел Үтәмеш авыл клубын җитәкли. 1978 нчы елдан 1988 елга кадәр РОСГОССТРАХ агенты булып эшли.1994 нче елдан 2008 нче елга кадәр Үтәмеш авылының имамы итеп сайлана. '''Бүләкләре''' 1. «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале(1947 нче елның 31 апреле) 2. Бөек Җиңүнең 40 еллыгы уңаеннан 1нче дәрәҗә Бөек Ватан сугышы ордены (1985 нче ел 11 март) 3.Жуков медале (1996 нчы ел, 19 февраль) https://web.archive.org/web/20190407185559/http://tatfrontu.ru/person/salahov-hayrutdin-salahovich {{чистартырга}}{{ялгыз мәкалә}}{{rq|cat|person|wikify|check|iwiki|image}} {{Uncategorized|date=март 2026}} 1rfjge6hgcrzl1238egn6dbdatu2uqc 0 218706 6099694 4455085 2026-11-08T06:13:35Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099694 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фирдәвес Гыйрфанов | рәсем = Ф.Г.Гыйрфанов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фирдәвес Гыйльметдин улы Гыйрфанов | һөнәр = рәссам, педагог | туу датасы = 7.06.1940 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Яшел Үзән районы|Яшел Үзән районында}}, [[Татар Әҗәлесе|Әҗил]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 2017 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Яр Чаллы|Чаллыда}} | әти = Гыйльметдин | әни = Рабига | ир = | хатын = Нурия | балалар = ''[[ул]]лары'' Таһир, Тимур | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник культуры Российской Федерации.Нагрудный знак.jpg|20px|РФ атказанган мәдәният хезмәткәре]]<br/>[[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Гыйрфанов}} '''Фирдәвес Гыйрфанов''', Фирдәвес Гыйльметдин улы Гыйрфанов (''[[1940 ел]]ның [[7 июнь|7 июне]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Яшел Үзән районы]], [[Татар Әҗәлесе|Әҗил]] — [[2017 ел]], [[РФ]], [[ТР]], [[Яр Чаллы]]'') — рәссам–график, иҗатында [[Идел буе Болгары|болгар чорына]] һәм [[шамаил]]ләргә зур урын бирә, пыялага шамаил ясау осталарының берсе, РФ һәм ТР (''[[1996 ел|1996]]'') рәссамнар берлекләре әгъзасы. [[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре|ТР]] (''[[1999 ел|1999]]'') һәм РФ атказанган мәдәният хезмәткәре. == Тәрҗемәи хәле == [[1940 ел]]ның [[7 июнь|7 июнендә]] [[Татарстан АССР]] [[Яшел Үзән районы]] [[Татар Әҗәлесе|Әҗил]] авылында туган. Бераздан гаиләсе [[Казан]]га күчкән. [[Казан сәнгать укуханәсе]]н (''[[1968 ел|1968]]''), «театр рәссамы» белгечлеге буенча [[Александр Островский|А. Островский]] исемендәге [[Ташкәнт]] театр-сәнгать институтының сәнгать факультетын (''[[1973 ел|1973]]'') тәмамлаган<ref>[http://artru.info/ar/43539/en/ Girfanov Firdaus Gilmutdinovich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410191301/http://artru.info/ar/43539/en/ |date=2019-04-10 }}. Artru.info</ref>. [[Татарстан АССР мәдәният министрлыгы]] юлламасы белән [[Чаллы]]га җибәрелә. [[1973 ел|1973]]—[[1989 ел]]ларда Яр Чаллы шәһәренең 1нче санлы балалар сәнгать мәктәбенең оештыручысы һәм беренче директоры<ref>{{Cite web |url=https://edu.tatar.ru/n_chelny/org5870/page750242.htm# |title=Яр Чаллы шәһәре 1нче санлы балалар сәнгать мәктәбенең «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы сәхифәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251210224013/https://edu.tatar.ru/n_chelny/org5870/page750242.htm |archivedate=2025-12-10 |accessdate=2019-04-10}}</ref>. «КамАЗ ударнигы» исеме ала. == Иҗаты == Унике яшьтән үк [[шамаил]]ләр ясый башлый. Фирдәвес Гыйрфанов — [[XX гасыр]] азагындагы милли күтәрелеш чорында [[Идел буе Болгары|«болгарчылык»]] юнәлешен яклап иҗат иткән рәссам. Картиналарында [[X гасыр|X]]—[[XIII гасыр]]ларда [[Идел Болгары]] калаларында кайнаган тормышны сурәтли. Пыялага шамаил ясау остасы. Беренче күргәзмәсе [[Яр Чаллы]]да [[1992 ел]]да уза<ref>[https://www.azatliq.org/a/27001051.html Чаллы рәссамы болгарчылык иҗатын дәвам итә]. [[Азатлык радиосы]], 10.05.2015</ref>. Халыкара (''[[БГӘ]], [[Төркия]], [[Франция]]''), зона (''[[Мәскәү]], [[Волгоград]], [[Түбән Новгород]]''), [[Татарстан|республика]] (''[[Казан]], [[Болгар (Спас районы)|Болгар]]'') күргәзмәләрендә катнаша. Иҗат эшләре [[ТР милли музее]]нда, [[«Казан» ММҮ музее]]нда, [[Яр Чаллы картиналар галереясы]]нда, [[Казан]]да дәүләт тарихы музеенда, «Туран» фондында, шәхси коллекцияләрдә саклана<ref>{{Citation |title=Фонд развития татарского языка и культуры «Татарнамә» |url=http://tatar.com.ru/girfanov.php |access-date=2019-04-10 |archive-date=2019-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416185231/http://tatar.com.ru/girfanov.php |dead-url=yes }}</ref>. [[Яр Чаллы]]да узган шәһәркүләм бәйгеләрдә «Декоратив-гамәли сәнгать төре буенча җиңүче — 2006», «Ел рәссамы — 2012» исемнәре ала<ref>[http://www.museum.ru/N48476 Художник года - 2012. Конкурсная выставка в Н. Челнах]</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # ''[[Фидаил Мәҗитов|Мәҗитов Ф]]''. Ерак гасырларга сәяхәт (Рәссам Фирдәвес Гыйрфанов иҗаты турында). [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2007 ел, сентябрь, 79-83нче бит. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://vk.com/dxiii1 Яр Чаллы шәһәре 1нче санлы балалар сәнгать мәктәбенең Вконтакте сәхифәсе]{{ref-ru}} * [http://nabchelny.ru/news/16070 Открылась юбилейная выставка заслуженного работника культуры РТ Фирдауса Гирфанова]. Управление информационной политики и по связям с общественностью мэрии г Н. Челны, 7 мая 2015{{ref-ru}} * [http://v-kulture.ru/vystavka-pamjati-firdausa-girfanova-otkroetsja-v-chelnah/ Выставка памяти художника Фирдауса Гирфанова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410191300/http://v-kulture.ru/vystavka-pamjati-firdausa-girfanova-otkroetsja-v-chelnah/ |date=2019-04-10 }}{{ref-ru}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{DEFAULTSORT:Гыйрфанов, Фирдәвес}} [[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Ташкәнт сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Рәссамнар]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] oh81w39zoeue9na45enttd6hm46bj8w 0 219933 6099645 4457240 2026-11-08T03:52:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099645 wikitext text/x-wiki {{планлаштырылган вакыйга |День = 21 |Месяц = 7 |Год = 2019 }} {{Сайлаулар карточкасы |название = [[Украинаның Югары Радасы]]на сайлаулар |территория = Украина <!-- Портреты лидеров --> |дата = 21 июль 2019 ел |предыдущие = Украинада парламент сайлаулары (2014) |год предыдущих = 2014 |следующие = Украинада парламент сайлаулары (2024) |год следующих = 2024 <!-- для флага --> |портрет1=[[File:Баканов Іван.jpeg|100px]] |портрет2=[[File:Yulia Tymoshenko 2018 Vadim Chuprina.jpg|Yulia Tymoshenko 2018 Vadim Chuprina|100px]] |портрет3=[[File:Vadim Rabinovich2.jpeg|100px]] |портрет4=[[File:2014-09-12 - Vitali Klitschko - 9019.jpg|100px]] |портрет5=[[File:Anatoliy Hrytsenko 2012.jpg|Anatoliy Hrytsenko 2012|100px]] |портрет6=[[File:Ляшко, Олег Валерьевич 0076 Чуприна Вадим А.jpg|Ляшко, Олег Валерьевич 0076 Чуприна Вадим А|100px]] <!-- Подписи под ними --> |глава партии1= {{Не переведено 3|Баканов, Иван Геннадьевич|Иван Баканов|uk|Баканов Іван Геннадійович}} |глава партии2=[[Юлия Тимошенко]] |глава партии3=[[Вадим Рабинович]] |глава партии4=[[Виталий Кличко]] |глава партии5=[[Анатолий Гриценко]] |глава партии6=[[Олег Ляшко]] <!-- Партии и блоки --> |партия1=[[«Халык хезмәтчесе»]] |партия2=[[Батькивщина]] |партия3=[[Оппозиционная платформа — За жизнь]] |партия4=[[Блок Петра Порошенко «Солидарность»|БПП «Солидарность»]] |партия5=[[Гражданская позиция (Украина)|Гражданская позиция]] |партия6=[[Радикальная партия Олега Ляшко]] <!-- Цвета --> |цвет1={{Цвет партии|Слуга народа}} |цвет2={{Цвет партии|Батькивщина}} |цвет3={{Цвет партии|Оппозиционный блок}} |цвет4={{Цвет партии|Блок Петра Порошенко}} |цвет5={{Цвет партии|Гражданская позиция}} |цвет6={{Цвет партии|Радикальная партия}} }} '''Украинада парламент сайлаулары (IX чакырылыш)''' — [[Украинаның Югары Радасы]]на чираттагы [[Украинада парламент сайлаулары|халык депутатлары сайлау]], алар [[2019 ел]]ның [[21 июль|21 июлендә]] узарга тиеш. 2014 елгы сайлауларда бердәм пропорциональ округтан 225 сайланган һәм бер мандатлы округлардан 200 дән кимрәк сайланган (АРК, Севастополь, Донецк һәм Луган өлкәләренә сайлаулар үткәрелмәде). Закон буенча округлар Украина территориясендә урнашкан. Пропорциональ система буенча Югары Радага эләгер өчен партияләргә 5% киртәне үтәргә кирәк, ә округлардагы кандидатларга — шактый чагыштырмача күпчелек тавыш алыргада житә. '''Украинада парламент сайлаулары (2019)''' == Социологик сораштырулар == {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:14px;" |+2018—2019 |- style="height:40px; background-color:#E9E9E9" ! style="width:99px;" | Сораштыру ! style="width:150px;"| Үткәрү датасы ! style="width:40px;"| [[Файл:ВО «Батьківщина».png|40px|link=Батькивщина]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Petro Poroshenko Bloc "Solidarity" logo.png|40px|link=Блок Петра Порошенко «Солидарность»]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Self Reliance (political party logo).png|40px|link=Объединение «Самопомощь»]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Opposition Bloc.png|40px|link=Оппозиционный блок (партия)]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Логотип Оппозиционной платформы - За жизнь.jpg|40px|link=Оппозиционная платформа — За жизнь]] ! ! style="width:40px;"| [[Наши (политическая партия)|НАШИ]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Radical Party of Oleh Lyashko logo.png|40px|link=Радикальная партия Олега Ляшко]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Svoboda logo-2.svg|40px|link=Свобода (партия)]] ! style="width:40px;"| [[File:Logo of the Agrarian Party of Ukraine.svg|Agrarnaya-partiya-logo|40px|link=Аграрная партия Украины]] ! style="width:40px;"| [[File:Civil Position (Ukraine).png|40px|link=Гражданская позиция (Украина)]] ! style="width:40px;"| [[File:ЗеКоманда лого.png|40px|link=Слуга народа (партия)]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Flag of Ukrainian Association of Patriots.svg|40px|link=УКРОП (партия)]] ! Билгеләнгәннәр<ref name="ReferenceA">«башка партия», «тавыш бирмим», «билгеләнмәгән», «барысына да каршы»</ref> |- |[https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=851&page=1 KIIS] |09.04.19 — 14.04.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|12,1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|13,9 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->| 1,4 |<!-- Оппозиционный блок -->|2,3 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|15,7 |bgcolor="#bfe4ff"|5,0 |<!-- Наши -->|1,1 |<!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|4,8 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|4,6 |<!-- Аграрная партия Украины -->|0,2 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция (Украина) -->|5,1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народа (партия) -->|25,9 |<!--УКРОП-->|1 | |- |[https://www.slideshare.net/ssuser2691f0/blue-dawn-monitoring-2019-1-141072389 BDM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417084103/https://www.slideshare.net/ssuser2691f0/blue-dawn-monitoring-2019-1-141072389 |date=2019-04-17 }} |26.03.19 — 09.04.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|10,9 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|9,1 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->|- |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционный блок -->|6,6 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|10,3 | |<!-- Наши -->|- |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|8,2 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|3,3 |<!-- Аграрная партия Украины -->|3,3 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция (Украина) -->|9,1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народа (партия) -->|22,1 |<!--УКРОП-->|4,4 |75 |- |- |[https://smc.org.ua/news/politychna-sytuatsiya-ta-elektoralni-oriyentatsiyi-naselennya-ukrayiny-berezen-2019-roku/ UCI, SM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330101227/https://smc.org.ua/news/politychna-sytuatsiya-ta-elektoralni-oriyentatsiyi-naselennya-ukrayiny-berezen-2019-roku/ |date=2019-03-30 }} |11.03.19 — 18.03.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|18,2 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|12,7 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Объединение «Самопомощь» -->|- |<!-- Оппозиционный блок -->|4,2 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|12,7 | |<!-- Наши -->|- |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|6,4 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|- |<!-- Аграрная партия Украины -->|- |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция (Украина) -->|11,0 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народа (партия) -->|26,4 |<!--УКРОП-->|1,7 | |- |- |[http://ratinggroup.ua/research/ukraine/monitoring_elektoralnyh_nastroeniy_ukraincev_9-15_marta_2019.html?fbclid=IwAR2RW3nrGrWPwHLUlTQkGnPNhNF__NwcmwgymZeG04WoFFTPzPmUzIZuuIQ Rating] |09.03.19 — 15.03.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|19,1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|15,8 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->|3,2 |<!-- Оппозиционный блок -->|3,2 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|10,2 | |<!-- Наши -->|1,3 |bgcolor="#bfe4ff"<!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|6,1 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|3,6 |<!-- Аграрная партия Украины -->|0,9 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция -->|7,9 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|22,4 |<!--УКРОП-->|1,7 |77.3 |- |[http://ratinggroup.ua/ru/research/ukraine/monitoring_elektoralnyh_nastroeniy_ukraincev_fevral_2019.html?fbclid=IwAR3TTxctpk5CJHRJ9M7-5DGUiecTH5ewzJr8E49OWo-h12LmybWPamOLqGA Rating] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424115739/http://ratinggroup.ua/ru/research/ukraine/monitoring_elektoralnyh_nastroeniy_ukraincev_fevral_2019.html%3Ffbclid%3DIwAR3TTxctpk5CJHRJ9M7-5DGUiecTH5ewzJr8E49OWo-h12LmybWPamOLqGA |date=2019-04-24 }} |01.02.19 — 28.02.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|18,7 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|14,2 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Объединение «Самопомощь» -->|5,5 |<!-- Оппозиционный блок -->|1,7 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|10,5 | |<!-- Наши -->|2,8 |<!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|4,4 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|3,7 |<!-- Аграрная партия Украины -->|1,4 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция -->|6,2 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|21,5 |<!--УКРОП-->|1,7 |72.7 |- |[https://www.sofia-sociology.com.ua/elektoralni-oriyentaciyi-lutij-2019?fbclid=IwAR0_A4h1vaRR82JbrNyrG8Qa_KQFJJUMlx8XiuuIokxQhdXbH5x5ipXD2Io Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190302024532/https://www.sofia-sociology.com.ua/elektoralni-oriyentaciyi-lutij-2019?fbclid=IwAR0_A4h1vaRR82JbrNyrG8Qa_KQFJJUMlx8XiuuIokxQhdXbH5x5ipXD2Io |date=2019-03-02 }} |01.02.19 — 28.02.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|14,8 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|8,4 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->|3,8 |<!-- Оппозиционный блок -->|1,6 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|10,5 | |<!-- Наши -->|2,1 |<!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|4,0 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|1,1 |<!-- Аграрная партия Украины -->|0,4 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция -->|6,1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|17,2 |<!--УКРОП-->|3,1 |72.1 |- |[https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=825&page=1 KIIS] |08.02.19 — 20.02.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|16,9 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|16,2 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->|3,7 |<!-- Оппозиционный блок -->|4,0 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|11,4 | |<!-- Наши -->|1,5 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|5,7 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|1,7 |<!-- Аграрная партия Украины -->|- |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция -->|6,0 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|22,7 |<!--УКРОП-->|0,7 |69.9 |- |[http://sociopolis.ua/uk/novyvny/novyny-komentari/270--2019-/ Sociopolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190428211819/http://sociopolis.ua/uk/novyvny/novyny-komentari/270--2019-/ |date=2019-04-28 }} |08.02.19 — 15.02.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|17,7 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|15,1 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->|3,5 |<!-- Оппозиционный блок -->|3,3 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|10,4 | |<!-- Наши -->|3.1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|6,5 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|1,5 |<!-- Аграрная партия Украины -->|- |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция -->|8,9 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|21,4 |<!--УКРОП-->|1,4 |78.9 |- |[http://razumkov.org.ua/napriamky/sotsiologichni-doslidzhennia/riven-doviry-do-suspilnykh-instytutiv-ta-elektoralni-oriientatsii-gromadian-ukrainy Razumkov Centre] |07.02.19 — 14.02.19 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Всеукраинское объединение «Батькивщина» -->|15,4 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Блок Петра Порошенко «Солидарность» -->|14,9 |<!-- Объединение «Самопомощь» -->|3,0 |<!-- Оппозиционный блок -->|2,5 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Оппозиционная платформа — За жизнь -->|6,6 | - |<!-- Наши -->|2,0 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Радикальная партия Олега Ляшко -->|5,0 |<!-- Всеукраинское объединение «Свобода» -->|1,4 |<!-- Аграрная партия Украины -->|0,1 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гражданская позиция -->|8,0 |bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|18,0 |<!--УКРОП-->|1,1 |84 |- |[https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=823&page=1 KIIS] |31.01.19 — 10.02.19 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина -->|18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |14,2 | <!-- Самопоміч -->|3,7 | <!-- Опоз Блок -->|2,3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя-->|10,3 | | <!-- Наши-Muraev-->|2,9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко -->|6,3 | <!-- Свобода -->|1,8 | <!-- Agrarian-->| - | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз -->|6,2 | bgcolor="#bfe4ff" |24,6 | 1,4 |67.6 |- | [http://sociopolis.ua/images/sociopolis_ukraine_2018_press.pdf Sociopolis] | 08.11.18 — 16.11.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина -->|20.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |6.7 | <!-- Самопоміч -->|4.5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок -->|8 | <!-- За Життя-->|4.3 | | <!-- Наши-Muraev-->|4.1 | <!-- РП Ляшко -->|4.7 | <!-- Свобода -->|2.7 | <!-- Agrarian-->|1.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз -->|8.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|11.8 | <!-- УКРОП -->|2.9 | 56.6 |- | [https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-122991642 BDM] | 01.11.18 — 13.11.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина -->|20,5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |10,4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч -->|5,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок -->|12,4 | <!-- За Життя-->|3,8 | | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Наши-Muraev-->|5,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко -->|8,1 | <!-- Свобода -->|3,5 | <!-- Agrarian-->|3,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз -->|5,7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|5,9 | <!-- УКРОП -->|2,6 | 60 |- | [https://www.iri.org/resource/pre-election-preview-iri’s-latest-ukraine-poll Rating for IRI] | 29.09.18 — 14.10.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина -->|21 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |11 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч -->|5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок -->|10 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя-->|6 | | <!-- Наши-Muraev-->|- | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко -->|6 | <!-- Свобода -->|4 | <!-- Agrarian-->|2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз -->|10 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|10 | <!-- УКРОП -->|4 | |- | [http://ratinggroup.ua/ru/research/ukraine/354a0dde7bc4bd5e6fa291b0bd1dc997.html KIIS, Rating, Razumkov Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223154530/http://ratinggroup.ua/ru/research/ukraine/354a0dde7bc4bd5e6fa291b0bd1dc997.html |date=2018-12-23 }} | 16.10.18 — 02.11.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина -->|22,8 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |8,5 | <!-- Самопоміч -->|4,6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок -->|9,7 | <!-- За Життя-->|4,3 | | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Наши-Muraev-->|5,2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко -->|7,4 | <!-- Свобода -->|3,2 | <!-- Agrarian-->|1,5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз -->|10,3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу -->|12,0 | <!-- УКРОП -->|3,8 | 59 |- | [https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=799&page=1 KIIS, Rating, UICI, SM] | 18.09.18 — 16.10.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |21.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |9.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч --> |5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |11.3 | <!-- За Життя--> |5.4 | | <!-- Наши-Muraev-->| | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |8.1 | <!-- Свобода --> |3.4 | <!-- Agrarian-->|1.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |10.5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |9.8 | <!-- УКРОП -->1.6 | 72.3 |- | [https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-119284430 BDM] | 01.10.18 — 11.10.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |18.8 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |10.4 | <!-- Самопоміч --> |4.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |12.3 | <!-- За Життя--> |4.5 | | <!-- Наши-Muraev-->|4.3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |10.2 | <!-- Свобода --> |4.7 | <!-- Agrarian-->|3.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |8.2 | <!-- Слуга народу --> |2.8 | <!-- УКРОП -->2.2 | 53 |- | [http://sg-sofia.com.ua/ternistij-schlyah-do-miru-sprijnyatia-propozizij-po-donbassu Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422155649/http://sg-sofia.com.ua/ternistij-schlyah-do-miru-sprijnyatia-propozizij-po-donbassu |date=2019-04-22 }} | 27.09.18 — 06.10.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |19,5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |10.8 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч --> |6,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |11.2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |6.3 | | <!-- Наши-Muraev-->|2.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |7.4 | <!-- Свобода --> |3.1 | <!-- Agrarian-->|1.3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |9.9 | <!-- Слуга народу -->| - | <!-- УКРОП -->1.5 | 55 |- | [http://ppi.org.ua/news/rezultati_opituvannja_gromadskoji_dumki_vgo_peredovi_pravovi_iniciativi/2018-10-02-312 PPI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420014141/http://ppi.org.ua/news/rezultati_opituvannja_gromadskoji_dumki_vgo_peredovi_pravovi_iniciativi/2018-10-02-312 |date=2019-04-20 }} | 29.09.2018 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |21.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |10.3 | <!-- Самопоміч --> |3.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |8.5 | <!-- За Життя--> |4.3 | | <!-- Наши-Muraev-->|- | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |5.5 | <!-- Свобода --> |1.9 | <!-- Agrarian-->|2.2 | <!-- Гром поз -->|4.8 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |13.3 | <!-- УКРОП -->|1.0 | 49 |- |} {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:14px;" |- style="height:40px; background-color:#E9E9E9" ! style="width:99px;" rowspan="2"| Сораштыру ! style="width:150px;" rowspan="2"| Үткәрү<br>датасы ! style="width:40px;"| [[Файл:ВО «Батьківщина».png|40px|link=Всеукраинское объединение «Батькивщина»]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Petro Poroshenko Bloc "Solidarity" logo.png|40px|link=Блок Петра Порошенко «Солидарность»]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Self Reliance (political party logo).png|40px|link=Партия «Объединение „Самопомощь“»]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Opposition Bloc.png|60px|link=Политическая партия «Опозиционный блок»]] ! style="width:40px;"| ! style="width:40px;"| [[Файл:Radical Party of Oleh Lyashko logo.png|40px|link=Радикальная партия Олега Ляшко]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Svoboda logo-2.svg|40px|link=Всеукраинское_объединение_"Свобода"]] ! style="width:40px;"| [[Файл:Civil Position (Ukraine).png|40px|link=Гражданская позиция]] ! ! rowspan="2" style="width:40px;"| Билгеләнгәннәр<ref name="ReferenceA"/> |- ! style="background:#E34234;"| ! style="background:#960000;"| ! style="background:#2E8B57;"| ! style="background:#274696;"| ! style="background:#469627;"| ! style="background:Crimson;"| ! style="background:#3A75C5;"| ! style="background:yellow;"| ! style="background:white;"| |- | [https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=790&page=1 KIIS] | 08.09.18 — 23.09.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |19,6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |11,2 | <!-- Самопоміч --> |4,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |10,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |9,3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |8,1 | <!-- Свобода --> |3,5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |9,3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |8,2 | 47 |- | [https://www.ndi.org/sites/default/files/July%202018%20SURVEY_PUBLIC_UKR_FINAL_v2_0.pdf KIIS (NDI)] | 07.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |20 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |7 | <!-- Самопоміч --> |3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |13 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |12 | <!-- Свобода --> |2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |10 | <!-- Слуга народу --> | | 40 |- | [http://ratinggroup.ua/research/ukraine/monitoring_elektoralnyh_nastroeniy_ukraincev_sentyabr_2018.html Rating] | 10.09.18 — 18.09.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |20.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |8.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч --> |5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |8.5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |9.3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |6.7 | <!-- Свобода --> |3.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |9.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |12 | 68.5 |- | [http://www.iap.org.ua/?p=894 IAP, UCI, SM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403104445/http://www.iap.org.ua/?p=894 |date=2019-04-03 }} | 11.09.18 — 18.09.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |17.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |9.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч --> |5.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |8.2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |9.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |8.1 | <!-- Свобода --> |3.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |10.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |9.4 | 75 |- | [https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-114873636 BDM] | 27.08.18 — 12.09.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |23.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |9.5 | <!-- Самопоміч --> |3 | bgcolor="#bfe4ff" colspan="2" <!-- Опоз Блок --> |24.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |9.7 | <!-- Свобода --> |4.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |8.3 | <!-- Слуга народу --> | | 53 |- | [http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=783&page=1 SOCIS, KIIS & Razumkov Centre] | 30.08.18 — 09.09.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |14.5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |7.5 | <!-- Самопоміч --> |3.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |7.3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |5.2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |5.2 | <!-- Свобода --> |2.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |8 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |10 | |- | [https://dif.org.ua/article/za-pivroku-do-viboriv-reytingi-kandidativ-i-partiy-motivatsii-viboru-ochikuvannya-gromadyan DI & Razumkov Centre] | 16.08.18 — 22.08.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |18.5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |7.7 | <!-- Самопоміч --> |4.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |7.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |8.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |6.4 | <!-- Свобода --> | | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |9.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |6.4 | |- | [https://www.slideshare.net/nickybond14/seetarget-poll-august-2018-111769329?ref=https://seetarget.com.ua/news/1.html Seetarget] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406210944/https://www.slideshare.net/nickybond14/seetarget-poll-august-2018-111769329?ref=https%3A%2F%2Fseetarget.com.ua%2Fnews%2F1.html |date=2019-04-06 }} | 26.07.18 — 17.08.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |18.6 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |10.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Самопоміч --> |5.9 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |11.2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |8.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |9.9 | <!-- Свобода --> |3.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |12.2 | <!-- Слуга народу --> | | |- | [https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-2 BDM] | 02.08.18 — 16.08.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |18.5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |8.9 | <!-- Самопоміч --> |4.3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |14.4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |5.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |10.4 | <!-- Свобода --> |4.7 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |8.3 | <!-- Слуга народу --> | | 56 |- | [https://eutoday.net/news/politics/2018/new-entry BURI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406210941/https://eutoday.net/news/politics/2018/new-entry |date=2019-04-06 }} | 25.07.18 — 31.07.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |18.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |10.5 | <!-- Самопоміч --> | | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |12.3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |11.1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |9.8 | <!-- Свобода --> | | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |15 | <!-- Слуга народу --> | | |- | [http://ratinggroup.ua/research/ukraine/monitoring_elektoralnyh_nastroeniy_ukraincev.html Rating] | 20.07.18 — 03.08.18 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- ВО Батьківщина --> |19,5 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- БПП --> |6,5 | <!-- Самопоміч --> |4,3 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Опоз Блок --> |11,4 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- За Життя--> |7,2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- РП Ляшко --> |7,0 | <!-- Свобода --> |4,1 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Гром поз --> |11,2 | bgcolor="#bfe4ff" <!-- Слуга народу --> |10,5 | 58 |- | [https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-106039394 BDM] | 27.06.18 — 10.07.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |18.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.2 | <!-- Самопоміч --> |4.3 | colspan="2" bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |22.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |12.1 | <!-- Свобода --> |4.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |11.9 | <!-- Слуга народу --> | | 61.8 |- | [http://www.iap.org.ua/?p=845 IAP, UCI, SM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403080108/http://www.iap.org.ua/?p=845 |date=2019-04-03 }}<br>''(only cities 100k+)'' | 07.07.18 — 11.07.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |19.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |9.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |12 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |12 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |7.6 | <!-- Свобода --> |4.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |12.7 | <!-- Слуга народу --> | | 71 |- |[https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-106039394 BDM] | 27.06.18 — 10.07.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |18.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.2 | <!-- Самопоміч --> |4.3 | colspan="2" bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |22.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |12.1 | <!-- Свобода --> |4.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |11.9 | <!-- Слуга народу --> | | 61.8 |- |[https://www.gfk.com/uk-ua/rishennja/press-release/zhoden-z-mozhlivikh-kandidativ-v-prezidenti-ne-nabiraje-bilshe-10-pidtrimki-rezultati-doslidzhennja/ GFK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925161913/https://www.gfk.com/uk-ua/rishennja/press-release/zhoden-z-mozhlivikh-kandidativ-v-prezidenti-ne-nabiraje-bilshe-10-pidtrimki-rezultati-doslidzhennja/ |date=2019-09-25 }} | 30.06.18 — 08.07.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |8 | <!-- Самопоміч --> |3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |8 | <!-- Свобода --> |3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |11 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> | 10 | 67.5 |- | rowspan="2" | [https://www.sofia-sociology.com.ua/suspilno-politichni-oriyentaciyi-na Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406210941/https://www.sofia-sociology.com.ua/suspilno-politichni-oriyentaciyi-na |date=2019-04-06 }} | rowspan="2" | 18.06.18 — 29.06.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |16,8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |10,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5,5 | colspan="2" bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |18,2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |9,1 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4,3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10,5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |7,0 | 56 |- | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |16,1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |11,0 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5,4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |13,8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |7,0 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8,2 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4,5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10,4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> | 8,6 | 55 |- |[http://www.uisr.org.ua/index1/ Socis, «SM»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424014429/http://www.uisr.org.ua/index1/ |date=2019-04-24 }} | 16.06.18 — 24.06.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |18.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |6.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |6.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |5.9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |10.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Свобода --> |5.1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10.4 | <!-- Слуга народу --> | | 52 |- |[http://ratinggroup.ua/research/ukraine/v_ozhidanii_prezidentskih_vyborov_nastroeniya_ukraincev.html Rating] | 16.06.18 — 24.06.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |17 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5.1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |10.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |9.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |8.2 | <!-- Свобода --> |3.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |10.4 | 73.2 |- | rowspan="2" |[http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=767&page=1&t=1 KIIS] | rowspan="2" | 07.06.18 — 21.06.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |19.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.3 | <!-- Самопоміч --> |3.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |10.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |10.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |9.7 | <!-- Свобода --> |3.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |14.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |5.2 | 67.2 |- | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |21.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.9 | <!-- Самопоміч --> |4.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |10.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |11.1 | <!-- Свобода --> |4,6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |15.9 | <!-- Слуга народу --> | | 67.2 |- |[https://dif.org.ua/article/viborchi-reytingi-traven-2018408346 DI & Razumkov Centre] | 19.05.18 — 25.05.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |17,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |11,1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |7,2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |12,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |11,6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |11,2 | <!-- Свобода --> |4,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |15,2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |7,1 | 49 |- |[https://newsone.ua/news/politics/zapadnye-sotsiolohi-vyjasnili-za-koho-ukraintsy-hotovy-otdat-svoi-holosa-na-prezidentskikh-vyborakh.html BURI] | 14.05.18 — 25.05.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |21,1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |12,5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |6,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |9,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- За Життя--> |11,8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- РП Ляшко --> |11,3 | <!-- Свобода --> |3,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10,5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |6,6 | 60 |- | [https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawnblue-dawn-monitoring-2018-2 BDM] | 12.05.18 — 24.05.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |17.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |10.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |11,5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- svoboda --> |5.1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |8.6 | <!-- Слуга народу --> | | 55.1 |- | [https://www.ukrinform.ua/rubric-other_news/2475933-cogo-ocikuut-i-na-kogo-orientuutsa-ukrainski-gromadani-v-ukrinformi-prezentovani-rezultati-sociologicnogo-opituvanna-centru-socis.html SOCIS] | 11.05.18 — 22.05.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |14.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |13.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |6.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |8.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |6.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |7.6 | <!-- svoboda --> |4.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |10.9 | 76.8 |- | [https://web.archive.org/web/20230627133101/https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-96163360 IAP] | 19.04.18 — 04.05.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |24,6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |14,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |8,1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11,8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |12,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |11,8 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4,1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |12,3 | <!-- Слуга народу --> | | 54 |- | [https://web.archive.org/web/20230627133101/https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-96163360 BDM] | 19.04.18 — 04.05.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |18,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |8,3 | <!-- Самопоміч --> |4,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |10,4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |11,3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |10,2 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4,8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |9,1 | <!-- Слуга народу --> | | 46 |- | [https://www.sofia-sociology.com.ua/pochatok-prezidentskih-peregoniv-ht Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402221432/https://www.sofia-sociology.com.ua/pochatok-prezidentskih-peregoniv-ht |date=2019-04-02 }} | 19.04.18 — 30.04.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |16,5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |12,7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |7,0 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |14,1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |7,6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8,7 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |11,9 | <!-- Слуга народу --> | - | 61 |- | [http://socis.kiev.ua/ua/2018_04/ Socis] | 19.04.18 — 25.04.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |17.1 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |12.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |8.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8 | bgcolor="<!-- svoboda -->" | 2.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |12.9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |12.5 | 62.8 |- | [http://ratinggroup.ua/research/ukraine/obschestvenno-politicheskie_nastroeniya_ukraincev_novye_vyzovy.html Rating] | 10.04.18 — 22.04.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |15.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |5.2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |9.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |8.2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |3.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |9.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |9 | 62.8 |- | [http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=764&page=1 KIIS] | 05.04.18 — 19.04.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |14.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |9.9 | <!-- Самопоміч --> |3.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |9.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |9.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |11.4 | <!-- svoboda --> |2.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |11.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |8.4 | |- | [https://web.archive.org/web/20250806000055/https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018-94500837 BDM] | 01.04.18 — 14.04.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |25 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |7.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |10.2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |12.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |10.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- svoboda --> | 6.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |7.2 | | 52.9 |- | [https://fraza.ua/news/268626-sotsopros-verojatno-partija-zelenskogo-projdet-v-parlament-a-vakarchuka-net BURI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406210944/https://fraza.ua/news/268626-sotsopros-verojatno-partija-zelenskogo-projdet-v-parlament-a-vakarchuka-net |date=2019-04-06 }} | 19.03.18 — 30.03.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |14.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |13.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |6.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |8.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |9.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8.2 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4,9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |9.2 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |6.8 | 74 |- | [http://ratinggroup.ua/research/ukraine/0063e745819871f4c681514866a6c0cf.html Rating] | 15.03.18 — 31.03.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |10 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |11 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |10 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Слуга народу --> |6 | 51 |- | [http://www.iap.org.ua/?p=822 IAP, UCI, SM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190113222954/http://www.iap.org.ua/?p=822 |date=2019-01-13 }} | 06.03.18 — 18.03.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |23 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |15 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |12 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |12 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |11 | bgcolor="<!-- svoboda -->" | 4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |12 | | 48.2 |- | [https://web.archive.org/web/20231006195623/https://www.slideshare.net/UkrN/blue-dawn-monitoring-2018 BDM] | 02.03.18 — 13.03.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |22 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |11 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |13 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |13 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- svoboda --> |8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |6 | | 54 |- | [http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=753&page=1 KIIS] | 05.02.18 — 21.02.18 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |22.5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |6.6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |12.4 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |10.3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |13.7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- svoboda --> |5.8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |9.4 | | 65.7 |- | [https://www.pravda.com.ua/news/2018/01/23/7169284/ Razumkov Centre] | 15.12.17 — 14.12.17 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |11 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |7 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |9 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |6 | bgcolor="<!-- svoboda -->" |3 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |7 | bgcolor="<!-- Слуга народу -->" |4 | 65 |- | [http://www.iri.org/sites/default/files/2018-1-30_ukraine_poll_presentation.pdf GFK Ukraine] | 15.11.17 — 14.12.17 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- ВО Батьківщина --> |19 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- БПП --> |12 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Самопоміч --> |6 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Опоз Блок --> |14 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Рабинович --> |13 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Ляшко --> |8 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- svoboda --> |5 | bgcolor="#BFE4FF" <!-- Гром поз --> |10 | | 43 |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Шулай ук карагыз == * [[Украина президентын сайлаулар (2019)]] * [[Украинада парламент сайлаулары (2014)]] * [[Украинада парламент сайлаулары (2012)]] {{Украинада сайлаулар}} 1torkkhbz6ypggwi4bm1hdc5marr067 0 220260 6099829 4401524 2026-11-08T11:48:15Z ~2026-58461-25 63270 /* Хезмәтләре */ 6099829 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Сәлимә Әминова | чын исем = | рәсем =С.С.Әминова.jpg | киңлеге = 200px | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = Сәлимә Салават кызы Әминова | туу датасы = 19.09.1969 | туу җире = [[СССР|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Уфа|Уфада}} | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = балетмейстер | гражданлыгы = {{байраклаштыру|Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 1992 – {{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Камал театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] | сайт = | imdb_id = }} ''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Әминова}}<div class="dablink noprint" style="font-style:italic;">''{{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Әминова}}</div><span></span> '''Сәлимә Салават кызы Әминова''' (''[[1969 ел]]ның [[19 сентябрь|19 сентябре]], [[Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Уфа]]'') — [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] балетмейстеры (''[[1992 ел]]дан''), режиссер. Хореография училищесында укыта ([[2018 ел|2018]] [[ел]]дан). [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (''[[2007 ел|2007]]''). == Тәрҗемәи хәле == 1969 елның 19 сентябрендә [[Уфа]]да туа. 1993 елда [[Казан сәнгать һәм мәдәният институты|Казан сәнгать институтының]] хореография факультетын тәмамлаган. 1992 елдан [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Татар Академия театрында]] балетмейстер булып эшли. == Хезмәтләре == Түбәндәге спектакльләргә бию күренешләре куйды: ''«Зәңгәр шәл» ([[Кәрим Тинчурин|К. Тинчурин]]); «Шәҗәрә», «Гөргөри кияүләре», «Хушыгыз!» ([[Туфан Миңнуллин|Т. Миңнуллин]]); «Баскетболист», «Казан егетләре» ([[Аяз Гыйләҗев|А. Гыйләҗев]]); «Кыю кызлар» ([[Таҗи Гыйззәт|Т. Гыйззәт]]); «[[Җан Баевич]]» ([[Гаяз Исхакый|Г. Исхакый]]); «Ханума» (А. Цагарели), «[[Мәңгелек буран]]» ([[Чыңгыз Айтматов]] буенча [[Илгиз Зәйниев]] куйган, 2018)<ref>[https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/repertoire/mac-storm-and-the-day-lasts-more-than/?lang=tat Мәңгелек буран.] [[Камал театры]] сайты</ref>'' һ. б. Шулай ук, аерым концерт номерлары да куя. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2007 ел|2007]] — [[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] == Гаилә хәле == Ире [[Илдус Габдрахманов]], [[Камал театры]] актеры, [[ТР халык артисты]] (''[[2014 ел|2014]]''). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://kamalteatr.ru/search/index.php?q=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99+%D3%98%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&how=d Сәлимә Әминова]. [[Камал театры]] сайты * [https://www.youtube.com/watch?v=bNUGxi5Xd9s Салима Салаватовна Аминова] (видео, 2:15) == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{DEFAULTSORT:Сәлимова, Әминә}} [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Шәхесләр:Камал театры]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Балетмейстерлар]] ktykfmpuj3biw1v9oghn7hont0yy7hj 0 220490 6099590 3184876 2026-11-08T01:24:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099590 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tukaram print.jpg|thumb|left|Тукарам [[Вайкунтха]]га менә.]] '''Тукара́м''' (1608—1650) — XVII гасыр [[Һинд дине]] шагыйре - [[сант]], [[Маратхи]] телендә язган. Тукарам тормышының күпчелек өлешен [[Махараштра]]да, [[Пуна]] янында урнашкан шәһәрдә [[Деху]]да яшәгән. Аның әти-әнисенең исемнәре Болхоба һәм Канакай Морай булган. Әмма Тукарамны фамилиясе буенча атамыйлар диярлек һәм Һиндстанда ул күбрәк "Сант Тукарам" буларак мәгълүм. Тукарамның туу елы турында бер фикер юк. Галимнәр шундый фараз бирәләр: 1577, 1598, 1608 и 1609. Шул ук вакытта аның үлем елы турында шикләр юк.<ref name="richardeaton">A Social History of the Deccan, 1300—1761: Eight Indian Lives By Richard M. Eaton ISBN 0-521-71627-6, 9780521716277</ref> Тукарамның беренче хатынының исеме Ракхумбай булганы һәм ул бик яшь булып үлгәне мәгълүм. Тукарам икенче мәртәбә Джиджабай дигән кызга өйләнгән (шулай ук Авали исеме белән мәгълүм), ул аңа өч угыл: Шанта, Витхоба һәм Нараянаны тудырган.<br/> Тукарам [[Кришна]]ның бер формасы [[Витхоба]]ның тугърысы булганы мәгълүм, бу Ходайга табыну Махараштрада киң таралган. Тукарам [[Намдев]] нигез салган [[Маратхи]] шигъри традициясенең дәвамчысы булган. [[Варкари]] традициясендә Тукарам һәм Намдев башка Һинд дине изге шагыйрьләре [[Джнянешвар]], [[Джанабай]] һәм [[Экнатх]] белән беррәттән ихтирам итәләр. Бу изгеләрнең тормышлары турында төп мәгълүмат чыганагы булып Махипати хезмәтләре тора - «Бхакти-виджая» и «Бхакти-лиламрита».<br/> Публик дискуссияләр барышында, Тукарам, традиция буенча чыгышларын шигърият декламациясе белән алмаш укыган. Тукарам иҗадында күп темаларга кагылган. Ул диннең чын чагылышы булып туганнарына мәхәббәт булганын ассызыклаган. Тукарамга Маратхи теленең борынгы формасында 4500 шигырьнең (шулай аталган "[[абханг]]"ның) җыентыгының авторлыгы языла. Ул шулай ук "Мантра-гита"ның авторы булып тора - бу [[Бхакти]] традициясендә [[Санскрит]] теленнән Маратхи теленә "[[Бхагавад-гита]]"ның тәрҗемәсе. Тукарамның композицияләре [[Сикхчылык]] изге китабы - «[[Гуру Грантх Сахиб]]»ка кертелгән.<br/> 1936 елда Тукарам тормышы турында «Sant Tukaram» дигән фильм төшерелгән булган. Фильм Һиндстанда бик уңышлы булган һәм 5-енче [[Венеция кинофестивале]]ндә бүләк алган.<ref>[http://www.televisionpoint.com/news2007/newsfullstory.php?id=1198663828 'Sant Tukaram' film still a topic of interest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223071500/http://www.televisionpoint.com/news2007/newsfullstory.php?id=1198663828 |date=2012-02-23 }} Anurag Basu — Televisionpoint.com, Dec 26, 2007.</ref><ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=79904 Lost & found: A piece of classic cinema history] [[Indian Express]], March 26, 2004.</ref><ref>{{cite book |title=Indian popular cinema: a narrative of cultural change|last=Gokulsing |first=K.|authorlink= |coauthors=Wimal Dissanayake |year=2004|publisher=Trentham Books|isbn=1858563291|page=24 |url=https://books.google.co.in/books?id=_plssuFIar8C&pg=PA24&dq=Ayodhyecha+Raja+1932&cd=10#v=onepage&q=Ayodhyecha%20Raja%201932&f=false |ref= }}</ref> == Шулай ук карарга мөмкин == * [[Һинд динендә реформаторлык хәрәкәтләре]] * [[Сант мат]] == Искәрмәләр == {{примечания}} == Әдәбият == * Ayyappapanicker, K. Medieval Indian Literature: An Anthology. — Sahitya Akademi, 1997. — ISBN 8-126-00365-0. * Starr, Chester G. A history of the ancient world. — Oxford [Oxfordshire] : Oxford University Press, 1991. — ISBN 0-19-506629-4. * Ranade, Ramchandra D. Tukaram. — New York : State University of New York Press, 1994. — ISBN 0-7914-2092-2. == Сылтамалар == * [http://tukaram.com/ Тукарамга багышланган сайт]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20241130220153/https://www.vasudeva.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=253 Изге Тукарам (Sant Tukaram) (1936). Изге Тукарам турында нәфис фильм] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һиндстан әдәбияты]] [[Төркем:Һинд дине шәхесләре]] kkxqel5d2v9hgq9342wlelb7x80qang 0 220815 6099787 4419328 2026-11-08T10:25:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099787 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Хуҗа Хәсән мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = авыл |Урнашу урыны = ТР, Кайбыч районы, Хуҗа Хәсән авылы |Координатлары = |Дин = ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = |Сайт = |Commons = }} '''Хуҗа Хәсән мәчете''' - [[Татарстан]]ның [[Кайбыч районы]] [[Хуҗа Хәсән]] авылында [[XVIII гасыр]]ның икенче яртысына чаклы эшләп килгән мәчет.<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/375640 Кайбицы: путешествие в подсознание республики.]</ref> == Тарихы == Авыл мәчетен [[XVIII гасыр]]ның икенче яртысында авыл халкы чукындырылган чорда сүтеп, Яшел Үзән районы [[Айдар (Яшел Үзән районы)|Айдар]] авылына алып китәләр.<ref>{{Cite web |url=http://madanizhomga.ru/news/shheslrebez/tarikhchy-vyacheslav-danilov-kershen-dign-millt-yuk-ul-tatar-dip-yazylyrga-kirk |title=Тарихчы Вячеслав Данилов: «Керәшен дигән милләт юк ул! Татар дип язылырга кирәк!» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201010194130/http://madanizhomga.ru/news/shheslrebez/tarikhchy-vyacheslav-danilov-kershen-dign-millt-yuk-ul-tatar-dip-yazylyrga-kirk |archivedate=2020-10-10 |accessdate=2020-10-05}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://dumrt.ru/ Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте.] {{Портал|Кайбыч районы}} {{Кайбыч районы мәдәни тормыш инфраструктурасы}} [[Төркем:Кайбыч районы мәчетләре]] ghkdze4avi80pe163qdaytz81c8vgw0 0 220907 6099759 4403353 2026-11-08T09:11:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099759 wikitext text/x-wiki '''Хануман Ватика''', [[Роуркела]]да урнашкан, [[Хануман]]ның бакчасы. Гыйбадәтханәдә Азиядә Хануман Ходаеның иң биек потларның берсе урнашкан. [[Image:Hanuman Vatika Rourkela.JPG|thumb|300px|right|Хануман Ватика Гыйбадәтханәсендә Хануман Сыны.]] ==Җәлеп итүләр== Бакча Ориссаның министры [[Биджу Патнаик]] тарафыннан яңартылган һәм инаугурацияләнгән булган. Потның биеклеге 75 фут. Һәр елны 23 февралендә ул нигезләү көнен бәйрәм итә. Биредә башка гыйбадәтханәләр булып 12 [[Джйотирлинга]], Батта Мангала Дэви, Сарала Дэви Гыйбадәтханәсе, [[Дҗаганнатх]] Гыйбадәтханәсе, [[Лакшми]] һәм [[Сантоши]] Мата Гыйбадәтханәсе тора. Бер Кальян Мандап җәмәгать җыелулары һәм функцияләр өчен төзелгән. Хануман поты [[Хәйдәрабад]]тан Шри Лакшман Свами тарафыннан төзелгән булган. Күптән түгел куелган Саи Баба гыйбадәтханәсе тугърыларны җәлеп итә, ул Ширди Саи Бабада урнашкан потка бик охшаган. == Урнашуы == Ул Роуркела Баш Шифаханәсе янында урнашкан.<br/> Роуркела боҗра юлы янында.<br/> Роуркела, граждан шәһәрчеге, 4. Civil township, Rourkela 4.<br/> Ул Роуркела тимер юлы станциясеннән бары тик 5-6 км ераклыкта урнашкан. Көньяк көнбатыш юнәлештә. ==Искәрмәләр== *[http://www.rourkelacity.com/famous-temple/hanuman-vatika-rourkela/ hanuman vatika is the pride of Orissa] *[https://web.archive.org/web/20111006183340/http://www.dazzlingindia.com/travel/Hanuman-Vatika-of-Rourkela.html tallest statue of Orissa] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Әлифба буенча гыйбадәтханәләр]] [[Төркем:Хануманга табыну]] [[Төркем:Һинд дине гыйбадәтханәләре]] ccky1huecg070oz88gzvwqxdahcrdxs 0 221329 6099814 4109767 2026-11-08T11:01:53Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099814 wikitext text/x-wiki {{ Бүләк карточкасы | исем = Хәниф Хәйруллин исемендәге премия | рәсем = | рәсем лента = | рәсем2д = | рәсем лента2д = | рәсем3д = | рәсем лента3д = | рәсем зурлыгы = | лента зурлыгы = | OriginalName = | девиз = | ил = {{байрак|Татарстан}} [[Татарстан]] | төр = премия | КомуВручается = | КемВручается = | ОснованияНаграждения = | Параметры = | ДатаУчреждения = | ПервоеНаграждение = | ПоследнееНаграждение = | Количество = | СтаршаяНаграда = | МладшаяНаграда = | Соответствует = | Сайт = }} '''Хәниф Хәйруллин исемендәге премия''' ({{lang-ru|Премия имени Ханифа Хайруллина}}) — [[2019 ел]]да [[Сарман районы]]нда «[[Татмедиа]]» АҖ [[Сарман (газета)|«Сарман»]] мәгълүмат-мөхәррият үзәге тарафыннан булдырылган журналистика һәм публицистика өлкәсендәге премия. 2023 елдан район күләмендә тапшырыла<ref name=":0">[https://sarmanovo.tatarstan.ru/index.htm/news/2232040.htm Хәниф Хәйруллин исемендәге премияне тапшыру тантанасы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251211062453/https://sarmanovo.tatarstan.ru/index.htm/news/2232040.htm |date=2025-12-11 }} Сарман муниципаль районы рәсми сайты, 12.09.2023</ref>. [[Файл:Хәниф Хәйруллин.JPG|150px|thumb|right|[[Хәниф Хәйруллин]]]] [[Файл:Х.Г.Хәйруллин_премиясе.jpg|150px|thumb|right|Премиянең дипломы]] == Максаты == {{төп мәкалә|Хәниф Хәйруллин}} [[ССРБ язучылар берлеге]] әгъзасы (''[[1974 ел]]дан''), журналист, [[ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (''[[1981 ел|1981]]''), [[Сарман районы]]нда чыгучы «Ленинчы» (''хәзерге'' [[Сарман (газета)|«Сарман»]]) гәҗитенең һ. б. район гәҗитләренең [[1956 ел|1956]]—[[1993 ел]]лардагы җаваплы сәркатибе [[Хәниф Хәйруллин|Хәниф Гыйздулла улы Хәйруллин]] (''[[1931 ел|1931]]—[[1998 ел|1998]]'') исемен мәңгеләштерү максатыннан булдырылган. * Журналистика һәм публицистика өлкәсендә яңа талантларны барлауга ярдәм итү. == Нигезләмә == * Премияләр [[Сарман (газета)|«Сарман»]] мәгълүмат-мөхәррият үзәге белән тыгыз элемтәдә булып, [[Сарман (газета)|«Сарман»]] һәм «Новый Сарман» газеталары битләрендә даими бастырылып килә торган һәм иң кызыклы дип табылган язмалар авторларына тапшырыла. * Җиңүчеләр өч яшь категориясендә — өлкән, урта буын һәм яшьләр арасында сайлап алына. * Бүләкләр Татарстан матбугаты көнендә тапшырыла. == Статус == * Диплом белән раслана. * Акчалата бүләк бирелә. Хәниф Хәйруллин исемендәге премия милли мәдәният, әдәбият һәм сәнгать (''рәсем сәнгате, музыка, театр, декоратив-гамәли'') үсешенә зур өлеш керткән, югары дәрәҗәдәге һөнәри осталык белән аерылып торган, автор стиленең үзенчәлегенә, яңалыкка һәм оригинальлеккә ия булган гражданнарның күренекле казанышларын тану максатында бирелә. Кандидатларны тәкъдим итү 1 августтан башлана һәм 1 сентябрьгә кадәр дәвам итә. Конкурска нәтиҗә 12 сентябрьдә үткәрелә<ref name=":0" />. Иганәче булып, [[Хәниф Хәйруллин]]ның улы Ленар Хәйруллин катнаша. == Премия лауреатлары == === 2019 ел нәтиҗәләре буенча === * Клара Вәлишина, хәбәрче (''[[Сарман]]'') * Ландыш Шәйдуллина, укытучы, хәбәрче (''[[Җәлил]]'') * Илназ Дәүләтбаев, мәгариф бүлеге белгече (''[[Сарман]]'') === 2020 ел нәтиҗәләре буенча === * * * === 2021 ел нәтиҗәләре буенча === * [[Вәсимә Хәйруллина]], шагыйрә (''[[Чураш]]'') * Алсу Ситдикова, «Юл хәрәкәте иминлеге» {{comment|ДУ|дәүләт учреждениесе}} район филиалы начальнигы (''[[Сарман]]'') * [[Азалак]] мәктәбе коллективы <ref>''Зөлфия Шәрипова''. [http://sarman-rt.ru/news/rubriki-dlya-gazetyi-na-tatarskom/khnif-khyrullin-premiyase-laureatlary-blklnde Хәниф Хәйруллин премиясе лауреатлары бүләкләнде.] [[Сарман (газета)|«Сарман»]], 10.09.2021</ref> === 2023 ел нәтиҗәләре буенча === ;әдәбият өлкәсендә премия * [[Равил Гыймадиев|Равил Мөбәрәк улы Гыймадиевка]] (1938 елгы), СССР Журналистлар берлеге әгъзасы (1970), Хәниф Хәйруллинның укучысы, Х. Хәйруллинның әдәбият әсәрләрен бастыруга зур өлеш керткән. ;туган якны саклау һәм өйрәнү өлкәсендә премия * «Яхшы Каран ― таллы бишегем...» тарихи-публицистик басмасының редакция коллегиясенә (Назыйфа Әлмөхәммәтова, Зөлайха Ямаева, Фәүзия Гыйздетдинова, Ильмира Шәйдуллина, Розалия Гыйниятуллина, Альбина Фәтхетдинова). ;гамәли сәнгать өлкәсендәге хезмәтләре өчен премия * Әлфия Сәлимхан кызы Сәхабетдиновага, Илһам Шакиров исемендәге [[Сарман балалар сәнгать мәктәбе]] укытучысы<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://sarman-rt.ru/news/khbrlr/9 Хәниф Хәйруллин исемендәге беренче премияләр тапшырылды]. [[Сарман (гәҗит)|«Сарман»]], 21.05.2019 == Моны да карагыз == {{Татарстан премияләре лауреатлары}} [[Төркем:Әдәби премияләр]] [[Төркем:Татарстан әдәбияты]] [[Төркем:Сарман районы]] 7di2wwsyib83mbqirr55qf2tr46re5m 0 221496 6099679 4453017 2026-11-08T05:23:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099679 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Фатих Кәрими музее |файл = Ф.Г.Кәрими_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 1998 |урын = 423423 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Әлмәт районы]],<br/>[[Миңнебай (Татарстан)|Миңнебай]], Ш. Бикчурин ур., 50 |директор = Винера Зәйдуллина<br/> Тәгъзия Әпсәләмова (мөдир) |сылтама = [http://www.museum.ru/m2770 музей сайты] |викиҗыентык = }} <small>''[[Фатих Кәрим музее (Ает)|Фатих Кәрим музее]] белән бутамагыз''</small> {{Портал|Мәдәният}} '''Фатих Кәрими музее''', ''рәсми атамасы'' «[[Әлмәт туган якны өйрәнү музее]] филиалы — Фатих Кәрими исемендәге мемориаль музей» — [[Татарстан]]ның [[Әлмәт районы]] [[Миңнебай (Татарстан)|Миңнебай]] авылында урнашкан муниципаль мәдәният учреждениесе (''әдәби-мемориаль музей''). Музей галим, язучы, нәшир, журналист, мөгаллим-мәгърифәтче, тәрҗемәче, җәмәгать эшлеклесе [[Фатих Кәрими]]нең (''Фатих Гыйльман улы Кәрими, [[1870 ел|1870]]—[[1937 ел|1937]]'') [[Миңнебай (Татарстан)|туган авылында]] ачылган һәм аның тормышы белән таныштыра. Музей [[Әлмәт районы]]нда һәм төбәкнең көньяк-көнчыгышында [[татар халкы]]ның мирасын өйрәнү һәм пропагандалау үзәге булып тора<ref>{{Citation |title=Әлмәт туган якны өйрәнү музее |url=http://museum.tatar.ru/tt/museum/almetevskiy_kraevedcheskiy_muzey_/filials/#tab |access-date=2019-05-28 |archive-date=2019-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511085754/http://museum.tatar.ru/tt/museum/almetevskiy_kraevedcheskiy_muzey_/filials#tab |dead-url=yes }}</ref>. [[Файл:Fatih_Karimi.jpg|200px|thumb|right|[[Фатих Кәрими]]]] == Тарих == [[Татарстан Республикасы|ТР]] Әлмәт муниципаль районы [[Миңнебай (Татарстан)|Миңнебай]] авылында Ф. Кәрими исемендәге мемориаль музей рәсми рәвештә [[1998 ел]]ның [[17 сентябрь|17 сентябрендә]] ачыла. Мемориаль музейны оештыручы — [[укытучы]] [[Мөдәррис Ибраһимов|Мөдәррис Әхмәтзәки улы Ибраһимов]] (''[[1925 ел|1925]]''), [[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]], [[Рафаил Төхфәтуллин премиясе|Р. Төхфәтуллин исемендәге премия]] лауреаты (''[[1996 ел|1996]]''). == Экспозиция == Музейның экспозициясе [[Фатих Кәрими]]нең һәм аның даирәсенең тормышы һәм эшчәнлегенең төрле чорларын күрсәтә. * Ф. Кәриминең әтисе [[Гыйльман Кәримов|Гыйльман ахунга]] аерым стенд багышланган, аның документлары һәм фотосурәтләре куелган. * [[Ризаэтдин Фәхретдин]] турында материаллар тупланган. * Төрки-татар, мөселман халыклары арасында киң таралыш алган, мөхәррире Ф. Кәрими булган [[Вакыт (газета)|«Вакыт»]] гәҗитенең [[1909 ел]]гы төпләмәсе күрсәтелә. * Ф. Кәриминең шәхси әйберләре, китаплары һәм аның туганнарының (аерым алганда, әнисе Мәгъсүмә абыстайның) шәхси әйберләре күргәзмәгә куелган. * Туган төбәк тарихын өйрәнү максатында, музейда [[XIX гасыр]] азагы — [[ХХ гасыр]] башы керәстиян йортының бер почмагы макеты урнаштырылган. Этнография әйберләре, авыл тарихы һәм авылдашлар турында белешмәләр һәм документлар урын алган. Музейда 2 меңнән артык саклау берәмлеге экспонат тупланган. Музейның күргәзмә залы мәйданы 77 кв. м., фонд саклау урынының мәйданы 40 кв. м.<ref>[http://www.exmu.ru/museum_list/1854/muzey_fatikha_karimi/ Музей Фатиха Карими] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528194326/http://www.exmu.ru/museum_list/1854/muzey_fatikha_karimi/ |date=2019-05-28 }}{{ref-ru}}</ref>. == Төп экскурсияләр == * Фатих Кәриминең тормышы һәм иҗаты ** Ф. Кәриминең балачагы ** Ф. Кәриминең Аурупага сәяхәте ** Ф. Кәриминең Советлар чорындагы тормышы * [[Гыйльман Кәримов|Гыйльман ахун]] – күренекле дин эшлеклесе һәм мәгърифәтче * Ф. Кәрими - җәмгыятьтә хатын-кызларның тигез хокукларын яклаучы * Ф. Кәриминең көрәштәшләре * [[Шамил Бикчурин]]ның тормышы һәм иҗаты == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20190528195831/http://ftp.museum.ru/M2770 Мемориальный музей имени Фатиха Карими]. Музеи России{{ref-ru}} * [https://vk.com/club157432973 Музейның Вконтакте сәхифәсе]{{ref-ru}} * [http://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D1%84%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B8 Музей турында «Күчмәннәр командасы» порталында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528194336/http://komanda-k.ru/%25D0%25A2%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD/%25D1%2581%25D0%25B5%25D0%25BB%25D0%25BE-%25D0%25BC%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25B1%25D0%25B0%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25BE-%25D0%25BC%25D1%2583%25D0%25B7%25D0%25B5%25D0%25B9-%25D1%2584%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B8%25D1%2585%25D0%25B0-%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25BC%25D0%25B8 |date=2019-05-28 }}{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Әдәби музейлар]] [[Төркем:Әлмәт районы музейлары]] [[Төркем:Фатих Кәрими]] jzv70e9v3kxp3qxos44uubtl9r46ym9 0 224393 6099421 3627162 2026-11-07T13:08:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099421 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Сибгат Хәким музее |файл = Күлле_Киме_мәктәбе.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 2010 |урын = 422742 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Әтнә районы]], [[Күлле Киме]], Тельман ур., 17. |директор = Илмира Мәхмүт кызы Гыйләҗева<br/>Луиза Әһли кызы Шәмсиева<br/> (''филиал мөдире'') |сылтама = |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} {{External media |рәсем1=[http://tatfrontu.ru/content/atninskiy-municipalnyy-rayon-respubliki-tatarstan Музейдан фотосурәтләр].}} '''Сибгат Хәким музее''' ({{lang-ru|Музей Сибгата Хакима}}) — [[Татарстан]]ның [[Әтнә районы]] [[Күлле Киме]] авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). [[Әтнә туган якны өйрәнү музее]] филиалы. Күренекле татар шагыйре [[Сибгат Хәким]]нең (''Сибгат Таҗи улы Хәкимов, [[1911 ел|1911]]—[[1986 ел|1986]]'') тормыш юлын һәм иҗатын өйрәнү юнәлешендә эш алып бара. == Тарих == [[Файл:Сибгат Хәким.jpg|160px|thumb|right|[[Сибгат Хәким]]]] [[Файл:С.Хәким_музее_(Күлле_Киме).jpg|160px|thumb|right|Музей күргәзмәсе]] Музей [[1981 ел]]да, язучының 70 еллык юбилее уңае белән, җәмәгать башлангычында оештырыла. [[Күлле Киме]] авылының иске мәктәбе бинасында [[1981 ел]]ның [[26 декабрь|26 декабрендә]] тантаналы төстә ачыла. [[1987 ел]]дан — мәктәп музее. [[1995 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан — [[Татарстан Республикасының милли музее]]ның, ТР Әтнә районы башкарма комитеты җитәкчесенең [[2009 ел]]ның [[2 октябрь|2 октябрендәге]] карары белән [[2010 ел]]ның [[1 апрель|1 апреленнән]] — [[Әтнә туган якны өйрәнү музее]] филиалы. [[1996 ел]]ның [[17 гыйнвар]]ында Сибгат Хәким исемендәге Күлле Киме урта мәктәбе бинасында яңа экспозиция ачыла (''авторлары — [[ТР милли музее]] хезмәткәрләре Ф. И. Зиязов һәм В. Н. Нуруллин'')<ref>{{Citation |title=Сибгат Хәким исемендәге Күлле Киме мәктәбенең «Татарстан Республикасында электрон мәгариф» порталындагы сәхифәсе |url=https://edu.tatar.ru/atnya/k-kimi/sch |access-date=2019-07-10 |archive-date=2019-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710204949/https://edu.tatar.ru/atnya/k-kimi/sch |dead-url=yes }}</ref>. == Экспонатлар == Музей фонды 3 325 экспонат тәшкил итә (төп фондта - 2465, ярдәмче фондта - 860). Монда С. Хәкимнең китаплары, газета-журналлар, документлар, язучының шәхси әйберләре, фотосурәтләр, шагыйрьгә бүләк ителгән әйберләр, хатлар һ. б. саклана. == Экскурсия == Музей буенча экскурсия шагыйрьнең [[татар теле|туган телендә]], әсәрләреннән шигъри өзекләр кулланып алып барыла. * С. Хәкимнең тормыш юлы һәм эшчәнлеге * Гаилә шәҗәрәсе, туган йортында үсүе һәм шагыйрь булып җитлегү чоры * Мәктәп еллары (1921-1930) * Казанда яшәү чоры (1930-1986) * [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашуы (1941-1946) == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20190626053941/http://tatfrontu.ru/content/atninskiy-municipalnyy-rayon-respubliki-tatarstan Атнинский муниципальный район Республики Татарстан]. tatfrontu.ru == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Әтнә районы музейлары]] [[Төркем:Әдәби музейлар]] [[Төркем:Сибгат Хәким]] c2t30pfke10hjje4r09e2lqf7z5jmy1 0 224564 6099747 4119703 2026-11-08T08:58:32Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099747 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Мидхәт Газыймов<br/> исемендәге<br/>Халык иҗаты һәм көнкүреше музее |файл = Зирекле_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 1992 |урын = 423185 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Яңа Чишмә районы]], [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекле]], Ленин ур.,66. |директор = Лидия Зөфәр кызы Лотфуллина |сылтама = [http://www.museum.ru/M2740 Музей сайты] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} {{External media |рәсем1=[http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/novosheshmimnskiy-rayon/mbuk-muzey-narodnogo-tvorchestva-i-byta-novosheshminskogo-municipalnogo-rayona-rt/ Музейдан фотосурәтләр.]}} '''Халык иҗаты һәм көнкүреше музее''', Мидхәт Газыймов исемендәге Халык иҗаты һәм көнкүреше музее ({{lang-ru|Музей народного творчества и быта имени Мидхата Газымова}}) — [[Татарстан]]ның [[Яңа Чишмә районы]] [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекле]] авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). [[Яңа Чишмә районы]] һәм [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекле]] авылы тарихы белән таныштыра. == Филиал == * [[Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Шахмай авылы тарихы музее]] == Тарих == Музейның нигезен [[1982 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябрендә]] ачылган «Чыгарылыш сыйныфлар музее» тәшкил итә. [[1992 ел]]ның [[29 декабрь|29 декабрендә]] [[ТР мәдәният министрлыгы]]ның 244нче боерыгы белән [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекледә]] халык иҗаты һәм көнкүреше музее оештырыла. [[2010 ел]]дан муниципаль бюджет мәдәният оешмасы. Музейны нигезләүче — [[Мидхәт Газыймов|Мидхәт Гариф улы Газыймов]] (1942―2022), [[ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2000)<ref>[http://ассоциация-музеев-татарстана.рф/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F/%D0%BE%D0%B1-%D0%B0%D0%BC%D1%82/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B0%D0%BC%D1%82/%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D1%85%D0%B0%D1%82-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2/ Мидхат Гарифович Газымов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815125155/http://xn-----6kcacaaan3aawkb5dyad2cfaosbdn6ec7w.xn--p1ai/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F/%D0%BE%D0%B1-%D0%B0%D0%BC%D1%82/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B0%D0%BC%D1%82/%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D1%85%D0%B0%D1%82-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2/ |date=2020-08-15 }}. Ассоциация-музеев-татарстана.рф{{ref-ru}}</ref><ref>[http://novosheshminsk.tatarstan.ru/kultura/muzei.ru Зирекле халык иҗаты һәм көнкүреше музее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718220033/http://novosheshminsk.tatarstan.ru/kultura/muzei.ru |date=2019-07-18 }}. [[Яңа Чишмә районы]] сайты</ref>. [[2012 ел]]да [[Яңа Чишмә]]дә [[Яңа Чишмә туган якны өйрәнү музее|филиалы]] ачыла (''[[2014 ел]]дан мөстәкыйль оешма''). Музей эшчәнлегенең төп юнәлешләренең берсе — мәдәни байлыкны, татар халкының кул эшләре төрләрен өйрәнү. [[2019 ел]]ның [[30 апрель|30 апрелендә]] музейда «Шешма һәм Кичү елгалары бассейнында кеше һәм табигать. [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекле]] һәм [[Әдәмсә]] татар авыллары: тарих һәм мәдәният проблемалары» темасына халыкара конференция уздырыла<ref>[http://tatar-congress.org/yanalyklar/zireklede-tugan-yakny-oyrenycheler-konferentsiyase/ Зирекледә туган якны өйрәнүчеләр конференциясе]. [[БТК]] сайты, 06.05.2019</ref>. == Экспонатлар == Музей фондында 2 258 саклау берәмлеге экспонат бар, шулар арасында чигүле сөлге, намазлык, челтәр кайма тупланмалары урын алган. [[Зирекле (Яңа Чишмә районы)|Зирекле]] авылының [[1770 ел|1770]]—[[1930 ел]]лардагы тарихы, [[Яңа Чишмә вулысы|Яңа Чишмә волосте]], [[Яңа Чишмә районы]] һәм аның тирә-ягындагы авыллар барлыкка килү тарихы турында материаллар тупланган. [[Яңа Чишмә районы|Яңа Чишмә]] һәм [[Ямаш районы|Ямаш]] районнары авылларыннан (''барлыгы 125 торак пункт, кайберсе юкка чыккан'') [[1941 ел|1941]]—[[1945 ел]]лардагы [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак булган һәм хәбәрсез югалганнар исемлеге куелган. Авыл мәктәбе һәм «Яңа тормыш» (''«Дружба», «Кичуй»'') [[күмәк хуҗалык|күмәк хуҗалыгы]] тарихлары белән танышырга мөмкин. == Экскурсияләр == * Зирекле мәктәбен тәмамлаучылар һәм аларның укытучылары * Зирекле авылы туку-чигү осталары эшләре * Авылның көнкүреш әйберләре * Зирекле хатын-кызларының бизәнү әйберләре һәм киемнәре * Зиреклеләр [[Бөек Ватан сугышы]] фронтларында һәм тылда * Музей китапханәсе * Авыл өе * Авыл тарихы һәм музей архивы * Без мәктәпкә барабыз * Якташ язучылар * Әби-бабайлар балачакта уйнаган уеннар == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # ''[[Мидхәт Газыймов|М. Г. Газыймов]]''. Зиреклем зирекләре. [[Казан]]: Школа, 2009. # Зирекледәге халык иҗаты һәм көнкүреше музее (''төзүчесе [[Мидхәт Газыймов|М. Г. Газыймов]]''). Казан: Школа, 2017. == Сылтамалар == * [http://www.museum.ru/M2740 Музей народного творчества и быта с. Зирекле]. Музеи России{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20190717205251/http://tatfrontu.ru/content/muzey-narodnogo-tvorchestva-i-byta-novosheshminskogo-municipalnogo-rayona-rt Музей народного творчества и быта Новошешминского района]. tatfrontu.ru{{ref-ru}} * [http://novosheshminsk.tatarstan.ru/rus/kultura/muzei.ru Музей народного творчества и быта Новошешминского муниципального района Республики Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718220026/http://novosheshminsk.tatarstan.ru/rus/kultura/muzei.ru |date=2019-07-18 }}. [[Яңа Чишмә районы]] сайты, 14.01.2019{{ref-ru}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Яңа Чишмә районы музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] {{Тышкы сылтамалар}} {{Татарстан музейлары}} 8o4s2v06uie7vusqegljqv5byuesbfz 0 224574 6099562 5752291 2026-11-07T22:31:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099562 wikitext text/x-wiki {{ҮК}} «'''ТикТок'''» ([[Инглиз теле|''ингл.'']] &nbsp;<span lang="en">TikTok</span>) — социаль челтәр, кыска [[музыка]]<nowiki/>ль [[Видеоблог|видео]] булдырырга бирүче, турыдан-туры эфирлар, белдерүләр белән алмашынырга мөмкинлек бирә. [[Кытай]]да '''Douyin''' буларак танылган<ref>{{Cite web |url=https://youclick.link/ |title=Төп үзенчәлекләре Tik Tok |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220322150641/https://youclick.link/ |archivedate=2022-03-22 |accessdate=2022-03-21}}</ref>. [[2016 ел]]<nowiki/>ның сентябрьндә башланып җибәрелгән, хәзерге вакытта Кытайда кыска видео өчен әйдәп баручы видеоплатформа. Һәм көннән-көн башка илләрдә популяр булып, иң тиз үсүче һәм киң таралган кушымта. Хәзерге вакытта кушымта 500 миллион кеше, 150 илдән җыйган. Нигездә,бу социаль аудиториядә яшүсмерләр катнаша. == Тарих == Douyin социаль челтәре 2016 нчы елның сентябрендә кытай компаниясе ByteDance белән эшли башлады. Соңрак бу кушымтаның күчерелмәсе халыкара базары өчен TikTok дип исемләнгән. Бу мөмкинлек компаниягә глобаль үсешләрне устерергә, ил законнарын бозмыйча эшләргә тәкъдим итте. 2017 нче елның 9 нчы ноябрьндә ByteDance musical.ly социаль челтәрен алды һәм 2018 нче елның 2 нче августында белән TikTok кушты. 2019 нчы елның 27 нче маенда, компания үз [[смартфон]]<nowiki/>ын чыгарырга планлаштыра. Анда ByteDanceның үз кушымталар булачак. == Шулай ук карагыз == == Чыганаклар == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{rq|stub|wikify|check|error}} {{Тәрҗемә|ru|ТикТок}} [[Төркем:Социаль челтәрләр]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] gr3v5kokmnbyb110rzrti4jy1gkvuba 0 224958 6099625 3593525 2026-11-08T02:59:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099625 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Тәтеш төбәге тарихы музее |файл = Тәтеш_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 1920 |урын = 422370 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Тәтеш]], Ленин ур., 25. |директор = Наталья Геннадий кызы Понедельникова |сылтама = [http://www.museum.ru/m1304 Музей сайты] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} {{External media |рәсем1=[http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/tetyushskiy-rayon/mbu-muzey-istorii-tetyushskogo-kraya/ Музейдан фотосурәтләр].}} '''Тәтеш төбәге тарихы музее''' ({{lang-ru|Музей истории Тетюшского края}}) — [[Татарстан]]ның [[Тәтеш]] шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). Тәтеш төбәге тарихы белән таныштыра. == Филиаллары == * [[Иван Яковлев мемориаль музее (Күшки-Яңа Тимбай)]] * [[Озын Алан утар-комплексы (Сүле)]] == Тарих == [[Тәтеш]] шәһәрендә [[музей]] оештыру эшен [[1910 ел]]да Тәтеш гимназиясе укытучылары башлап җибәрә. Музейның нигезе рәссам А. Ф. Мантель һ. б. [[Россия империясе|РИ]] рәссамнары картиналары һәм графика әсәрләре тупланмасыннан башлана. Беренче экспонатлар миллиләштерелгән (''тартып алынган'') хосусый {{comment|җыентыклар|коллекция}} һәм [[Казан]]нан һәйкәлләрне саклау фондыннан кайтарылган экспонатлар була. Тәтештә музейның барлыкка килүенә җирле энтузиаст-туган якны өйрәнүче [[Тәтеш педагогия техникумы|Тәтеш педтехникумы]] укытучылары: Н. К. Енгурин, И. В. Басманов, рәссам-коллекционер А. Ф. Мантель, танылган галим-тарихчы, археолог [[Николай Калинин|Н. Ф. Калинин]] , [[ТР милли музее|ТАССР Үзәк музее]] хезмәткәре П. Е. Корнилов, инкыйлабчы [[Вера Фигнер|В. Н. Фигнер]] зур өлеш керткән. [[1919 ел]]ның [[1 декабрь|1 декабрендә]] нигез салынган. [[1920 ел]]ның [[11 июль|11 июлендә]] рәсми рәвештә, [[Тәтеш кантоны]] белем бирү бүлеге буларак, «Туган як музее» булып ачыла. Музейга нигез салучы — Н. К. Енгурин (''[[1890 ел|1890]]—[[1972 ел|1972]]''), беренче директоры — китапханә мөдире С. К. Нюберг. [[1982 ел]]дан — [[ТР милли музее|ТАССР Берләштерелгән Дәүләт музее]] (''[[2001 ел]]дан [[ТР милли музее]]'') филиалы, [[2006 ел|2006]]—[[2010 ел]]ларда — [[ТР]] [[Тәтеш районы]] мәдәният бүлегенә караучы «Тәтеш туган як музее». [[2010 ел]]дан — «Тәтеш төбәге тарихы музее» муниципаль бюджеттагы мәдәният оешмасы<ref>[http://tetushi.tatarstan.ru/mbu-muzey-istorii-tetyushskogo-kraya.htm Тәтеш төбәге тарихы музее.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726222707/http://tetushi.tatarstan.ru/mbu-muzey-istorii-tetyushskogo-kraya.htm |date=2019-07-26 }} [[Тәтеш районы]] сайты</ref>. == Бина == [[1920 ел|1920]]—[[1925 ел]]ларда музей китапханә белән берлектә Халык йортында, [[1925 ел|1925]]—[[1930 ел]]ларда [[Тәтеш педагогия техникумы|педтехникум]] бинасында, [[1959 ел]]дан Чембарцевларның Чәй йортында эшләп килә. [[2001 ел]]ның [[декабрь|декабреннән]] музей [[Тәтеш]] һәм [[Буа]] шәһәрләренең {{comment|нәселдән килүче хөрмәтле ватандашы|потомственный почетный гражданин}}, 1нче [[гильдия]] сәүдәгәре Петр Василий улы Серебряковның [[1870 ел]]да салынган йортында урнашкан. Әлеге бина — [[XIX гасыр]]ның икенче яртысы архитектура һәйкәле. == Экспонатлар == Музейның гомуми мәйданы 274,7 кв. м., вакытлыча күргәзмәләр мәйданы 52,3 кв. м. Музей фондында 40 494 саклау берәмлеге (''[[2015 ел]]'') исәпләнә. Экспозициядә Тәтеш төбәге тарихы яктыртыла. Тәтеш тарихы [[XVIII гасыр|XVIII]] — [[XIX гасыр]]лар фотосурәтләрендә һәм документларында чагыла. Экспонатлар арасында [[200 ел|2003]]—[[2010 ел]]ларда тарих фәннәре кандидаты К. А. Руденко җитәкчелегендә «Тәтеш II» шәһәрчегендә (''Вшиха тавы'') алып барылган археологик казынулар вакытында табылган табылдыклар, кораллар җыелмасы (''[[XI гасыр]] көбәсе, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Степан Разин ихтилалы|Степан Разин|ru|Восстание Разина}} (1670-1671) һәм [[1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышы|Емельян Пугачев]] (1773-1775) җитәкчелегендәге керәстиян сугышларында катнашкан туплар, [[XIX гасыр]] башы Кавалергард полкы кирасасы, [[XIV гасыр]] рус укчылары айбалтасы, [[XVII гасыр]] протазаны'') урын алган. [[Татар]], [[рус]], [[чуаш]], [[мордва]] халкының көнкүреш кирәк-яраклары, хатын-кызларның милли киемнәре күрсәтелә. Тәтеш төбәгенең күренеке шәхесләре — профессор [[Гыйлем Камай|Г. Х. Камай]], ССРБ халык рәссамы [[Михаил Куприянов|М. В. Куприянов]] ( ''Кукрыниксларның берсе''), спортчылар: [[Олимпия уеннары]] чемпионнары {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Аркадий Воробьев (1924)|А. Н. Воробьёв |ru|Воробьёв, Аркадий Никитич}} (1924-2012), {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Светлана Демина|С. А. Дёмина|ru|Дёмина, Светлана Александровна}} , табиблар: фән докторы А. М. Боголюбов, Н. Я. Соколов, чуаш шигъриятенә нигез салучы [[Михаил Сеспель|Михаил Кузьмин-Сеспель]], чуаш мәгърифәтчесе [[Иван Яковлев|И. Я. Яковлев]], язучы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Тихон Педеркки|Тихон Педеркки|cv|Тихăн Петĕркки}}, инкыйлабчы [[Вера Фигнер|В. Н. Фигнер]], опера җырчысы [[Николай Фигнер|Н. Н. Фигнер]], шагыйрә, мөгаллимә [[Маһруй Мозаффария]], шагыйрь [[Владимир Панаев|В. И. Панаев]], рәссам В. М. Заверткин, И. В. Гугоров, И. С. Кузнецов һ. б. турында мәгълүмат тупланган. Экспозициядә сигез [[Советлар Берлеге Каһарманы]] — Тәтеш төбәгендә туучылар турында материал күрсәтелә. == Экскурсияләр == * Кече шәһәрләргә зур тарих эзләп. ''Автобус экскурсиясе. [[Тәтеш районы]] тарихы белән танышу''. * Борынгы Болгар җирендә бар Тәтеш шәһәре. ''Автобус экскурсиясе. Тәтеш шәһәренең барлыкка килүе һәм үсеш тарихы. «Гаҗәеп кырпы» ({{lang-ru|Чудо-Белуга}}) скульптур композициясе, Хәтер Монументы, стендка ату буенча булачак чемпионнар хәзерләү үзәге — [[Солтан Яруллин|С. С. Яруллин]] исемендәге балалар-яшүсмерләр стендлы ату мәктәбе белән танышу''. * Борынгы утар серләре. ''Автобус экскурсиясе. {{comment|Асылзат|Дворян}} [[Молоствовлар]] нәселе тарихы һәм [[Сүле]] ([[Долгая Поляна]]) авылында урнашкан Молоствовлар нәселе утары - [[Озын Алан утар-комплексы (Сүле)|Озын Алан утар-комплексы]] белән танышу''. * Кунакчыл татар авылы. ''Автобус экскурсиясе. «Садрия апада» шәхси музеенда булу. [[XIX гасыр]] ахыры — [[ХХ гасыр]] башы [[татар]] йорты мохиты''. * Чуаш мәгърифәтчесенең туган ягына. ''Автобус экскурсиясе. Чуаш мәгърифәтчесе [[Иван Яковлев|Иван Яков улы Яковлевның]] [[Күшки-Яңа Тимбай]] авылындагы [[Иван Яковлев мемориаль музее (Күшки-Яңа Тимбай)|мемориаль музеенда]], аның туган нигезендә төзелгән кәшәнәдә, Хулаш борынгы шәһәрчегендә, «Изге рухлар» курганында, изге чишмәдә булу''. * Сәүдәгәрләр Тәтеше. ''Тәтеш шәһәре урамнары буенча җәяүле экскурсия''. == Әдәбият == # Объекты культурного наследия Тетюшского района РТ (''төзүчеләр Панягина Н. Г., Гарустович Н. Г., Старшинина Т. В.''). [[Тәтеш]], 2006. == Сылтамалар == * [http://tetushi.tatarstan.ru/mbu-muzey-istorii-tetyushskogo-kraya.htm Музей истории Тетюшского края.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726222707/http://tetushi.tatarstan.ru/mbu-muzey-istorii-tetyushskogo-kraya.htm |date=2019-07-26 }} [[Тәтеш районы]] сайты * [http://www.museum.ru/m1304 Музей истории Тетюшского края.] Музеи России * [https://web.archive.org/web/20190723051837/http://tatfrontu.ru/content/muzey-istorii-tetyushskogo-kraya Музей истории Тетюшского края.] tatfrontu.ru == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Тәтеш районы музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] gwba2owao2nbudvcykvykg7zubre3rc 0 225105 6099557 3526545 2026-11-07T22:10:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099557 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Теләче туган якны өйрәнү музее |файл = Теләче_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 1996 |урын = 422080 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Теләче районы]], [[Теләче]], Ленин ур., 29. |директор = Әлфия Шәйхулла кызы Билалова |сылтама = [http://www.museum.ru/M3056 Музей сайты] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} {{External media |рәсем1=[http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/tyulyachinskiy-rayon/mbuk-tyulyachinskiy-kraevedcheskiy-muzey/ Музейдан фотосурәтләр].}} {{External media |рәсем1=[https://tatar-ile.livejournal.com/133849.html Музейдан фотосурәтләр].}} '''Теләче туган якны өйрәнү музее''' ({{lang-ru|Тюлячинский краеведческий музей}}) — [[Татарстан]]ның [[Теләче районы]] үзәге [[Теләче]] авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). Теләче төбәге тарихы белән таныштыра. == Тарих == [[1996 ел]]ның [[12 август]]ында нигез салына. [[1997 ел]]дан — [[ТР милли музее]] филиалы. [[2011 ел]]дан — муниципаль бюджет оешмасы. Музей бер катлы агач бинада урнашкан. == Экспонатлар == Мәйданы 149,7 кв. м. Музей фондында 3 840 саклау берәмлеге. Экспозициядә этнография әйберләре, авыл хуҗалыгы, һөнәрче-кәсепчеләрнең эш кораллары, йортта ясалган җиһазлар, кирәк-яраклар, савыт-саба, милли чигү үрнәкләре күрсәтелә. Музейда челтәр, җәймә, ашъяулык, кулъяулык тупланмасы саклана. Татар йорты интерьеры торгызылган. [[1950 ел|1950]]—[[1980 ел]]лар арасындагы [[Теләче]] авылы тарихы яктыртыла. «[[Бөек Ватан сугышы]]нда теләчеләр» бүлеге бар. [[Теләче районы]] [[Түбән Саурыш (Теләче районы)|Түбән Саурыш]] авылында туган [[Файл:OrderofGlory.png|30px]] [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры (''[[1944 ел|1944]], [[1944 ел|1944]], [[1946 ел|1946]]'')<ref>Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. [[Казан]]: Татар энциклопедиясе иституты, 1997, 167нче бит</ref> [[Габдулла Мотыйгуллин|Габдулла (''Абдулла'') Мотыйгулла улы Мотыйгуллинга]] махсус почмак багышланган. Тамырлары [[Теләче районы]]ннан булган [[ТАССР атказанган артисты]] җырчы [[Таһир Якупов|Таһир Габдулла улы Якуповка]] (''[[1946 ел|1946]]—[[1999 ел|1999]]'') күргәзмә эшләнгән. == Сылтамалар == * [http://www.museum.ru/M3056 Тюлячинский краеведческий музей.] Музеи России{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20190728103909/http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/tyulyachinskiy-rayon/mbuk-tyulyachinskiy-kraevedcheskiy-muzey/ Тюлячинский краеведческий музей.] tatfrontu.ru{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Теләче районы музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] dy0pvmxkzpcdt6yxmqfck1ug6tr5j1h 0 225456 6099718 5993991 2026-11-08T07:41:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099718 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Фәнис Яруллин музее |файл = Ф.Яруллин_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 2010 |урын = 423940 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Баулы районы]], [[Кызылъяр (Баулы районы)|Кызылъяр]], Киров ур., 2. |директор = Ирина Алексей кызы Бәдертдинова<br/>Ильмира Харис кызы Салаватова<br/> (''филиал җитәкчесе'') |сылтама = [https://vk.com/club173822754 Музей сайты] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} '''Фәнис Яруллин музее''' ({{lang-ru|Музей Фаниса Яруллина}}) — [[Татарстан]]ның [[Баулы районы]] [[Кызылъяр (Баулы районы)|Кызылъяр]] авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). [[Баулы туган якны өйрәнү музее]] филиалы. Күренекле татар язучысы, [[Тукай бүләге]] иясе [[Фәнис Яруллин|Фәнис Гатаулла улы Яруллинның]] (''[[1938 ел|1938]]—[[2011 ел|2011]]'') тормышы һәм иҗаты белән таныштыра. == Тарих == [[2010 ел]]ның [[28 август]]ында, [[Баулы районы]]ның 80 еллыгы уңаеннан, язучының туган авылы [[Кызылъяр (Баулы районы)|Кызылъярда]] музей-гуманитар үзәк ачыла. Фәнис Яруллинның исемен мәңгеләштерү максатында оештырыла<ref>''Татьяна Гордиенко.'' [http://tatfrontu.ru/person/filial-mbu-kraevedcheskiy-muzey-muzey-poeta-fanisa-yarullina Филиал Музея краеведения - музей Фаниса Яруллина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731230415/http://tatfrontu.ru/person/filial-mbu-kraevedcheskiy-muzey-muzey-poeta-fanisa-yarullina |date=2019-07-31 }}. tatfrontu.ru{{ref-ru}}</ref>. == Бина == Музей махсус [[Фәнис Яруллин]] өчен буялмаган бүрәнәләрдән салынган, аш, ял, йокы бүлмәләре булган бер катлы йортта урнашкан. Язучы биредә соңгы мәртәбә [[2011 ел]]ның [[көз]]ендә ике атна яшәп киткән <ref>''Надил Гимадетдинов.'' [http://zemlya-zemlitsa.ru/category/our_publications/tolko_terpelivye_dostojny_schastya/ .Только терпеливые достойны счастья.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731192435/http://zemlya-zemlitsa.ru/category/our_publications/tolko_terpelivye_dostojny_schastya/ |date=2019-07-31 }} Газета «Земля- Землица», 13.06.2013{{ref-ru}}</ref> == Экспонатлар == 867 данә саклау берәмлеге. Язучының шәхси әйберләре, фотосурәтләр, кулъязмалар, хатлар, бүләкләр күрсәтелә. == Сылтамалар == * [https://multiurok.ru/index.php/files/f-nis-iarullin-izh-atyna-priezientatsiia.html Фәнис Яруллин иҗаты буенча презентация] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731192434/https://multiurok.ru/index.php/files/f-nis-iarullin-izh-atyna-priezientatsiia.html |date=2019-07-31 }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Баулы районы музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] [[Төркем:Фәнис Яруллин]] [[Төркем:Әдәби музейлар]] [[Төркем:Мемориаль музейлар]] r39z3jwbt5j4hyccqaamtpcpfk10hi6 0 225515 6099475 4124057 2026-11-07T15:52:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099475 wikitext text/x-wiki '''Сумика Бойрачасья''' ул [[Непал]]да [[Лалитпур]]да элекке [[Кумари]] булган [[Непаллылар|Непал]] хатын-кызы. Бойрачасья белем алган беренче Кумари.<ref>{{cite web| url = https://thetv.info/tv4137674c43346c354e6d6f?start=55| title = Video Life of a Kumari Goddess: The Young Girls Whose Feet Never Touch Ground| website = TheTV| access-date = 2 August 2018| accessdate = 2019-08-03| archivedate = 2018-08-03| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180803072917/https://thetv.info/tv4137674c43346c354e6d6f?start=55}}</ref> Аның Кумари буларак хөкеме унбер яше тулганчы дәвам иткән. Ул магистр дәрәҗәсенә ия булмакчы һәм коммуникацияләр оешмасы өчен эшли.<ref>{{cite web| url = https://www.scoopwhoop.com/Life-Of-Nepals-Kumari-Devis/#.m0okkjjff| title = From A Girl To A Goddess & Back, The Intriguing Life Of Nepal’s Kumari Devis| last = Mehrotra| first = Akarsh| date = 23 September 2016| website = Scoop Whoop| access-date = 2 August 2018| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180803044409/https://www.scoopwhoop.com/Life-Of-Nepals-Kumari-Devis/#.m0okkjjff| archivedate = 2018-08-03| accessdate = 2019-08-03}}</ref><ref>{{cite web| url = https://thenewstalkers.com/community/discussion/31340/life-of-a-kumari-goddess-the-young-girls-whose-feet-never-touch-ground| title = Life Of A Kumari Goddess: The Young Girls Whose Feet Never Touch Ground| last = Hampton| first = Larry| date = 2017| website = The NewsTalkers| access-date =2 August 2018}}</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Һинд дине шәхесләре]] iszk9n5cxu2k5ec37lvz5cl3ysve95s 0 226538 6099607 4455872 2026-11-08T02:16:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099607 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Музей |исем = Түбән Кама<br/> комплекслы музее |файл = Түбән_Кама_музее.jpg |зурлык = 200px |язу = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 1976 |урын = 423570 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Түбән Кама]], Төзүчеләр проспекты, 14. |директор = Татьяна Владимир кызы Атяпина |сылтама = [http://www.museum.ru/m2691 Музей сайты] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} {{External media |рәсем1=[http://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/nizhnekamskiy-rayon/mbu-kompleksnyy-muzey-g-nizhnekamska/ Музейдан фотосурәтләр].}} '''Түбән Кама шәһәренең комплекслы музее''' ({{lang-ru|Комплексный музей города Нижнекамска}}) — [[Татарстан]]ның [[Түбән Кама]] шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). Түбән Каманың барлыкка килү һәм үсеш тарихы, шәһәрнең күренекле кешеләре, инфраструктурасы һәм сәнәгать оешмалары белән таныштыра. == Бүлекчәсе == * [[Әхсән Фәтхетдинов музее (Түбән Кама)|Әхсән Фәтхетдинов музее]] [[Файл:Әхсән Фәтхетдинов музее.JPG|180px|thumb|right|[[Әхсән Фәтхетдинов музее (Түбән Кама)|Әхсән Фәтхетдинов музее]]]] == Тарих == Түбән Кама шәһәре төзелә башланган [[1961 ел]]да шәһәр тарихы музеен оештыру эшләре башлана. Музей [[1976 ел]]ның [[22 сентябрь|22 сентябрендә]] шәһәрнең ун еллыгына (''[[1966 ел]]ның [[22 сентябрь|22 сентябрендә]] аңа шәһәр статусы бирелә'') [[ТР милли музее|ТАССР Берләшкән музее]] филиалы буларак ачыла<ref>[http://uk-nk.ru/pages/kompleksnyy-muzey-goroda.html Комплексный музей города Нижнекамска.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809181252/http://uk-nk.ru/pages/kompleksnyy-muzey-goroda.html |date=2019-08-09 }} [[Түбән Кама районы]] мәдәният идарәсе</ref>. [[2008 ел]]дан — мөстәкыйль мәдәният оешмасы. == Бина == [[1976 ел]]да музейга Гагарин урамындагы өч бүлмәле фатирдан урын бирелә. [[1978 ел]]да Вахитов урамында яңа бинага күченә. [[2004 ел]]да шәһәр үзәгендә (''сүтелгән «Восход» кинотеатры бинасы урынында'') музей өчен махсус проект белән ике манаралы әкият кирмәненә охшаган яңа бина салына<ref>[http://www.e-nkama.ru/infrastruktura/social/kyltyra/Museum/ Музей.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809181251/http://www.e-nkama.ru/infrastruktura/social/kyltyra/Museum/ |date=2019-08-09 }} [[Түбән Кама районы]] рәсми сайты</ref>. == Экспонатлар == Мәйданы 753 кв. м. Музей фондында 26 меңнән артык экспонат исәпләнә: алар арасында сәнгать әсәрләре һәм документаль чыганаклар, борынгы керәстиян көнкүрешен тасвирлаган этнография әйберләре, китаплар, документлар, борынгы акчалар коллекциясе. 9 күргәзмә залы, шулай ук музыкаль кичәләр һәм рәссамнар белән очрашу өчен сәнгать залы эшли. Музейның даими экспозициясе шәһәрнең барлыкка килү һәм үсеш тарихын яктырта, беренче кешеләр, Түбән Каманың инфраструктурасы һәм сәнәгать предприятияләре (''[[Түбәнкаманефтехим|Түбән Кама нефтехимия заводы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Түбән Кама шин заводы|Түбән Кама шин заводы|ru|Нижнекамскшина}}'') турында сөйли. «Түбән Каманың борынгы тарихы» күргәзмәсе Түбән Кама төбәгенең шәһәр барлыкка килгәнгә кадәрге тарихы, кешеләр килеп урнашу этаплары, җирле халыкларның гореф-гадәтләре һәм йолалары, кәсепләре турында мәгълүмат бирә. 135 кош карачкысы урын алган «Корабль урманы ({{lang-ru|Корабельная роща}}) кошлары» күргәзмәсе оештырылган. Музейның табигый-фәнни бүлеге [[Түбән Кама районы]] территориясендә табылган борынгы хайваннар калдыклары белән таныштыра. «Стахеевлар ретро-кунак залы» күргәзмәсе төбәктә билгеле булган сәүдәгәр [[Николай Стахеев|Стахеевлар]] язмышы турында сөйли. [[Файл:Стахеев (Чикин йорты).jpeg|160px|thumb|right|[[Николай Стахеев|Стахеев]] (Чикин) йорты.<br /><small>''Кызыл Чишмә. [[Түбән Кама]]''</small>.]] «Декоратив-гамәли сәнгать залы»нда Түбән Кама төбәгенең иҗади шәхесләре ясаган ефәк батик, салам аппликация, автор керамикасы, каен тузыннан үрү, флористика һ. б. үрнәкләр урын алган. [[Татарстан]] һәм Түбән Кама шәһәре рәссамнарының картиналары һәм график эшләре вернисажы — музейның горурлыгы. «Хәрби Дан залы»нда [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан шәхесләр, шул исәптән, [[Файл:Hero of the USSR.png|15px]] [[Советлар Берлеге Каһарманы]] [[Никита Кайманов|Никита Фадей улы Кайманов]], [[Файл:OrderofGlory.png|30px]] [[Дан ордены]]ның тулы кавалеры разведчик [[Рифкать Гайнуллин |Рифкать Хәйрулла улы Гайнуллин]] (''[[1924 ел|1924]]—[[2009 ел|2009]]'') турында мәгълүмат тупланган. == Әдәбият == # ''Һәдия Хәбибуллина''. Ак йолдызың синең. [[Түбән Кама]]: «Гүзәл» нәшрият-полиграфия үзәге, 2001. # ''Һәдия Хәбибуллина''. Могҗиза тудыручылар. Түбән Кама: «Гүзәл» нәшрият-полиграфия үзәге, 2006. == Сылтамалар == * [http://www.museum.ru/m2691 Комплексный музей города Нижнекамска.] Музеи России{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20190809181310/http://tatfrontu.ru/content/kompleksnyy-muzey-g-nizhnekamska Комплексный музей города Нижнекамска.] tatfrontu.ru{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан музейлары}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Түбән Кама музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] 4wz1kg365yc3k0f4aii5z7de33tamnb 0 226648 6099711 5557086 2026-11-08T07:10:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099711 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} [[Файл:Фронт_правдасы.jpg|160px|thumb|right|[[Фронт правдасы (гәҗит)|«Фронт правдасы»]], 17.04.1943]] [[Файл:Vatan b.jpg|160px|thumb|right|[[Ватан намусы өчен]], 14.03.1944]] '''Фронт газеталары''' ({{lang-ru|Фронтовые газеты}}) — [[1941 ел|1941]]-[[1945 ел]]лардагы [[Бөек Ватан сугышы]] елларында Көнбатыш фронтта һәм [[Ерак Көнчыгыш]]та фронт сәяси идарәләре тарафыннан [[татар теле]]ндә чыгарылган гәҗитләр. Кагыйдә буларак, әлеге гәҗитләрнең редакцияләре фронтларда [[рус теле]]ндә чыгарылган гәҗитләрнең редакцияләренә буйсынган. == Тарих == [[Кызыл гаскәр]] баш сәяси идарәсенең [[1942 ел]]ның [[8 июнь|8 июнендәге]] махсус карары буенча, [[1942 ел]]дан башлап, фронтларда милли телләрдә — [[азәрбайҗан теле|азәрбайҗан]], [[гөрҗи теле|гөрҗи]], [[казакъ теле|казакъ]], [[украин теле|украин]], [[үзбәк теле|үзбәк]], [[татар теле|татар]] һ. б. телләрдә фронт газеталары чыгарыла башлый. Аларның гомуми бурычы — [[Өченче рейх|дошманны]] җиңү эшенә хезмәт итү, совет сугышчылары алып бара торган сугышның гадел сугыш икәненә төшендерү. Фронт газеталары, үзләренең битләре аша, гаскәриләрне Ватан өчен яңадан-яңа батырлыклар, каһарманлыклар күрсәтергә, көрәштә кыюлыкка, чыдамлыкка, тапкырлыкка чакыра. Сугышчыларны һәм офицерларны хәрби осталыкка өйрәтү, сугыш тәҗрибәсен туплау, гомумиләштерү һәм өйрәнү буенча зур эш алып бара. Батырлык үрнәге күрсәткән гаскәриләрнең сугыш тәҗрибәсе газеталар битләре аша барлык сугышчыларга җиткерелә. Газеталар баш сәргаскәр [[Иосиф Сталин|Сталинның]], башка хәрби җитәкчеләрнең приказларын, докладларын, чыгышларын тәрҗемәдә вакытында җиткереп тора. == [[Татар теле]]ндә хәрби вакытлы матбугат == [[XX гасыр]] башында (''1916 — 1937 елларда'') [[Россия]]дә (''[[Россия империясе|РИ]], Россия республикасы, [[РСФСР]], [[СССР|ССРБ]]'') [[татар теле]]ндә 31 исемдә хәрби вакытлы матбугат (''28 газета һәм 3 журнал'') нәшер ителгән<ref>''[[Ринат Сәфәров|Сафаров Р. Т.]]'' [http://docplayer.ru/amp/31706021-Voennaya-leksika-tatarskogo-yazyka.html Военная лексика татарского языка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016180742/http://docplayer.ru/amp/31706021-Voennaya-leksika-tatarskogo-yazyka.html |date=2019-10-16 }} К.: [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|ИЯЛИ]] АН РТ, 2015, стр. 190 — 195. ISBN 978-5-93091-185-5 {{ref-ru}}</ref>. == Татар телендә фронт газеталары == [[Бөек Ватан сугышы]] елларында (''1941 — 1945 елларда'') [[татар теле]]ндә 16 фронт газетасы чыгарылган<ref>''[[Рабит Батулла]].'' Скандал в мастерской. «[[Звезда Поволжья (газета)|Звезда Поволжья]]» ([http://zvezdapovolzhya.ru/ 1]) , 7 — 13 июня 2018 года, № 21 (892), стр. 4</ref>. Аларны чыгаруда татар язучылары һәм журналистларының иң яхшы көчләре катнаша. Исемлеккә газета, [[әлифба|алфавит]] тәртибендә түгел, газета чыга башлау датасына карап урнаштырыла. {| class="wikitable" |- ! Исем ! Чыгу вакыты һәм ешлыгы ! Фронт.<br/> Сугышта үтелгән юл ! Чыгаручылар (редакция хезмәткәрләре, хәрби хәбәрчеләр) һәм иҗат командировкасында булучылар, мәкалә белән катнашучылар |- | [[Ватан өчен]] | [[1942 ел]]ның [[10 июль|10 июленнән]] [[1944 ел]]ның [[апрель|апреленә]] кадәр,<br/> атнага ике тапкыр | [[Төньяк-Көнбатыш фронт (Бөек Ватан сугышы)|Төньяк-Көнбатыш фронт]]. [[Старая Русса]] → [[Житомир]] | Майор Гани Гыйльманов (''мөхәррир урынбасары''), Ә. Әхмәдиев, [[Хатип Госман]], [[Шәрәф Мөдәррис]], А. Салиев, [[Мирсәй Әмир]], [[Гомәр Бәширов]], [[Әхмәт Ерикәй]], [[Атилла Расих]], [[Нур Гайсин]], С. Минһаҗев, [[Мостафа Ногман]], Нәфикъ Яһүдин һ. б. |- | [[Ватан намусы өчен]] | [[1942 ел]]ның [[декабрь|декабреннән]] [[1946 ел]]ның [[июль|июленә]] кадәр | [[1-нче Украин фронты|1нче Украин фронты]] (''элекке'' [[Воронеж фронты]])<br/> [[Воронеж]] → [[Киев]] → [[Берлин]] → [[Вена]] | Мөхәррир урынбасары — башта капитан [[Әхмәт Ерикәй]], аннан майор [[Риза Ишморат]], [[Гали Хуҗи]], [[Мөхәммәт Садри]], [[Зәйни Шаһиморат]], [[Госман Бакиров]], Әнвәр Ямангулов, Габдулла Шәрипов, [[Газиз Иделле]], Фатыйма Галиева, [[Гыйлемдар Рамазанов]] һ. б. |- | [[Алга, дошман өстенә!]] | [[1942 ел]]ның [[ноябрь|ноябреннән]] [[1945 ел]]ның [[5 июнь|5 июненә]] кадәр | [[Калинин фронты]] (''соңыннан'' [[1нче Балтик буе фронты]])<br/> [[Калинин]] → [[Кенигсберг]] | Майор Минһаҗ Гыймадиев (''мөхәррир урынбасары''), [[Абдулла Әхмәт]], [[Шәйхи Маннур]], [[Афзал Шамов]], рәссам [[Байназар Әлминов]], Котдус Әхмәров, Колмөхәммәтов, Фазыл Басыйров, Х. Атнагулов, Ф. Басыйров, Г. Вәлиев, Мансур Гаязов, Исхак Закиров, С. Мәгъсүмов, З. Хәсәнов, Рахман Хөсәенов һ. б. |- | [[Сталин байрагы (газета, 1943–1944)|Сталин байрагы]] | [[1943 ел]]ның [[март]]ыннан [[1944 ел]]га кадәр | [[Көньяк фронт (Бөек Ватан сугышы)|Көньяк фронты]] ([[1943 ел]]ның [[20 октябрь|20 октябреннән]] — [[4-нче Украин фронты|4нче Украин фронты]])<br/> [[Сталинград]] → [[Кырым]] | Майор Гани Клеблеев (''мөхәррир урынбасары''), [[Ибраһим Гази]], [[Әхмәт Фәйзи]], Кыям Хисмәтуллин, [[Фатих Хөсни]] һ. б. |- | [[Ватан өчен сугышка (гәҗит)|Ватан өчен сугышка]]<ref>1944 елның февралендә [[Фронт правдасы (гәҗит)|Фронт правдасы]] белән берләштерелә</ref> | [[1943 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1944 ел]]ның [[февраль|февраленә]] кадәр, атнага ике тапкыр | [[Карелия фронты]]<br/> [[Ладога күле]] – [[Керкинес]] (''[[Норвегия]]'') | Мөхәррир урынбасарлары — майор Александр Герасимов, майор Бари Корбанов, майор Габделхәй Хәбиб. [[Габдрахман Әпсәләмов]], Минһаҗ Җамалиев, Мөхәммәтша Сабельев, [[Гыйз-әл Габид|Гыйззәтулла Габидуллин]](''[[Гыйз-әл Габид]]''), Каюм Иманкулов һ. б. |- | [[Фронт правдасы (гәҗит)|Фронт правдасы]] | [[1943 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1944 ел]]ның [[февраль|февраленә]] кадәр | [[Волхов фронты]] | Габделхәй Хәбиб (''мөхәррир урынбасары''), [[Әхмәт Фәйзи]] һ. б. |- | [[Ватанны саклауда (гәҗит)|Ватанны саклауда]] | [[1943 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ыннан [[1946 ел]]ның [[14 июнь|14 июненә]] кадәр, атнага ике тапкыр | [[Ленинград фронты (Бөек Ватан сугышы)|Ленинград фронты]] | Капитан Заур Исхаков (''мөхәррир урынбасары''), Ирек Аргынбаев, Кадыйр Юлдашев, Ильяс Сәйфетдинов, [[Мәхмүт Хөсәен]] һ. б. |- | [[Кызыл сугышчы (гәҗит)|Кызыл сугышчы]] | [[1943 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1945 ел]]ның [[23 декабрь|23 декабренә]] кадәр | [[Мәскәү хәрби округы]] | Капитан Ярулла Ярмәкиев (''мөхәррир урынбасары''), [[Мәхмүд Максуд]], [[Гариф Галиев]], [[Мөхәммәт Садри]], [[Гадел Кутуй]] һ. б. |- | [[Совет сугышчысы (гәҗит)|Совет сугышчысы]] | [[1943 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1945 ел]]ның [[23 декабрь|23 декабренә]] кадәр | [[3-нче Украин фронты|3нче Украин фронты]]<br/> [[Ворошиловград]] → [[Одесса]] → [[Румыния]] → [[Болгария]] → [[Югославия]] → [[Австрия]] | Майор [[Мәхмүд Максуд]] (''мөхәррир урынбасары''), [[Мостай Кәрим]], [[Габдулла Әхмәтшин]], А. Әсәдуллин, В. Вәлиев, [[Хәсән Хәйри]], [[Әсгать Айдар]] һ. б. |- | [[Суворовчы (гәҗит)|Суворовчы]] | [[1944 ел]]ның [[февраль|февраленнән]] [[1945 ел]]ның [[май|маена]] кадәр | [[1нче Балтика буе фронты]]<br/> [[Великие Луки]] → [[Рига]] | Майор Мөхәммәт Шәйми (''мөхәррир урынбасары''), Рим Баһау, Мәҗитов, И. Гурьев һ. б. |- | [[Кызыл Армия (гәҗит)|Кызыл Армия]] | [[1944 ел]]ның [[ноябрь|ноябреннә]] [[1946 ел]]ның [[февраль|февраленә]] кадәр | [[1-нче Беларус фронты|1нче Беларус фронты]].<br/> Обруч → [[Берлин]] | Капитан Ярулла Ярмәкиев (''мөхәррир урынбасары''), [[Гадел Кутуй]], [[Ибраһим Гази]], [[Гариф Галиев]], [[Зәкәрия Әхмәрев|Зәкәрия Әхмәров]], [[Шакир Абилов]] һ. б. |- | [[Фронт хакыйкате (гәҗит)|Фронт хакыйкате]] | [[1944 ел]]ның [[24 февраль|24 февраленнән]] [[1945 ел]]ның [[июнь|июненә]] кадәр | [[2-нче Беларус фронты|2нче Беларус фронты]].<br/> [[Смоленск]] → [[Белоруссия]] → [[Польша]] → Көнчыгыш Пруссия → Померания | Майор Гани Гыйльманов (''мөхәррир урынбасары''), А. Әхмәров, [[Шәрәф Мөдәррис]], [[Гамир Насрый]], А. Салиев, [[Атилла Расих]] һ. б. |- | [[Җиңү байрагы (гәҗит)|Җиңү байрагы]] | [[1945 ел]]ның [[июнь|июненнән]] [[1947 ел]]ның [[февраль|февраленә]] кадәр | Гаскәрләрнең Төньяк гуппасы. | Майор Гани Гыйльманов (''мөхәррир урынбасары''). Сугышчан эшләре өчен газета [[Кызыл Йолдыз ордены]] белән бүләкләнә |- | [[Тревога (гәҗит)|Тревога]] | [[1945 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ыннан [[сентябрь|сентябренә]] кадәр<ref>Япониягә каршы сугыш хәрәкәтләре башланганчы, 1944 елның июненнән 1945 елның 1 гыйнварына кадәр [[Хабаровск]]ида басыла</ref> | [[Ерак Көнчыгыш фронты]].<br/> [[Сахалин]] → [[Курил утраулары]] → [[Маньчжурия]] | Майор Бари Корбанов (''мөхәррир урынбасары''). [[Хәниф Кәрим]], Мөхәммәтша Сабельев, [[Мөнир Мазунов]], [[Салих Баттал]], [[Әдип Маликов]], [[Сафа Сабиров]] һ. б. |- | [[Сталин сугышчысы (гәҗит)|Сталин сугышчысы]] | [[1945 ел]]ның [[май|маеннан]] [[1945 ел]]ның [[ноябрь|ноябренә]] кадәр | [[1нче Ерак Көнчыгыш фронты]]. Ворошилов ([[Уссурийск]]) → Мудань-цзян → [[Харбин]] | Майор Габделхәй Хәбиб (''мөхәррир урынбасары''). [[Габдрахман Әпсәләмов]], [[Гыйз-әл Габид|Гыйззәтулла Габидуллин]], Каюм Иманкулов һ. б. |- | [[Суворовча кысрыклау (гәҗит)|Суворовча кысрыклау]] | [[1945 ел]]ның [[май|маеннан]] [[1945 ел]]ның [[ноябрь|ноябренә]] кадәр | [[Байкал арты фронты]] — Амур хәрби округы.<br/> [[Чита]] → Чанчунь | Майор Минһаҗ Гыймадиев (''мөхәррир урынбасары''). [[Афзал Шамов]], [[Абдулла Әхмәт]], Котдус Әхмәров, Фазыл Басыйров һ. б. |} == Чыганак == # Татарский энциклопедический словарь. К.: Институт Татарской Энциклопедии, 1999. ISBN 0-9530650-3-0 == Әдәбият == # ''Г. Камилов.'' Фронт газеталары. [[«Совет әдәбияты» журналы|«Совет әдәбияты»]], 1947 ел, № 5 (''яңадан басылган'': «[[Казан утлары]]», 2017 ел, май, 164-166нчы бит). # ''Горбачев А. Н.'' Военные газеты периода 1900-2018 гг. из фондов Российской Государственной библиотеки и архивов РФ: Краткий справочник. М., Infogans, 2019. == Сылтамалар == * [http://forum.patriotcenter.ru/index.php?topic=57270.0 Фронтовые газеты]{{ref-ru}} * [http://smolbattle.ru/threads/%D0%9F%D0%BE-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0%D0%BC-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82.44931/page-2 Перечень газет, издававшихся в годы Великой Отечественной войны]{{ref-ru}} * [https://www.agitka.su/forum/viewtopic.php?p=6946 Список военных газет для советских воинов]{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Фронт газеталары]] [[Төркем:Татарча гәҗитләр]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышы]] [[Төркем:Татарстаннан читтәге татар гәҗитләре]] be9i9bmsflipkrei87ouayv4ekieu0w 0 227436 6099469 4109734 2026-11-07T15:40:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099469 wikitext text/x-wiki {{Театр |Исем = Стәрлетамак дәүләт<br/>рус драма театры |Нигезләнгән = 1946 |Ябылган = |Статус = эшли |Урнашу = 453124 [[Стәрлетамак]], Ходайбердин ур., 18 |Commons = |lat_dir =N |lat_deg =53.6197 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =55.9635 |lon_min = |lon_sec = |Сайт = [http://rusdramteatr.ru rusdramteatr.ru] }} [[Файл:Стәрлетамак_рус_театры.jpg|250px|thumb|right|Стәрлетамак рус драма театры бинасы]] '''Стәрлетамак рус дәүләт драма театры''' ({{lang-ru|Стерлитамакский русский драматический театр}}, {{lang-ba| Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры}}) — [[1946 ел]]дан [[Стәрлетамак]]та иҗат итүче сәнгать коллективы (''[[театр]]''). Башкортстанның өлкән театрларыннан берсе. == Тарих == [[1930-еллар]] ахырында [[Белорет]]та рус шәһәр драма театры оештырыла. [[1941 ел]]ның [[4 гыйнвар]]ында РСФСР ХКШ күрсәтмәсе буенча [[Стәрлетамак]]та гастрольдә булган Белорет театры әлеге шәһәрдә калдырыла (''Баязит йорты театр өчен бирелә''). Театр исеме «Рус драма театры» итеп үзгәртелә<ref>[http://rusdramteatr.ru/content/o-teatre О театре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920145824/http://rusdramteatr.ru/content/o-teatre |date=2019-09-20 }}{{ref-ru}}</ref>. Яңа театр труппасына элекке Белорет драма театры, [[Бөре (шәһәр)|Бөре]]нең рус драма театры, [[Уфа]]ның рус драма театры һәм [[Башкортстан филармониясе|БАССР дәүләт филармониясе]] каршындагы оперетта ансамбле артистлары җәлеп ителә. [[1946 ел]]ның [[25 гыйнвар]]ыннан театр директоры итеп И. И. Чернышевский–Толкачев, [[август]]тан режиссер итеп К. Х. Шахбазиди билгеләнә. Төрле вакытта театрның сәнгать җитәкчесе булып В. Гриценко, П. Ремизов, Е. Меркулович, Д. Шрагер, А. Полянкин эшли. Шулай ук С. Оборенко, К. Хотяновский, А. Бовен, О. Зарянкин спектакльләр куя. Сәхнәне Л. Алексеев, М. Кузнецов, М. Шнейдерман, В. Хлыбов, А. Плотников бизи, П. Ремизов, Е. Вильчевская, М. Маркелова, Б. Земло (''[[1960 ел|1960]]—[[1987 ел]]ларда – театрның директоры''), А. Злобинская, Э. Морская, В. Астахов һ. б. уйный. * [[1990 ел]]дан — САММИ (''актерлар, менеджерлар, меценаттар, интеллектуаллар союзы'') дәүләт театр-мәдәният берләшмәсендә ({{lang-ru|Государственное театрально-культурное объединение «САММИ»}}) * [[1993 ел]]дан — Стәрлетамакның дәүләт театр берләшмәсендә ({{lang-ru|Государственное театральное объединение Стерлитамака}}) * [[2002 ел]]дан — Стәрлетамак рус драма театры Театр [[Мәскәү]]дән, [[Нижгар]]дан, [[Иваново]]дан, [[Орёл]]дан режиссерлар чакыра. Театр сәхнәсендә рус һәм дөнья драматургиясе үрнәкләре буенча 500 тамаша күрсәтелгән. Һәр сезонда төрле жанрдагы (''трагикомедия, трагедия, фарс-раунд, [[әкият]], рок-притча, трагик балаган'') 16-18 тамаша күрсәтелә: == Бүләкләре == Театр — драма коллективлары сәнгатенең бөтенсоюз һәм бөтенроссия смотрлары дипломаты, фестивальләр лауреаты. [[РФ]] төбәкләрендә, шулай ук [[Чехословакия]] һәм [[Австрия]]дә гастрольләрдә була. * «Театр язы» {{comment|республика|Башкортстан}} фестивале (''[[Салават (шәһәр)|Салават]]'') лауреаты («Хапун» В. Ольшанский — «Иң яхшы режиссер эше» номинациясе) * Россиянең кечкенә шәһәр театрларының V фестивале (''[[Лысьва]]'') премиясе — («Өйләнү» [[Николай Гоголь]]) * [[2003 ел|2003]] — «Күңелле сәхнә арты» ({{lang-ru|Веселая кулиса}}) {{comment|республика|Башкортстан}} фестиваль-конкурсы — Гран-при — «Бөтен дөнья - театр» капустнигы өчен * «Алтын ат» ({{lang-ru|Золотой конек}}) ачык фестиваль-конкурсы (''[[Төмән]]'') — диплом («Мәхәббәт» М. Шизгал буенча, И. Черкашин куелышында) * [[2006 ел|2006]] — Россиянең кечкенә шәһәр театрлары фестивале (''[[Вышний Волочёк]]'') — лауреат («Хапун» В. Ольшанский — 6 номинациядә) == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20190822100647/https://bashmusic.net/ru/vse-iskusstva/teatr/teatralnye-rezhissery/730-valeev-lek-valeevich#ajx/ru/vse-iskusstva/teatr/teatry/sterlitamakskij-russkij-dramaticheskij-teatr Стәрлетамак рус драма театры]{{ref-ru}} * [http://rusdramteatr.ru/ Театр сайты] == Моны да карагыз == * [[Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры|Стәрлетамак башкорт театры]] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча театрлар]] [[Төркем:Стәрлетамак театрлары]] [[Төркем:1946 елда нигезләнгән театрлар]] [[Төркем:Башкортстан театрлары]] a7e2t9h8h0uqtntzg4baswgn8ljdcab 0 227523 6099666 5839506 2026-11-08T04:55:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099666 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} {{Музей |исем = Уфа<br/>шәһәр тарихы музее |файл =Уфа_Ленин_урамы_72.jpg |зурлык = 200px |язу = Музей урнашкан бина |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 2019 |урын = 450057 [[БР]], [[Уфа]], Ленин ур., 72 |директор = Тимур Ильясов |сылтама = [http://museum-ufa.ru/ museum-ufa.ru] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} '''Уфа шәһәр тарихы музее''' ({{lang-ru|Музей истории города Уфы}}) — [[2019 ел]]ның [[13 сентябрь|13 сентябрендә]] [[Уфа]]да ачылган муниципаль бюджеттагы мәдәният оешмасы (''[[музей]]''). Биредә шәһәрнең тарихын һәм бүгенгесен тулы чагылдыру күздә тотыла. Музей эшчәнлегенең максаты — Уфаның тарихи үсеш этапларын өйрәнү, фәнни теркәү, аңлату, тарихи-мәдәни кыйммәтләрен саклау, шәһәр кешеләрендә ватандарлык, иҗтимагый активлык һәм югары мәдәнилек хисе тәрбияләү. {{External media |рәсем1=[http://museum-ufa.ru/#hashportfolio Экспонатларның фотосурәтләре].}} == Тарих == [[2016 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябрендә]] Уфа шәһәре шәһәр округы хакимиятенең 1355нче санлы карары белән нигез салына <ref>[http://museum-ufa.ru/upload/iblock/b26/b266f29b7808e4a48ad8afe4d312657e.pdf О создании Муниципального бюджетного учреждения «Музей истории города Уфы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920113540/http://museum-ufa.ru/upload/iblock/b26/b266f29b7808e4a48ad8afe4d312657e.pdf |date=2020-09-20 }}{{ref-ru}}</ref>. [[2019 ел]]ның [[13 сентябрь|13 сентябрендә]] [[Уфаның Ленин районы]]нда, Ленин урамы 72нче йортта (''элекке «Ашханә» урынында'') ачылган. Ачылыш тантанасында шәһәр [[мэр]]ы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Өлфәт Мостафин|Өлфәт Мостафин|ru|Мустафин, Ульфат Мансурович}} катнаша. Ачылганнан соң ике көн (''[[14 сентябрь|14]] һәм [[15 сентябрь]]дә'') музей тамашачыларны бушлай кабул итә. == Экспонатлар == Музейның мәйданы — ~450 кв.м. Музей фондында 1 меңнән артык, вакытлы саклауда 2 мең тирәсе экспонат тупланган. Алар 4 тарихи блокка бүленгән 4 күргәзмә залына урнаштырылган. * «XVI – XVII гасырлар чоры» залы (''[[Уфа кирмәне]]нә нигез салу'') * «Сәүдәгәрләр Уфасы» залы (''сәнәгатьтә һәм шәһәр төзелешендә үзгәрешләр чоры'') * «Советлар чоры Уфасы һәм бүгенге Уфа» залы * «Киләчәккә омтылучы шәһәр» (''[[2050 ел]]га кадәр үсеш перспективасы'')<ref>[https://ufa.aif.ru/culture/events/otkryvshiysya_muzey_istorii_ufy_v_eti_vyhodnye_mozhno_posetit_besplatno Открывшийся музей истории Уфы в эти выходные можно посетить бесплатно.] ufa.aif.ru, 14.09.2019{{ref-ru}}</ref>. [[Уфа кирмәне]] макетта, сәүдәгәрләр Уфасы фотодокументларда күрсәтелә. [[Бөек Ватан сугышы]] елларына кагылышлы экспонатларга зур урын бирелгән<ref>''Азат Садриев''. [https://bash.news/news/105464_v_ufe_otkrylsya_muzej_istorii_goroda В Уфе открылся музей истории города] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022011311/https://bash.news/news/105464_v_ufe_otkrylsya_muzej_istorii_goroda |date=2019-10-22 }}. Bash.News, 14.09.2019</ref>. == Сылтамалар == * ''Мария Чебакова''. [https://proufu.ru/news/culture/84548-v_stolitse_bashkirii_otkrylsya_muzey_goroda_ufy/ В столице Башкирии открылся музей города Уфы]. proufu.ru, 14.09.2019{{ref-ru}} * [http://museum-ufa.ru/ Музей сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} * [https://vk.com/museum_ufa Музейның Вконтакте сәхифәсе] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Уфа музейлары]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] tswsxr9heapzmb98tv47z7ydhplctf8 0 227866 6099535 6001587 2026-11-07T20:07:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099535 wikitext text/x-wiki {{Башкарма хакимият органы |исем = Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы |кыскарту = ТР ИҮА |оригиналь исем = |оригиналь исем1 = |оригиналь исем2 = |ил = |эмблема = |эмблема киңлеге = |эмблема имзасы = |мөһер = |мөһер киңлеге = |мөһер имзасы = |рәсем = Tatarstan Jómhúriáteneng Invistisá úseše agintlégé binasé hám jimerek háldáge jort.jpg |рәсем киңлеге = |рәсем имзасы = |барлыкка килү = 2011, апрель |элгәре1 = |элгәре2 = |бетерелү = |варис = |буйсыну = [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]] |урнашу урыны = 420049 [[Казан]], [[Агрономия урамы (Казан)|Агрономия]] урамы, 11 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |хезмәткәрләр = |бюджет = |министр исеме1 = |министр функциясе1 = |министр исеме2 = |министр функциясе2 = |башлык исеме1 = [[Талия Миңнуллина]] |башлык вазифасы1 = |башлык исеме2 = |башлык вазифасы2 = |буйсынучы оешма1 = |буйсынучы оешма2 = |документ1 = |сайт = [http://invest.tatarstan.ru/tat/#start invest.tatarstan.ru] |искәрмәләр бүлеге = |харита = |харита киңлеге = |харита имзасы = }} '''Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы''', ТР ИҮА ({{lang-ru|Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан}}, {{lang-en|Tatarstan Investment Development Agency}}, сокр. АИР РТ) — [[Татарстан]] Республикасы дәүләт хакимиятенең башкарма органы, инвестицияләрне җәлеп итү һәм инвесторларны озата бару өчен җаваплы ведомство. ТР ИҮА статусы буенча республика министрлыклары белән бер дәрәҗәдә тора һәм турыдан-туры [[Татарстан Республикасы Президенты]]на буйсына.<ref>{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=22624717|автор=Паньков А. В.|башлык=Перспективы совершенствования бюджетного финансирования инвестиционной политики в Республике Татарстан|год=2014|издание=Вестник Белгородского университета кооперации, экономики и права|номер=3 (51)|страницы=355—359|issn=2223-5639}}</ref>. == Тарих == Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы 2011 елда кече һәм урта бизнесны үстерү комитеты базасында барлыкка килде<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/117144|title=Главу АИР Линара Якупова «вывели за штат»|date=2014-10-18|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}}</ref>. Яңа ведомствоның төп бурычы —Татарстанны инвестицион җәлеп итүчән регион буларак тәкъдим итү һәм Инвестицион проектларны алып бару, моның өчен Татарстан Республикасының чит ил вәкиллекләре аның идарәсенә күчерелде.<ref>{{cite web|url=https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm|title=Ильдар Халиков: Мы должны создать инвесторам все условия для развития и работы|date=2011-06-09|publisher=Правительство Республики Татарстан|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm}}</ref>. Аерым игътибар республиканың көньяк-көнчыгыш Азия илләреннән килгән партнерларга юнәлдерелгән төбәк буларак ислам контекстында позициясенә бирелде. [[Малайзия]]нең Инвестицион агентлыгы (Malaysian Investment Development Agency (MIDA)) ТР ИҮА булдыруда үрнәк булып торды.<ref name="foundation">{{книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=fVatDwAAQBAJ|заглавие=Resignification of Borders: Eurasianism and the Russian World|ответственный=Nina Friess, Konstantin Kaminskij (eds.)|год=2019|часть=The Development of Islamic Economic Politics in the Republic of Tatarstan|издательство=Frank & Timme GmbH|страницы=125—148|страниц=206|автор часть=Victoria Abakumovskikh}}</ref>. ''Invest in Tatarstan''PR-кампаниясе — ТР ИҮА беренче масштаблы проекты. CNBC эшлекле телеканалы проекты регион турында видеороликлар һәм [[Дубаи]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Финляндия]], [[Лондон]] роад-шоу сериясен үз эченә алды. Хәләл индустриягә инвестицияләргә аерым басым ясалды, бу АИРның [[Якын Көнчыгыш]]тан нефть экспортлаучы илләрдән инвесторларга юнәлүенә туры килде.<ref name="foundation" /><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.ru/business/2013/12/06/5792697.shtml|title=Заходите к нам в окно|author=Яна Милюкова|date=2013-12-06|publisher=Газета.ru|accessdate=2020-11-30}}</ref>. [[2011 ел]]ның сентябрендә ИҮА, 1995 елда [[Женева]]да, турыдан-туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү тәҗрибәсе белән уртаклашу өчен, Россиянең Бөтендөнья инвестицион агентлыклар ассоциациясендә (World Association of Investment Promotion Agencies, WAIPA) беренче вәкиле булды. 2013 елның февралендә UIAA Генераль Ассамблеясы утырышында Ассоциациянең җитәкче комитеты составына кабул ителде һәм [[Көнчыгыш Аурупа]] буенча WAIPA директоры итеп билгеләнде<ref name="func">{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=34889729|автор=Сафарова Р., Шакирьянова А. И.|башлык=Инвестиционная инфраструктура Республики Татарстан|год=2017|издание=Наука и образование: проблемы и перспективы. Материалы Ежегодной научно-практической конференции, посвященной 25-летию Университета управления «ТИСБИ»|тип=сборник|страницы=260—267}}</ref>. 2016 елның июнендә ТР ИҮА җитәкчесе Талия Миңнуллина «Инвестицияләр һәм үсеш агентлыкларының Милли ассоциациясе» (Наира) — Россия үсеш институтларын берләштерә торган федераль коммерциячел булмаган оешма идарәчелегенә керде<ref>{{cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5774de6a9a794723b3b3b293|title=Талия Минуллина вошла в состав «НААИР»|date=2016-06-30|publisher=РБК|accessdate=2020-11-30}}</ref>. 2020 елның октябрендә ул ассоциация вәкилләренең гомуми җыелышы итеп халыкара дәрәҗәдә ассоциация вәкиле итеп сайланды.<ref>{{cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/news/taliya-minullina-budet-predstavlyat-naair-na-mirovoy-arene/|title=Талия Минуллина будет представлять НААИР на мировой арене|date=2020-10-08|publisher=Invest in Tatarstan|accessdate=2020-11-30}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Моннан тыш, Миңнуллин Татарстан Республикасының машина төзелеше кластерының Күзәтчелек советы рәисе булып тора<ref>{{Cite web|url=https://otr-online.ru/news/v-tatarstane-chinovnica-obeshchala-grudyu-vstat-na-zashchitu-mestnyh-predpriyatiy-147950.html|title=В Татарстане чиновница обещала «красивой грудью встать» на защиту местных предприятий {{!}} Новости {{!}} ОТР|website=ОТР - Общественное Телевидение России|accessdate=2020-12-24}}</ref> һәм Татарстан Республикасының инвестицион советына керә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/126988|title=Рустам Минниханов включил в инвестиционный совет РТ троих министров, главу АИР и сити-менеджера Челнов|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref> 2012 елда Татарстан Республикасы Президенты Указы белән оештырылган коллегиаль киңәшмә органы, ул регион икътисадына инвестицияләр җәлеп итү буенча барлык мәсьәләләр турында фикер алыша.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm|title=Инвестиционный Совет Республики Татарстан|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413215601/https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/12-11-2020/minnihanov-zayavil-o-neobhodimosti-obespechit-stabilnye-usloviya-dlya-investorov-5785120|title=Минниханов заявил о необходимости обеспечить стабильные условия для инвесторов|publisher=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. == Йәкләтелгән бурычы == ТР ИҮА җаваплылыгы зонасы — Татарстан Республикасында проектларның төп капиталына турыдан-туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү. Агентлык башта кече һәм урта бизнеска ярдәм итте[<ref name="proekt">{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=30003516|автор=Равлюк И. В., Хаустов А. Н., Шахворостов Г. И.|заглавие=Организация проектного управления на государственном и муниципальном уровне в России: предпосылки внедрения, состояние и перспективы|год=2017|издание=Профессиональные компетенции государственных служащих: формирование и развитие. Материалы межвузовской научно-практической конференции|тип=сборник|страницы=2012—219}}</ref>, бизнес-инкубатор сыйфатында чыгыш ясады, конкурс нигезендә субсидияләр һәм грантлар бүлде<ref>{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=17099984|автор=Горбач Л. А.|башлык=Актуальные источники финансирования инвестиционных и инновационных проектов|год=2011|издание=Вестник Казанского технологического университета|номер=22|страницы=236—242}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/43087|title=АИР начинает раздачу 500 млн.|author=Елена Чернобровкина|date=2011-07-11|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}}</ref>.Хәзерге вакытта ИҮА бары тик эре инвесторлар белән генә эшли, базарларны тикшерә, базарга чыгу стратегиясен эшләргә ярдәм итә, тәэмин итүчеләрне һәм подрядчыларны сайлый, документаль-хокукый базаны эшләүдә катнаша, инвесторларны озатып йөри һәм дәүләт хакимияте органнары белән аралашуда катнаша, юридик ярдәм күрсәтә. Шулай ук агентлык «Татарстан Республикасының Инвесторлар клубы» эшен тәэмин итә, анда катнашучылар республика җитәкчелеге һәм тармак министрлыклары белән формаль булмаган шартларда аралаша алалар<ref name="func" />. Инвесторлар клубы-киңәшмә органы, [[2014 ел]]дан бирле ТР ИҮА каршында эшли һәм республика җитәкчелеге, профильле министрлыклар һәм ведомстволар вәкилләре катнашында квартал утырышларын үткәрә. Эре инвестор автомат рәвештә клуб әгъзасы була. Агентлык, үз чиратында, проектны гамәлгә ашыруның барлык этапларында инвесторны озатып йөри, шул исәптән мәгълүмати ярдәм күрсәтә. Клуб әгъзалары ТР ИҮА оештыра торган профильле чараларда катнаша<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/97569|title=АИР учредил клуб инвесторов Татарстана|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/|title=Клуб инвесторов|website=invest.tatarstan.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124122953/https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/}}</ref>. 2011 елдан АИР халыкара консалтинг компаниясе [[PricewaterhouseCoopers|PwC]] белән берлектә "Инвестор юлкүрсәткече" чыгара.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/19995|title=Искандер Ахмедов ушел с поста главы пресс-службы АИР Татарстана — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://realnoevremya.ru/news/19995}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/275/e_guide-to-investment_tatarstan_2020_rus.pdf|автор=АИР РТ, PwC|заглавие=Путеводитель инвестора Республики Татарстан|ответственный=|год=2020|издание=|место=|издательство=|страницы=61|страниц=|isbn=}}</ref>. == Бүләкләре == * 2018 елның октябрендә ИҮА эше Берләшкән милләтләр Оешмасының икътисад секторына социаль-икътисадый файда китерүче һәм тотрыклы үсеш максатларына ирешүдә ярдәм итүче инвестицияләрне стимуллаштырган өчен премиясе белән билгеләп үтелде. АИР бу бүләккә лаек булган беренче Россия ведомствосы булды<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/400218|title=ООН назвала агентство инвестиционного развития РТ одним из лучших в мире|date=2018-10-25|publisher=Бизнес-онлайн|accessdate=2020-11-30}}</ref>. * 2019 елның апрелендә Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә Еллык инвестиция форумында (Annual Investment Meeting) 2018 елда турыдан-туры чит ил инвестицияләрен уңышлы җәлеп итүләре өчен халыкара AIM Investment Award бүләгенә лаек булды.<ref>{{cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/09-04-2019/air-rt-poluchilo-mezhdunarodnuyu-nagradu-za-rabotu-po-privlecheniyu-investitsiy-5598546|title=АИР РТ получило международную награду за работу по привлечению инвестиций|date=2019-04-09|publisher=Татар-информ|accessdate=2020-11-30}}</ref>. * ТР ИҮА оештырган һәм тормышка ашыруда турыдан-туры катнашкан инвестицион үсеш стратегиясен 2020 елда fDI Magazine журналы билгеләп үтте, Татарстан киләчәк 20/21 туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү стратегиясе буенча [[Аурупа]]ның иң яхшы төбәкләре рейтингының 8 нче урында тора (Mid-Sized European Regions of the Future 2020/21 — FDI Strategy)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.fdiintelligence.com/article/76767|title=fDi’s European Cities and Regions of the Future 2020/21 – Winners|author=fDi Intelligence|website=www.fdiintelligence.com|accessdate=2020-12-14|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124095622/https://www.fdiintelligence.com/article/76767}}</ref>. * 2020 елда ТР ИҮА шулай ук «коммерцияле булмаган һәм хөкүмәт оешмалары» категориясендә Stevie Awards халыкара бизнес-премиясен алды<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/1825800.htm|title=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан удостоено награды Stevie Awards 2020|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-14|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925202536/https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/1825800.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stevieawards.com/iba/company-organization-awards-winners-3|title=Company / Organization Awards Winners {{!}} Stevie Awards|website=stevieawards.com|accessdate=2020-12-24}}</ref>. == Оештыру структурасы == {| class="wikitable" style="width:50%; float:right; margin-left:0.8em; clear:right;" |+ 2020 елның июнь аена ТР ИҮА структурасы ! colspan="4" style="background:#78de9e;" |Җитәкче |- | colspan="4" style="text-align:center; background:#b5edca;" |''Җитәкчегә турыдан-туры буйсынучылар'' |- |style="background:#b5edca;" |Беренче урынбасар руководителя |style="background:#b5edca;" |Җитәкче урынбасары |style="background:#b5edca;" |Җитәкче урынбасары |style="background:#b5edca;" |Юридический отдел |- | colspan="3" style="text-align:center;" |''Урынсасарга турыдан-туры буйсынучылар'' |style="background:#b5edca;" |Финанс исәбе һәм дәүләт сатып алулары бүлеге |- |Протокол бүлеге |Экспертизы инвестиция проектлары экспертизасы бүлеге |Мәгълүмат-аналитика бүлеге | |- |Инвестицияләрне җәлеп итү эшчәнлеген координацияләү бүлеге |Инвестиция проектларына ярдәм итү һәм аларны озата бару бүлеге |ММЧ белән эш секторы | |- |Инвестицион тәэмин итү һәм контроль секторы |Дәүләти-хосусый партнерлыкны үстерү бүлеге |Матди-техник тәэмин итү секторы | |} Инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесенә эшнең аерым юнәлешләре өчен җаваплы өч урынбасар буйсына. Алар башлангычында билгеле бер регионнардан, мәсәлән, гарәп илләре, [[Төркия]], [[Кытай]], БДБ илләре (беренче чиратта, [[Казахстан]] һәм [[Азәрбайҗан]]) инвестиция проектлары беркетелгән линия хезмәткәрләре һәм проект менеджерлары эшли. Эре инвестиция проектлары кысаларында АИР тармак министрлыклары вәкилләре катнашында ведомствоара эш төркемнәре төзи<ref name="proekt" />. ИҮА җитәкчесе урынбасарларының җаваплылыгы түбәндәгечә бүленгән: * Беренче урынбасар беркетмә бүлеген, электрон документ әйләнешен һәм гражданнар мөрәҗәгатен, «ТР инвесторлары клубын» һәм АИР каршындагы иҗтимагый советны җитәкли, инвестицияләр җәлеп итү һәм коррупциягә каршы эш координациясе өчен җаваплы. * Икенче урынбасары финанс модельләренә экспертиза, проектларны озата бару белән җитәкчелек итә, дәүләт-хосусый һәм муниципаль-хосусый партнерлык мәсьәләләрен һәм закон чыгару инициативаларын эшләүне җитәкли. * Өченче урынбасары төбәкне инвестицион алга җибәрү, журналистлар белән эшләү, күргәзмә эшчәнлеге, потенциаль инвесторлар өчен маркетинг тикшеренүләре үткәрү һәм Татарстан Республикасы Инвестицион порталын тулыландыру өчен җавап бирә. Шулай ук өченче урынбасарда ИҮАдә бизнес-процессys цифрлаштыру өчен яваплы<ref>{{cite web|url=https://sntat.ru/news/politics/19-05-2020/novyy-zamestitel-i-skromnye-zarplaty-taliya-minullina-rasskazala-o-reorganizatsii-air-tatarstana-5743516|title=Новый заместитель и скромные зарплаты: Талия Минуллина рассказала о реорганизации АИР Татарстана|author=Ксения Перепечнова|date=2020-05-19|publisher=События|accessdate=2020-11-30|archivedate=2020-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201231162448/https://sntat.ru/news/politics/19-05-2020/novyy-zamestitel-i-skromnye-zarplaty-taliya-minullina-rasskazala-o-reorganizatsii-air-tatarstana-5743516}}</ref>. === Җитәкчелек === * Җитәкче (2014 елдан) - [[Татарстан Республикасы Президенты]] аппаратында эшләгән Талия Миңнуллина, беренче бүлек (2011-2014 еллар) Линар Якупов иде. * Беренче урынбасары (2012 елдан башлап) - элек аппаратта эшләгән Инсаф Галиев ([[Казан шәһәр Думасы]]). * Икенче урынбасары (2018 елдан) - Игорь Сапунов. * Өченче урынбасары (2020 елдан) - Марина Епифанцева, элегрәк АИРның мәгълүмат-аналитика бүлеге башлыгы<ref name="zams">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4355433|title=АИР во время чумы|author=Кирилл Антонов|date=2020-05-23|publisher=Коммерсантъ|accessdate=2020-11-30}}</ref>. === Ведомство буйсынуындагы органнар === [[2016 ел]]да оештырылган ИҮАнең бүлендек оешмасы - "Халыкара программалар дирекциясе" коммерцияле булмаган автоном оешмасы. Компания конгресслар һәм күргәзмәләр оештыру, шул исәптән республикага инвестицияләр җәлеп итү белән бәйле дәүләт контрактлары буенча проектлар белән шөгыльләнә. Компания 2016 елдан ел саен «Россия - ислам дөньясы» саммитын уздыруны оештыра: [[Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләр Халыкара икътисадый саммиты|KazanSummit]]»<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/311009 |title=В РТ создают дирекцию международных программ для привлечения инвестиций |date=2016-05-17 |publisher=Бизнес-Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/438316 |title=Подрядчики Талии Минуллиной: от маэстро Гергиева до победителя прокуратуры |author=Виктор Османов, Игорь Ким |date=2019-09-11 |publisher=Бизнес-Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref>. 2011 елдан бирле АНО директоры алыштыргысыз җитәкче һәм "Казан Экспо" МВЦ оештыручысы Адель Нагуманов<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/418257 |title=Ганновер разыграли по-честному: УФАС оправдал Талию Минуллину |author=Линар Фархутдинов |date=2019-03-26 |publisher=Бизнес-Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref>. 2017 елда АНО дирекциясендә эшлекле [[туризм]]ны үстерү өчен Конвеншн бюросы юнәлеше эшли башлады<ref>{{Cite web|url=https://www.expoclub.ru/press/45708/|title=Рейтинг событийного потенциала регионов РФ - 2017: механизм и перспективы - EXPOCLUB.ru|website=www.expoclub.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120408/https://www.expoclub.ru/press/45708/}}</ref>, ,.hj төбәккә эре конгресс-күргәзмә һәм эшлекле бөтенроссия һәм халыкара чараларны җәлеп итә, чөнки аларның катнашучылары - потенциаль инвесторлар.<ref>{{Cite web|url=http://tatarnews.ru/shortnews/13593|title=Известия Татарстана. Агентство инвестиционного развития Татарстана презентует Конвеншн бюро|website=tatarnews.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/http://tatarnews.ru/shortnews/13593}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20171116/1508973589.html|title=В Казани заработало конвеншн-бюро для помощи в проведении крупных форумов|website=РИА Новости|date=20171116T1744|accessdate=2020-12-24}}</ref>. Республика Бөтендөнья Конвеншн бюросының эшен алып баручы Халыкара конгресслар һәм конференцияләр ассоциациясенә (ICCA) керде<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/15-11-2017/taliya-minullina-sozdanie-konvenshn-byuro-eto-bolshoy-shag-v-razvitii-delovogo-turizma-5245332|title=Талия Минуллина: Создание конвеншн бюро — это большой шаг в развитии делового туризма|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/articles/452444|title=Талия Минуллина научит Россию новому методу привлечения инвестиций|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref>. Эшлекле вакыйгалар бюросы саны буенча өч ел эшләү дәверендә [[Казан]] [[Мәскәү]] һәм [[Петербург]]тан кала өченче урында тора<ref>{{Cite web|lang=|url=https://business-magazine.online/fn_38725.html|title=Докороновирусная реальность|author=|website=|date=2020-04-22|publisher=Федеральный бизнес журнал|accessdate=2020-12-30|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416090533/https://business-magazine.online/fn_38725.html}}</ref>. АИР «Татарстан Республикасы экспорты корпорациясе»нә буйсына. Компания «Татарстан Республикасы министрлар кабинеты каршында халыкара хезмәттәшлекне үстерү агентлыгы» ДУПны үзгәртеп кору нәтиҗәсендә төзелгән. Аның төп бурычы - республика товарларын Россиянең башка төбәкләренә һәм чит илләргә чыгару<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/145979-io-gendirektora-korporacii-eksporta-respubliki-tatarstan-stala-irina-chuvina|title=И.о. гендиректора «Корпорации экспорта Республики Татарстан» стала Ирина Чувина — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120357/https://realnoevremya.ru/news/145979-io-gendirektora-korporacii-eksporta-respubliki-tatarstan-stala-irina-chuvina}}</ref>. Агентлык тәкъдиме буенча «Татарстан проектлары» компаниясе төзелде, аның бурычы - республикада инвестиция процессларын стимуллаштыру. 2017 елда аның эшенә төбәк бюджетыннан 10 млн сум бүлеп бирелгән.<ref>{{Cite web|url=https://tatcenter.ru/news/kabmin-rt-iz-rezervnogo-fonda-vydelit-10-mln-rublej-na-ao-quot-proekty-tatarstana-quot/|title=Кабмин РТ из резервного фонда выделит 10 млн рублей на АО "Проекты Татарстана" — Татцентр.ру|website=Татцентр|accessdate=2020-12-24}}</ref>. == Чаралар == Түбәндә АИР оештыра яки хуплый торган иң эре һәм даими вакыйгалар тәкъдим ителгән. *[[Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләр Халыкара икътисадый саммиты|KazanSummit]] [[Татарстан]]да [[2009 ел]]дан узгарыла. Бу Россия белән [[Ислам]] дөньясы илләренең икътисадый хезмәттәшлеге буенча иң зур мәйданчыкларның берсе, аның төп максаты - илләр арасында сәүдә-икътисадый, фәнни-техник һәм социаль-мәдәни элемтәләрне ныгыту. Россия төбәкләре потенциаль партнерлар һәм инвесторлар белән үз элемтәләрен җайга салу мөмкинлеге ала<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20170414/1492291218.html|title=Саммит "Россия - исламский мир: KazanSummit" примет более двух тысяч гостей|website=РИА Новости|date=20170414T1839|accessdate=2020-12-24}}</ref>.2019 елның Ислам саммиты 72 илдән һәм [[Россия]]нең 38 төбәгеннән 3,5 меңнән артык катнашучыны җыйды<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/04/2020/5eaa79ec9a7947a895d05aaa|title=KazanSummit из-за коронавируса перенесли на 2021 год|website=РБК|accessdate=2020-12-24}}</ref>. 2020 елда KazanSummit короновирус [[пандемия]]се аркасында 2021 елга күчерелде.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/184820-kazansummit-proydet-vesnoy-2021-goda|title=KazanSummit пройдет весной 2021 года — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114103414/https://realnoevremya.ru/news/184820-kazansummit-proydet-vesnoy-2021-goda}}</ref>, но состоялись ряд онлайн-мероприятий<ref>{{Cite web|url=https://islam-today.ru/blogi/gsv-rossia-islamskij-mir/kazansummit-2020-cto-nuzno-znat-ob-indonezijskom-biznese/|title=KazanSummit-2020: что нужно знать об индонезийском бизнесе|website=islam-today.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref>. *«Россия венчур форумы» - Россиянең иң эре венчур проектлары мәйданчыгы. Форум республикада 2000 елдан бирле уза, 2020 елда XV РВФ булды, анда 300 тирәсе стартап тәкъдим ителде.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/12-04-2019/rossiyskiy-venchurnyy-forum-14-let-podryad-prohodit-v-tatarstane-5703653|title=Российский венчурный форум 14 лет подряд проходит в Татарстане|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957|title=Технологическое лидерство России — стратегию и риски обсудят эксперты на РВФ 2020|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957}}</ref>. * [[Ислам хезмәттәшлеге оешмасы]] илләренең яшь эшмәкәрләренең [[Казан]] форумы [[2015 ел]]дан бирле эшләп килә һәм ел саен Ислам союзы илләреннән 30га якын IT-проект җыя.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/09-12-2020/mihail-zygar-to-chto-u-nas-prinyato-schitat-obucheniem-zhurnalistike-bolshe-ne-nuzhno-5791267|title=Михаил Зыгарь: То, что у нас принято считать обучением журналистике, больше не нужно|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>, гадәттә «Безнең Татарстан. "Мөмкинлекләр территориясе" [[Сәләт (яшьләр оешмасы)|"Сәләт" хәрәкәте]] ярдәмендә (Россияне 2012 елдан ОИСта тәкъдим итә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201201/tatarstan-1587214315.html|title=В Татарстане создали офис молодежного сотрудничества России и ОИС|website=РИА Новости|date=20201201T1815|accessdate=2020-12-13}}</ref>).2020 елда 3000 доллар күләмендә грант Россия стартабы отты<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/news/534089|title=На казанском форуме молодых предпринимателей стран ОИС российский стартап выиграл 3 тысячи долларов|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * Дәүләти-хосусый партнерлык буенча беренче форум 2017 елда оештырыла, анда халыкның тормышын яхшырту өчен мөмкин булган партнерлык спектры тикшерелә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-11-2017/rustam-minnihanov-kazhdyy-5-y-ob-ekt-kommunalnoy-infrastruktury-v-tatarstane-peredan-v-kontsessiyu-5231676|title=Рустам Минниханов: Каждый 5-й объект коммунальной инфраструктуры в Татарстане передан в концессию|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Икенче форум темасы «Спорт индустриясенә инвестицияләр» булды, аны (2018 елда Татарстан Россиянең иң спорт төбәге дип танылды<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://fedpress.ru/news/16/society/2162101|title=Татарстан признали лучшим спортивным регионом страны {{!}} Республика Татарстан|website=ФедералПресс|accessdate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://fedpress.ru/news/16/society/2162101|archivedate=2021-04-14}}</ref>), 2013 елгы Универсиадага төзелгән һәм 2018 елда футбол буенча дөнья чемпионатына яңартылган спорт сарае «Казан Арена» стадионында уздырдылар<ref>{{Cite web|url=https://kazan.aif.ru/dontknows/v_kakom_sostoyanii_sportobekty_tatarstana_kotorye_postroili_k_chm-2018|title=В каком состоянии спортобъекты Татарстана, которые построили к ЧМ-2018?|website=kazan.aif.ru|date=2019-07-12|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Өченче форум сәламәтлекне саклауга багышланды<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/glava-nurlatskogo-munitsipalnogo-rayona-uchastvuet-v-iii-otraslevom-forume-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-invest-in-health|title=Глава Нурлатского муниципального района участвует в III Отраслевом форуме по государственно-частному партнерству: INVEST IN HEALTH|author=Лилия Мубаракшина|website=Нурлат-⁠информ|date=2019-10-28|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2020 елда дүртенче форум коронавирус пандемиясе аркасында онлайн узды, форумда уңышлы ГЧПның төп факторлары турында фикер алыштылар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/07-12-2020/otraslevoy-forum-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-provedut-v-onlayn-formate-5790419|title=Отраслевой форум по государственно-частному партнерству проведут в онлайн-формате|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * 2017 һәм 2019 елларда Казанда АИР һәм ТР Сәламәтлек саклау министрлыгы ярдәмендә «Заманча инженерлык системалары. Сәламәтлек архитектурасы" конференциясе узды. Бу мультиэксперт мәйданчыгы, ул, аеруча нәтиҗәле медицина учреждениеләре булдыру өчен, IT-индустриядән һәм архитектурадан алып медицинага һәм психологиягә кадәр белгечләрне берләштерә.<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego|title=В Казани на форуме MES рассказали о клиниках будущего|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118051242/https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/health/05-12-2019/taliya-minullina-zayavila-o-neobhodimosti-operezhat-vremya-pri-sozdanii-bolnits-buduschego-5698210|title=Талия Минуллина заявила о необходимости опережать время при создании больниц будущего|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * Казан халыкара мөселман киносы фестивале [[2005 ел]]дан бирле үткәрелә<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2208209|title=Владимир Меньшов возглавит жюри Казанского фестиваля мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>.Конкурс программасында төрле жанрларның тулы метражлы һәм кыска метражлы эшләре - уен, документаль һәм анимацион фильмнар катнаша. Һәр елны оештыручылар берничә йөз гариза ала<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2163729|title=Турецкая мелодрама откроет казанский кинофестиваль мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Жюри рәисе Карен Шахназаров билгеләп үткәнчә, тулаем мөселман киносы һәм фестивальдә катнашучы тасмалар югары әхлакый критерийлар белән аерылып тора: «Гомуми кешелек темаларын, хатын-кызлар турында фильмнар күп»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/674846|title=Карен Шахназаров: Казанский фестиваль мусульманского кино отличается жесткими нравственными критериями|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Фестивальне оештыручылар Россия һәм дөнья җәмәгатьчелегендә ислам һәм мөселман образын объектив күрсәтү максатын куйдылар.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/568451|title=Открылся конкурс на лучший информационный материал о международном мусульманском кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. == Эш нәтиҗәләре == [[2013 ел]]ның 9 ае нәтиҗәләре буенча [[Татарстан]] төп капиталга инвестицияләр күләме буенча [[Россия]]нең 5 топ субъектына керде. 2013 елда республика икътисадына инвестицияләр Россия буенча уртача 1,4 %ка кимү фонында 10,6 %ка үсте<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/2385386 |title=Искатели привлечений |author=Александра Романычева, Александр Габуев |date=2014-01-27 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-11-30}}</ref>.2015-2017 елларда АИР 700 дән артык потенциаль инвестор белән эшләде. 2017 елга агентлык карамагында 17 проект бар иде, шул исәптән 11 проектны гамәлгә ашыру стадиясендә. 2012-2015 елларда РИРА катнашында 1435 эш урыны булдырылган<ref name=proekt />.2019 ел нәтиҗәләре буенча ИҮА инвестицияләрнең рекордлы үсеше турында хисап тотты: елның 9 ае эчендә генә дә аларның күләме 2018 ел белән чагыштырганда 1,6 млрд долларга җитте - 4 тапкырга күбрәк.<ref name=zams />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Татарстан министрлыклары}} {{сайланган мәкалә}} [[Төркем:Татарстан хөкүмәте]] [[Төркем:Инвестицияләр]] 6mlpc4bwp8i9gosshiifapm1czeb11r 0 229242 6099833 4458275 2026-11-08T11:56:58Z ~2026-58461-25 63270 6099833 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Венера Шакирова | чын исем = | рәсем =В.М.Шакирова.jpg | киңлеге = 180 | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = Венера Мансур кызы Шакирова | туу датасы = 11.10.1960 | туу җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Казан|Казанда}} | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = драма актеры | гражданлыгы = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 1983 – {{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Камал театры]] | рольләр = характерлы рольләр | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты — 2003]][[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|20px|Татарстанның халык артисты — 2016]] | сайт = | imdb_id = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шакирова}} '''Венера Шакирова''', Венера (''мулла кушкан исеме'' Әфият<ref>Әфият — [[гарәп теле|гарәп]]. ''сәламәтлеге яхшы, яшәү көче нык, бәхетле, сәгадәтле''</ref>) Мансур кызы Шакирова (''ире фамилиясе буенча'' Петрова, ''[[1960 ел]]ның [[11 октябрь|11 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') — драма актрисасы, [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] артисты (''[[1983 ел]]дан''). [[Татарстанның халык артисты]] (''[[2016 ел|2016]]''). == Тәрҗемәи хәле == [[1960 ел]]ның [[11 октябрь|11 октябрендә]] [[Казан]]да туган. Әтисе Мансур — [[Казан]]ныккы, әнисе [[Арча районы]] [[Мөрәле (Арча районы)|Мөрәле]] авылында туып-үскән. Сигезьеллык мәктәпне тәмамлагач, [[Казан театр укуханәсе]]нә (''[[Наилә Гәрәева]], [[Илдар Хәйруллин]] сыйныфы'') укырга керә. Сабакташлары — [[Рафил Сәгъдуллин]], Лениза Заманова , [[Фәрит Бикчәнтәев]], [[Гафур Каюмов]], [[Данил Салихов]], [[Роберт Мортазин]]. [[1983 ел]]да [[Казан театр укуханәсе|театр укуханәсен]] тәмамлагач, [[Камал театры]] труппасына кабул ителә. Камал театрында беренче башкарган роле — [[Марсель Сәлимҗанов]] куйган «Зифа» спектаклендәге ([[Нәкый Исәнбәт]] әсәре) Эсмеральда роле<ref>''Лилия Гәрәева''. [http://new.syuyumbike.ru/news/sudby/venera-shakirova-min-mkhbbt-korbany Венера Шакирова: «Мин мәхәббәт корбаны !»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103143059/http://new.syuyumbike.ru/news/sudby/venera-shakirova-min-mkhbbt-korbany |date=2019-11-03 }} [[Сөембикә (журнал)|«Сөембикә»]], 2016 ел, декабрь</ref>. [[2007 ел]]да [[Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институты]]на укырга керә. Аны тәмамлап, [[Казан театр укуханәсе]]ндә студентлар укыта. == Иҗаты == Төрле холыктагы образлар иҗат итә, бигрәк тә характерлы образларны уңышлы башкара. Җырлый (''тавышы — колоратур сопрано''). == Уйнаган рольләре == {{col-begin}} {{col-2}} * ''Зина'' — «Һаваларда йолдыз» ([[Максим Горький]] буенча) * ''Камилә'' — «Бәхетсез егет» ([[Галиәсгар Камал]]) * ''Нәсимә'' — «Миңлекамал» ([[Мирсәй Әмир]]) * ''Нина'' — «Әниләр һәм бәбиләр» ([[Туфан Миңнуллин]]) * ''Нәфисә'' — «Без китәбез, сез каласыз» ([[Туфан Миңнуллин]]) * ''Нина Васильевна'' – «Алты кызга бер кияү» ([[Туфан Миңнуллин]]) * ''Гөлнара'' — «Бичура» ([[Мансур Гыйләҗев]]) * ''Фәүзия'' — «Казан егетләре» ([[Мансур Гыйләҗев]]) * ''Хәерниса'' — «Галиябану» ([[Мирхәйдәр Фәйзи]]) * ''Галия'' — «Кишер басуы» ([[3өлфәт Хәким]]) * ''Нечкә марҗа'' — «[[Җан Баевич]]» ([[Гаяз Исхакый]]) * ''Рәшидә'' — «Мирас» ([[Гафур Каюм]]) * ''Синьора Капуллетти'' — «Ромео һәм Джульетта» ([[Уильям Шекспир]]) * ''Эсмеральда'' — «Зифа» ([[Нәкый Исәнбәт]]) {{col-2}} * ''Саҗидә'' — «Килә ява, килә ява...» ([[Зөлфәт Хәким]]) * ''Зөләйха'' — «Әни килде» ([[Шәриф Хөсәенов]]) * ''Зөлкәгыйдә'' — «Кыю кызлар» ([[Таҗи Гыйззәт]]) * ''Корреспондент'' — «Дәрсе гыйбрәттер театр» ([[Рүзәл Мөхәммәтшин]] тексты) * ''Хәдичә'' — «Банкрот» ([[Галиәсгар Камал]]) * ''Екатерина'' — «Яшь йөрәкләр» ([[Фәтхи Бурнаш]]) * ''Жизель'' — «Бабайлар чуагы» ([[Илгиз Зәйниев]]) * ''Мәрфуга'' — [[Зәңгәр шәл (спиктәкел)|«Зәңгәр шәл»]] ([[Кәрим Тинчурин]]) * ''Зөлкагыйдә'' — «Кыю кызлар» ([[Таҗи Гыйззәт]]) * ''Фагыйлә'' — «Шулай булды шул» ([[Туфан Миңнуллин]]) * ''Нина Васильевна'' — «Алты кызга бер кияү» ([[Туфан Миңнуллин]]) * ''Регина'' — «Ак калфагым төшердем кулдан» ([[Илдар Юзеев]]) * ''Нурия Мидхәтовна'' — «Исәнмесез !?» ([[Мансур Гыйләҗев]]) һ. б.<ref>[https://kazan.ws/cgi-bin/people/print.pl?action=view_cul&id_cul=1004&id_razdel=7&id_sub=36&id_sub_sub=13&wh=sub Венера Шакирова.] Известные люди нашего города. Сайт столицы РТ</ref> {{col-end}} «Киномәүлид» проектында катнаша (төп авторы — [[Иман нуры мәчете|«Иман нуры»]] [[мәчет]]е имам-хатыйбы Нияз хәзрәт Закиров), [[кино]]да уйный (''«Пустота», 2018, режиссёр Павел Москвин'')<ref>[https://www.afisha.ru/movie/245669/ Пустота.] afisha.ru</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2003 ел|2003]] — [[Татарстанның атказанган артисты]] * [[2015 ел|2015]] — [[Татарстанның халык артисты]] * [[2021 ел|2021]] — [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]<ref>[https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/media/news/l-yl-fazlyeva-kamallylarga-d-l-t-b-l-kl-re-tapshyrdy/?lang=tat Венера Шакирова «Фидакарь хезмәте өчен» медале белән бүләкләнде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214213632/https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/media/news/l-yl-fazlyeva-kamallylarga-d-l-t-b-l-kl-re-tapshyrdy/?lang=tat |date=2024-12-14 }} [[Камал театры]] сайты, 26.03.2021</ref> == Гаилә хәле == [[Ир]]е Рәниф Андрей улы Петров (''[[2016 ел]]да вафат'')<ref>[https://matbugat.ru/news/?id=14519 Венера Шакированың ире Рәниф Петров вафат.] matbugat.ru, 08.04.2016</ref>, [[Камал театры]] директоры урынбасары, [[Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре]]. :[[кыз]]ы Алия Рәниф кызы, юрист белеме алган. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # ''[[Ильтани Илялова]]''. [https://www.tatpressa.ru/enc/shakirova-venera-mansurovna-213/ Шакирова Венера Мансуровна]. Артисты театра им. Галиаскара Камала: Библиографический справочник. К.: [[ТКН]], 2005. # ''Нәзилә Хуҗина''. Әфият Шакирова: «Исемемне алыштыргач, икенче тормыш белән яши башладым». [[Акчарлак (гәҗит)|«Акчарлак»]], 2019 ел, 31 октябрь, 2-3нче бит. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/personalities/troupe/sha-ki-ro-va-venera-mansur-kyzy-ve-ne-ra-sha-kir/?lang=tat Шакирова Венера Мансур кызы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214200948/https://kamalteatr.ru/about-the-theatre/personalities/troupe/sha-ki-ro-va-venera-mansur-kyzy-ve-ne-ra-sha-kir/?lang=tat |date=2024-12-14 }}. [[Камал театры]] рәсми сайты * [https://www.youtube.com/watch?v=AsqtjqM_mjk&t=31s Венера Шакирова «Хәерле көн, Татарстан» тапшыруында. 21.09.2018] (''видео'') == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Халык артисты}} {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} {{DEFAULTSORT:Шакирова, Венера}} [[Төркем:Әлифба буенча актрисалар]] [[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:ССРБ актрисалары]] [[Төркем:Татарстанның халык артистлары]] [[Төркем:Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Камал театры актерлары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] qnbfjuv8i8n0ha15dznv8ojkl3mlt0x 0 231986 6099391 4456146 2026-11-07T12:14:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099391 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Сергей Говорухин | рәсем = С.С.Говорухин.jpg | рәсем_зурлыгы =200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Сергей Станислав улы Говорухин | һөнәр = язучы, режиссер | туу датасы = 1.09.1961 | туу җире = [[ССРБ]], [[Украина ССР]], {{Туу җире|Харьков|Харьковта}} | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[рус]]—[[яһүд]]<ref>[http://antat.tmweb.ru/zhurnal-nash-dom-tatarstan/35/2114/ Юнона и театр.] [[Наш дом – Татарстан (журнал)|«Наш дом – Татарстан»]], №5 (013) 2010 г.</ref> | үлем датасы = 27.10.2011 | үлем җире = [[РФ]], {{үлем җире |Мәскәү|Мәскәүдә}} | әти = [[Станислав Говорухин]] | әни = [[Юнона Карева]] | ир = | хатын = | балалар = [[ул]]лары Станислав, Василий, [[кыз]]ы Варвара | бүләк һәм премияләр = [[Файл:RUS Order of Courage ribbon.svg|40px|Батырлык ордены (РФ)]] [[Файл:RUS Medal For Courage ribbon.svg|40px|Кыюлык өчен медале (РФ)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Говорухин}} '''Сергей Говорухин''', Сергей Станислав улы Говорухин ({{lang-ru|Сергей Станиславович Говорухин}}, ''[[1961 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябре]], [[ССРБ]], [[Украина ССР]], [[Харьков]] — [[2011 ел]]ның [[27 октябрь|27 октябре]], [[РФ]], [[Мәскәү]]'') — РФ кинорежиссеры, сценарий авторы, язучы. Хәрби корреспондент — кинодокументалист сыйфатында сугыш барган урыннарда була. Проза әсәрләре җыентыклары, берничә фильм авторы. Халыкара һәм РФ кинопремияләре лауреаты. Хәрби конфликтлар ветераннарына һәм инвалидларына ярдәм фондын нигезләүче (''[[1996 ел|1996]]''). РФ Язучылар һәм кинематографистлар берлекләре әгъзасы. «Ника» гомумРоссия кинематографик сәнгатьләр академиясе академигы. == Тәрҗемәи хәле == [[1961 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябрендә]] [[Украина ССР]] [[Харьков]] шәһәрендә күренекле кинорежиссер [[Станислав Говорухин|Станислав Сергей улы Говорухин]] (''1936—2018'') белән [[Казан Зур театры]] актрисасы, режиссер һәм педагог [[Юнона Карева|Юнона Илья кызы Карева]] (''1933—2013'') гаиләсендә туган. Ике айлык вакытында әнисе белән [[Казан]]га күченә. Балачагы, үсмерлек чоры һәм яшьлеге Казанда (''[[Театр урамы (Казан)|Театр урамы]], 13'') узган. [[1978 ел]]да урта мәктәпне тәмамлап, [[Казан дәүләт университеты]]ның журналистика факультетына укырга керә. Укуын ташлый, каравылчы, лаборант, йөкче булып эшли. [[Ерак Көнчыгыш]]та [[армия|хәрби хезмәт]] үтә. [[1982 ел]]да ВГИКның сценарий язучылар бүлегенә укырга керә, аны читтән торып укып тәмамлаган (''Валентин Иванович Ежов курсы, [[1988 ел|1988]]'')<ref>''Сергей Говорухин''. [https://magazines.gorky.media/znamia/2003/5/sto-sorok-let-odinochestva.html Сто сорок лет одиночества.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226190326/https://magazines.gorky.media/znamia/2003/5/sto-sorok-let-odinochestva.html |date=2019-12-26 }} [[Знамя (журнал)|«Знамя»]], № 5, 2003{{ref-ru}}</ref>. == Хезмәт юлы == Төньякта эретеп ябыштыручы, монтажчы, төзүче, прораб булып эшли. [[1994 ел|1994]]—[[2005 ел]]ларда хәрби корреспондент — кинодокументалист сыйфатында [[Әфганстан]]да, [[Таҗикстан]]да, [[Югославия]]дә, [[Чечня]]да хәрби конфликтлар барган урыннарда була, егерме хәрби һәм өч махсус операциядә катнаша. Берничә сугышчан бүләккә лаек була. [[2000 ел]]да [[НТВ]] телеканалында «Онытылган полк» ток-шоуын алып бара (''хәрби корреспондент Евгений Кириченко белән берлектә''). == Фильмография == === Режиссерлык эшләре === [[Файл:С.С.Говорухин_1.jpg|160px|thumb|right|Сергей Говорухин.<br/> ''<small>Фото: kazan-journal.ru</small>'']] * [[1994 ел]]да Россиядәге хәзерге заман сугышлары турында фильм төшерүгә керешә. [[1995 ел]]ның [[2 февраль|2 февралендә]] [[Грозный]] шәһәрен кинога төшергәннән соң кайтып килгәндә, [[Чечня]] боевиклары тарафыннан каты яралана, [[4 февраль]]дә {{comment|аягын кисәләр|ампутация}}. * [[1998 ел]]гы кинодебюты — [[Беренче чечен сугышы]] турында «Каргалган һәм онытылганнар» ({{lang-ru|Прокляты и забыты}}) нәфис-публицистик фильмы (''[[1997 ел|1997]], «Ровитич» киностудиясе, Инна Ванеева белән автордаш''). Фильм IX ачык Россия кинофестиваленең ([[Екатеринбург]]) баш призына һәм РФ кино сәнгате академиясенең «Ника» премиясенең Гран-приена лаек була. [[1999 ел]]да Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә РФ Дәүләт премиясе алу өчен тәкъдим ителә, ләкин премияне [[Никита Михалков]]ка бирәләр. * [[2001 ел]]да «Мосфильм» киностудиясендә «Узып баручы чор турында инша» ({{lang-ru|Сочинение на уходящую тему}}) картинасын тәмамлый. Фильм Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә [[Мәскәү]] шәһәре премиясенә лаек була. * [[2008 ел|2008]] — «Бездән башка беркем дә» ({{lang-ru|Никто кроме нас}}) документаль фильмы. * [[2011 ел|2011]] — «Кешеләр җире» ({{lang-ru|Земля людей}}) нәфис фильмы. Фильм Россия киносының «Аурупага тәрәзә» фестиваленең ике «Көмеш ладья» призына, Россия кинорежиссерлары гильдиясе призына ия була<ref>[http://www.fond-rokada.ru/govoruhin.htm Сергей Станиславович Говорухин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227051542/http://www.fond-rokada.ru/govoruhin.htm |date=2019-12-27 }} Сайт Фонда ветеранов боевых действий «Рокада»{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/director/ros/35368/ Сергей Говорухин.] kino-teatr.ru{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре == * [[1995 ел|1995]] — Батырлык ордены (''[[РФ]]'') * III дәрәҗә Сергей Радонежский ордены * [[1998 ел|1998]] — «Кыюлык өчен» медале (''[[РФ]]'') * «Сугышчан батырлыклары өчен» медале * башка медальләр == Гаиләсе == Өч тапкыр өйләнгән, [[ул]]лары Станислав (1990), Василий (1998), [[кыз]]ы Варвара (2010). == Хәтер == Балачагы, үсмерлек чоры һәм яшьлеге узган [[Казан]] шәһәре скверларының берсендә һәйкәлен урнаштыру өчен [[акча]] җыю бара (скульптура портреты авторы рәссам Елена Гаршина)<ref>[http://posleslovie.com/forum/12-21-1#45 Памятник Сергею Станиславовичу Говорухину.] Сайт «Послесловие» {{ref-ru}}</ref>. == Әдәбият == # [http://kazan-journal.ru/index.php/news/chitalka/sergey-govorukhin-pamyat-o-nastoyashchem-cheloveke Сергей Говорухин. Память о настоящем человеке.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226190327/http://kazan-journal.ru/index.php/news/chitalka/sergey-govorukhin-pamyat-o-nastoyashchem-cheloveke |date=2019-12-26 }} [[Казань (журнал)|«Казань»]], 2019, декабрь, стр.105-135 == Сылтамалар == * [http://posleslovie.com/ Сергей Говорухин истәлегенә багышланган «Послесловие» сайты] * [[Файл:YouTube 2024.svg|60px|]] [https://www.youtube.com/watch?time_continue=4&v=nbmRAfUYiMU&feature=emb_logo Памяти Сергея Станиславовича Говорухина] (''[[YouTube]]видео, 3:11'') * [https://www.imdb.com/name/nm3351155/ Sergei Govorukhin (1961–2011) ID 3351155] * [https://www.kinopoisk.ru/name/1643233/ Сергей Говорухин.] kinopoisk.ru{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Говорухин, Сергей}} [[Төркем:Әлифба буенча кинорежиссёрлар]] [[Төркем:Россия кинорежиссерлары]] [[Төркем:Сценарийчылар]] [[Төркем:Батырлык ордены кавалерлары]] [[Төркем:ВГИК тәмамлаучылар]] [[Төркем:Телетапшырулар алып баручылар]] [[Төркем:Беренче чечен сугышында катнашучылар]] 6n91b9c1nxd9g94ncw98gl4sm3i6scw 0 232249 6099611 4413847 2026-11-08T02:19:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099611 wikitext text/x-wiki {{Карточка |название = {{#if:{{{название|}}}|{{{название}}}|{{PAGENAME}}}} |стиль_названия = padding:0.25em; background:#336699; color:#fff; |стиль_тела = |вверху = {{#if:{{{центр|[[Түбән Кама районы]]}}}|{{#if:{{{субъект|[[Татарстан Республикасы]]}}}|{{{субъект|[[Татарстан Республикасы]]}}} {{{центр|}}}|<small>административный центр:</small><br />{{{центр|[[Татарстан Республикасы]]}}}}}|{{{субъект|[[Татарстан Республикасы]]}}}}} |стиль_вверху = |вверху2 = {{#if:{{{район|}}}|{{{район}}}<br />{{{регион}}}<br />{{{страна}}}|{{#if:{{{регион|}}}|{{{регион|}}}<br />{{{страна}}}|{{{страна|[[Россия Федерациясе]]}}}}}}} |стиль_вверху2 = |текст1 = [[Рәсем: Coat of Arms of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).png|200px|border]] {{#if:{{{подпись|}}}|<br /> {{{подпись|}}}}} |текст2 = {{#if:{{{файл0|}}}|[[Рәсем:{{{файл0|}}}|250px|border]] {{#if:{{{подпись0|}}}|<br /> {{{подпись0|}}}}}|}} |стиль_текста = padding:0.2em; background:#efefef; vertical-align:middle; |стиль_заголовков = background:#336699; color:#fff; |стиль_меток = padding:0.2em 0.5em; 0.2em 0.2em; background:#ddd; vertical-align:middle; font-size:95%; |метка4 = Раслау вакыты |текст4 = [[9 июнь]] [[2006]] |метка5 = Отменён |текст5 = {{{отменён|}}} |метка6 = Повторно <br /> учреждён |текст6 = {{{учреждён2|}}} |метка7 = Утратил силу |текст7 = {{{утрачен|}}} |метка8 = Использование |текст8 = {{{использование|}}} |метка9 = Нисбәте |текст9 = {{{нисбәте|}}} |метка10 = Дәүләт геральдик регистрында номер |текст10 = {{{ГГР|2399}}} |заголовок11 = {{#if:{{{доработка|}}}{{{идея|}}}{{{авторы|}}}{{{проект|}}}|Авторский коллектив}} |текст12 = {{{авторы|}}} |метка13 = Герб авторы |текст13 = {{{автор|[[Рамил Хәйретдинов|Р. Хәйретдинов]], Р. Салихов, И. Миңнуллин, К. Мочёнов, О. Афанасьева, К. Переходенко, Г. Уткин}}} |метка14 = Герб идеясе |текст14 = {{{идея| }}} |метка15 = Руководитель<br />проекта |текст15 = {{{проект|}}} |метка16 = [[Вексиллология|Вексиллологическая]]<br />доработка |текст16 = {{{доработка|}}} |метка17 = Художник |текст17 = {{{художник|}}} |метка18 = Компьютерный<br />дизайн |текст18 = {{{дизайн|}}} |метка19 = Консультант |текст19 = {{{консультант|}}} |метка20 = Обоснование <br />символики |текст20 = {{{символика|}}} |текст21 = {{#if:{{{файл1|}}}|[[Рәсем:{{{файл1|}}}{{!}}200px{{!}}border]]}} {{#if:{{{подпись1|}}}|<br /> {{{подпись1|}}}}} |метка22 = Использование |текст22 = {{{использование1|}}} |метка23 = Утверждён |текст23 = {{{учреждён1|}}}{{{утверждён1|}}} |метка24 = |текст24 = |заголовок25 = {{#if:{{{файл2|}}}|Предыдущие флаги}} |текст26 = {{#if:{{{файл2|}}}| <br /> {{{подпись2|[[25 февраль]] [[1992]] — }}}}} |метка27 = Нисбәте |текст27 = {{{пропорция2|7:9}}} |метка28 = Байрак авторы |текст28 = {{{автор2|}}} |текст30 = {{#if:{{{файл3|}}}|[[Рәсем:{{{файл3}}}|200px|border]] <br /> {{{подпись3|}}}}} |метка31 = Пропорция |текст31 = {{{пропорция3|}}} |метка32 = Авторлар |текст32 = |внизу = }} '''Түбән Кама районы гербы''' ({{lang-ru|Герб Нижнекамского района}}) [[Түбән Кама районы|Түбән Кама муниципаль районы]] шурасының [[2006 ел]]ның [[9 июнь|9 июнендәге]] 25нче санлы карары нигезендә расланган.<br/> [[Россия Федерациясе]] Дәүләт геральдика регистрына 2399нчы сан белән кертелгән.<br/> [[Татарстан Республикасы]] Дәүләт геральдика реестрына 60нчы сан белән кертелгән. == Герб тасвирламасы == {{өземтә башы}}«Зәңгәрсу (зәңгәр) hәм яшел төсләргә бүленгән кыр, аның өстендә - нурлар белән әйләндереп алынган яшел шар («кояш шәүләсе») сурәтләнгән алтын төстәге багана. Шар аша яшел төстәге нарат агачы үтә. Наратның сары төскә кергән кәүсәсе шарны кисеп үтә һәм яшел төскә әверелеп, өскә юнәлә. Зәңгәр төстәге якның аскы өлешендә тәңкәсыман җепләрдән торган дулкын рәвешендә бөгелгән өч рәт, ә яшелендә өстә көмеш төстәге шулай ук өч (ике hәм бер) акчарлак оча. Гербның бөтен өлешләре үзара тигез. Якларның үзара нисбәте 7:9» {{өземтә азагы}} == Герб символикасын нигезләү == Гербның шартлы билгеләре (''символлары'') аллегория телендә район тарихын, географиясен һәм мәдәни үзенчәлекләрен чагылдыра. Район һәм шәһәр исеменә бәйле, гербта [[Чулман|Кама елгасы]] сурәтләнгән. [[Кама]] — [[Идел елгасы]]ның иң зур кушылдыгы, аның агымы уңаенда өч [[сусаклагыч]] төзелгән. Шуларның иң эресе — [[Түбән Кама сусаклагычы]] һәм гидроэлектростанциясе. Көмеш [[Дулкын (су)|дулкыннар]] фонында [[елга]] төсе зәңгәр – сары – яшел төсләргә үзгәрә. [[Нарат]] һәм [[кояш]] рәсемнәре районда яшәү өчен уңай табигый шартларны гәүдәләндерә. Биектә очучы [[кошлар]] рух күтәренкелеген, көч-куәтне, үсешкә омтылышны чагылдыра. [[Көмеш төс]] — чишмә суының сафлыгы, камиллек, мәрхәмәтлелек, үзара аңлашу символы. [[Зәңгәрсу төс]] ([[зәңгәр төс]]) — намус, дан, тугрылык, гаделлек символы. [[Сары төс]] ([[алтын төс]]) — ныклык, бөеклек, байлык, акыллылы, тотрыклылык, ихтирамлылык символы. [[Яшел төс]] — тереклек, сәламәтлек һәм үсеш, яңарыш символы. == Авторлар төркеме == [[Рамил Хәйретдинов]] ([[Казан]]), [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]] (''[[Казан]]''), Илнур Миңнуллин ([[Казан]]), Константин Мочёнов ([[Химки]]), Оксана Афанасьева ([[Мәскәү]]), Кирилл Переходенко ([[Конаково]]), Геннадий Уткин ([[Түбән Кама]]). == Тарих == [[1975 ел]]ның [[13 сентябрь|13 сентябрендә]] Түбән Кама хезмәт ияләре депутатларының шәһәр шурасы [[Түбән Кама |Түбән Кама шәһәренең]] беренче гербын кабул итә. [[Түбән Кама районы|Түбән Кама муниципаль районының]] рәсми символикасын булдыру эше [[2004 ел]]ның ахырында башлана. Дулкыннар арасыннан килеп чыккан акчарлак төшерелгән проект тәкъдим ителә, ләкин кабул ителми. [[Түбән Кама районы]]ның рәсми символлары Түбән Кама муниципаль районы шурасының [[2006 ел]]ның [[9 июнь|9 июнендәге]] 25нче санлы карары нигезендә расланган<ref>[http://www.heraldikart.ru/oficial%20simvoli/reshenie%20o%20gerbe%20nij%20kam%20rn.htm Түбән Кама муниципаль районы шурасының 2006 елның 9 июнендәге 25нче санлы карары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819110641/http://www.heraldikart.ru/oficial%20simvoli/reshenie%20o%20gerbe%20nij%20kam%20rn.htm |date=2022-08-19 }}{{ref-ru}}</ref>. == Галерея == <gallery>Coat of Arms of Nizhnekamsk (Tatarstan) (1975).png|Түбән Каманың беренче гербы</gallery> == Моны да карагыз == * [[Түбән Кама районы байрагы]] == Әдәбият == # Татарстан Республикасының геральдик мирасы. Геральдическое наследие Республики Татарстан. М.: Регионсервис, 2012, стр. 240—243. ISBN 978-5-9902751-2-6 == Сылтамалар == * [http://tat.e-nkama.ru/raion/gerb/ Түбән Кама муниципаль районы геральдикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102155939/http://tat.e-nkama.ru/raion/gerb/ |date=2020-01-02 }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча герблар]] [[Төркем:Татарстан герблары]] [[Төркем:Түбән Кама]] lg4fnb8q3sm51nynb8l2x4zfnnkb89u 0 232250 6099610 4413846 2026-11-08T02:19:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099610 wikitext text/x-wiki {{Карточка |название = {{#if:{{{название|}}}|{{{название}}}|{{PAGENAME}}}} |стиль_названия = padding:0.25em; background:#336699; color:#fff; |стиль_тела = |вверху = {{#if:{{{центр|[[Түбән Кама районы]]}}}|{{#if:{{{субъект|[[Татарстан Республикасы]]}}}|{{{субъект|[[Татарстан Республикасы]]}}} {{{центр|}}}|<small>административный центр:</small><br />{{{центр|[[Татарстан Республикасы]]}}}}}|{{{субъект|[[Татарстан Республикасы]]}}}}} |стиль_вверху = |вверху2 = {{#if:{{{район|}}}|{{{район}}}<br />{{{регион}}}<br />{{{страна}}}|{{#if:{{{регион|}}}|{{{регион|}}}<br />{{{страна}}}|{{{страна|[[Россия Федерациясе]]}}}}}}} |стиль_вверху2 = |текст1 = [[Рәсем:Flag of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).svg|200px|border]] {{#if:{{{подпись|}}}|<br /> {{{подпись|}}}}} |текст2 = {{#if:{{{файл0|}}}|[[Рәсем:{{{файл0|}}}|250px|border]] {{#if:{{{подпись0|}}}|<br /> {{{подпись0|}}}}}|}} |стиль_текста = padding:0.2em; background:#efefef; vertical-align:middle; |стиль_заголовков = background:#336699; color:#fff; |стиль_меток = padding:0.2em 0.5em; 0.2em 0.2em; background:#ddd; vertical-align:middle; font-size:95%; |метка4 = Раслау вакыты |текст4 = [[9 июнь]] [[2006]] |метка5 = Отменён |текст5 = {{{отменён|}}} |метка6 = Повторно <br /> учреждён |текст6 = {{{учреждён2|}}} |метка7 = Утратил силу |текст7 = {{{утрачен|}}} |метка8 = Использование |текст8 = {{{использование|}}} |метка9 = Нисбәте |текст9 = {{{нисбәте|}}} |метка10 = Дәүләт геральдик регистрында номер |текст10 = {{{ГГР|2400}}} |заголовок11 = {{#if:{{{доработка|}}}{{{идея|}}}{{{авторы|}}}{{{проект|}}}|Авторский коллектив}} |текст12 = {{{авторы|}}} |метка13 = Байрак авторлары |текст13 = {{{автор|[[Рамил Хәйретдинов|Р. Хәйретдинов]], Р. Салихов, И. Миңнуллин, К. Мочёнов, О. Афанасьева, К. Переходенко, Г. Уткин }}} |метка14 = Байрак идеясе |текст14 = {{{идея|}}} |метка15 = Руководитель<br />проекта |текст15 = {{{проект|}}} |метка16 = [[Вексиллология|Вексиллологическая]]<br />доработка |текст16 = {{{доработка|}}} |метка17 = Художник |текст17 = {{{художник|}}} |метка18 = Компьютерный<br />дизайн |текст18 = {{{дизайн|}}} |метка19 = Консультант |текст19 = {{{консультант|}}} |метка20 = Обоснование <br />символики |текст20 = {{{символика|}}} |текст21 = {{#if:{{{файл1|}}}|[[Рәсем:{{{файл1|}}}{{!}}200px{{!}}border]]}} {{#if:{{{подпись1|}}}|<br /> {{{подпись1|}}}}} |метка22 = Использование |текст22 = {{{использование1|}}} |метка23 = Утверждён |текст23 = {{{учреждён1|}}}{{{утверждён1|}}} |метка24 = Нисбәте |текст24 = 2:3 |заголовок25 = {{#if:{{{файл2|}}}|Предыдущие флаги}} |текст26 = {{#if:{{{файл2|}}}| <br /> {{{подпись2|[[13 сентябрь]] [[1975]] — }}}}} |метка27 = Нисбәте |текст27 = {{{пропорция2|}}} |метка28 = Байрак авторы |текст28 = {{{автор2|}}} |текст30 = {{#if:{{{файл3|}}}|[[Рәсем:{{{файл3}}}|200px|border]] <br /> {{{подпись3|}}}}} |метка31 = Пропорция |текст31 = {{{пропорция3|}}} |метка32 = Авторлар |текст32 = |внизу = }} '''Түбән Кама районы байрагы''' ({{lang-ru|Флаг Нижнекамского района}}) — тану-хокукый билге, муниципаль берәмлекнең рәсми символы булып хезмәт итә. [[Түбән Кама районы|Түбән Кама муниципаль районы]] шурасының [[2006 ел]]ның [[9 июнь|9 июнендәге]] 25нче санлы карары нигезендә расланган.<br/> [[Россия Федерациясе]] Дәүләт геральдика регистрына 2400нче сан белән кертелгән.<br/> [[Татарстан Республикасы]] Дәүләт геральдика реестрына 61нче сан белән кертелгән. == Байрак тасвирламасы == {{өземтә башы}}Түбән Кама муниципаль район байрагы буе иңенә карата 2:3 нисбәтендәге турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт. Вертикаль буенча 3 буйга бүленгән: зәңгәр, сары, яшел. Сары буй байрак озынлыгының 1/5 өлешен тәшкил итә һәм үзара тигез озынлыктагы зәңгәр һәм яшел буйлар арасында урнаша. Сары буйда кояш һәм нарат рәсеме төшерелгән яшел график композиция сурәтләнгән.{{өземтә азагы}} == Байрак символикасын нигезләү == [[Түбән Кама районы|Түбән Кама муниципаль районы]] байрагы [[Түбән Кама районы гербы|район гербы]] нигезендә эшләнгән. Гербта сурәтләнгән [[Чулман|Кама елгасы]] символы булган өч көмеш [[дулкын (су)|дулкын]] һәм биектә очучы [[кошлар]] байракта төшереп калдырылган. Байракның символлары аллегория телендә район тарихын, географиясен һәм мәдәни үзенчәлекләрен чагылдыра. Сары буйдагы [[нарат]] һәм [[кояш]] рәсемнәре районда яшәү өчен уңай табигый шартларны гәүдәләндерә. [[Зәңгәрсу төс]] ([[зәңгәр төс]]) — намус, дан, тугрылык, гаделлек символы. [[Сары төс]] ([[алтын төс]]) — ныклык, бөеклек, байлык, акыллылы, тотрыклылык, ихтирамлылык символы. [[Яшел төс]] — тереклек, сәламәтлек һәм үсеш, яңарыш символы.. == Авторлар төркеме == [[Рамил Хәйретдинов]] ([[Казан]]), [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]] (''[[Казан]]''), Илнур Миңнуллин ([[Казан]]),Константин Мочёнов ([[Химки]]), Оксана Афанасьева ([[Мәскәү]]), Кирилл Переходенко ([[Конаково]]), Геннадий Уткин ([[Түбән Кама]]). == Тарих == [[Түбән Кама районы|Түбән Кама муниципаль районының]] рәсми символикасын булдыру эше [[2004 ел]]ның ахырында башлана. [[Дулкын (су)|Дулкыннар]] арасыннан килеп чыккан [[Акчарлаклар|акчарлак]] төшерелгән проект тәкъдим ителә, ләкин әлеге проект яклау тапмый. [[Түбән Кама районы]]ның рәсми символлары Түбән Кама муниципаль районы шурасының [[2006 ел]]ның [[9 июнь|9 июнендә]] кабул ителгән 25нче санлы карары нигезендә расланган<ref>[http://www.heraldikart.ru/oficial%20simvoli/reshenie%20o%20gerbe%20nij%20kam%20rn.htm Түбән Кама муниципаль районы шурасының 2006 елның 9 июнендәге 25нче санлы карары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819110641/http://www.heraldikart.ru/oficial%20simvoli/reshenie%20o%20gerbe%20nij%20kam%20rn.htm |date=2022-08-19 }}{{ref-ru}}</ref>. == Моны да карагыз == * [[Түбән Кама районы гербы]] == Әдәбият == # Татарстан Республикасының геральдик мирасы. Геральдическое наследие Республики Татарстан. М.: Регионсервис, 2012, стр. 240—243. ISBN 978-5-9902751-2-6 == Сылтамалар == * [http://tat.e-nkama.ru/raion/gerb/ Түбән Кама муниципаль районы геральдикасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102155939/http://tat.e-nkama.ru/raion/gerb/ |date=2020-01-02 }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Әлифба буенча байраклар]] [[Төркем:Түбән Кама]] [[Төркем:Татарстан байраклары]] [[Төркем:2006 ел байраклары]] o1ua9jmmlemnw7wf4m8g1vicq3h7r4o 0 233709 6099644 5967638 2026-11-08T03:47:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099644 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл: Ар-Рахма.JPG |thumb|upright=1.4| [[Әр-Рахма мәчете (Киев)|Әр-Рахма мәчете]] — [[Киев]]та ачылган беренче [[мәчет]]]] '''Украинада ислам''' ({{lang-uk|Іслам в Україні}}) — [[Украина]] территориясендә [[ислам]] дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Украина халкының (43 993 мең кеше) 1,70 % ы (695 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (''[[2020 ел|2020]]'')<ref>[http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ Muslim Population By Country 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901181917/http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ |date=2019-09-01 }}{{ref-en}}</ref>. == Тарих == [[Файл:Cumania (1200) eng.png|200px|thumb|right|[[Дәште Кыпчак]] [[XIII гасыр]]да]] Хәзерге вакытта [[Украина]] биләгән территориягә [[Ислам дине]] {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Гарәп-Хәзәр сугышлары|Гарәп-Хәзәр сугышлары|en|Arab–Khazar wars}} чорында (''[[642 ел|642]]—[[799 ел|799]]'') үтеп кергән. Әлеге сугышлар тынгач, [[VIII гасыр]]ның 2нче яртысыннан [[Кавказ]] аша [[Кара диңгез]] яр буйларына [[гарәпләр]]гә тыныч юл белән үтеп керү мөмкинлеге ачыла. Хәзерге Украинаның көньяк-көнчыгышында (''элекке [[Хәзәр каһанлыгы]] җирләре'') археологлар VIII гасырның 2нче яртысына караучы, мөселман йоласы буенча күмелгән каберлекләрне таба. Мөселман дөньясы, мөселманнар турында беренче мәгълүматларны, [[Киев Русе]]ндә яшәүчеләр сәүдә эшләре белән илләр гизгәндә, [[Итил]]гә (''[[Хәзәр каһанлыгы]]на'') сәяхәтләр һәм хәрби походлар вакытында алган. Шулай итеп, Гарәп-мөселман мәдәниятенең зур йогынтысын кичергән [[Хәзәр каһанлыгы|ил]] белән турыдан-туры элемтә барлыкка килгән. Киев Русен ислам белән таныштыруга шулай ук русларның [[Көнчыгыш]]ка — {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Русьнең Каспий экспедицияләре|Каспийга хәрби походлары|en|Caspian expeditions of the Rus'}} да ярдәм итә. Русьның якын күршесе — [[Идел буе Болгары]] исламны [[922 ел]]да [[Идел буе Болгары дәүләтенең Ислам динен кабул итүе|дәүләт дине буларак кабул итә]]. [[Татар-монголлар|Монголларга]] кадәрге беренче чорда (VIII—XIII гасырлар) ислам, нигездә, төрки кабиләләрне һәм халыкларны, нигездә, [[төрки телләр]]нең кыпчак төркеменә караган төрки телләрдә сөйләшүчеләрне акрынлап исламлаштыру юлы белән тарала. [[Дәште Кыпчак|Кыпчак даласы]] киңлегендә ислам тәгълиматын таратуда төп рольне [[Дербент]] һәм [[Идел буе Болгары]], шулай ук [[Урта Азия]]дәге [[Хорасан]] һәм [[Мавараэннәһер]] шәһәрләре уйнаган. Икенче чор хәрби–яулап алу чоры буларак билгеләнә. Сүз ислам динен тотучы халыкларның утрак тормыш рәвешенә күчүе, шулай ук [[Госманлы империясе]]нең [[Кара диңгез]]нең төньягындагы һәм [[Днестр]] буенда хакимлек итүе турында бара. [[Кырым ярымутравы]] хәзер бәйсез Украина составына керүче җирләрдә Ислам таралуның төп төбәкләренең берсе була. Кырымда ислам [[Кырым ханлыгы]]ның дәүләт диненә әверелә. Ярымутрауда һәм якын-тирә территорияләрдә [[сөнни]] исламның [[хәнәфи]] мәзһәбе тарала. == Хәзәр каһанлыгында ислам == [[Файл:Rus Caspian.png|200px|thumb|right|[[Киев Русе]]ның Каспий буе төбәгенә һөҗүме. [[XI гасыр]] ахыры - [[XII гасыр]] башы]] Хәзерге Украина территориясендә исламның беренче дәлиле [[VII гасыр]]да барлыкка килгән [[Хәзәр каһанлыгы]] белән бәйле. Хәзәр каһанлыгы барлыкка килү [[Көнбатыш Төрки каһанлыгы]] таркалу нәтиҗәсендә мөмкин булган. Башта яңа дәүләт территориясе [[Кавказ|Төньяк Кавказ]], [[Идел]] һәм [[Дон]] елгаларының түбәнге өлеше белән чикләнгән. Әмма берничә дистә елдан соң Хәзәр каһанлыгы үз территориясен Көнчыгыш [[Днепр]]га һәм [[Арал диңгезе]]нә кадәр киңәйтә. VII гасыр ахырында Хәзәр каһанлыгы [[Кырым]]ны һәм [[Азов диңгезе]]н кулга төшерә. Археологик казу эшләре Хәзәр каһанлыгы чорындагы 48 поселокның хәзерге Украина территориясендә урнашуын күрсәтә. Борынгы торак пунктларда күп санлы мөселман каберләре ачыкланган. Аларның күбесе IX гасырның икенче яртысына карый. [[Хәзәрләр]] дәүләте күп милләтле һәм күп динле дәүләт була. Халык арасында мәҗүси диннәр белән беррәттән, монотеистик диннәр: [[христианлык]], [[ислам]] һәм [[яһүд дине]] да тарала. Ислам турында мәгълүматны хәзәрләр Идел, Дон һәм Төньяк Донец ярларына тауар алып килгән [[гарәп]] сәүдәгәрләреннән алган. [[X гасыр]]да Хәзәр дәүләте әкренләп зәгыйфьләнә. Славян кабиләләре [[хәзәрләр]] йогынтысыннан чыгып, үз дәүләтләрен — [[Киев Русе]]н төзи. [[965 ел]]да Киев кенәзе [[Святослав Игорь улы|Святослав]] хәзәрләр армиясен тар-мар итә. Хәзәр патшасы [[Хәрәзем]]гә ярдәм сорап мөрәҗәгать итә. Бу ярдәмне алганнан соң, [[Хәзәр каһанлыгы]] хакиме һәм халыкның күп өлеше ислам динен кабул итә. Тик бу хәзәрләрне һәлакәттән коткара алмый. Күчмә төрки халыкларның — [[кыпчаклар]]ның һәм [[команнар]]ның һөҗүме Хәзәр дәүләтен юкка чыгара. == Киев Русенда ислам == [[Киев Русе]] [[христианлык]]ны кабул иткәннән соң узган берничә йөз ел дәвамында ислам һәм мөселманнарга карата мөнәсәбәт шактый уңай була. [[XII гасыр]] башында Киевта зур мөселман җәмгыяте яшәп килгән була. Бу хакта үз язмаларында Әл-Андалус ([[Испания]]) сәяхәтчесе [[Әбү Хәмид әл-Гарнати]] «Мугърибен бәгыд гаҗаиб әл-Мәгъриб» («''Мәгърибнең кайбер гаҗәеп хәлләрен бәян итү''») хезмәтендә хәбәр итә. Киев [[XII гасыр]]да [[христианлык]] һәм [[ислам]] тату яшәгән шәһәр була, өстәвенә, мөселманнарның саны сизелерлек күп була. Ул чорда Киев Русе башкаласында мөселманнарның үз [[мәчет]]е булган. Киев территориясендә үткәрелгән археологик казу эшләре шәһәрнең ислам дәүләтләре белән интенсив сәүдә элемтәләре булуын раслый. Русьнең иң якын ислам күршесе булып [[Идел буе Болгары]] торган. Берничә йөз ел дәвамында ике ил арасындагы мөнәсәбәтләр шактый кискен булган: татулык чорлары озын сугышлар белән алышынып торган. == Алтын Урда чорында ислам == [[Файл:Stary Krym Meczet Chana Uzbeka.jpg|200px|thumb|right|[[Кырым]]да Үзбәк хан мәчете. [[1314 ел]]]] [[1236 ел|1236]] һәм [[1241 ел]]лар арасында монгол ханы [[Батый хан|Батый]] армиясе [[Көнчыгыш Аурупа]]ның барлык дәүләтләрен, шулай ук [[Киев Русе]]н дә яулап ала. Монголлар яулары вакытында барлык эре шәһәрләр, шул исәптән [[Киев]] тар-мар ителә. Ислам динен кабул иткән беренче монгол ханы [[Чыңгызхан]] оныгы [[Бәркә]] булган. Нәкъ менә шул вакытта [[Җучи Олысы]] [[Алтын Урда]]га — [[Монгол империясе|Бөек Монгол ханнарыннан]] бәйсез төрки дәүләткә әверелә. [[1320 ел]]да [[Үзбәк хан]] дәүләтнең төп дине буларак ислам динен кабул итә. [[XIV гасыр]] урталарында хәзерге Украинаның зур өлеше ислам дине ныклап урнашкан территория була. Алтын Урданың чәчәк атуы чоры [[1357 ел]]да Үзбәк ханның улы [[Җанибәк]]нең үлеме белән тәмамлана. Йөз елдан соң Украинаның көньяк һәм көнчыгышындагы җирләрдә Алтын Урда җимереклегендә барлыкка килгән [[Кырым ханлыгы]] исламны халыкка таратуның төп үзәге булып кала. == Кырым ханлыгы чоры == [[Файл:Мечеть Эски-Сарай (в долине Салгира).jpg|200px|thumb|right|Иске Сарай мәчете. Кырым]] Ислам 300 елдан артык үзенең тулы бәйсезлеген саклап калган [[Кырым ханлыгы]]ның дәүләт диненә әверелә. Кырым җирләрендә [[XIII гасыр]]дан [[XVI гасыр]]га кадәр [[Кырым татарлары]] үз диннәре — ислам белән аерым милләт буларак формалаша. Шул ук вакытта [[Кырым ярымутравы]] Днепр яр буйларында яшәүче башка халыкларга озак вакытлар ислам һәм мөселманнар турында мәгълүмат бирүче төп канал булып кала. [[1441 ел]]дан Кырым [[Гәрәйләр]] нәселеннән булган ханнар династиясе кул астында була. [[Хаҗи I Гәрәй|Хаҗигәрәйнең]] улы [[Миңлегәрәй]] дәверендә Кырым ханлыгы [[Төркия]]нең вассалына әйләнгән (1475). Озак вакытлар Кырымда дини татулык хөкем сөргән. Дәүләт территориясендә [[православие]], [[католиклык]], грек, әрмән чиркәүләре һәм монастырьлар, [[яһүд дине|яһүд]] һәм караим синагогалары ирекле эш иткән. == Хәзерге заман == * ''Моны да карагыз: '''[[Украина мөселманнарының Диния нәзарәте]]''''' * ''Моны да карагыз: '''[[Украина мөселманнарының «Умма» Диния нәзарәте]]''''' [[Файл:Харьков_мәчете_1.jpg|200px|thumb|right| [[Харьков җәмигъ мәчете]]]] [[1917 ел]]га кадәр Украина мөселманнарының дини тормышы эзлекле рәвештә үсә, әмма [[ССРБ|Совет хакимияте]] килгәч, мөселманнарга дини ихтыяҗларын канәгатьләндерүдә киртәләр куела. [[1990-еллар]] башыннан Украина ислам җәмгыятендә үзгәрешләр башлана. [[Мөселманнар]] үзләренең дини ихтыяҗларын канәгатьләндерү турында ачыктан-ачык белдерү, ислам йолаларын үтәү, ата-бабаларының гореф-гадәтләренә саклау мөмкинлеге ала. Украина бәйсезлек яулап алганнан соң, илдә ислам динен торгызу процессын координацияләргә тиешле мөселман җәмгыятьләре өчен үзәкләштерелгән структура оештыру мөмкин була. [[1992 ел]]ның [[9 сентябрь|9 сентябрендә]] Украина Министрлар кабинеты каршындагы Дин эшләре шурасы тарафыннан [[Украина мөселманнарының Диния нәзарәте]] (УМДН, {{lang-uk|Духовне управління мусульман України}}) теркәлгән. УМДН башлыгы, Украинаның югары мөфтие – шәех Әхмәд Тамим<ref>[https://islam.ua/ Духовное управление мусульман Украины]{{ref-ru}}</ref>. Украина мөселман өммәте күпмилләтле. Күпчелекне [[Кырым татарлары]], [[татарлар]], [[азәрбайҗаннар]], [[төрекләр]], [[үзбәкләр]], [[таҗиклар]], [[төрекмәннәр]], [[Кавказ|Төньяк Кавказ]] халыклары вәкилләре, [[гарәпләр]], [[әфганстан]]лылар, [[пакистан]]лылар, [[чеченнар]], [[дагстан]]лылар һәм башкалар тәшкил итә. [[1993 ел]]да УМДН каршында Украина Ислам Университетына нигез салынган<ref>[https://islam.ua/o-dumu/islamskij-universitet/ Украинский исламский университет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920053043/https://islam.ua/o-dumu/islamskij-universitet/ |date=2020-09-20 }}{{ref-ru}}</ref>. Университетны тәмамлаган [[имам]]нар хәзерге вакытта [[Украина]], [[РФ]], [[Тунис]], [[Алмания]], [[Төркия]], [[Таҗикстан]], [[Латвия]], [[Австрия]], [[Австралия]] һәм дөньяның башка илләрендәге мөселман җәмгыятьләрендә, үзәкләрендә һәм берләшмәләрендә эшли. [[2008 ел]]ның [[11 сентябрь|11 сентябрендә]] [[сөнни]] җәмгыятләрне берләштерүче [[Украина мөселманнарының «Умма» Диния нәзарәте|«Умма» Украина мөселманнары Диния нәзарәте]] теркәлү узган. [[Мөфти]] [[шәех]] [[Сәет Исмәгыйлов (1978)|Сәед Исмәгыйлов]] (Сергей Валерий улы Исмәгыйлов)<ref>[https://islam.in.ua/ru/novosti-v-strane/v-ukraine-zaregistrirovano-novoe-duhovnoe-upravlenie-musulman-umma В Украине зарегистрировано новое Духовное управление мусульман “Умма”]{{ref-ru}}</ref>. === Мөнәсәбәтләрне өзү === * ''Моны да карагыз: '''[[Донецк Халык Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]]''''' 2022 елның мартында [[Луганск Халык Җөмһүрияте|Луганск халык республикасы]] (ЛХР) мөселманнарының дини лидерлары Украина мөселманнарының Диния нәзарәте составыннан чыгуы турында игълан иткән. [[Имам]]нар шулай ук Россия мөселманнары Диния нәзарәте мөфтиенә аларны үз идарәләренә кабул итүне сорап мөрәҗәгать иткән. [[Луганск мәчете|Луганск Җәмигъ мәчете]] имамы Эльдар Гамбаров: «Мөфти Сәед Исмәгыйловның Россиядә хәрби хәрәкәтләр башларга яки хакимиятне бәреп төшерүгә бәйле чакыруы сәбәпле, без Украина Диния нәзарәте белән барлык мөнәсәбәтләрне өзәбез дип хәл иттек, ягъни без аның чакыруларын хупламыйбыз» <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/religion/22-03-2022/lnr-imamnary-ukraina-m-selmannary-diniya-n-zar-te-sostavynnan-chygu-turynda-ig-lan-itte-5851881 ЛНР имамнары Украина мөселманнары Диния нәзарәте составыннан чыгу турында игълан итте.] [[Татар-информ]], 22.03.3033</ref>. 2022 елның 22 апреле көнне, [[Донецк өлкәсе]] [[Шахтёрск (Донецк өлкәсе)|Шахтерск]] шәһәренең «Әс-Сәләм» мәчетендә (мәчет 2001 елның җәендә ачылган <ref>[http://islam.in.ua/ru/tochka-zreniya/salyam-v-istorii-shahterska «Ас-Салям» в истории Шахтерска.] Ислам в Украине{{ref-ru}}</ref>; Д. Бедный тыкрыгы, 3) <ref>[https://vk.com/id246565175?z=photo246565175_325653825%2Falbum246565175_0%2Frev Ислам Шахтерск.] [[ВКонтакте]]{{ref-ru}}</ref> [[Донецк Халык Җөмһүрияте|Донецк Халык Республикасының]] мөселман җәмгыяте вәкилләре съезды (оештыру – гамәлгә кую конференциясе) уздырылган. Әлеге съездда [[Донецк Халык Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]]н ([[Донбасс мөхтәсибәте]]н) оештыру турында игълан ителгән<ref>[http://www.shahtersk.org/news/obedinenie_religioznykh_organizacij_musulman/2022-04-22-30204 Объединение религиозных организаций мусульман.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528110818/http://www.shahtersk.org/news/obedinenie_religioznykh_organizacij_musulman/2022-04-22-30204 |date=2022-05-28 }} Администрация города Шахтерска, 22.04.2022{{ref-ru}}</ref>. Оештыру конференциясендә [[Макеевка]] шәһәренең «Әс-Сәлам» мөселман җәмгыяте» дини оешмасы рәисе Вахит Агишев, «[[Горловка]] шәһәренең мөселман җәмгыяте» дини оешмасы рәисе Ринат Кудряков, Шахтерск шәһәренең «Әс-Сәлам мөселман җәмгыяте» дини оешмасы рәисе Рәүф Бәдретдинов, [[Торез (шәһәр)|Торез шәһәренең]] «Йолдыз» мөселман җәмгыяте» дини оешмасы рәисе Рамил Ганиев һәм [[Снежное]] шәһәренең «Исламия» дини төркеме рәисе Йосыф Әмерханов катнашкан. Донецк Халык Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе итеп Рәшит Брагин, имам-мөхтәсиб итеп Рушан Таиров сайланган. == Мәчет == {{Төп мәкалә|Әр-Рахма мәчете (Киев)}} [[Файл:Мечеть Ар-Рахма, Київ, Україна. Ar-Rahma Mosque, Kyiv, Ukraine.JPG|200px|thumb|right|Мәчетнең намаз бүлмәсе]] [[Әр-Рахма мәчете (Киев)|Әр-Рахма мәчете]] ({{lang-uk|Мечеть Ар-Рахма}}) — [[Украина]]ның башкаласы [[Киев]]та ачылган беренче мәчет, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Хәбәшиләр|хәбәшиләр|ru|Хабашиты}} мәчете. [[2011 ел]]ның [[2 декабрь|2 декабрендә]] [[җомга]] көнне узган мәчетне ачу тантанасында 40 тан артык илнең Украинадагы илчесе, [[Чечня]] мөфтие Солтан Мирзаев катнаша<ref>[https://lenta.ru/news/2011/12/02/mosque/ Киевта беренче мәчет ачылды.] lenta.ru, 2.12.2011{{ref-ru}}</ref>. Мәчет шәһәр үзәгендә, башкаланың «Татар» ({{lang-uk|Татарка}}) дип аталган тарихи районында урнашкан<ref>[http://www.otdihinfo.ru/catalog/1345.html Әр-Рахма мәчете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531155551/http://www.otdihinfo.ru/catalog/1345.html |date=2008-05-31 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://periscope.com.ua/vdohnovenie/mechet-ar-rahma-fotoputeshestvie Әр-Рахма мәчетенә сәяхәт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816221935/https://periscope.com.ua/vdohnovenie/mechet-ar-rahma-fotoputeshestvie |date=2016-08-16 }}{{ref-ru}}</ref>. == Сылтамалар == * [https://islam.ua/ Украина мөселманнары Диния нәзарәте сайты]. * [https://islam.ua/o-dumu/islam-v-ukraine/ Ислам в Украине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805052602/https://islam.ua/o-dumu/islam-v-ukraine/ |date=2020-08-05 }} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Аурупада ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Украинада ислам]] [[Төркем:Украинада дин]] [[Төркем:СССРда ислам]] 1e6v706ajl0m65yeq2dhap9usluiw98 0 233975 6099554 6085550 2026-11-07T21:31:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099554 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Дүшәнбе мәчете.jpg|250px|thumb|right|[[Дүшәнбе җәмигъ мәчете]]]] '''Таҗикстанда ислам''' ({{lang-tg | Ислом дар Тоҷикистон}}) — [[Таҗикстан]] территориясендә [[ислам]] дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Таҗикстан халкының (9 млн 537 мең кеше) 96,70 % ы (7 млн 621 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (бөтен дөнья мөселманнарының 0,40 % ы) (''[[2020 ел|2020]]'')<ref>[http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ Muslim Population By Country 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901181917/http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ |date=2019-09-01 }}{{ref-en}}</ref>. Таҗикстанда мөселманнарның күбесе (90,4 % ы) [[хәнәфи мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]]ләр, азчылык (5,6 % ы) [[шигый]]лар. [[Суфичылык]] агымы да очрый. Таҗикстанның автономияле төбәге булган Таулы Бадахшанда шигый исламның исмәгыйлия агымы көчле. Ислам динен [[таҗиклар]]дан һәм Памир халыкларыннан башка, җирле үзбәкләр (ил халкының 15,3 % ы), кыргызлар (1,1 %), казакълар, татарлар тота. Чит илләрдә, беренче чиратта, [[РФ]] территориясендә 1 миллионлап таҗик эшли. == Тарих == [[Файл:Samanid dynasty (819–999).GIF|200px|thumb|right|Саманилар дәүләте (819—999)]] [[Файл:Gorno-Badakhshan Autonomous Province in Tajikistan.svg|200px|thumb|right|[[Таҗикстан]]ның [[Таулы Бадахшан автономияле өлкәсе|Таулы Бадахшан]] автономияле өлкәсе]] [[Файл:Abdullokhon Mosque Isfara.jpg|200px|thumb|right|[[Исфара]] шәһәрендә Абдуллахан мәчете]] Хәзерге [[Таҗикстан]] территориясендә [[ислам]] [[гарәпләр|гарәп]] [[сәхабә]]ләре белән [[VII гасыр]]да килгән. Шул вакыттан башлап, мөселман дине илнең мәдәниятенә һәм халык көнкүрешенә зур йогынты ясаган һәм тирән береккән. 100 елдан артык (819—999 елларда) тыныч тормыш белән яшәгән {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Саманилар дәүләте|Саманилар дәүләтендә|en|Samanid Empire}} [[таҗик халкы]]ның фәне, сәнгате һәм мәдәнияте югары дәрәҗәгә ирешә. Фарсы шигъриятенә нигез салучы [[Рудаки]] (858—941), «[[Шаһнамә]]» поэмасы авторы [[Әбелкасыйм Фирдәүси]] (930—1020), бөек галим [[Әл-Бируни]] (973—1048) һәм бөтен дөньяга танылган галим-энциклопедист [[Әбугалисина]] (''Авиценна'', 980—1037) һ. б. бөекләрне биргән Яңарыш чоры була. Бу чор шулай ук Иран Ислам мәдәниятенә нигез салынган чор булып тора. [[таҗик халкы|Таҗик милләтенең]] атасы булып саналучы әмир {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Исмәгыйль Самани|Исмәгыйль Самани|en|Ismail Samani }} (892—907) төбәктә мөселманнарның миссионерлык эшчәнлегенә ярдәм итә. == Совет чоры == [[1923 ел]]дан башлап төбәктә дини мәктәпләр ябыла. [[1944 ел]]да ССРБ территориясе мөселманнарның дүрт дини идарәсенә бүленгәч, Таҗикстан ССР территориясе үзәге [[Ташкент]]та булган Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәтенә карый башлый. [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң Таҗикстан ССРда мәчетләр саны күп булмаган. [[1966 ел]]да Таҗикстанда 18 мәчет теркәлгән булган. [[1970-еллар]] ахырында һәм [[1980-еллар]] башында, [[Әфганстан сугышы]] (1979—1989) һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Иран ислам инкыйлабы |Иран ислам инкыйлабы|en|Iranian Revolution}} (1978—1979) йогынтысында [[Үзәк Азия]] республикаларында мөселман дини-милли күтәрелеше күзәтелә. Таҗик яшьләре арасында [[ваһһабичылык]] популярлаша. [[1988 ел]]да [[Таҗикстан]] [[имам]]нары Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән аерылып чыгып, Таҗикстан мөселманнары Диния нәзарәтен (Таҗикстан Республикасы мөселманнарының казыйлар идарәсе) ({{lang-tg|Идораи Қозиёти мусулмонони Ҷумҳурии Тоҷикистон}}) оештыра. Беренче [[мөфти]] (югары казый) ({{lang-tg|Қозикалон}}, 1988—1991, 1993—1998 ) — Хаҗи Әкбәр Тураҗанзадә [[Таҗикстан]]да {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Таҗикстанда Ватандашлар сугышы |Ватандашлар сугышы|en|Tajikistani Civil War}} башлангач, дәүләтнең рәсми булмаган җитәкчесе булып торган <ref>[https://islamnews.ru/index.php/news-Turadzhonzoda-protiv-Rahmona Тураджонзода против Рахмона.] {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА IslamNews, 09.02.2009{{ref-ru}}</ref>. == Шигыйлар == [[VIII гасыр|VIII]]—[[IX гасыр]]ларда [[Гарәп яулары]]ннан соң [[Урта Азия]]нең ислам динен кабул итүе [[Памир]] халыкларына ''(шугнан, рушан, вахан, язгулям, ишкашим, дарваза һ. б.'') кагылмый диярлек. Исламның халык массаларына киң үтеп керүе бары тик [[XI гасыр|XI]]—[[XII гасыр]]ларда гына мөмкин була. {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Насыйр Хөсрәү|Насыйр Хөсрәү|en|Nasir Khusraw}} (1004—1088) Памир халыклары арасында Исмәгыйлия дини агымын популярлаштыручы булып таныла. Исмәгыйлия памирлыларның рухи мәдәниятендә зур эз калдыра һәм бүгенге көнгә кадәр аларның этник символларының берсе булып тора [[Таҗикстан]]ның [[шигый]] халкы нигезе булып, шигый исламы варианты булган {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Исмәгыйлия|Исмәгыйлия|en|Isma'ilism}} агымын тотучы Памир халкы тора. {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Ага-Хан IV|Ага-Ханны|en|Aga Khan IV}} 49нчы [[имам]] итеп саныйлар. Памир исмәгыйлиләренең ватаны Таҗикстанның таулы көнчыгышында урнашкан {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Таулы Бадахшан автономияле өлкәсе|Таулы Бадахшанда|en|Gorno-Badakhshan Autonomous Region}}, рухи һәм мәдәни башкаласы — [[Харуг|Хорог]] шәһәре<ref>[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5775.htm U.S. Relations With Tajikistan.] state.gov, 10.02.2016{{ref-en}}</ref>. == Яңа заман == ''Моны да карагыз'': '''[[Таҗикстан Ислам үзәге]]''' [[Файл:Grand masjid Khadji Ykuba, Dushanbe 4.jpg|200px|thumb|right|Ягъкуб Хаҗи мәчете — [[2019 ел]]га кадәр [[Дүшәнбе]]нең җәмигъ мәчете]] [[2009 ел]]да Таҗикстанның Югары җыелышы [[Хәнәфи мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]] [[ислам]] динен дәүләтнең рәсми дине итеп тану өчен тавыш биргән. Сәләфичелек тыелган. Таҗик ирләренә озын сакал йөртү тыелган. 13 мең ирнең сакалын таҗик полициясе көч кулланып кыскарткан<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2016/01/tajikistan-shaves-13000-men-beards-radicalism-160120133352747.html Tajikistan shaves 13,000 beards in 'radicalism' battle]. aljazeera.com, 21.01.2016{{ref-en}}</ref>. Мөселман киеме белән сәүдә итүче 160 кибет ябылган. Таҗик балаларына гарәп исемнәре кушу тыелган. Таҗикстанның мөселман [[рухани]]лары дәүләт хакимиятенең даими контролендә тора. Президент [[Эмомали Раһмон]] [[2009 ел]]да имзалаган «Дин иреге һәм дини берләшмәләр турындагы закон» дини әдәбиятка цензура ясауны рөхсәт итә, дини йолаларны җәмәгать урыннарында үтәүне чикли һәм дәүләткә дини берләшмәләр эшчәнлеген контрольдә тотарга мөмкинлек бирә. Торак пунктта 10 мең (''1990 елгы канун буенча'' 15 мең) мөселман булганда гына әлеге торак пунктта [[мәчет]] ачарга рөхсәт ителә<ref>''Мусафирбек Озод''. [https://islamnews.ru/news-17792.html Из-за нового закона в отношениях между религией и государством может возникнуть напряженность.] ИА IslamNews, 18.03.2009{{ref-ru}}</ref>. Таҗикстанда «Мөселман-кардәшләрнең» эшчәнлеге [[2006 ел]]да Югары суд тарафыннан тыелган<ref>[https://fergana.ru/news/114346/ Против 70 предполагаемых членов «Братьев-мусульман» в Таджикистане заведены дела.] fergana.ru, 21.01.2020{{ref-ru}}</ref>. [[1991 ел|1991]]—[[2015 ел]]ларда Таҗикстанда легаль һәм рәсми рәвештә ислам оппозициясе фиркасе — Таҗикстан ислам яңарышы фиркасе ({{lang-tg|Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон}}) эшләп килгән. [[2015 ел]]ның [[сентябрь|сентябрендә]] Таҗикстан Югары суды тарафыннан әлеге фирка «террорлык оешмасы» дип игълан ителгән. Аның эшчәнлеге [[Таҗикстан]] һәм [[Шанхай хезмәттәшлек оешмасы]] территориясендә тыелган<ref>[https://regnum.ru/news/polit/1959052.html Минюст Таджикистана потребовал прекратить деятельность Исламской партии.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921205722/https://regnum.ru/news/polit/1959052.html |date=2019-09-21 }} ИА REGNUM, 28.08.2015{{ref-ru}}</ref>. Рәсми булмаган бәяләүләр буенча, [[Сүрия]]дә 2 меңнән артык таҗик сугыша. == Мәчет == {{Төп мәкалә|Дүшәнбе җәмигъ мәчете}} [[Файл:Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|200px|thumb|right|[[Дүшәнбе җәмигъ мәчете]]]] [[Дүшәнбе җәмигъ мәчете]] — [[Үзәк Азия]]дә иң зур мәчетләрнең берсе<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=l7vI6kclJX4 Урта Азиядә иң зур мәчет. ТОП 5] (видео){{ref-ru}}</ref>. Бер үк вакытта мәчеттә 150 меңгә кадәр кеше намаз укый ала. Мәчет төзелешенә [[Катар]] хөкүмәте акчалата ярдәм иткән. Объектны төзү белән [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]нең Adnan Saffarini компаниясе шөгыльләнә<ref>[https://www.thenational.ae/world/mena/qatar-paying-for-giant-mosque-in-tajikistan-1.502204 Катар платит за гигантскую мечеть в Таджикистане]. thenational.ae, 9.10.2009{{ref-en}}</ref>. [[2009 ел]]ның [[5 октябрь|5 октябрендә]], дөнья [[хәнәфи мәзһәбе]]нә нигез салучы [[имам]] [[Әбү Хәнифә]]нең тууына 1 310 ел тулуны билгеләгәндә, [[Таҗикстан]] Президенты [[Эмомали Рахмон]] мәчет нигезенә беренче ташны сала<ref>[http://today.tj/obschestvo/32962-kakoy-segodnya-prazdnik-v-tadzhikistane-i-mire-5-oktyabrya.html Таҗикстан Президенты Эмомали Рахмон Үзәк Азиядәге иң зур мәчет нигезенә беренче ташны салды.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} TODAY.TJ, 4.10.2019{{ref-ru}}</ref>. == Сылтамалар == * ''Bruce Pannier''. [https://www.rferl.org/a/1068441.html/ Tajikistan: Townspeople Seek Community Through Adoption Of Shari'a.] rferl.org, 16.05.2006{{ref-en}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Азиядә ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Таҗикстанда ислам]] [[Төркем:Таҗикстанда дин]] [[Төркем:СССРда ислам]] kw1q9mt2z08iabeb7f8p4wc8cx36pgj 0 234017 6099636 5970771 2026-11-08T03:23:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099636 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:10000 manat. Türkmenistan, 1998 b.jpg|250px|thumb|right|[[Сәфәрморат Ниязов|Сәфәрморат Хаҗи]] мәчете 10 мең манат банкнотасында]] '''Төрекмәнстанда ислам''' ({{lang-tk|Türkmenistanda Yslam}}) — [[Төрекмәнстан]] территориясендә [[ислам]] дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Төрекмәнстан халкының (6 млн 031 мең кеше) 93,30 % ы (4 млн 830 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (бөтен дөнья мөселманнарының 0,30 % ы) (''[[2020 ел|2020]]'')<ref>[http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ Muslim Population By Country 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901181917/http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ |date=2019-09-01 }}{{ref-en}}</ref>. Күпчелек [[төрекмәннәр]] исламны көндәлек тормышның һәм мәдәниятләренең аерылгысыз өлеше дип саный. Төрекмәнстанда мөселманнарның күбесе [[хәнәфи мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]]ләр, [[шигый]] азчылык ([[иран]]лылар, [[азәрбайҗаннар]], [[көрдләр]]) [[Иран]] чигендәге районнарда, [[Төрекмәнбашы]] (''1993 елга кадәр'' Красноводск) шәһәрендә яши. Ислам динен төрекмәннәрдән (ил халкының 85 % ы) башка, җирле [[үзбәкләр]] (ил халкының 5,0 % ы), [[казакълар]] (3 %), [[Мары]] тирәсендә яшәүче [[бәлүҗләр]] (''яки'' Төркистан чегәннәре, ил халкының 0,5 % ы), [[татарлар]], көрдләр, азәрбайҗаннар, пуштуннар һ. б. тота<ref>[http://www.stat.gov.tm/ Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti (Төркмәнстанның статистика буенча дәүләт комитеты)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011034947/http://www.stat.gov.tm/ |date=2019-10-11 }}{{ref-tk}}{{ref-en}}{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == [[Файл:Seljuk Empire locator map.svg|200px|thumb|right|[[Бөек Сәлҗук дәүләте]]. [[1092 ел|1092]]]] Хәзерге [[Төрекмәнстан]] җиренә [[ислам]] [[VI гасыр]]да [[Гарәп яулары]] белән килгән. [[Бөек Сәлҗук дәүләте]]нә нигез салучы буларак билгеле [[Сәлҗук]] (960—1038) заманында аның идарәсе астындагы [[төркиләр|төрки]] [[угызлар|угыз кабиләләре]] ислам кабул итә. [[Урта гасыр]]ларда яшәгән галим, табиб, «Хайваннарның табигый үзлекләре» китабы авторы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Шәрәф әз-Заман Таһир әл-Мәрвәзи|Әл-Мәрвәзи|en|Sharaf al-Zaman al-Marwazi}} (1056/57–1124/25) төрекмәннәрне «ислам кабул иткән угызлар» дип атаган<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus17/Marvazi_Tahir/frametext1.htm Әл-Мәрвәзи. Хайваннарның табигый үзлекләре]{{ref-ru}}</ref>. == Совет чоры == 70 ел [[ССРБ|советлар идарәсе]] астында булу, хакимият органнары ягыннан көчле чикләүләр һәм җирле (''көчсез'') мөселман мәдәнияте нәтиҗәсендә, мәчетләргә йөрүгә нигезләнгән традицион исламның Төрекмәнстан җәмгыятенә йогынтысы юк дәрәҗәсендә. Совет чорында республикада бары тик дүрт [[мәчет]] кенә гамәлдә булган. [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң, Төрекмәнстан мөселманнары үзәге [[Ташкент]]та булган Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнарының диния нәзарәтенә карый. == Яңа заман == {{төп мәкалә|Төрекмәнстан мөфтияте}} [[1991 ел]]да Төрекмәнстан бәйсезлек алгач, ислам диненә кайту дәүләт хакимиятенең катгый контрольдә тотуы астында башкарыла. Илдә ислам үсеше, мәчетләр төзү һәм аларны сүтү, [[рухани]]лар әзерләү, шулай ук аларны [[имам]] итеп билгеләү дәүләт контролендә тора. [[1994 ел]]да тулысынча ил президентына буйсындырылган Дин эшләре буенча шура оештырыла. [[1997 ел]]да илдә эшләп килүче мәчетләрнең яртысыннан артыгы яңадан теркәлү үтә алмый. Ил президенты (1990—2006) [[Сәфәрморат Ниязов]] «[[Рухнамә]]» китабын язгач, мәчетләргә 2 данәдән дә ким булмаган «Рухнамә»не саклау турында рәсми күрсәтмә бирелә, күп кенә мәчетләрдә аннан өземтәләр диварга элеп куела. [[2000 ел]]да, хакимиятнең экстремизмга каршы көрәш байрагы астында, [[төрекмән теле]]нә Хуҗаәхмәт Оразклычев тарафыннан тәрҗемә ителгән 40 мең данә [[Коръән]] яндырылган. [[2003 ел]]да, мәчетләрдә [[Коръән]] текстлары белән беррәттән, «Рухнамә»дән өземтәләр язып элү боерыгына каршы булган, С. Ниязовны «[[Аллаһы]]ның җирдәге наместнигы» дип танудан баш тарткан Төрекмәнстан [[мөфти]]е Насрулла ибн-Абадулла 22 елга төрмәгә ябуга хөкем ителгән. Барлык имамнар дәүләттән [[хезмәт хакы]] алучы дәүләт хезмәткәрләре булып тора. [[1990-еллар]]да Төркмәнстан территориясендә кайбер кышлакларда бер үк вакытта ике мәчет эшли башлый: берсе — дәүләтнеке, рәсми; икенчесе — җирле халык җыела торган [[гыйбадәтханә|гыйбадәт йорты]]. Дәүләтнең дини изүе гади [[мөселманнар]] сафында ризасызлык уята. [[1990-еллар]]дан башлап, илгә дини әдәбият кертелми. [[2000 ел]]да С. Ниязов барлык [[мәдрәсә]] һәм дини мәктәпләрне дә ябарга боерган. «Мөфтият контролендә эшләүче бер мәдрәсә җитә», дип белдергән. [[2005 ел]]да Төрекмәнстанда бөтен илгә бердәнбер булган теология факультеты ябыла. С. Ниязов чорында, мөселман дәүләтләренең ([[Төркия]], [[Күвәйт]], [[Согуд Гарәбстаны]]) финанс ярдәме белән, илдә затлы мәчетләр төзелә. Дин эшләре буенча шура мәгълүматларына караганда, [[2010 ел]]да мәчетләрнең саны 398гә җиткән<ref>[https://regnum.ru/news/1358162.html Госдепу США, по-прежнему, неизвестен уровень активных верующих в Туркмении.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220621181132/https://regnum.ru/news/1358162.html |date=2022-06-21 }} ИА REGNUM, 18.12.2010{{ref-ru}}</ref>. [[2013 ел]]ның [[1 сентябрь|1 сентябреннән]] башлап «[[Рухнамә]]» китабы Төрекмәнстан мәктәпләрендә өйрәнелми. [[2019 ел]]ның [[август]]ында 160 Төрекмәнстан мөселманы ил президенты [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] боерыгы нигезендә «Türkmenhowaýollary» агентлыгы тарафыннан бирелгән [[очкыч]]та [[Согуд Гарәбстаны]]нда [[хаҗ]]да булып кайткан<ref>[http://www.stat.gov.tm/ru/ba-sahypa/novosti/turkmenskie-palomniki-zavershili-hadzh-v-mekku-i-medinu.html Туркменские паломники завершили хадж в Мекку и Медину] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200306075543/http://www.stat.gov.tm/ru/ba-sahypa/novosti/turkmenskie-palomniki-zavershili-hadzh-v-mekku-i-medinu.html |date=2020-03-06 }}{{ref-ru}}</ref>. == Мәчет == {{Төп мәкалә|Төрекмәнбашы рухы мәчете}} [[Төрекмәнбашы рухы мәчете]] — Төрекмәнстанның беренче президенты (1990—2006) [[Сәфәрморат Ниязов]] хөрмәтенә аталган мәчет. Рәсми рәвештә [[2004 ел]]да ачылган. Мәчет янында бер үк вакытта [[Сәфәрморат Ниязов|президент]] төрбәсе (''мавзолей'') төзелгән, аның эчендә биш саркофаг урнашкан. Дүрт почмакта дүрт саркофаг — аларда С. Ниязовның әнисе һәм әтисе, шулай ук [[1948 ел]]гы җир тетрәү вакытында үлгән ике абыйсы җирләнгән. Төзелеш башланганда үзәктә Төрекмәнбашы өчен саркофаг ясалган, аны 2006 елда җирлиләр. Төрекмәнстанга визитлары вакытындда, чит ил башлыклары даими рәвештә төрбәгә килә<ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/print/node/20154 Рустам Минниханов посетил мечеть Духовности в Кипчаке.] turkmenistan.ru, 14.01.2008{{ref-ru}</ref>. == Сылтамалар == * ''Атагельды Нурыев''. [http://www.islamsng.com/tkm/pastfuture/2990 Исламские институты современного Туркменистана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407110855/http://www.islamsng.com/tkm/pastfuture/2990 |date=2022-04-07 }} Ислам в СНГ, 10.10.2011{{ref-ru}} == Моны да карагыз == * [[Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәте]] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{Азиядә ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Төрекмәнстанда ислам]] [[Төркем:Төрекмәнстанда дин]] [[Төркем:СССРда ислам]] 71rm6a3yedj99fqh2ffp5fm3a071xaq 0 234118 6099676 4419316 2026-11-08T05:12:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099676 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фаикъ Таһиров | рәсем = Фаикъ Таһиров.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фаикъ Шакирҗан улы Таhиров | һөнәр = галим, язучы | туу датасы = 16(28).10.1906 | туу җире = [[Олы Ачасыр]], {{туу җире|Зөя өязе|Зөя өязендә}}, [[Казан губернасы]] | гражданлыгы = {{Русия империясе байрагы}} | милләте = татар | үлем датасы = 28.03.1978 | үлем җире = Мәскәү, СССР | әтисе = [[Шакирҗан Таһиров]] | әнисе = | ир = | хатыны =[[Александра Коробкова|Александра Николаевна Коробкова]] | балалары = | бүләк һәм премияләр =Лейпциг шәһәре Магистраты грамотасы (1959) | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Фаикъ Таһиров''' (''Фаикъ Шакирҗан улы Таhиров''; 16(28).10.1906, [[Олы Ачасыр]], [[Зөя өязе]], [[Казан губернасы]] - 28.03.1978, [[Мәскәү]], [[СССР]])— татар рәссамы, графигы, техник фәннәр кандидаты (1939 ел). == Биографиясе == 1906 елның 16 (искечә 28) октябрендә [[Казан губернасы]] [[Зөя өязе]] [[Олы Ачасыр]] авылында (хәзерге [[Татарстан]]ның [[Яшел Үзән районы]] [[Олы Ачасыр]] авылы) рәсем, сызым һәм каллиграфия укытучысы, татар язуы һәм орфографиясе реформаторы [[Шакирҗан Таһиров]] (1858-1918) гаиләсендә туа. 1918 елда, атасы үлеменнән соң, Екатеринбург шәһәренә күченә. Анда [[Урал сәнгать-сәнәгать институты]]на укырга керә, бер үк вакытта рәсем студиясендә эшли. Аннары Казанга кайтып [[Казан архитектура-сәнгать институты]]на укырга керә.<ref>[http://rusavangard.ru/online/biographies/tagirov-faik-shakirdzhanovich/ Энциклопедия русского авангарда. Фаик Шакирджанович Тагиров.]</ref> 1924 елдан рәсем күргәзмәлерндә катнаша башлый. 1925 елдан Мәскү шәһәренә күченеп 1925-1930 елларда [[Югары сәнгать-техника институты]]нда укый. 1930-1933 елларда Мәскәү полиграф институтында шрифт теориясе һәм практикасын укыта. Шрифт, китап, плакат рәссамы булып эшли. 1939 елда техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсенә ия була. 1978 елның 28 мартында [[Мәскәү]] шәһәрендә вафат була. === Гаиләсе === Хатыны - [[Александра Коробкова|Александра Николай кызы Коробкова]] (1905-1981) - рәссам, «[[Азат хатын]]» журналының беренче рәссамы. Кызы - Рейда.<ref>{{Cite web |url=http://madanizhomga.ru/news/sh%D3%99hesl%D3%99rebez/mgriftche-tairovlar |title=Миләүшә Галиуллин. Мәгърифәтче Таһировлар. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250810220406/https://madanizhomga.ru/news/sh%D3%99hesl%D3%99rebez/mgriftche-tairovlar |archivedate=2025-08-10 |accessdate=2020-04-03}}</ref> == Иҗаты == Фаикъ Таһиров конструктивлык стилендә иҗат итә. Китап бизәү юнәлешендә ул, татар орнаметларын куллана, рус китапларын нәкышләүдә катнаша. 1920-1930 елларда аның СССР нәшриятларында утызлап китап бизәве, шулай ук берничә гарәп шрифты, татар полиграфиясе өчен яңалифләр ясавы билгеле. 1925 елда [[Париж]]да [[Бөтендөнья гамәли бизәлеш сәнгате күргәзмәсе]] үткәндә Татарстанның үз бүлеге булып анда Фаикъ Таһиров ясаган китап тышлыклары да кертелә. 1950-1960 елларда Фаикъ Таһиров [[Уйгыр теле|уйгыр]], [[Һинд теле|һинд]], [[Корей теле|корея]] һәм башка телләр өчен шрифтлар иҗат итә. СССР, шул чорда, Фаикъ Таһиров ярдәме белән, башка илләр тарафыннан җитештерелгән шрифтлардын баш тарта ала. == Чыганаклар == * «Татарский энциклопедический словарь» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. * «Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Шулай ук карагыз == * [[Шакирҗан Таһири]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Техник фәннәр кандидатлары]] r6s76hew2jw6fqlzj7v22c1ayojphuv 0 234819 6099689 4645659 2026-11-08T06:00:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099689 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Филиппинда ислам''' ({{lang-tl|Islam sa Pilipinas}} ) — [[Филиппин]] территориясендә [[ислам]] дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Филипин халкының (109 млн 581 мең кеше) 8,00 % ы (7 млн 913 мең кеше) (бөтен дөнья мөселманнарының 0,45 % ы) — Ислам дине тарафдары (''[[2020 ел|2020]]'')<ref>[http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ Muslim Population By Country 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190901181917/http://worldpopulationreview.com/countries/muslim-population-by-country/ |date=2019-09-01 }}{{ref-en}}</ref>. Филипинның күпчелек мөселманнары [[шәфигый мәзһәбе]]ндәге [[сөнни]] ислам агымы вәкилләре, илдә [[әхмәдия]] мөселманнары азчылыгы да бар<ref>''R Michael Feener; Terenjit Sevea (2009)''. [https://books.google.ru/books?id=2MyHnPaox9MC&pg=PA144&dq=&redir_esc=y&hl=ru#v=onepage&q&f=false Islamic Connections: Muslim Societies in South and Southeast Asia.] p. 144. ISBN 9789812309235. Retrieved June 7, 2014{{ref-en}}</ref>. == Тарих == [[Филиппин]]да дин {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Испания империясе|Испания империясенең|en|Испанская империя}} көчле йогынтысында урнашкан. Ил испан короле ({{Тәрҗемә ителмәгән 3|Филипп II Испанияле|Филипп II|en|Philip II of Spain}}) исемен йөртә, ил халкының якынча 81 % ы - [[Рим католик чиркәве]] [[христианнар]]ы. Калган 11 % диндарлар — башка христиан конфессияләре вәкилләре, 8 % — илнең көньяк-көнбатыш өлешендә яшәүче [[мөселманнар]]<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries/philippines-population/ Philippines Religion, Economy and Politics]{{ref-en}}</ref> . Филипинның күпчелек мөселманнары [[Минданао]] утравында, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Сулу|Сулуда|en|Sulu}} һәм [[Палаван (утрау)|Палаванда]] яши. Минданао мөселман автономияле районы (ММАР) — Филипинның күбесенчә мөселманнар яши торган өлкәләрдән торган регионы: Басилан (Исабела шәһәреннән кала), Ланао-дель-Сур, Магуинданао, Сулу һәм Тави-Тави, шулай ук Марави ислам шәһәре. Бу — Филипинның үз хөкүмәте булган бердәнбер регионы. Төбәк башкаласы (шәһәр аның юрисдикциясенә керми) — [[Котабато]] шәһәрендә урнашкан. Мөселман халкы булган башка провинцияләр — Төньяк Котабато, Көньяк Котабато, Солтан Кударат һәм Замбоанга ярымутравы. Алар ММАР составында түгел. [[2019 ел]]да үзәк хөкүмәт ММАР урынына {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Бангсаморо|Бангсаморо|en|Bangsamoro}} автономияле районы төзи<ref>[https://drive.google.com/file/d/1pwKEMT-x4_JbQuste-KPT9nW13m3u7uI/view AN ACT PROVIDING FOR THE ORGANIC LAW FOR THE BANGSAMORO AUTONOMOUS REGION IN MUSLIM MINDANAO]{{ref-en}}</ref>. == Филиппинда ислам == [[Файл:Philippines Christian-Muslim Division Map (by majority).png|160px|thumb|right|Мөселман төбәкләре [[яшел төс]]тә]] [[1380 ел]]да беренче [[гарәп]] [[сәүдәгәр]]е Кәрим Әл-Мәкдүм Филипиндагы Сулу һәм Джоло архипелагына килеп җитә һәм сәүдә аша утрауның берничә төбәгендә ислам динен урнаштыра. [[1390 ел]]да Минангкабау {{comment|шаһзадәсе|принцы}} Раджа Багинда (Rajah Baguinda) һәм аның тарафдарлары ислам динен кабул итә. Алга таба Филипинда ислам [[Кытай]] мөселманнары, [[Һиндстан]] мөселманнары һәм [[фарсылар]] тарафыннан кертелгән. [[XIV гасыр]]да төзелгән {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Шәйх Кәрим Әл-Мәкдүм мәчете|Шәйх Кәрим Әл-Мәкдүм мәчете|en|Sheik Karimol Makhdum Mosque}} — Филипинның беренче [[мәчет]]е булып санала<ref>[https://www.flickr.com/photos/14280206@N03/2218647583/ Oldest Mosque in the Philippines]{{ref-en}}</ref>. Филиппинның Ислам урнашкан өлкәләре булып илнең көньягында урнашкан Магуинданао солтанлыгы, Сулу солтанлыгы, Ланао солтанлыгы һәм Көньяк Филипинның башка төбәкләре тора. [[1565 ел]]да Мигель Лопес де Легаспи җитәкчелегендәге Испания флоты Филипинга килгән. Испаннар үзләрендәге маврларга охшатып, Филипин мөселманнарын моро дип атаган. [[1570 ел]]да алар {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Бруней солтанлыгы|Бруней солтанлыгына|en|Bruneian Empire}} буйсынган Манила патшалыгының мөселман раджасы Сөләйман III каршылыгы белән очраша. Моро халкы 400 елдан артык [[Испания]], [[Америка]] һәм [[Япония]] идарәләренә каршылык күрсәтә. Испаннар, америкалылар, японнар һәм филипиннарга каршы көч кулланып көрәшү Бангсаморо (мөселман милләтенең) дүрт гасырлык «милли-азатлык хәрәкәте»нең бер өлеше буларак карала. Филипин дәүләтеннән бәйсез мөселман дәүләте төзү өчен көрәш дәвам итә. [[1898 ел]]да Филиппин [[АКШ]] кулына күчә, 1901—1939 елларда АКШның утрау хөкүмәте тарафыннан идарә ителә. [[1942 ел]]да, [[Икенче бөтендөнья сугышы]] чорында, [[Япон империясе]] гаскәрләре Минданаога бәреп керә һәм аны яулап ала. Җирле моро мөселманнары японнарга каршы фетнә күтәрәләр. Өч елдан соң, [[1945 ел]]да, АКШ һәм Филипин берләшкән гаскәре ярдәмендә җирле партизан отрядлары япон гаскәрләрен тулысынча тар-мар итә. [[1969 ел]]дан башлап Филипин үзәк хөкүмәте һәм Минданао утравында актив мөселман сепаратистларының кораллы төркемнәре арасында {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Моро низагы|низаг|en|Moro conflict}} бара. Ислам динен яңарак кабул иткән филипинлыларның саны арта, алар халыкта Балик Ислам (исламга кайту) буларак танылган. Алар фикеренчә, филипинлылар [[Испания]] колонизаторлары килгәнче мөселман булган, испаннар илгә [[католик дине]]н көчләп таккан<ref>[https://www.thenational.ae/uae/prominent-filipino-muslim-preachers-to-discuss-islam-at-dubai-world-trade-centre-1.601385 Prominent Filipino Muslim preachers to discuss Islam at Dubai World Trade Centre.] thenational.ae{{ref-en}}</ref>. == Оешма == Мөселманнар эшләре идарәсе — Филипинлы мөселманнар эшләре буенча милли комиссия (''Pambansang Komisyon sa mga Pilipinong Muslim'') хөкүмәт оешмасы булып тора. Аның максаты — мөселман филипинлыларның хокукларын яклау һәм аларның Филипин дәүләте тормышында актив катнашуын тәэмин итү<ref>[http://ncmf.gov.ph/ National Commission on Muslim Filipinos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318121200/http://ncmf.gov.ph/ |date=2020-03-18 }}{{ref-en}}</ref>. == Фотогалерея == <center><gallery perrow=5 widths=160 heights=140 caption="Филиппин мәчетләре"> File:Masjid Pink.jpg| Димауком мәчете.<br/> Магуинданао File:Taluksangay Mosque.jpg| Талуксангай мәчете.<br/> 1885 елда төзелгән. Көнбатыш Минданао. | Солтан Хәсәнәл Бәлкыяһ мәчете.<br/> 2011 елда төзелгән.<br/> Бруней солтаны ярдәм иткән. [[Котабато]] </gallery></center> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://psa.gov.ph/content/highlights-philippine-population-2015-census-population Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20200318121200/http://ncmf.gov.ph/ National Commission on Muslim Filipinos]{{ref-en}} {{Азиядә ислам}} [[Төркем:Илләр буенча ислам]] [[Төркем:Филипинда ислам]] [[Төркем:Филипинда дин]] t577r4775fzw1nfh6fticclhd92asyh 0 235145 6099756 4219761 2026-11-08T09:09:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099756 wikitext text/x-wiki {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Орлов}} {{ҮК}} '''Хана Орлова''' ({{lang-fr|Chana Orloff}}) ( [[12 июль]], [[1888]], [[Староконстантинов]] - [[1968]] елның [[18 декабре]], [[Тель-Авив]]) - [[Франция|француз]] сынчы һәм график. [[Мактаулы Легион ордены]] кавалеры (1925). ==Тәрҗемәи хәле== 1888 елның 12 июлендә [[Россия империясе]]нең [[Волынь губернасы]]нда, [[Староконстантинов]] шәһәрдә;<ref name="CHANA ORLOFF 1888 - 1968">[https://marcilhacgalerie.com/mg2/artistes/ORLOFF-CHANA.html CHANA ORLOFF (1888 - 1968)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329015443/https://marcilhacgalerie.com/mg2/artistes/ORLOFF-CHANA.html |date=2022-03-29 }}{{ref-en}}</ref> хәзерге вакытта [[Украина]]ның [[Хмельницкий өлкәсе]], яһүдләр гаиләсендә туган.<ref>[http://allbiograf.ru/iskusstvo/skulptory/69-orlova-khana Орлова Хана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606194239/http://allbiograf.ru/iskusstvo/skulptory/69-orlova-khana |date=2018-06-06 }}//Все биографии {{ref-ru}}</ref> 1905 елгы [[погромнар]]дан соң гаиләсе белән [[Фәләстин]]гә, [[Госман империясе]]нә эмиграцияли. Бераз вакыт [[Яффа]]да яшәгән, яшәү өчен тегү белән акча эшләгән. Социалистик эшче хәрәкәтенең [[Ха-Поэль ха-Цаир]] әгъзасы иде. 1910 елда киемнәрне модельләштерүне уку максаты белән [[Париж]]га китә, ләкин [[Мария Васильева (рәссам)|Мария Васильева]]ның декоратив сәнгать мәктәбенең («Рус академия») скульптура сыйныфына укырга керә. Инде 1912 елдан мөстәкыйль рәвештә скульптура белән шөгыльләнә һәм 1913 елда беренче тапкыр көзге Париж салонында ике эш күргәзмәлә. 1916 елда Хана тумышы белән [[Варшава]]дан чыккан Ари Юстманга кияүгә чыга. Юстман "[[испан гриппы]]" эпидемиясе вакытында 1919 елда үлде, Орлованың улы калды. 1926 елда Хана Орлова француз гражданлыгы ала. Сугышка кадәр күп эшләде һәм күргәзмәткән. Франциягә фашистлар килү белән Орлова улы белән [[Швейцария]]гә китә.<ref name="CHANA ORLOFF 1888 - 1968"/> Сугыш тәмамланганнан соң алар Парижга кайтканнар, анда сугыш елларында Орлованың эшләренең шактый өлеше урланган яки юк ителгән. [[Исраил]] дәүләте төзелгәннән соң Хана Орлова еш кына анда була, күп скульптуралар иҗат итә һәм үз күргәзмәләрен үткәрә. 1961 елда Исраил музейларында ул 50 ел иҗат иткән Орлова әсәрләренең ретроспектив күргәзмәсе була. 1968 елның 18 декабрендә [[Тель-Авив]]та вафат була , үзенең юбилеена багышланган күргәзмәдә катнашу өчен, Израильгә килгәнчә.<ref>[https://interpretive.ru/termin/orlova-hana.html ОРЛОВА Хана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818051019/http://interpretive.ru/termin/orlova-hana.html |date=2019-08-18 }}//Национальная историческая энциклопедия{{ref-ru}}</ref> ==Галерея== <gallery perrow=3 widths=160 heights=180> Рәсем:Le peintre juif, Chana Orloff (1920) - Musée d'art et d'histoire du Judaïsme.jpg|Яһүд рәссамы({{lang-fr|Le peintre juif}}), 1920. Рәсем:Chana orloff.jpg|Минем улым диңгезче ({{lang-fr|Mon fils marin}}), 1924. Рәсем:Chana Orloff- Mother and her Child.jpg|Ана һәм баласы({{lang-fr|Mère et enfant}}). </gallery> ==Искәрмәләр== <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Орлова, Хана}} [[Төркем:Франция скульпторлары]] [[Төркем:ХХ гасыр скульпторлары]] [[Төркем:Авангард скульпторлары]] [[Төркем:Социалистлар]] [[Төркем:Хатын-кыз рәссамнар]] [[Төркем:Хатын-кыз скульпторлар]] squaytqncaagahtazymw12p0pgz4s2s 0 235600 6099506 6038237 2026-11-07T17:26:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099506 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=март 2026}} [[File:TabonCaves.JPG|thumb|right|Табон мәгарәләре. ''Mga Yungib ng Tabon'']] '''Табон мәгарәләре''', шулай ук ''Филипинның цивилизация бишеге'' дип атала,<ref name=":0">{{Cite web|url = http://news.pia.gov.ph/index.php?article=711344239637|title = Tabon Cave in Palawan declared Nat'l Cultural Treasure|date = August 7, 2012|accessdate = September 2, 2014|website = |publisher = Philippine Information Agency|last = Mendoza|first = Victoria Asuncion|archivedate = 2016-03-04|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304115536/http://news.pia.gov.ph/index.php?article=711344239637}}</ref> ул [[Филипин]]да, [[Палаван]] провинциясенең көнбатыш өлешенең көньягында [[Кесон]] муниципалитетыннан төньякта, Липуун Ноктасында урнашкан мәгарәләр төркеме. Алар Липуун ноктасы резервацияләренең өлеше, аларны Филипин хөкүмәте музей резервациясе буларак мәгарәләрне һәм якындагы урыннарны [[урмансызландыру]]дан саклап һәм монда булган мәдәни артефактларны саклау өчен игълан иткән.<ref name="NationalMuseumWebsite">{{cite web|title=Tabon Cave Complex|url=http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/ASBMD/Tabon.html|website=National Museum|accessdate=9 February 2016|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225151518/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/ASBMD/Tabon.html}}</ref> Мәгарәләр [[Megapodius cumingii]] кошы хөрмәтенә аталган. Аның көньягында Кезон шәһәре, көнбатышында [[Панитиан]] һәм төньяк һәм көнчыгышында [[Көнбатыш Филипин Диңгезе]]. 215 мәгълүм мәгарәдән 29-ы өйрәнелгән булган һәм җидесе җәмәгатькә ачык. Җидегә Табон, Дивата, Иганг һәм Лайанг мәгарәләре керә. Филипинда табылган иң борынгы кеше сөякләре [[Табон кешесе]] биредә 1962 елда табылган булган.<ref name=":1">{{Cite web|url = http://cavingnews.com/20120808-philippine-cave-declared-national-cultural-treasure|title = Philippine Caves Declared National Cultural Treasure|date = August 8, 2012|accessdate = September 4, 2014|website = Caving News|publisher = |last = |first = |archivedate = 2014-12-29|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141229043258/http://cavingnews.com/20120808-philippine-cave-declared-national-cultural-treasure}}</ref> Башка казып чыгарылган, әле өйрәнелмәгән хәрабәләр урында сакланып тора. 2006 елда ''Табон мәгарә комплексы һәм бөтен Липуун'' киләчәк [[ЮНЕСКО]] [[Дөнья мирасы урыны]] номинациясе исемлегенә тәкъдим ителгән булган. Комплекс белән [[Филипин милли музее]] идарә иткән<ref name="council">{{cite web |url=http://www.pcsd.ph/photo_gallery/wonders/Tabon%20Cave%20%20profile.htm |title=Tabon Caves: Site of an important Philippine archaeological discovery |accessdate=1 February 2009 |publisher=Palawan Council for Sustainable Development}}</ref> һәм шул ук оешма тарафыннан 2011 елның февралендә милли мәдәни хәзинә дип игълан ителгән булган.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url = http://loqal-explorer.com/tabon-cave-in-palawan-a-national-treasure/?post=1850|title = Tabon Cave in Palawan: A national treasure|date = August 15, 2014|accessdate = September 4, 2014|website = |publisher = |last = |first = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20241127091304/http://loqal-explorer.com/tabon-cave-in-palawan-a-national-treasure/?post=1850|archivedate = 2024-11-27 }}</ref> == Археологик табылдыклар == [[File:Manunggul Jar.jpg|thumb|left|[[Манунггул мәет көле чүлмәге]].]] Мәгарәләрне 1962 һәм 1966 ел арасында [[Филипин Милли Музее]] хезмәткәрләре төркеме һәм доктор [[Роберт Б.Фокс]] өйрәнгән.<ref name="NationalMuseumWebsite" /> Иң зур ачыш булып [[Табон кешесе]]нең баш сөягенең өсте булган. Аңа якынча 22000-24000 ел дип ышаныла.<ref name=":1" /><ref name="council" /> Галимнәр төркеме 1500-дән артык мәет көле чүлмәкләре тапкан. Аеруча бер чүлмәк [[Манунггул чүлмәге]] милли мәдәни хәзинә дип танылган. Башка табылдыкларга балчык савыт-саба, жадеит орнаментлар һәм бизкләр, күп таш кораллары, хайван сөякләре һәм 47000 ел элек дип даталанган кеше казылмалары керә, бу Филипинда иң борынгы кеше калдыклары.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1860/ |title=The Tabon Cave Complex and all of Lipuun |accessdate=1 February 2009 |date=16 May 2006 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Археологик табылдыклар 50 000-нән элек 700 ел элеккә кадәр тору урынын күрсәтә. Резервациядә известьташ формацияләре Түбән Урта Миоцен Периодына 25 миллион ел элек вакытка карый. ==Табон мәгарәләре Гаруда алтын асма бизәге== [[File:Image of golden Garuda of Palawan.jpg|thumb|175px|right|Мәгарәдә табылган Палаванның алтын Гаруда поты.]] Палаван утравында Табон мәгарәләреннән алтын бизәге [[Гаруда]] сурәте булып тора, бу [[Һинд дине Ходае]] [[Вишну]]ның атланган бөркет кошы.<ref name=TabonGaruda>[http://www.oocities.org/lppsec/pp/palawan.htm Palawan Tabon garuda]</ref> Табон мәгарәләреннән нәфис Һинду бизәкләре һәм алтын артефактлары [[Вьетнам]]ның көньяк [[Ан Гианг провинциясе]]ндә [[Меконг елгасы дельтасы]]нда [[Тһоай Сон районы]]нда [[Ок Эо]] археологик урыныда табылганга бәйле икәне мәгълүм булган .<ref name=atnb>Anna T. N. Bennett (2009), [http://archeosciences.revues.org/2072 "Gold in early Southeast Asia"], ''ArcheoSciences'', Volume 33, pp 99-107</ref> Болар [[Һиндстан]] һәм Филипин һәм Вьетнам һәм Кытайның яр буе төбәкләре арасында махсус товарлар һәм алтын актив сәүдә булганы икәнен фараз итәргә мөмкинчелек бирә. Липуун Нокта Резервациясе 138 гектар урманны колачлый, ул Палаван төп җиренә мангр урманы белән тоташтырылган, ул 1972 елның апрелендә Урын Музее Резервациясе булып игълан ителгән булган һәм 1991 елда табигый һәм мәдәни мирасы өчен туризм үсеше өчен приоритет урыны дип танылган булган. Соңгы елларда элек тупланган өлгеләрнең дәвам иткән анализы өстәвенә фактлар верификациясе урынның тулаем аңлавына өстәгән. Радиоизотоп даталау технологиясе якынча даими яшәүнең 30 000 елдан элек 9000 елдан элеккә кадәр периодны күрсәтә алган. Кеше калдыклары, шулай ук таш лачаулары, чүкечләр һәм башка таш кораллары мәгарә остаханә буларак кулланырга мөмкин дигәнне күрсәтә.<ref name="JSTOR">{{cite journal |jstor=10.1086/342432|title=Notes on the Morphology and Age of the Tabon Cave Fossil Homo sapiens |date=October 2014 |publisher=The University of Chicago Press|doi=10.1086/342432|last1=Dizon|first1=Eusebio|last2=Détroit|first2=Florent|last3=Sémah|first3=François|last4=Falguères|first4=Christophe|last5=Hameau|first5=Sébastien|last6=Ronquillo|first6=Wilfredo|last7=Cabanis|first7=Emmanuel|journal=Current Anthropology|volume=43|issue=4|pages=660–666}}</ref> Мәгарәләрдә табылган сөяк фрагментлары соңгы плейстоценнан иртә голоцен периодларына карый дип фараз ителә.<ref name="JSTOR" /> Урынның соңгы казулары дуңгыз һәм болан диетасы булганны ачыклаган, алар Филипиннарда хәзер юк. Мәгарә урнашуы һәм саклык борчылулары булганга күрә аз мәгълүмат булып, алар әкренләп казып чыгарыла һәм иртәрәк мәгълүмат янә тикшерелә. Мәгарәләрдә якынча 25% археологик урыннан казып чыгарылган булган.<ref name="NationalMuseumWebsite" /> == Мәгарә кулланышы == Мәгарәнең иртәрәк кулланышына яшәү кергән һәм таш коралларының фабрика сыман җитештерү керә. Доктор Фокс видеосы буенча, чүлмәкләрдә күмү чоры 3000 ел элек башланган һәм 1500 ел элеккә кадәр дәвам иткән. Бу даирәдә [[Са Һуйнһ мәдәнияте]] кешеләре яшәве доминтлавы вакыты булып киткәненә шәһадәт булып тора.<ref name="Cham">{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/ |title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines |accessdate=29 June 2015 |date=18 June 2014 |publisher=National Geographic |archivedate=2014-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620153051/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/}}</ref> Са Хуйнһ үлгән кешеләрен Һиндстаннан һәм Ираннан агат, карнелиан һәм пыяла муенса белән бизәгәннәр.<ref name="Cham" /> Бу табигать артефактлары, пыяла беләзекләрне кертеп мәгарәдә табылган булган һәм Пуэрто Принцесада Палаван Мәдәни Музеенда күрсәтелә. Са Һуйһн кешеләренең [[Вьетнам]]га күчүен белгечләр [[Чам халкы]]ның бабалары дип фараз итәләр .<ref name="Cham" /> Бу кешеләр [[Чампа]] буларак мәгълүм империяне барлыкка китергәннәр һәм хәзер дә бар халык. Даирәдә кешеләр тарихы [[Спратли Утраулары бәхәсе]]нә күрә хәзерге заманнарда яңа әһәмияткә ия башлаган. ==Иганг мәгарәләре табылмалары== Иганг өске мәгарәләрнең берсе һәм комплекста иң озыны. Мөгаен ул төп соңгы юлга озату урыны булган һәм күп соңгы юлга озату чүлмәкләре табылган булган. ==Табон мәгарәләре стена табылмалары== Табон мәгарәсе комплексның тулысына исем бирә. Зур ачык пулат белән бу зур мәгарәдә галимнәр [[Сонг династиясе]] һәм [[Юан династиясе]] вакытында Кытай белән сәүдәгә ишарә иткән артефактлар тапкан.<ref name="UNESCO">{{cite web|title=The Tabon Cave Complex and all of Lipuun|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1860/|website=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=9 February 2016}}</ref> Алар хәзер Маниланың Филипин милли музеенда. ==Табонология колледжы== 2015 елның июлендә, Палаванда, Пуэрта Принцесада [[Изге Өчлек университеты]] борынгы Палаван кешесен өйрәнү (Табонология) өчен яңа колледж төзү өчен сайланган булган.<ref name="pn1">{{cite web|url=http://palawan-news.com/htu-named-as-research-center-for-ancient-palawan/|title=HTU named as research center for ancient Palawan man|author=Joy Tabuada|date=16 July 2015|publisher=Palawan News|accessdate=17 July 2015|archivedate=2015-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721115512/http://palawan-news.com/htu-named-as-research-center-for-ancient-palawan/}}</ref> Барлык диярлек актив өйрәнүләр доктор Фокс үлгәннән соң туктаган булган. ==Галерея== <gallery class="center" mode=packed > Image:Tabon Cave 2014 01.JPG|Док-станциясе һәм комплекска керү Image:Tabon Cave 2014 02.JPG|Табон мәгарә комплексы урының пулатларының берсе Image:Tabon Cave 2014 03.JPG|Табон мәгарәсен реабилитация эшләре Image:Tabon Cave 2014 04.JPG|Палаванда, Кезонда, Липуун ноктасында урынга манзара </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Вишнуизм]] cpi268gs3xbihx4tw5ittottl2ljujo 0 235960 6099466 4409769 2026-11-07T15:17:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099466 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Стелла Писарева | рәсем = Писарева Стелла Владимировна.jpg | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Стелла Владимировна Писарева | һөнәр = музей хезмәткәре | туу датасы = 28.02.1925 | туу җире = [[ССРБ]], [[Украина ССР]], {{туу җире|Житомир өлкәсе|Житомир өлкәсендә}}, [[Бердичев]] | гражданлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[рус]] | үлем датасы = 25.05.2020 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан |Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = улы Владимир Юрий улы Муравьев (1948—2019), табиб, бард<ref>[https://kazan.aif.ru/society/v_vozraste_71-goda_skonchalsya_zasluzhennyy_vrach_rt_i_rf_vladimir_muravev В возрасте 71-года скончался заслуженный врач РТ и РФ Владимир Муравьев.] kazan.aif.ru, 17.03.2019{{ref-ru}}</ref> | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] {{Казанның 1000 еллыгы истәлегенә медале}}[[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре]]{{«Мәдәнияттәге казанышлары өчен» билгесе (Татарстан)}} | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Писарев}} '''Стелла Писарева''', Стелла Владимир кызы Писарева ({{lang-ru|Стелла Владимировна Писарева}}, ''[[1925 ел]]ның [[28 февраль|28 феврале]], [[ССРБ]], [[Украина ССР]], [[Житомир өлкәсе]], [[Бердичев]] — [[2020 ел]]ның [[25 май|25 мае]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — Татарстанда мәдәни мирасны саклауга һәм музей эшен аякка бастыруга зур шәхси өлешен керткән музей хезмәткәре, [[Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (1975), Казан университетының атказанган хезмәткәре (2004). [[Казан университеты тарихы музее|КФУ тарихы музееның]] шәрәфле директоры<ref>[https://kpfu.ru/kfu-248154.html Почетный директор музея истории КФУ Стелла Писарева получила заслуженное признание коллег-профессионалов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127015628/http://kpfu.ru/kfu-248154.html |date=2017-11-27 }} Сайт КФУ, 30.09.2016{{ref-ru}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == [[1925 ел]]ның [[28 февраль|28 февралендә]] [[Украина]]ның [[Житомир өлкәсе]] [[Бердичев]] шәһәрендә һөнәри хәрби гаиләсендә туган. Әтисенең хезмәтенә бәйле (''чик буе отряды башлыгы урынбасары''), гаилә шәһәрдән-шәһәргә күченеп йөри: Каменец-Подольскида, [[Киев]]та (1935—1937), [[Харьков]]та (1937—1941) яши. [[1938 ел]]да әтисе [[Сталин репрессияләре|репрессиягә]] эләгә, атып үтерелә. [[Бөек Ватан сугышы|Сугыш]] башланганда, гаилә Харьковта була. Поезд белән [[Сарытау]]га, [[Идел]]дән су юлы белән [[Казан]]га, аннан [[Раифа]]га, әнисенең Раифага алданрак күченгән апалары янына күчеп киләләр. [[Казан]]да 4нче мәктәпне, [[Казан дәүләт университеты|В.И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының]] тарих-филология факультетының филология бүлеген тәмамлаган (1946). == Хезмәт юлы == [[1946 ел|1946]]—[[1964 ел]]ларда [[Казан]]ның [[Максим Горький музее (Казан)|Максим Горький музеенда]] (''хәзерге'' А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпин музее) хезмәт итә. [[1964 ел|1964]]—[[1978 ел]]ларда [[Татарстан Республикасының милли музее|ТАССР Дәүләт музее]] (''хәзерге'' [[Татарстан Республикасының милли музее]]) директорының фәнни эш буенча урынбасары, әдәби бүлек мөдире<ref>[https://tatmuseum.ru/vstrecha-v-krugu-druzej/ Встреча «В кругу друзей».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001065153/https://tatmuseum.ru/vstrecha-v-krugu-druzej/ |date=2020-10-01 }} Сайт Национального музея РТ, 19.03.2015{{ref-ru}}</ref>. Фәнни-тикшеренү эшләре өчен җавап бирү белән беррәттән, музейда күргәзмәләр һәм зур күләмле экспозицияләр оештыруда башлап йөри. [[Татарстан]]да яңа музейлар оештыруда зур көч куя: [[Бөгелмә]]дә [[Ярослав Һашек музее|Ярослав Гашек музее]] (1966 елда ачылган), [[Чуашстан]]ның [[Козловка (Чуашия)|Козловка]] шәһәрендә (''РФ территориясендә беренче'') Н. И. Лобачевский музее (1994), [[Яр Чаллы]]да [[Чаллы тарих-туган якны өйрәнү музее|Шәһәр һәм КамАЗ төзелеше тарихы]] музее (''хәзерге'' [[Чаллы тарих-туган якны өйрәнү музее]]), [[Яңа Кырлай]]да [[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)|Габдулла Тукай музее]] (1971) аның җитәкчелегендә оештырыла<ref>[http://www.evening-kazan.ru/news/v-kazani-na-96-godu-zhizni-skonchalas-legendarnyy-deyatel-kultury-stella-pisareva.html В Казани на 96-м году жизни скончалась легендарный деятель культуры Стелла Писарева.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410115729/https://www.evening-kazan.ru/news/v-kazani-na-96-godu-zhizni-skonchalas-legendarnyy-deyatel-kultury-stella-pisareva.html |date=2021-04-10 }} [[Вечерняя Казань (гәҗит)|«Вечерняя Казань»]], 25.05.2020</ref>. [[1978 ел]]дан кырык ел буена [[Казан университеты тарихы музее|Казан дәүләт университетының тарихы музеен]] оештыручысы һәм директоры булып хезмәт итә. Музей оештыру буенча эш [[1978 ел]]да, университетның 175 еллыгын каршылаганда, КДУның 1954-1979 еллардагы ректоры [[Михаил Нужин|М. Т. Нужин]] хәерхаһлыгы белән башланып китә. 1 ел 2 ай эчендә фән, мәгариф үсешенә, мәдәният, иҗтимагый фикер үсешенә һәм университет галимнәренә, укытучыларына, студентларына багышланган бай материал туплана. Музейны тантаналы ачу [[1979 ел]]ның 30 ноябрендә уздырыла. Әлеге музей Казан мәдәни тормышының мөһим үзәгенә, РФ вузлары музейлары арасында әйдәп баручы музейга әверелә<ref>[https://kpfu.ru/museum-of-history/istoriya-muzeya Музей истории Казанского университета. История музея] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812130758/https://kpfu.ru/museum-of-history/istoriya-muzeya |date=2020-08-12 }}{{ref-ru}}</ref>. Соңгы эш урыны ([[2017 ел]]ның декабреннән) — [[Максим Горький музее (Казан)|А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпин музеенда]] әдәби-музыкаль кичәләр оештыру белән шөгыльләнә<ref>''Ольга Любимова''. [https://kazan.aif.ru/culture/person/v_muzee_kfu_ne_byla_s_dekabrya_stella_pisareva_o_novom_meste_raboty «В музее КФУ не была с декабря». Стелла Писарева о новом месте работы.] kazan.aif.ru, 12.03.2018</ref>. [[2020 ел]]ның [[25 май|25 маенда]] Казанда вафат. [[Арча зираты]]нда җирләнгән<ref>''Евгений Минеев''. [https://kpfu.ru/alumnus/v-poslednij-put-pisareva-stella-vladimirovna.html В последний путь. Писарева Стелла Владимировна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919092404/https://kpfu.ru/alumnus/v-poslednij-put-pisareva-stella-vladimirovna.html |date=2020-09-19 }}{{ref-ru}}</ref>. == Җәмәгать эшләре == Стелла Владимир кызы озак еллар Урта Идел буе төбәге вузлары музейларының Фәнни-методик шурасы белән җитәкчелек итә. РФ вузлары музейлары Фәнни-методик шурасы идарәсе әгъзасы булып тора. [[1950-еллар]]дла ТАССР хәрби-шефлык комиссиясе рәисе урынбасары, [[1960-еллар]]да «Белем» җәмгыятенең Татарстан бүлеге яшьләр комиссиясе рәисе урынбасары вазифаларында эшли. «Совет-Чехословакия дуслыгы» җәмгыятенең Казан шәһәр бүлеген оештыруда башлап йөрүче була, утыз елдан артык әлеге җәмгыятьнең башта шәһәр, аннары республика бүлеге идарәсе беренче урынбасары булып тора. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1975 — [[Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре]] * 2004 — Казан университетының атказанган хезмәткәре * 2005 — Казанның меңьеллыгы истәлегенә медале * 2014 — Бөтенхалык батырлыгы юбилее. 1613 – 2013 (б''үләк Россия Император йорты башлыгы Бөек княгиня Мария Владимировна Романова тарафыннан гамәлгә куелган'')<ref>[https://kpfu.ru/staff/direktor-muzeja-istorii-kfu-stella-pisareva.html Директор Музея истории КФУ Стелла Писарева отмечена медалью "Юбилей Всенародного подвига. 1613 – 2013".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230823051915/https://kpfu.ru/staff/direktor-muzeja-istorii-kfu-stella-pisareva.html |date=2023-08-23 }} Сайт КФУ, 23.06.2014{{ref-ru}}</ref> * 2015 — [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20200128161319/https://tatfrontu.ru/person/pisareva-stella-vladimirovna Писарева Стелла Владимировна.] Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан{{ref-ru}} * [https://gorkiy.tatmuseum.ru/95-let-stelle-vladimirovne-pisarevojj_2020_02_26_18/ 95 лет Стелле Владимировне Писаревой!] Сайт Национального музея РТ, 26.02.2020{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{DEFAULTSORT:Писарева, Стелла}} [[Төркем:Музей хезмәткәрләре]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Арча зиратында җирләнгәннәр]] 4797nb3sy1h3qwuajecgppxvpd32m8v 0 247076 6099638 5752323 2026-11-08T03:24:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099638 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=апрель 2026}} {{УК}} '''Төркмәнчай килешүе''' ({{lang-ru|Туркменчайский договор, Туркменчайский трактат}}, {{lang-fa|عهدنامه ترکمنچای}}) — 1826-1828 еллардагы рус-фарсы сугышын тәмамлаучы Россия империясе һәм Фарсыстан (Иран) арасындагы тынычлык килешүе. 1828 елның 10 (22) февралендә Төркмән авылында (Тәбриз янында) имзаланган. Килешү шартларын төзүдә Александр Грибоедов катнашкан. == Мөһимлеге == Килешү Россия империясының 1813 елгы Гөлистан тынычлык килешүенә тиешле территориаль кушылулар раслаган. Шулай ук, Төркмәнчай килешүе буенча Россиягә әрмәннәр һәм әзербайҗаннар яшәгән Эриван һәм Нахичеван ханлыклары күчкән. Шулай ук, Фарсыстан әрмәннәрнең Россиягә күченүнә комачауламаска бурычлы булган. Фарсыстанга көмеш белән 20 миллион сум контрибуция салынган. [[Россия империясе]] белән килешүгә кул куйган принц Аббас-Мирзаны Фарсыстан тәхетенең варисы итеп таныган. Тынычлык килешүе белән бер үк вакытта сәүдә килешүе дә имзаланган, шуңа күрә рус сәүдәгәрләре [[Иран]]ның бөтен территориясендә ирекле сәүдә итәргә хокук алган. Килешү Россиянең Кавказ аръягындагы сәясәтен ныгыткан, Урта Көнчыгышта Россиянең йогынтысы көчәя башлаган һәм Фарсыстанда Британия империясенең позицияләрен какшаткан. Мәсәлән, килешү Каспий диңгезендә рус сәүдә корабары өчен ирекле йөзү раслаган һәм биредә Россиягә генә хәрби флот ачарга хокук биргән. Россия һәм Иран подданыйлары арасындагы хөкем эшләре Иран хөкүмәте тарафыннан каралырга тиеш була, әммә биредә рус миссис яки консуллык вәкилләре мәҗбүри катнашырга тиеш булган Килешү Фарсыстанда яшәүче әрмәннәр өчен зур әһәмияткә ия булган. == Чыганаклар == * https://web.archive.org/web/20200618065318/https://www.kojaro.com/2016/4/7/118257/torkmanchay-deal/ * https://www.mashreghnews.ir/news/303286/متن-کامل-عهدنامه-ترکمنچای-با-روسیه * http://nedaesfahan.ir/7881/عهدنامه-ترکمن-چای-در-چه-سالی-شروع-شد-و-د.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617150522/http://nedaesfahan.ir/7881/%D8%B9%D9%87%D8%AF%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%DA%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D8%AF.htm |date=2020-06-17 }} * https://1905.az/ru/туркменчай-и-армяне/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617144956/https://1905.az/ru/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%87%D0%B0%D0%B9-%D0%B8-%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D0%B5/ |date=2020-06-17 }} * https://www.turantoday.com/2016/04/caucasian-persian-azerbaijan-map-baku-1920-amir-eyvaz.html == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Рус-фарсы сугышы (1826-1828)]] [[Төркем:Иран тарихы]] [[Төркем:Әрмәнстан тарихы]] [[Төркем:Азәрбайҗан тарихы]] [[Төркем:Иранның халыкара килешүләре]] [[Төркем:Русия империясенең халыкара килешүләре]] eqaneno395bp6i71nhjxcbv6svxywiu 0 258552 6099691 4457255 2026-11-08T06:05:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099691 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Pacius.jpg|thumb|right|150px|Фредерик Пациус]] “'''Maamme'''” (“Туган ягым”) җыры – рәсми рәвештә расланмаган булса да, [[Финляндия]]нең милли һәм дәүләт гимны.<ref name="fi">[https://finland.fi/life-society/the-finnish-national-anthem/ The Finnish national anthem]. ''This Is Finland''.</ref><ref name="gutenberg"/> == Гимнның язылу тарихы == [[File:Maamme_%28first_recording%29.oga|200px|noicon]] === Хор башкаруында, беренче аудиоязма === Бүген Финляндиядә кулланылган “Maamme” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь [[Йоһан-Людвиг Рунеберг]] (Johan Ludvig Runeberg, 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, Алманиянең Һамбург шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган [[Фредрик Пациус]] (Fredrik Pacius, 1809—1891) иҗат иткән. Милли гимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган.<ref name="fi"/><ref name="gutenberg"/><ref>[http://epa.oszk.hu/00300/00381/00145/richly.htm A finn nemzeti himnusz]. Gábor, Richly (2010). ''Kortárs'' (маҗарчада).</ref> Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда [[Пааво Каяндер]] (Paavo Cajander), [[Юлиус Крон]]ның (Julius Krohn) 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада эстоннарның милли һимны булып танылып та өлгергән.<ref>[http://www.runeberg.net/fin/b_2_t.html Käännökset (Translations)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128101158/http://www.runeberg.net/fin/b_2_t.html |date=2020-01-28 }}. ''Runeberg Museum'' (финчәдә).</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070315113153/http://www.finlit.fi/oppimateriaali/kielijaidentiteetti/main.php?target=jlruneberg J. L. Runeberg]. ''Finnish Literature Society'' (финчәдә).</ref> Финляндиянең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш, әлбәттә, аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (''Papst und Sultan'') исемле… туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш.<ref>[https://www.tuglas.fi/v%c3%a5rt_land_maamme_mu_isamaa,_mu_%c3%b5nn_ja_r%c3%b5%c3%b5m Vårt land - Maamme - Mu isamaa, mu õnn ja rõõm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020135441/http://www.tuglas.fi/v%C3%A5rt_land_maamme_mu_isamaa,_mu_%C3%B5nn_ja_r%C3%B5%C3%B5m |date=2016-10-20 }}. Lassander, Uolevi (1998). ''Tuglas Society'' (финчәдә).</ref> "Туган ягым"ны [[Александр Блок]] 1915 елда рус теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала.<ref name="стихи">[https://pishi-stihi.ru/nash-kraj-blok.html «Наш край» А. Блок]. ''Пиши-Стихи''.</ref><ref name="ollam">[https://ollam.ru/classic/rus/blok-aleksandr/il-runeberg-nash-kray И.Л. Рунеберг. Наш край]. ''Оллам - Стихи''.</ref> == Сүзләре == === Рәсми сүзләре === Гадәттә башкарыла торган беренче һәм соңгы унберенче куплетлары. Халыкара чараларда башкарыла торган кыска варианты. ==== Фин телендә ==== {|class="wikitable" !Оригиналь<ref name="gutenberg">[http://www.gutenberg.org/ebooks/12688 Vänrikki Stoolin tarinat]. Runeberg, Johan Ludvig (1919). Тәрҗемәсе: Paavo Cajander (1889).</ref> !Финчә кириллицасы !Финчә ХФӘ транскрипциясе |- style="text-align:center;vertical-align:top;white-space:nowrap;" |<poem>'''I''' Oi maamme Suomi, synnyinmaa, soi, sana kultainen! 𝄆 Ei laaksoa ei kukkulaa, ei vettä, rantaa rakkaampaa kuin kotimaa tää pohjoinen, maa kallis isien. 𝄇 '''XI''' Sun kukoistukses kuorestaan kerrankin puhkeaa, 𝄆 viel lempemme saa nousemaan sun toivos, riemus loistossaan, ja kerran, laulus synnyinmaa korkeemman kaiun saa. 𝄇</poem> |<poem>'''I''' Ой мааммэ Суоми, сӱннӱймаа, сой, сана култайнэн! 𝄆 Эй лааксоа эй куккулаа, эй вэттӓ, рантаа раккаампаа куйн котимаа тӓӓ поһйойнэн, маа каллис исиен. 𝄇 '''XI''' Сун кукойстуксэс куорэстаан кэрранкин пуһкэаа, 𝄆 вел лэмпэммэ саа нуосэмаан сун тойвос, ремус лойстоссаан, я кэрран, лаулус сӱннӱймаа коркээмман кайун саа. 𝄇</poem> |<poem>'''1''' [oi̯ ˈmɑːm.me ˈsuo̯.mi ˈsyn.nyi̯n.mɑː ǀ] [soj ˈsɑ.nɑ ˈkul.tɑi̯.nen ‖] 𝄆 [ei̯ ˈlɑːk.so.ɑ ǀ ej ˈkuk.ku.lɑː ǀ] [ei̯ ˈʋet.tæ ˈrɑn.tɑː ˈrɑk.kɑːm.pɑː ǀ] ˈkui̯n ˈko.ti.mɑː tæː ˈpoh.joi̯.nen ǀ] [mɑː ˈkɑl.lis ˈi.si.en ‖] 𝄇 '''11''' [sun ˈku.koi̯s.tuk.ses ˈkuo̯.res.tɑːn ǀ] [ˈker.rɑŋ.kim ˈpuh.ke.ɑː ‖] 𝄆 [ˈʋie̯l ˈlem.pem.me sɑː ˈnou̯.se.mɑːn ǀ] [sun ˈtoi̯.ʋos ˈrie̯.mus ˈloi̯s.tos.sɑːn ǀ] [jɑ ˈker.rɑn ˈlɑu̯.lus ˈsyn.nyi̯n.mɑː] [ˈkor.keːm.mɑn ˈkɑi̯.un ˈsɑː ‖] 𝄇</poem> |} [[File:VartLandStatue.JPG|thumb|right|180px|Уң якта — һимнның швед телендә язылган тексты]] ==== Швед телендә ==== {|class="wikitable" !Оригиналь<ref name="nykarlebyvyer">[http://www.nykarlebyvyer.nu/sidor/texter/poesi/jlr/vartland.htm Vårt land — Finlands nationalsång]. ''Nykarlebyvyer.nu''.</ref> !Кириллицасы !ХФӘ транскрипциясе |- style="text-align:center;vertical-align:top;white-space:nowrap;" |<poem>'''I''' Vårt land, vårt land, vårt fosterland, Ljudhögt, o dyra ord! 𝄆 Ej lyfts en höjd mot himlens rand, Ej sänks en dal, ej sköljs en strand, mer älskad än vår bygd i nord, Än våra fäders jord. 𝄇 '''XI''' Din blomning, sluten än i knopp, Skall mogna ur sitt tvång; 𝄆 Se, ur vår kärlek skall gå opp Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp. Och högre klinga skall en gång Vår fosterländska sång. 𝄇</poem> |<poem>'''I''' Ваарт ланд, ваарт ланд ваарт фостерланд, Льудхёгт, о дюра орд! 𝄆 Ей люфтс ен хёйд мот химленс ранд, Ей сэнкс ен дал, ей шёльс ен странд, мер элскад ен ваар бюгд и норд, Эн ваара фэдерс йорд. 𝄇 '''XI''' Дин бломнинг, слутен эн и кнопп, Скалл могна ур ситт тваанг; 𝄆 Се, ур ваар кэрлек скалл гаа опп Дитт льус, дин гланс, дин фрёйд. дитт хопп. Ок хёгре клинга скалл ен гаанг Ваар фостерлэндска саанг. 𝄇</poem> |<poem>'''1''' [voːrt lɑnːd voːrt lɑnːd ǀ voˑrt ˈfos.tær.lɑnd ǀ] [jʉːd høkt uː ˈdyː.rɑ uːrd ‖] 𝄆 [ej lyfts en højd muːt ˈhim.lens rɑnːd ǀ] [ej seŋks en dɑːl ǀ ej ɕøls en strɑnːd ǀ] [meːr ˈel.skɑd en voːr byɡd iː nuːrd ǀ] [en ˈvoː.rɑ ˈfeː.dærs juːrd ‖] 𝄇 '''11''' [din ˈblum.niŋ ˈslʉː.ten en iː knopː ǀ] [skɑlː ˈmuːɡ.nɑ ʉːr sitː tvoŋ ‖] 𝄆 [seː ʉːr voːr ˈtɕæːr.lek skɑlː ɡoː opː ǀ] [ditː jʉːs din ɡlɑns din frøjd ditː hopː ‖] [ok ˈhøːɡ.re ˈkliŋ.ŋɑ skɑlː en ɡoŋ ǀ] [voːr ˈfos.tær.lend.skɑ soŋ ‖] 𝄇</poem> |} [[File:Estatua_de_Johan_Ludvig_Runeberg,_Esplanadi,_Helsinki,_Finlandia,_2012-08-14,_DD_02.JPG|thumb|right|200px|Йоһан-Людвиг Рунебергның Һелсинкидәге һәйкәле]] ==== Татарча версиясе ==== {|class="wikitable" ![[Татар әлифбасы#Кирилл әлифбасы нигезендә|Кириллица]]!![[Zamanälif]] |- style="text-align:center;vertical-align:top;white-space:nowrap;" |<poem>Әй Суоми, туган ягым, Горур яңгырый атың! 𝄆 Түбәләре күккә ашкан таулар, Диңгез дулкыннары каккан ярлар – Кайларда гына бар тагын, Синдәгедәй якын! 𝄇</poem> |<poem>Äy Suomi, tuğan yağım, Ğorur yañğırıy atıñ! 𝄆 Tübäläre kükkä aşqan tawlar, Diñgez dulqınnarı qaqqan yarlar – Qaylarda ğına bar tağın, Sindägedäy yaqın! 𝄇</poem> |} === Башка телләргә шигъри тәрҗемәләр === {|class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !Unser Land<ref>[https://www.goruma.de/laender/europa/finnland/politisches-system Finnland: Politisches System]. ''Goruma''. Тәрҗемәсе: Benny Benz.</ref><br><small>([[Алман теле]]ндә)</small> !Vårt Land<ref>[https://lyricstranslate.com/en/finnish-national-anthem-maamme-finlands-nasjonalsang-va.html Finlands Nasjonalsang -- Vårt Land] (2021-11-25). Тәрҗемәсе: "somethingswell", ''LyricsTranslate''.</ref><br><small>([[Норвег теле]]ндә)</small> !Landið Okkar<ref>[https://lyricstranslate.com/en/finnish-national-anthem-maamme-thjodsongur-finnlands-la.html Þjóðsöngur Finnlands -- Landið Okkar] (2021-11-25). Тәрҗемәсе: "somethingswell", ''LyricsTranslate''.</ref><br><small>([[Исланд теле]]ндә)</small> !Land Okkara<ref>[https://lyricstranslate.com/en/finnish-national-anthem-maamme-land-okkara-tjodsangur-hja.html Land Okkara (Tjóðsangur hjá Finnlandi)] (2021-11-25). Тәрҗемәсе: "somethingswell", ''LyricsTranslate''.</ref><br><small>([[Фарер теле]]ндә)</small> !Our Land<ref>[https://www.originofnations.org/books,%20papers/The%20Identity%20of%20Finland.pdf The Identity of Finland]. Salomaa, Rainer; Reipas, Allan. p. 5. ''Origin of Nations''.</ref><br><small>([[Инглиз теле]]ндә)</small> !Наш край родной<ref name="стихи"/><ref name="ollam"/><br><small>([[Рус теле]]ндә)</small> !Meie maa<ref>[https://www.cfe.ee/cantus-book?code=273&l__=&a=51&filter=top Soome hümn (eesti keeles)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809170750/https://www.cfe.ee/cantus-book?code=273&l__=&a=51&filter=top |date=2022-08-09 }}. ''Fr. Estica lauluraamat''. Тәрҗемәсе: Аугуст Аннист.</ref><br><small>([[Эстон теле]]ндә)</small> !Hazánk<ref>[http://www.kimifannico.gportal.hu/gindex.php?pg=13889599 FINN HIMNUSZ MAGYARUL]. Тәрҗемәсе: Bán Aladár.</ref><ref>[http://www.myportall.gportal.hu/gindex.php?pg=8890980 Hazánk]. Тәрҗемәсе: Bán Aladár.</ref><br><small>([[Маҗар теле]]ндә)</small> !Nia Lando<br><small>([[Эсперанто]])</small> |- style="text-align:center;" |<poem>O Heimat, Finnland unser Land Kling laut, du teures Wort! Kein Land, so weit der Himmelsrand. Kein Land mit Berg und Tal und Strand Wird mehr geliebt als unser Nord, Hier unsrer Väter Hort. Einst ringt sich deine Blüte los Reif aus der Knospe Zwang. Ja, einst aus unsrer Liebe Schoß Geht auf dein Hoffen, licht und groß. Und unser Vaterlandsgesang Erschallt in höherm Klang.</poem> |<poem>Du vårt land, Finland, vårt fedreland, å, lyd høyt, gylne ord! Ei noen voll, noen åsland, ei vatn, eller kjærere strand enn hjemlandet dette i nord på forfedrenes sand. Blomsteren din som nu løynes vises fra løk en gang, enn med kjærlighet må vokses håpet og gleda her i din glans, og høyere skal klinge en gang han vårt fedrelands sang.</poem> |<poem>Ó landið okkar, Finnland, fósturland, hljómðu hátt gullin orð! Ekkert land af dölum og fjöllum, vötnum og ströndum er elskað meira enn þetta okkar norðurland, athvarfið feðra okkar. Blómið þitt mun vaxa ein daginn úr skel sinni; enn af ást okkar munu þrútna von þín og gleði, dýrð þínni í, enn hærra mun óma aftur heimalandslagið okkar.</poem> |<poem>Land okkara, Finnland, fedraland, ljómið nú hátt, gylt orð! Einki land av dølum, fjøllum, vøtnum og strondum er elskað sum hetta landið norðureftir, har fedrarnir hvíla. Og tín blóma upp man rísa ein dagin úr skali; av ást okkara munna vaksa tín vón og gleði, í tínari dýrd, og hærra skal ljóða aftur okkara heimlandssangur.</poem> |<poem>Our land, our land, our fatherland, Sound loud, o name of worth! No mount that meets the heaven’s band, No hidden vale, no wave-washed strand, Is loved, as is our native North, Is loved, as is our native North. Thy blossom, in the bud laid low, Yet ripened shall upspring. See! From our love once more shall grow Thy light, thy joy, thy hope, thy glow! And clearer yet one day shall ring The song our land’s shall sing.</poem> |<poem>Наш край, наш край, наш край родной, О, звук, всех громче слов! Чей кряж, растущий в небо над землёй, Чей брег, встающий кручей над водой, Любимей гор и берегов Родной земли отцов? Он расцветет, твой бедный цвет, Стряхнув позор оков, И нашей верности святой обет Тебе дарует славу, блеск и свет, И наша песнь домчит свой зов До будущих веков.</poem> |<poem>Oi maa, me Soome, sünnimaa, suur sõna helise! Ei ükski rand all taevaraa nii armsat eal olla saa, kui põhja koidust kuldne see maa meie isade. Küll sinu pungi õitsele kord puhkeb uhkena, me armastus viib hiilgele su au, su töö, su lootuse, ja saab kord kõla kõrgema su laul, oi sünnimaa!</poem> |<poem>Hazánk, hazánk, te drága szó, Zendülj az ajkakon! Nincs bérc, egekre felnyúló, Se völgy, se part oly bájoló Sehol, mint itten északon, Öledben ősi hon. Kinyílik egykor, érzem én, Virágod bimbaja. Szeretetünk örök tüzén Fakad számodra üdv, remény: Fennen csapong még valaha A mi hazánk dala!</poem> |<poem>Ho, patra land', amata ter' sonegu kara vort'! Nenia val', nek bord' en ver' etendas sin sub la eter', ravanta pli, amata pli ol la patruj' de ni. Florado via el embri' disvolvos riĉe sin! La lum', la ĝoj', l' esper' de vi eliros el la am' de ni, kaj plilaŭtiĝos en l' aer' la kant' de l' patra ter'.</poem> |} === Башлангыч текстлар === {|class="wikitable" !style="background-color:white;color:#003580;"|Швед телендә сүзләр<br><small>(оригиналь)</small> !style="background-color:#003580;color:white;"|Финчәдә сүзләр<br><small>(иң популяр)</small> !style="background-color:white;color:#003580;"|Инглиз телендә сүзләр<br><small>(Финляндиядә уртак тел)</small> |- style="text-align:center;vertical-align:top;white-space:nowrap;" |<poem>'''Vårt land, vårt land, vårt fosterland,''' '''Ljud högt, o dyra ord!''' '''𝄆 Ej lyfts en höjd mot himlens rand,''' '''Ej sänks en dal, ej sköljs en strand,''' '''Mer älskad än vår bygd i nord,''' '''Än våra fäders jord. 𝄇''' Vårt land är fattigt, skall så bli För den, som guld begär. En främling far oss stolt förbi: Men detta landet älska vi, För oss med moar, fjäll och skär Ett guldland dock det är. Vi älska våra strömmars brus Och våra bäckars språng. Den mörka skogens dystra sus, Vår stjärnenatt, vårt sommarljus. Allt, allt, vad här som syn, som sång Vårt hjärta rört en gång. Här striddes våra fäders strid Med tanke, svärd och plog. Här, här, i klar som mulen tid. Med lycka hård, med lycka blid. Det finska folkets hjärta slog. Här bars vad det fördrog. Vem täljde väl de striders tal. Som detta folk bestod. Då kriget röt från dal till dal. Då frosten kom med hungers kval. Vem mätte allt dess spillda blod Och allt dess tålamod? Och det var här det blodet flöt, Ja, här för oss det var, Och det var här sin fröjd det njöt, Och det var här sin suck det göt. Det folk som våra bördor bar Långt före våra dar. Här är oss ljuvt, här är oss gott, Här är oss allt beskärt; Hur ödet kastar än vår lott. Ett land, ett fosterland vi fått, Vad finns på jorden mera värt Att hållas dyrt och kärt? Och här och här är detta land. Vårt öga ser det här, Vi kunna sträcka ut vår hand Och visa glatt på sjö och strand Och säga: se det landet där. Vårt fosterland det är. Och fördes vi att bo i glans Bland guldmoln i det blå, Och blev vårt liv en stjärnedans. Där tår ej göts, där suck ej fanns. Till detta arma land ändå Vår längtan skulle stå. O land, du tusen sjöars land, Där sång och trohet byggt, Där livets hav oss gett en strand, Vår forntids land, vår framtids land. Var för din fattigdom ej skyggt. Var fritt, var glatt, var tryggt. '''Din blomning, sluten än i knopp,''' '''Skall mogna ur sitt tvång;''' '''Se, ur vår kärlek skall gå opp''' '''Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp.''' '''Och högre klinga skall en gång''' '''Vår fosterländska sång.'''<ref>[http://www.nykarlebyvyer.nu/sidor/texter/poesi/jlr/vartland.htm Vårt land — Finlands nationalsång]. ''Nykarlebyvyer.nu''.</ref></poem> |<poem>'''Oi maamme, Suomi, synnyinmaa,''' '''soi, sana kultainen!''' '''𝄆 Ei laaksoa, ei kukkulaa,''' '''ei vettä rantaa rakkaampaa,''' '''kuin kotimaa tää pohjoinen,''' '''maa kallis isien! 𝄇''' On maamme köyhä, siksi jää, jos kultaa kaivannet Sen vieras kyllä hylkäjää, mut meille kallein maa on tää, sen salot, saaret, manteret, ne meist on kultaiset. Ovatpa meille rakkahat koskemme kuohuineen, ikuisten honkain huminat, täht'yömme, kesät kirkkahat, kaikk'kuvineen ja lauluineen mi painui sydämeen. Täss auroin, miekoin, miettehin isämme sotivat, kun päivä piili pilvihin tai loisti onnen paistehin, täss Suomen kansan vaikeimmat he vaivat kokivat. Tään kansan taistelut ken voi ne kertoella, ken? Kun sota laaksoissamme soi, ja halla näläntuskan toi, ken mittasi sen hurmehen ja kärsimykset sen? Täss on sen veri virrannut hyväksi meidänkin, täss iloaan on nauttinut ja murheitansa huokaillut se kansa, jolle muinaisin kuormamme pantihin. Tääll' olo meill on verraton ja kaikki suotuisaa, vaikk onni mikä tulkohon, maa isänmaa se meillä on. Mi maailmass on armaampaa ja mikä kalliimpaa? Ja tässä, täss' on tämä maa, sen näkee silmämme. me kättä voimme ojentaa ja vettä rantaa osoittaa ja sanoa: kas tuoss' on se, maa armas isäimme. Jos loistoon meitä saatettais vaikk' kultapilvihin, mis itkien ei huoattais, vaan tärkein riemun sielu sais, ois tähän köyhään kotihin halumme kuitenkin. Totuuden, runon kotimaa maa tuhatjärvinen miss' elämämme suojan saa, sa muistojen, sa toivon maa, ain ollos, onnees tyytyen, vapaa ja iloinen. '''Sun kukoistukses kuorestaan''' '''kerrankin puhkeaa,''' '''viel lempemme saa nousemaan''' '''sun toivos, riemus loistossaan,''' '''ja kerran, laulus synnyinmaa''' '''korkeemman kaiun saa.'''<ref name="gutenberg"/></poem> |<poem>'''Our land, our land, our Fatherland!''' '''Ring out, dear word, oh sound!''' '''𝄆 No rising hill, or mountain grand,''' '''No sloping dale, no northern strand,''' '''There is, more loved, to be found,''' '''Than this — our fathers’ ground. 𝄇''' Our land is poor, and so shall be To him who gold will crave. The strangers proudly pass, but we Shall ever love this land, we see, In moor, and fell, and isle and wave, A golden land, so brave. We love our rippling brooks, so bright, Our gushing streams, so strong, The whisper of dark woods, at night, Our starry skies, our summer light, All, all that we, in sight and song, Have felt and lived among. Here fought our fathers, without fear, With sword, and plough, and thought. And here, in clouded times, and clear, With fortune in their front or rear, Their Finnish hearts have beat, and wrought And borne what bear they ought. Who tells, of all the fights, the tale, In which this folk withstood, When war did rage from dale to dale, When frost set in, with hunger’s wail? Who measured all their pouring blood, And all their patience good? And it was here their blood was shed, For us, here, on this shore; And it was here their joys were bred, Here, that their sighs were heaved and fled, That people’s who our burdens bore Before us, long before. Here it is sweet and good, we wot, All, too, is giv’n us here; However fate may cast our lot, A land, a fatherland, we’ve got. Will there a thing on earth appear More worthy, to hold dear? And here’s, and here’s this fatherland, Here every eye it sees; And we can stretch a pointing hand, To show, with joy, its sea and strand, And say, “Behold this country, this, Our Fatherland it is.” And if we once were made to rise To gold clouds, from below, And if we moved in starry skies, Where no one weeps, where no one sighs, To this poor lonely country, though, Our longing hearts would go. Oh land, the thousand lakes’ own land, Of faith, and lay, and glee, Where life’s main sea gave us a strand, Our fore-time’s land, our future’s land, Shy of thy poorness, never be, Be calm, be glad, be free! '''Thy blossom, hidden now from sight,''' '''Shall burst its bud ere long.''' '''Lo! from our love, shall rise aright,''' '''Thy sun, thy hope, thy joy, thy light,''' '''And higher, once, more full and strong,''' '''Shall ring Our Country’s song.'''<ref>[https://web.archive.org/web/20151213065044/http://csridentity.com/finland/about.asp Finland - National Anthem]. ''Csridentity.com''.<br><small>See also https://en.wikisource.org/wiki/Our_Land_(Runeberg), a poetic translation from Swedish by Anna Krook, 1904.</small></ref></poem> |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Финляндия]] [[Төркем:Илләр буенча гимннар]] lsu4d3b7yrsv9rwwdpuec2pi9xb8rkd 0 258810 6099753 5840377 2026-11-08T09:02:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099753 wikitext text/x-wiki {{Оешма |исем = Халыкара лингвистлар конгрессы |альтернатив исем = International Congress of Linguists, ICL |background_color=#4B92DB |логотип =ICL20.jpg |логотип зурлыгы = 250 |рәсем асты язуы = ICL20 логотибы |харита1 = |харита зурлыгы1 = |легенда1 = |харита2 = |харита зурлыгы2 = |легенда2 = |бергәлек = |үзәкнең төре = Баш-фатир |үзәк = {{байрак/Нидерландлар}}, [[Файл:Leiden wapen.svg|15px|Лейден гербы]] [[Лейден]] |төре = халыкара оешма |телләр = [[инглиз теле|инглиз]], [[француз теле|француз]] |җитәкче вазифасы1 = конгресс президенты |җитәкче исеме1 = ''кабул итүче ил вәкиле'' |җитәкче вазифасы2 = Фәнни комитет рәисе |җитәкче исеме2 = {{Байрак/Австралия}} доктор Дэвид Брэдли |җитәкче вазифасы3 = |җитәкче исеме3 = |нигезләүче1 = |нигезләү сәбәпләре1 = |нигезләү көне1 = [[1928 ел]], [[Файл:Leiden wapen.svg|15px|Лейден гербы]] [[Лейден]] |нигезләүче2 = |нигезләү сәбәпләре2 = |нигезләү көне2 = |нигезләүче6 = |нигезләү сәбәпләре6 = |нигезләү көне6 = |ябу сәбәпләре = |ябу көне = |сайт = [https://www.ciplnet.com ciplnet.com] |искәрмә1 = |искәрмә2 = |искәрмә5 = }} '''Халыкара лингвистлар конгрессы''' ({{lang-en|International Congress of Linguists, ICL}}) — дөньякүләм тел белгечләре конгрессы, тел белгечләренең иң олуг җыены. [[1928 ел]]да [[Нидерланд]]ның [[Гаага]] шәһәрендә нигез салынган. Соңгы 20нче конгресс [[Кейптаун]]да ([[Көньяк Африка Республикасы]]) [[2018 ел]]ның 2-6 июлендә үткәрелгән. Киләсе 21нче конгресс [[Казан]]да [[2023 ел]]ның 25 июненнән алып 2 июленә кадәр [[КФУ]] җирлегендә узачак. == Тарих == {{Төп мәкалә|Лингвистларның даими халыкара комитеты}} ICL — дөньякүләм тел белгечләре конгрессы, аңа нигез [[1928 ел]]да, [[Нидерланд]]ның [[Гаага]] шәһәрендә, Беренче халыкара тел белгечләре конгрессында салынган — [[Лингвистларның даими халыкара комитеты]] (CIPL) шул вакытта оешкан. Гаагада узган Беренче конгрессны уздыру башлангычы белән ике [[голландия]]ле галим: [[Лейден]] университеты профессоры Кристиан Корнелиус Уленбек (1866—1951, C. C. Uhlenbeck) һәм [[Неймеген]] университеты профессоры Й. Схрейнен (J. Schrijnen) чыга. Фрранцуз лингвисты Антуан Мейе (Antoine Meillet) конгрессларны өч елга бер уздырырга тәкъдим итә. Конгрессларны нәтиҗәле уздыру өчен башкарма комитет төзелә (комитетка Генераль сәркатип Й. Шринен, билгеле галимнәр арасыннан ун әгъза сайлана: Bally, Boas, Brockelmann, Jespersen, Daniel Jones, Karlgren, Kretschmer, Meillet, Rozwadowski һәм Trombetti). Башкарма комитет биш елга бер мәртәбә Халыкара лингвистика конгрессы (ICL) уздыра. Халыкара конгресс эшендә барлык континентлардан меңнән артык лингвист катнаша. == Максаты == [[Лингвистларның даими халыкара комитеты]] (CIPL) — коммерцияле булмаган, хөкүмәтнеке булмаган оешма, аның максаты — бөтен дөньяда лингвистика белемнәрен популярлаштыру, лингвистика фәнен үстерү һәм лингвистлар арасында хезмәттәшлекне стимуллаштыру. == Халыкара лингвистлар конгресслары == [[1957 ел]]дан башлап һәр биш ел саен үткәрелә торган лингвистлар конгресслары акрынлап колачын киңәйтә һәм халыкара җыелышларга әверелә. Беренче конгрессларда, нигездә, [[Көнбатыш Аурупа]] илләреннән чикләнгән санда гына галимнәр катнаша (катнашучыларның гомуми саны ике-өч йөздән артмый). Хәзерге вакытта лингвистлар конгрессларында барлык кыйтгалардан меңнән артык лингвист катнаша. Шулай итеп, тәкъдим ителгән докладларның саны, шулай ук эш күләме дә арта. Конгрессларда фикер алышына торган темалар (мәсәлән, [[2018 ел]]да [[Кейптаун]]да ([[КАР]]) узган 20нче конгрессның темасы: «Тел динамикасы») [[лингвистика]]ның фән буларак тиз үсешен һәм аның [[психология]], [[социология]], [[антропология]], [[фәлсәфә]] һәм башка фәннәр белән күптөрле бәйләнешен чагылдыра. Хәзерге вакытта бер генә галим дә бөтен лингвистик әдәбиятны белүгә дәгъва итә алмый. [[Социолингвистика]], психолингвистика һәм [[семантика]] кебек тагын да чикләнгән өлкәләр шундый темплар белән үсә ки, аерым галимнәргә ышанычлы библиографик ярдәмнән башка аларга иярү авырая бара. Һәр биш ел саен CIPL, лингвистик тикшеренүләрнең милли комитетлары белән тыгыз хезмәттәшлектә, халыкара лингвистлар конгрессын (ICL) оештыра<ref>[http://www.ciplnet.com/international-congress-of-linguists/ International Congress of Linguists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708222841/https://www.ciplnet.com/international-congress-of-linguists/ |date=2020-07-08 }}{{ref-en}}</ref>. # ICL1 {{байрак/Нидерландлар}} [[1928 ел|1928]] [[Гаага]] # ICL2 {{байрак/Швейцария}} [[1931 ел|1931]] [[Женева]] # ICL3 {{байрак/Италия}} [[1933 ел|1933]] [[Рим]] # ICL4 {{байрак/Дания}} [[1936 ел|1936]] [[Копенгаген]] # ICL5 {{байрак/Бельгия}} [[1939 ел|1939]] [[Брюссель]] # ICL6 {{байрак/Франция}} [[1948 ел|1948]] [[Париж]] # ICL7 {{байрак/Англия}} [[1952 ел|1952]] [[Лондон]] # ICL8 {{байрак/Норвегия}} [[1957 ел|1957]] [[Осло]] # ICL9 {{байрак/АКШ}} [[1962 ел|1962]] [[Кембридж]] # ICL10 {{байрак/Румыния}} [[1967 ел|1967]] [[Бухарест]] # ICL11 {{байрак/Италия}} [[1972 ел|1972]] [[Болонья]] # ICL12 {{байрак/Австрия}} [[1977 ел|1977]] [[Вена]] # ICL13 {{байрак/Япония}} [[1982 ел|1982]] [[Токио]] # ICL14 {{байрак/Алмания}} [[1987 ел|1987]] [[Берлин]] # ICL15 {{байрак/Канада}} [[1992 ел|1992]] [[Квебек (шәһәр)|Квебек]] # ICL16 {{байрак/Франция}} [[1997 ел|1997]] [[Париж]] # ICL17 {{байрак/Чехия}} [[2003 ел|2003]] [[Прага]] # ICL18 {{байрак/Көньяк Корея}} [[2008 ел|2008]] [[Сеул]] # ICL19 {{байрак/Швейцария}} [[2013 ел|2013]] [[Женева]] # ICL20 {{байрак/КАР}} [[2018 ел|2018]] [[Кейптаун]]<ref>[https://ras.jes.su/sliya/s241377150005416-0-1 20-й Международный конгресс лингвистов: динамика языка (2-6 июля 2018г., Кейптаун).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710133934/https://ras.jes.su/sliya/s241377150005416-0-1 |date=2020-07-10 }} Известия РАН, 24.06.2019{{ref-ru}}</ref> # ICL21 {{байрак/Россия}} ({{байрак/Татарстан}}) [[2023 ел|2023]] [[Казан]] == ICL21 == {{төп мәкалә|Казан федераль университеты}} Халыкара тел белгечләре комитетының башкарма комитеты (CIPL – Comité International Permanent des Linguistes) игълан итүенчә (рәсми сайтта [[инглиз теле|инглиз]], [[рус теле|рус]], [[татар теле|татар]] телләрендә), алдагы 21нче Халыкара тел белгечләренең ICL конгрессы [[Казан]]да ([[Россия Федерациясе]], [[Татарстан Республикасы]]), [[2023 ел]]ның 25 июнь – 2 июль аралыгында узачак. ICL21 конгрессын [[Казан федераль университеты]] (Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты, проф. [[Рәдиф Җамалетдинов]]) һәм Россия Фәннәр академиясенең Тел белеме институты ([[Мәскәү]]) оештырачак. * Конгрессның почетлы президенты буларак [[Татарстан Республикасы Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов|Рөстәм Нургали улы Миңнеханов]] катнашачак. * [[Казан федераль университеты]] ректоры, профессор, фәннәр докторы [[Илшат Гафуров|Илшат Рәфкать улы Гафуров]] һәм Россия ФА Тел белеме институты директоры, Ломоносов исемендәге [[Мәскәү дәүләт университеты]] профессоры, фәннәр докторы Андрей Александр улы Кибрик Конгрессның президентлары булачак. * Фәнни комитет рәисе — CIPL президенты профессор доктор Дэвид Брэдли. * Конгрессның генераль сәркатибе вазифаларын CIPLның ассоциацияләнгән генераль сәркатибе профессор Камил Һаманс башкарачак<ref>''Зилә Мөбәрәкҗанова''. Тел белгечләренең иң олуг җыены. [[Мәдәни Җомга]], 2020 ел, 3 июль, 4нче бит</ref><ref>[http://www.ciplnet.com/next-venue/ 21 Халыкара тел белгечләренең ICL конгрессы, Казан шәһәре, 25 июнь - 2 июль, 2023 ел.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708163134/http://www.ciplnet.com/next-venue/ |date=2020-07-08 }} ciplnet.com{{ref-en}}{{ref-ru}}{{ref-tt}}</ref> [[Казан лингвистика мәктәбе]] дөньякүләм тел гыйлеменең иң танылган фәнни мәктәпләренең берсе булып тора һәм үз тарихын [[XIX гасыр]]ның [[1870-еллар|70 нче елларыннан]] исәпләп алып бара. Ул [[XX гасыр]] тел гыйлеменең йөзен билгеләп, күп кенә фәнни проблемаларга һәм тел гыйлеменең фәнни тармакларына нигез сала<ref>[https://invest.tatarstan.ru/ru/news/mezhdunarodnyy-kongress-lingvistov-sostoitsya-v-kazani-v-2023-godu/ Международный Конгресс лингвистов состоится в Казани в 2023 году.]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} invest.tatarstan.ru, 25.06.2020{{ref-ru}}</ref>. == Сылтамалар == * [https://www.ciplnet.com/ CIPL рәсми сайты]{{ref-en}} * [https://bigenc.ru/linguistics/text/3162582 Постоянный международный комитет лингвистов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708192826/https://bigenc.ru/linguistics/text/3162582 |date=2020-07-08 }} Большая российская энциклопедия{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> [[Төркем:Халыкара конференцияләр]] [[Төркем:Тел белеме]] 74s9l0sylp8bh3647xba9cbp2sb74mr 0 258862 6099640 4122106 2026-11-08T03:25:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099640 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Төхфәт Ченәкәй |Оригинал телендә = |Фото = Т.Ченәкәй.jpg |Киңлек = 200 |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Төхфәтулла Гыйззәтулла улы Гыйззәтуллин |Псевдонимнар = Ченәкәй, Сәмәви, Һомаюн |Туу датасы = 2.01.1893 |Туу урыны = [[РИ]], {{Туу урыны| Ырынбур губернасы |Сарыкташ районында}}, [[Рәдүт (Ырынбур өлкәсе)|Рәдүт]] |Үлем датасы = 18.04.1959 |Үлем урыны = [[ССРБ]], [[Үзбәкстан ССР]], {{үлем җире|Әндиҗан|Әндиҗанда}} |Ватандашлык = {{байраклаштыру|Россия империясе}}{{байраклаштыру|РСФСР}}{{байрак|СССР}} [[СССР]] |Эшчәнлек төре = шагыйрь, укытучы |Иҗат итү еллары = 1910—1959 |Юнәлеш = поэзия, публицистика |Жанр = шигырь |Иҗат итү теле = [[татар теле]] |Дебют = «Сакмар буе» (1928, ТКН) |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} {{Фш|Гыйззәтуллин}} '''Төхфәт Ченәкәй''', Төхфәт Ченәкәй-Сәмәви, ''әдәби псевдонимнары, чын исем-фамилиясе'' Төхфәт (''Төхфәтулла'') Гыйззәтулла улы Гыйззәтуллин (''версия'': Төхфәтулла Гыйззәтулла улы Ченәкәев<ref>[https://vk.com/doc165846028_515365458?hash=b5218097e1b6353d0e Т. Ченәкәй. Бөек Бабич турында хатирәләрем]{{ref-ba}}</ref>) (''[[1893 ел]]ның [[2 гыйнвар]]ы, [[РИ]], [[Ырынбур губернасы]], Рәдүт — [[1959 ел]]ның [[18 апрель|18 апреле]], [[ССРБ]], [[Үзбәкстан ССР]], [[Әндиҗан]]'') — шагыйрь, мөхәррир. «Яшь [[Муса Җәлил]]нең әдәби остазы буларак әдәбият тарихына кереп калырга лаеклы зат» ([[Рафаэль Мостафин]]). 1920—1924 елларда — [[Стәрлетамак]]та укытучылар өчен чыгарыла башлаган [[Мәгариф эшләре (журнал)|«Мәгариф эшләре»]] журналының беренче мөхәррире. Т. Ченәкәй — егермеләп шигырь һәм җыр китабы авторы. Ул шулай ук татар [[фольклор]]ын җыйнау белән дә шөгыльләнгән. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Т.Ченәкәй,_М.Җәлил.jpg|250px|thumb|right|[[Муса Җәлил|М. Җәлил]] (''{{comment|с|сулда}}''), М. Газизова, Т. Ченәкәй]] [[Файл:Т.Ченәкәй,_Ф.Кәрим.jpg|250px|thumb|right|[[Фатих Кәрим|Ф. Кәрим]] (''{{comment|с|сулда}}''), Т. Ченәкәй. ''[[1935 ел|1935]]'']] [[1893 ел]]ның [[2 гыйнвар]]ында [[Ырынбур губернасы]] (''хәзерге'' [[Ырынбур өлкәсе]] [[Сарыкташ районы]]) Рәдүт исемле татар авылында<ref>''Гөлчәчәк Саламатова.'' [http://www.kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=3411 Бабичның дуслары.] «Киске Өфө», 13.06.2017{{ref-ba}}</ref> дүрт балалы крестьян гаиләсендә туган. Бик иртә әнисе вафат булып, өч апасы белән үги ана кулында үсә. Башлангыч белемне авыл [[мәдрәсә]]сендә ала. [[Ырынбур]] янындагы [[Татар Каргалысы]] бистәсенең [[1904 ел]]да ачылган [[җәдитчелек|җәдит]] мәдрәсәсендә<ref>[https://web.archive.org/web/20160402064528/http://islam-kargala.ru/index.php/istoriya-kargaly Ислам в истории Татарской Каргалы.] Официальный сайт местной мусульманской религиозной организации с. Татарская каргала{{ref-ru}}</ref> белем ала. Каргалыда укыганда, яз-җәй айларында [[кыргыз]], [[казакъ]] далаларында, [[үзбәк]] кышлакларында укытучылык итеп, бераз акча эшли. 1917—1918 елларда [[Уфа]]да [[«Галия» мәдрәсәсе]]ндә укый, җәйге укытучылар курсларын тәмамлый. [[1913 ел]]дан башлап [[1946 ел]]га кадәр [[Ырынбур]]да (''земство мәктәбендә''), [[Уфа]]да, [[Казан]]да, [[Үзбәкстан|Үзбәкстан ССР]]да [[укытучы]]лык эше белән шөгыльләнә. 1918—1920 елларда [[Россия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышында]] Төркестан фронтының 1нче армиясе {{comment|инкыйлаби хәрби шурасының|русча:реввоенсовет}} [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкчелегендәге театр труппасында әдәби җитәкче булып хезмәт итә. 1920—1924 елларда — [[Стәрлетамак]]та укытучылар өчен чыгарыла башлаган [[Мәгариф эшләре (журнал)|«Мәгариф эшләре»]] журналының (1936 елдан [[Башкортостан укытыусыһы|«Башкортостан укытыусыһы»]]) беренче мөхәррире. [[Шәехзадә Бабич]]ның әдәби мирасын тәртипкә китерә: аның халык арасында йөргән, вакытлы матбугатта басылган 22 шигырен туплап, үзенең истәлекләрен язып, нәшриятка тапшыра. [[1956 ел]]да БАССР Язучылар берлеге соравы буенча Ш. Бабич турында истәлекләрен яза: «Шәехзадә Бабич турында (ишеткәннәрем, күргәннәрем, сизенгәннәрем, белгәннәрем )»: <blockquote> Уфада иптәшләрнең, гыйльми хезмәткәрләрнең киңәшләре белән ул истәлекләрне бер ай буенча кайта-кайта дөресләп төзәттем<ref>[https://vk.com/doc165846028_515365458?hash=b5218097e1b6353d0e Шәехзадә Бабич турында (ишеткәннәрем, күргәннәрем, сизенгәннәрем, белгәннәрем ). 4нче бит]{{ref-ba}}</ref> </blockquote> [[1935 ел]]да (вариант: 1937 елда) [[Казан]]нан [[Үзбәкстан]]га күчеп китә. Гаиләсендә 6 баласы була. [[1959 ел]]ның [[18 апрель|18 апрелендә]] каты авырудан соң [[Әндиҗан]] шәһәрендә вафат. {{цитата|автор=[[Муса Җәлил]] (''[[Хәсән Туфан]]га язган хатыннан, 28.07.1933, [[Әстерхан]]'')|...мине һич онытмый торган, нинди генә кыенлыкка калсам да Җәбраил төсле көтмәгәннән пәйда булып, ашыгыч ярдәм кулын суза торган Ченәкәем бар. Ул чынлап та минем эзләремнән күзләп йөри торган «рәхмәт фәрештәсе» төсле... <ref>Муса Җәлилнең Хәсән Туфанга язган хатлары. [[Мәйдан (журнал)|Мәйдан]], 2006, гыйнвар, 110нчы бит</ref>}} == Иҗаты == Беренче шигырьләре 1913—1914 елларда «Сәмави», «Һомаюн» имзалары белән [[Вакыт (газета)|«Вакыт» гәҗитендә]], [[Кармак (журнал)|«Кармак»]], [[Шура (журнал)|«Шура»]] журналларында басыла<ref name="Сезгә кайтам">''Ләйлә Гарипова''. [http://beznenmiras.ru/sezge-kajjtam/ Сезгә кайтам.] [[Безнең мирас]], 12.09.2015</ref>. [[Ырынбур]]да «Вакыт» нәшриятында «Сакмар буе» җыентыгында 1910—1914 елларда язылган шигырьләре тупланган. Көнчыгыш шигърияте үрнәкләренә таянып, шәрыкъ поэзиясе традицияләрен дәвам итүче шагыйрь буларак билгеле. [[1918 ел]]да Ырынбурда «Өмет очкыннары» җыентыгы басылып чыга. Бу елларда Ырынбурның иң күп басылып таралган шигъриятле җыентыклары Т. Ченәкәйнеке була. [[Шамун Фидаи|Ш. Фидаи]], [[Муса Җәлил|М. Җәлил]] кебек яшь шагыйрьләрнең әдәбиятта беренче адымнары шаһиты була, аларга ярдәм итә<ref>[https://урок.рф/presentation/1901.html Туган яктан, туган туфрактан… Әл – Рәдүди һәм Төхфәт Ченәкәй.] урок.рф</ref>. М. Җәлилгә багышланган ике шигыре бар: «Муса» (1956), «Аебыз иде» (1959). М. Җәлилгә багышланган пьеса да яза башлаган булган, тәмамларга җитешмәгән<ref>''Марат Султангузин''. [https://урок.рф/presentation/1901.html Тухват Ченакай — учитель поэта-героя.] «Южный Урал», 2011{{ref-ru}}</ref>. [[1920-еллар]]да [[Казан]]да «Карагайлы каен урманында», «Көрәш кырларыңда» һәм башка китаплары басыла. [[1920-еллар|1920]]—[[1930-еллар]]да тәрҗемә (''башка телләрдән татарчага берничә пьеса тәрҗемә итә'') һәм театр тәнкыйте өлкәсендә шактый актив эшли (''[[Вәлиулла Мортазин-Иманский|Мортазин В.]], Ченәкәй Т. [[Татар театры тарихыннан (китап, 1926)|«Татар театры тарихыннан»]]. [[Мәскәү]]: СССР халыклары Үзәк нәшрияты, 1926''). Исеме көндәлек вакытлы матбугат сәхифәләрендә еш күренә. Соңыннан истәлекләр дә язып калдыра. Төхфәт Ченәкәй — шактый катлаулы шәхес. [[1920-еллар]] башында аны уңай яктан телгә алучылар була. Мәсәлән, [[Галимҗан Ибраһимов|Г. Ибраһимов]] бер мәкаләсендә [[Февраль инкыйлабы]]ннан [[Октябрь инкыйлабы]]на яңа рух белән үсеп килеп кергән татар шагыйрьләре ([[Мәҗит Гафури|М. Гафури]], [[Фәтхи Бурнаш|Ф. Бурнаш]], [[Сәйфи Кудаш|С. Кудаш]] һ. б.) арасында Т. Ченәкәй-Сәмавине дә атый, аларны яшьләргә үрнәк итеп күрсәтә. Бераздан шагыйрь ачы тәнкыйть утына эләгә: аңа яңа чор таләбенә туры килми торган, идиллиягә тартым, артык интим (порнографик) шигырьләр язуда гаеп ташлана. Мәсәлән, гаилә тормышы турында романтик рухта язылган «Аналы-кызлы» әсәре сыйнфый көрәш турында булмаган өчен тәнкыйтькә эләгә. «Татар әдәбияты тарихы»ның 4нче томында (1989, 368нче бит) аның турында: «Г. Теләш, Т. Ченәкәй кебек шагыйрьләр яңа әхлакый принципларны ахыргача кабул итеп, аңлап җиткерә алмыйча, субъектив карашларны алга сөрәләр, натуралистик тупаслыкларга урын калдыралар»—дип язылган. «Өлкән буын язучылары ([[Хәсән Туфан]], [[Мирсәй Әмир]], [[Нәкый Исәнбәт]] һ. б.) аны фәкать кире яктан гына, «пычрак күңелле зат» итеп кенә телгә алганнар» ([[Рафаэль Мостафин]])<ref name="Сезгә кайтам"/>. == Җидегәнчелек == {{Төп мәкалә|Җидегәнчелек}} Т. Ченәкәй [[1930-еллар]] башында «[[җидегәнчелек]]» вакыйгасы уңае белән үзен шактый ямьсез тота, «җидегәнчеләрне» фаш иткән булып, үзенә «сәяси капитал» тупларга омтыла. [[1930 ел]]да бер төркем язучы (''[[Гадел Кутуй]], [[Габдрахман Минский]], Төхфәт Ченәкәй, [[Нәкый Исәнбәт]], [[Сәйфи Кудаш]]'') «''«Җидегәнче» контрреволюцион милләтчел оешмада торуда''» гаепләнә. [[1931 ел]]ның 7 февралендә Кутуй, Исәнбәт, Ченәкәй һәм Минский кулга алына. Аларга «контрреволюцион оешма төзүдә» гаеп белдерәләр. 8 ай буена барган тикшерүдән соң Минский белән Исәнбәт [[15 апрель]]дә, Кутуй белән Ченәкәй [[16 сентябрь]]дә азат ителә<ref>''Рәмис Латыйпов''. [https://intertat.tatar/news/tatar_world/25-09-2019/kyryn-esh-kyryk-eldan-so-da-belen-l-kchel-rne-dist-ellar-tk-ch-t-fash-it-rg-kir-kme-5269422 «Кырын эш кырык елдан соң да беленә».] [[Интертат]], 25.09.2019</ref>. «Җидегәнче»лектә гаепләнгән язучыларның барысы да, 1937 елдан исән калып, соңыннан күбесе әдәбият мәйданында кабат эшләү һәм матбугатта басылу хокукына ирешәләр<ref>''Илдус Фазлетдинов''. [https://tulpar.rbsmi.ru/articles/sh-khes/N-kiy-IS-NB-Tne-tuuina--120-el-68818/ Нәкый Исәнбәтнең тууына 120 ел.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711100326/https://tulpar.rbsmi.ru/articles/sh-khes/N-kiy-IS-NB-Tne-tuuina--120-el-68818/ |date=2020-07-11 }} [[Тулпар (журнал)|«Тулпар»]], 10.01.2020</ref>. Т. Ченәкәй кулга алына, төрмәдә утыра. Соңыннан акланып, [[Урта Азия]] якларына китеп, әдәбияттан читләшеп яшәргә мәҗбүр була. == Язышкан журнал һәм гәҗитләре == === [[Ырынбур]] === * [[Шура (журнал)|«Шура»]], [[Кармак (журнал)|«Кармак»]] журналлары, [[Яңа вакыт (гәҗит)|«Яңа вакыт»]], «Ырынбур мөселман комиссариатының мөхбире», [[Туплан (гәҗит)|«Туплан»]], ««Сабан»», [[Башкортстан (гәҗит)|«Башкортстан»]] гәҗитләре === [[Стәрлетамак]] === * [[Башкортстан (гәҗит)|«Башкортстан»]] гәҗите, [[Мәгариф эшләре (журнал)|«Мәгариф эшләре»]] журналы === [[Уфа]] === * [[Башкортстан (гәҗит)|«Башкортстан»]], «[[Яшь юксыл]]», «Яңа авыл», «Коммунист», [[Безнең юл (гәҗит)|«Безнең юл»]], гәҗитләре, [[«Һәнәк» журналы|«Сәнәк»]], [[Белем (журнал)|«Белем»]], «Яңалык» журналлары === [[Чиләбе]] === * [[Кызыл Урал (гәҗит)|«Кызыл Урал»]] гәҗите === [[Самар]] === * «Коммунист» гәҗите === [[Мәскәү]] === * «[[Кечкенә иптәшләр]]» журналы === [[Казан]] === * [[Кызыл Шәрекъ (журнал)|«Кызыл Шәрекъ»]], [[Колхоз яшьләре (гәҗит)|«Авыл яшьләре»]], [[Яңалиф (журнал, 1927)|«Яңалиф»]] журналлары, [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]], «[[Яшь ленинчы]]» һ. б гәҗитләр == Басылган китаплары == {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == «Бер дустыма» == Тоз кеби бул син — каһәр дошман исәң!<br/> Бал кеби бул син — әгәр дустым дисәң!<br/> Дуст булырсың — кил, кулың бир, берләшик,<br/> Бергә уйныйк ямьле тормыш уйныны...<br/> Дошман улсаң — килче, көчне үлчәшик!<br/> Җөрьәт итсәң — ал кылыч, чап муйнымы!<br/> ''Төхфәт Ченәкәй'' }} * Сакмар буе. [[Ырынбур]], 1914. * Күңел уенчыклары (балалар өчен). Ырынбур, 1916. * Җыр капчыгы. Ырынбур, 1917. * Теләкләр төркеме. Ырынбур, 1918. * Мәхәббәт чәчәкләре. Ырынбур, 1918. * Өмет очкыннары. Ырынбур, 1918. * Ачларга ярдәм. Ырынбур, 1921. * Ирек җырлары. Ырынбур, 1921. * Бакчаларда, [[Уфа]], 1927. * Карагачлы каен урманында. [[Казан]], 1927. * Еллар скрипкасында җырлар. [[Мәскәү]], 1929. * Көрәш кырларында. Казан, 1929. * Матур җырлар, чибәр сүзләр. Казан, 1930 һ. б. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == # Ченәкәй Т. Иҗатыннан үрнәкләр. [[Казан утлары]], 1998 ел, № 4, 116-120нче битләр. # Ченәкәй Т. Бер дустыма. [[Мирас (журнал)|Мирас]], 1999 ел, № 7, 27-28нче битләр. # [[Әмирхан Еники|Еники Ә.]] Ченәкәй – кем ул? [[Казан утлары]], 1998 ел, № 4, 111-116нчы битләр. == Сылтамалар == * [http://adiplar.belem.ru/chenekej.htm Төхфәт Ченәкәй Сәмәви.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128193523/http://adiplar.belem.ru/chenekej.htm |date=2020-01-28 }} Әдипләр (''[[Әхмәт Дусайлы]]ның шәхси порталы'') * ''[[Суфиян Сафуанов|С. Сафуанов.]]'' [https://web.archive.org/web/20200713104137/http://rus.bashenc.ru/index.php/component/content/article/2-statya/1911-chenekaj Ченекай.] Башкирская энциклопедия{{ref-ru}} * [http://beznenmiras.ru/tokhvet-cheneke/ Төхфәт Ченәкәй шигырьләре.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711190236/http://beznenmiras.ru/tokhvet-cheneke/ |date=2020-07-11 }} [[Безнең мирас]] * [http://beznenmiras.ru/sezge-kajjtam/ Төхфәт Ченәкәйнең Хатип Госманга язган хаты (27.11.1956)] [[Безнең мирас]] * [https://vk.com/wall165846028_1929 Төхфәт Ченәкәй.] ВКонтакте (Марат Султангузин) {{Муса Җәлил}} {{DEFAULTSORT:Ченәкәй, Төхфәт}} [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Галия мәдрәсәсен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Мөхәррирләр]] [[Төркем:Муса Җәлил]] hxzn6qj5jcn4p75kiw6zuv6i90tgd82 0 258872 6099820 4418251 2026-11-08T11:15:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099820 wikitext text/x-wiki {{Университет турында мәгълүмат |исеме = Хөкүмәт Аюрведа Медицина Колледжы Каннур |сурәт_исеме = |оештырылган = 1998 |ректор = Доктор Джай |урнашу = [[Париярам]], Каннур Районы |ябылган = |адрес = }} '''Хөкүмәт Аюрведа Медицина Колледжы Каннур''' [[Париярам]], [[Каннур районы]]нда урнашкан. Ул Кералада өч [[Аюрведа]] медицина колледжларының берсе. Колледжның 150 ятак көче бар. Анда 13 функцияләүче клиник бүлек бар,<ref>{{cite web |url=http://www.gack.kerala.gov.in |title=Government Ayurveda College, Kannur |author=<!--Not stated--> |date=2012 |website= |publisher= |access-date=21 August 2017 |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723021331/http://gack.kerala.gov.in/ |archivedate=2020-07-23 |accessdate=2020-07-22 }}</ref>; алар бер курсны тәкъдим итәләр, Аюрведик Медицина һәм Хирургия буенча Бакалавр.<ref>{{cite web |url=https://career.webindia123.com/career/institutes/details_colleges_Institutes.asp?group=65&course=939&inst_no=20113 |title= Government Ayurveda Medical College, Pariyaram |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=WebIndia123 |publisher=Suni Systems Ltd. |access-date= 21 August 2017 |quote=}}</ref> [[Керала Сәламәтлек Фәннәре Университеты]] Төньяк Зона сәнгатьләр фестивалендә алар икенче урын алган.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kottakkal-ayurveda-college-champions/article19405933.ece |title=Kottakkal Ayurveda College champions |author=<!--Not stated--> |date=2 August 2017 |website=The Hindu |publisher= |access-date= 21 August 2017 |location=Malappuram|quote=}} </ref> ==Искәрмәләр== {{Reflist}} ==Тышкы сылтамалар== *[https://web.archive.org/web/20200723021331/http://gack.kerala.gov.in/ Дәүләт Аюрведа Медицина Колледжы сайты] [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Аюрведа]] [[Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары]] 4pipp4ecri42gul3iklmkkw6bn71uc7 0 260205 6099821 6044080 2026-11-08T11:15:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099821 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Университет турында мәгълүмат |исеме = Хөкүмәт Аюрведа Медицина Колледжы һәм Хастаханәсе |сурәт_исеме = |оештырылган = 1908 елда |ректор = |урнашу = [[Майсор]], [[Карнатака]], [[Һиндстан]] |ябылган = |адрес = }} [[Майсор]]да '''Хөкүмәт Аюрведа Медицина Колледжы һәм Хастаханәсе''' (1908 елда нигезләнгән) ул [[Аюрведа]] (традицион Һинд медицинасы) буенча дәүләт колледжы һәм хастаханәсе. Ул Һиндстанда Аюрведа медицинасы буенча өйрәтүче иң борынгы академик оешма. ==Колледж== Колледж Аюрведик Медицина һәм Хирургия бакалавры дәрәҗәсенә төп югары белем курсларын һәм Аюрведа Сиддһанта һәм Аюрведа Каячикитса даирәләрендә доктор дәрәҗәсенә укудан соң курсларны тәкъдим итә. 2018 елда панчакарама һәм свастһавритта буенча ике яңа бүлек ачылган. Колледж Бангалорда [[Раджив Гандһи Сәламәтлек Фәннәре Университеты]] белән аффилиацияләнгән, бу 1996 елда Карнатака хөкүмәте тарафыннан штатта сәламәтлек фәннәре буенча көйләү һәм тәэмин итү өчен нигезләнгән унитар университет. Ул шулай ук [[Үзәк Һинд Медицинасы Шурасы]], Яңа Дәһли тарафыннан традицион медицинада белем бирүгә көйләүләр буенча эшли. ==Өйрәнү бүлекләре== Аюрведа сидһантһа ==Чыганаклар== * {{cite news |author=Shankar Bennur |date=2008-11-28 |title=A proud moment for Government Ayurveda college |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/a-proud-moment-for-government-ayurveda-college/article1384254.ece |newspaper=The Hindu |location= |access-date=2015-05-09 }} {{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Тышкы сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20150518085908/http://www.gamcmysore.in/ Government Ayurveda Medical College and Hospital, Mysore] – рәсми веб-сайты [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Аюрведа]] [[Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары]] gj79gg84ghkdw2hmgoxv04goc5ev0mk 0 262004 6099581 5996913 2026-11-08T00:28:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099581 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Maharishi Huntsville Jan 1978A.JPG|thumb|Маһариши Маһеш Йоги, Трансценденталь Медитация нигезләүчесе]] '''Трансценденталь Медитация хәрәкәте''' (шулай ук TM дип кыскартыла) [[Маһариши Маһеш Йоги]] тарафыннан Һиндстанда 1950 елларда нигезләнгән программаларга һәм оешмаларга карый. 1977 елда оешмада 900 000 катнашучы булган дип фараз ителгән,<ref name="Stark 1985 page 287">Stark, Rodney and Bainbridge, William Sims (1985) University of California Press, The Future Of Religion, page 287 "Time magazine in 1975 estimated that the U.S. total had risen to 600,000 augmented by half that number elsewhere" =[900,000 world wide] "Annual Growth in TM Initiations in the U.S. [chart] Cumulative total at the End of Each Year: 1977, 919,300"</ref> 1980-енче елларга бер миллион,<ref name=Petersen>{{cite book|last=Petersen|first=William |title=Those Curious New Cults in the 80s|url=https://archive.org/details/thosecuriousnewc0000pete|url-access=registration|year=1982 |publisher=Keats Publishing |location=New Canaan, Connecticut|page=[https://archive.org/details/thosecuriousnewc0000pete/page/123 123]}} claims "more than a million" in the United States and Europe.</ref><ref name="Occhiogrosso, Peter 1996 p 66">Occhiogrosso, Peter. ''The Joy of Sects: A Spirited Guide to the World's Religious Traditions.'' New York: Doubleday (1996); p 66, citing "close to a million" in the United States.</ref><ref name="Bainbridge, William Sims 1997 page 189">Bainbridge, William Sims (1997) Routledge, ''The Sociology of Religious Movements'', page 189 "the million people [Americans] who had been initiated"</ref> һәм соңгы елларда 5 миллион.<ref name="ReferenceB">Analysis: Practice of requiring probationers to take lessons in transcendental meditation sparks religious controversy, NPR All Things Considered, 1 February 2002 | ROBERT SIEGEL "TM's five million adherents claim that it eliminates chronic health problems and reduces stress."</ref><ref name="Martin Hodgson 2008">Martin Hodgson, The Guardian (5 February 2008) "He [Maharishi] transformed his interpretations of ancient scripture into a multimillion-dollar global empire with more than 5m followers worldwide"</ref><ref>Stephanie van den Berg, ''Sydney Morning Herald'', Beatles guru Maharishi Mahesh Yogi dies, (7 February 2008) "the TM movement, which has some five million followers worldwide"</ref><ref>Meditation a magic bullet for high blood pressure – study, ''Sunday Tribune'' (South Africa), (27 January 2008) "More than five million people have learned the technique worldwide, including 60,000 in South Africa."</ref><ref name="ReferenceA">Maharishi Mahesh Yogi – Transcendental Meditation founder's grand plan for peace, ''The Columbian'' (Vancouver, WA), 19 February 2006 | ARTHUR MAX Associated Press writer "transcendental meditation, a movement that claims 6 million practitioners since it was introduced."</ref><ref>{{cite news|title=Bank makes an issue of mystic's mint|last=Bickerton|first=Ian|work=Financial Times|location=London (UK)|date=8 February 2003|page=9}} the movement claims to have five million followers,</ref><ref name="Maharishi Mahesh Yogi 1955">Maharishi Mahesh Yogi, Spiritual Leader Dies, ''New York Times'', By LILY KOPPEL, Published: 6 February 2008 "Since the technique's inception in 1955, the organization says, it has been used to train more than 40,000 teachers, taught more than five million people."</ref> Программаларга [[Трансценденталь Медитация техникасы]] керә, [[TM-Сидһи программасы]] ("Йогик Очыш") дип аталган алдынгы медитация программасы һәм [[Маһариши Аюрведа]] дип аталган альтернатив сәламәтлек саклау программасы керә.<ref>{{harvnb|Sharma|Clark|1998|loc=Preface}}</ref> һәм [[Махариши Стһапатья Вед]] дип аталган төзү һәм архитектура системасы.<ref name=Argus>{{cite news|last=Welvaert|first=Brandy|title=Vedic homes seek better living through architecture |url=http://download.tmnews.org/2005_08_05_RockIsArgus_ltr.pdf|accessdate=24 January 2013|newspaper=Rock Island Argus|date=5 August 2005}}</ref><ref name=Spivack>{{cite news|work=Washington Post|title=Bricks Mortar and Serenity|first=Miranda|last=Spivack|date=12 September 2008|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/11/AR2008121103497.html |accessdate=13 February 2013}}</ref> TM хәрәкәтенең үткән һәм хәзерге медиа тырышуларына басмаханә хәрәкәте (MUM Press), телевидение станциясе ([[KSCI]]), радио станциясе ([[KHOE]]) һәм ясалма иярчен телевидение каналы (Маһариши Каналы) керә. Аның продуктларына һәм хезмәтләре күбесенчә табышсыз һәм белем бирү оешмалары керә, мәсьәлән, [[Дөнья Тынычлыгы Глобаль Иле]] һәм [[Дэйвид Линч Фонды]] керә. ТМ хәрәкәте шулай ук дөньякүләм Трансценденталь Медитация белем бирү үзәкләре, мәктәпләре, университетлары, сәламәтлек үзәкләре һәм шулай ук үләннәр белән тәэмин итү, Кояш панельләре һәм йорт финанслау ширкәтләре һәм берничә TM-үзәкле җәмәгатьләр белән эш итә.<ref name=Times0882>{{cite news|date=7 February 2008|title=Maharishi Mahesh Yogi|work=The Times|location=London (UK)|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3320882.ece|accessdate=13 February 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524223404/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3320882.ece |date=2010-05-24 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Maharishi Mahesh Yogi |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=http://www.answers.com/topic/maharishi-mahesh-yogi |accessdate=13 February 2013}}</ref> TM хәрәкәте берничә ысул дип хасланган булган һәм рухи хәрәкәт [[яңа дини хәрәкәт]] дип аталган булган,<ref>For ''new religious movement'' see: <br>{{cite book|last=Beckford|first=James A.|title=Cult Controversies: The Societal Response to New Religious Movements|url=https://archive.org/details/cultcontroversie0000beck|url-access=registration|year=1985|publisher=Tavistock Publications|isbn=978-0-422-79630-9|page=[https://archive.org/details/cultcontroversie0000beck/page/23 23]|accessdate =12 February 2013}} <br>{{cite book|last=Parsons|first=Gerald|title=The Growth of Religious Diversity: Traditions|url=https://books.google.com/books?id=tlKkZoNPi0oC&pg=PA288|year=1994|publisher=The Open University/Methuen|isbn=978-0-415-08326-3|page=288|accessdate =12 February 2013}} <br>For ''neo-Hindu'', see: <br>{{cite book|last=Alper|first=Harvey P.|title=Understanding Mantras|url=https://books.google.com/books?id=V8Upy4ApG_oC&pg=PA442|date=December 1991|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0746-4|page=442|accessdate =12 February 2013}} <br>{{cite book|last1=Raj|first1=Selva, J.|last2= Harman|first2=William, P.|title=Dealing With Deities: The Ritual Vow in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=Ov2oltTLinkC&pg=PA129|year=2007|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-6708-4|page=129|accessdate =12 February 2013}}</ref><ref name=Persinger>{{Cite book | last1 = Persinger | first1 = Michael A. | last2 = Carrey | first2 = Normand J. | last3 = Suess | first3 = Lynn A. | title = TM and Cult Mania | url = https://archive.org/details/tmcultmania0000pers | year = 1980 | publisher = Christopher Pub. House | location = North Quincy, Massachusetts | isbn = 978-0-8158-0392-8}}</ref> меңьеллык хәрәкәте, дөнья раслаучы хәрәкәт,<ref name="Dawson">Dawson, Lorne L. (2003) Blackwell Publishing, Cults and New Religious Movements, Chapter 3: Three Types of New Religious Movement by Roy Wallis (1984), page 44-48</ref> яңа иҗтимагый хәрәкәт,<ref name=Blatter>Christian Blatter, Donald McCown, Diane Reibel, Marc S. Micozzi, (2010) Springer Science+Business Media, Teaching Mindfulness, Page 47</ref> гуру үзәкле хәрәкәт,<ref>Olson, Carl (2007) Rutgers University Press, The Many Colors of Hinduism, page 345</ref> шулай ук шәхси үсеш хәрәкәте,<ref>{{cite news|last=Shakespeare|first=Tom|title=A Point of View|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-27554640|publisher=BBC|accessdate=31 May 2014|work=BBC News|date=2014-05-24}}</ref> дин һәм [[культ]] дип атала. TM программаларында катнашу ышану системасын таләп итми һәм аны төрле диннәрдән төркемнәр практикалый.<ref>["the TM technique does not require adherence to any belief system—there is no dogma or philosophy attached to it, and it does not demand any lifestyle changes other than the practice of it."] [https://books.google.com/books?id=Ac0g-v6gpjkC&printsec=frontcover&dq=Nancy+leibler+depression&cd=1#v=onepage&q=Transcendental%20Meditation&f=false]</ref><ref>"Its proponents say it is not a religion or a philosophy."The Guardian 28 March 2009 [https://www.theguardian.com/education/2009/mar/29/schools-pupils-meditation-courses]</ref><ref>"It's used in prisons, large corporations and schools, and it is not considered a religion." [http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090331/NEWS01/903310312/0/FRONTPAGE] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195556/http://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090331%2FNEWS01%2F903310312%2F0%2FFRONTPAGE |date=3 March 2016 }} Concord Monitor</ref><ref name="Chryssides Cesnur">{{cite web|last=Chryssides|first=George|title=Defining the New Spirituality|url=http://www.cesnur.org/conferences/riga2000/chryssides.htm|publisher=Cesnur|accessdate =12 February 2013 |quote=One possible suggestion is that religion demands exclusive allegiance: this would ipso facto exclude Scientology, TM and the Soka Gakkai simply on the grounds that they claim compatibility with whatever other religion the practitioner has been following. For example, TM is simply – as they state – a technique. Although it enables one to cope with life, it offers no goal beyond human existence (such as moksha), nor does it offer rites or passage or an ethic. Unlike certain other Hindu-derived movements, TM does not prescribe a dharma to its followers – that is to say a set of spiritual obligations deriving from one's essential nature.}}</ref> === Махариши Стһапатья Веда === Махариши Стһапатья Веда ул [[Махариши Махеш Йоги]] тарафыннан "борынгы Санскрит текстлары"на ниггезләнеп җыелган архитектура һәм планлаштыру принциплары тупланмасы, <ref name=Argus/><ref name=Spivack/> шулай ук [[Васту Шастра]], [[Һинд дине архитектурасы фәне]].<ref>{{Cite book| publisher = Oxford University Press| isbn = 978-0-19-860568-3| last = Goode| first = Patrick|author2=Stanford Anderson|author3= Colin St. John Wilson| title = The Oxford companion to architecture| url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0001unse_f9c6| date = 23 August 2009| page=911}}</ref> Маһариши Стһапатья Веда Архитектурасы шулай ук "Махариши [[Васту]]" архитектурасы, "Бәхет Барлыкка Китерүче" биналар һәм йортлар <ref>{{Citation |title=Official Web site, Fortune Creating Homes |url=http://www.fortunecreatingbuildings.com/ |access-date=2020-07-31 |archive-date=2015-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701054323/http://www.fortunecreatingbuildings.com/ |dead-url=yes }}</ref> Һәм "Маһариши Ведик архитектурасы".<ref>[http://www.vedicarchitecture.org/ Maharishi Vedic Architecture]</ref> дип атала. Үз тасвирламасы буенча система архитектура дизайнының һәм төзелешенең "төгәл математик формулалардан, тигeзләмәләрдән һәм нисбәтләрдәнтора. Маһариши Стһапатья Веданың бинаның юнәлеше һәм нисбәтләре өчен катгый идарә итү кагыйдәләре бар.<ref name=Toner>{{cite news|title=Houses that boost health and wealth|first=Niall |last=Toner|work=Sunday Times|location=London (UK)|date=22 July 2007|page=10}}</ref> Иң әһәмиятле фактор булып керү тора, ул я нәкъ көнчыгышка, я нәкъ төньякка карый.<ref name=Toner/> Маһариши Стһапать Веда шулай ук лотның авышлыгын һәм формасын, Кояшка урнашуны, якындагы сулыкларның урнашуын һәм тирәдә башка биналар һәм эшчәнлекләрен урнашуын исәпкә ала.<ref>[http://download.tmnews.org/2005_07_AAAMag_ltr.pdf Egenes, Linda "Spotlight: Maharishi Vedic City", ''AAA Magazine'' (July 2005)]</ref> Маһариши Стһапатья Веда табигый яки "яшел" төзү материалларының кулланылышын ассызыклый.<ref name="ReferenceA"/><ref name=Argus/> <ref>{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Aspan| first = Maria| title = Maharishi's Minions Come to Wall Street| work = The New York Times| accessdate = 17 December 2009| date = 2 July 2007| url = https://www.nytimes.com/2007/07/02/business/worldbusiness/02maharishi.html?_r=2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://press-conference.globalgoodnews.com/archive/january/06-01-18.html |title=Maharishi Press Conference Highlights |publisher=globalgoodnews.com |accessdate=17 December 2009 }}</ref> ===Махариши Аюрведа=== [[Махариши Аюрведа]],<ref>{{cite book|title=The Physiology of Consciousness|url=https://archive.org/details/physiologyofcons0000robe|first=Robert Keith |last=Wallace|isbn=978-0-923569-02-0|pages=[https://archive.org/details/physiologyofcons0000robe/page/64 64]–66|publisher=Maharishi International University Press|year=1986}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Sharma | first1 = Hari M. | last2 = Clark | first2 = Christopher | title = Contemporary Ayurveda : medicine and research in Maharishi Ayur-Ved | url = https://archive.org/details/contemporaryayur0000shar | url-access = registration | year = 1998 | publisher = Churchill Livingstone | location = New York | isbn = 978-0-443-05594-2 | pages = | ref = harv }} </ref><ref>{{Cite book | last1 = Reddy | first1 = Kumuda | last2 = Egenes | first2 = Linda | title = Conquering Chronic Disease Through Maharishi Vedic Medicine | url = https://archive.org/details/conqueringchroni0000redd | publisher = Lantern Books | location = | isbn = 978-1-930051-55-3 | pages = | date = February 2002 }}</ref> шулай ук Сәламәтлеккә Махариши Ведик Карашы буларак <ref>{{harvnb|Wallace|1993|pp=64–66}}</ref><ref>{{harvnb|Sharma|Clark|1998}}</ref> һәм Махариши [[Ведик]] Медицинасы буларак мәгълүм.<ref>{{harvnb|Reddy|Egenes|2002}}</ref>.<ref>{{harvnb|Sharma|Clark|1998|loc=Preface by Marc Marcozzi}}</ref> Караш халыкара 1980-енче еллар уртасында Махариши Махеш Йоги тарафыннан нигезләнгән булган. Махаришиның яңартылган Аюрведа системасы "Бөтен Һиндстан Аюрведик Конгрессы" тарафыннан 1997 елда хупланган булган. Трансценденталь Медитация техникасы Сәламәтлекнең Махариши Ведик Карашы өлеше булып тора.<ref name="govinfo.library.unt.edu">{{cite speech|first=John |last=Briganti|title=Testimony to the White House Commission On Complementary And Alternative Medicine Policy|date= 31 October 2000|url=http://govinfo.library.unt.edu/whccamp/meetings/transcript_10_30_00_s7_8_9_10.html}}</ref> Глобаль Яхшы Яңалыклар хәрәкәтенең веб-сайты мәгълүматы буенча Австрияне, Францияне, Данияне, Германияне, Һиндстанны, Израильне, Италияне, Японияне, Нидерландны, Яңа Зеландияне, Норвегияне, Көньяк Африканы, Швейцарияне, Төркияне, Берләшкән Корольлекне һәм Америка Кушма Штатларны кертеп 16 илдә 23 Махариши Ведик Сәламәтлек Үзәге бар.<ref>{{cite web|title=Vedic Health Care|url=http://maharishi-programmes.globalgoodnews.com/vedic-health/index.html|accessdate=14 November 2009}}</ref> Берләшкән Корольлектә, Скелмердэйлда Махариши Аюрведик Үзәк шулай ук панчакарма детоксификациясен тәкъдим итә.<ref>{{cite news|title=Diamonds? No, a detox is a girl's best friend|first=Adriaane|last=Pielou|work=The Daily Telegraph|location=London (UK)|date=6 September 2008|page=20}}</ref> <gallery> 1590-MT-au-Peru-2011-Consciousness-Based-Education.JPG|thumb|right|Сыйныф бүлмәсендә укучылар TM техникасын практикалый. Maharishi Centre for Educational Excellence, Bhopal, Madhya Pradesh, India..jpg|thumb|right|Белем Бирү Камиллеге Махариши Үзәге. Peace Palace Fairfield, IA.JPG|thumb|right|Фэйрфилд, Айовада Махариши Тынычлык Сарае. </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == == Тышкы сылтамалар == [https://web.archive.org/web/20200223131838/http://vedic-technologies.ru/ Ведические Технологии] {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Дини темалар}} [[Төркем:Һинд дине]] [[Төркем:Медитация]] [[Төркем:Аюрведа]] [[Төркем:Васту]] 6dpwqoillrdag0invgkqkopvrgxdz9m 0 262229 6099684 4453773 2026-11-08T05:41:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099684 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Феодо́сия Проко́фьевна (Проко́пьевна) Моро́зова''' (кыз чагында '''Соковнина́''', диндәге исеме '''Феодо́ра'''; {{OldStyleDate|31|май|1632|21}}<ref name="стар">[http://www.tuinov.narod.ru/bojarina_morozova.html Боярыня Морозова (статья из старообрядческого календаря).]</ref> — {{OldStyleDate|12|ноябрь|1675|2}}, Боровск — югары дәрәҗәле бояр хатыны, иске йолачы, протопоп Аввакум тарафдары. "Иске дин"гә тугрылыгы өчен патша белән низаг нәтиҗәсендә кулга алына, исеменнән мәхрүм ителә, ә аннары ул җир чокырына урнаштырыла, патша [[Алексей Михайлович]] боерыгы буенча ачыктырып үтерелә.<ref name="БРЭ-ТОМ-21">{{Китап|автор=Агеева Е.А |башлык=Морозова Феодосия Прокопьевна |ссылка=https://bigenc.ru/religious_studies/text/2644607 |ответственный=председ. [[Осипов, Юрий Сергеевич|Ю.С. Осипов]] и др., отв. ред. С.Л. Кравец|издание=[[Большая Российская Энциклопедия]] (в 30 т.)|место=Москва|нәшрият=Научное нәшрият «[[Большая российская энциклопедия (нәшрият)|Большая российская энциклопедия]]» |год=2013 |том=21. Монголы - Наноматериалы |страницы=141 |страниц=766 |isbn=978-5-85270-355-2 |тираж=60 000|language=ru}}</ref><ref>{{Китап|автор=Мазунин А.И. сост|часть=Повесть о боярыне Морозовой (пространная редакция)|ссылка часть=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Повесть_о_боярыне_Морозовой_(пространная_редакция).pdf|башлык=В книге: [http://samstar-biblio.ucoz.ru/load/povest_o_bojaryne_morozovoj/47-1-0-1006 "Повесть о боярыне Морозовой"]|ответственный=|место=Ленинград|нәшрият=Наука|год=1979|страницы=127—155|страниц=226|тираж=10000}}</ref> Иске обрядчылар тарафыннан изге кебек олылана. == Биографиясе == [[Файл:Boyarynya Morozova grave.jpg|thumb|200px|left|Феодосия Морозова һәм Евдокия Урусова ҡәбере, 1910нчы еллар]] [[Файл:Borovsk chasovnya.jpg|thumb|200px|<center>[[Часовня]]- Феодосии Морозова, Евдокия Урусова һәм алар белән бергә җәза алганнар истәлегенә </center>]] Окольничий ''Прокофий Фёдорович Соковнинның'' кызы. Мөгаен, патшабикәне озатып йөрүче сарай хезмәтчеләре санына кергәндер. 17 яшендә Романовлар гаиләсенә туган тиеш Глеб Иванович Морозовка кияүгә чыга. Глеб Ивановичның абыйсы, Борис Иванович Морозов, гаять зур байлык хуҗасы, [[1662 ел]]да баласыз килеш үлеп, мирасы Глеб Морозовка кала (альтернатив версия бар<ref name="Храбров">Другая версия:<br>{{Китап|автор=Храбров А.Е|часть=Миф о наследстве боярыни Ф.П. Морозовой (постановка вопроса)|башлык=Старообрядчество: история, культура, современность: материалы|ответственный=Осипов В.И. ред|издание=Музей истории и культуры старообрядчества, Боровский историко-краеведческий музей|место=Москва|нәшрият=Музей истории и культуры старообрядчества|год=2005|том=1|страницы=25—31|страниц=435|серия=сборник статей}}<br> текст опубликован в {{Cite web|url=http://www.portal-credo.ru/site/?act=lib&id=1834|title=Миф о наследстве боярыни Ф.П.Морозовой. Постановка вопроса.|author=Храбров А.Е|website=Портал Credo.Ru|date=4 сентября 2007|location=Москва|publisher=|lang=ru|accessdate=2018-12-11}}</ref><ref name="Кожурин-2012">{{Китап|автор=Кожурин К.Я|часть=Глава 3. Болярыня великая Морозовых. «Вдова я молодая после мужа своего, государя, осталася»|ссылка часть=http://www.6lib.ru/books/read/boarina-morozova-190367|башлык=Боярыня Морозова|место=Москва|нәшрият=Молодая гвардия|год=2012|страницы=150|страниц=382|серия=Жизнь замечательных людей, малая серия, выпуск 38|isbn=978-5-235-03559-1|isbn2=|тираж=5000}}</ref>). Озакламый Глеб Иванович та үлеп китә һәм абыйларының икесенең дә җыелма байлыгы номиналь рәвештә Глеб һәм Феодосия Морозовларның кече яшьтәге улы Иван Глебовичка тапшырыла. Асылда исә улының мирасы белән бояр Морозов җитәкчелек итә. == "Иске йолалык"ка тугрылыгы == Морозова патриарх Никон реформаларына каршы булган, иске обрядчылар тарафдары — протопоп Аввакум белән тыгыз аралашкан. Феодосия Морозова хәйриячелек белән шөгыльләнә. Утыз яшендә генә тол калгач, ул җенси теләгенә каршы торыр өчен власяница киеп йөри. Чиркәү реформаларына бөтен яклап ярдәм итүче патша Алексей Михайлович аның туганнары һәм әйләнә-тирәсе аша хатынга йогынты ясарга тырыша, шулай ук поместьеларын аның кулыннан тартып ала һәм кире кайтара. Феодосия Морозова «яңа обряд чиркәве»ндә катнашкылаган. Ләкин 1670 елның декабрь азагында Феодора исеме алып, яшерен рәвештә монахлык кабул иткәч, чиркәү һәм дөньяви чаралардан читләшә башлый. [[1671 ел]]ның [[22 гыйнвар]]ында (1 февраль) ул патша Алексей Михайлович һәм Наталья Нарышкинаның туйында катнашудан баш тарта. Аны чиркәү реформасын кабул итәргә үгетләп килгән патша кешеләренә Морозова катгый баш тартып җавап бирә. Чиркәү реформасына бөтен яклап ярдәм итүче патша Алексей Михайлович Морозованы һәм аның сеңлесе, кенәзбикә Урусованы Боровск шәһәр төрмәсенә озаттыра, ә аларның "иске йолалы" 14 хезмәтчесе [[1675 ел]]ның июнь ахырында яндырып үтерелә. Евдокия Урусова [[1675 ел]]ның 11 (21) сентябрендә ачтан хәлсезләнеп үлгән. Феодосия Морозова шулай ук [[1675 ел]]ның [[ноябрь|12 ноябрендә]] ачтан үлә, вафаты алдыннан, төрмә сакчысыннан күлмәген юдыртып ала <ref>[http://www.tuinov.narod.ru/bojarina_morozova.html Боярыня Морозова]</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{навигация}} * [https://web.archive.org/web/20160819073358/http://www.semeyskie.ru/bibl_morozova.html Повесть о Боярыне Морозовой] (XVII век) * [https://web.archive.org/web/20160304112058/http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=19317&cat_ob_no= О картине Василия Сурикова «Боярыня Морозова»] * ''Осипов В. И.'' [http://www.starover-pomorec.eu/starover/docs/1_chtenije/dokladi/12.pdf Настанет пора — и воздвигнут ей памятник вместо дыбы] * [https://web.archive.org/web/20081206071147/http://sttp.ru/master44.html История создания картины «Боярыня Морозова»] * [https://web.archive.org/web/20250222132510/http://wiki.starover.net/index.php?title=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%A4%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BE%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8F_%D1%81%D0%B2%D0%B2._%D0%BF%D1%80%D0%BF%D0%BC%D1%86._%D0%B8_%D0%B8%D1%81%D0%BF.,_%D0%B2%D0%BE_%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%A4%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0,_%D0%B8_%D1%81%D0%B2%D0%B2._%D0%BC%D1%86%D1%86._%D0%B8_%D0%B8%D1%81%D0%BF._%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%8F_%D0%95%D0%B2%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0_%D0%B5%D1%91,_%D0%B8_%D0%B8%D0%B6%D0%B5_%D1%81_%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8 На сайте старообрядцев Старовер] * {{Китап|автор=Осипов В.И.|башлык=В Боровск, на мое Отечество, на место мученое : боровский период жизни протопопа Аввакума, боярыни Морозовой, княгини Урусовой|часть=Глава 2. ... в Боровск, на место мученое ... |место=Калуга|ссылка часть=http://www.borovskold.ru/content.php?page=ihxwleib_rus&id=9|нәшрият=Золотая аллея|год=2007|страницы=45-54|страниц=112|isbn=978-5-7111-0418-6|isbn2=}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Православие]] c7qikru986yumeytbg9408vpspsy7ao 0 271506 6099568 4876973 2026-11-07T23:03:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099568 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}}'''Донжашвили Тина Георгиевна''' ([[1916 ел|1916 елның]] 8 (21) сентябре, [[Tbilisi|Тбилиси]] шәһәре —) — табиб, грузин совет сәясәтче, [[Бөек Ватан сугышы|Бөек Ватан сугышында]] катнашучы. [[1949 ел|1949 елдан]] КПСС әгъзасы. == Биографиясе == Донжашвили Тина Георгиевна [[Гөрҗистан|Грузиянең]] башкаласы [[Tbilisi|Тбилисида]] туган. 1 нче Мәскәү медицина институтында һәм С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академиясендә белем ала. [[1941 ел|1941]]—[[1945 ел|1945 елларда]] барган Бөек Ватан сугышы һәм Япония белән [[1945 ел|1945]] елның җәендә барган сугышта катнашкан. Берничә хәрби наградалары бар, алар арасында « Кавказ оборонасы өчен» дигән медаль <ref>{{Citation |title=Награда Тины Донжашвили |url=https://pamyat-naroda.su/awards/1530011738 |access-date=2020-08-13 |archive-date=2021-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424183611/https://pamyat-naroda.su/awards/1530011738 |dead-url=yes }}</ref> == Әдәби иҗаты == Тина Георгиевна Донжашвили әсәрләре нигезенә , сугышны үз күзләре белән күреп, анда үзе катнашкан автор буларак, сугыш эпизодлары салынган. [[1947 ел]]да аның "Мин сине ташламам" дигән беренче повесте басылып чыккан. [[1950 ел]]да {{comment|«Таң»|«Рассвет»}} дигән әсәре ССРБ-да яшәгән халыкларның дуслыгына багышланган булган. Бу әсәр рус телендә {{Comment|«Слава»|«Дан»}} дигән исем белән басылып чыккан. "Алазанидә" ({{lang-ru|На Алазани}}) дигән романы (1956) рус теленә дә А. Дмитриева һәм Р. Микадзе тарафыннан тәржемә ителә, һәм 1968 елда Мәскәүдә "Художественная литература" нәшриятендә басылып чыга <ref>[https://www.livelib.ru/book/1001188423-na-alazani-tina-donzhashvili На Алазани. Тина Донжашвили]</ref> Бу романда сугыштан соңгы грузин авылындагы тормыш сүрәтләнгән. «Җиңүчеләр елмаюы», «Якты юл», «Басулар әкияте» пьесалары грузин сәхнәләрендә куела. «Минем дус» әсәре рус тәрҗемәсендә Тбилисида [[1967 ел]]да дөнья күрә. == Бүләкләре == * 5 (биш) орден белән наградланган * медальләр == Әдәбият == * Большая советская энциклопедия, БСЭ. 2012 == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * https://web.archive.org/web/20251017185230/https://slovar.wikireading.ru/2450263 * [http://www.вокабула.рф/энциклопедии/бсэ/донжашвили-тина-георгиевна http://www.вокабула.рф/энциклопедии/бсэ/донҗави-тина-георгиевна] * https://web.archive.org/web/20241227222856/http://mirror2.ru.indbooks.in/?p=737044 * https://slovar.cc/enc/bse/1994346.html * https://web.archive.org/web/20190820015444/http://1slovar.ru/big_soviet_enc/24804/ * http://alcala.ru/bse/izbrannoe/slovar-D/G13210.shtml [[Төркем:1916 елда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Тифлистә туганнар]] c35yg8hr27mpb9q5147b3qjoo2ufezk 0 271539 6099418 5847583 2026-11-07T12:59:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099418 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}}'''Cepó Николаевич''' '''Ханзадян''' (әрм. Սերո Նիկոլայի Խանզադյան, [[1915 ел|1915]]—[[1998 ел|1998]]<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/screenwriter/sov/236565/bio/ Ханзадян Сергей Николаевич]</ref>) — әрмән совет язучысы. == Биографиясе == Серо Ханзадян 1915 елның 20 ноябрендә (3 декабрь) Россия империясе, Елизаветополь губернасы, Гориста крестьян гаиләсендә туган. Җидееллык мәктәпне тәмамлагач, язучы шәһәр педагогика техникумына укырга керә. [[1934 ел]]да педагогия техникумын тәмамлаганнан соң, Гори авылында укытучы булып эшли. 1937 елда Серо Ханзадянның әтисе Николай Ханзадянны Ереван төрмәсендә дашнак дип гаепләп атып үтерәләр. Ул олы абыйсы белән туган шәһәреннән чыгып китә. Ул Татев авылында берничә ел әрмән теле һәм әдәбиятын укыта, аннары шәһәр милиция мәктәбендә эшли <ref>[https://www.livelib.ru/author/318643-sero-hanzadyan Серо Ханзадян — о писателе]</ref> [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан. Бөек Ватан сугышында катнашкан. 1941 елның июленнән Көнбатыш фронтта сугышкан. 1941 елда каты яралана һәм госпитальгә җибәрелә. 1942 елның апреленнән — миномет взводы командиры һәм 2-се укчылар дивизиясенең 261-се укчылар полкының миномет ротасы командиры. Волхов, Ленинград, 2-Балтыйк барча, 2 нче һәм 3-нче Белорус фронтларында сугыша. Катнашучы Синявский, Мгинский, Ленинград-Новгород, Новгород-Лужский, Псков-Островская, Балтыйк буе һәм Рига операцияләрендә, дошманның Курлянд төркеме белән алышларда катнаша. 1943 елдан ВКП(б) әгъзасы. Сугыштан соң язучы «Безнең полк кешеләре» романы белән тәкъдим итә, шул рәвешле әрмән әдәбиятына сугыш темасын кертә, беренче һәм Икенче бөтендөнья сугышлары арасында үзенчәлекле элемтә булдыра, әлеге роман аша әрмән сугышчысын данлый. Ул 1998 елда 83 яшендә вафат була == Бүләкләре һәм премияләре == * [[Социалистик Хезмәт Каһарманы|Социалистик Хезмәт Герое]] (16.11.1984) * [[Ленин ордены]] (16.11.1984) * I дәрәҗә ватан сугышы ордены (11.03.1985) * II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (11.04.1945) * [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены|ике Хезмәт Кызыл Байрак ордены]] (27.06.1956; 04.12.1975) * [[Кызыл Йолдыз ордены]] (19.03.1944) * [[Хөрмәт Билгесе ордены|"]]Почёт [[Хөрмәт Билгесе ордены|Билгесе"ордены]] (02.12.1965) * медалләр * Әрмән ССР-ның дәүләт премиясе * Ереванның почётлы гражданы (1985). == Әдәбият == *Ханзадян Серо Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. * История армянской советской литературы. — М., 1966. * ''Агабабян С.'' Художественная задача и ул решение // Дружба народов. — 1966. — № 2. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * {{Warheroes|id=16977}} * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/146663/%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D1%8F%D0%BD Ханзадян Серо Николаевич] * [https://web.archive.org/web/20190516195945/http://arvest.armenia.ru/2010/03/11/2094/sero-hanzadyan/ Армянский салон " Сер Ханзадә] * [http://www.sarinfo.org/whois/?w=hanzadyan Кто есть кто в армянском мире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616130015/http://sarinfo.org/whois/?w=hanzadyan |date=2010-06-16 }} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:3 декабрь көнне туганнар]] [[Төркем:1915 елда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:26 июнь көнне вафатлар]] [[Төркем:1998 елда вафатлар]] [[Төркем:Ереванда вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Әлифба буенча язучылар]] [[Төркем:ССРБ язучылары]] [[Төркем:XX гасыр язучылары]] [[Төркем:Әрмәнстан дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Алманияне җиңгән өчен» медале белән бүләкләнүчеләре]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Тарихи романнар авторлары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Россия империясендә туганнар]] fc9t1jwbc9p4h49v2ana6mpax3yln0h 0 271732 6099512 5539017 2026-11-07T17:50:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099512 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Tamara_Karsavina_in_Les_Sylphides.jpg|мини|327x327пкс|Тамара Каравин в балете «Сильфида», Савелий Сорин, 1910]] '''Тама́ра Плато́новна Карса́вина''' ({{ИС2|9|марта|1885|25|февраль}}, [[Санкт-Петербург]], Российская империя — [[26 май]], [[1978 ел|1978]], [[Лондон]], [[Бөекбритания]]) — рус балеринасы<ref name="bse11">Большая советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 11. Италия — Кваркуш. 1973. 608 стр., илл.; 39 л. илл. и карт. 1 карта-вкл.</ref>. Мария театры солисткасы,Сергей Дягилевның Рус балетында Вацлав Нижинский белән биегән. Россиялагы 1917 елгы революциядан соң [[Бөекбритания|Бөек Британияда]] яшәгән. Тарихчы һәм философ Л. П. Карсавинның сеңлесе. == Биографиясе == Балерина 1885 елның 25 февралендә Санкт-Петербургта император труппасы биючесе Платон Карсавин белән аның хатыны Анна Иосифовна ( Хомякова) гаиләсендә туган <ref>{{Citation |title=О личности Л. П. Карсавина. К 125-летнему юбилею |url=http://vestnik.mstu.edu.ru/v10_3_n28/articles/11_melikh.pdf |access-date=2020-08-14 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819001152/http://vestnik.mstu.edu.ru/v10_3_n28/articles/11_melikh.pdf |dead-url=yes }}</ref>. Агасы — Лев Карсавин, рус философы. 1902 елда Император театр училищесын бетерә. 1902 елда Мария театрына кордебалетка алына, 1902 елның апрелендә беренче тапкыр профессиональ сәхнәдә «Жавотта» (Сен-Санс) спектаклендә бейей{{Sfn|loc=|с=277|Красовская|1972}}{{Sfn|Дюкина|1981}}. 1910 елда прима-балерина дәрәҗәсе ала {{Sfn|loc=Глава 22. Я становлюсь примой-балериной|с=|Карсавина|2004}}{{Sfn|Деген, Ступников}}. Мария театрында Карсавина «Жизель», «Йокыга талган гүзәл», «Щелкунчик», «Аккош күле» һәм башка спектакльләрдә төп партияләрне башкара. Михаил Фокин белән хезмәттәшлек икесе өчен дә уңышлы була. 1907 елның 8 мартында Карсавина «Шопениана»ның яңа редакциясендә вальсны башкара{{Sfn|с=283|Красовская|1972}}. 1906 елның җәендә Г. Г. Кякшт труппасы белән Россия шәһәрләре буенча гастрольдә йөри. Аннан соң [[Прага]] (1908), Милан һәм [[Лондон]] (1909), [[Берлин]], [[Брюссель]] һәм Лондонда (1910) {{Sfn|Соколов-Каминский|1997}}, 1913 елның көзендә Дягилев труппасы белән [[Көньяк Америка]]да чыгыш ясый{{Sfn|loc=Глава 23|с=|Карсавина|2004}}. 1909 - 1914 елларда Сергей Дягилев чакыруы буенча Россия балет артислары белән Аурупа буйлап гастрольләрдә йөри<ref>[http://www.hrono.info/biograf/bio_k/karsavina.php Карсавина Тамара Платоновна]</ref>. Артистка үзе әйтүе буенча, Фокин шедевры- ''Шәмәхә башбиткә''се ( «Алтын әтәч» балеты) аның иң уңышлы роле {{Sfn|loc=Глава 24. Штраус|с=|Карсавина|2004}}. В. М. Красовская фикеренчә, Карсавина « Фокин героинясы концепциясен иң оста гәүдәләндерүче...»{{Sfn|loc=|с=302|Красовская|1972}}. С. Л. Григорьев: «Карсавинага Уткош ролендә тиңләшерлек кеше юк . <...>Әлбәттә,бу роль тик аның өчен булдырылган»{{Sfn|loc=Глава 2. 1910|с=45|Григорьев|1993}}. В. М. Красовская : « Анна Павлова һәм Тамара Карсавина исемнәре гасыр башындагы балет импрессионизмы чәчәк атуы белән бәйле»{{Sfn|loc=|с=228|Красовская|1972}}. 1916 елда актрисаның улы Никита туа (атасы - Британия дипломаты Генри Брюс). 1917 елда Карсавина Генри Брюска кияүгә чыга. 1918 елның 15 маенда ул Мария театрында Никия партиясен башкара ( «Баядерка»{{Sfn|Соколов-Каминский|1997}}), шул ук елда<ref name="bse11"/> гаиләсе белән [[Лондон]]га күчеп китә. Эмиграцияла балерина сәхнәдә чыгыш ясавын дәвам итә, Дягилевның Рус балеты белән гастролләрдә йөри, бию сәнгатен укыта.[[1920 ел|1920]]-нчы еллар башында балерина [[Алмания]] һәм [[Бөекбритания|Бөек Британияда]] тавышсыз фильмнарда эпизодларда уйный. 1931 сәхнәдән китә<ref>{{Citation |title=Мемория. Тамара Карсавина - ПОЛИТ.РУ |url=http://polit.ru/news/2016/03/09/karsavina/ |access-date=2020-08-14 |archive-date=2018-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226032011/http://polit.ru/news/2016/03/09/karsavina/ |dead-url=yes }}</ref>. [[1930 ел|1930]]—[[1955 ел|1955]] елларда Король бию академиясе вице-президенты вазифасын башкара. Тамара Карсавина 1978 елның 26 маенда Лондонда 93 йәштә вафат була. == Әсәрләре == ; Мемуары * Карсавина Т. П. Театральная улица = Theatre Street / Пер. с англ. Г. Гуляницкой — Л.: Искусство, 1971. — 248 б. — (Театральные мемуары). — 30 000 экз. * Карсавина Т. П. Театральная улица = Theatre Street / Пер. с англ. И. Э. Балод — М.: Центрполиграф, 2004. — 320 б. — 6 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-9524-1053-7</nowiki>. * [Karsavina T.], Phelan A. L. Tamara Karsavina: Beyond the Ballerina: Her unpublished, untitled manuscript about the first years in England / Annotated and with a histotical essay by Andrew L. Phelan; Introd. by Douglas Blair Turnbaugh — [ Norman, Oklahoma ]: Quail Creek Ed., 2018. — (120 p.; 30 photos) 126 б. — 300 экз. — <nowiki>ISBN 9780996012263</nowiki>. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * {{Публикация|книга|автор=|заглавие=Букет для Тамары Карсавиной|ссылка=http://arch.permculture.ru/handle/permculture/2518|ответственный=Сост. и макет В. Киселёва|место=М.|издательство=Композитор|год=1998|страниц=81|isbn=9785852851666|ref=Букет}} * {{Книга|автор=[[Григорьев, Сергей Леонидович|Григорьев С. Л.]]|заглавие=Балет Дягилева, 1909—1929|ссылка=|ответственный=Пер. с англ. Чистяковой Н. А.; предисл. и ком. [[Чистякова, Валерия Владимировна|В. В. Чистяковой]]|место=М.|издательство=Aртист. Pежиссёр. Tеатр|год=1993|страниц=383|isbn=5-87334-002-1|ref=Григорьев}} * Деген А., Ступников И. Тамара Платоновна Карсавина. Belcanto.ru. 18 март 2019 тикшерелгән. * {{Публикация|книга|автор=Дюкина Е. Н.|заглавие=Балет|ответственный=Гл. ред. [[Григорович, Юрий Николаевич|Ю. Н. Григорович]]|ссылка=|место=М.|издательство=Советская энциклопедия|год=1981|страниц=623|isbn=|ref=Дюкина}} * {{Публикация|книга|автор=[[Красовская, Вера Михайловна|Красовская В. М.]]|заглавие=Русский балетный театр начала XX века|ссылка=|ответственный=|место=Л.|издательство=Искусство|год=1972|страниц=456|isbn=|ref=Красовская}} * {{Публикация|книга|автор=[[Соколов-Каминский, Аркадий Андреевич|Соколов-Каминский А. А.]]|заглавие=Русский балет|ответственный=Ред. Е. П. Белова, [[Добровольская, Галина Николаевна|Г. Н. Добровольская]], [[Красовская, Вера Михайловна|В. М. Красовская]], [[Суриц, Елизавета Яковлевна|Е. Я. Суриц]]|место=М.|издательство=Большая Российская энциклопедия, Согласие|год=1997|страниц=632|isbn=5-85270-099-1|ref=Соколов-Каминский}} * {{Публикация|книга|автор=|заглавие=Тамаре Платоновне Карсавиной «Бродячая собака»|ссылка=|ответственный=Оф. худ. С. Судейкина|место=Пг.|издательство=Современное искусство|год=1914|страниц=24|ref=}} * Трускиновская Д. Тамара Платоновна Карсавина. Belcanto.ru. 18 март 2019 тикшерелгән. * ''Уколова Ю. В''. Исполнительское искусство Тамары Карсавиной в английский период её творчества / Юлия Викторовна Уколова // Вестник Академии русского балета им. А. Я. Вагановой 2006, ISSN 1681-8962, № 15, с. 88—111. * ''Уколова Ю. В''. Педагогическая деятельность Тамары Карсавиной в контексте развития английского балетного театра / Юлия Викторовна Уколова // Вестник Академии русского балета им. А. Я. Вагановой 2001, ISSN 1681-8962, № 9, с. 151—157. * {{Книга|автор=[[Фокин, Михаил Михайлович|Фокин М. М.]]|заглавие=Против течения|ссылка=http://dancelib.ru/books/item/f00/s00/z0000017/index.shtml|ответственный=Ред. [[Добровольская, Галина Николаевна|Г. Н. Добровольская]]; составление [[Слонимский, Юрий Иосифович|Ю. В. Слонимского]], Г. Н. Добровольской|место=Л.|издательство=«[[Искусство]]»|год=1981|страниц=510|isbn=|ref=Фокин}} * {{Публикация|книга|автор=|заглавие=Les ballets russes|ссылка=https://issuu.com/stipart/docs/lesballetsrusses_bd_/4|ответственный=Direction de Mathias Auclair et Pierre Vidal ; assistés de Jean-Michel Vinciguerra ; préface de Bruno Racine|место=Montreuil|издательство=Gourcuff Gradenigo|год=2009|isbn=978-2-35340-067-6|ref=}} == Сылтамалар == * [http://www.aha.ru/~vladmo/karsavina.html Эссе о Тамар Красавино] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214004056/http://www.aha.ru/~vladmo/karsavina.html |date=2021-02-14 }} {{ref-en}} * [http://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp05466/tamara-karsavina Фотографии Тамар Красавино] // җыелма Национальной портретной галерей, Лондон. * [http://www.ballerinagallery.com/karsav.htm Фотографии Тамар Красавино] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315011522/https://www.ballerinagallery.com/karsav.htm |date=2022-03-15 }} // The Ballerina Gallery * [http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=685 Тамара Каравин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924010846/http://chtoby-pomnili.com/page.php?id=685 |date=2019-09-24 }} // Библиографический ресурс «Чтобы помнили» * [https://web.archive.org/web/20201130213958/https://project1917.ru/heroes/tamara-karsavina Тамара Каравин] на Проект [[Төркем:Мария театры балет артистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Лондонда вафатлар]] [[Төркем:Питырбурда туганнар]] 5eie3czemodka9c6lw59u109yd19qfl 0 276069 6099397 4413049 2026-11-07T12:23:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099397 wikitext text/x-wiki {{Галим|Знаменитые ученики=|Известен как=|сайт=}} '''Сергей Тихонович Конобеевский''' ( {{OldStyleDate|26|апреля|1890|14}} , [[Санкт-Петербург]] - [[1970 ел|1970]] [[26 ноябрь|елның 26 ноябре]], [[Мәскәү]] ) - совет физигы, [[Мәскәү дәүләт университеты]] профессоры, СССР Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты (1946). == Биографияcе == Бай гаиләдә туган: әтисе - Санкт-Петербург фабриканты И. П. Варгунин. 1896 елда аның әнисе Мәскәү-Казан тимер юлы бухгалтеры Т. Я. Конобеевскийгә кияүгә чыга. Ул 2 нче Мәскәү гимназиясендә (1900-1908), аннары - Мәскәү университетының физика һәм математика факультетында (1908-1913) укый, һәм уны ул «хайваннар физиологиясе» белгечлеге буенча тәмамлай. [[Беренче бөтендөнья сугышы]] вакытында, 1914-1918 елларда ул Германия фронтында була. 1919 елдан К. Маркс (хәзерге - [[:ru:Российский_экономический_университет_имени_Г._В._Плеханова|Г. В. Плеханов]] исемендәге Россия икътисадый университеты) <ref name="Биог">[http://library.istu.irk.ru/hoe/personalia/konobeevsky.pdf Автобиография. 1943 г.]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Январь 2020|bot=InternetArchiveBot}}</ref> исемендәге институтта физика укытучысы булып эшли. 1926 елдан ул Мәскәү университетында укыта (1935 елдан профессор). 1931 елда, Мәскәү дәүләт университетының физика рентген структур анализы кафедрасы (аны булдыру идеясе [[Георгий Вульф|Г.В. Вольфныкы]] ) оештырылыу белән, аның башлыгы итеп билгеләнде. Ул сугыштан соңгы авыр чорда<ref>[http://ggorelik.narod.ru/ZS_etc/Fizika_universitetskaya.html Письмо С. Т. Конобеевского И. В. Сталину]</ref> : 1946 елның маеннан 1947 елга кадәр, Мәскәү дәүләт университетының физика факультеты деканы була. 1922 елдан Бөтен Союз электротехник институтында, 1929 елдан - Төсле металллар институтында эшли, анда рентген лабораториясе булдыра. Ул 1947 елдан Югары технологияле органик булмаган материаллар фәнни-тикшеренү институтында эшли: консультант, лаборатория һәм бүлек начальнигы, фәнни эш буенча директор урынбасары. 1951-1952 елларда ул Бауман исемендәге МВТУ-ның махсус факультетында кафедра мөдире<ref name="Биог"/> . Аны Новодевичье зиратында җирләйләр . == Фәнни эше == 1921 елда Н. Е. Успенский белән берлектә ул прокатанный металл структураларын ача. 1932 елда ул эчке көчәнешнең эретмәләрдә диффузия процессларына тәэсирен ачты. '''Иретмә'''ләрнең картаю теориясе һәм каты эретмәләр һәм металл кушылмаларның таркалуы теориясенең нигезен булдыра. С. Т. Конобеевский - авыр металл эретмәләренең (уран, плутоний) торошы диаграммаларын өйрәнүдә һәм каты есем физикасында яңа юнәлеш - ионлаштыручы нурланышның материаллар структурасына һәм үзлекләренә тәэсирен өйрәнү (радиацион материалларны өйрәнү) булдыруда пионерларның берсе. Ул ике Ленин ордены, Кызыл Хезмәт Байрагы ордены һәм медальләр белән бүләкләнә<ref>Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.</ref> . == Библиография == С. Т. Конобеевскийның иҗади активы 200 дән артык фәнни әсәрне үз эченә ала, аларның төп юнәлеше - рентген техникасын эретмәләрне өйрәнүгә куллану, шул исәптән: * «Die Beugung der Rontgenstrahlen in mikrokristallinischen Strukturen» (Ztschr. Phys. 1923. Bd 16, H. 3. S. 215—227; совместно с Н. Е. Успенским). * Атомы и электроны. — Москва; Ленинград: Гос. изд-во, 1929. — 163 с.: ил, черт., граф. * О расширении дебай-шерреровских линий на рентгенограммах металлов при холодной обработке и отжиге / С. Конобеевский, Я. Селисский, Гинцветмет. Сектор металлообработки. — Цветметиздат, 1933. — 20 с.: ил. * Кристаллизация в металлах при превращениях в твердом состоянии //Известия АН СССР. Серия химическая, 1937, № 5. — С. 1909—1944. * К теории фазовых превращений // Журнал экспериментальной и теоретической физики, 1943. — Т. 13, Вып. 6. — С. 185—214. * К вопросу о природе радиационных нарушений в делящихся материалах // Атомная энергия. — 1956. — № 2. * Действие облучения на материалы. — М.: Атомиздат, 1967. * Действие облучения на материалы: Введ. в радиац. материаловедение. — М.: Атомиздат, 1967. — 401 с.: ил. 1920-нче елларда Конобеевскийның фәнни -популяр әсәрләре «Наука для всех», «Начатки науки», «Начатки естествознания», «Популярно-научная библиотека» серияләрендә дөнья күрә. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * {{Из ЗСЭ|Конобеевский Сергей Тихонович}} * Физики о себе. — Л.: Наука, 1990. — 486 с. — 14 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-02-024507-X</nowiki>. * Храмов, Ю. А. Конобеевский Сергей Тихонович // Физики : Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М. : Наука, 1983. — С. 139. — 400 с. — 200 000 экз. — ББК 22.3гя2. — УДК 53(G). == Сылтамалар == * Профиль Сергея Тихоновича Конобеевского * RAS архив сайтында [http://isaran.ru/?q=ru/fund&guid=A83B24B6-6A50-6BF3-64A5-02B91104E531&ida=1 тарихи мәгълүмат] * ''Iveronova V.I., Kurdyumov G.V., Уманский Ya. С.'' [http://ufn.ru/ru/articles/1970/6/m Сергей Тихонович Konobeyevsky (80 туган уңаеннан)] // " Uspekhi fizicheskikh nauk (1970)" * [http://ufn.ru/ru/articles/1971/5/q/ Курдюмов] ''Г. В.'' [http://ufn.ru/ru/articles/1971/5/q/ Сергей Тихонович Конобеевский] // " [http://ufn.ru/ru/articles/1971/5/q/ Физика] фәннәрендә алгарыш " (1971) * {{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/3152|title=Конобеевский Сергей Тихонович|accessdate=2018-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312023151/http://letopis.msu.ru/peoples/3152|archivedate=2018-03-12}} [[Төркем:ССРБ физиклары]] [[Төркем:Беренче бөтендөнья сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:«Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:Физика-математика фәннәре докторлары]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1970 елда вафатлар]] [[Төркем:26 ноябрь көнне вафатлар]] [[Төркем:Питырбурда туганнар]] [[Төркем:1890 елда туганнар]] [[Төркем:26 апрель көнне туганнар]] babn8azwv3l1s123ax2qmc55w43559k 0 276667 6099548 6000711 2026-11-07T21:06:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099548 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Универсаль калып}} ''' Васильева Татьяна Григорьевна ''' (кыз фамилиясе '' Ицыкович''; (туган [[28 февраль]] [[1947 ел]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[Россия]] актрисасы, телевидениела тапшырулар алып баручы. РФ халык артисты (1992)<ref name="Указ 699-1992">[http://www.kremlin.ru/acts/bank/1583 Указ Президента Российской Федерации Б. Ельцина № 699 от 25 июня 1992 года «О присвоении почётного звания „Народный артист Российской Федерации“ Васильевой Т. Г.».] Сайт Президента РФ // kremlin.ru</ref><ref name="bre4">«[[Большая российская энциклопедия]]»: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 4. Большой Кавказ — Великий канал. — М.: «[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая российская энциклопедия]]», 2006. — 751 с.: ил.: карт.</ref>. == Биографиясе == [[1947 ел]]ның [[28 февраль|28 февралендә]] [[Санкт-Петербург|Ленинград]] шәһәрендә туган. Атасы — Ицыкович Григорий Абрамович (1908-1970), Себеж туплавык пунктында (Витебск губернасы) туган<ref>{{Cite web |url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504976324/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%98%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%26page%3D1 |title=Учётная карточка на сайте «Память народа» |accessdate=2020-08-25 |archivedate=2025-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251124161257/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_kartoteka1504976324/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%98%D1%86%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%26page%3D1 }}</ref>, Бөек Ватан сугышында катнашучы (1941 елдан фронтта), [[майор]], [[Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре|Кызыл армиянең]] 37 укчылар дивизиясендәге политотделда агитатор булып хезмәт итә. [[Кызыл Йолдыз ордены|Кызыл Йолдыз]] [[Кызыл Йолдыз ордены|ордены]] (1943) һәм [[:ru:Орден Отечественной войны|II]] дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалеры (1944)<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/?last_name=Ицыкович.&first_name=Григорий&middle_name=Абрамович&group=all&types=pamyat_commander:nagrady_nagrad_doc:nagrady_uchet_kartoteka:nagrady_ubilein_kartoteka:potery_doneseniya_o_poteryah:potery_gospitali:potery_utochenie_poter:potery_spiski_zahoroneniy:potery_voennoplen:potery_iskluchenie_iz_spiskov:potery_vpp&page=1 Герои войны. Ицыкович Григорий Абрамович, 1908 г. р., майор. Информация о наградах.]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Интернет-портал «Память народа» [[Министерство обороны Российской Федерации|Министерства обороны Российской Федерации]] // pamyat-naroda.ru</ref>. Сугыштан соң — Ленинградта яши, заводта слесарь-фрезеровщик булып эшли. Әнисе — Мария Алексеевна Базлова (1909-1998), Ленинград янындагы Новая Деревня авылында туган. Икътисади институтты тәмамлаган. Татьянаның олуг апасы — Алла. Татьяна [[1969 ел]]да [[Мәскәү]]дә МХАТ-ның Мәктәп-студиясендә актерлык факультетында «драма театры һәм киносы актеры» (курс җитәкчесе — Василий Петрович Марков) һөнәре буенча белем ала<ref>[https://mhatschool.ru/people_of_school/graduates/114/ Школа-студия МХАТ. Актёрский факультет. Выпускники. 1960-е годы.] Официальный сайт [[Школа-студия МХАТ|Школы-студии МХАТ]] // mhatschool.ru</ref>. 1969-1983 елларда — Мәскәү сатира театры актрисасы. Театрдагы дебюты — Александр Штейнның «У времени в плену» спектаклендәге комиссар роле. 1983-1992 елларда — Владимир Маяковский исемендәге Мәскәү академия театрының актрисасы. [[1996 ел]]дан алып — [[Мәскәү]] «Школа современной пьесы» театры актрисасы. [[2015 ел]]дан — Мәскәүнең «Миллениум» театрында Пономаренко Валерий җитәкчелегендә алып баручы<ref name="Биография на teatr-millenium.org">[https://www.teatr-millenium.org/vasilyeva Татьяна Васильева. Биография, роли в театре.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318025551/http://www.teatr-millenium.org/vasilyeva |date=2019-03-18 }} Официальный сайт театра «Миллениум» (Москва) // teatr-millenium.org</ref>. [[2012 ел]]дан алып "[[Первый канал (Россия)|Беренче канал]]"да эшли. 2012 елның 4 июненнән 31 августына кадәр — «Между нами, девочками» проектын алып бара. 2014 елның 1 апреленнән 30 маена кадәр — «Дело ваше...» проектын алып баручы. 2017 елның 22 июненнән 27 июненә кадәр — «Модный приговор» программасында яклаучы. 2017 елның 27 ноябреннән алып 5 декабренә кадәр — «Бабий бунт» программасын алып баручыларның берсе. === Шәхси тормышы === Васильева Татьяна ире белән аерылышкан. Беренче ире (1973-1983) — Анатолий Александрович Васильев (туган 1946) [[Брянск]] актеры. Туйлары [[Брянск]]ида үткән. Бу никахтан улы Филипп туган (30 июль, 1978), актер. Икенче ире (1983-1995) — Мартиросян Георгий Хачатуров (туган 1948), актер. Бу никахыннан туган кызы — Елизавета Георгиевна Мартиросян (5 ноябрь 1986). [[2007 ел]]да РГГУ-ның журналистика факультетын тәмамлаган, аннары МАРХИ-га (дизайн) укырга керә, кинода төшә<ref name="Внуки">''[[Садальский, Станислав Юрьевич|Станислав Садальский]]''. [http://sadalskij.livejournal.com/186608.html Дочь народной актрисы Лиза Мартиросян родила первенца. — Татьяна Васильева стала трижды бабушкой!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209175739/http://sadalskij.livejournal.com/186608.html |date=2018-02-09 }} // sadalskij.[[livejournal.com]] (12 апреля 2011 года)</ref>. == Иҗаты == === Театр эшмәкәрлеге === ==== Мәскәү сатира театры (1969-1983) ==== * «У времени в плену» А. Штейна — ''Комиссар'' * «Баня» [[Владимир Маяковский|В.]] [[Владимир Маяковский|Маяковского]] — фосфорическая женщина * «Обыкновенное чудо» Е. Шварца — принцесса * «Ревизор» [[Николай Гоголь|Н. В. Гоголя]] — ''Марья Антоновна'' * «Пеппи длинныйчулок» по [[Астрид Линдгрен|А.]] [[Астрид Линдгрен|Линдгрен]] — ''клоун Бук'' * «Клоп» В. Маяковского — лунатичка * «Горе от ума» А.&nbsp;С.&nbsp;Грибоедова — ''Софья'' * «Ремонт» М. Рощина — Катя * «Бег» [[Михаил Булгаков|М. А. Булгакова]] — ''Люська Корсакова'' * «Её превосходительство» С. Алёшина — королева Анна * «Гнездо Глухаря» В. Розова — Искра * «Трёхгрошовая опера» Б. Брехта — ''Дженни-малина'' * «Самоубийца» Н. Эрдмана — ''Мария Лукьяновна'' ==== Владимир Маяковский исемендәге Мәскәү академия театры (1983-1992) ==== * «Бег» М. Булгакова — ''Люська'' * «Да здравствует королева, виват!» Р. Болта — ''королева Елизавета Английская'' * «Плоды просвещения» [[Лев Толстой|Л. Н. Толстого]] — ''Бетси'' * «Круг» У. Моэма — ''Леди Китти'' * «Завтра была война» Б. Васильева — ''Полякова'' * «Сюжет Питера Брейгеля» Т. Василенко — ''Мать'' * «Закат» И. Бабеля — ''мадам Холоденко'' ==== Азат театр проекты ==== * 1999 — «Примадонна»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/primadonna/ «Примадонна»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929044313/https://theatreatelier.ru/about/archive/primadonna/ |date=2020-09-29 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> [[Макнейлли, Киртләч,|T. Макнелли]] — ''Мария Каллас'' * 2002 — «[[Трактиры|Трактирщица]]»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/traktirshchitsa/ «Трактирщица»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804104900/http://theatreatelier.ru/about/archive/traktirshchitsa/ |date=2020-08-04 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пьесе [[Гольдони, Карлы|К. Гольдони]] — ''Мирандолина'' * 2012 — «Вы не по адресу»<ref>[https://theatreatelier.ru/about/archive/vy-ne-po-adresu/ «Вы не по адресу»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603140346/https://theatreatelier.ru/about/archive/vy-ne-po-adresu/ |date=2020-06-03 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пьесе [[Камолетти, Марк|М. Камолетти]] — ''Жоржетта'' ==== «Хәзерге заман пьесасы мәктәбе» ==== * «Антигона из Нью-Йорка» Я. Гловацкого — ''Анита'' * «…С приветом, Дон Кихот» [[Мигель де Сервантес|М.]] [[Мигель де Сервантес|Сервантеса]] — ''Дульсинея'' * «Чайка» [[Антон Чехов|А. П. Чехова]] и Б. Акунина — ''Аркадина'' * «Русское варенье» Л. Улицкой — ''Наталья Ивановна'' ==== Антон Чехов театры ==== * «Вишнёвый сад», антрепризный спектакль по одноимённой пьесе А. П. Чехова — ''Любовь Андреевна Раневская, помещица'' * «Там же, тогда же», антрепризный спектакль по пьесе Б. Слэйда — ''Дорис'' ==== «Театр берлеге конфедерациясе» ==== * «Орестея» Эсхила — ''Клитемнестра'' ==== «Арт-салон» театр компаниясе (Мәскәү) ==== * «Вид на море со шкафа» Ганны Слуцки * «13-я пуговица Наполеона» Сергея Гиргеля — ''Ольга Карловна'' ==== «Арт-партнер XXI» театр агентлылыгы (Мәскәү) ==== * «Торговцы резиной» Виктора Шамирова — ''Бела Берло'' * «Ботинки на толстой подошве» Петра Гладилина (до 2003 года) — ''Плохова'' ==== Анатолий Воропаеваның продюсерлык компаниясе (Мәскәү) ==== [[Файл:Спектакль_-_Белла,_Чао!_(cropped).JPG|мини|Васильева Татьяна "Белла, чао!" спектаклендә.]] * «Золото» Йосефа Бар-Йосефа (до 2001 года) * «Бумеранг» по пьесе И. Жамиака «Мсье Амилькар платит» — ''Элеонора'' * «Место, похожее на рай» Алексея Кирющенко — ''Ева'' * «Второе дыхание» К. Андреева — ''Она'' * «Белла, чао!» Эдуарда Федотова — ''Белла'' * «Валенок» Миро Гаврана — ''Мила, жена'' * «Розыгрыш» Ганны Слуцки — ''Нелли Зайкина, известная певица'' ==== «Миллениум» театры (Мәскәү) ==== 2015 елдан алып әлеге вакытта Татьяна Васильева «Миллениум» театрының әйдәүче актрисасы, ул Мәскәүдә Валерий Пономаренко җитәкчелегендә спектаклләрдә уйный<ref name="Биография на teatr-millenium.org"/>: * «Он в Аргентине», комедия по пьесе Людмилы Петрушевской (режиссёр — Нина Чусова) — ''Дина Евгеньевна'' * «Ловушка для мужа / Поймай меня, если сможешь» (режиссёр — Нина Чусова) — ''Даниэль / Люся '' * «День сюрпризов», эксцентричная комедия по пьесе Валерия Мухарьямова (режиссёр — Владимир Устюгов) — * «Неисправимый лгун», комедия по пьесе хорватского драматурга Миро Гаврана (режиссёр — Владимир Устюгов) — ''психолог'' * «Еврейское счастье», комедия по пьесе израильского драматурга Эфраима Кишона «Брачный договор» в переводе Марьяна Беленького (режиссёр — Нина Чусова) — ==== «Маскарад» театр компаниясе (Мәскәү) ==== * 2013 (по настоящее время) — «Суп из канарейки» по пьесе Милоша Радовича (режиссёр — Роман Самгин) — ''Елена'' === Фильмография === {{columns-list|2|# {{год в кино|1972}} — [[Всмотритесь в это лицо]] — ''Овсянникова # [[1972]] — [[Право на прыжок]] — ''Катя # [[1972]] — [[Четвёртый (фильм)|Четвёртый]] — ''Бэтси # [[1975]] — [[Здравствуйте, я ваша тётя!]] — ''Энни, возлюбленная мистера Уэйкема # {{год в кино|1976}} — [[100 грамм для храбрости]] — ''Наташа, арфистка # [[1976]] — [[Марк Твен против…]] — ''Полли # {{год в кино|1978}} — [[Дуэнья (фильм)|Дуэнья]] — ''Доротея, воспитательница Инесы # {{год в кино|1979}} — [[Добряки (фильм)|Добряки]] — ''Ираида # [[1979]] — [[Мнимый больной (фильм, 1980)|Мнимый больной]] — ''Туанетта # {{год в кино|1980}} — [[Адам женится на Еве]] — ''прокурор # {{год в кино|1980}} — [[Вечерний лабиринт]] — ''Элеонора Васильевна, секретарша # {{год в кино|1983}} — [[Комический любовник, или Любовные затеи сэра Джона Фальстафа]] — ''Иезавель, служанка # {{год в кино|1984}} — [[Пеппи Длинныйчулок (фильм, 1984)|Пеппи Длинныйчулок]] — ''фрёкен Розенблюм # {{год в кино|1984}} — [[Три процента риска]] — ''жена лётчика-испытателя'' #[[1984 год в кино|1984]] — [[Прежде, чем расстаться]] — ''Аня #[[1984 год в кино|1984]] — [[Сказки старого волшебника]] — ''злая колдунья # {{год в кино|1985}} — [[Переступить черту (фильм, 1985)|Переступить черту]] — ''Анна Сергеевна Калязина, мошенница-экстрасенс #[[1985 год в кино|1985]] — [[Салон красоты (фильм, 1985)|Салон красоты]] — ''Офелия Сергеевна Журавлёва, ведущий мастер салона красоты #[[1985 год в кино|1985]] — [[Самая обаятельная и привлекательная]] — ''Сусанна, психолог-социолог на заводе бытовых кондиционеров, школьная подруга Нади Клюевой'' #[[1985 год в кино|1985]] — [[Хочу тебе сказать…]] (короткометражный) — ''мама Ларисы # {{год в кино|1986}} — [[При открытых дверях]] — ''Екатерина Михайловна # {{год в кино|1986}} — [[Путешествие мсье Перришона]] — ''Каролина Перришон # {{год в кино|1988}} — [[Мудромер]] — ''Тамара Тимофеевна Папсуева # {{год в кино|1989}} — [[Биндюжник и Король]] — ''Двойра, дочь Менделя Крика # {{год в кино|1989}} — [[Романтик (фильм)|Романтик]] — ''Гера # {{год в кино|1990}} — [[Дамский портной (фильм, 1990)|Дамский портной]] — ''Соня # {{год в кино|1990}} — [[Моя морячка]] — ''Татьяна Пташук, аккордеонистка # {{год в кино|1991}} — [[Блуждающие звёзды (фильм, 1991)|Блуждающие звёзды]] — ''мадам Черняк, актриса #[[1991 год в кино|1991]] — [[Болотная street, или Средство против секса]] — ''Лидия #[[1991 год в кино|1991]] — [[Гениальная идея]] — ''клиентка-лесбиянка #[[1991 год в кино|1991]] — [[Коктейль-мираж]] — ''Марина Михайловна #[[1991 год в кино|1991]] — [[Красный остров]] — ''Екатерина Ивановна / леди Гленарван / Августа Менажраки, соседка / актриса # {{год в кино|1992}} — [[Бабник 2]] — ''Татьяна Ивановна #[[1992 год в кино|1992]] — [[Белый король, красная королева]] — ''Екатерина, бывшая сотрудница института марксизма-ленинизма #[[1992 год в кино|1992]] — [[Большой капкан, или Соло для кошки при полной Луне]] — ''Александра Васильевна, секретарша Замкового #[[1992 год в кино|1992]] — [[Дым (телесериал)|Дымъ]] — ''Суханчикова #[[1992 год в кино|1992]] — [[Наш американский Боря]] — ''Наташа #[[1992 год в кино|1992]] — [[Новый Одеон]] — ''дантист в немецком фильме / дама времён поручика Ржевского #[[1992 год в кино|1992]] — [[Увидеть Париж и умереть]] — ''Елена Орехова # {{год в кино|1993}} — [[Заложники «Дьявола»]] — ''Ирина Евгеньевна Гринберг #[[1993 год в кино|1993]] — [[Кодекс бесчестия]] — ''Мария'' #[[1993 год в кино|1993]] — [[Скандал в нашем Клошгороде]] — ''Альфонсина'' #[[1993 год в кино|1993]] — [[Хочу в Америку]] — ''певица'' # {{год в кино|1994}} — [[Будулай, которого не ждут]] — ''Тамила #[[1994 год в кино|1994]] — [[Вальсирующие наверняка]] — ''незнакомка #[[1994 год в кино|1994]] — [[Жених из Майами]] — ''Белла Моисеевна Шницкер, врач-венеролог #[[1994 год в кино|1994]] — [[Кофе с лимоном]] — ''Яна # {{год в кино|1995}} — [[Чёрная вуаль]] — ''Августа Блюм, в девичестве Комаровская # {{год в кино|1996}} — [[Возвращение «Броненосца» (фильм)|Возвращение «Броненосца»]] — ''Лизавета # {{год в кино|1997}} — [[Цирк сгорел, и клоуны разбежались]] — ''Маргарита Александровна # {{год в кино|1999}} — [[Ночной визит (фильм)|Ночной визит]] — ''Татьяна # {{год в кино|1999}} — [[Куба далеко]] # {{год в кино|2002}} — [[За кулисами (телесериал)|За кулисами]] — ''Наталья Брауде # {{год в кино|2003}} — [[Рецепт колдуньи (фильм)|Рецепт колдуньи]] — ''колдунья'' # {{год в кино|2004}} — [[Грехи отцов]] — ''Милада Скарбек # {{год в кино|2004}}—{{год в кино|2005}} — [[Осторожно, Задов!]] — ''Тамара, третья жена Задова # {{год в кино|2005}} — [[Звезда эпохи]] — ''[[Фаина Георгиевна Раневская]] #[[2005 год в кино|2005]] — [[Любовь моя (телесериал)|Любовь моя]] — ''Мария Сергеевна Райская, мать Анжелы #[[2005 год в кино|2005]] — [[Мальчишник, или Большой секс в маленьком городе]] — ''Татьяна #[[2005 год в кино|2005]] — [[Попса (фильм)|Попса]] — ''Лариса Ивановна, музыкальный продюсер #[[2005 год в кино|2005]] — [[Сматывай удочки]] — ''бизнес-леди # {{год в кино|2006}} — [[Виртуальный роман]] — ''Алла Константиновна #[[2006 год в кино|2006]] — [[Иван Подушкин. Джентльмен сыска]] — ''Элеонора #[[2006 год в кино|2006]] — [[Три полуграции]] — ''Берта Моисеевна, мама Сони #[[2006 год в кино|2006]] — [[Трое сверху (телесериал)|Трое сверху]] — ''Инна Павловна, супруга Семёна Кузьмича # {{год в кино|2007}} — [[Белка в колесе (телесериал)|Белка в колесе]] — ''Маргарита Юрьевна, мать Петра #[[2007 год в кино|2007]] — [[В ожидании чуда (фильм, 2007)|В ожидании чуда]] — ''Рената Генриховна, начальница Майи #[[2007 год в кино|2007]] — [[Иван Подушкин. Джентльмен сыска-2 (телесериал)|Иван Подушкин. Джентльмен сыска-2]] — ''Элеонора #[[2007 год в кино|2007]] — [[Личная жизнь доктора Селивановой]] — ''Эльвира Сергеевна Серебрякова, главврач # {{год в кино|2008}} — [[Всё могут короли (фильм)|Всё могут короли]] — ''мадам Бонбастен, старшая фрейлина #[[2008 год в кино|2008]] — [[Гуманоиды в Королёве]] — ''Елена Бабина, профессор антропологии #[[2008 год в кино|2008]] — [[Непрощённые (фильм)|Непрощённые]] — ''Алиса, бандерша #[[2008 год в кино|2008]] — [[Одинокий ангел]] — ''Белла Сергеевна #[[2008 год в кино|2008]] — [[Привет, киндер!]] — ''Капитолина Андреевна, бабушка Леры и Дениса #[[2008 год в кино|2008]] — [[Сердцеедки (телесериал)|Сердцеедки]] — ''Алла Борисовна #[[2008 год в кино|2008]] — [[Тариф «Новогодний»]] — ''продавец в салоне мобильной связи # {{год в кино|2009}} — [[Неуд по любви (фильм)|Неуд по любви]] (не был завершён) — ''мама Саши # {{год в кино|2010}} — [[Земский доктор (телесериал)|Земский доктор]] — ''Вероника, подруга Натальи Георгиевны # {{год в кино|2011}} — [[Если небо молчит]] — ''Илона Робаровская #[[2011 год в кино|2011]] — [[Дед Мороз всегда звонит трижды]] — ''Анна Сергеевна, мать Ирины, тёща Константина и бабушка Антошки #[[2011 год в кино|2011]] — [[Земский доктор. Продолжение (телесериал)|Земский доктор. Продолжение]] —''Вероника, лучшая подруга Натальи Георгиевны # {{год в кино|2011}}—{{год в кино|2012}} — [[Закрытая школа]] — ''Галина Васильевна Смирнова, заместитель директора школы по хозяйственной части # {{год в кино|2011}}—{{год в кино|2012}} — [[Земский доктор. Жизнь заново (телесериал)|Земский доктор. Жизнь заново]] — ''Вероника, лучшая подруга Натальи Георгиевны #[[2012 год в кино|2012]] — [[Сваты (телесериал)|Сваты 6]] — ''Виктория Викторовна, мама Ларисы #[[2012 год в кино|2012]] — [[Человек-приманка (телесериал)|Человек-приманка]] — ''Маргарита Железняк #[[2012 год в кино|2012]] — [[С Новым годом, мамы!]] — ''Светлана Петровна, завуч, мать Ивана Рыжикова # {{год в кино|2013}} — [[Дело чести (телесериал)|Дело чести]] — ''Нина Георгиевна # {{год в кино|2013}} — [[Земский доктор. Возвращение (телесериал)|Земский доктор. Возвращение]] — ''Вероника, лучшая подруга Натальи Георгиевны # {{год в кино|2013}} — [[Второй шанс (телесериал, Россия)|Второй шанс]] — ''мать Вики # {{год в кино|2014}} — [[Земский доктор. Любовь вопреки (телесериал)|Земский доктор. Любовь вопреки]] — ''Вероника, лучшая подруга Натальи Георгиевны # {{год в кино|2014}} — [[Сватьи]] — ''Любовь Дмитриевна Стрельцова # {{год в кино|2015}} — [[Идеальная жертва]] — ''Надежда Николаевна, мать Игоря'' # {{год в кино|2015}} — [[Тайна кумира]] — ''Роза Карловна'' # {{год в кино|2015}} — [[Соната для Веры]] — # {{год в кино|2016}} — [[Сквозь пальцы]] (короткометражный) — # {{год в кино|2016}} — [[Пятая стража (телесериал)|Пятая стража 3. Схватка]] (серия № 181 «С днём рождения!») — # {{год в кино|2017}} — [[Семейка Триллера]] (в производстве) — # {{год в кино|2018}} — [[Ольга (телесериал)|Ольга]] — ''Тамара, мать Ольги'' # {{год в кино|2019}} — [[Пилигрим (фильм, 2019)|Пилигрим]] — ''психотерапевт''}} ==== Җансүрәтләрне тавышландыру ==== # 1974 — [[Федорино горе (йәнһүрәт)|Федорино горе]] — ''Федора'' # 1978 — [[Жираф һәм мәрәйҙәрҙе (йәнһүрәт)|Жирафа и очки]] — ''Жирафа'' # 1979 — [[Волшебное кольцо (йәнһүрәт)|Волшебное кольцо]] — ''Ульяна'' # 1981 — [[Алиса мөғжизә илендә (йәнһүрәт, 1981)|Алиса в Стране чудес]] — ''[[Червон королева|Червонная королева]]'' # 1982 — [[Алиса Зазеркалье (йәнһүрәт, 1982)|Алиса в Зазеркалье]] — ''[[Ҡара Королева (алиса Зазеркалье)|Чёрная королева]]'' # 1983 — [[Иң бәләкәй гном (мультсериалының)|Самый маленький гном]] (выпуск № 4) — ''Лиса'' # 1986 — [[Дәрес бабушка (йәнһүрәт)|Бабушкин урок]] — ''Таня'' # 1987 — [[Көлөү ҡайғыһы булған һәм Аҡ диңгеҙ (йәнһүрәт)|Смех и горе у Бела моря]] — ''Ульяна'' # 2018—н.в. — [[Простоквашино (мультсериалының)|Простоквашино]] — ''Маргарита Егоровна (няня)'' === Реклама хезмәте === * Крем «Буренка»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2UY4-nOOp9Y]</ref> == Икърар == === Дәүләт мактаулы исемнәре һәм бүләкләре === [[Файл:Владимир_Путин_и_Татьяна_Васильева.jpeg|мини|300x300пкс|{{Center|[[Владимир Путин]]<nowiki> Татьяна Васильеваға Почёт орденын тапшыра]]. Мәскәү, Кремль,</nowiki><br>3 2013 йылдың 3 июле.}}]] * [[1981 ел|1981]] — «РСФСР-ның атказанган артисы» (27.03.1981). * [[1992 ел|1992]] — «Россия Федерациясенең халык артисы» — ''театр сәнгате өлкәсендәге зур казанышлары өчен''<ref name="Указ 699-1992"/>. * [[2013 ел|2013]] — Мактау ордены (Россия) — ''ватан мәдәниятен һәм сәнгатен үстерүдәге зур казанышлары, күп еллык нәтиҗәле эшмәкәрлеге өчен''<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/37063 Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2013 года № 348 «О награждении государственными наградами Российской Федерации».]</ref>. 2013 елның 3 июлендә Кремлдә бүләкләнә. * [[2017 ел|2017]] — Россия Федерациясе Президентының Мактау грамотасы — ''ватан мәдәнияте һәм сәнгате үсешендәге казанышлары, күп еллык нәтиҗәле эшмәкәрлеге өчен''<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/42583 Распоряжение Президента Российской Федерации В. Путина от 12 декабря 2017 года № 428-рп «О поощрении».] // kremlin.ru</ref>. === Җәмәгать бүләкләре === * [[1992 ел|1992]] — «иң яхшы актриса» номинациясендә «Ника» премиясе — ''«Увидеть Париж и умереть» фильмындагы роле өчен''. * [[1993 ел|1993]] — Россия «Кинотавр» ачык кинофестивалендә иң яхшы хатын-кыз роле өчен — ''«Увидеть Париж и умереть» фильмындагы роле өчен''. * [[1997 ел|1997]] — «Кумир» премиясе, «иң яхшы актриса» номинациясендә — ''«С приветом, Дон Кихот!» спектаклендәге Дульсинея роле өчен''. * [[2005 ел|2005]] — «Алтын овен» премиясе, «иң яхшы хатын-кыз роле» номинациясендә — ''«Попса» фильмындагы роле өчен'' * [[2012 ел|2012]] — ''Закрытая школа" телесериалында'' Галина Смирнова роле өчен «Нәфис фильмда хатын-кыз ролен иң яхшы башкаручы»сы категориясендә җиңүче<ref name="Награды 2">[http://echo.msk.ru/blog/ehkino/846062-echo/ «Киноитоги 2011 года. Лица» в блоге «Эх, Кино…».] Сайт [[Эхо Москвы|радиостанции «Эхо Москвы»]] // echo.msk.ru (6 января 2012 года)</ref>. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * {{Imdb name|id=0890607|name=Татьяна Васильева}} * [https://ruskino.ru/art/27 Васильева Татьяна Григорьевна. Биография, фильмография, фотографии актрисы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104130002/https://ruskino.ru/art/27 |date=2018-11-04 }} // ruskino.ru * [https://russia.tv/person/show/person_id/1020/ Татьяна Васильева. Биография и фильмография.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190308120955/http://russia.tv/person/show/person_id/1020 |date=2019-03-08 }} Официальный сайт телеканала «[[Россия-1]]» // russia.tv * ''Автор и ведущий: Виталий Вульф''. [https://russia.tv/video/show/brand_id/3962/episode_id/89973/ ВИДЕО. Программа "«Мой серебряный шар. Татьяна Васильева» (2007 год).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328234528/http://russia.tv/video/show/brand_id/3962/episode_id/89973 |date=2019-03-28 }} Официальный сайт телеканала «[[Россия-1]]» // russia.tv * ''Автор и ведущий: Борис Корчевников''. [https://russia.tv/video/show/brand_id/62239/episode_id/1759988/ ВИДЕО. Программа «Судьба человека. Татьяна Васильева». Эфир от 18 апреля 2018 года.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315002947/http://russia.tv/video/show/brand_id/62239/episode_id/1759988/ |date=2019-03-15 }} Официальный сайт телеканала «[[Россия-1]]» // russia.tv * [http://echo.msk.ru/guests/2045/ Татьяна Васильева, актриса театра и кино, народная артистка России. Все радиоэфиры с участием актрисы.] Сайт радиостанции «Эхо Москвы» // echo.msk.ru [[Төркем:28 февраль көнне туганнар]] [[Төркем:1947 елда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Питырбурда туганнар]] [[Төркем:Почет ордены кавалерлары]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Россиянең халык артистлары]] fk0q4pywjsj72o143pq2u13lj5vq2af 0 277304 6099390 5752346 2026-11-07T12:05:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099390 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{фш|Афанасьев}} '''Серге́й Алекса́ндрович Афана́сьев''' ([[30 август]] [[1918 ел|1918]], [[Клин (шәһәр)|Клин]], [[Мәскәү губернасы]], [[Русия Совет Федератив Социалистик Җөмһүрияте|РСФСР]] — [[13 май]] [[2001 ел|2001]], [[Мәскәү]], [[Русия|Россия]]) — совет дәүләт эшлеклесе, СССР гомуми машина төзелеше министры (1965-1983), СССР авыр һәм транспорт машина төзелеше министры (1983-1987), ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое (1975 елның 14 феврале, 29 август 1978). Ленин премиясе, Сталин премиясе һәм СССР Дәүләт премиясе лауреаты. СССР Югары Советы депутаты: Свердловск өлкәсеннән 7-11 чакырылышлар союзы советы (1966-1989)<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06648.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 7 созыва|accessdate=2017-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F5sBAfHq?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06648.asp|archivedate=2013-03-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06649.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 8 созыва|accessdate=2017-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F5sCJhDi?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06649.asp|archivedate=2013-03-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07704.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 10 созыва|accessdate=2017-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6I0DggkFL?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07704.asp|archivedate=2013-07-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва|accessdate=2014-12-27|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDx0gGhz?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp|archivedate=2013-04-28}}</ref>, Чичән-Ингуш АССРнан 6 чакырылыш Милли Совет (1962—1966)<ref>{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06647.asp|title=Список депутатов Верховного Совета СССР 6 созыва|accessdate=2017-03-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Cfu6AZGT?url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/06647.asp|archivedate=2012-12-05}}</ref> депутаты. 9 нчы чакырылыш Югары Советына Свердловск өлкәсенең 301 нче Ленин сайлау округыннан сайланган. [[СБКФ ҮК|КПСС]] Үзәк Комитеты әгъзасы (1961—1989). == Биографиясе == 1941 елда Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетын кызыл диплом белән тәмамлый. Мәскәү өлкәсенең Калининград шәһәрендә артиллерия заводында инженер-конструктор булып эшли. Уку вакытында Лихачев исемендәге заводта станок-автоматларның өлкән көйләүчесе булып эшли. [[Бөек Ватан сугышы]] вакытында, эвакуациядән соң, [[Пермь]]нең Мотовилихин артиллерия заводында, инженер-конструктор, өлкән инженер-конструктор, техник бүлек башлыгы, цех башлыгы урынбасары, заводның баш механигы урынбасары булып эшли. КПСС әгъзасы (1944). 1946 елда, Кораллы Көчләр Министры боерыгы белән, ул СССР Кораллы Көчләр Министрлыгының Төп техник идарәсенә күчерелә, анда ул өлкән инженер, бүлек начальнигы һәм бүлек начальнигы урынбасары булып эшли. 1955 елда ул СССР Оборона сәнәгате техник идарәсе башлыгы итеп билгеләнә. 1957 елда Ленинград икътисадый районы Совнархозы Рәисенең оборона сәнәгате буенча урынбасары итеп билгеләнә. 1958 елдан башлап Ленинград, 1961 елдан алып 1965 елга кадәр-РСФСР СНХ рәисе һәм РСФСР Министрлар Советы Рәисе урынбасары. 1965-1983 елларда-СССР гомуми машина төзелеше министры. Бу постта аңа «нульдән» эшен оештырырга туры килә, ул ракета-космос техникасын булдыру өстендә эшләүче күп кенә фәнни-тикшеренү институтларын һәм конструкторлык бюроларын берләштерә. Гомуми машина төзелеше министрлыгы кыска вакыт эчендә КБның соңгы эшләнмәләрен кертә һәм континентальара баллистик ракеталарның һәм су асты көймәләре өчен баллистик ракеталарның иң яхшы үрнәкләрен булдыру буенча җитештерүне җайга сала ала. Шахта һәм башка җибәрү җайланмаларында сугышчан дежурлыкка 1000 МБР һәм 500 БРПЛ тирәсе тора. Шул ук вакытта әлеге зур хуҗалыкның барлык китергеч рычаглары министрлыкта була. Министрлык шулай ук орбиталь станцияләр, шул исәптән Мир станциясен булдыруны тәэмин итә. Аның җитәкчелегендә Бармин, Глушко һәм башка бик күп танылган конструкторлар була. Ул шулай ук Сергей Королев һәм Виктор Макеев белән эшли. 1960 еллар азагы — 1970 еллар башында хәрби ракета тибын һәм җибәрү шахталарын сайлау мәсьәләсе буенча кискен көрәш бара, алар АКШ өстеннән өстенлек тәэмин итергә тиеш була. Бу тарихта төп кешеләр булып конструкторлар В.Н.Чаломей һәм М.К.Янкель тора, шулай ук аңа оборона министрлыгы һәм КПСС Үзәк Комитеты бүлекләре керә. Министр нәтижәдә Челомейны хуплый. Ләкин министр позициясе СССР оборона министры Устинов позициясенә туры килми. Мондый ведомствоара каршылыклар еш кына эшне кыенлаштырды. Ракета-космос тармагының әһәмияте Сергей Афанасьевка катлаулы мәсьәләләрне хәл иткәндә турыдан-туры Политбюро әгъзаларына гына түгел, ил лидерларына, шул исәптән Брежнев, Андропов, Черненко һәм Горбачевка да чыгарга мөмкинлек бирә. [[Свердловск өлкәсе]]ннән [[СССР Югары Советы]] депутаты буларак, ул Ельцин обкомының беренче секретаре белән якыннан таныш булган, алар еш кына бергә өлкә предприятиеләрендә булган. Афанасьев Берияга карышкан бик азларның берсе була. 1950 елларда Кремльдә узган киңәшмәдә Берия илнең көньягындагы заводларның берсендә хәрби ракеталар чыгаруны рекордлы кыска срокларда — берничә ай эчендә көйләү бурычын куя. Сергей Афанасьев, ул вакытта яшь инженер, бу-чынга ашмаслык бурыч дип әйтә һәм күбрәк вакыт таләп итә<ref name=":0">Век Афанасьева.''Телестудия Роскосмоса''.Дата обращения 5 сентября 2018.</ref>. Киңәшмәдән соң катнашучыларның берсе генә яшь инженерны яклап чыга, һәм Афанасьевны алсалар, производство башы бер елга сузылачак, чөнки аңа реаль алмаш юк, дип аңлата. Биек каүдәле (якынча 182 см) һәм команда тавышына ия булган. 1983-1987 елларда-авыр һәм транспорт машина төзелеше министры, ә 1988 елдан СССР Оборона министрлыгының генераль инспекторлары төркемендә консультант булып эшли Гомеренең соңгы көннәренә кадәр ул С.П.Королев исемендәге «Энергия» РКК баш фәнни консультанты була. Аны Мәскәүнең Новодевич зиратында җирләделәр. 2016 елның 19 февралендә территориаль берәмлекләр, урамнар, метрополитен станцияләре, оешмалар һәм башка объектлар исемнәре буенча шәһәр ведомствоара комиссиясе карары белән Сергей Александрович Афанасьев исеме «Техномаш „фәнни-җитештерү берләшмәсе " федераль дәүләт унитар предприятиесенә бирелә“»<ref>Карау НПО Техномаш им. С. А. Афанасьева</ref>. == Бүләкләре һәм премияләре == * ике тапкыр [[Социалистик Хезмәт Каһарманы|Социалистик Хезмәт Герое]] (02/14/1975; 08/29/1978) * [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|Ватан алдындагы хезмәтләре өчен ордены,]] III дәрәҗә (26.08.1996) * 7 [[Ленин ордены]] (1958; 17.06.1961; 26.07.1966; 29.08.1968; 25.10.1971; 14.02.1975; 29.08.1978) * [[Октябрь Инкыйлабы ордены]] (5/11/1982) * 2 [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] (1957; 08/30/1983) * [[Кызыл Йолдыз ордены]] (1945) * медальләр * Мактау ордены, II дәрәҗә (19.08.1998, [[Украина]] ) <ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/894/98 |title=Указ Президента Украины от 19 августа 1998 года № 894/98 «О награждении наградами Украины работников предприятий, учреждений, организаций по случаю 7-й годовщины независимости Украины» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190703132844/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/894/98 |archivedate=2019-07-03 |accessdate=2020-09-02}}</ref> * Ленин премиясе (1973) * Сталин премиясе, 2 нче дәрәҗә (1952) * СССР дәүләт премиясе (1977) * Россия Федерациясе Президентының рәхмәте ( [[9 апрель]], [[1996 ел|1996]] ) - ''Россия космонавтикасы үсешенә зур шәхси өлеш керткәне өчен'' <ref>[http://kremlin.ru/acts/bank/9156 Распоряжение Президента Российской Федерации от 9 апреля 1996 года № 174-рп «О поощрении ветеранов ракетно-космической отрасли, внёсших большой вклад в развитие отечественной космонавтики»]</ref> == Мактаулы исемнәре == * СССРның мактаулы атказанган төзүчесе (29 июнь, 1988) * Клинский районының хөрмәтле гражданины (2001, үлгәннән соң) == Хәтер == [[Файл:Axion_holding-6.jpg|мини|Ижевск мотоцикл заводы хөрмәт галереясендә истәлекле такта (сулдан икенче)]] <ref name=":0" /> * [[Клин (шәһәр)|Клин]] шәһәрендә һәйкәле. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * Первый ракетно-космический министр / [авт.-сост. Ярослав Викторович Нечёса]. — М.: Арт-Полиграфия, 2010. — 192 с. * [http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/chertok/kniga-1/01.html Ракеты и люди] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710163357/http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/chertok/kniga-1/01.html |date=2017-07-10 }} — Б.&amp;nbsp;Е.&amp;nbsp;Черток, М: «Машиностроение», 1999г, — ISBN 5-217-02942-0; * [https://web.archive.org/web/20140201131242/http://testpilot.ru/review/golovanov/korolev/index.htm «Королёв: Факты и мифы»] — Я. К. Голованов, М: «Наука», 1994г, — ISBN 5-02-000822-2; * «Испытание ракетно-космической техники — дело моей жизни» События и факты — [[Аркадий Осташев|А. И. Осташев]], [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] 2001 г.[http://cosmosravelin.narod.ru/r-space/bibliografia.html]; * «Берег Вселенной» — под редакцией Болтенко А. С., г. Киев, 2014 г., издательство «Феникс», ISBN 978-966-136-169-9 * «С. П. Королёв. Энциклопедия жизни и творчества» — под редакцией В.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лопота, РКК «Энергия» им. С.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Королёва, 2014 г. ISBN 978-5-906674-04-3 * {{Cite web|url=http://www.minister.su/article/1220.html|title=Афанасьев Сергей Александрович|work=minister.su|accessdate=2017-04-06|archivedate=2017-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170604073646/http://www.minister.su/article/1220.html}} * {{Cite web|url=http://vystavki.rgantd.ru/afanas/index.htm|title=Историко-документальная интернет-выставка к 90-летию со дня рождения С. А. Афанасьева|work=|accessdate=2017-11-11|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201154602/http://vystavki.rgantd.ru/afanas/index.htm}} * Рахманин Р. Ф.,Чванов В. К. Воспоминания ветеранов "НПО Энергомаш" о Сергее Александровиче Афанасьеве // Двигатель : журнал. — 2018. — Май-июнь (№ 3 (117)). — С. 26—30. * Сергей Александрович Афанасьев. Создатель отечественной космической техники / Лукичёв М. А., Шестаков А. Е., Нечёса Я. В., Шаульская Н. М.. — ООО «Издательство «РМП», 2018. — 303 с. — 1200 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-91597-091-4</nowiki>. == Сылтамалар == * Сергей Александрович Афанасьев (рус.). Сайт «Герои страны». * [https://web.archive.org/web/20041211061746/http://nvo.ng.ru/printed/notes/2001-05-18/8_memoriam_1.html Памяти создателя ядерного щита] * [http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/239/09.shtml Новые медали Росавиакосмоса] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321123904/http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/239/09.shtml |date=2012-03-21 }} * [http://www.tvroscosmos.ru/5912/ Первый космический министр]. Фильм телестудии Роскосмоса. 2008. * [https://web.archive.org/web/20090609115657/http://rgantd.ru/vzal/afanas/index.htm Афанасьев Сергей Александрович. Историко-документальная выставка. К 90-летию со дня рождения С. А. Афанасьева] * [https://www.youtube.com/watch?v=GOmEkeGqzDs Афанасьев Сергей Александрович. Выступление на открытии памятника В. П. Макееву.] * [http://www.tvroscosmos.ru/6223/ Век Афанасьева]. Фильм телестудии Роскосмоса. 2018. {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:СБКФ ҮК әгъзалары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Сталин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Ленин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]] [[Төркем:Октябрь Инкыйлабы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Ленин ордены кавалерлары]] [[Төркем:3 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Социалистик Хезмәт Каһарманнары]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2001 елда вафатлар]] [[Төркем:13 май көнне вафатлар]] [[Төркем:Мәскәү губернасында туганнар]] [[Төркем:Клинда туганнар]] [[Төркем:1918 елда туганнар]] [[Төркем:30 август көнне туганнар]] [[Төркем:Министрлар]] gehmxsv5m9c9odfaqbfdjorvvkszd6j 0 277369 6099804 5704664 2026-11-08T10:45:53Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099804 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Зарипов Хәкимҗан Сәръяр улы''' ([[18 октябрь]], [[1929 ел]]; [[Башкорт АССР]], [[Каран-Кункас]] — [[4 апрель]], [[2012 ел]]; [[Уфа]]) — сәясәтче һәм драматург, юрист, 1971 елдан [[ССРБ Язучылар берлеге]] әгъзасы, [[Башкорт АССР]]ның атказанган мәдәният хезмәткәре (1990), [[Миякә районы]]ның Мифтахетдин Акмулла исемендәге бүләгелауреаты (1999). == Биографиясе == Хәкимҗан Сәръяр улы Зарипов [[1929 ел]]ның 18 октябрендә [[Башкорт АССР]]ның [[Бәләбәй кантоны]] [[Каран-Кункас]] авылында ярлы крестьян гаиләсендә туган. Җидееллык мәктәпне тик яхшы билгеләренә генә тәмамлаганнан соң туган колхозында хисапчы, аннары бухгалтер булып эшли. Тырыш эшчәнлеге өчен [[Уфа кооператив техникумы]]на укырга җибәрелә. Аннан соң [[Казан дәүләт университеты]]ның юридик факультетын тәмамлый. Югары белем алып республикага кайткан юрист 1955 елда Уфа шәһәре Орджоникидзе район халык судының судьясы итеп сайлана. 1960 елда билгеләнгән вакытны тулганнан соң «Совет Башҡортостаны» гәзите редакциясенә эшкә алына һәм 1968 елга кадәр басманың Башкортстанның көньяк-көнбатыш районнары буенча үз хәбәрчесе була. Журналист хезмәте белән беррәттән ижадка Хәкимҗан Зарипов нәкъ шушы вакытта тотына, үзенең башлангыч хикәяләрен һәм повестьларын яза. Әдәби осталыгын ары камилләштерү максатында [[ССРБ Язучылар берлеге]] каршындагы Югары әдәбият курсларына җибәрелә. Укуын тәмамлагач, 1974 елга кадәр Башкортстан Язучылар берлегендә әдәби киңәшче булып эшли. Ары хезмәт эшмәкәрлеген элек алган юрист һөнәре буенча дәвам итә: 1977 — 1987 елларда Уфа шәһәренең [[Ленин районы (Уфа)|Ленин районы]] юридик консультациясендә адвокат вазифасын башкара. Хәкимҗан Зарипов озак һәм каты авырудан соң 2012 елның 4 апрелендә вафат була. Туган авылында җирләнгән. == Иҗаты == Хәкимҗан Зариповның исеме җөмһүрият матбугаты битләрендә ХХ гасырның илленче еллары азагында күренә башлый: халык судьясы вазифасын башкарган чорда юрист эшмәкәрлегенә тирәсендә мәкаләләр, әхлак һәм әхлакый темаларга багышланган очерклар белән ул багана һәм журналларда актив чыгыш ясый. Ары республиканың төп матбугат басмаларының берсе — «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үз хәбәрчесе булып эшләгән вакытында булачак язучы үзенең башлангыч хикәяләрен һәм повестьларын иҗат итә. Әдипнең беренче күләмле әсәре — «Фәнисәнең мөхәббәте» исемле повесте 1961 елда аерым китап булып дөнья күрә. Ары «Соңгы хөкем» повесте (1970), «Язмышлар эзеннән» исемле хикәяләр җыентыгы (1974), «Гашикларны хөкем итмиләр» дип аталган повестьлар җыентыгы (1983) һәм башка китаплары нәшер ителә. Хәкимҗан Зариповның 1977 елда [[Мәскәү]]дә рус телендә басма «Приговор» повестьлар җыентыгы ССРБ Язучылар берлегенең һәм ССРБ Эчке эшләр министрлыгының берлектәге әдәби премиясенә лаек була Хәкимҗан Зариповның «Намус газабы», «Кала кызы – сөйгәнем» пьесалары Уфадагы Орджоникидзе исемендәге мәдәният сараенда эшләп килгән халык театрында, шулай ук республиканың башка иҗади коллективларында куела. Драматургның «Һай, хатыны дә хатыны!» комедиясе [[Башкорт дәүләт академиягә драма театры|Мәҗит Гафури исемендәге башкорт дәүләт академиягә театры]] сәхнәсендә 10 елдан артык куела. == Китаплары == * Фәнисәнең мөхәббәте: Повесть — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1961. — 104 бит. * Һуңғы хөкөм: Повесть — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1970. — 144 бит. * Яҙмыштар эҙенән: Хикәйәләр — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1974. — 132 бит. * Приговор: Повести — Москва: Советский писатель, 1977. — 288 с.{{ref-ru}} * Ғашиҡтарҙы хөкөм итмәйҙәр: Повестар — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1983. — 248 бит. * Ғүмерлек үкенес: Повесть һәм хикәйәләр — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1989. — 215 бит. * Хыялдар иленә сәйәхәт: Документаль повесть — Өфө: Китап, 1999. — бит. * А разве не моя вина: Повести — Өфө: Китап, 2004. — с.{{ref-ru}} * Яҙмыштар эҙенән: Повестар, пьеса — Өфө: Китап, 2009. — бит. == Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре == * Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1990) * Мифтахетдин Акмулла исемендәге бүләк лауреаты (1999) * [[ССРБ]] Язучылар берлегенең һәм [[ССРБ]] Эчке эшләр министрлыгының берлектәге әдәби премиясе лауреаты. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Язучы турында == * [http://agidel-rb.ru/nomera/2014/102/tlk-irfanov1.html Түләк Ғирфанов. Хәкимйән ҡайыны // Ағиҙел журналы, 2014, № 10]{{ref-ba}} == Чыганаклар == * М. Ғәйнуллин, Ғ. Хөсәйенов. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит. * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20241216081537/https://kulturarb.ru/ba/news_bash/?ELEMENT_ID=11445 «Башкортстанның мәдәни донъясы» порталы: Язучы Хәкимҗән Зарипов вафат булды ] [[Төркем:Башкортстан язучылары]] [[Төркем:Башкорт драматурглары]] [[Төркем:Башкорт язучылары]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Мифтахетдин Акмулла премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] it0uy1h8o2s0swpdfwbp1j35nqpbak1 0 277371 6099815 4419330 2026-11-08T11:03:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099815 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Хәнәви Шәйдуллин |Имза = |Фото = Х.Х.Шәйдуллин.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Хәнәви Хәмзә улы Шәйдуллин |Туу көне = 15.10.1938 |Туу урыны = [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу урыны|Актаныш районы|Актаныш районында}}, [[Табанлы Күл]] |Үлү көне = 26.09.2001 |Үлү урыны = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} |Еллар = 1961-2001 |Дәүләт = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = [[Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|Татарстан АССР атказанган артисты - 1989]] |Сайт = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Шәйдуллин}} '''Хәнәви Шәйдуллин''', Хәнәви Хәмзә улы Шәйдуллин (''[[1938 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Актаныш районы]], [[Табанлы Күл]] — [[2001 ел]]ның [[26 сентябрь|26 сентябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') — эстарада җырчысы, [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] һәм [[Татар дәүләт филармониясе]]нең солисты (1961—1996 елларда). [[Татарстан АССР атказанган артисты]] (1989). == Тәрҗемәи хәле == [[1938 ел]]ның [[15 октябрь|15 октябрендә]] [[Актаныш районы]] [[Табанлы Күл]] авылында туган. Әтисе Хәмзә [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәлак булган. Әнисе ике бала белән тол кала. Хәнәви зирәк, тәвәккәл, эш сөючән булып үсә. Җиденче классны тәмамлагач, [[күмәк хуҗалык]]та көтү көтеп алган акчасына өй бурасы сатып алып, өй итеп җиткерә<ref>''Алсу Хәкимова.'' [http://madanizhomga.ru/news/cәngat/ul-kplrne-kel-trend Ул күпләрнең күңел түрендә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123175013/http://madanizhomga.ru/news/c%D3%99ngat/ul-kplrne-kel-trend |date=2018-11-23 }} [[Мәдәни Җомга]], 18.10.2018</ref>. Туган авылының матур табигате, әнисенең җыр-моң яратуы җырчы һөнәрен сайлауга этәргән. Мәктәптә укыганда авыл үзешчәннәре оештырган концертларда катнаша, [[татар халык җыры]] «Нурия»не җырлый. [[1955 ел]]ның [[март]]ында [[Казан]]да республика үзешчән сәнгать смотрында катнаша. [[1960-еллар]] башында авылга композитор [[Исмай Шәмсетдинов]] җитәкчелегендәге [[Татарстан радиосы]] һәм [[Татар дәүләт филармониясе]] вәкилләре [[җыр]] яздырырга килә. Концертта Хәнәви Шәйдуллин да чыгыш ясый, Уфа композиторы [[Шамил Колбарисов]]ның «Яшермәче, иркәм» дигән җырын яздыра. Филармониянең лекторий бүлеге сәнгать җитәкчесе Айсылу Мусина аны [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] өчен оештырылачак җырчылар конкурсына чакыра. == Казанда == [[Күмәк хуҗалык]]тан җибәрәселәре килмәсә дә, [[1961 ел]]да [[Казан]]га килеп, (өченче турга гына җитешсә дә) җырчылар конкурсында катнаша һәм [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нә хор артисты итеп кабул ителә. Нота белеме белән дә Хәнәфи беренче тапкыр шунда таныша, күмәк җырлау кагыйдәләрен дә шунда үзләштерә. Ансамбль коллективы белән ул [[Башкортстан]], [[Урал]], [[Себер]] якларында чыгыш ясый. [[Татарстан радиосы]]нда язылган беренче язмалары — Зиннур Гыйбадуллинның «Җәйге ямьле басуларда», [[Мирсәет Яруллин]]ның «Томан тарала» радиопостановкасына язган Илгизәр җыры. [[1964 ел]]да «Сәхнәдә яшьләр» исемле концертларда чыгыш ясый (Зәйтүнә Әхтәмова, Шамил Әхмәтҗанов, Флера Әгъләмова, баянчылар Гали Җәмлиханов, Насих Вильданов, Фаил Исхаков, [[Владимир Федотов]], Мәрзия Вәлиева, Әзәл Яһүдин һ. б. белән бергә). [[1965 ел]]да [[Казан музыка училищесы]]на укырга керә. Укуын тәмамлагач, бераз вакыт [[Минзәлә театры]]нда эшләгәч, [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]нә кайта. Ул биредә [[Таһир Якупов]], Шамил Әхмәтҗанов, Нәфисә Василова һ. б. белән бергә эшли. [[1975 ел]]дан филармониянең эстрада бүлегенә күчеп, [[Әлфия Авзалова]], [[Хәмдүнә Тимергалиева]], Рабига Сибгатуллина һ. б. белән бергә эшли. == Репертуар == Җырчының репертуарында [[Әллүки (җыр)|«Әллүки»]], «Зиләйлүк», «[[Тәфтиләү]]», «Айзар-генәем, гөлзар-генәем», «Зимагурлар җыры», «Ай, дубыр-дубая», «Тары җире, киндер җире», [[Гөлназирә (җыр)|«Гөлнәзирә»]], «Бөрьян егетләре» кебек [[татар халык җырлары]] һәм композиторларның эстрада өчен язган җырлары: «Аккошка әверелдең» (Ф. Хатипов көе, [[Гөлшат Зәйнашева|Г. Зәйнашева]] сүзләре.), «Оныт димә» ([[Фасил Әхмәтов|Ф. Әхмәтов]], [[Рәшит Әхмәтҗанов|Р. Әхмәтҗанов]]), «Саумы, авылым» ([[Сара Садыйкова|С. Садыйкова]], [[Рамазан Байтимеров|Р. Байтимеров]]), «Актаныш – туган төбәгем» ([[Илгиз Закиров|И. Закиров]], Х. Миңнегалиев), «Киек казлар китә» ([[Рөстәм Яхин|Р. Яхин]], [[Мостафа Ногман|М. Ногман]]) һ. б. бик күп җырлар урын алган <ref>[https://erlar.ru/taxonomy/term/3545 Хәнәви Шәйдуллин.] Татар халык тырлары</ref> Аеруча композитор [[Фәрит Хатыйпов]]ның җырларын яратып башкара: «Җилфер-җилфер җил искәндә» ([[Әхмәт Ерикәй|Ә. Ерикәй]] сүзләре), «Һаман яратам» ([[Зөлфәт]]), «Ап-ак карлар» ([[Мөдәррис Әгъләмов|М. Әгъләмов]]), «Синең нурың» ([[Хәсән Туфан|Х. Туфан]]), «Кем соң син» ([[Энҗе Мөэминова|Э. Мөэминова]]), «Авыл кызы» (Д. Хәбибуллин) һ. б. җырлар. Әлеге җырлар (җырчының 60 лап язмасы) радио-телевидениенең алтын фондына кергән. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1989 — [[Татарстан АССР атказанган артисты]] — «''татар җыр сәнгатенә керткән уңышлары өчен''» == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Ф. Гыйльманова.'' Концерт күңелле узды. «Актаныш» газетасы, 1979 ел * ''Р. Гайфин.'' Җыр күтәрә күңелләрне. «Авангард» газетасы, 1984 елның 7 августы * ''Г. Гомәров.'' Сезнең өчен җырлыйбыз. [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]], 1985 елның 23 июле == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://tatfil.ru/tt/about/names/sh-ydullin-kh-n-vi-kh-mz-uly-/ Хәнәви Хәмзә улы Шәйдуллин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511010807/https://tatfil.ru/tt/about/names/sh-ydullin-kh-n-vi-kh-mz-uly-/ |date=2021-05-11 }} [[Татар дәүләт филармониясе]] * ''Алсу Хәкимова.'' [http://madanizhomga.ru/news/cәngat/ul-kplrne-kel-trend Ул күпләрнең күңел түрендә.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123175013/http://madanizhomga.ru/news/c%D3%99ngat/ul-kplrne-kel-trend |date=2018-11-23 }} [[Мәдәни Җомга]], 18.10.2018 * [https://web.archive.org/web/20251210094556/https://ru12.intermusic.name/a/11077910-yrlyj_H_n_vi_SH_jdullin/ Хәнәви Шәйдуллин. «Ай, дубыр-дубая», «Тары җире, киндер җире», «Сабакташлар», «Тары җире, киндер җире»] (аудио) == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган артистлары}} {{DEFAULTSORT:Шәйдуллин, Хәнәви}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Татарстан җырчылары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] [[Төркем:Казан музыка көллиятен тәмамлаучылар]] q5wa0gmxgbmz8fshbrnshdxbc9bab1u 0 279439 6099616 4699049 2026-11-08T02:33:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099616 wikitext text/x-wiki {{Универсаль калып}} '''Тәвәкән''' ({{Lang-ru|Таваканово}}; икенче атамасы '''Сәкем''') — [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] [[Күгәрчен районы|Күгәрчен районындагы]] авыл. [[2010 ел|2010]] елның 14 октябренә карата халык саны 581 кеше. [[Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды|ОКАТО коды]] — 80238875006. == Халык саны == '''Бөтенрусия һәм Бөтен Союз халык исәбе алу мәглүмәтләре буенча халык саны (кеше)''' {| class="wikitable" style="text-align:center" | style="background:#f0f0f0;" |'''Исәп алу елы һәм көне''' | style="background:#f0f0f0;" |'''Бөтен халык''' | style="background:#f0f0f0;" |'''Ир-егетләр''' | style="background:#f0f0f0;" |'''Хатын-кыз''' | style="background:#f0f0f0;" |'''Ир-егетләр өлеше (%)''' | style="background:#f0f0f0;" |'''Хатын-кыз өлеше (%)''' |- |1897 ел 9 февраль ( 26 гыйнвар) | | | | | |- |1920 ел 26 август | | | | | |- |1926 ел 17 декабрь | | | | | |- |1939 ел 17 гыйнвар | | | | | |- |1959 ел 15 гыйнвар | | | | | |- |1970 ел 15 гыйнвар | | | | | |- |1979 ел 17 гыйнвар | | | | | |- |1989 ел 12 гыйнвар | | | | | |- |2002 ел 9 октябрь | | | | | |- |2010 ел 14 октябрь |581 |294 |287 |50,6 |49,4 |- |} {{Халыҡ саны буенча чыганаклар}} : [[1939]] ел — бар булған халык саны. : [[1989]], [[2002]], [[2010]] елларда — даими яшәгән урыны бар дип исәпләнгән халык саны <div class="NavFrame collapsed"><div class="NavHead">Халык саны буенча чыганаклар</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;"> Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән [[1897]], [[1920]], [[1939]], [[1959]], [[1970]], [[1979]], [[1989]], [[2002]], [[2010]] йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. [[1926]] йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә [[1865]], [[1879]], [[1886]] йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар. * 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0. :: ''Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.'' * 1866 йыл — [http://www.gasrb.ru/uf/Zak_1.0009.06_Ispr.pdf Список населенных мест.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713082129/http://www.gasrb.ru/uf/Zak_1.0009.06_Ispr.pdf |date=2018-07-13 }} [http://www.gasrb.ru/uf/Zak_1.0009.06_Ispr.pdf Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713082129/http://www.gasrb.ru/uf/Zak_1.0009.06_Ispr.pdf |date=2018-07-13 }} ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0. :: ''Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.'' * 1897 йыл — [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Населенные_места_Российской_империи_в_500_и_более_жителей_с_указанием_всего_наличного_в_них_населения_и_числа_жителей_преобладающ.pdf&page=247 Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)] :: ''Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.'' * 1920 йыл — [http://www.gasrb.ru/uf/file/1926_BashRespublika.pdf Населенные пункты Башкортостана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224154623/http://www.gasrb.ru/uf/file/1926_BashRespublika.pdf |date=2012-12-24 }} [http://www.gasrb.ru/uf/file/1926_BashRespublika.pdf Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224154623/http://www.gasrb.ru/uf/file/1926_BashRespublika.pdf |date=2012-12-24 }} ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0. :: ''Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.'' * 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с. :: ''Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.'' * 1989 һәм 2002 йылдар — [https://yadi.sk/i/CmgmLm993JGwAT Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * 2010 йыл — [https://web.archive.org/web/20180826202224/http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/0ac08980425f84b2933fdf2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+1+%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B8+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%91+%D0%BF%D0%BE+%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%92%D0%9F%D0%9D-2010.pdf Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года.] [https://web.archive.org/web/20180826202224/http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/0ac08980425f84b2933fdf2d59c15b71/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+1+%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B8+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%91+%D0%BF%D0%BE+%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%92%D0%9F%D0%9D-2010.pdf Статистический сборник.] &nbsp;<span class="ref-info" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;" title=" Рус телендә ">(рус.)</span> * Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7 :: ''1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.'' </div></div> == Географик урыны == * Район үзәгенә чаклы ([[Морак (Күгәрчен районы)|Морак]]): 54 км * Авыл Советы үзәгенә чаклы ([[Теләвембәт]]): 12 км * Якындагы тимер юл станциясенә ([[Мәләвез]]): 77 км == Билгеле шәхесләре == * [[Мортаза Рәхимов|Рәхимов Мортаза Гобәйдулла улы]] (7.02.1934―11.01.2023), [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|Советлар Берлегенең]] һәм [[Русия|Русиянең]] хуҗалык, дәүләт һәм сәяси эшмәкәре, [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] беренче [[Башкортстан Республикасы Башлыгы|Президенты]] (12.12.1993—15.07.2010). * Шәһәров Ишбулды Рәҗәп улы (23.05.1929—2010), галим-хирург, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре кандидаты, доцент. Сәламәтлек саклау отличнигы. [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССР ның]] атказанган табибы<ref>[http://vatandash.ru/index.php?article=428 Ими гордится район. Журнал «Ватандаш»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920163041/http://vatandash.ru/index.php?article=428 |date=2020-09-20 }}{{ref-ru}} {{V|20|05|2019}}</ref>. * Әбдерәхимов Рәиф Рамазан улы (13.10.1969), дәүләт эшлеклесе. 2018 елның октябреннән [[Башкортстан хөкүмәте|Башкортстан Хөкүмәтенең]] Премьер-Министр урынбасары вазифасын башкарган. Башкортстан Республикасының IV чакырылыш (2008-2013) [[Башкортстан Корылтае|Дәүләт Җыелышы — Корылтай]] депутаты. Башкортстанның атказанган төзүчесе<ref>[https://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/73526.html Исполняющим обязанности заместителя Премьер-министра Правительства Башкортостана назначен Раиф Абдрахимов. Глава Республики Башкортостан. Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305191536/https://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/73526.html |date=2021-03-05 }}{{V|27|09|2019}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Reflist|2}} == Әдәбият == * Административно-территориальное устройство республики: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. {{ref-ru}} {{V|20|05|2019}} * [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 Асфандияров А. З. История] сёл [https://e.mail.ru/attachment/14060986080000000551/0;1 и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] {{ref-ru}} {{V|21|05|2019}} == Сылтамалар == * Тәвәкән // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>. {{V|21|05|2019}} * [http://ufagen.ru/places/kugarchinskiy/tavakanovo.html Таваканово |] Генеалогия [http://ufagen.ru/places/kugarchinskiy/tavakanovo.html и архивы]{{ref-ru}}{{V|21|05|2019}} * [https://www.komandirovka.ru/cities/tavakanovo/ Деревня Таваканово,] Республика Башкортостан [https://www.komandirovka.ru/cities/tavakanovo/ Сайт «Командировка.ру»]{{ref-ru}}{{V|21|05|2019}} [[Төркем:Башкортстан авыллары]] pbirt8ftyr7avbffho02el3jfka2iro 0 287561 6099702 5722821 2026-11-08T06:35:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099702 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Хәйруллина Флүзә Тимергазим кызы''' ([[7 февраль]] [[1960 ел]]) — [[Эстония]]ның башкаласы [[Таллин]]да эшләп килүче «Агыйдел» [[башкорт]] мәдәни оешмасы рәисе, [[Башкортстан]]ның атказанган мәдәният хезмәткәре (2007), III бөтендөнья башкортлары корылтае делегаты, [[Салават Юлаев ордены]] кавалеры (2015). Эстониядә яшәүче татар. Таллинда беренче татар мәктәбен оештыручы. == Биографиясе == Чыгышы белән Башкортстанның [[Бакалы районы]] [[Яңа Корыч]] авылынын, [[Казан дәүләт университеты]]ның журналистика факультетын тәмамлаган. Флүзәнең ире диңгезче була, [[ССРБ|Советләр Берлеге]] чакта, 1986 елда алар Эстония диңгезе пароходчылыгына юнәлмә буенча эшкә китә. Биредә Хәйруллиннарның кызлары Эльвира һәм уллары Илнур туа. Гаилә башлыгы эше барышында хәбәрсез югалгач, тол калган хатын балаларын ялгызы тәрбияли. Эльвира, Оксфорд колледжын тамамлап, университетта укый. Алган һөнәре буенча эшкә урнашырга мөмкинлек булмаганлыктан, Флүзә балалар бакчасында тәрбияче булып эшли. Тиз арада [[эстон теле]]н өйрәнә һәм русча сөйләшкән тәрбияләнүчеләрен эстонча өйрәтә башлый. Ары [[инглиз теле|инглиз]], [[немец теле|немец]] һәм [[гарәп теле|гарәп]] телләрен өйрәнә. Моннан тыш Флүзә баянда уйный һәм җырлый. Эстонияда татар-башкорт чараларында катнаша. «Агыйдел» мәдәни оешмасы һәм аның җитәкчесе Флүзә Тимергазим кызы Таллинда «Эстония помнит: Салават Юлаев» дигән китап нәшер итә. Басмага сугышчы шагирның бер тотам әсәре кертелгән. «Уралым» шигыре башкортча, ә калганнары эстон һәм рус телләрендә. Галимнәр Инга Гвоздикова белән Виктор Сидоровның тарихи хезмәтләреннән, «1773-1775 еллардагы Крәстияннәр сугышы», «Пугачев күтәрелеше» китапларыннан өзекләр, Эстониянең [[Тарту]] шәһәре милли архивының батыр һәм аның атасы Юлай Азналинга тирәсендә документлар күчермәләре урын алган. Башкортстанның халык шагыйре [[Мостай Кәрим]]нең «Салауат. Тавыш аралаш җиде төш» драмасы эстон һәм рус телләрендә бастыра. 2007 елда Флүзә Хәйруллина «Башкортостанда атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исемгә лаек булп, ә 2015 елда [[Салават Юлаев ордены]] белән бүләкләнә. == Чыганаклар == * [http://tatar-congress.org/yanalyklar/tatar-tele-yabyk-isheklerne-acha/ Татар теле ябык ишекләр ача] * [http://journalism13.42x.ru/news/view/id-367/index.html Флюза Хайруллина: У меня две родины]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}} * [http://www.moles.ee/98/Jul/07/3-1.html Молодёжь Эстонии] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20250222063735/https://agidel.ru/?param1=8839&tab=1 Ильдар АХИЯРОВ. ПРИЗНАНИЕ Про каждого книгу можно написать Успех приходит к тому, кто занят любимым делом. Газета «Республика Башкортостан», 2007 год, 23 марта] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20191215154128/https://glavarb.ru/rus/press_serv/novosti/61460.html Глава Республики Башкортостан. Официальный сайт. Рустэм Хамитов вручил государственные награды России и Башкортостана] [[Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Эстония]] [[Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары]] ipsgkoeznsy7yxufw6jqo7049bvj4d4 0 287859 6099714 5839520 2026-11-08T07:29:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099714 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәйзрахман Әминов | рәсем =Ф.Г.Әминов.jpg | рәсем_зурлыгы = 180px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәйзрахман Габдрахман улы Әминов | һөнәр = | туу датасы = 28.07.1908 | туу җире = [[РИ]], [[Пермь губернасы]], {{туу җире|Көңгер|Көңгердә}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/>{{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 20.11.1984 | үлем җире = [[ССРБ]], [[РСФСР]], {{үлем җире|Ленинград|Санкт-Петербургта}} | әти = Габдрахман | әни = Зиһнекамал | ир = | хатын = Рәбига | балалар = уллары [[Фәйзулла Әминов|Фәйзулла]], Фәһим | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Знак Заслуженный художник РСФСР.jpg|20px|РСФСР атказанган рәссамы - 1984]] [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе - 1972]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Әминов}} '''Фәйзрахман Әминов''', Фәйзрахман Габдрахман улы Әминов (''Ибне-Әмиков''<ref>[https://permartmuseum.ru/search?key=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2+ Аминов (Ибне-Амиков) Файзрахман Абдрахманович.] Пермская ГХГ{{ref-ru}}</ref>, ''Әминев'') (''[[1908 ел]]ның [[28 июль|28 июле]], [[РИ]], Пермь губернасы, [[Көңгер]] — [[1984 ел]]ның [[20 ноябрь|20 ноябре]], [[ССРБ]], [[РСФСР]], [[Ленинград]]'') — {{comment|китап бизәүче|иллюстратор}} рәссам, нәкышче, педагог. [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1972), РСФСР атказанган рәссамы (1984). ССРБ Рәссамнар берлеге әгъзасы (1945 елдан). {{External media |рәсем1=[https://izo-museum.ru/upload/files/aminov.pdf Тукайга багышланган картиналары].}} == Тәрҗемәи хәле == [[1908 ел]]ның [[28 июль|28 июлендә]] ([[10 август]]та) [[Пермь губернасы]] (хәзерге [[Пермь крае]]) [[Көңгер]] шәһәрендә туган. Әти-әнисе чыгышлары белән [[Тау ягы]]ннан (әтисе Габдрахман [[Татар Танае|Танай]], әнисе Зиһнекамал [[Кече Кайбыч]] авылларыннан [[Кизел]] шахтасына киткәннәр). Фәйзрахман Пермьдәге 8нче татар-башкорт җидееллык мәктәбен, 1930 елда Пермь сәнгать-педагогика техникумын (1921-1925 елларда {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Пермь сәнгать техникумы|Пермь сәнгать техникумы|ru|Пермский художественный техникум}}) тәмамлаган<ref>''В. В. Семянников.'' [http://archive.perm.ru/projects/weeklyphoto/higher-is-art-industrial-workshops/ Высшие художественно-промышленные мастерские Перми.] Гос.архив Пермского края, 14.09.2016{{ref-ru}}</ref>. 1931—1933 елларда Пермь шәһәр театрында (Икенче Урал опера театры, 1939 елдан {{Тәрҗемә ителмәгән 3|П. И. Чайковский исемендәге Пермь опера һәм балет академия театры|Пермь өлкә опера һәм балет театры|ru|Пермский театр оперы и балета имени П. И. Чайковского}}) рәссам-декоратор булып эшләгән. 1933 елда [[Ленинград]]ка күчеп китә һәм рәссам И. И. Бродский ярдәме белән Ленинградтагы Нәкыш, скульптура һәм архитектура институтының (Репин исемендәге институтның) эшче факультетына укырга керә, 1937 елда төп курска күчә, 1948 елда {{Тәрҗемә ителмәгән 3|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург скульптура, архитектура һәм рәсем сәнгате академия институты|Репин исемендәге институтны|ru|Институт живописи, скульптуры и архитектуры имени И. Е. Репина}} тәмамлаган (остазлары: 2нче курска кадәр Исаак Израилевич Бродский, 2нче курстан соң: Рудольф Рудольфович Френц). Диплом эше: «Татар бәйрәме Сабан туе» картинасы (''[[1948 ел|1948]]'')<ref>''Ольга Улемнова''. [https://izo-museum.ru/upload/files/aminov.pdf Рәссам графикасы тылсымы]</ref>. Репин иннститутының графика бүлегендә укытучы рус китап графикасы остасы, графика сәнгатендә бербөтен юнәлешкә нигез салучы, рус халык иҗаты мотивларын модерн купшылыгы белән баеткан {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Иван Яковлевич Билибин|И. Я. Билибинның|ru|Билибин, Иван Яковлевич}} нигезендә милли борынгылык белән мавыгу һәм аның тарафыннан эшкәртелгән график ысуллар системасы яткан иҗат методы яшь рәссам формалашуга аерата зур йогынты ясый. 1945 елда Ф. Г. Әминов {{Тәрҗемә ителмәгән 3|ССРБ Рәссамнар берлеге|ССРБ Рәссамнар берлегенә|ru|Союз художников СССР}} кабул ителә. [[Бөек Ватан сугышы]] елларында Ф. Әминовны Ленинградтан [[Пермь]]га, хәрби заводка җибәрәләр. 1952—1953 елларда Ленинград югары сәнгать-сәнәгать укуханәсендә (1994 елдан {{Тәрҗемә ителмәгән 3|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнгать-сәнәгать академиясе|академия|ru|Санкт-Петербургская государственная художественно-промышленная академия имени А. Л. Штиглица}} ) укыта. 1984 елның 20 ноябрендә Ленинградта вафат. == Иҗаты == [[Файл:Су_буе_(Ф.Г.Әминов).jpg|250px|thumb|right|''Ф. Г. Әминов.'' «Су буе (җыр)»]] {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == ««Шүрәле»ләр кайтты» == «Су анасы» кайтты,<br/> «Шүрәле»ләр кайтты, <br/> «Сак-Сок»лар.<br/> Рухым кайтты, <br/> Казан урамында<br/> Күңелләргә сыймый шатлыклар.<br/> ''[[Сибгат Хәким]]''<br/> (''1972 елда оештырылган''<br/> ''Ф. Әминов күргәзмәсенә карата'') }} [[1933 ел]]дан алып [[1950-еллар]] ахырына кадәр ''тематик картина, [[пейзаж (жанр)|пейзаж]]'' жанрында эшли, портретлар серияләре, шулар эчендә [[Бөек Ватан сугышы]] каһарманнары портретларын («Капитан А. А. Янбулат», «Хирург Ф. Х. Кутушев», «Доктор Ш. Г. Шараф», «Л. В. Мочалов»<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/aminov-fajzrahman Аминов Файзрахман Габдрахманович.] Онлайн - энциклопедия Tatarica</ref>) иҗат итә. Каһарманнар тематикасын дәвам итеп, [[1959 ел]]да эчтәлеге буенча драматик булган темаларга алына: «[[Салават Юлаев]]», «[[Муса Җәлил]]», «Иптәшләрнең хушлашуы» исемле зур күләмле әсәрләрен яза. [[1960 ел]]да татар әдәбияты классигы шагыйрь [[Габдулла Тукай]] әсәрләре буенча ''акварель'' сериясен ижат итә («Кәҗә белән сарык» әкияте, «Су анасы» поэмасы), «Таз» шигыренә багышлап, график сурәтләр (''тушь, каләм'') эшли. 1960—1970 елларда Габдулла Туҡайның [[Шүрәле (поэма)|«Шүрәле» поэмасына]] эшләгән иллюстрацияләрендә автор «Сәнгать дөньясы» ([[:ru:Мир искусства (объединение)|ru]]) рәссамнар берләшмәсенең казанышларын һәм татар китап графикасы традицияләрен берләштерә алган. Ф. Әминовның кайбер станок хезмәтләре дә Габдулла Туҡайга багышланган («Тукай Кырлайда», «Шүрәле урманы»). Рәссам Ленинград татар зыялылары портетларын ижат иткән. [[1970-еллар]] башында Тукайга һәм татар дөньясына, татар әкиятләренә – риваятьләргә, татар җырына, татар шәхесләренә багышланган күләмле әсәрләре белән («Салкын чишмә», «Кырлай», «Җизнәкәй», «Хуҗа Насретдин», «Сабантуй», «Муса Җәлил», «Э. Сәгыйдева», «[[Хәсән Туфан]]» (1980) һ. б.) татар рәсем сәнгатенә килеп керә. Форматлары буенча зур булмаган, ләкин зәркән әсәре сыман гаҗәеп нечкә чарланган миниатюра-этюдларында рәссам күмәк хезмәт картиналарын («Иген игү», «Иделдә»), [[Пермь]], [[Көңгер]] шәһәрләре манзараларын, Казан арты татар авыллары («Танай», «Каен урманы», «Урман аланчыгындагы ат», «Борылмалы юл», «Ватан», «Басу») күренешләрен, сугыш геройларын, бизәкле күлмәк, ак алъяпкыч кигән кыр хезмәтчәннәрен, карт-коры образларына мәдхия җырлый. «Кызыл киемле кыз портреты», «Ак күлмәк һәм алсу алка кигән хатын портреты» кебек этнографик сурәтләр панорамага якты кайнар төсләр, милли полихромия балкышын өсти<ref>''[[Розалина Шаһиева]].'' [https://izo-museum.ru/upload/files/aminov.pdf Иҗатчының бәхет сукмаклары]</ref>. [[1940 ел]]дан башлап, рәссам өлкә, зона, чит ил күргәзмәләрендә катнашып килә. Шәхси күргәзмәләре [[Ырынбур]]да сынлы сәнгать музеенда (1972), [[Казан]]да [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]]нда (Г. Тукайга багышланган, 1972), [[«Хәзинә» милли сәнгать галереясы|«Хәзинә» галереясендә]] («Мәшһүр һәм билгесез Фәйзрахман Әминов», 2008); [[Ташкент]]та [[Галишир Нәваи|Алишер Навои]] музеенда һәм [[Мәскәү]]дә (1978) оештырылган. [[1980-еллар]] ахырында рәссамның 29 эше, шул исәптән, рәсем һәм акварельләре, [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]] фондында тупланган. [[Ташкент]]та Алишер Навои музеена Тукайга багышланган 3 картинасы алынган. Картиналары [[Уфа]]ның [[Башкорт дәүләт сәнгать музее|М. Нестеров исемендәге дәүләт сәнгать музеенда]], [[Пермь]]дә дәүләт сынлы сәнгать музеенда<ref>[https://permartmuseum.ru/search?key=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2+ Аминов Файзрахман Абдрахманович.] Пермская ГХГ{{ref-ru}}</ref>, [[Габдулла Тукай музей комплексы (Яңа Кырлай)|Яңа Кырлайда Тукай музеенда]], [[Мәскәү]]дә, чит илләрдә дәүләт һәм шәхси тупланмаларда саклана. {{цитата|автор=[[Айрат Сибагатуллин]], [[Татарстан мәдәният министрлыгы|Татарстан Республикасы мәдәният министры]]|Фәйзрахман Әминевнең Татарстан сәнгате тарихында үз урыны бар. Ул Пермь краенда туа, аның бөтен тормышы Ленинград белән бәйле булса да, күңеле һәрвакыт ата-бабалары җиренә тартыла, ә иҗатында татар халкы мәдәнияте белән илһамлана. Әминев Ленинград Сәнгать академиясендә тәрбияләнә һәм табигый рәвештә рус һәм совет реалистик мәктәбе традицияләрен кабул итә. Останың әсәрләре рәссамны XX гасырның 1940-1950 елларында барлыкка килгән совет сәнгате осталары рәтенә кертәләр, – лирик пейзажлар, жанр композицияләре, портрет этюдлары – камера интонацияләре белән аерылалар һәм үзләренчә чор мохитен күчерәләр. Әминевның төп темасы – бөек Габдулла Тукай образы һәм иҗаты, – рәссамның шәхси сәләтенә тулысынча ачылырга мөмкинлек бирә. Тукай поэзиясенә иллюстрацияләр оста иҗатының югары казанышы гына түгел, ә Татарстан милли сынлы сәнгатенең үрнәк әсәрләре булып торалар}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == [[Файл:Ф.Ф.Әминов_1.jpg|200px|thumb|right|''Фәйзрахман Әминов''. «[[Фәйзулла Әминов]] портреты». [[1962 ел|1962]] (''кәгазь, графит карандаш'').<br/> Пермь сәнгать галереясе]] * 1972 — [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] * 1984 — РСФСР атказанган рәссамы == Гаиләсе == Хатыны Рәбига, туйлары Казанда булган; '''уллары''' [[Фәйзулла Әминов|Фәйзулла]] (1948), рәссам, әтисе укыган Репин институтын тәмамлаган, доцент<ref>[https://fantlab.ru/art6349 Файзулла Файзрахманович Аминов.] fantlab.ru{{ref-ru}}</ref>; Фәһим, кино-инженерлар институтын тәмамлаган. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Татарская энциклопедия / отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. — Т. 1. — 672 с. — ISBN 5-85247-035-X == Әдәбият == * ''Фәйзрахман Әминев''. [https://izo-museum.ru/upload/files/aminov.pdf Үзем турында]. [[Сөембикә (журнал)|«Азат хатын»]], 1972, сентябрь. * ''[[Байназар Әлминов]]''. Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе рәссам Фәйзрахман Әминев. [[Сөембикә (журнал)|«Азат хатын»]], 1972, сентябрь. * Музей изобразительных искусств Татарской АССР. Живопись: Альбом. — Л.: Художник РСФСР, 1978. — 190 с. * ''[[Тәүфикъ Әйди]]''. Тылсымлы сурәтче. «[[Казан утлары]]», 1979 ел, март, 114–121нче битләр. * [http://tat.zaman-izd.ru/portfolio/books/books_72.html Тукай белән илһамланып...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119175601/http://tat.zaman-izd.ru/portfolio/books/books_72.html |date=2025-01-19 }} Фәйзрахман Әминев. Графика. Нәкыш. Татарстан республикасы дәүләт сынлы сәнгать музее тупланмасыннан әсәрләр каталогы. – Казан: Заман, 2011. – 144 б.: рәс. ISBN 978-5-89052-061-6 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://izo-museum.ru/upload/files/aminov.pdf Тукай белән илһамланып.] [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]] * [http://rustik68.narod.ru/gallery/f_a_aminov.html Аминов Файзрахман Абдрахманович.] rustik68.narod.ru{{ref-ru}} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/Аминов_Файзрахман_Габдрахманович Аминов Файзрахман Габдрахманович.] «Милләттәшләр» порталы * [https://web.archive.org/web/20200105154503/http://art16.ru/gallery2/v/artgal/f_aminov/ Выставка в Галерее «Хазинэ» (филиал ГМИИ РТ) в Казанском Кремле.] art16.ru{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200628113757/http://leningradart.com/signature/36/ Вариант творческой подписи Аминова Ф. Г.] leningradart.com == Моны да карагыз == * [[Санкт-Петербург татарлары]] {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Габдулла Тукай}} {{DEFAULTSORT:Әминов, Фәйзрахман}} [[Төркем:Габдулла Тукай]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Репин исемендәге институтны тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Русиянең атказанган рәссамнары]] [[Төркем:Санкт-Петербург дәүләт сәнгать-сәнәгать академиясе укытучылары]] klhl0akqwezb60qpjlom0k9alt3kyv1 0 287866 6099508 6063427 2026-11-07T17:30:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099508 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{УК}} ''' «Таганай»''' Милли паркы — [[Көньяк Урал]]да [[Чиләбе өлкәсе]] территориясендә урнашкан милли парк. == Тасвирлау == Милли парк РСФСР Министрлар Советының «Таганай Милли паркын булдыру турында» 1991 елгы 5 мартында 130 нчы карары белән барлыкка килә. «Таганай» Милли паркы территориясе өч яктан тау яссылыгына һәм соңыннан тигезлекле урман даласына күчүче аерым тау төенен тәшкил итүче уртача биеклектәге Көньяк Уралның тау сыртларының төньяк өлешен үз эченә ала. Милли парк Чиләбе өлкәсенең көнбатыш өлешендә, өлкә үзәгеннән 130 километрда урнашкан һәм Аурупа белән Азия чигенә барып тоташа. Административ яктан парк биләмәсе ике муниципаль берәмлек: [[Златоуст]] һәм [[Күчә районы|Куса районы]] шәһәр округлары чикләрендә урнашкан. Чиләбе — Уфа — Мәскәү юнәлешендәге автомобиль һәм тимер юллары аша үткән [[Златоуст|Златоуст шәһәре]] паркның территориаль үзәге булып тора. === Парк мәйданы дәүмәле === Милли парк «Таганай» көньяктан төньякка 52 км ераклыкка сузылган, ә көнбатыштан көнчыгышка 568 км. Паркның гомуми мәйданы уртача 10-15 км2 тәшкил итә (56,8 мең гектар). Парк мәйданы административ үзәкләре көньяк-көнбатышта [[Златоуст]], көнбатышта — [[Куса]], көньяк-көнчыгышта — [[Мияс]] һәм төньяк-көнбатышта — [[Карабаш (Чиләбе өлкәсе)|Карабаш]] булган дүрт муниципаль берәмлекләр камалышында урнашкан. Территория буенча ике юл үтә: берсе көньяктан, Златоуст — Мияс, икенчесе — көньяк-көнбатыштан, Златоуст — Магнитка — Александровка. Паркта юл-сукмак челтәренең тыгызлыгы зур түгел. Башлыча, бу тауларда һәм тау аралары үзәннәрендә күп буын сәяхәтчеләр салган традицион турист сукмаклары. Шуларның иң популяры - Олы Таганай сыртының көнчыгыш битләве. Урман әзерләүчеләрдән мирас булып торып калган урман хуҗалыгы юл челтәрләре күпчелеген елның коры вакытында һәм кыш көннәре генә үтә алырлык. ==== Таш елгалар ==== Милли паркта корымнар - [[таш елгалар]] бар. Олы Таш елга — авантюриннан торган иң зур корымнарның берсе. Озынлыгы 6 км кадәр, киңлеге - 700 м кадәр, тирәнлеге 4-6 м. Олы һәм Урта Таганай сыртлары арасында урнашкан. Икенче урында - Корым елга — Ерак Таганай һәм Дөя тауларыннан башлап Олы Кыялым елгасына кадәр сузылган. Кәсләнгән өлешенең озынлыгы 1,5 км кадәр, киңлеге 200-1000 метр. Корымның бер өлеше кәсләнгән, урман баскан. ==== Су чыганаклары ==== Милли парк территориясендә Идел-Кама ([[Каспий диңгезе]] бассейны) һәм Об-Иртеш ([[Төньяк Боз океаны|Төньяк боз океанның Кар диңгезе]] бассейны) елга бассейннары су аергычы арасындагы чик урнашкан . == Этимологиясе == Топонимнарның килеп чыгышын Таганай оронимы белән бәйлиләр. [[Башкорт теле]]ннән Таганай «ай аслыгы» (таган — «аслык, таган» һәм ай)<ref name="tt1">{{cite web|url=http://taganay.ru/?p=21|deadlink=yes|title=ТВОЙ ТАГАНАЙ " Гора молодого месяца|accessdate=2010-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119033454/http://taganay.ru/?p=21|archivedate=2012-11-19}}</ref> дип тәрҗемә ителә. Чиләбе өлкәсенең топонимикасын, башкорт халкының фольклорын өйрәнеп, китаплар чыгарган географ, топонимист [[:ba:Шувалов Николай Иванович|Н.И. Шувалов]] үзенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" дигән сүзлегендә шундый аңлатма бирә: <blockquote> Таганай. Широко распространено толкование от слов: таган — «треножник», «подставка», ай — «луна», «треножник луны», или «лунная подставка». Это горный узел из трех хребтов, увенчанных вершинами. Уместно сказать, что у башкир в прошлом было распространено имя Таганай. В Башкортостане встречается деревня Таганаево <ref>Шувалов Н. И. Таганай // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7</ref><ref>{{Cite web |url=http://old.toposural.ru/html/t.htm |title=От Парижа до Берлина по карте Челябинской области |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023090050/http://old.toposural.ru/html/t.htm |archivedate=2021-10-23 |accessdate=2021-03-21}}</ref>.</blockquote>. == Статистик мәгълүмат == * Гомуми мәйданы — 568 км2. * Көньяк чиге төньякка озынлыгы — 15 км * Тыюлык зонасы 21 %, рекреацион зона — 59 % тәшкил итә. == Галерея == <gallery> Файл:TAGANAY KAMENNAYA REKA.JPG|Олы Таш Елгада кыш Файл:View over Taganai on Zlatoust.jpg|Златоуст юнәлешендә күренеш Файл:Останцы.jpg|Кыяташлы тау түбәсе Вид с Откликного.jpg|Откликной гребень түбәсеннән күренеш </gallery> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == *[https://bigenc.ru/literature/text/4178338 Таганай//Большая российская энциклопедия]{{Deadlink|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.taganay.org Официальный сайт национального парка «Таганай»]&nbsp;(рус.). <small>Проверено 22 июня 2009. </small> <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430045254/http://www.taganay.org/ |date=2012-04-30 }} 2&nbsp;апреля 2012&nbsp;года.</small> * [http://www.taganai.ru Национальный парк "Таганай". Компания "Таганай-travel" - организация отдыха на Южном Урале]&nbsp;(рус.). <small>Проверено 26 декабря 2011. </small> <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513120727/http://www.taganai.ru/ |date=2012-05-13 }} 2&nbsp;апреля 2012&nbsp;года.</small> * [http://nashural.ru/Mesta/taganai.htm Статья про Таганай на сайте проекта "Наш Җаек"]&nbsp;(рус.). <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217044704/http://nashural.ru/Mesta/taganai.htm |date=2011-12-17 }} 2&nbsp;апреля 2012&nbsp;года.</small> * [http://oopt.info/index.php?oopt=513 Национальный парк «Таганай»]&nbsp;(рус.). &nbsp;— На сайте ООПТ России. <small>Проверено 22 июня 2009. </small> <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819165310/http://oopt.info/index.php?oopt=513 |date=2011-08-19 }} 2&nbsp;апреля 2012&nbsp;года.</small> * [http://www.zlatoust.ru/a/taganay2/ Национальный парк «Таганай»]&nbsp;(рус.). &nbsp;— На сайте Zlatoust.ru. <small>Проверено 22 июня 2009. </small> <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404045016/http://www.zlatoust.ru/a/taganay2/ |date=2012-04-04 }} 2&nbsp;апреля 2012&nbsp;года.</small> * [http://wikimapia.org/#lat=55.2544684&lon=59.7917175&z=11&l=1&m=a&v=2&show=/5393705/ru/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-%D0%A2%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 Национальный парк «Таганай»]&nbsp;(рус.). &nbsp;— на сайте Wikimapia. <small>Проверено 22 июня 2009. </small> <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826041141/http://www.wikimapia.org/#lat=55.2544684&lon=59.7917175&z=11&l=1&m=a&v=2&show=/5393705/ru/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-%D0%A2%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 |date=2011-08-26 }} 25&nbsp;августа 2011&nbsp;года.</small> * [http://gorod-asha.ru/?site=statya&park_taganai&opisanie=4 Природный парк Таганай]&nbsp;(рус.). &nbsp;— описание маршрута "Калика тропа". <small> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410194652/http://gorod-asha.ru/?site=statya |date=2012-04-10 }} 2&nbsp;апреля 2012&nbsp;года.</small> * [https://web.archive.org/web/20150217075414/http://pochel.ru/c/natsionalnyij-park-taganaj/ Национальный парк Таганай]&nbsp;(рус.). &nbsp;— на сайте Путеводителя по Челябинской области. [[Төркем:Әлифба буенча саклана торган табигый территорияләр]] [[Төркем:Русия милли парклары]] [[Төркем:Кусә районы]] oljwpf6jtle9reiuzia9gs0gfal3qd0 0 287900 6099618 4123233 2026-11-08T02:41:24Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099618 wikitext text/x-wiki {{Язучы |Исем = Тәнзилә Дәүләтбирдина |Оригинал телендә = |Фото = Т.С.Дәүләтбирдина.jpg |Киңлек = 180px |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Тәнзилә Салих кызы Дәүләтбирдина |Псевдонимнар = |Туу датасы = 3.08.1964 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Башкортстан АССР]], {{туу җире|Белорет районы|Бөрҗән районында}}, [[Тимер (Бөрҗән районы)|Тимер]] |Үлем датасы = |Үлем урыны = |Ватандашлык = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Эшчәнлек төре = шагыйрә, журналист |Иҗат итү еллары = 1983 — {{х.в.}} |Юнәлеш = поэзия, драматургия, публицистика |Жанр = поэма, пьеса, шигырь |Иҗат итү теле = [[башкорт теле|башкорт]] |Дебүт = «Тау сукмагы», 1989 |Премияләр = [[Шәехзадә Бабич премиясе]] <br/>[[БР атказанган мәдәният хезмәткәре]] |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = [https://ru-ru.facebook.com/tanzilya.davletberdina tanzilya.davletberdina] }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Дәүләтбирдин}} '''Тәнзилә Дәүләтбирдина''', Тәнзилә Салих кызы Дәүләтбирдина ({{lang-ba|Тәнзилә Сәлих ҡыҙы Дәүләтбирҙина}}, ''[[1964 ел]]ның [[3 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Башкортстан АССР]], [[Белорет районы]], [[Тимер (Бөрҗән районы)|Тимер]]'') — шагыйрә, драматург, журналист, БР Язучылар (1992) һәм Журналистлар (2006) берлекләре әгъзасы. БР яшьләренең [[Шәехзадә Бабич премиясе]] лауреаты (1997), [[БР атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2014). == Тәрҗемәи хәле == [[1964 ел]]ның [[3 август]]ында [[Белорет районы|Белорет]] (''хәзерге'' [[Бөрҗән районы|Бөрҗән]]) районы [[Тимер (Бөрҗән районы)|Тимер]] авылында [[укытучы]] гаиләсендә туган. Композитор Газиз Дәүләтбирдинның сеңлесе. Бөрҗән районы [[Иске Монасыйп]] авылы урта мәктәбен (1981), [[Башкорт дәүләт университеты]]ның филология бүлеген (1986) тәмамлаган. == Хезмәт юлы == 1986—1987 елларда җɵмһүрᴎят халык иҗаты һәм мәдәни-агарту эше гыйльми-методик үзәгенең библиография бүлегендә эшли. 1987—1993 елларда «Пионер» (''хәзерге'' [[Аманат (журнал)|«Аманат»]]) журналында хезмәт итә. 1994 елдан башлап, Башкортстан дәүләт телерадиоширкәте журналисты. 2001 елда «Атна» (''Аҙна, Неделә'') нәшрият йортында эшли. 2002 елдан З. Биишева исемендәге [[Китап (нәшрият)|«Китап»]] нәшриятында: 2003 елдан мөхәрририят мөдире, 2004 елдан баш мөхәррир урынбасары. 2005—2007 елларда — [[Башкортостан укытыусыһы|«Башкортстан укытучысы»]] журналының баш мөхәррире. 2007—2009 елларда — Башкортстанның Китап палатасы директоры. 2010—2020 елларда БР Урман хуҗалыгы министрлыгында {{comment|әйдәп баручы киңәшче|ведущий советник}} вазифасында эшли. 2020 елның мартыннан — [[Ватандаш (журнал)|«Ватандаш»]] журналының әдәбият бүлеге мөдире<ref>[https://ru-ru.facebook.com/tanzilya.davletberdina Танзилә Давлетбирдина.] [[facebook]].com</ref>. == Иҗаты == {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == «Тел генәм» == Сөйдергән дә, көйдергән дә<br/> Гөлдәй асыл тел генәм!<br/> Сандугачтай сайрар кошым<br/> Җилфер, җилфер җил генәм,<br/> Әй тел генәм, тел генәм. Ил генәмнең йөзек кашы, <br/> Халкымның күз карасы.<br/> Эзли күрче, таба күрче<br/> Телне яклар чарасын. Ата-бабам мирас иткән<br/> Байлыгының иң мулын.<br/> Аңга сеңгән сөекле тел,<br/> Хәзинәгә тиң булып. Бетмәслек бай хәзинәгә<br/> Зыян салмасын яшьләр.<br/> Алар белсә тел кадерен –<br/> Милләтем дә мең яшәр!<ref>«[[Казан утлары]]», 2014 ел, əприᴫ, 22нче бит.</ref><br/> '''''Тәнзилә Дәүләтбирдина''''' }} [[1980-еллар]] башыннан [[поэзия]] жанрында эшләп килә. Мәктәп һәм студент елларында ук [[шигырь]]ләре {{comment|җɵмһүрᴎят|Башкортстан}} газета-журналларында дөнья күрә. [[1989 ел]]да «Тау сукмагы» (''Тау һуҡмағы'') исемле беренче шигырь җыентыгы басылып чыккан. «Кыз хәтере» (''Ҡыҙ хәтере'', 1992), «Мин кем?» (1997), «Кояшлы җыр» (''Ҡояшлы йыр'', 2003), «Җәй кызы» (''Йәй ҡыҙы'', 2008), «Канатлы йөрәк» (''Ҡанатлы йөрәк'', 2014) исемле җыентыкларында урын алган шигырь-поэмаларында aвтыp заман сулышын сизгер тоя һәм көнүзәк мәсьәләләрне күтәрә, әсәрләрендә ил һәм халык киләчәге өчен борчылу мотивлары өстенлек итә. Лирик-фәлсәфи шигырь-поэмаларында aвтыp [[кеше]]нең җирдәге билгеләнеше, кешеләр арасындагы үзара мөнәсәбәтләр, кешенең [[табигать]] белән бәйләнеше хакында уйлана, тормыш асылына төшенергә омтыла. Нечкә лиризм белән сугарылған, югары гражданлык рухында язылган әсәрләре ихласлыгы белән күңелне яулый. Әсәрләренә милли колорит хас. Шагыйрәнең поэмалары гадәти булмаган сүжетҡа корыла. Алар көчле тойгы, сызлану, уйланулардан яралган кебек. Т. Дәүләтбирдина [[тәрҗемә]] өлкәсендә дә актив эшли: [[Владимир Высоцкий]], [[Александр Пушкин]], [[Марина Цветаева]] һ. б. шигырьләрен [[башкорт теле]]нә тәрҗемә иткән. [[Драматургия]] өлкәсендә дә үзен таныта: «Минем гаиләм» (''Минең ғаиләм'') пьесасы — [[Мәҗит Гафури|М. Гафури]] исемендәге [[Гафури театры|Башкорт дәүләт академия драма театрында]], «Югалту» (''Юғалтыу'') пьесасы [[Сибай башкорт драма театры]] сәхнәсендә куелган. Т. Дәүләтбирдина шигырьләренә композиторлар [[Салават Низаметдинов]], [[Газиз Дәүләтбирдин]] (''бертуган абыйсы''), Ришат Сәгыйтов, Салават Сәлмәнов һ. б. [[җыр]]лар иҗат иткән. Күп кенә әсәрләре төрле телләргә тәрҗемә ителгән һәм Pоссия халыклары телләрендәге журналларда һәм газеталарда, шулай ук Евразия Язучылар берлегенең [[Кардәш каләмнәр (журнал)|«Кардәш каләмнәр»]] әдәби журналында басыла. [[2012 ел]]да [[Төркия]]нең {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Чанаккале|Чанаккале|ru|Чанаккале}} шәһәрендә узган IV Халыкара шигърият форумында катнаша. Азәрбайҗан шагыйре Мамед Исмаил Т. Дәүләтбирдина шигырьләрен [[төрек теле]]нә тәрҗемә итү теләген белдерә. [[2014 ел]]да [[İskeşähär|Искешәһәрдә]] ([[Төркия]]) үткән төрки дөнья әдәби журналлары редакторларының IV конгрессында Тәнзилә Дәүләтбирдина төрки телле дәүләтләрнең Язучылар Берлеге cастaфына керә<ref>[https://www.bashinform.ru/news/649332-ona-uchit-ponimaniyu-krasoty-i-dobra-k-yubileyu-izvestnoy-bashkirskoy-poetessy-tanzili-davletberdinoy/ Она учит пониманию красоты и добра.] ИА «Башинформ», 3.08.2014{{ref-ru}}</ref>. [[2020 ел]]да [[Китап (нәшрият)|З. Биишева исемендәге «Китап» нәшрияты]] тарафыннан «Көзге алмалар» (Уфа: Китап, 2019) хикәяләр, пьеса, поэма, шигырьләр җыентыгы өчен [[Салават Юлаев премиясе]]нә тәкъдим ителә<ref>[https://mgazeta.com/news/Komissiya-po-Gospremiyam-im-Salavata-Yulaeva-v-oblasti-literaturi-iskusstva-i-arhitekturi-dopustila-k-konkursu-10-chelovek-432082/ Объявлены номинанты госпремии им. Салавата Юлаева в области литературы, искусства и архитектуры.]{{Deadlink|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «Молодежная газета», 29.08.2020</ref>. == Китаплары == * Тау сукмагы. Ɵфə, 1989.{{ref-ba}} * Кыз хәтере. Ɵфə, 1992.{{ref-ba}} * Мин кем? Ɵфə, 1997.{{ref-ba}} * Кояшлы җыр. Ɵфə, 2003.{{ref-ba}} * Җәй кызы. Ɵфə, 2008.{{ref-ba}} * Канатлы йөрәк. Ɵфə, 2014.{{ref-ba}} * Көзге алмалар. Ɵфə: [[Китап (нәшрият)|Китап]], 2019.{{ref-ba}} == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1997 — БР яшьләренең [[Шәехзадә Бабич премиясе]] — ''«Мин кем?» җыентыгы (1997) өчен'' * 2014 — [[БР атказанган мәдәният хезмәткәре]] * М. Кашгарый исемендәге Халыкара хикәяләр, Кайгысуз Абдал исемендәге Халыкара шигърият ([[Төркия]]) конкурслары лауреаты<ref>[https://burzyan.bashkortostan.ru/presscenter/news/304561/ Танзилә Давлетбердина выдвинута на соискание Государственной премии имени Салавата Юлаева.]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} МР Бурзәнсᴋи район, 10.09.2020{{ref-ru}}</ref> == Сылтамалар == * [http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/3136-d-l-tbir-ina-t-nzil-s-likh-y-y Давлетбирдина Танзилә Салиховна.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812175207/http://bash.bashenc.ru/index.php/component/content/article/8-statya/3136-d-l-tbir-ina-t-nzil-s-likh-y-y |date=2020-08-12 }} Башкирская энциклопедия. Ɵфə: НИК «Башкирская энциклопедия», 2015-2020. ISBN 978-5-88185-143-9{{ref-ru}}{{ref-ba}} * ''Владимир Романов.'' [https://www.bashinform.ru/news/649332-ona-uchit-ponimaniyu-krasoty-i-dobra-k-yubileyu-izvestnoy-bashkirskoy-poetessy-tanzili-davletberdinoy/ Она учит пониманию красоты и добра.] ИА «Башинформ», 3.08.2014{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20210512232702/https://burzyancbs.ru/davletberdina-tanzilya-salihovnapoetessa Давлетбердина Танзилә Салиховна, поэтесса.] Бурзәнская ЦБС{{ref-ru}} *[[Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханә|Башкортстан җɵмһүрᴎятсының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханәсе]]нең ᴎᴫᴎкᴛepон бүлегендә :[http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3517#ResourceCollection-3518 башкорт телендәге әсәрләре] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Дәүләтбирдина, Тәнзилә}} [[Төркем:Әлифба буенча язучылар]] [[Төркем:Башкорт шагыйрьләре]] [[Төркем:Башкорт драматурглары]] [[Төркем:Башкортстан журналистлары]] [[Төркем:Шәехзадә Бабич премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:XX гасыр шагыйрьләре]] [[Төркем:XXI гасыр шагыйрьләре]] [[Төркем:Башкорт тәрҗемәчеләре]] [[Төркем:Хатын-кыз язучылар]] [[Төркем:Хатын-кыз шагыйрьләр]] [[Төркем:Хатын-кыз драматурглар]] [[Төркем:Хатын-кыз журналистлар]] [[Төркем:Хатын-кыз тәрҗемәчеләр]] 2mcdi583pis3njql8yalsej9e0x9ni8 0 330287 6099708 4440356 2026-11-08T06:51:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099708 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Форальяк''' ({{үз исеме}}) — [[Испания]]нең [[Жирона провинциясе]]ндә урнашкан [[Муниципалитет (Испания)|муниципалитет]].<ref>[http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/l7-1985.html Ley 7/1985, de 2 de abril, Reguladora de las Bases del Régimen Local] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029162123/http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/l7-1985.html |date=2020-10-29 }} art.11</ref><ref>[http://es.classora.com/reports/y86796/ranking-de-las-comunidades-autonomas-con-mas-municipios-de-espana Spanish autonomous communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225175445/http://es.classora.com/reports/y86796/ranking-de-las-comunidades-autonomas-con-mas-municipios-de-espana |date=2015-02-25 }} и [http://es.classora.com/reports/r76365/ranking-de-las-provincias-espanolas-con-mas-municipios provinces by number of municipalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224093651/http://es.classora.com/reports/r76365/ranking-de-las-provincias-espanolas-con-mas-municipios |date=2018-12-24 }}.</ref> == Географиясе == Муниципалитет мәйданы — {{МВМ}}. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән {{ДДВМ}} биеклектә урнашкан. == Халкы == {{ХСВМ||Таблица}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/all/all Datos del registro de Entidades Locales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308124630/https://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/all/all |date=2021-03-08 }} Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas [[Төркем:Испания муниципалитетлары]] [[Төркем:Жирона провинциясе муниципалитетлары]] [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] {{spain-geo-stub}} 1y42zivez76kzzwa3f5a4weo3os3emq 0 389255 6099651 4644867 2026-11-08T04:11:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099651 wikitext text/x-wiki {{Университет турында мәгълүмат|former_names=Свердловск архитектура институты<br>Урал архитектура-сәнгать академиясе|other_names=Ural State University of Architecture and Art (USUAA)|established=[[1972]]|address=[[Россия]], [[Екатеринбург]], Карл Либкнехт ур., 23|website=http://www.usaaa.ru/|image=УралГАХА.jpg}} '''Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты''' ([[Рус теле|рус]]. ''Уральский государственный архитектурно-художественный университет'' (УрГАХУ)) — шәһәр төзелеше, архитектура, дизайн, сынлы сәнгать өлкәсендә Россия югары уку йорты. 1972 елда '''Свердловск архитектура институты''' буларак нигез салынган, [[Екатеринбург|Екатеринбургта]] урнашкан<ref name="Университет">{{Cite web|url=http://www.usaaa.ru/about/history|title=Об университете|author=|date=|publisher=Уральский архитектурно-художественный университет}}</ref>. == Тарих == Институт 1947 елда архитектор К.Т. Бабыкин тарафыннан барлыкка килгән Урал индустриаль институтның төзелеш факультетының архитектура кафедрасы буларак башлангыч ала. 1967 елда кафедра Мәскәү архитектура институтының Урал филиалына кертелә. 1972 елда филиал Свердловск архитектура институты итеп үзгәртелә. 1967 елдан башлап филиал һәм институт ректоры булып Н.С. Алфёров эшли. 1992 елда институт Урал архитектура-сәнгать институты дип үзгәртелә, ә 1996 елда академия статусына ия була<ref>{{Китап|ref=Архипова|автор={{s|Стариков А. А.}}|исем=Екатеринбург: Энциклопедия|isbn=5-93472-068-6|тираж=3900|нәшрият=Издательство «Академкнига»|ел=2002|шәһәр=Екатеринбург|җаваплы=глав. ред. В. В. Маслаков|бит=579|сылтама=http://ihist.uran.ru/files/2002_Yekaterinburg.pdf|бүлек=Уральская государственная архитектурно-художественная академия}}</ref><ref>{{Китап|автор={{s|Стариков А. А.}}|сылтама=http://www.ihist.uran.ru/files/2000_UralHist.pdf|исем=Уральская историческая энциклопедия|бит=550|тираж=2000|isbn=5-93472-019-8|нәшрият=Екатеринбург : Академкнига; УрО РАН|ел=2000|нәшер=глав. ред. В. В. Алексеев. — 2-е изд., перераб. и доп.|бүлек=Уральская государственная архитектурно-художественная академия}}</ref>. 2015 елда академиягә «Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты» исеме бирелә<ref name="Университет" />. Университетта {{comment|РААСН|Россия архитектура һәм төзелеш фәннәре академиясе}} академигы Г.И. Белянкин, {{comment|РААСН|Россия архитектура һәм төзелеш фәннәре академиясе}}ның әгъза-корреспондентлары В. Г. Десятов һәм А.А. Стариков, архитектура докторлары Н.С. Алфёров һәм Л.П. Холодова, Россиянең Атказанган архитекторлары А.В. Овечкин, Г.И. Дубровин, Ю.А. Владимирский һәм башкалар эшләгән һәм эшләвен дәвам итә. Уралның архитектура һәм сәнгать тарихы (нигез салучы — проф. Н.С. Алфёров), архитектура семиотикасы (нигез салучы — проф. А.Э. Коротковский), архитектура фәлсәфәсе (нигез салучы — проф. Ф.Т. Мартынов), климатология архитектурасы (нигез салучы — проф. Б.Б. Давидсон) фәнни мәктәпләре, Урал дизайн мәктәбе (нигез салучы — проф. Ю.А. Владимирский) үсеш ала. == Структурасы == Университет структурасына 5 факультет һәм 1 институт керә: * Архитектура факультеты * Дизайн факультеты * Сынлы сәнгать институты * Университетка әзерләү факультеты * Өстәмә профессиональ белем алу факультеты * Көндезге һәм читтән торып (кичке) укыту факультеты Университетта аспирантура эшли. == Архитектура һәм дизайн музее == Университет бүлекчәләренең берсе булып шәһәрнең тарихи үзәгендә, Екатеринбург тимер-бетон заводы урынында урнашкан Архитектура һәм дизайн музее тора. 2015 елда музейны реконструкцияләү төгәлләнә һәм хәзерге вакытта музей даими рәвештә күргәзмә, укыту һәм башка чаралар уздыру урыны булып тора. Бинада индустриаль дизайнга һәм тау заводы техникасы тарихына багышланган экспозиция, шулай ук «Таш поясы архитектурасы»: Уралның уникаль һәйкәлләренең макетлары, сызымнары һәм фотосурәтләре урнаштырыла<ref>{{Cite web|url=https://www.usaaa.ru/about/subdiv/muzei-arhitektury-i-dizaina|title=Музей архитектуры и дизайна — Уральский архитектурно-художественный университет|publisher=www.usaaa.ru}}</ref>. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.usaaa.ru/ Урал дәүләт архитектура-сәнгать университетының рәсми сайты] * [https://web.archive.org/web/20180218210309/http://lib.vniite.com/BookCatalog/BookDetail?bookId=10184 ВНИИТЭ. Уральская школа дизайна (главный редактор — директор ВНИИТЭ)] * [https://web.archive.org/web/20251013153531/https://irbis.usaaa.ru/Isapi/irbis64r_15/cgiirbis_64.exe?LNG=&Z21ID=&I21DBN=BOOK&P21DBN=BOOK&S21STN=1&S21REF=1113101010&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=10&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=S=&S21STR=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 WebИРБИС: УрГАХУ] * [https://books.google.ru/books?id=BxnoCQAAQBAJ&pg=PA10&dq=%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2+%D1%82%D1%80%D0%B8+%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjRmqSz79DXAhVEJlAKHSNUB1EQ6AEIJjAA#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%20%D1%82%D1%80%D0%B8%20%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F&f=false Вуз обучал дизайну] * [https://books.google.ru/books?hl=ru&id=l-0iAQAAIAAJ&dq=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82+1972&focus=searchwithinvolume&q=+%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE Google-книги сайтында] * [https://books.google.ru/books?hl=ru&id=-ZcuAAAAMAAJ&dq=%22%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BC+%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B5%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BC%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BA%D0%B0 Маёвка Свердловского архитетурного института.] {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәгариф}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Архитектура-төзелеш югары уку йортлары]] [[Төркем:1972 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Екатеринбур]] d2kx2t7i4bx8yt5b21frwtcvwhtqctl 0 389266 6099646 6086227 2026-11-08T03:56:07Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099646 wikitext text/x-wiki {{УК}} ''<small>[[Төньяк-Көнчыгыш дәүләт университеты]] белән бутамагыз</small>'' '''{{Label|Q1869280|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1869280|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1869280|lang=en}}}}, {{lang-sah|{{Label|Q1869280|lang=sah}}}}) — [[Якутия|Саха-Якутия республикасы]] башкаласы [[Якутск]] шәһәрендә урнашкан [[югары уку йорты]], Россиядәге 10 федераль университетның берсе. [[Анадырь]], [[Мирный (Якутия)|Мирный]], [[Нерюнгри]]да филиаллары бар. 1934 елда педагогика институты буларак нигезләнгән. 1990 елда совет фирка эшлеклесе Максим Кир улы Аммосов исеме бирелгән. == Тарих == [[Файл:Главный корпус ЯГУ.JPG|200px|thumb|right|[[Якут дәүләт университеты|ЯДУның]] уку корпусы]] 1934 елда [[Якутск]]ида дәүләт педагогика институты (ЯДПИ) ачыла. 22 ел эчендә институт 2 535 укытучы әзерләгән. Институтның укытучылар составы: институтның беренче директоры И. П. Жегусов, уку һәм фәнни процессның җитәкчеләре һәм оештыручылары: И. А. Мельников, С. Ф. Попов, җәмгыять белеме укытучылары П. М. Корнилов, И. К. Федоров, В. А. Цветков, математиклар И. И. Шәрәпов, С. В. Родионов, физиклар Ю. Г. Шафер, А. С. Ковалевский, М. А. Алексеев, филологлар В. В. Яковлев, Н. С. Григорьев, К. Ф. Пасютин һәм башкалар. === Якут дәүләт университеты === [[Якут дәүләт университеты]] (ЯДУ) СССР Министрлар Советының 1956 елның 23 августындагы карары белән оештырыла. 1990 елдан университет М. К. Аммосов исемен йөртә. Саха (Якутия) Республикасы Президенты М. Е. Николаевның 1993 елның 6 февралендәге Указы нигезендә, ЯДУга республиканың белгечләрне гуманитар, социаль-икътисадый, педагогик һәм табигый-фәнни юнәлешләрдә әзерләүне оештыручы һәм сыйфаты өчен җаваплы баш югары уку йорты статусы бирелә. 1991 елда мәгълүмати исәпләү үзәге базасында яңа мәгълүмати технологияләр үзәге оештырыла. 1999 елда Интернет-технологияләр үзәге төзүгә грант бирелә. 1996 елдан Якут дәүләт университеты яшьләр һәм мәктәп укучылары өчен «Киләчәккә адым» фәнни-социаль программасының кураторы булып тора. Университетта «Киләчәккә адым» иҗтимагый академиясе оештырылган. Университетларның рейтинг классификациясендә 2005 елда 92 вуздан 30нчы урынны ала. == Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты == [[2009 ел]]ның 21 октябрендә Россия Федерациясе Президенты [[Дмитрий Медведев]] «Төньяк-Көнбатыш, Идел буе, Урал һәм Ерак Көнчыгыш федераль округларында федераль университетлар төзү турында» Указга кул куя. 2009 елның 17 ноябрендә ЯДУ Гыйльми шурасы «Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты төзү турында» карар кабул итә. [[2010 ел]]ның 9 апрелендә [[Новосибирск]]ида узган югары һөнәри белем бирүне модернизацияләү мәсьәләсе буенча киңәшмәдә РФ Хөкүмәте Рәисе [[Владимир Путин]] Якутия вице-президенты Евгения Михайлованы Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты ректоры итеп билгеләп кую турында хәбәр итә. [[2010 ел]]ның 22 апрелендә [[Мәскәү]]дә «ІТ-Лидер» VIII Еллык милли премиясендә беренче тапкыр 2010 елда тәкъдим ителгән «Мәгариф учреждениеләре» номинациясендә М. К. Аммосов исемендәге Якут дәүләт университеты лауреат була. 2010 елның 26 апрелендә [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|РФ Мәгариф һәм фән министрлыгының]] «М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты» федераль дәүләт автоном югары һөнәри белем бирү учреждениесе турында» 435нче санлы боерыгы чыгарыла. [[2012 ел]]ның 30 июнендә [[Санкт-Петербург]]та «Россия Федерациясендә югары белем һәм фәнне үстерү проблемалары һәм перспективалары» VI Бөтенроссия конференциясе үткәрелә, шулай ук «Россиянең иң яхшы 100 югары уку йорты һәм фәнни-тикшеренү институты» конкурсына йомгак ясала. Конференция эшендә һәм бәйгенең финал өлешендә илнең 50 регионыннан 140 тан артык кеше катнаша. М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты (ректоры — педагогика фәннәре докторы Е. И. Михайлова) «Иң яхшы социаль юнәлешле югары уку йорты» номинациясендә җиңүче дип табыла. [[2019 ел]]ның 26 июнендә [[Россия Хөкүмәте|РФ Хөкүмәте]] карары белән А. Н. Николаев биш ел срокка Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты ректоры итеп билгеләнә<ref>{{Cite web|url=https://sakhaday.ru/news/dmitrij-medvedev-podpisal-rasporyazhenie-o-naznachenii-rektora-svfu/|title=Назначен ректор СВФУ — SakhaDay|publisher=sakhaday.ru|accessdate=2019-06-28}}</ref>. == Структура == [[Файл:Kulakovskystreet.jpg|200px|thumb|right|Кулаков урамында вуз биналары. [[Якутск]]]] Университет составына 5 фәнни-тикшеренү институты, 12 институт, 5 факультет, 3 филиал — [[Мирный (Якутия)|Мирный]] шәһәрендәге политехника институты, [[Нерюнгри]] шәһәрендәге техник институт һәм [[Анадырь]] шәһәрендәге Чукотка филиалы, шулай ук 2 көллият һәм 1 лицей керә. ;Институтлар * Тау институты * Инженерлык-технология институты * Табигать фәннәре институты * Чит ил филологиясе һәм төбәк белеме институты * Математика һәм информатика институты * Психология институты * Физик тәрбия һәм спорт институты * РФ төньяк-көнчыгыш халыклары телләре һәм мәдәнияте институты * Медицина институты * Педагогика институты * Финанс-икътисад институты * Физика-техник институты ;Факультетлар * Автоюл факультеты * Геология-разведка факультеты * Тарих факультеты * Филология факультеты * Юридик факультет ;Филиаллар * Мирный шәһәрендәге политехника институты (филиал) * Нерюнгри шәһәрендәге техник институт (филиал) * Анадырь шәһәрендәге Чукотка филиалы ;Көллиятләр * Инфраструктур технологияләр көллияте * Юридик көллият ;Гомумуниверситет кафедралары * Төньякны өйрәнү кафедрасы * Фәлсәфә кафедрас * Климат үзгәрү шартларында җәмгыятьне һәм кешене арктик төбәкләрдә адаптацияләү ЮНЕСКО халыкара кафедрасы ;Өстәмә белем бирү * Өзлексез һөнәри белем бирү институты * Вузга кадәрге белем бирү һәм профориентация факультеты ;Инклюзив белем бирү * Инклюзив белем бирүне үстерүнең Төньяк-Көнчыгыш фәнни-инновацион үзәге ;Фәнни-тикшеренү институтлары * А. Е. Кулаковский институты * Математика фәнни-тикшеренү институты * Олонхо фәнни-тикшеренү институты * Төньякның гамәли экология фәнни-тикшеренү институты * Төньякның төбәк икътисады фәнни-тикшеренү институты ;Үзәкләр, полигоннар, лабораторияләр * Ботаника бакчасы * ТКФУ лабораторияләре * ТКФУ үзәкләре ;Урта гомуми белем бирү * Махсуслашкан укыту-фәнни үзәге - Университет лицее == Халыкара хезмәттәшлек == ТКФУ [[Корея Республикасы]], [[Япония]], [[КХР]], [[АКШ]], [[Канада]], [[Финляндия]], [[Швеция]], [[Норвегия]], [[Исландия]], [[Бөекбритания]], [[Алмания]], [[Франция]], [[Польша]], [[Швейцария]], [[БДБ]] илләре һ. б. университетлар белән хезмәттәшлек итә<ref>{{Cite web|url=https://www.s-vfu.ru/universitet/rukovodstvo-i-struktura/strukturnye-podrazdeleniya/ums/universities-partners/|title=Северо-Восточный федеральный университет им. М.К. Аммосова, СВФУ|author=Министерство образования и науки России|date=23 августа 1956г.|publisher=Министерство образования и науки Российской Федерации|accessdate=2019-01-30}}</ref>. == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1869280. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q1869280/p580:башлау,p108/Q1869280/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | | ''[[:d:Q16658356|Luka Nikiforovič Haritonov]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-10-04 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | ''[[:d:Q4059235|Надежда Константин кызы Крупская исемендәге Коммунистик тәрбия академиясе]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-01-13 |- | | | ''[[:d:Q4280774|Albert Manfred]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-08-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4454719|Tenischew-Schule]]''<br/>''[[:d:Q4201527|institut historique RANION]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-12-16 |- | | | [[Дмитрий Крылов]] | data-sort-value="1906" | 1906-09-22 | [[Орёл өлкәсе]] | ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q50377602|фтизиатр]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-01-25 |- | 1936 | 1943 | ''[[:d:Q24846314|Шуб, Теодор Абрамович]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-11-10 | [[Бердычив]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | | | data-sort-value="1957" | 1957-01-04 |- | | | ''[[:d:Q15079180|Pavel Melnikov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-06-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1994" | 1994-07-21 |- | | | ''[[:d:Q20626332|N. S. Romanov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-19 | ''[[:d:Q18748040|Namsky Rural Okrug]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1941" | 1941-11-09 |- | | | ''[[:d:Q4065978|Aleksandr Andrianov]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-08-02 | ''[[:d:Q19674587|Черневка]]'' | | [[офицер]] | | data-sort-value="1984" | 1984-04-22 |- | | | ''[[:d:Q4080078|Georgiy Basharin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-08<br/>1912-03-12 | ''[[:d:Q20018538|Sylansky Nasleg]]'' | ''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-04-18 |- | | | ''[[:d:Q20619073|Viktor Afanasyev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-12 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="1993" | 1993-12-17 |- | | | ''[[:d:Q20626210|Innokenty Popov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-26 | [[Якутск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1975" | 1975-09-26 |- | | | [[Михаил Фёдоров (юрист)]] | data-sort-value="1920" | 1920-11-21 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="2007" | 2007-05-13 |- | | | ''[[:d:Q12078925|Дмитрий Иосифович Арбатский]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-20 | ''[[:d:Q4312216|Nazarovo]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-10-02 |- | | | ''[[:d:Q20627042|Тарский, Николай Николаевич]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-05-08 | ''[[:d:Q20619339|Батагайский наслег]]'' | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-12-08 |- | | | ''[[:d:Q16335589|Nikolaj Samsonov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-07-23 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-05-28 |- | | | ''[[:d:Q23656081|Vitaly Kovalsky]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-12 | ''[[:d:Q4107536|Verbivtsi]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-10-27 |- | | | ''[[:d:Q112988746|Виктор Иванович Коростелев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-06 | ''[[:d:Q3868800|Muchkapsky]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q39386046|Никита Гаврилович Соломонов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-27 | ''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-02-10 |- | | | ''[[:d:Q56308771|Уржумцев, Юрий Степанович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-29 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2002" | 2002-12-30 |- | | | ''[[:d:Q4431274|Ivan Spiridonov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-10 | ''[[:d:Q4240484|Krestjah]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="2003" | 2003-03-29 |- | | | ''[[:d:Q20625686|Anna Myreeva]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-22 | ''[[:d:Q593548|Алдан районы]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2012" | 2012-09-07 |- | | | ''[[:d:Q40897107|Румянцев, Василий Гаврильевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-19 | [[Якутия]] | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q75047170|Konon Kononov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q16896226|Orgyot]]'' | | ''[[:d:Q19961388|геоботаник]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987 |- | | | ''[[:d:Q4459169|Nikolay Toburokov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-01<br/>1936-03-01 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-09 |- | | | ''[[:d:Q18786221|Oleg Yakimov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-19 | [[Якутия]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="2019" | 2019-06-14 |- | | | ''[[:d:Q4478892|Ksenofont Dmitrievitsj Oetkin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-01 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | [[галим]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 |- | | | ''[[:d:Q21369261|Dmitry Danilov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-15 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | | | ''[[:d:Q48955897|Vasily Ivanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-01 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]''<br/>''[[:d:Q11003965|Žarkan]]'' | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-19 |- | | | ''[[:d:Q4457585|Тимофеев, Пётр Алексеевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-12 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-01-01 |- | | | ''[[:d:Q4242927|Hermogen Krymsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-18 | [[Олёкминск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4285663|Egor Michaylovitsj Macharov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-02 | ''[[:d:Q601601|Vilyuysky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q40987803|Гоголев, Николай Антонович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-20 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001 |- | | | [[Галина Андреева (1938)]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-29 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-03-21 |- | | | ''[[:d:Q41100849|Nikolai Kychkin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-26 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q16402890|шашист]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010<br/>2009 |- | | | [[Анатолий Гоголев]] | data-sort-value="1941" | 1941-11-15 | [[Вилюйск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q141962772|Igor Kolodeznikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-27 | [[Якутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-08-12 |- | | | ''[[:d:Q39390276|Vladimir Kashirtsev]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | [[Юкаменское]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q17619556|Anatoly Burtsev]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-24 | | | [[галим]] | | data-sort-value="2025" | 2025-07-22 |- | | | ''[[:d:Q4199329|Vasily Illarionov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q97369408|Uliana Vinokurova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-17<br/>1947 | ''[[:d:Q20619590|Байдинский наслег]]'' | ''[[:d:Q6840724|Faculty of Psychology, Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-09-03 |- | | | ''[[:d:Q41224273|Vasilij Uvarov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-19 | ''[[:d:Q16891089|Emissy]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4297432|Evgeniya Mikhailova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-09 | ''[[:d:Q1275240|Suntar]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q139976277|Vladimir Tsyganov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4316422|Egor Petrovitsj Neymochov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | ''[[:d:Q1094037|Tomponsky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="2011" | 2011-06-25 |- | | | ''[[:d:Q20627503|Vassili Filippov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-01 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="2022" | 2022-05-31 |- | 1974 | 1977 | ''[[:d:Q21769866|Фаина Ивановна Соловьева]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-15 | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | | |- | | | ''[[:d:Q40010674|Бережко, Евгений Григорьевич]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-15 | [[Костанай өлкәсе|Куштанай өлкәсе]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020 |- | | | ''[[:d:Q50326389|Valery Imayev]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-11 | ''[[:d:Q28667355|Prosvet]]'' | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-03-21 |- | | | ''[[:d:Q15631307|Pavel Kazaryan]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-20 | ''[[:d:Q33809|Voskevan]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="2020" | 2020-07-21 |- | | | ''[[:d:Q24009680|Alexander Zhirkov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-01 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[:commons:Category:Alexander Zhirkov|Alexander Zhirkov]] | |- | | | ''[[:d:Q120266297|Mikhail Zheleznyak]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-24 | [[Екатеринбург]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Zheleznyak|Mikhail Zheleznyak]] | |- | | | ''[[:d:Q48878309|Аргунов, Валерий Архипович]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-30 | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[галим]] | | data-sort-value="2011" | 2011-09-03 |- | | | ''[[:d:Q15072421|Мигалкин, Александр Васильевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-20 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-12-01 |- | | | ''[[:d:Q120280967|Valery Fridovsky]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-29 | [[Якутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q16885015|Oleg Sidorov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-23 | [[Якутия]] | | [[Jurnalist|журналист]] | [[:commons:Category:Oleg Sidorov|Oleg Sidorov]] | |- | | | ''[[:d:Q124295714|Igor Zyryanov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-23 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q720943|Andrey Gelasimov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-07 | [[Иркутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[:commons:Category:Andreï Guelassimov|Andreï Guelassimov]] | |- | | | ''[[:d:Q133303745|Анатолий Николаев]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | |- | 1997 | | ''[[:d:Q84725255|Pyotr Gogolev]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-01 | ''[[:d:Q1401196|Borogontsy]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | |- | | | ''[[:d:Q139438590|Anton Pavlushin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-31 | [[Якутск]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q139584044|Leonid Bardukhinov]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-02-14 | | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q41199854|Mikhail Lebedev]]'' | | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | |- | 2021-10-07 | 2022-12-31 | ''[[:d:Q45672598|Aleksey Shatunov]]'' | | | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-09-13 | | ''[[:d:Q55692674|Nadezda Maksimova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1996-09-16 | 2001-09-15 | ''[[:d:Q57433059|Aleksei Malyshev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-10-05 | 2019-12-31 | ''[[:d:Q57966343|Sardana Fedorova]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-10-01 | | ''[[:d:Q59554162|Georgy Romanov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2012-09-01 | | ''[[:d:Q61162971|Tuyara Gavrilyeva]]'' | | | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-05-05 | | ''[[:d:Q63648244|Sergey Fedorov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-09-01 | | ''[[:d:Q64629238|Sergey Nakhodkin]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1983-02 | | ''[[:d:Q64629258|Olga A Melnichuk]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-09-01 | | ''[[:d:Q84511348|Tatiana M Klimova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1997-09-07 | | ''[[:d:Q85344117|Afanasy Fedorov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-11-12 | | ''[[:d:Q85894756|Filipp F Vasilyev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2015-11-09 | | ''[[:d:Q86501589|Nura Umar Kura]]'' | | | ''[[:d:Q1458579|University of Putra Malaysia]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2013-09-02 | | ''[[:d:Q86785945|Dimitrii G Tikhonov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010 | | ''[[:d:Q87209581|Irina Kurkina]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1994-03-14 | | ''[[:d:Q87209583|Svetlana Smagulova]]'' | | | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2001-09-16 | | ''[[:d:Q90010710|Zhanna M Okhlopkova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-07-01 | | ''[[:d:Q91005719|Leonid A Nikiforov]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q91135497|Eugeny Zakharov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010-01-01 | 2019-12-31 | ''[[:d:Q91698245|Paraskovia S Dyachkovskaya]]'' | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1988 | | ''[[:d:Q92211899|Svetlana Semenovna Shadrina]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1989 | | ''[[:d:Q92211902|Anna Innokentievna Sivtseva]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1992-08-01 | | ''[[:d:Q92211905|Elena Nikolaevna Sivtseva]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2016-08-01 | | ''[[:d:Q92940080|Gabriel Opeyemi Ogunleye]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2011-06-01 | | ''[[:d:Q95983965|Danil Nikolaev]]'' | | | ''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 1996-10-01 | | ''[[:d:Q96211032|Sardana A Sleptsova]]'' | | | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |- | 2010 | | ''[[:d:Q108666994|Luidmila A. Pestryakova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q1869280. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q1869280/p580:башлау,p69/Q1869280/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | | 1959 | ''[[:d:Q4330934|Alexandra Ovchinnikova]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-12-25 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-06-08 |- | | | ''[[:d:Q20620343|Bolot Bootur]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-04-15 | ''[[:d:Q20084692|Хатылынский наслег]]'' | [[язучы]] | | | data-sort-value="1993" | 1993-05-24 |- | | | ''[[:d:Q31803534|Саввин Захар Прокопьевич]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-02-13 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | | | | data-sort-value="1995" | 1995-07-29 |- | | | ''[[:d:Q4154689|Semen Danilov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-10-20 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1978" | 1978-11-27 |- | | | ''[[:d:Q20619073|Viktor Afanasyev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-12 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | [[язучы]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="1993" | 1993-12-17 |- | | | ''[[:d:Q20624659|Yevdokiya Korkina]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-17 | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-06-10 |- | | | ''[[:d:Q20625439|Stepan Makarov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-08-05 | ''[[:d:Q20018538|Sylansky Nasleg]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1969" | 1969-06-12 |- | | | ''[[:d:Q20621914|Baal Khabyryys]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-04-15 | ''[[:d:Q20624871|Курбусахский наслег]]'' | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1969" | 1969-04-22 |- | | | ''[[:d:Q4372529|Leonid Popov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-08-14 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1990" | 1990-04-01 |- | | | ''[[:d:Q20618186|Nikolay Antonov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-27 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 |- | | | ''[[:d:Q20623638|Gavriil Yefimov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-24 | ''[[:d:Q20084882|Sulgachchinsky Rural Okrug]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000 |- | | | ''[[:d:Q20624720|Dmitry Krasilnikov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-12-25 | ''[[:d:Q4281055|Maralayy]]'' | | | | data-sort-value="1985" | 1985-03-06 |- | | | ''[[:d:Q4154686|Sofron Danilov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-04-19 | ''[[:d:Q606837|Gorny District]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-09-07 |- | | | ''[[:d:Q12078925|Дмитрий Иосифович Арбатский]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-20 | ''[[:d:Q4312216|Nazarovo]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>[[Удмурт дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1991" | 1991-10-02 |- | | | [[Владимир Самсонов]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-03 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1989" | 1989 |- | | | ''[[:d:Q15912334|Mikhail Voronkin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-11-21 | ''[[:d:Q20628255|Orgyotsky Rural Okrug]]'' | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q51025550|yakutologist]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-02-16 |- | | | ''[[:d:Q20624410|Каратаев Игнатий Иванович]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-15 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20624635|Копырин, Николай Захарович]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-05 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-08-29 |- | | | ''[[:d:Q20616532|Фаина Иннокентьевна Авдеева]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-06-14 | ''[[:d:Q23898056|Нюйский наслег]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20627133|Токарев, Пётр Никитич]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-23 | [[Добрянка районы]] | | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-13 |- | | | ''[[:d:Q16718408|Gawriił Cziriajew]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-04-04 | ''[[:d:Q601601|Vilyuysky District]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-05-09 |- | | | ''[[:d:Q15147405|Moisey Yefimov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-04 | ''[[:d:Q1094346|Verkhoyansky District]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-11-14 |- | | 1963 | ''[[:d:Q140057350|Yuri Dukardt]]'' | data-sort-value="1927" | 1927 | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q134998919|Botuobinskaya Geological Exploration Expedition]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q15944134|Dalan]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-01 | ''[[:d:Q375163|Чурапчин олысы]]'' | [[язучы]] | | | data-sort-value="1996" | 1996-11-27 |- | | | ''[[:d:Q20619147|Pyotr Afanasyev]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-15 | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-08-10<br/>2000 |- | | | ''[[:d:Q20624053|Spiridon Ivanov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | ''[[:d:Q20624143|Kyuletsky 2-y Rural Okrug]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-09-22 |- | | | ''[[:d:Q104767566|Nikodim Yefimov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-15 | ''[[:d:Q480278|Abyysky District]]'' | [[математик]] | | | data-sort-value="1992" | 1992 |- | | | ''[[:d:Q20623999|Ivan Ivanov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-06 | ''[[:d:Q11014992|Kutaninsky Nasleg]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20626327|Рожин Иннокентий Васильевич]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-20 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q22696833|Павлов Владимир Гаврилович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-15 | ''[[:d:Q11126091|Viljutšan]]'' | | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-12 |- | | | ''[[:d:Q39386046|Никита Гаврилович Соломонов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-27 | ''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2024" | 2024-02-10 |- | | | ''[[:d:Q4431274|Ivan Spiridonov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-10 | ''[[:d:Q4240484|Krestjah]]'' | [[язучы]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2003" | 2003-03-29 |- | | | ''[[:d:Q4515857|Aleksey Chikachyov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-30 | | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2007" | 2007-07-11 |- | | | ''[[:d:Q20624530|Ковлеков Семен Ипатьевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-20 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625857|Николай Босиков]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-18 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626308|Ермолаев, Рафаэль Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-01 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-24 |- | | | ''[[:d:Q108673908|Васильев, Ефим Николаевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-03 | ''[[:d:Q1033514|Хангалас районы]]'' | | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-04 |- | | | ''[[:d:Q4380378|Jurij Prokopjew]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-14 | [[Нюрба|Нүрба]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-12-21 |- | | | ''[[:d:Q20623700|Prokopy Yefremov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-22 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20627468|Фёдоров Василий Игнатьевич]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-27 | | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-01 |- | | 1958 | ''[[:d:Q4459169|Nikolay Toburokov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-01<br/>1936-03-01 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q3176002|Institute for Humanitarian Research and North Indigenous Peoples Problems]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-06-09 |- | | | ''[[:d:Q15071031|Vasily Lebedev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-20 | ''[[:d:Q1079519|Momsky District]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1982" | 1982-02-21 |- | | | ''[[:d:Q20627479|Федоров Егор Васильевич]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-20 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626419|Самсонов Александр Парфеньевич]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-11 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | | | data-sort-value="2024" | 2024-05-27 |- | | | ''[[:d:Q21369261|Dmitry Danilov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-15 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | | | ''[[:d:Q4457585|Тимофеев, Пётр Алексеевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-12 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2019" | 2019-01-01 |- | | | ''[[:d:Q20623481|Vasily Yegorov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-13 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623986|Vasily Ivanov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-08-10 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626120|Пахомов Андрей Кириллович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-07 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q28357362|Ivan Konstantinov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-08-20 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q40970156|Vladimir Varlamov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-16 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-01-26 |- | | 1959 | ''[[:d:Q4064435|Juriy Nikolaevitsj Ammosov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-16 | [[Якутск]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | | | ''[[:d:Q4242927|Hermogen Krymsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-18 | [[Олёкминск]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20622784|Дапсы]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-06 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q41086311|Albert Zakharov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-14 | ''[[:d:Q11048829|Hadan]]'' | | | | data-sort-value="2022" | 2022-01-12 |- | | 1961 | ''[[:d:Q129730648|Kim Argunov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-08 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | [[:commons:Category:Kim Argunov|Kim Argunov]] | data-sort-value="2007" | 2007-06-30 |- | | | ''[[:d:Q4285663|Egor Michaylovitsj Macharov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-02 | ''[[:d:Q601601|Vilyuysky District]]'' | [[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20618995|Атласов Семен Владимирович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-17 | ''[[:d:Q1094018|Ust-Maysky District]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-10-20 |- | | | ''[[:d:Q20622895|Pyotr Dmitriyev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-04 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | |- | | | [[Пётр Ильяхов]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-09 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626184|Boris Popov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-30 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | | | data-sort-value="2011" | 2011-02-27 |- | | | ''[[:d:Q20627827|Черов Иван Данилович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-20 | ''[[:d:Q480278|Abyysky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-06 |- | | | ''[[:d:Q40987803|Гоголев, Николай Антонович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-20 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2001" | 2001 |- | | | ''[[:d:Q20623901|Зверев Дмитрий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-11 | ''[[:d:Q10992389|Tjubjai-Žarhan]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20626134|Петров Василий Тимофеевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-30 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622823|Дедюкин Василий Георгиевич]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-04 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623837|Vyacheslav Zakharov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-17 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20627352|Угаров Гавриил Спиридонович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-21 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20628006|Эверстов Степан Ильич]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-03 | | | | | |- | | 1965 | ''[[:d:Q25641340|Alexander Safronov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-23 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-05-10 |- | | | [[Анатолий Гоголев]] | data-sort-value="1941" | 1941-11-15 | [[Вилюйск]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20625683|Мыреева Анастасия Никитична]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-30 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626072|Павел Харитонов - Ойуку]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-22 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q25642225|Alkiviad Ivanov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-25 | ''[[:d:Q11211263|Kjundjaje]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-04-08 |- | | | ''[[:d:Q28665580|Nikolay Solomov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-29<br/>1941-12-29 | ''[[:d:Q10986203|Mugurdah]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Solomov|Nikolay Solomov]] | data-sort-value="2016" | 2016-08-14 |- | | 1965 | ''[[:d:Q141962772|Igor Kolodeznikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-27 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''<br/>''[[:d:Q61389016|Academy of Sciences of the Republic of Sakha]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-08-12 |- | | | ''[[:d:Q20627181|Томтосов, Алексей Александрович]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-17 | ''[[:d:Q2047861|Allach-Jun]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Tomtosov|Alexey Tomtosov]] | |- | | | ''[[:d:Q20625461|Pyotr Maksimov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-18 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625758|Нелунов Анатолий Гаврильевич]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-03-02 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q39390276|Vladimir Kashirtsev]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | [[Юкаменское]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q41134491|Pyotr Popov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q11211263|Kjundjaje]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4521487|Mark Schaz]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-29 | [[Пермь]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201593|Melnikov Permafrost Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20625771|Нестерова Люция Дмитриевна]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-11-12 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626221|Semyon Popov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Semyon Popov (poet)|Semyon Popov (poet)]] | |- | | | ''[[:d:Q20626732|Соколов Эдуард Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-03 | ''[[:d:Q16894666|Mar-Kyuyol]]'' | [[язучы]] | | | |- | | 1994 | ''[[:d:Q12116300|Mykola Kushnirov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-08-20 | ''[[:d:Q4164874|Dovzhok, Kamianets-Podilskyi Raion]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4504254|Central Iron Ore Enrichment Works]]''<br/>''[[:d:Q4412276|Northern Iron Ore Enrichment Works]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20621954|Николай Егорович Винокуров]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-04-13 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-05 |- | | | ''[[:d:Q20625822|Николаев Владимир Тимофеевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-13 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4199329|Vasily Illarionov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | [[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20617040|Anatoly Alekseyev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-07 | | [[галим]] | | | |- | | 1969 | ''[[:d:Q141501524|Victoria Kornilova]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-06 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4240785|Nikolay Krivomazov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-20 | ''[[:d:Q4279562|Мальчевская]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-03-15 |- | | 1978 | ''[[:d:Q134930747|Marfa Konobulova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-19 | | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q135107819|Museum of the History of Diamond Prospecting in Yakutia]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4267978|Nikolay Luginov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-14 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20620296|Bozhedonova Anastasia Nikolaevna]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-18 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623276|Afanasy Dyakonov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-02 | ''[[:d:Q20084688|Kıtanax]]'' | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q4297432|Evgeniya Mikhailova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-09 | ''[[:d:Q1275240|Suntar]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q20624505|Кистенев Сергей Павлович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-06 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q4316422|Egor Petrovitsj Neymochov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | ''[[:d:Q1094037|Tomponsky District]]'' | [[язучы]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2011" | 2011-06-25 |- | | | ''[[:d:Q20623691|Nikolay Yefremov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | ''[[:d:Q694932|Amginsky District]]'' | | | | |- | | 1972 | ''[[:d:Q138677555|Lyudmila Shadrina]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-08 | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q138684466|Yu. G. Shafer Institute of Cosmophysical Research and Aeronomy]]''<br/>''[[:d:Q294508|ALROSA]]''<br/>''[[:d:Q61389016|Academy of Sciences of the Republic of Sakha]]'' | | |- | | 1982 | ''[[:d:Q28500321|Мария Петровна Погодаева]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-10 | ''[[:d:Q1094018|Ust-Maysky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q60828592|Vladimir Fyodorov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-31 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | |- | | 1975 | ''[[:d:Q20619515|Sargylana Makarovna Baiševa]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-22<br/>1952 | [[Якутск]] | [[галим]] | | | |- | 1969 | 1974 | ''[[:d:Q21769866|Фаина Ивановна Соловьева]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-15 | | | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | [[Наталья Харлампьева]] | data-sort-value="1952" | 1952-09-01 | [[Якутск]]<br/>''[[:d:Q3920898|Magan]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623294|Дьяконова Юлия Назаровна]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-17 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623343|Дьячковская Мария Николаевна]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-11 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625993|Окорокова Варвара Борисовна]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-12 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20623741|Egor Zhirkov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-10 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]''<br/>''[[:d:Q16897361|Tanda]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Egor Zhirkov|Egor Zhirkov]] | |- | | | ''[[:d:Q39391477|Artur Pakhomov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-16 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-14 |- | | 1976 | ''[[:d:Q139450061|Alexander Okrugin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-26 | ''[[:d:Q4240480|Krestyakh]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20627436|Уххан]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-28 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20622006|Винокурова Лилия Иннокентьевна]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-28 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q24009680|Alexander Zhirkov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-01 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Ил Түмэн]]<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[:commons:Category:Alexander Zhirkov|Alexander Zhirkov]] | |- | | 1980 | ''[[:d:Q120266297|Mikhail Zheleznyak]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4201593|Melnikov Permafrost Institute]]''<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[:commons:Category:Mikhail Zheleznyak|Mikhail Zheleznyak]] | |- | | | ''[[:d:Q20625582|Aleksandr Mikhaylov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-20 | ''[[:d:Q2790636|Usun-Kyuyol, Verkhnekolymsky District, Sakha Republic]]'' | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20626700|Слепцов Платон Алексеевич]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-15 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q48878309|Аргунов, Валерий Архипович]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-30 | | [[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2011" | 2011-09-03 |- | | | ''[[:d:Q15072421|Мигалкин, Александр Васильевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-20 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | data-sort-value="2012" | 2012-12-01 |- | | | ''[[:d:Q20621857|Васильева Надежда Николаевна]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-12 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623612|Terenty Yermolayev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-23 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624028|Nyurgun Ivanov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-08 | | [[галим]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20624431|Ким-Кимэн Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-08 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q20625666|Мухоплева Светлана Дмитриевна]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-11-10 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q91725122|Mikhail Everestov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-16 | ''[[:d:Q1977851|Kobyay]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Everestov|Mikhail Everestov]] | |- | | | [[Валерий Васильев (1959)]] | data-sort-value="1959" | 1959-11-06 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626435|Самсонова Тамара Петровна]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-27 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622521|Готовцева Лина Митрофановна]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-11 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20623765|Жиркова Римма Романовна]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-30 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624129|Евдокия Игнатьевна Избекова]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-28 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q12771457|methodologist]]'' | ''[[:d:Q4409379|NVK Sakha]]''<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20626324|Родионов Константин Константинович]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | | | | | |- | | 1982 | ''[[:d:Q120280967|Valery Fridovsky]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-29 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20625789|Никитина Саргылана Егоровна]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626664|Скрыбыкина Людмила Николаевна]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-17 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622017|Винокурова Людмила Егоровна]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-21 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624560|Колодезников Сергей Константинович]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-27 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625872|Новгородов Иннокентий Николаевич]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-29 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q20624102|Игнатьева Ванда Борисовна]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-08 | ''[[:d:Q570186|Suntarsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20626801|Спиридонова Инна Егоровна]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-12 | ''[[:d:Q639808|Nyurbinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q51667526|Aleksey Chertkov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-27 | | [[язучы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q61109320|Njurgun Timofejev]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-02-07 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-13 |- | | | ''[[:d:Q20624073|Tatyana Ivanova]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-17 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q720943|Andrey Gelasimov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-07 | [[Иркутск]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | [[:commons:Category:Andreï Guelassimov|Andreï Guelassimov]] | |- | | | ''[[:d:Q67941783|Alexander Gabyshev]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-22 | [[Якут Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>''[[:d:Q4667873|prisoner of conscience]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Gabyshev|Alexander Gabyshev]] | |- | | 1994 | ''[[:d:Q133303745|Анатолий Николаев]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | ''[[:d:Q1194675|Verkhnevilyuysky District]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты<br/>''[[:d:Q4201429|Institute for Biological Problems of Cryolithozone]]''<br/>''[[:d:Q4201593|Melnikov Permafrost Institute]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q12130353|Oleksiy Mochanov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-18 | [[Киев]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | | |- | | 1993 | ''[[:d:Q56690560|Sardana Avksentieva]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-02 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Sardana Avksenteva|Sardana Avksenteva]] | |- | | | ''[[:d:Q1513939|Herman Kantoyeu]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-27 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | 1992 | 1997 | ''[[:d:Q84725255|Pyotr Gogolev]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-01 | ''[[:d:Q1401196|Borogontsy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Ил Түмэн]]<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | | ''[[:d:Q130470140|Igor Treskov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-09 | [[Караул (Богородское районы)]] | | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Igor Treskov|Igor Treskov]] | |- | | 1994 | ''[[:d:Q139438590|Anton Pavlushin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-01-31 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q16655684|Diamond and Precious Metal Geology Institute]]''<br/>Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | | 1994 | ''[[:d:Q106506131|Gavril Parakhin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-07-16 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2912172|шәхси эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Gavril Parakhin|Gavril Parakhin]] | |- | | | ''[[:d:Q20627969|Шишигина Анна Николаевна]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-02-01 | [[Якутск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q110997987|Алексей Еремеев]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-27 | ''[[:d:Q2390466|Namtsy]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q16669561|Nikolay Kychkin]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-04-13 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q20622031|Винокурова Надежда Ивановна]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-12 | [[Якутск]] | | | | |- | | 2000 | ''[[:d:Q125564551|Дмитрий Глушко]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-05-05 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q20625559|Местникова Агата Борисовна]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-12 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625444|Маклашова Елена Гавриловна]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-04-01 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q20625769|Нестерова Елена Васильевна]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-01-22 | | | | | |- | | | ''[[:d:Q10991407|Gavril Kolesov]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-07 | ''[[:d:Q375163|Чурапчин олысы]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q559424|Georgy Balakshin]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-03-06 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Balakshin|Georgy Balakshin]] | |- | | | ''[[:d:Q20628094|Яковлева Виктория Дмитриевна]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-06-23 | ''[[:d:Q1094044|Namsky District]]'' | | | | |- | | | ''[[:d:Q4231656|Aliaksandr Kantoyeu]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-12-12 | ''[[:d:Q16896805|Magaras]]'' | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | |- | | 2004 | ''[[:d:Q18015248|Nadezhda Angarskaya]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-11-30 | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[Программист|програмчы]] | | | |- | | | ''[[:d:Q20624647|Копырина Елена Петровна]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-11-16 | ''[[:d:Q1073189|Ust-Aldansky District]]'' | | | | |- | | | [[Гаврил Андросов]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-06 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | [[язучы]] | | | |- | | | [[Рөстәм Каженкин]] | data-sort-value="1985" | 1985-02-06 | ''[[:d:Q572266|Bulunsky District]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q65415804|«Айыы Кыһата» милли гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4263841|П. А. Ойунский исемендәге әдәби музей]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q20624461|Кириллина Мария Афанасьевна]]'' | | | | | | |- | 2014-09-01<br/>2007-09-01 | 2018-06-05<br/>2012-06-27 | ''[[:d:Q59554162|Georgy Romanov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2006-09-01 | 2011-06-01 | ''[[:d:Q59867546|Lena Tarabukina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30289840|Yu.G. Shafer Institute of Cosmophysical Research and Aeronomy]]'' | | |- | 1993-01-09 | 1998-07-01 | ''[[:d:Q61823210|Natalia Yakovleva]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q546976|University of Surrey]]''<br/>''[[:d:Q3551690|University of Winchester]]''<br/>''[[:d:Q795819|BEM Management School]]''<br/>''[[:d:Q1035745|Кардифф университеты]]'' | | |- | 2011-05-05 | | ''[[:d:Q63648244|Sergey Fedorov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2005-09-01 | 2010-07-01 | ''[[:d:Q64629238|Sergey Nakhodkin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 1991-09-01 | 1997-06-07 | ''[[:d:Q85344117|Afanasy Fedorov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2005 | 2010 | ''[[:d:Q87209581|Irina Kurkina]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2006-09-01 | 2010-07-01 | ''[[:d:Q91005719|Leonid A Nikiforov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 2005-09-01 | 2010-06-28 | ''[[:d:Q91522688|Roman Petrov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | |- | 1992 | 1997 | ''[[:d:Q91668108|Alexey Tupikin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2001-01-01 | 2004-12-31 | ''[[:d:Q91698245|Paraskovia S Dyachkovskaya]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты | | |- | 1985-09-01 | 1995-07-01 | ''[[:d:Q100490347|Vyacheslav Shadrin]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q3176002|Institute for Humanitarian Research and North Indigenous Peoples Problems]]'' | | |- | | 1972 | ''[[:d:Q124395937|Иван Иванович Наумов]]'' | | ''[[:d:Q4162107|Diring, Khoptoginsky Nasleg, Churapchinsky District, Sakha Republic]]'' | | ''[[:d:Q12100482|Sakha Opera and Ballet Theater]]''<br/>''[[:d:Q30257216|High School of Music of Sakha]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Әдәбият == * ''Писарева Л. Ю., Кузьмина Р. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/korporativnaya-sotsialnaya-otvetstvennost-federalnyh-universitetov Корпоративная социальная ответственность федеральных университетов.] Мониторинг общественного мнения: экономические и социальные перемены, 2014, № 2 (120), стр. 96—106. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.s-vfu.ru Официальный сайт университета] * [https://web.archive.org/web/20110822134116/http://kc.ysu.ru/ Официальный сайт КЦ «Сергеляхские огни»] == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1934 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Якутск]] [[Төркем:Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] [[Төркем:Россия федераль университетлары]] im8pkkvdc4m8m1inbiro68pas02rovb 0 389348 6099406 2863935 2026-11-07T12:37:59Z ~2026-52585-26 62771 /* 1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы */ 6099406 wikitext text/x-wiki [[Файл:CollageNovgorodwars.png|300px|thumb|right|К. В. Лебедевның «Марфа Посадница. Новгород вечесын юк итү» (1889); • Мәскәү кенәзе Иван III Васильевичның портреты белән гравюра; • XVI гасыр Италия гравюрасында Мәскәү һәм новгородлылар арасында көрәш; • Новгород детинецы; • XIV гасырның Новгород псалтирында сугышчы-новгородлыларның сурәте]] '''Мәскәү-Новгород сугышы''' — [[Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү Бөек кенәзлеге]] һәм аның номиналь вассалы [[Новгород республикасы]] арасында 1456 елдан 1478 елларда чаклы (өзеклекләр белән) булган һәм новгородлыларның җиңелүе белән тамамланган хәрби низаглар. Мәскәү-Новгород сугышы шул исәптән Беренче (1456), Икенче (1471) һәм Өченче Мәскәү-Новгород сугышларын (1477-1478) үз эченә ала. Мәскәүләрнең өченче походы нәтиҗәсендә Новгород республикасы чикләре тулысынча Мәскәү кенәзлегенә кушыла. Күп кенә тарихчылар бу вакыйганы [[Рус дәүләтен үзәкләштерү]]нең башы дип исәпли. ==1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы== Низаг тамырлары Дмитрий Донской варисларының ике тармагы арасындагы 1425-1453 еллардагы феодаль сугышка барып тоташа. Аның төп өлешен Василий Темный белән Дмитрий Шемяканы каршылыгы тәшкил итә. Бөек кенәзлек өчен көрәштә җиңелгәннән соң Шемяка Новгородта кабул ителә. 1449 елда Василий Темный Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе Казимир IV белән солых килешүе төзүе, аңа ярашлы ике як та икенче якның эчке сәяси дошманнарын кабул итмәскә йөкләмә ала, ә Литва Новгородка дәгъваләреннән баш тарта. 1453 елда Василий үзенең кешеләре аша Новгородта Шемяканы агулауны оештыра. Сугышның төп һәм хәлиткеч сугышы Русса каласы янында була. Мәскәү гаскәрләре шәһәрне каршылыксыз диярлек ала. Новгородтлылар Руссаны кире кайтарырга тырышып карый, әммә баштагы уңышка карамастан, каты җиңелүгә дучар булалар һәм качалар. Моннан соң мәскәүләр Демян ныгытмасын камый һәм Молвотица һәм Стерж шәһәрләрен ала. Күпмедер вакыт үткәч, Василий Темныйга Новгород архиепискобы җитәкчелегендәге илчеләр килә. Новгород Мәскәүгә зур контрибуция — 15 меңгә якын сум түли, әммә азат булып кала. == 1471 ел явы == 1470 елның ноябрендә Новгород илчесенең Новгород архиепискобы Мәскәүгә килү үтенеченә җавап итеп кенәзе Иван III Новгород адресына начар сүз ычкындыра һәм бу баоярлар арасында канәгатьсезлек тудыра һәм алар Мәскәү белән аерымлану турында белдерә. Ике як арасындагы сөйләшүләр нәтиҗә бирми, 1471 елның язында бөек кенәз һәм аның киңәшчесе кичекмәстән яулар башлау турында карар кабул итә. Бу бик куркыныч була: яз салкын килә, кар гәскәргә хәрәкәт итәргә комачаулый. Әммә озакларга ярамый — [[Литва кенәзлеге]] дә, [[Алтын Урда]] да Новгородка ярдәм итергә әзер була. Сугышның беренче көннәре тыныч үтә: мәскәүләр бер-бер артлы калаларны яулап ала. Июнь азагында Волок Ламский һәм Торжок алына. 14 июльдә Шелон сугышы үтә, анда Новгородның 40 меңлек гаскәре Псков һәм Мәскәүнең 12 мең гаскәре тарафыннан тар-мар ителә. Сугыш нәтиҗәсен Мәскәү атлылары хәл итә. Новгородның таркау гаскәре мәскәүләргә берничек каршы тора алмый. Ике атна үткәч, (27 июль), Заволочьеда Шиленьга елгасында сугыш була, анда мәскәүләр Двина җире халкын җиңә. Шул ук вакытта Коростында тыныч сөйләшүләр башлана. Новгородта Коростынь солыхына 15 мең сум чамасы акча түли һәм Мәскәүдән бәйле булуын де-факто таный. Шулай да Мәскәүдән формаль азатлык саклана. 1471 елдагы операция уңышлы үтә. Новгородта тагын бер тапкыр новгородлы боярлардан башка беркем Мәскәүгә каршы чыгырга теләмәгәнлеген раслый. Новгород республикасы язмышы хәл ителә. Әммә соңгы нокта җиде ел соңрак куела. == 1477-1478 еллардагы яулар == 1477 елның язында Мәскәүгә Новгородтан чираттагы илчеләр килә. Аларны вече түгел, ә Новгородның Мәскәүдән бәйле булуын тизрәк танырга, шул рәвешле үзләренең байлыгын һәм җирләрен саклап калырга тансык көчле түрәлек җибәрә. Вечеда бу яңалык җәнҗал куптара. Мәскәү яклы берничә бояр үтерелә, хакимияткә тагын да Литва яклы фирка килә. Әммә ул озак утырмый. 1477 елның 9 октябрендә Иван III Новгородка каршы соңгы походка чыга. 27 ноябрдә Бөек кенәз Новгородка килеп җитә, әммә аны штурмларга ашыкмый. Новгород гаскәре дә каладан чыкмый. 5 декабрдә Новгород һәм Мәскәү делегациясе озак сөйләшүләр алып бара. Новгордлылар вечедан да, посадниктан да баш тартырга ризалаша, әммә баярларның җире сакланып калу мәсьәләсен карау сузыла. Бу вакытта шәһәрдә ачлык башлана. Новгород патриотлары мәскәүләрнең һөҗүмен кире кага, шәһәрне саклый, Мәскәү яклылар сугышта катнашмый. 1478 елның 4 гыйнварында Иван III биләмәләрнең, монастырь олысларының яртысын һәм Новоторжск олысын тулысынча бирүне таләп итә. 1478 елның 6 гыйнварында Новгород боярлары бу шартларны кабул итә, шулай итеп, җирләрен саклап кала. Сөйләшүләр шуның белән тәмамлана. 1478 елның 15 гыйнварында кенәз һәм Мәскәү чиновниклары гаскәр озатуында сугышсыз гына калага керә. 1471 елдагы походтан аермалы, бер нинди җәза да кулланылмый. Кайбер бояр гаиләләре Мәскәүгә сөрелә. Новгород җиренә дүрт наместник куела, аларга судларны алып бару һәм биләмә белән идарә итү хокукы бирелә. Вече яшәүдән туктый, түрәлек һәм архиепископ хакимияте бөтерелә. Бояр һәм кенәз хакимияте көрәшендә кенәз хакимияте җиңеп чыга. Новгород республикасы юкка чыга. == Чыганаклар == * Горский А. А. Русские земли в XIII—XIV веках: пути политического развития. — СПб.: Наука, 2016. — C. 63—67 * Филюшкин А. И. Титулы русских государей. — М.; СПб.: Альянс-Архео, 2006. — С. 39—40. * Греков И. Б., Шахмагонов Ф. Ф. «Мир истории. Русские земли в XIII—XV веках», «Молодая Гвардия», М., 1988. ISBN 5-235-00702-6 * Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. Под ред. А. Ф. Бычкова и К.Н. Бестужева-Рюмина. — СПб, 1889. — С. 194-196 * Зуев М. Н. Хроника истории России. IX—XX век. М.—Дрофа, 1995 ISBN 5-7107-0440-7 [[Төркем:Новгород кенәзлеге]] [[Төркем:Мәскәү кенәзлеге]] 1bdbf23wzg90hvme6v2sa3bpcvmgfqp 6099407 6099406 2026-11-07T12:39:17Z ~2026-52585-26 62771 /* 1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы */ 6099407 wikitext text/x-wiki [[Файл:CollageNovgorodwars.png|300px|thumb|right|К. В. Лебедевның «Марфа Посадница. Новгород вечесын юк итү» (1889); • Мәскәү кенәзе Иван III Васильевичның портреты белән гравюра; • XVI гасыр Италия гравюрасында Мәскәү һәм новгородлылар арасында көрәш; • Новгород детинецы; • XIV гасырның Новгород псалтирында сугышчы-новгородлыларның сурәте]] '''Мәскәү-Новгород сугышы''' — [[Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү Бөек кенәзлеге]] һәм аның номиналь вассалы [[Новгород республикасы]] арасында 1456 елдан 1478 елларда чаклы (өзеклекләр белән) булган һәм новгородлыларның җиңелүе белән тамамланган хәрби низаглар. Мәскәү-Новгород сугышы шул исәптән Беренче (1456), Икенче (1471) һәм Өченче Мәскәү-Новгород сугышларын (1477-1478) үз эченә ала. Мәскәүләрнең өченче походы нәтиҗәсендә Новгород республикасы чикләре тулысынча Мәскәү кенәзлегенә кушыла. Күп кенә тарихчылар бу вакыйганы [[Рус дәүләтен үзәкләштерү]]нең башы дип исәпли. ==1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы== Низаг тамырлары Дмитрий Донской варисларының ике тармагы арасындагы 1425-1453 еллардагы феодаль сугышка барып тоташа. Аның төп өлешен Василий Темный белән Дмитрий Шемяканы каршылыгы тәшкил итә. Бөек кенәзлек өчен көрәштә җиңелгәннән соң Шемяка Новгородта кабул ителә. 1449 елда Василий Темный Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе Казимир IV белән солых килешүе төзүе, аңа ярашлы ике як та икенче якның эчке сәяси дошманнарын кабул итмәскә йөкләмә ала, ә Литва Новгородка дәгъваләреннән баш тарта. 1453 елда Василий үзенең кешеләре аша Новгородта Шемяканы агулауны оештыра. Сугышның төп һәм хәлиткеч сугышы Русса каласы янында була. Мәскәү гаскәрләре шәһәрне каршылыксыз диярлек ала. Новгородлылар Руссаны кире кайтарырга тырышып карый, әммә баштагы уңышка карамастан, каты җиңелүгә дучар булалар һәм качалар. Моннан соң мәскәүлеләр Демян ныгытмасын камый һәм Молвотица һәм Стерж шәһәрләрен ала. Күпмедер вакыт үткәч, Василий Темныйга Новгород архиепискобы җитәкчелегендәге илчеләр килә. Новгород Мәскәүгә зур контрибуция — 15 меңгә якын сум түли, әмма азат булып кала. == 1471 ел явы == 1470 елның ноябрендә Новгород илчесенең Новгород архиепискобы Мәскәүгә килү үтенеченә җавап итеп кенәзе Иван III Новгород адресына начар сүз ычкындыра һәм бу баоярлар арасында канәгатьсезлек тудыра һәм алар Мәскәү белән аерымлану турында белдерә. Ике як арасындагы сөйләшүләр нәтиҗә бирми, 1471 елның язында бөек кенәз һәм аның киңәшчесе кичекмәстән яулар башлау турында карар кабул итә. Бу бик куркыныч була: яз салкын килә, кар гәскәргә хәрәкәт итәргә комачаулый. Әммә озакларга ярамый — [[Литва кенәзлеге]] дә, [[Алтын Урда]] да Новгородка ярдәм итергә әзер була. Сугышның беренче көннәре тыныч үтә: мәскәүләр бер-бер артлы калаларны яулап ала. Июнь азагында Волок Ламский һәм Торжок алына. 14 июльдә Шелон сугышы үтә, анда Новгородның 40 меңлек гаскәре Псков һәм Мәскәүнең 12 мең гаскәре тарафыннан тар-мар ителә. Сугыш нәтиҗәсен Мәскәү атлылары хәл итә. Новгородның таркау гаскәре мәскәүләргә берничек каршы тора алмый. Ике атна үткәч, (27 июль), Заволочьеда Шиленьга елгасында сугыш була, анда мәскәүләр Двина җире халкын җиңә. Шул ук вакытта Коростында тыныч сөйләшүләр башлана. Новгородта Коростынь солыхына 15 мең сум чамасы акча түли һәм Мәскәүдән бәйле булуын де-факто таный. Шулай да Мәскәүдән формаль азатлык саклана. 1471 елдагы операция уңышлы үтә. Новгородта тагын бер тапкыр новгородлы боярлардан башка беркем Мәскәүгә каршы чыгырга теләмәгәнлеген раслый. Новгород республикасы язмышы хәл ителә. Әммә соңгы нокта җиде ел соңрак куела. == 1477-1478 еллардагы яулар == 1477 елның язында Мәскәүгә Новгородтан чираттагы илчеләр килә. Аларны вече түгел, ә Новгородның Мәскәүдән бәйле булуын тизрәк танырга, шул рәвешле үзләренең байлыгын һәм җирләрен саклап калырга тансык көчле түрәлек җибәрә. Вечеда бу яңалык җәнҗал куптара. Мәскәү яклы берничә бояр үтерелә, хакимияткә тагын да Литва яклы фирка килә. Әммә ул озак утырмый. 1477 елның 9 октябрендә Иван III Новгородка каршы соңгы походка чыга. 27 ноябрдә Бөек кенәз Новгородка килеп җитә, әммә аны штурмларга ашыкмый. Новгород гаскәре дә каладан чыкмый. 5 декабрдә Новгород һәм Мәскәү делегациясе озак сөйләшүләр алып бара. Новгордлылар вечедан да, посадниктан да баш тартырга ризалаша, әммә баярларның җире сакланып калу мәсьәләсен карау сузыла. Бу вакытта шәһәрдә ачлык башлана. Новгород патриотлары мәскәүләрнең һөҗүмен кире кага, шәһәрне саклый, Мәскәү яклылар сугышта катнашмый. 1478 елның 4 гыйнварында Иван III биләмәләрнең, монастырь олысларының яртысын һәм Новоторжск олысын тулысынча бирүне таләп итә. 1478 елның 6 гыйнварында Новгород боярлары бу шартларны кабул итә, шулай итеп, җирләрен саклап кала. Сөйләшүләр шуның белән тәмамлана. 1478 елның 15 гыйнварында кенәз һәм Мәскәү чиновниклары гаскәр озатуында сугышсыз гына калага керә. 1471 елдагы походтан аермалы, бер нинди җәза да кулланылмый. Кайбер бояр гаиләләре Мәскәүгә сөрелә. Новгород җиренә дүрт наместник куела, аларга судларны алып бару һәм биләмә белән идарә итү хокукы бирелә. Вече яшәүдән туктый, түрәлек һәм архиепископ хакимияте бөтерелә. Бояр һәм кенәз хакимияте көрәшендә кенәз хакимияте җиңеп чыга. Новгород республикасы юкка чыга. == Чыганаклар == * Горский А. А. Русские земли в XIII—XIV веках: пути политического развития. — СПб.: Наука, 2016. — C. 63—67 * Филюшкин А. И. Титулы русских государей. — М.; СПб.: Альянс-Архео, 2006. — С. 39—40. * Греков И. Б., Шахмагонов Ф. Ф. «Мир истории. Русские земли в XIII—XV веках», «Молодая Гвардия», М., 1988. ISBN 5-235-00702-6 * Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. Под ред. А. Ф. Бычкова и К.Н. Бестужева-Рюмина. — СПб, 1889. — С. 194-196 * Зуев М. Н. Хроника истории России. IX—XX век. М.—Дрофа, 1995 ISBN 5-7107-0440-7 [[Төркем:Новгород кенәзлеге]] [[Төркем:Мәскәү кенәзлеге]] eicfv5iakcujp8siyr2f2pzb7d1joqz 6099434 6099407 2026-11-07T14:10:43Z ~2026-52585-26 62771 /* 1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы */ 6099434 wikitext text/x-wiki [[Файл:CollageNovgorodwars.png|300px|thumb|right|К. В. Лебедевның «Марфа Посадница. Новгород вечесын юк итү» (1889); • Мәскәү кенәзе Иван III Васильевичның портреты белән гравюра; • XVI гасыр Италия гравюрасында Мәскәү һәм новгородлылар арасында көрәш; • Новгород детинецы; • XIV гасырның Новгород псалтирында сугышчы-новгородлыларның сурәте]] '''Мәскәү-Новгород сугышы''' — [[Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү Бөек кенәзлеге]] һәм аның номиналь вассалы [[Новгород республикасы]] арасында 1456 елдан 1478 елларда чаклы (өзеклекләр белән) булган һәм новгородлыларның җиңелүе белән тамамланган хәрби низаглар. Мәскәү-Новгород сугышы шул исәптән Беренче (1456), Икенче (1471) һәм Өченче Мәскәү-Новгород сугышларын (1477-1478) үз эченә ала. Мәскәүләрнең өченче походы нәтиҗәсендә Новгород республикасы чикләре тулысынча Мәскәү кенәзлегенә кушыла. Күп кенә тарихчылар бу вакыйганы [[Рус дәүләтен үзәкләштерү]]нең башы дип исәпли. ==1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы== Низаг тамырлары Дмитрий Донской варисларының ике тармагы арасындагы 1425-1453 еллардагы феодаль сугышка барып тоташа. Аның төп өлешен Василий Темный белән Дмитрий Шемяканы каршылыгы тәшкил итә. Бөек кенәзлек өчен көрәштә җиңелгәннән соң Шемяка Новгородта кабул ителә. 1449 елда Василий Темный Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе Казимир IV белән солых килешүе төзүе, аңа ярашлы ике як та икенче якның эчке сәяси дошманнарын кабул итмәскә йөкләмә ала, ә Литва Новгородка дәгъваләреннән баш тарта. 1453 елда Василий үзенең кешеләре аша Новгородта Шемяканы агулауны оештыра. Сугышның төп һәм хәлиткеч сугышы Русса каласы янында була. Мәскәү гаскәрләре шәһәрне каршылыксыз диярлек ала. Новгородлылар Руссаны кире кайтарырга тырышып карый, әмма баштагы уңышка карамастан, каты җиңелүгә дучар булалар һәм чигенеп качалар. Моннан соң мәскәүлеләр Демян ныгытмасын камый һәм Молвотица һәм Стерж шәһәрләрен ала. Күпмедер вакыт үткәч, Василий Темныйга Новгород архиепискобы җитәкчелегендәге илчеләр килә. Новгород Мәскәүгә зур контрибуция — 15 меңгә якын сум түли, әмма азат булып кала. == 1471 ел явы == 1470 елның ноябрендә Новгород илчесенең Новгород архиепискобы Мәскәүгә килү үтенеченә җавап итеп кенәзе Иван III Новгород адресына начар сүз ычкындыра һәм бу баоярлар арасында канәгатьсезлек тудыра һәм алар Мәскәү белән аерымлану турында белдерә. Ике як арасындагы сөйләшүләр нәтиҗә бирми, 1471 елның язында бөек кенәз һәм аның киңәшчесе кичекмәстән яулар башлау турында карар кабул итә. Бу бик куркыныч була: яз салкын килә, кар гәскәргә хәрәкәт итәргә комачаулый. Әммә озакларга ярамый — [[Литва кенәзлеге]] дә, [[Алтын Урда]] да Новгородка ярдәм итергә әзер була. Сугышның беренче көннәре тыныч үтә: мәскәүләр бер-бер артлы калаларны яулап ала. Июнь азагында Волок Ламский һәм Торжок алына. 14 июльдә Шелон сугышы үтә, анда Новгородның 40 меңлек гаскәре Псков һәм Мәскәүнең 12 мең гаскәре тарафыннан тар-мар ителә. Сугыш нәтиҗәсен Мәскәү атлылары хәл итә. Новгородның таркау гаскәре мәскәүләргә берничек каршы тора алмый. Ике атна үткәч, (27 июль), Заволочьеда Шиленьга елгасында сугыш була, анда мәскәүләр Двина җире халкын җиңә. Шул ук вакытта Коростында тыныч сөйләшүләр башлана. Новгородта Коростынь солыхына 15 мең сум чамасы акча түли һәм Мәскәүдән бәйле булуын де-факто таный. Шулай да Мәскәүдән формаль азатлык саклана. 1471 елдагы операция уңышлы үтә. Новгородта тагын бер тапкыр новгородлы боярлардан башка беркем Мәскәүгә каршы чыгырга теләмәгәнлеген раслый. Новгород республикасы язмышы хәл ителә. Әммә соңгы нокта җиде ел соңрак куела. == 1477-1478 еллардагы яулар == 1477 елның язында Мәскәүгә Новгородтан чираттагы илчеләр килә. Аларны вече түгел, ә Новгородның Мәскәүдән бәйле булуын тизрәк танырга, шул рәвешле үзләренең байлыгын һәм җирләрен саклап калырга тансык көчле түрәлек җибәрә. Вечеда бу яңалык җәнҗал куптара. Мәскәү яклы берничә бояр үтерелә, хакимияткә тагын да Литва яклы фирка килә. Әммә ул озак утырмый. 1477 елның 9 октябрендә Иван III Новгородка каршы соңгы походка чыга. 27 ноябрдә Бөек кенәз Новгородка килеп җитә, әммә аны штурмларга ашыкмый. Новгород гаскәре дә каладан чыкмый. 5 декабрдә Новгород һәм Мәскәү делегациясе озак сөйләшүләр алып бара. Новгордлылар вечедан да, посадниктан да баш тартырга ризалаша, әммә баярларның җире сакланып калу мәсьәләсен карау сузыла. Бу вакытта шәһәрдә ачлык башлана. Новгород патриотлары мәскәүләрнең һөҗүмен кире кага, шәһәрне саклый, Мәскәү яклылар сугышта катнашмый. 1478 елның 4 гыйнварында Иван III биләмәләрнең, монастырь олысларының яртысын һәм Новоторжск олысын тулысынча бирүне таләп итә. 1478 елның 6 гыйнварында Новгород боярлары бу шартларны кабул итә, шулай итеп, җирләрен саклап кала. Сөйләшүләр шуның белән тәмамлана. 1478 елның 15 гыйнварында кенәз һәм Мәскәү чиновниклары гаскәр озатуында сугышсыз гына калага керә. 1471 елдагы походтан аермалы, бер нинди җәза да кулланылмый. Кайбер бояр гаиләләре Мәскәүгә сөрелә. Новгород җиренә дүрт наместник куела, аларга судларны алып бару һәм биләмә белән идарә итү хокукы бирелә. Вече яшәүдән туктый, түрәлек һәм архиепископ хакимияте бөтерелә. Бояр һәм кенәз хакимияте көрәшендә кенәз хакимияте җиңеп чыга. Новгород республикасы юкка чыга. == Чыганаклар == * Горский А. А. Русские земли в XIII—XIV веках: пути политического развития. — СПб.: Наука, 2016. — C. 63—67 * Филюшкин А. И. Титулы русских государей. — М.; СПб.: Альянс-Архео, 2006. — С. 39—40. * Греков И. Б., Шахмагонов Ф. Ф. «Мир истории. Русские земли в XIII—XV веках», «Молодая Гвардия», М., 1988. ISBN 5-235-00702-6 * Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. Под ред. А. Ф. Бычкова и К.Н. Бестужева-Рюмина. — СПб, 1889. — С. 194-196 * Зуев М. Н. Хроника истории России. IX—XX век. М.—Дрофа, 1995 ISBN 5-7107-0440-7 [[Төркем:Новгород кенәзлеге]] [[Төркем:Мәскәү кенәзлеге]] 5zcymrzmhxn2n4hds6an31m4zql4r7x 6099436 6099434 2026-11-07T14:13:46Z ~2026-52585-26 62771 /* 1471 ел явы */ 6099436 wikitext text/x-wiki [[Файл:CollageNovgorodwars.png|300px|thumb|right|К. В. Лебедевның «Марфа Посадница. Новгород вечесын юк итү» (1889); • Мәскәү кенәзе Иван III Васильевичның портреты белән гравюра; • XVI гасыр Италия гравюрасында Мәскәү һәм новгородлылар арасында көрәш; • Новгород детинецы; • XIV гасырның Новгород псалтирында сугышчы-новгородлыларның сурәте]] '''Мәскәү-Новгород сугышы''' — [[Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү Бөек кенәзлеге]] һәм аның номиналь вассалы [[Новгород республикасы]] арасында 1456 елдан 1478 елларда чаклы (өзеклекләр белән) булган һәм новгородлыларның җиңелүе белән тамамланган хәрби низаглар. Мәскәү-Новгород сугышы шул исәптән Беренче (1456), Икенче (1471) һәм Өченче Мәскәү-Новгород сугышларын (1477-1478) үз эченә ала. Мәскәүләрнең өченче походы нәтиҗәсендә Новгород республикасы чикләре тулысынча Мәскәү кенәзлегенә кушыла. Күп кенә тарихчылар бу вакыйганы [[Рус дәүләтен үзәкләштерү]]нең башы дип исәпли. ==1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы== Низаг тамырлары Дмитрий Донской варисларының ике тармагы арасындагы 1425-1453 еллардагы феодаль сугышка барып тоташа. Аның төп өлешен Василий Темный белән Дмитрий Шемяканы каршылыгы тәшкил итә. Бөек кенәзлек өчен көрәштә җиңелгәннән соң Шемяка Новгородта кабул ителә. 1449 елда Василий Темный Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе Казимир IV белән солых килешүе төзүе, аңа ярашлы ике як та икенче якның эчке сәяси дошманнарын кабул итмәскә йөкләмә ала, ә Литва Новгородка дәгъваләреннән баш тарта. 1453 елда Василий үзенең кешеләре аша Новгородта Шемяканы агулауны оештыра. Сугышның төп һәм хәлиткеч сугышы Русса каласы янында була. Мәскәү гаскәрләре шәһәрне каршылыксыз диярлек ала. Новгородлылар Руссаны кире кайтарырга тырышып карый, әмма баштагы уңышка карамастан, каты җиңелүгә дучар булалар һәм чигенеп качалар. Моннан соң мәскәүлеләр Демян ныгытмасын камый һәм Молвотица һәм Стерж шәһәрләрен ала. Күпмедер вакыт үткәч, Василий Темныйга Новгород архиепискобы җитәкчелегендәге илчеләр килә. Новгород Мәскәүгә зур контрибуция — 15 меңгә якын сум түли, әмма азат булып кала. == 1471 ел явы == 1470 елның ноябрендә Новгород илчесенең Новгород архиепискобы Мәскәүгә килү үтенеченә җавап итеп кенәзе Иван III Новгород адресына начар сүз ычкындыра һәм бу баоярлар арасында канәгатьсезлек тудыра һәм алар Мәскәү белән аерымлану турында белдерә. Ике як арасындагы сөйләшүләр нәтиҗә бирми, 1471 елның язында бөек кенәз һәм аның киңәшчесе кичекмәстән яулар башлау турында карар кабул итә. Бу бик куркыныч була: яз салкын килә, кар гәскәргә хәрәкәт итәргә комачаулый. Әмма озакларга ярамый — [[Литва кенәзлеге]] дә, [[Алтын Урда]] да Новгородка ярдәм итәргә әзер була. Сугышның беренче көннәре тыныч үтә: мәскәүләр бер-бер артлы калаларны яулап ала. Июнь азагында Волок Ламский һәм Торжок алына. 14 июльдә Шелон сугышы үтә, анда Новгородның 40 меңлек гаскәре Псков һәм Мәскәүнең 12 мең гаскәре тарафыннан тар-мар ителә. Сугыш нәтиҗәсен Мәскәү атлылары хәл итә. Новгородның таркау гаскәре мәскәүләргә берничек каршы тора алмый. Ике атна үткәч, (27 июль), Заволочьеда Шиленьга елгасында сугыш була, анда мәскәүләр Двина җире халкын җиңә. Шул ук вакытта Коростында тыныч сөйләшүләр башлана. Новгородта Коростынь солыхына 15 мең сум чамасы акча түли һәм Мәскәүдән бәйле булуын де-факто таный. Шулай да Мәскәүдән формаль азатлык саклана. 1471 елдагы операция уңышлы үтә. Новгородта тагын бер тапкыр новгородлы боярлардан башка беркем Мәскәүгә каршы чыгырга теләмәгәнлеген раслый. Новгород республикасы язмышы хәл ителә. Әммә соңгы нокта җиде ел соңрак куела. == 1477-1478 еллардагы яулар == 1477 елның язында Мәскәүгә Новгородтан чираттагы илчеләр килә. Аларны вече түгел, ә Новгородның Мәскәүдән бәйле булуын тизрәк танырга, шул рәвешле үзләренең байлыгын һәм җирләрен саклап калырга тансык көчле түрәлек җибәрә. Вечеда бу яңалык җәнҗал куптара. Мәскәү яклы берничә бояр үтерелә, хакимияткә тагын да Литва яклы фирка килә. Әммә ул озак утырмый. 1477 елның 9 октябрендә Иван III Новгородка каршы соңгы походка чыга. 27 ноябрдә Бөек кенәз Новгородка килеп җитә, әммә аны штурмларга ашыкмый. Новгород гаскәре дә каладан чыкмый. 5 декабрдә Новгород һәм Мәскәү делегациясе озак сөйләшүләр алып бара. Новгордлылар вечедан да, посадниктан да баш тартырга ризалаша, әммә баярларның җире сакланып калу мәсьәләсен карау сузыла. Бу вакытта шәһәрдә ачлык башлана. Новгород патриотлары мәскәүләрнең һөҗүмен кире кага, шәһәрне саклый, Мәскәү яклылар сугышта катнашмый. 1478 елның 4 гыйнварында Иван III биләмәләрнең, монастырь олысларының яртысын һәм Новоторжск олысын тулысынча бирүне таләп итә. 1478 елның 6 гыйнварында Новгород боярлары бу шартларны кабул итә, шулай итеп, җирләрен саклап кала. Сөйләшүләр шуның белән тәмамлана. 1478 елның 15 гыйнварында кенәз һәм Мәскәү чиновниклары гаскәр озатуында сугышсыз гына калага керә. 1471 елдагы походтан аермалы, бер нинди җәза да кулланылмый. Кайбер бояр гаиләләре Мәскәүгә сөрелә. Новгород җиренә дүрт наместник куела, аларга судларны алып бару һәм биләмә белән идарә итү хокукы бирелә. Вече яшәүдән туктый, түрәлек һәм архиепископ хакимияте бөтерелә. Бояр һәм кенәз хакимияте көрәшендә кенәз хакимияте җиңеп чыга. Новгород республикасы юкка чыга. == Чыганаклар == * Горский А. А. Русские земли в XIII—XIV веках: пути политического развития. — СПб.: Наука, 2016. — C. 63—67 * Филюшкин А. И. Титулы русских государей. — М.; СПб.: Альянс-Архео, 2006. — С. 39—40. * Греков И. Б., Шахмагонов Ф. Ф. «Мир истории. Русские земли в XIII—XV веках», «Молодая Гвардия», М., 1988. ISBN 5-235-00702-6 * Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. Под ред. А. Ф. Бычкова и К.Н. Бестужева-Рюмина. — СПб, 1889. — С. 194-196 * Зуев М. Н. Хроника истории России. IX—XX век. М.—Дрофа, 1995 ISBN 5-7107-0440-7 [[Төркем:Новгород кенәзлеге]] [[Төркем:Мәскәү кенәзлеге]] 0ojc6v4vghdoqzctulyj9zhs7mffbgo 0 389540 6099825 6086484 2026-11-08T11:40:53Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099825 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q3135719|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q3135719|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q3135719|lang=en}}}}) — [[Екатеринбург]] һәм Уралның борынгы югары уку йортларының берсе, 1914 елда Тау институты буларак нигез салынган. == Тарих == [[Файл:Закон_об_учреждении_горного_института.jpg|сулда|мини|210x210пкс]] 1914 елның {{comment|3|Юлиан календаре буенча}} (16) гыйнварында патша Николай II «Штандарт» император яхтасында «Екатеринбург шәһәрендә Тау институтын булдыру турында» дип аталган законны раслый<ref>{{Cite web|url=http://about.ursmu.ru/istoriya-universiteta.html|title=История университета|publisher=Уральский государственный горный университет|accessdate=2020-12-18|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327140705/http://about.ursmu.ru/istoriya-universiteta.html}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Николай II в истории университета|url=http://about.ursmu.ru/istoriya-universiteta/nikolay-ii-v-istorii-universiteta.html|publisher=Уральский государственный горный университет|accessdate=2020-12-18|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327140411/http://about.ursmu.ru/istoriya-universiteta/nikolay-ii-v-istorii-universiteta.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://about.ursmu.ru/istoriya-universiteta/professor-filatov-ob-universitete/dayut-nam-gornyy-institut.html|title=Дают нам Горный Институт!|author=проф. Филатов|publisher=Уральский государственный горный университет|accessdate=2020-12-18|archivedate=2020-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201012192741/http://about.ursmu.ru/istoriya-universiteta/professor-filatov-ob-universitete/dayut-nam-gornyy-institut.html}}</ref>. 1915 елның {{comment|7|Юлиан календаре буенча}} (20) ноябрендә Екатеринбургның шәһәр Думасы залында Төзелеш комиссиясенең беренче утырышы була, анда булачак Тау институты бинасының эскиз проектын хуплыйлар һәм раслыйлар<ref name=":0" />. 1916 елның {{comment|17|Юлиан календаре буенча}} (30) июлендә Урал тау институтының нигезенә беренче таш салына<ref name=":0" />. 1916 елның {{comment|6|Юлиан календаре буенча}} (19) ноябрендә институт төзелешен тизләтү максатыннан, Төзелеш комиссиясе Николай ІІгә институтны «Бөек Император канаты астына алу һәм аңа «Император Николай II Урал тау институты» исемен бирү» турында үтенеч белән мөрәҗәгать итәләр<ref name=":0" />. 1917 елның {{comment|3|Юлиан календаре буенча}} (16) гыйнварында «Екатеринбург тау институтын Бөек Император канаты астына алу һәм әлеге уку йортына «Император Николай II Урал тау институты» исемен бирү турында» закон кабул ителә. 1917 елның {{comment|9|Юлиан календаре буенча}} (22) октябрендә Екатеринбургта Тау институты ачыла<ref>{{Cite web|title=Накануне революции (1892-1917)|publisher=Екатеринбургская городская Дума|url=https://www.egd.ru/about/481/515/545}}</ref>, Екатеринбургның мактаулы гражданины Петр Пётр улы фон Веймарн институтның ректоры була<ref>{{Китап|ел=2003|исем=Петр Петрович фон Веймарн (1879–1935)|сылтама=http://book.uraic.ru/elib/pochetnye_grazhdane_Ekb/ekb_do_1917/veymarn.pdf|нәшрият=Екатеринбург : Сократ,|битләр=30–31|бит=192|бүлек=Почетные граждане Екатеринбурга : исторические очерки. — 2-е изд., доп}}</ref>. [[Файл:Бюст_В._В._Вахрушева.jpg|мини|В.В. Вахрушев бюсты]] 1947—1993 елларда институт ССРБ күмер сәнәгате халык комиссары В.В. Вахрушев исемен йөртә. Хәзерге вакытта бу хакта университетның беренче уку бинасы алдында куелган бюст искә төшерә. [[ССРБ Югары Шурасы|ССРБ Югары Советы]] Президиумының 1969 елның 12 маендагы Указы белән халык хуҗалыгы белгечләрен әзерләү өчен һәм фәнни тикшеренүләрнең үсеше өчен В.В. Вахрушев исемендәге Свердловск тау институты [[Кызыл Байрак Хезмәт ордены]] белән бүләкләнә. 1993 елда Урал дәүләт тау-геология академиясе дип үзгәртелә. 2004 елның маенда [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы]]ның Аккредитация Коллегиясе карары белән югары уку йорты «Университет» дигән югары статус ала. 2014 елда югары уку йортының 100 еллыгы билгеләп үтелә, бу вакыт эчендә 50 меңнән артык тау инженеры, йөзләгән доктор һәм фән кандидатлары әзерләнә. Ел саен 2,5-3 мең җитәкче һәм белгеч 25 белгечлек буенча яңадан әзерләү һәм квалификация күтәрү процессларын уза. Н.Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетының «Һөнәри белем бирү учреждениеләрен тәмамлаучыларны эшкә урнаштыруга ярдәм итүче координационн-аналитик үзәк» рейтингы буенча, Тау университетының Мәшгульлек үзәге югары уку йортлар рейтингында 3 урынны ала (Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты белән бергә), рейтингта Урал дәүләт урман-техник университетын (4 урын) һәм Россиянең беренче президенты Б.Н. Ельцин исемендәге Урал федераль университетын (5 урын) куып китә. Рейтингта Россиянең 79 субъектыннан 754 югары уку йорты катнашкан<ref>{{Cite web|url=https://www.e1.ru/news/spool/news_id-346527.html|title=РГППУ и УрГГУ заняли третье место во всероссийском рейтинге трудоустройства выпускников|date=29 марта 2011|publisher=Екатеринбург Онлайн}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kcst.bmstu.ru/component/regions/?view=rating2010&level=v|title=Рейтинг вузовских центров|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171016033412/http://kcst.bmstu.ru/component/regions/?view=rating2010&level=v|archivedate=2017-10-16}}</ref>. === Рәсми атамалар === * 1914 — Екатеринбург шәһәрендәге Тау институты * 1916 — Император Николай IIнең Урал тау институты * 1918 — Урал тау институты * 1934 — Свердловск тау институты * 1947 — В.В. Вахрушев исемендәге Свердловск Тау институты * 1993 — Урал дәүләт тау-геология академиясе * 2004 — Урал дәүләт тау университеты == Университет бүгенге көндә == 2016 елда университетта 9000 якын студент белем алган. 2015 елда югары уку йортының керемнәре 463,9 млн. сум, чыгымнары — 426,9 млн. сум тәшкил иткән<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2016-06-07/dohody_rukovoditeley_uchebnyh_zavedeniy_rastut_na_fone_sokracheniy_personala_i_snizheniya_dohodov|title=Доходы руководителей учебных заведений растут на фоне сокращений персонала и снижения доходов.|date=7 июня 2016|publisher=Znak.com|author=Оксана Луткова|accessdate=2020-12-18|archivedate=2017-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011181541/https://www.znak.com/2016-06-07/dohody_rukovoditeley_uchebnyh_zavedeniy_rastut_na_fone_sokracheniy_personala_i_snizheniya_dohodov}}</ref>. ; Структурасы Факультетлар: * тау-технология факультеты * тау-механика факультеты * инженер-икътисад факультеты * дөнья икътисады һәм бизнес факультеты * геология һәм геофизика факультеты * кешеләрне яклау факультеты * шәһәр хуҗалыгы (көллият) * читтән торып уку == Екатеринбургтагы биналар == <gallery widths="200" heights="150"> Файл:1st build of the USMU.JPG|Беренче уку бинасы, Куйбышев ур., 30 Файл:2nd build of the USMU.jpg|Икенче уку бинасы, Университетская тык., 9 Файл:3rd build of the USMU.jpg|Өченче уку бинасы, Хохряков ур., 8 Файл:4th build of the USMU.jpg|Дүртенче уку бинасы, Университетская тык., 7 Файл:Church for mine workers of Russia.jpg|Россия Горняклар гыйбадәтханәсе, Куйбышев ур., 39 Файл:Ural Geological Museum.jpg|Урал геология музее, Хохряков ур., 85 Файл:The house of sports in the USMU.jpg|УДТУ спорт йорты, 8 Март ур., 84а </gallery> == Шәхесләр == === Ректорлар === === Укытучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q3135719. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p108/Q3135719/p580:башлау,p108/Q3135719/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q4539854|Leonard Jaczewski]]'' | data-sort-value="1858" | 1858-08-30 | [[Вилькув (Лодзь воеводалыгы)]]<br/>[[Конин]] | ''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-04-20<br/>1916-05-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q51667675|Stanislaw-Petr-Sigismund Konstantinowitsch Sobolewski]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-10-07 | [[Бяла-Подляска|Бәла-Подләска]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q60472581|җирасты байлыкларын чыгару технологиясе галиме]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-04 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q41199832|Konstantin Matveev]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-02-21 | [[Камышлы (Свердловск өлкәсе)|Камышлы]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-21 | [[Екатеринбург]] |- | | | [[Михаил Ортин]] | data-sort-value="1880" | 1880-11-19 | [[Алабуга]] | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-08 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q41199837|Маковецкий, Александр Евменьевич]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-11-09 | ''[[:d:Q13637057|Smelyi]]'' | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q55104989|Vladimir Vanyukov]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-06-17 | [[Талица (шәһәр)]] | ''[[:d:Q58174254|Томск технология институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-31 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4219139|Nikolai Kell]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-01-08 | ''[[:d:Q4461217|Торопец өязе]]'' | ''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]'' | ''[[:d:Q294126|surveyor]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-12-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1932 | 1944 | ''[[:d:Q4522326|Lew Dmitrijewitsch Schewjakow]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-01-03 | [[Ветлуга (шәһәр)|Ветлуга]] | ''[[:d:Q58388110|Екатеринослав тау институты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q19907921|Leonid Bykov]]'' | data-sort-value="1895" | 1895-04-27 | [[Люботын|Лүботын]] | ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''<br/>''[[:d:Q58388110|Екатеринослав тау институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-10-19 | [[Тула]] |- | | | ''[[:d:Q12157346|N. A. Starikov]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-03-21 | ''[[:d:Q4174064|Yedrovo]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-04 | [[Киев]] |- | | | ''[[:d:Q28358930|Michail Albow]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-27 | [[Никольск (Вологда өлкәсе)]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1984" | 1984-04-03 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q28858902|Вилесов, Георгий Иванович]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-15 | ''[[:d:Q4535429|Jusva]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]] | data-sort-value="1979" | 1979-03-05 | [[Екатеринбург]] |- | 1942 | 1943 | ''[[:d:Q123471071|Николай Андреевич Гусев]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-02-18 | ''[[:d:Q18806698|Shakitsy]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q116994205|геодезист]]''<br/>''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-03-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | 1933 | 1980 | ''[[:d:Q4330923|Ivan Kirillovitsj Ovtsjinnikov]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-06-15 | [[Овчинники (Киров өлкәсе)|Овчинники]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-11-18 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q12135127|Dmitry Nikolayevich Ogloblin]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-09-11 | [[Пермь]] | Урал дәүләт тау эше университеты | ''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q294126|surveyor]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q116994205|геодезист]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-12 | [[Донецк]] |- | | | ''[[:d:Q55102296|Wiktor Borissowitsch Umanski]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-08-16 | [[Бахмут (Донецк өлкәсе)|Бахмут]] | ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-01 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Павел Зурков]] | data-sort-value="1906" | 1906-11-05 | [[Харьков]] | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4461829|tractor driver]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-03 | [[Магнитогорск]] |- | | | ''[[:d:Q84723071|Anatoly Khodalevich]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-26 | [[Олёкминск]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q53751363|stratigrapher]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-05-17 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q60838942|Игошин, Анатолий Андреевич]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-11-29 | [[Курган]] | Урал дәүләт тау эше университеты | [[укытучы]] | data-sort-value="1977" | 1977-10-10 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q57499496|Grigory Vertushkov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-17 | [[Кыштым]] | Урал дәүләт тау эше университеты | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-11-17 | [[Екатеринбург]] |- | 1950 | 1955 | ''[[:d:Q70252178|Аляксандр Бараховіч]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-04-28 | [[Орлов]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-18 | [[Магнитогорск]] |- | | | ''[[:d:Q65157817|Прокин Василий Александрович]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-30 | | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-29 | |- | 1962 | 1975 | [[Иван Плотников]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-04 | [[Королево (Аскын районы)|Кәрәләү]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-07-13 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q4105290|Nikolai Vatolin]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-13 | [[Екатеринбург]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-08-11 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q41579880|Вогулкина, Екатерина Максимовна]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-13 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-01-24 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q12086999|Бирюков Борис Николаевич (ғалим)]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | [[Әрәмәле (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="2013" | 2013-08-18 | [[Одесса]] |- | | | ''[[:d:Q124771498|Хохряков, Владимир Степанович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-26 | [[Екатеринбург]] | Урал дәүләт тау эше университеты | | data-sort-value="2005" | 2005-10-17 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q4514867|Boris V. Chesnokov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-11 | [[Ставрополь]] | Урал дәүләт тау эше университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-10-25 | [[Мияс]] |- | | | ''[[:d:Q15064963|Κονσταντίν Βερτέλοφ]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-18 | [[Исилкүл]] | Урал дәүләт тау эше университеты | | data-sort-value="1997" | 1997-01-03 | [[Мәскәү]] |- | 1963 | 1964 | ''[[:d:Q4232484|V. E. Kopylov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-24 | [[Черноисточинск]] | Урал дәүләт тау эше университеты | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-03-09 | [[Төмән]] |- | 1962 | 2000 | ''[[:d:Q112989249|Ivan Vasilevich Dementev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-02 | ''[[:d:Q4539153|Yasashnaya Tashla]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]] | data-sort-value="2009" | 2009-03-05 | [[Екатеринбург]] |- | 1962 | 1965 | ''[[:d:Q4445709|Bayrak Sultanov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-21 | [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]] | data-sort-value="2012" | 2012-10-24 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q29865600|Яковлев Виктор Леонтьевич]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 | ''[[:d:Q27579311|Balakul]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q109488749|Виноградов, Альберт Михайлович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-10 | [[Екатеринбург]] | Урал дәүләт тау эше университеты | | data-sort-value="2023" | 2023-04-04 | |- | | | ''[[:d:Q42296198|Boris Ryzhy]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-27 | ''[[:d:Q25726454|Кошкуль]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-06-07 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q109485325|Емлин, Эдуард Фёдорович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-04 | [[Екатеринбург]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | Урал дәүләт тау эше университеты | | data-sort-value="2021" | 2021-07-26 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q20069071|Паняк, Стефан Григорьевич]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-25 | ''[[:d:Q4211183|Kamiane]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | |- | 1982 | 1997 | ''[[:d:Q138465480|Sergei Bautin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-19 | [[Омск]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q55653660|Косарев, Николай Петрович]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-22 | [[Верхотурье]] | Урал дәүләт тау эше университеты | [[галим]] | | |- | 1999 | | ''[[:d:Q60839133|Semin Aleksander Nicolaevich]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-12 | [[Сасово районы]] | ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q39391642|Andrey Maslov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-25 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | |- | | | ''[[:d:Q137925710|Dmitry Zedgenizov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-29 | | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === * Крутошинский Андрей Михаил улы (1918—1944) — Бөек Ватан сугышында катнашучы, [[Советлар Берлеге каһарманы|Советлар Берлеге Каһарманы]]. * Мельников Николай Василий улы (1909—1980) — тау эше өлкәсендә Совет галиме, ССРБ Фәннәр академиясе академигы. * Ревнивцев Владимир Иван улы (1931—1989) — тау эше өлкәсендә галим. ССРБ Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты, ике ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q3135719. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p69/Q3135719/p580:башлау,p69/Q3135719/p582:тәмамлау,label:Исем,p569,p19,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! башлау ! тәмамлау ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | | | ''[[:d:Q4344942|Ivan Paramonov]]'' | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Жиздра (шәһәр)]] | [[инженер]] | | data-sort-value="1981" | 1981-10-08 | [[Мәскәү]] |- | | 1928 | ''[[:d:Q16437544|Ivan Bok]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-09-26 | [[Бәләбәй]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-09-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q56310585|Nikolay Medvedev]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-11-08 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968 | [[Чиләбе]] |- | | | ''[[:d:Q4197787|Aleksandr Nikolaevitsj Igoemnov]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-07-19 | ''[[:d:Q27582909|Kipel]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1976" | 1976-06-16 | [[Екатеринбург]] |- | | 1929 | ''[[:d:Q19909365|Nikolay Akimovitsj Karzjavin]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-05-01 | [[Яңа Уткинск (Первоуральск шәһәр округы)|Яңа Уткинск]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-03-14 | [[Североуральск]] |- | | | ''[[:d:Q136309213|Сорокин Василий Александрович]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-02-05 | ''[[:d:Q13663637|Kozhayevo]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q27947380|инженер-металлург]]'' | ''[[:d:Q114114760|Уралгипромез]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-07 | [[Донецк]] |- | | | ''[[:d:Q28858902|Вилесов, Георгий Иванович]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-03-15 | ''[[:d:Q4535429|Jusva]]'' | [[галим]] | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="1979" | 1979-03-05 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q60025234|Pjotr Aleksandrovitsj Rizjov]]'' | data-sort-value="1903" | 1903 | | [[галим]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q12135127|Dmitry Nikolayevich Ogloblin]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-09-11 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q294126|surveyor]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q116994205|геодезист]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="1968" | 1968-10-12 | [[Донецк]] |- | | | ''[[:d:Q29555287|Долгаль, Михаил Иванович]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-12-13 | [[Екатериновка (Диңгез буе крае)|Екатериновка]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-05-26 | [[Екатеринбург]] |- | | 1931 | ''[[:d:Q12558630|Pjotr Michaylovitsj Troechin]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-02-04 | ''[[:d:Q12088275|Bolshaya Ucha]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-06-29 | [[Караганда|Караганды]] |- | | | ''[[:d:Q28498418|Zoya Kravtsova]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-03-13 | [[Түбән Тагил]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-01-11 | [[Екатеринбург]] |- | | 1933 | [[Павел Зурков]] | data-sort-value="1906" | 1906-11-05 | [[Харьков]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4461829|tractor driver]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-03 | [[Магнитогорск]] |- | | | ''[[:d:Q39083525|Vasily Alekseyev]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-02-18 | [[Вольск]] | | | data-sort-value="1979" | 1979-04-11 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q84724392|Пашкин Нектарий Петрович]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-11-27 | ''[[:d:Q12098376|Гуляево (Удмурти)]]'' | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-10-28 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] |- | | | ''[[:d:Q60838942|Игошин, Анатолий Андреевич]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-11-29 | [[Курган]] | [[укытучы]] | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="1977" | 1977-10-10 | [[Иркутск]] |- | | 1939 | ''[[:d:Q110277729|Кудряшёв, Пётр Иванович]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-12-21 | [[Семено-Макарово]] | ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q12565163|Текелі Қорғасын-Мырыш Комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q4201484|Д. А. Қонаев атындағы тау-кен ісі институты]]''<br/>''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-01-31 | [[Кривой Рог]] |- | | | [[Николай Мельников]] | data-sort-value="1909" | 1909-02-15<br/>1909-02-28 | [[Сарапул]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-12-07 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q16665988|Aleksandr Korolyov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-10-15 | [[Түбән Тагил]] | | | data-sort-value="1983" | 1983-05-25 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] |- | | | ''[[:d:Q16686181|Sergey Petropavlovsky]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-21 | [[Вологда губернасы|Вологда гөбернәсе]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q29581451|Зебзиев, Кирилл Васильевич]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-05-24 | | | | data-sort-value="1973" | 1973-09-16 | [[Екатеринбург]] |- | | 1931 | ''[[:d:Q57499496|Grigory Vertushkov]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-17 | [[Кыштым]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты<br/>''[[:d:Q4476747|Ural Geological Museum]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-11-17 | [[Екатеринбург]] |- | | 1931 | ''[[:d:Q133693668|Mikhail Bondarenko]]'' | data-sort-value="1909" | 1909 | ''[[:d:Q4500403|Khotimlia]]'' | | ''[[:d:Q4063897|Amakinskaya Geological Exploration Expedition]]'' | data-sort-value="1965" | 1965 | |- | | | ''[[:d:Q16437905|Illarion Pavlovitsj Jankin]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-06-07 | ''[[:d:Q19868734|Сухоречка (Самаран область)]]'' | | | data-sort-value="1964" | 1964-09-14 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q22133474|Vladimir Ivanov]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Артельный]] | | | data-sort-value="1982" | 1982 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Нина Павлова (1910)|Нина Павлова]] | data-sort-value="1910" | 1910-11-27 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | No/unknown value | No/unknown value |- | | 1930 | ''[[:d:Q124355282|Dmitriy S. Steinberg]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-02-23 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-08-08 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q4196303|Svyatoslav Ivanov]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-02-03 | [[Түбән Новгород]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-10-13 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q11735728|Karys Kanatbay]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-05-01 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-11-25 | [[Мүнхен]] |- | | 1936 | ''[[:d:Q16436225|Pjotr Koezmitsj Matonin]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-01-23 | ''[[:d:Q27577669|Парамоново]]'' | ''[[:d:Q1743623|маркшейдер]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007 | [[Караганда|Караганды]] |- | | | ''[[:d:Q23021200|Минаев, Филипп Прокопьевич]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-09 | ''[[:d:Q25739764|Kormikha]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-12 | [[Караганда|Караганды]] |- | | 1935 | ''[[:d:Q60826899|Новожилов, Михаил Галактионович]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-06-29 | [[Түбән Тагил]] | [[галим]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | data-sort-value="1997" | 1997 | [[Днипро]] |- | | | ''[[:d:Q132718768|Кандель, Ефим Александрович]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-27 | [[Екатеринбург]] | [[инженер]]<br/>[[менеджер]] | ''[[:d:Q4129392|Vysokogorskiy GOK]]''<br/>''[[:d:Q4427410|Sokolov-Sarbai Mining Production Association]]''<br/>''[[:d:Q3443480|EVRAZ KGOK]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-12-03 | [[Түбән Тагил]] |- | | | ''[[:d:Q21088232|Stepan Ivanovitsj Alikin]]'' | data-sort-value="1912" | 1912 | ''[[:d:Q28528964|Ния (Пермийн мохк)]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Мәскәү]] |- | | 1938 | ''[[:d:Q24351552|Евгений Новиков]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-15 | [[Екатеринбург]] | [[галим]] | | data-sort-value="1973" | 1973-08-01 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q111976648|Бутырин Сергей Иванович]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-08 | [[Сембер губернасы]] | ''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996 | [[Күмертау]] |- | | 1937 | ''[[:d:Q60616750|Igor Belostockiy]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-10-19 | ''[[:d:Q4362985|Pinezhsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-03-31 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4245526|Fyodor Kuzyukov]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-02-17 | ''[[:d:Q16021789|Любощь]]'' | [[инженер]] | | data-sort-value="1997" | 1997-07-18 | [[Мәскәү]] |- | | 1952 | ''[[:d:Q127327611|Дерягин, Виктор Петрович]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-11-02 | ''[[:d:Q23837610|Ozero-Karachi]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q3443480|EVRAZ KGOK]]''<br/>''[[:d:Q28125646|Дегтярское рудоуправление]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-02-04 | [[Первоуральск]] |- | | | ''[[:d:Q43382822|Zinaida Krutikhovskaia]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-10-03 | ''[[:d:Q1729312|Kargapolye]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-12-28 | [[Киев]] |- | | | ''[[:d:Q44003855|Michail Ivanovitsj Sankevitsj]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-12-12 | [[Kireç|Керчь]] | | | data-sort-value="2001" | 2001-01-13 | [[Кривой Рог]] |- | | | ''[[:d:Q15070596|Andrey Michaylovitsj Kroetosjinskiy]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-01-28 | [[Пермь]] | | | data-sort-value="1944" | 1944-09-09 | [[Подлясье воеводалыгы]] |- | | | ''[[:d:Q76385029|Хомяков Илларион Мартемьянович]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-17 | [[Нуриман районы]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-03-20 | [[Уфа]] |- | | 1943 | ''[[:d:Q60197065|Valentin Vakhrushev]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-28 | [[Архангельск өлкәсе]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q19356817|петролог]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-01-01 | [[Беларусия|Беларусь]] |- | | 1941 | ''[[:d:Q65155862|Беломоин, Виталий Васильевич]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-05-05 | [[Тубыл]] | | | data-sort-value="1983" | 1983-04-13 | [[Железногорск-Илимский|Железногорск-Илимски]] |- | | 1943 | ''[[:d:Q71164303|Смирнов, Вениамин Григорьевич]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-19 | [[Семёнов (шәһәр)]] | | | data-sort-value="1999" | 1999-07-09 | [[Төмән]] |- | | 1943 | ''[[:d:Q104665907|Vladimir Anisimov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-06-04 | ''[[:d:Q4102999|Valuyevka]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-09-25 | |- | | | ''[[:d:Q22045959|Ignatiy Makarovitsj Petoechov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-15 | [[Мари-Төрек районы]] | [[галим]] | | data-sort-value="2010" | 2010-08-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q65157817|Прокин Василий Александрович]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-30 | | [[галим]] | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="2019" | 2019-09-29 | |- | | | ''[[:d:Q105158271|Nikolay Vitalievich Igoshin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-09-28 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | data-sort-value="2010" | 2010-08-10 | |- | | | ''[[:d:Q4441787|Viktor Stepanov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-07 | [[Семёнов (шәһәр)]] | [[галим]] | ''[[:d:Q19908069|Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-08-06 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q24351662|Минкин, Лазарь Моисеевич]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-06-03 | [[Канатып]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-05-13 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q15072007|A. A. Marakushev]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-04 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4201854|Institute of Experimental Mineralogy]]'' | data-sort-value="2014" | 2014-01-06 | [[Мәскәү]] |- | | | [[Сергей Лазарев]] | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Тверь губернасы]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-25 | |- | | 1951 | ''[[:d:Q15062142|Lew Grigorjewitsch Zibulin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-06-07 | ''[[:d:Q1778578|Oktyabrsky District]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-02-28 | [[Төмән]] |- | | 1949 | ''[[:d:Q124771498|Хохряков, Владимир Степанович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-26 | [[Екатеринбург]] | | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="2005" | 2005-10-17 | [[Екатеринбург]] |- | | 1958 | ''[[:d:Q134294464|Куц, Василий Сидорович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-02-24 | [[Сумы өлкәсе]] | | ''[[:d:Q4144775|Goroblagodatsky mine]]''<br/>''[[:d:Q4534112|Southern Mining and Processing Combine]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4374701|Veniamin Potașev]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-16 | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-12-08 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4514867|Boris V. Chesnokov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-11 | [[Ставрополь]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты<br/>[[Илмән тыюлыгы]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-25 | [[Мияс]] |- | | | ''[[:d:Q15064963|Κονσταντίν Βερτέλοφ]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-18 | [[Исилкүл]] | | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="1997" | 1997-01-03 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4516485|Stepan Ivanovitsj Tsjistopljasov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-05 | ''[[:d:Q1822618|Shipunovsky District]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-01-19 | [[Мәскәү]] |- | | | ''[[:d:Q4391728|Wladimir Iwanowitsch Rewniwzew]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-04 | [[Екатеринбург]] | [[галим]] | ''[[:d:Q30263299|Mekhanobr Appliances]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-09-20 | [[Полтава]] |- | | | ''[[:d:Q22919656|Николин, Виктор Игнатьевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-27 | [[Донецк]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-11-23 | [[Екатеринбург]] |- | 1949 | 1954 | ''[[:d:Q111344296|Ерёмин, Николай Яковлевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-19 | [[Барабановски (Каменски шәһәр округы)|Барабановское]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q3443480|EVRAZ KGOK]]''<br/>''[[:d:Q1957822|Novokuznetsk Iron and Steel Plant]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-05-17 | |- | | 1957 | ''[[:d:Q4055565|Alexander Avdonin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-10 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4410161|Sverdlovsk Regional Natural History Museum]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-02-20 | [[Екатеринбург]] |- | | 1954 | ''[[:d:Q4232484|V. E. Kopylov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-24 | [[Черноисточинск]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q90882030|Уральскае геалагічнае ўпраўленне]]''<br/>Урал дәүләт тау эше университеты<br/>''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-03-09 | [[Төмән]] |- | | | ''[[:d:Q4317783|Ivan Nesterov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-01 | ''[[:d:Q27578077|Paratkul]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4467469|TyumenNIIgiprogas]]''<br/>''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]''<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-02-01 | [[Төмән]] |- | | | ''[[:d:Q112989249|Ivan Vasilevich Dementev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-02 | ''[[:d:Q4539153|Yasashnaya Tashla]]'' | [[галим]] | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="2009" | 2009-03-05 | [[Екатеринбург]] |- | | 1955 | ''[[:d:Q4445709|Bayrak Sultanov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-21 | [[Бөре (шәһәр)|Бөре]] | [[галим]] | Урал дәүләт тау эше университеты<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | data-sort-value="2012" | 2012-10-24 | [[Уфа]] |- | | | ''[[:d:Q4446455|Vyacheslav Surganov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-27 | [[Бакал]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-08-29 | |- | | | [[Герман Ферштатер]] | data-sort-value="1933" | 1933-09-29 | [[Мәскәү]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-06-17 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q12089644|Tamil Vysitka]]'' | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Хуст]]<br/>''[[:d:Q12141429|Карпат яны Русе]]''<br/>[[Чехословакия]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q29865600|Яковлев Виктор Леонтьевич]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 | ''[[:d:Q27579311|Balakul]]'' | [[галим]] | Урал дәүләт тау эше университеты<br/>''[[:d:Q4201479|Institute of Mining]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q76862557|Leonid Labunsky]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-04 | [[Новокузнецк]] | | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-05-21 | |- | | 1957 | ''[[:d:Q139899980|Geliy Vakhromeev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-21 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-26 | [[Иркутск]] |- | | | ''[[:d:Q97663878|Victor D. Starkov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-29 | [[Александровск (Пермь крае)|Александровск]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q107422151|Vsevolod Slukin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-11 | [[Екатеринбург]] | [[язучы]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-01 | [[Екатеринбург]] |- | | 1959 | ''[[:d:Q109488749|Виноградов, Альберт Михайлович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-10 | [[Екатеринбург]] | | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="2023" | 2023-04-04 | |- | | | ''[[:d:Q569362|Эдуард Россель]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-08 | [[Бор (Түбән Новгород өлкәсе)]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | | | ''[[:d:Q4516801|Valery Chichkanov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-25 | [[Верхотурье шәһәр бүлгесе]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-18 | |- | | 1960 | ''[[:d:Q136816240|Карманов, Ревир Григорьевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-14 | [[Усть-Кулом]] | | | data-sort-value="1993" | 1993-07-20 | |- | | 1961 | ''[[:d:Q137734179|Геннадий Александрович Исаев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-04 | [[Шадрин (шәһәр)|Шадринск]] | | ''[[:d:Q98767231|All Russian Scientific Research Institute of Geophysical Prospecting]]''<br/>''[[:d:Q4418276|Себер геология, геофизика һәм минераль чимал ФТИ]]'' | data-sort-value="1992" | 1992-08-25 | [[Новосибирск]] |- | | | ''[[:d:Q4431284|Yury Spiridonov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-01 | ''[[:d:Q4370782|Poltavka, Poltavsky District, Omsk Oblast]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="2010" | 2010-08-12 | [[Сыктывкар]] |- | | | ''[[:d:Q28665381|Michail Egorovitsj Tsaregorodtsev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-26 | [[Мари Ил|Мари Иле]] | ''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-04-30 | |- | | | ''[[:d:Q42296198|Boris Ryzhy]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-27 | ''[[:d:Q25726454|Кошкуль]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | Урал дәүләт тау эше университеты | data-sort-value="2004" | 2004-06-07 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q28950938|Vladimir Perepelitsyn]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-30 | [[Екатеринбург]] | [[галим]] | | data-sort-value="2023" | 2023-07-08 | |- | | | ''[[:d:Q41579884|Малозёмова, Галина Александровна]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-16 | [[Түбән Тагил]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | | 1963 | ''[[:d:Q109485325|Емлин, Эдуард Фёдорович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-04 | [[Екатеринбург]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | Урал дәүләт тау эше университеты<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-07-26 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q18407511|Jurij Parsjakov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-05 | [[Рәүде (Свердловск өлкәсе)|Рәүде]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q4079233|Vitali Basygysov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-01 | ''[[:d:Q16897374|Tas-Yuryakh]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1973 | [[Леонид Кузнецов (1947)|Leonid Kuznetsov]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-05 | [[Яңа Балакатай]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q501700|counterintelligence]]'' | | | |- | | 1972 | [[Равил Бикбов]] | data-sort-value="1948" | 1948-06-28 | [[Екатеринбург]] | | | | |- | | | ''[[:d:Q111329717|Тарасов, Владимир Павлович]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-23 | [[Магнитогорск]] | ''[[:d:Q111329737|агломератчик]]'' | ''[[:d:Q3443480|EVRAZ KGOK]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4464645|Valery Trushnikov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | ''[[:d:Q1646651|Серов районы]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-18 | [[Екатеринбург]] |- | | | ''[[:d:Q4493993|Михаил Фёдоров]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-01 | [[Созын районы]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Урал дәүләт икътисад университеты]] | | |- | | | ''[[:d:Q55653660|Косарев, Николай Петрович]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-22 | [[Верхотурье]] | [[галим]] | Урал дәүләт тау эше университеты | | |- | | 1984 | ''[[:d:Q982320|Victor Basargin]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-03 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q28664673|Uralasbest]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q4113475|Vladimir Vlasov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-02-13 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | 1980 | ''[[:d:Q48956311|Valery Maslennikov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-14 | [[Түбән Тагил]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q132157136|Vadim Stroykin]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-01-23 | [[Снежинск]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-02-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | | | ''[[:d:Q15066771|Aleksey Zaytsev]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-22 | [[Чиләбе]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | |- | | | ''[[:d:Q60948844|Alexander Ustinov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-26 | [[Краснотурьинск]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | 1991 | 1997 | ''[[:d:Q4401772|Boris Ryzhy]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-09-08 | [[Чиләбе]] | [[шагыйрь]] | ''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q4476631|Ural (magazine)]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-05-07 | [[Екатеринбург]] |- | | 2001 | [[Денис Паслер]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-29 | [[Североуральск]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q47452790|Павел Александрович Зырянов]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-12-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q527331|Yury Prilukov]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-14 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | |- | | | ''[[:d:Q28665378|Natalia Egoshina]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-02-13 | [[Новоуральск]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | 1976 | 1981 | ''[[:d:Q57446644|Dmitry Demezhko]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263239|Institute of geophysics of the Russian Academy of Sciences]]'' | | |- | 1969-09-01 | 1974-07-01 | ''[[:d:Q57844631|Murzin Valery]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30266847|Zavaritsky Institute of Geology and Geochemistry]]'' | | |- | | | ''[[:d:Q57849469|Evgenii Pushkarev]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | |- | 2010-09-01<br/>2006-09-01 | 2012-06-22<br/>2010-06-22 | ''[[:d:Q123053793|Evgenii Krestianinov]]'' | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30266847|Zavaritsky Institute of Geology and Geochemistry]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == <references /> == Әдәбият == *Уральский государственный горный университет // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — <abbr>М.</abbr> : Большая российская энциклопедия, 2004—2017. * ''Филатов В. В''. «Отечества пользы для…»: К 75-летию Уральского горного института (1917—1992). — Екатеринбург: Издательство Уральского горного института, 1992. — 407 с. — <nowiki>ISBN 5-230-25475-9</nowiki>. * Уральская государственная горно-геологическая академия / Филатов В. В. // Екатеринбург: Энциклопедия / глав. ред. В. В. Маслаков. — Екатеринбург : Издательство «Академкнига», 2002. — С. 579—580. — 728 с. — 3900 экз. — <nowiki>ISBN 5-93472-068-6</nowiki>. * ''Филатов В. В.'' Уральская государственная горно-геологическая академия им. В. В. Вахрушева // Уральская историческая энциклопедия / Гл. ред. В. В. Алексеев. — Екатеринбург: Академкнига; УрО РАН, 2000. — С. 550. — 640 с. — <nowiki>ISBN 5-93472-019-8</nowiki>. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} *[http://www.ursmu.ru/ Урал дәүләт тау университетының рәсми сайты] * {{Cite web|url=http://about.ursmu.ru/|title=Наш университет|publisher=Уральский государственный горный университет|accessdate=2020-12-18|archivedate=2016-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160707082212/http://about.ursmu.ru/}} * {{Китап|автор=Шорин, А. Г.|нәшрият=Екатеринбург : Уральский государственный горный университет|ел=2017|исем=Здания уральского горного|сылтама=http://about.ursmu.ru/upload/doc/2018/05/07/Zdania_Uralskogo_Gornogo.pdf}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Мәгариф|Россия Федерациясе}} * [[Россия югары уку йортлары исемлеге]] [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:1914 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:Россия университетлары]] [[Төркем:Техник югары уку йортлары]] [[Төркем:Википедия:Викиҗыентыкка мәкаләдә турыдан-туры сылтама булган мәкаләләр]] [[Төркем:Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнгән оешмалар]] [[Төркем:Нефть һәм газ юнәлешле югары уку йортлары]] ndfygaxm7o0z4187aq5of4zhaqrfmhd 0 389657 6099599 4118169 2026-11-08T01:57:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099599 wikitext text/x-wiki [[Файл:Тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балаларына һәйкәл (Түбән Кама).jpg|300px|thumb|right|]] '''Тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балаларына һәйкәл''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Түбән Кама]] шәһәрендә урнашкан һәйкәл. ==Тарихы == Җиңү мәйданы территориясендә куелган һәйкәл тантаналы рәвештә 2015 елның 9 маенда ачылган.<ref name=tatar-inform>[https://www.tatar-inform.ru/news/society/30-04-2015/ustanovka-pamyatnika-truzhenikam-tyla-i-detyam-voyny-nachalas-v-nizhnekamske-5128128 Установка памятника труженикам тыла и детям войны началась в Нижнекамске]</ref> 2014 елның язында Татарстан Республикасы Түбән Кама муниципаль районының ветераннар советы тыл хезмәтчәннәренә һәм сугыш чоры балаларына багышланган һәйкәл кую үтенече белән район башлыгы Айдар Метшинга мөрәҗәгать итәләр. Нәтиҗәдә, аны булдыру турында карар кабул ителә, моның өчен [[Җиңү мәйданы (Түбән Кама)|Җиңү мәйданы]] территориясен ике зонага бүләләр: берсе тулысынча хәрби тематикага багышланган, икенчесе — тыл хезмәтчәннәренә багышланган; бу урын [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашучыларның Дан Мемориалы дип атала башлаган. Ачылу тантанасында Түбән Кама мэры Айдар Метшин, Татарстан Экология һәм табигый байлыклар министры Артем Сидоров, Татарстан Дәүләт Советы депутаты Рафис Борһанов катнашкан.<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/sidorov-artem-georgievich Сидоров Артем Георгиевич]</ref><ref>[https://global-kazan.ru/person/id/49 БУРГАНОВ Рафис Тимерханович]</ref> Мөхтәрәм кунаклар арасында фронтовиклар, тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балалары да була. Монументтан Кызыл тукыманы төшерүне Айдар Метшин, тыл хезмәтчәне Вәсимә Закирова һәм сугыш баласы Хаматхан Хәлиуллин башкаралар.<ref>{{Cite web |url=https://tatfrontu.ru/news/slyozy-radosti-v-nizhnekamske-otkryli-pamyatnik-truzhenikam-tyla-i-detyam-voyny |title=Слёзы радости: в Нижнекамске открыли памятник труженикам тыла и детям войны |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715223530/https://tatfrontu.ru/news/slyozy-radosti-v-nizhnekamske-otkryli-pamyatnik-truzhenikam-tyla-i-detyam-voyny |archivedate=2020-07-15 |accessdate=2022-06-24}}</ref> == Тасвирлама == Түбән Камада яшәүчеләр уйлаган проектны Казан скульпторы [[Рөстәм Габбасов]] гамәлгә ашыра башлаган.<ref>{{Cite web |url=https://ayaris.ru/guest/2123 |title=Габбасов Рустам Ансарович |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200714162023/https://ayaris.ru/guest/2123 |archivedate=2020-07-14 |accessdate=2022-06-24}}</ref><ref>[https://izo-museum.ru/hazine/vyistavki-i-sobyitiya/yubileynaya-vyistavka-rustama-gabbasova ЮБИЛЕЙНАЯ ВЫСТАВКА РУСТАМА ГАББАСОВА]</ref> Бронза һәйкәл булдыруга ярты елга якын вакыт китә.<ref name=tatar-inform></ref> Һәйкәлне булдырганда сугыш елларында тыл хезмәтчәннәренең образлары кулланыла: картлар, хатын-кызлар һәм балалар. Кулларына көрәк тоткан карт ир — ат авыр физик хезмәтне, икмәк көлтәләре тоткан хатын-кыз — авыл хуҗалыгында хезмәт итүче, механик кораллы малай - заводларда һәм фабрикаларда балалар хезмәтен символлаштыра. Шунысы кызык, малай агач тартмада тора, ул өлкәннәр урынында эшләү өчен аның буе җитми. Барлык өч фигура да бердәмлеккә чакыру символы буларак, радиорупорлар белән таяныч астында тора. Монумент кара граниттан постаментка урнаштырылган, әмма башта постамент соры плитка белән тышланган. Аның янында «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы елларында фидакарь хезмәтләре өчен тыл хезмәтчәннәренә һәм сугыш балаларына» дип язылган мемориаль такта бар. Һәйкәл янындагы мәйданчык тротуар плиткасы белән салынган. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://www.liveinternet.ru/users/4085298/post353010874 ПАМЯТНИКИ ДЕТЯМ ВОЙНЫ] * [http://diary-culture.ru/blogs/diana-kundeva/skulptura-truzhenikam-tyla-i-detjam-voin.html Скульптура труженикам тыла и детям войны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714164725/http://diary-culture.ru/blogs/diana-kundeva/skulptura-truzhenikam-tyla-i-detjam-voin.html |date=2020-07-14 }} * [https://realnoevremya.ru/news/1535 В Нижнекамске ко Дню Победы установят памятник «Труженикам тыла и детям войны» за 4,7 млн рублей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716101449/https://realnoevremya.ru/news/1535 |date=2020-07-16 }} * [https://www.tatar-inform.ru/news/society/10-05-2020/v-nizhnekamske-rekonstruirovali-ploschad-pobedy-s-35-letney-istoriey-5741760 В Нижнекамске реконструировали площадь Победы с 35-летней историей] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан һәйкәлләре}} [[Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр]] [[Төркем:Түбән Кама һәйкәлләре]] {{MyTatarstan2020}} llo1x0385b65kh1tx61n4hdu1xw4ajz 0 389659 6099600 4123230 2026-11-08T01:59:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099600 wikitext text/x-wiki [[Файл:Тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балаларына һәйкәл (Чистай).jpg|300px|thumb|right|]] '''Тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балаларына һәйкәл''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Чистай]] шәһәрендә урашкан һәйкәл. == Тарихы == Монумент 2015 елның 1 маенда ачылган һәм [[Бөек Ватан сугышы]]нда Җиңүнең 70 еллыгына багышланып төзелә. [[Бөек Ватан сугышы]]нда Чистайга күп кенә предприятиеләр эвакуацияләнгән, госпитальләр эшләгән. Барысы да фронт мәнфәгатьләренә буйсынган. Өлкәннәр белән беррәттән яшүсмерләр дә эшләгән. Тылда да җиңү яуланаган аның өчен бик күпне Кама буендагы шәһәргә эвакуацияләнгән кешеләр дә башкарган. Чистай шәһәре үзәгендә урнашкан һәм Геройлар Аллеясында мемориаль комплекс составына керә. Һәйкәлне төзү өчен 4 миллион сумга якын акча кирәк була, акчаның яртысын җирле бюджеттан бүлеп бирәләр, икенче өлешен гади халык һәм шәһәр предприятиеләре хезмәткәрләре җыйган.<ref>[https://kazanfirst.ru/news/195676 В Чистополе начали возводить памятник труженикам тыла]</ref> Һәйкәлне ачу тантанасында «Бердәм Россия» партиясенең җирле бүлекчәсе секретаре һәм Чистай муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе Дмитрий Иванов<ref>[https://tatcenter.ru/person/ivanov-dmitrij-alekseevich/ Иванов Дмитрий Алексеевич]</ref>, Россия Федераль Җыены Федерация Советы әгъзасы — Илдус Әхмәтҗанов, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты — Рафил Ногманов,<ref>{{Citation |title=Нугуманов Рафил Габтрафикович |url=https://tatcenter.ru/person/nugumanov-rafil-gabtrafikovich/ |access-date=2020-12-21 |archive-date=2020-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618164848/https://tatcenter.ru/person/nugumanov-rafil-gabtrafikovich/ |dead-url=yes }}</ref> шулай ук тыл хезмәтчәннәре — Галина Кузнецова, Петр Тутаев һәм Александр Воробьев катнашкан, төп сәламләү сүзе белән Дмитрий Иванов чыгыш ясаган,<ref>[https://kazan.bezformata.com/listnews/chistopole-otkrili-pamyatnik-truzhenikam/32570287/ В Чистополе открыли памятник труженикам тыла и детям войны]</ref> ул, аерым алганда, «Бүген сезнең белән безнең өчен тантаналы көн, без тыл хезмәтчәннәренең һәм сугыш чоры балаларының батырлыгына багышланган һәйкәл ачабыз. Бу һәйкәлне булдыруга барлык чистайлылар һәм якташлар үз өлешләрен керттеләр, һәм барысына да зур рәхмәт әйтәсе килә», - дип бедерә.<ref>[http://kazan-news.net/society/2015/05/02/64033.html В Чистополе состоялось открытие памятника труженикам тыла и детям войны]</ref> == Тасвирлама == Силуминнан ясалган скульптура төркеме югары булмаган бетон постаментта урнаштырылган һәм өч фигурадан торган композициядән тора. Һәйкәл утыручы карт, шулай ук аның янәшәсендә торучы хатын-кыз һәм фронттан хат укучы малайдан гыйбарәт. Тротуар плиткасы белән түшәлгән мәйданчыкта һәйкәл артында стела куелган, аның үзәгендә таралучы нурлы йолдыз барельефы, шулай ук фронт һәм тыл бердәмлеген символлаштыра торган урак һәм чүкеч урнаштырылган. Барельефның сул ягында: «Труженикам тыла, верным сынам и дочерям земли Чистопольской от благодарных потомков», уң ягында — «И пусть живёт в потомках память тех героических времен. Советским труженикам тыла − наш низкий, наш земной поклон!» дигән язу уелган.<ref>{{Cite web |url=https://tatfrontu.ru/person/pamyatnik-truzhenikam-tyla-i-detyam-voyny |title=Памятник труженикам тыла и детям войны г. Чистополь |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200721150140/https://tatfrontu.ru/person/pamyatnik-truzhenikam-tyla-i-detyam-voyny |archivedate=2020-07-21 |accessdate=2022-06-24}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://www.liveinternet.ru/users/4085298/post353010874 ПАМЯТНИКИ ДЕТЯМ ВОЙНЫ] * [https://chisto-muzei.ru/2015/05/posvyashhenie-truzhenikam-tyla/ Посвящение труженикам тыла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200721154654/https://chisto-muzei.ru/2015/05/posvyashhenie-truzhenikam-tyla/ |date=2020-07-21 }} * [https://tatarstan.er.ru/news/2015/5/5/v-chistopole-otkryli-pamyatnik-truzhenikam-tyla-i-detyam-vojny/ В Чистополе открыли памятник труженикам тыла и детям войны] * [https://chistopol.tatarstan.ru/index.htm/news/426031.htm В Чистополе торжественно открыли памятник труженикам тыла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200721150002/https://chistopol.tatarstan.ru/index.htm/news/426031.htm |date=2020-07-21 }} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан һәйкәлләре}} [[Төркем:Әлифба буенча һәйкәлләр]] [[Төркем:Чистай]] [[Төркем:Чистай районы һәйкәлләре]] {{MyTatarstan2020}} 5z30f8jr3v5bqhtqhl33s0g8rhp9u5d 0 389708 6099539 4454355 2026-11-07T20:32:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099539 wikitext text/x-wiki {{ПозХарита+|Татарстан|width=350|float=right|caption=Татарстан Республикасы алгарышлы социаль-икътисади үсеше территорияләре, 2020 ел|places= {{ПозХарита~|Татарстан|lat_deg=55|lat_min=38|lon_deg= 51|lon_min=49|label=Түбән Кама|background=#FCF5E3}} {{ПозХарита~|Татарстан|lat_deg=55|lat_min=42|lon_deg= 52|lon_min=20|label=Яр Чаллы}} {{ПозХарита~|Татарстан|lat_deg=55|lat_min=22|lon_deg= 50|lon_min=38|label=Чистай}} {{ПозХарита~|Татарстан|lat_deg=55|lat_min=51|lon_deg= 48|lon_min=31|label=Яшел Үзән|position=bottom|background=#FCF5E3}} {{ПозХарита~|Татарстан|lat_deg=55|lat_min=54|lon_deg= 52|lon_min=19|label=Менделеевск|position=top}} }} '''Татарстан Республикасының алгарышлы социаль-икътисади үсеше территорияләре''' ({{lang-ru|Территории опережающего социально-экономического развития Республики Татарстана, ТОСЭР РТ}}) — [[Татарстан|регионның]] социаль һәм икътисади үсешен алга этәрү максатында булдырылган бизнес өчен махсус шартлар булган зоналар. Резидентлар өчен иминият түләүләре һәм табышка салым буенча ташламалар, шулай ук инфраструктураның аерым шартлары каралган. ТОСЭР территориясе булып шәһәр территориясе санала, ләкин региональ хакимиятләр карары буенча аңа шәһәр перифериясендәге индустриаль парклар территориясе кушылырга мөмкин. [[Татарстан]]да ТОСЭР статусына биш моношәһәр ия: [[Яр Чаллы]], [[Түбән Кама]], [[Яшел Үзән]], [[Чистай]] һәм [[Менделеевск]].<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2016/02/01/medvedev-site.html |title=Баланс с бюджетом. Кабинет министров продолжает оптимизацию расходов и верстает антикризисный план |author=Владимир Кузьмин |date=2016-02-01 |publisher=Российская Газета |accessdate=2020-12-01}}</ref> == Программаның тасвирламасы == [[Россия]]дә беренче [[алгарышлы үсеш территорияләре|махсус үсеш территорияләре]] ({{lang-ru|территория опережающего развития, ТОР}}) булып моношәһәрләр тора. Күп очракта бу төзелгән инфраструктура, әзерләнгән икътисади база, шулай ук еш кына эре шәһәр барлыкка китерүче предприятие булу белән бәйле.<ref name=ria2017/><ref>{{cite web |url=https://tass.ru/ekonomika/5320726 |title=На что делают ставку в развитии российские моногорода |date=2018-06-25 |publisher=ТАСС |accessdate=2020-12-01}}</ref> Моношәһәрләрдә ТОР булдыру икътисадны диверсификацияләүгә, аларның инвестицион җәлеп итүчәнлеген арттыруга һәм гади гражданнарны эшкә урнаштыру белән бәйле куркынычлыкларны киметүгә юнәлдерелгән ТОСЭР (башта ТОР) программалары — 10 еллык региональ икътисади проектлар. Татарстанда беренче ТОР 2016 елның 28 гыйнварында Россия премьер-министры [[Дмитрий Медведев]] указы белән эшләтеп җибәрелщ, ул Яр Чаллы моношәһәре була. 2017 елда Россия икътисади үсеш министрлыгы [[Чистай]], [[Түбән Кама]] һәм [[Яшел Үзән]] моношәһәрләрендә ТОСЭР булдыру өчен гаризаларны хуплый. 2018 елда чимал булмаган производствода экспортка ориентация белән махсуслашкан Әлмәт районы ТОСЭР статусына ия булырга планлаштырса да, 2020 елга төбәктә «Алабуга» һәм «Иннополис» мисалы буенча махсус икътисади зона булдыру планнары бар, аның беренче этабы 2024 елга билгеләнгән.<ref name=kom>{{cite web |url = https://www.kommersant.ru/doc/3945906 |title = В Альметьевске планируют создать особую экономическую зону нефтегазохимической промышленности |date = 2019-04-16 |publisher = Коммерсант |accessdate = 2020-11-28 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://kam.business-gazeta.ru/news/368211 |title = Альметьевск планирует заявиться на статус ТОСЭРа по дальневосточному сценарию |date = 2017-12-27 |publisher = БИЗНЕС Online |accessdate = 2020-10-30 }}</ref> 2019 елда ТОСЭР статусын [[Менделеевск]] шәһәре ала. Аның үтәлеше региональ Икътисад министрлыгына йөкләнә.<ref name=ria2017>{{cite web |url=https://ria.ru/20170811/1500296985.html |title=Минэкономразвития одобрило три заявки Татарстана на создание ТОСЭР |author=Ирина Дурницына |date=2017-08-11 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-12-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/56c5c9009a7947e5f8576b65 |title=В Татарстане утвердили порядок заключения соглашений с резидентами ТОР |date=2016-02-18 |publisher=РБК |accessdate=2020-12-01}}</ref> ТОСЭРларны үстерү программасы нигезендә, 2020-2023 елларда Татарстанга 22 млрд. сумнан артык инвестицияләр җәлеп итү планлаштырыла, моның өчен махсус финанслау бүлеп бирелә. 2021 елда гына да төбәктә кече һәм урта эшмәкәрлеккә ярдәм итүгә 1,2 млрд сум салынган, шуларның 269,4 млн сумы — федераль бюджеттан субсидияләр.<ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/20/10/2020/5f8ed6da9a79472b5a0cf13a |title=На поддержку бизнеса в Татарстане в 2021 году направят 1,3 млрд рублей |date=2020-10-20 |publisher=РБК-Татарстан |accessdate=2020-10-29}}</ref> == Резидентларның өстенлекләре == ТОСЭРлар программасы кече һәм урта бизнеска юнәлдерелгән. ТОСЭР резидентларына төрле ташламалар һәм преференцияләр тәкъдим ителә. Россия Федерациясе Хөкүмәте тарафыннан эшләнгән Россия карарлары һәм урыннарда кулланыла торган җирле законнар бар. Шулай итеп, Татарстан Республикасы ТОСЭР резидентлары өчен бюджетка салым ставкасын 7%-ка (18% урынына), федераль дәрәҗәдә билгеләнгән салым ставкасын 5%-ка кадәр һәм хәтта 2,5% ка кадәр киметергә хокуклы. Шул ук вакытта, барлык салымнар да региональ бюджетта кала (стандарт рәвештә алар җирле бюджет файдасына 2 һәм 18% ка бүленә)<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/301858 |title=Рустам Минниханов о ТОРе в Челнах: «Мы сумели убедить федеральное правительство!» |author=Иван Скрябин |date=2016-02-12 |publisher=Бизнес Онлайн |accessdate=2020-12-01}}</ref>. Шулай ук преференцияләр арасында табышка һәм мөлкәткә салым, җир салымы буенча ташламалар каралган.<ref name=ria2017/><ref>{{cite web |url=https://kazan.aif.ru/money/details/ne_kamazom_edinym_chto_takoe_territoriiya_operezhayushchego_razvitiya |title=Не «КАМАЗом» единым. Что такое территория опережающего развития? |author=Ольга Любимова |date=2016-02-16 |publisher=Аргументы и Факты. Татарстан |accessdate=2020-12-01}}</ref> 2020 елның ноябрендә Татарстан Дәүләт Советы ТОСЭР резидентлары өчен салым ташламаларын киңәйт. Хәзер салым ставкасы килешү кысаларында алынган табыштан исәпләнә торган базада кулланыла. Әгәр килешү буенча эшчәнлектән керемнең өлеше 90 % тан да ким булмаса, компания бөтен салым базасына ташламаларга дәгъва итә ала.<ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/26/11/2020/5fbfa2049a7947b83e62bc52 |title=В Татарстане расширили налоговые льготы для резидентов ТОСЭР |date=2020-11-26 |publisher=РБК Татарстан |accessdate=2020-12-01}}</ref> «Резидент» статусын алуның төп шарты булып гамәлдәге предприятиенең биш ТОСЭР-шәһәр территориясендә булуы тора. Шулай итеп, резидентлар ТОСЭР территориясендә бина сатып алырга яки арендага алырга яки аны нульдән төзи алалар.<ref name=tochki>{{cite web |url=https://kazanfirst.ru/articles/521387 |title=«Точки роста» Татарстана: ТОП-5 республиканских ТОСЭР |author=Ирина Егорова |date=2020-06-22 |publisher=Kazan First |accessdate=2020-10-29 |archivedate=2021-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122012302/https://kazanfirst.ru/articles/521387 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/article/306350 |title=Ильшат Фардиев: «Крис, мы сегодня без земли отсюда уйти не должны!» |author=Асхат Идиятуллин, Влас Мысько |date=2016-03-31 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3508539 |title=Моногородили |author=Кирилл Антонов |date=2017-12-26 |publisher=Коммерсантъ Казань |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref name=HBO>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/368075 |title=Куда ни плюнь: Медведев добавил Татарстану еще три ТОСЭРа |author=Валентина Шистерова, Регина Макасина, Сергей Кудрявцев, Дмитрий Катаргин, Елена Иванова, Ангелина Головатая, Влас Мысько |date=2017-12-25 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref> Беренче елда резидентлар 20дән дә ким булмаган эш урыны булдырырга (барлыгы — 30дан артык) һәм проектка 5 млн сум кертергә тиеш, ә 10 ел эчендә инвестицияләр күләме, күрсәтмәләр белән башкасы килешмәгән очракта, кимендә 50 млн сум тәшкил итәргә тиеш (шулай итеп, «Яшел Үзән» га керү бусагасы нибары 2,5 млн.).<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/190226-v-monogoroda-tatarstana-privlekli-bolee-27-mlrd-investiciy |title=В моногорода Татарстана привлекли более 27 млрд инвестиций и создали более 7 тысяч новых рабочих мест |date=2020-10-09 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-01 |archivedate=2020-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028170241/https://realnoevremya.ru/news/190226-v-monogoroda-tatarstana-privlekli-bolee-27-mlrd-investiciy }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.xn----dtbhaacat8bfloi8h.xn--p1ai/sites/default/files/tor_pravila.pdf |title=Об особенностях создания территорий опережающего социально-экономического развития на территориях монопрофильных муниципальных образований Российской Федерации (моногородов) |date=2015-06-22 |accessdate=2020-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://pro.rbc.ru/demo/5d4982409a79472bd6e01e54 |title=Налоговый квест: как стать резидентом территории опережающего развития |publisher=РБК-Татарстан |accessdate=2020-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://plus.rbc.ru/news/5eebd4337a8aa9c182c487fe |title=Как резиденты переживают кризис |author=Дарья Балабошина |date=2017-12-26 |publisher=РБК-Татарстан |accessdate=2020-11-01}}</ref> Салым ташламалары махсус закон проектларында язылган. Җир салымына Преференция Оешмалар милкенә салым турында республика законына кертелгән төзәтмәдә бар. Татарстанда «ТР монопрофильле муниципаль берәмлекләре (моношәһәрләр) территорияләрендә барлыкка килгән алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре резидентлары өчен оешмалар табышына салым буенча салым ставкасын билгеләү турында» махсус закон кабул ителә.<ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/11/02/2016/56bc5c889a794758f4898d3d |title=Госсовет РТ утвердил налоговые льготы для резидентов ТОР в Наб.Челнах |date=2016-02-11 |publisher=РБК Татарстан |accessdate=2020-12-01}}</ref>. В Татарстане был принят специальный закон «Об установлении налоговой ставки по налогу на прибыль организаций для резидентов территорий опережающего социально-экономического развития, созданных на территориях монопрофильных муниципальных образований (моногородов) РТ»<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/11-02-2016/gossovet-rt-prinyal-dva-zakona-v-svyazi-s-predostavleniem-naberezhnym-chelnam-statusa-toser-5471367 |title=Госсовет РТ принял два закона в связи с предоставлением Набережным Челнам статуса ТОСЭР |date=2016-02-11 |publisher=Татар-Информ |accessdate=2020-12-01}}</ref> Башка өстенлекләр арасында җирле уку йортлары белән партнерлык программалары булдыру һәм студентларга стажировка бирү, аларны эшкә кабул итүгә әзерләү мөмкинлеге бар. Мәсәлән, [[Яшел Үзән районы]] өчен төп уку йортлары булып [[КХТИ]], [[КФУ]], [[КДМУ]], [[Арбузов исемендәге Органик һәм физик химия институты]] тора. Төбәктә инглиз мәктәбе белән 800 кешелек студентлар бистәләре проектлары бар.<ref name=RG/>. В регионе существуют проекты студенческих посёлков на 800 человек с английской школой<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2019/11/14/reg-urfo/pochemu-na-urale-ne-smogli-zapolnit-oez-i-industrialnye-parki.html |title=Удача резидента. Как заполнить пустующие ОЭЗ и технопарки |author=Наталия Швабауэр |date=2019-11-14 |publisher=Российская Газета |accessdate=2020-12-01}}</ref> == Гамәлдәге ТОСЭРлар == == Яр Чаллы == «Яр Чаллы» территориаль иҗтимагый үзидарәсе 2016 елның 28 гыйнварыннан эшли. 2016 елга икътисадта «КамАЗ» шәһәр төзүче предприятиесенең өлеше 46% тәшкил иткән һәм шәһәр финанс ягыннан шуңарга бәйле, шуңа күрә ТОСЭРның төп бурычларының берсе альтернатив эш урыннары һәм керем чыганаклары булдыру хисабына хәвефләрне диверсификацияләү булып тора. 2020 ел ахырына аның өлеше 39 % тан да артмый.<ref>{{cite web|url=http://expertrt.ru/news/2371-prezident-tatarstana-rustam-minnikhanov-v-ramkakh-rabochej-poezdki-posetil-naberezhnye-chelny.html|title=Президент Татарстана Рустам Минниханов в рамках рабочей поездки посетил Набережные Челны|date=2016-02-25|publisher=Эксперт Татарстан|accessdate=2020-12-01}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> KazanSummit халыкара икътисади саммитында 2016 елның маенда Татарстан, Яр Чаллы һәм Саклык банкы ТОСЭР резидентларына ярдәм итү проектларында хезмәттәшлек итү һәм алар өчен махсус тәкъдимнәр булдыру турында килешүгә кул куйялар. Ул вакытта Сбербанк мәйданчыкның беренче резиденты булган Кытайның Haier компаниясенә транзакция ясаган була.<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20160520/1436977961.html |title=Сбербанк будет участвовать в проектах ТОР в Набережных Челнах |date=2016-05-20 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-12-01}}</ref> 2019 елдан Яр Чаллы территориясе җитәкчелеге резидент статусын алу процессын гадиләштерә. Яңа кагыйдәләр буенча, капитал салуларның минималь суммасы, ягъни ун еллык перспективада процессны оештыру нибары 20 млн сум тәшкил иткән (50 урынына), ә беренче елда 15 яңа эш урыны һәм производствоны эшләтеп җибәрү өчен 2,5 млн сум кирәк (20 һәм 5 млн урынына) була. Резидент статусын IT-индустриядән компанияләр алырга мөмкин. 2020 ел ахырына «Яр Чаллы» ТОСЭР резидентлары булып 39 предприятие тора.<ref name="brc" /><ref name="realtime">{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/145684-v-chelnah-rasskazali-o-pervyh-itogah-toser-v-2019-godu |title=«Хочется, чтобы каждый инвестор мог бы профинансировать, скажем, строительство дороги» |author=Сергей Афанасьев |date=2019-07-19 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-10-31 |archivedate=2020-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214222848/https://realnoevremya.ru/articles/145684-v-chelnah-rasskazali-o-pervyh-itogah-toser-v-2019-godu }}</ref>{{sfn|Фатихова|2016}}. На конец 2020 год резидентами ТОСЭР «Набережные Челны» является 39 предприятий<ref>{{cite web |url=http://nabchelny.ru/news/35049 |title=Шесть компаний получили статус резидентов ТОСЭР «Набережные Челны» |date=2019-01-22 |publisher=Официальный сайт города Набережные Челны |accessdate=2020-10-29 }}</ref><ref name="brc">{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/09/01/2020/5e16f9979a794716f41f7246 |title=Челны для малого бизнеса: резидентам ТОСЭР снизили порог по инвестициям |author=Оксана Сотник |date=2020-01-09 |publisher=РБК-Татарстан |accessdate=2020-10-31}}</ref><ref>{{cite web |url=https://tass.ru/ekonomika/10098681 |title=В Татарстане одобрили проекты на 3,5 млрд для работы на территориях опережающего развития |date=2020-11-25 |publisher=ТАСС |accessdate=2020-12-06 }}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="float:right; margin-left:0.8em; clear:right;" |+ 2020 елның декабренә Яр Чаллы резидентлары |- ! 2016 ел ! 2017 ел ! 2018 ел ! 2019 ел ! 2020 ел |- | style="vertical-align:top; font-size:85%;"| «Хайер Фридж Рус» (суыткычлар, Кытай компаниясенең кызы Haier), «Полихим Системс» (кәгазь-целлюлоза продукциясе), «Техноанод» (алюминий буяу), «ТЭМПО» (корыч арматура прокаты), «Заряд» (хоккей кәшәкәләре җитештерүче), «Кама» агросәнәгать комплексы<ref>{{cite web |url=https://inkazan.ru/news/economy/31-10-2016/v-naberezhnyh-chelnah-na-status-rezidentov-toser-pretenduyut-pyat-kompaniy |title=В Набережных Челнах на статус резидентов ТОСЭР претендуют пять компаний» |date=2016-11-31 |publisher=Инказан.ру |accessdate=2020-10-29 |archivedate=2020-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921170313/https://inkazan.ru/news/economy/31-10-2016/v-naberezhnyh-chelnah-na-status-rezidentov-toser-pretenduyut-pyat-kompaniy }}</ref><ref>{{cite web |url=https://kazanfirst.ru/articles/474622 |title=Немецкая компания «Полихим Системс» запустила производство в Челнах |date=2018-09-28 |publisher=Kazan First |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4074685 |title=Haier открыла в Набережных Челнах индустриальный парк на 12 заводов |author=Полина Петрова |date=2019-08-29 |publisher=Коммерсант |accessdate=2020-10-29}}</ref> | style="vertical-align:top; font-size:85%;"| «Чаллы труба заводы», «Чаллы-Агрегат» (гидравлик аппаратура), «Кама Кристалл Технолоджи» (синтетик сапфирлар), «Техника-Агро» (авыл хуҗалыгы техникасы), «Indel» (полимер эшләнмәләр), «Дарлетто» һәм «Венские вафли», «Технолайн», «Изоляцион труба заводы», «Хайер» кондитер фабрикалары, «Лаундри Машин Рус» (кер юу машиналары), «Макметалл» (арматура челтәре), «Икор заводы», «Татклиматмаш» (климат җиһазлары), «ТЭСК» (кою-асылмалы арматура)<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/85434-4-novyh-rezidenta-tosera-v-chelnah-i-5-mlrd-investiciy |title=«У нас в Челнах прямая зависимость преступности от безработицы» |author=Сергей Афанасьев |date=2017-12-28 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224112721/https://realnoevremya.ru/articles/85434-4-novyh-rezidenta-tosera-v-chelnah-i-5-mlrd-investiciy |archivedate=2025-02-24 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://kazan.aif.ru/society/details/17-m_rezidentom_toser_naberezhnye_chelny_stalo_tureckoe_predpriyatie |title=17-м резидентом ТОСЭР «Набережные Челны» стало турецкое предприятие |date=2017-11-27 |publisher=Аргументы и факты |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/news/357792 |title=Производитель икры «Чишмэ» претендует на статус резидента челнинского ТОСЭРа |date=2017-09-18 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/14-06-2017/venskie-vafli-i-tatklimatmash-poluchili-status-rezidentov-toser-naberezhnye-chelny-5233736 |title=«Венские вафли» и Татклиматмаш получили статус резидентов ТОСЭР «Набережные Челны» |date=2017-06-14 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref> | style="vertical-align:top; font-size:85%;"| «Кама металлургы», «МетЛайн» (сәнәгать төзелеш металлоконструкцияләре), «Камский настил» (рәшәткәле корыч идәннәр), «Рус автомобиль компаниясе», «Кениг Модуло Ру Челны» (беркетү каркаслары), «Автократ бораулау җайланмалары заводы», «Хайер Индастри Рус» көнкүреш техникасы фабрикасы, «Чоко рай кондитер» заводы, «Булат» (сәнәгать клиннары), «Яр Чаллы картон-кәгазь фабрикасы», «Машинери Поволжье» (кронштейннар), «Графит плюс» (электрографит щеткалар), «Химресурс» фәнни-җитештерү компаниясе, «Стандарт кою заводы», «Кама Трейд Татарстан» (металл эшкәртү), «Коммуналь хуҗалык машиналары», «Термокреп» (металл эшләнмәләр)<ref name="Chelny-biz">{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/business/253015/ |title=«В первый год реально не верили. Думали, получить статус сложно, легче не влезать» |author=Лилия Павлова |date=2018-12-21 |publisher=Chelny-biz |accessdate=2020-10-31}}</ref><ref name="rus">{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/21-12-2018/kamskiy-nastil-rusak-i-kyonig-modulo-ru-chelny-voshli-v-toser-naberezhnyh-chelnov-5432162 |title=«Камский настил», «РУСАК» и «Кёниг Модуло Ру Челны» вошли в ТОСЭР Набережных Челнов |date=2018-12-21 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/zmk-metlajn-stal-38-m-rezidentom-toser-chelnov/ |title=ЗМК «МетЛайн» стал 38-м резидентом ТОСЭР Челнов |date=2018-12-27 |publisher=ТатЦентр |accessdate=2020-10-31}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kazanfirst.ru/posts/479685 |title=Холдинг «ТЭМПО» откроет новое предприятие на площадке челнинской ТОСЭР |author=Регина Сычёва |date=2018-12-05 |publisher=Kazan First |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/106241-toser-naberezhnyh-chelnov-popolnili-dva-novyh-rezidenta |title=ТОСЭР Набережных Челнов пополнили два новых резидента |date=2018-07-17 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-10-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127221151/https://realnoevremya.ru/news/106241-toser-naberezhnyh-chelnov-popolnili-dva-novyh-rezidenta |archivedate=2024-11-27 }}</ref> | style="vertical-align:top; font-size:85%;"| «Атасанжак Милк» сөт заводы, «Цеммаркет Кама» (бетон һәм растворалар), «Софт Пайп» (минераллы ютәлләнгән цилиндрлар), «Выбор-Идел буе» (тротуар плиткасы), «Йөк автомобильләренә запас частьләр җитештерү заводы», «Кама» (җылыту һәм су белән тәэмин итү системалары өчен көчле компенсацияләр)<ref name="realtime" /><ref>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/news/255914/ |title=В ТОСЭР вошли компании по производству йогурта и премиальной брусчатки |date=2019-01-22 |publisher=Chelny-biz.ru |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/418098 |title=Егоров отобрал «молочный трон» у детей Мингазова: топ-20 молочников Татарстана |author=Наталья Голубордова |date=2019-03-25 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-31}}</ref> | style="vertical-align:top; font-size:85%;"| Яңа резидентларсыз |} 2018 елда инвестицияләрнең гомуми күләме 620 млн. сумнан артып киткән. Өч ел эшләү дәверендә резидентлар барлык дәрәҗәдәге бюджетларга һәм бюджеттан тыш фондларга 3 млрд сум түләгәннәр.<ref name="RG">{{cite web |url=https://rg.ru/2019/07/23/reg-pfo/kak-v-tatarstane-povyshaiut-effektivnost-territorij-operezhaiushchego-razvitiia.html |title=Ставка на резидента. Власти Татарстана повышают эффективность территорий опережающего развития |author=Олег Платонов |date=2019-07-23 |publisher=Российская Газета |accessdate=2020-12-01}}</ref> Чагыштыру өчен, «КамАЗ» шул ук чорда төбәк бюджетына — 1,3 млрд сум, ә Чаллы бюджетына 327,2 млн сум акча юнәлдергән. Бу территориянең иң зур салым түләүчеләре булып «Чаллы труба заводы изоляцион труба заводы», «Техника-Агро», «Хайер Фридж Рус» (Кытайның «Haier» компаниясе кызы), «Заряд» (хоккей кәшәкәләре җитештерүче компания, Ак Барс хоккей клубы капитаны компаниясе) һәм «Кама агросәнәгать комплексы» тора.<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4155203 |title=Резиденты ТОСЭР «Набережные Челны» увеличили сумму перечисленных в горбюджет налогов на 68% |date=2019-11-11 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/29-10-2020/kamaz-perechislil-ndfl-v-byudzhet-rt-na-27-mln-rubley-bolshe-chem-v-proshlom-godu-5782051 |title=КАМАЗ перечислил НДФЛ в бюджет РТ на 27 млн рублей больше, чем в прошлом году |date=2020-10-29 |publisher=Татар-Информ |accessdate=2020-10-31}}</ref> Haier суыткыч җитештерү буенча Кытай корпорациясе, 2019 елда 314 млн доллар инвестицияләп, 127 га мәйданда 12 заводка исәпләнгән индустриаль парк ача, компания 2020 елда «Хайер Фридж Рус» системасын барлыкка китерүче Россия оешмалары исемлегенә керә. 2020 елда компания smart-телевизорлар һәм әзер продукция склады җитештерү буенча завод төзи башлау турында белдерә, проектка инвестицияләр 2,2 млрд. сум тәшкил итәчәк. 2020 елның октябрендә «Химресурс» фәнни-җитештерү комплексы шәһәрдә эпоксид сумала җитештерүне башлап җибәрә, ул 50 млн сум акча кертә.<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20190611/1555499837.html |title=Татарстан на ПМЭФ заключил 31 соглашение на 75 миллиардов рублей |date=2019-06-11 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-12-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4500900 |title=«Дочка» китайской Haier признана системообразующей компанией РФ |date=2020-09-21 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4074685 |title=Haier открыла в Челнах индустриальный парк на 12 заводов |author=Полина Петрова |date=2019-08-29 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/16-11-2020/pechenie-choko-ray-i-epoksidnaya-smola-rezidenty-toser-chelnov-zapustili-proekty-5785880 |title=Печенье «Чоко рай» и эпоксидная смола: резиденты ТОСЭР Челнов запустили проекты |author=Эльвира Мухаметдинова |date=2020-11-06 |publisher=Татар-Информ |accessdate=2020-12-06}}</ref>. В октябре 2020-го НПК «Химресурс» запустило в городе производство [[Эпоксидная смола|эпоксидной смолы]], вложив 50 млн рублей<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/192538-rezident-toser-naberezhnye-chelny-zapustil-proizvodstvo-epoksidnoy-smoly|title=Резидент ТОСЭР «Набережные Челны» запустил производство эпоксидной смолы — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602163256/https://realnoevremya.ru/news/192538-rezident-toser-naberezhnye-chelny-zapustil-proizvodstvo-epoksidnoy-smoly|archivedate=2023-06-02}}</ref> 2020 елда «Яр Чаллы» территориясендә 5000нән артык кеше эшли.<ref>{{cite web |url=https://kazanfirst.ru/news/529628 |title=Предприятия ТОСЭР принесут Татарстану новые рабочие места и 67 млрд рублей в экономику |date=2020-10-05 |publisher=Kazan First |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/21-09-2020/kurator-toser-naberezhnyh-chelnov-eldar-timergaliev-pokinul-ispolkom-5773040 |title=Куратор ТОСЭР Набережных Челнов Эльдар Тимергалиев покинул исполком |author=Эльвира Мухаметдинова |date=2020-09-21 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref> 2020 елның ноябрендә ТОСЭР эшли башлаганнан бирле резидентларның капиталь кертемнәре 16,5 млрд. сум тәшкил иткән, ә салым кертемнәренең гомуми суммасы бирелгән преференцияләрдән ике тапкыр артып китә — резидентларның барлык дәрәҗәләргә бюджет һәм бюджеттан тыш оешмаларга күчерүләре 5 млрд.300 млн. сум тәшкил иткән.<ref>{{cite web |url=https://chelny-izvest.ru/news/business/nail-magdeev-rasskazal-o-toser-naberezhnykh-chelnov |title=Наиль Магдеев рассказал о ТОСЭР Набережных Челнов |author=Лариса Куренщикова |date=2020-11-24 |publisher=Челнинские известия |accessdate=2020-12-06}}</ref> == Түбән Кама == Шәһәр ТОСЭР статусын 2017 елның 22 декабрендә ала. Аның инвестицияләр һәм үсеш өлкәсенә шәһәр башлыгының беренче урынбасары Радмир Беляев җитәкчелек итә: «Асылда, без, бөтен норматив базага туры китереп, 2018 елның мартыннан бирле ТОСЭР белән шөгыльләнә башладык. Нульдән Түбән Кама сәнәгать паркы оештырылды, инвестицияләр 400 миллион сум тәшкил итте. Без территориябезнең мөмкинлекләрен бөтен ил буенча популярлаштырырга кирәклеген аңлыйбыз», дип белдерә.<ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/06/03/2019/5c7fcfb39a794755d8047444 |title=Нижнекамск в 2019 году намерен утроить количество резидентов ТОСЭР |author=Татьяна Ренкова |date=2019-03-06 |publisher=БРК-Татарстан |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/481649 |title=У руля Нижнекамска: 15 успехов, неудач и вызовов Айдара Метшина |date=2020-09-21 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref> Табышка, җиргә һәм милеккә ташламалар, иминият взносларының кимүе үз үсешенә 46% ка кадәр акчаны азат итә. Ун еллык планга 7,5 млрд. сум инвестицияләр күләмендә һәм 3000 даими эш урыны булдырачак 20 резидент җәлеп итү керә. Урнашкан беренче елда Түбән Кама резидентлары проектка 2,5 млн сум инвестицияләгән.<ref>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/556157346 |title=О создании территории опережающего социально-экономического развития "Нижнекамск" |date=2017-12-22 |accessdate=2020-11-01}}</ref> [[Түбән Кама]] территориясендә ике махсус мәйданчык булдырылган. «Түбән Кама» сәнәгать паркы 2018 елда ачылган, Беренче юл үтүчеләр һәм Индустриаль урамнары киселешендә урнашкан, 20 га мәйданда аның резидентлары үз производстволарын төзү өчен бушлай җир ала. «Пионер» икенче индустриаль паркын 2019 елда ачалар, ул элеккеге кирпеч заводы территориясендә урнашкан. Парк 14 мең кв. м мәйданлы әзер җитештерү һәм офис биналарының территориаль аерымланган комплексыннан гыйбарәт.<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/01-10-2020/samyy-krupnyy-mediaholding-tatarstana-ao-tatmedia-otmechaet-13-letie-5775644 |title=Самый крупный медиахолдинг Татарстана АО «Татмедиа» отмечает 13-летие |date=2020-10-01 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/article/376774 |title=Булат Мотигуллин, «Пионер»: «В инвалидной коляске тоже можно жить – живем же головой, не ногами!» |date=2018-03-26 |author=Регина Макасина |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/136143-v-nizhnekamske-otkrylsya-tretiy-zavod-iz-knr |title=«ПОЗиС» дозрел до «китайского» листа: «Камасталь» «обернет» Haier и POZIS в свой рулон |author=Луиза Игнатьева |date=2019-12-04 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-10-31 |archivedate=2020-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214222246/https://realnoevremya.ru/articles/136143-v-nizhnekamske-otkrylsya-tretiy-zavod-iz-knr }}</ref> 2020 елга «Түбән Кама» ТОЭР резидентлары статусына 18 проектны гамәлгә ашыручы 17 компания ия, алар нигезендә 10 ел эчендә якынча 5,5 млрд. сум инвестицияләргә тиеш. 2018 елда «Камасталь» рулон корычын буяу заводы (инвестицияләрнең гомуми күләме $ 60 млн, ягъни эшләтеп җибәрү вакытына 473,68 млн. сумлы Qingdao Beijiaer Investment Co Ltd. кытай компаниясенең кызы) һәм «Камэнергомаш» газ турбиналары җитештерү фабрикасы резидент булалар. Түбән Каманың иң эре резиденты булган «Камасталь» Россия-Кытай компаниясе «Пионер» паркының бөтен территориясен диярлек колачлый».<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20170905/1501874592.html |title=Китайский инвестор запустит в Татарстане производство листовой стали |date=2017-09-05 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-12-01}}</ref>, или 473,68 млн рублей на момент запуска) и фабрика по изготовлению газовых турбин «Камэнергомаш». Российско-китайская компания «Камасталь», самый крупный резидент Нижнекамска, охватывает почти всю территорию парка «Пионер»<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20190412/1552639621.htm l |title=В Нижнекамске открыт индустриальный парк по металлообработке |date=2019-04-12 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-10-31 }}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://tass.ru/ekonomika/5444260 |title=В Татарстане новые резиденты ТОР "Нижнекамск" инвестируют более 1,2 млрд рублей |date=2018-08-09 |publisher=ТАСС |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3622040 |title=Первый резидент нижнекамской ТОСЭР «Камасталь» построит завод за 429 млн рублей |date=2018-05-18 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-10-31}}</ref> 2019 елда «Камасталь» төбәк бюджетына 740 млн сум акча юнәлтә, компания планында полимер өслекле металл прокаты буенча Россия базарының 2% ын биләү тора.<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/136143-v-nizhnekamske-otkrylsya-tretiy-zavod-iz-knr |title=​«ПОЗиС» дозрел до «китайского» листа: «Камасталь» «обернет» Haier и POZIS в свой рулон |author=Луиза Игнатьева |date=2019-04-12 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-10-29 |archivedate=2020-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214222246/https://realnoevremya.ru/articles/136143-v-nizhnekamske-otkrylsya-tretiy-zavod-iz-knr }}</ref><ref>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/article/419391 |title=«Мы ведь говорили, что будем создавать кластер!»: в татарстанских ТОСЭРах пополнение |author=Наталья Голобурдова, Влас Мысько |date=2019-04-03 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref> 2019 елда резидентларга контроль-үлчәү приборлары һәм автоматикасы өчен комплектлау җайланмалары җитештерү заводы, «КАМАЗ» өчен комплектлау җайланмалары заводы, «ЭкоМенеджмент Поволжье» калдыкларны утильләштерү фабрикасы, «Симпл» компаниясе (полипропилен торбалар җитештерә, «Сибур» һәм «Түбән Кама Нефтехим» заводлары белән хезмәттәшлек итә, аның яңа заводына 23 млн. сум тирәсе инвестиция кертелгән), «ПромТехСнаб» (шиналар), «Арктон» (самолетлар өчен антилед-сыеклык), «Микрофибра» (Микрофибра), «Микрофибра» (самолет), «Казан вертолет заводы» («КамАЗ») өстәлә, «Промсектор» (металларны эшкәртү), «Преттль» (кабельләр, автомобиль һәм т/ю жгутлары җитешерә, шул исәптән КамАЗ, ГАЗ, ВАЗ заводларына җитештерә).<ref name=pret>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/news/486164 |title=​В Нижнекамске открыли пилотную площадку по сборке проводов в жилом микрорайоне |date=2020-10-27 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref name=ten>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/toser-nizhnekamska-privlekla-desyatogo-rezidenta/ |title=​ТОСЭР Нижнекамска привлекла десятого резидента |date=2019-10-11 |publisher=ТатЦентр.ру |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref name=iz>{{cite web |url=https://iz.ru/898974/2019-07-13/promyshlennyi-park-nizhnekamsk-v-tatarstane-primet-deviat-rezidentov |title=​Промышленный парк «Нижнекамск» в Татарстане примет девять резидентов |date=2019-07-13 |publisher=Известия |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/01-08-2019/proizvodstvo-mikrofibry-3d-zabory-i-radiatory-toser-tatarstana-popolnilis-novymi-rezidentami-5319772 |title=​Производство микрофибры, 3D-заборы и радиаторы: ТОСЭР Татарстана пополнились новыми резидентами |date=2019-08-01 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref> 2020 нче елда резидентлар исемлеген «Акыллы машиналар» суыткыч җитештерү компаниясе тулыландыра. Ел ахырына кадәр Түбән Кама 2,2 млрд. сум инвестицияли торган тагын өч резидентны җәлеп итәргә ниятли.<ref name=smart>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/news/481030 |title=​Новый резидент ТОСЭР «Нижнекамск» «Умные машины» планирует инвестировать 1,6 млрд рублей |date=2019-08-01 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref> == Яшел Үзән == Шәһәр ТОСЭР статусын 2017 елның декабрендә ала. Аның чикләренә шәһәр үзе, шулай ук [[Яңа Тура]] авылы янында М7 трассасы янында 100 га мәйданлы сәнәгать мәйданчыгы, 220 га мәйданда урнашкан шәһәрдән ерак түгел [[Зөя (Яшел Үзән районы)|Зөя мультимодаль логистик үзәге]] (СММЛЦ) зур транспорт төене керә.<ref name=afanasief>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/483730 |title=Михаил Афанасьев: «Первый и главный вызов – повысить качество жизни людей» |author=Иван Скрябин |date=2020-10-08 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-09-15}}</ref><ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5accd8de9a7947784db6550f |title=Под Казанью к осени 2018 года построят промпарк с налоговыми льготами |author=Павел Сычев |date=2018-04-10 |publisher=РБК-Татарстан |accessdate=2020-10-29}}</ref> ТОСЭРга керү чикләре шулай ук төбәкнекеннән дә түбәнрәк — 2,5 млн сум, 20 яңа эш урыны (10 — беренче елга), 10 ел эчендә инвестицияләрнең гомуми күләме 10 млн. сумнан да ким булмаган күләмдә, шул рәвешле, ТОСЭР җитәкчелеге ун ел эчендә үзенә 7,7 млрд. сумнан да ким булмаган күләмдә инвестицияләр җәлеп итәргә планлаштыра, ә резидентлар 2000-дән артык эш урыны булдырырга тиеш.<ref>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/556157327 |title=О создании территории опережающего социально-экономического развития "Зеленодольск" |date=2017-12-22 |accessdate=2020-11-01}}</ref><ref name=HBO/> {{цитата|Беренчедән, муниципаль һәм республика казнасы дифференциацияләнгән керем алсын өчен, безнең моношәһәрне оборона заводларына бәйле мәсьәләне хәл итү, һәм икенче, безнең өчен бик мөһим нәрсә — яшелүзәнлеләр, Казанга китмичә, югары квалификацияле һәм керемле эш урыннары ала алсын өчен, маятник миграциясе агымнарын үзгәртү кирәк. — Яшел Үзән районы башлыгы Александр Тыгин}} Инде бер елдан соң ТОСЭРда 5 резидент бар. Аларның инвестиция проектларының гомуми бәясе 1,1 млрд. сум тәшкил итә, шул исәптән капиталь кертемнәр — 440 млн.сумнан артык. 2020 елга Яшел Үзәндә 13 резидент эшли. 2019 елда статусны түбәндәге оешмалар ала: «Казан полимер арматура заводы», «Гефест» (металл әйберләрне эшкәртү), «Йомшак контейнерлар фабрикасы», «Татфарм» фармацевтика компаниясе, «Промэнерго» (түбән вольтлы комплект җайланмалары), «АРС» (оцинкланган чыбыктан 3D-коймалар), «Эрвольт» (ток белән эшләгәндә саклану чаралары), «ТК-Групп» (труба-металлургия компаниясе), «Технофлекс»(җылылык изоляциясе материаллары), «ВБ Восток» (коймаларның 3D-панель секцияләре), wildberries компаниясенең бүлү үзәге, «Озон Волга» — OZON компаниясенең логистика комплексы.<ref>{{cite web |url=https://iadevon.ru/news/gosudarstvoipravo/toser_%C2%ABzelenodolsk%C2%BB_planiruet_privlech_18_rezidentov-9039/ |title=ТОСЭР «Зеленодольск» планирует привлечь 18 резидентов |date=2019-07-03 |publisher=ИА "Девон" |accessdate=2020-09-15}}</ref><ref name=greenplast>{{cite web |url= https://www.tatar-inform.ru/news/business/28-05-2020/rezidentom-toser-zelenodolsk-stanet-kompaniya-stoimostyu-14-5-mln-rubley-5746099 |title=Резидентом ТОСЭР «Зеленодольск» станет компания стоимостью 14,5 млн рублей |date=2020-05-28 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref name=afanasief/><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/official/11-11-2019/v-rt-otkrylsya-raspredelitelnyy-tsentr-pyaterochki-5593007 |title=В РТ открылся распределительный центр «Пятерочки» |author=Наталья Рыбакова |date=2019-11-11 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref> Wildberries инвестицияләре 5 млрд. сум тәшкил иткән, 1250 эш урыны булдырылган. Үзәкнең беренче чиратының мәйданы 50 мең кв. м. тәшкил итә, ә объектның гомуми мәйданы 100 мең кв. м. дан артып китә, бу 4000 даими эш урыны булдырырга мөмкинлек бирә.<ref name=greenplast/><ref>{{cite web |url=https://kapital-rus.ru/uznai/news/otkrtie_pervoj_ocheredi_krupnogo_logisticheskogo_kompleksa_obespechilo_rabotoj_1250_chel_v_tatarstan/ |title=Открытие первой очереди крупного логистического комплекса обеспечило работой 1250 чел. в Татарстане |date=2020-10-13 |publisher=Капитал Страны |accessdate=2020-10-29}}</ref> 2020 елның беренче кварталында «Яшел Үзән» ТОСЭРы резидентлары 1,2 млрд инвестицияләр җәлеп иткән. Унъеллык территорияне үстерү проекты 14 мең эш урыны булдыруны һәм 170 резидент-эшмәкәрләрне җәлеп итүне күздә тота.<ref name=tochki/><ref>{{cite web |url=http://www.tatarnews.ru/articles/9660 |title=Зеленодольску – 85 лет! |date=2017-09-08 |publisher=Известия Татарстана |accessdate=2020-10-31 |archivedate=2021-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127164808/http://tatarnews.ru/articles/9660 }}</ref> Ноябрьдә ТОСЭРга керү өчен резидентлардан өч заявка хупланган. Беренчесе — «Казанэкспресс Фулфилмент» проекты, ул СММЛЦ территориясендә урнашачак, төзелешнең беренче этабына инвестицияләрнең минималь күләме 220 млн сум тәшкил итәчәк, ә бөтен үзәк якынча 1 млрд сум тора, тулы тормышка ашыру 2024 елга планлаштырыла. Икенчесе — «Итле китчен» компаниясеннән шәхси төргәктә азык-төлек һәм ярымфабрикатлар җитештерү, төзелешнең беренче этабына инвестицияләр якынча 150 млн.сум тәшкил итәчәк, биш еллык салым түләүләре барлык дәрәҗәләргә 1,3 млрд. сум тәшкил итәчәк. Өченче проект — «Саэльра» икмәк һәм он кондитер әйберләре, тортлар һәм озак сакланмаган пирожныйлар әзерләү, моның өчен «Яшел Үзән» паркы территориясендә «Бәхетле» җитештерү-склад комплексы төзеләчәк. Проектның гомуми бәясе 465 млн. сум, ә биш еллык салым түләүләре 2,3 млрд. сум.<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/25-11-2020/dlya-raboty-na-tatarstanskih-toser-odobreny-10-investproektov-5788215 |title=Для работы на татарстанских ТОСЭР одобрены 10 инвестпроектов |date=2020-11-25 |publisher=Татар-Информ |accessdate=2020-12-06}}</ref><ref name="tonna">{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/489884|title=Тонны еды от Муслимы Латыповой, китайское стекло и цитадель KazanExpress|author=Наталья Голобурдова, Лилиана Набиуллина, Валентина Шистерова|date=2020-11-26|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-12-01}}</ref> == Чистай == Россия премьер-министры [[Дмитрий Медведев]] Түбән Камада, Чистайда һәм Яшел Үзәндә өч ТОСЭР булдыру турында карар имзалаган.<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3508238 |title=Нижнекамск, Зеленодольск и Чистополь получили статус ТОСЭР |author=Кирилл Антонов |date=2017-12-25 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-10-29}}</ref> Чистай инвестицион проектлары 2018 елдан бирле тормышка ашырыла. Ике ел эчендә резидентлар ярдәме белән 560тан артык эш урыны булдырылган, тагын шуның кадәр үк эш планлаштырыла. 2020 елның беренче кварталында шәһәргә җәлеп ителгән инвестицияләр күләме 730 млн. сум тәшкил итә, ә керем күләме — якынча 1,8 млрд.<ref name=tatarinform>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-10-2020/spisok-rezidentov-toser-chistopol-popolnilsya-proizvoditelem-ograzhdeniy-5778168 |title=Список резидентов ТОСЭР «Чистополь» пополнился производителем ограждений |date=2020-10-13 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29 }}</ref><ref name=tochki/>. Беренче ел дәвамында «Чистай» ТОСЭР резидентлары үз проектына, ким дигәндә, 2,5 млн сум инвестицияләр кертергә һәм 10 эш урыны булдырырга тиеш. Резидентларга салым ташламалары беренче биш елда табышка салымның 5 % ы, алдагы биш елда — 12%, иминият взнослары — 7,6%, милеккә һәм җир салымы каралмаган. Шул ук вакытта, әгәр резидент шул ук исемдәге индустриаль паркта урнашса, җиде елга җир кишәрлеген арендага бушлай ала, шуннан соң аны кадастр бәясеннән 15% ка сатып алырга мөмкин. Республика икътисад министрлыгы фаразлары буенча, 10 ел эчендә ТОСЭР инвестицияләр күләме, ким дигәндә, 8,5 млрд. сум һәм капиталь кертемнәр 6 млрд. сум булган 38 резидентны җәлеп итәчәк, 1500 эш урыны булдырылачак.<ref>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/556157314 |title=О создании территории опережающего социально-экономического развития "Чистополь" |date=2017-12-22 |accessdate=2020-11-01 }}</ref><ref name=HBO/> 2020 елга ТОСЭРда 18 резидент бар: «Барс» (аяк киеме), «Гиперион» (түбән басымлы полиэтиленнан торбалар, тулы куәтенә чыкты), «Татспиртпром» алкогольле продукция заводы, «Татремстрой» (изоляцияләнгән торбалар),<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3708735 |title=В Чистополе планируют открыть производства обуви и полиэтиленовых труб |date=2018-08-09 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-10-31}}</ref><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/85057-tatarstanskiy-spg-zavod-zastryal-v-peresmenke-operatorov |title=Чистопольский СПГ-завод за 9 миллиардов завис из-за смены операторов |date=2017-12-27 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331193628/https://realnoevremya.ru/articles/85057-tatarstanskiy-spg-zavod-zastryal-v-peresmenke-operatorov |archivedate=2023-03-31 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/401319 |title=В ТОСЭР «Чистополь» ожидают второго резидента – производителя обуви из ПВХ и кожи |date=2018-11-02 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-09-15}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/391442 |title=Нам говорили: «Вы умеете делать хорошую водку, но с чего у вас получится хорошее пиво?» |author=Лилиана Набиуллина |date=2018-08-09 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref> «Союз», «Элитех» (электротехника), «К-Терм» (җылылык радиаторлары), «Газпром газомоторное топливо»,<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/21-10-2019/v-chistopol-gotovy-zayti-dva-novyh-rezidenta-toser-5566473 |title=В Чистополь готовы зайти два новых резидента ТОСЭР |date=2019-10-21 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/01-08-2019/proizvodstvo-mikrofibry-3d-zabory-i-radiatory-toser-tatarstana-popolnilis-novymi-rezidentami-5319772 |title=Производство микрофибры, 3D-заборы и радиаторы: ТОСЭР Татарстана пополнились новыми резидентами |date=2019-08-01 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-10-29}}</ref> «САР» (панель киртәләре), «Камлит» (чума торган насослар), «Уңыш технологиясе» яшеллек үстерү компаниясе , «Чистай пластмасса заводы», «Металлтехника» (а/х техникасын тәшкил итүче), «Мирабель» кондитер фабрикасы, «Колизей» (кирпеч һәм шпаклевка), «Таттелеком» (флюорография җиһазлары һәм ясалма медицина интеллекты).<ref>{{cite web |url=http://chistopol-rt.ru/index.php/news/obschestvo/dva-predpriyatiya-vklyucheny-v-reestr-rezidentov-toser-chistopol-odno-iz-nikh-uzhe-rabotaet |title=Два предприятия включены в реестр резидентов ТОСЭР «Чистополь», одно из них уже работает |author=Гузель Гумерова |date=2020-05-16 |publisher=Чистополь-информ |accessdate=2020-10-29 }}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-10-2020/spisok-rezidentov-toser-chistopol-popolnilsya-proizvoditelem-ograzhdeniy-5778168 |title=Список резидентов ТОСЭР «Чистополь» пополнился производителем ограждений |date=2020-10-13 |publisher=ТатарИнформ |accessdate=2020-09-15}}</ref><ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/na-toser-chistopol-zapustili-tri-predpriyatiya/ |title=Резиденты ТОСЭР «Чистополь» запустили три новых предприятия |date=2020-02-15 |publisher=Татцентр.ру |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=http://chistopol-rt.ru/news/ekonomika/chistopolskoe-predpriyatie-kolizey-stalo-ofitsialnym-rezidentom-toser |title=Чистопольское предприятие «Колизей» стало официальным резидентом ТОСЭР |author=Гузель Гумерова |date=2020-10-15 |publisher=Чистополь-информ |accessdate=2020-10-29}}</ref> 2020 елның сентябрендә «резидент» статусын алу өчен тагын ике предприятие гариза биргән: икмәк җитештерү һәм карабодай һәм борчак эшкәртү заводлары.<ref>{{cite web |url=http://chistopol-rt.ru/news/obschestvo/v-chistopole-budet-svoy-khlebozavod |title=В Чистополе будет свой хлебозавод |author=Гульгена Сафиуллина |date=2020-09-04 |publisher=Чистополь-информ |accessdate=2020-10-29}}</ref> «Чистай» ТОСЭРның иң эре резидентларының берсе — «САР» 3D-челтәрен җитештерү компаниясе, аның төбәк бюджетына беренчел инвестицияләре 7,8 млн.сум тәшкил иткән. Фаразлар буенча, бу компаниядән генә дә төбәк бюджеты 4,8 млн сумга, икенче җиде елда тагын 7,2 млн сумга тулыланачак.<ref>{{cite web |url=https://kam.business-gazeta.ru/article/480606 |title=«Резиденты растут, разве это плохо?»: татарстанские ТОСЭРы пополнили свои ряды на миллиард |author=Максим Кирилов, Валентина Шистерова, Александр Гавриленко |date=2020-09-10 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-29}}</ref> 2020 елның ноябрендә потенциаль резидентлардан тагын ике заявка хупланган. Алар арасында «Меттем-автомобиль компонентлары» компаниясе проекты (электр транспорты, пилотсыз һәм гибрид машиналар өчен цифрлы системалар), инвестицияләр күләме 800 млн.сум тәшкил иткән, ә тормышка ашыру 2023 елга планлаштырыла. Икенче «Кама пекаре» компаниясе ТОСЭРда икмәк һәм икмәк-күмәч эшләнмәләре җитештерүне оештырырга планлаштыра, 9,9 млн.сум инвестицияләп, ашлык эшкәртү өчен партнерлар һәм инвесторлар эзләүне дәвам итә. Республиканың эре агросәнәгать потенциалы ярдәмендә проектның миллиардлаган потенциалы бар, һәм яңа җитештерү импортны алыштыру һәм Татарстан продукциясен экспортлау сәясәтендә ярдәм итәргә тиеш.<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/news/487662 |title=Завод по глубокой переработке зерна может появиться в Чистополе |date=2020-11-11 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-12-06}}</ref><ref name=tonna/> ==Менделеевск == Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсештәге барлык территорияләреннән [[Менделеевск]] — иң яше. Ул 2019 елның февралендә аерым статус ала. ТОСЭР мәйданчыгы Менделеевск шәһәре территориясендә урнашкан һәм мәйданы 90 км². 4,5 мең га җир «Алабуга» махсус икътисади зонасының өченче чиратын төзү өчен резервланган.<ref name="Achat">{{cite web|url=https://kam.business-gazeta.ru/article/454784|title=«Ну представьте себе, уже два миллиардера из списка Forbes зашли в Менделеевск!»|author=Асхат Идиятуллин|date=2020-01-23|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://mendeleevsk.tatarstan.ru/file/mendeleevsk/File/Правительство%20РФ%20Постановление%20от%2012.02.2019%20№123%20о%20создании%20ТОСЭР%20Менделеевск.pdf |title=О создании территории опережающего социально-экономического развития "Менделеевск" от 12 февраля 2019 г. № 123 |accessdate=2020-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404124604/https://mendeleevsk.tatarstan.ru/file/mendeleevsk/File/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%A4%20%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%D1%82%2012.02.2019%20%E2%84%96123%20%D0%BE%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8%20%D0%A2%D0%9E%D0%A1%D0%AD%D0%A0%20%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA.pdf |archivedate=2023-04-04 }}</ref> Шәһәр аша М7 «Мәскәү-Уфа» федераль трассасының [[Ижевск]] һәм [[Пермь]] шәһәрләренә керү юллары белән бер өлеше узу, ә шәһәр буйлап «Әгерҗе-Бөгелмә» т/ю-магистрале бару, ТОСЭРга эре Идел буе шәһәрләре белән логистик элемтә бирә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/my_tatarstan/28-10-2020/v-tatarstane-obnovili-62-km-federalnyh-dorog-5781702|title=В Татарстане обновили 62 км федеральных дорог|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-22}}</ref> 2019 ел ахырында резидентлар статусын өч компания ала: «Концерн Карпов», «Барсак агрофирмасы» һәм «Бонус-Кама».<ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5c6683e19a7947920eed4db4 |title=Менделеевск получил статус территории опережающего развития |date=2019-02-15 |publisher=РБК-Татарстан |accessdate=2020-10-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/458931 |title=«Получилось ядро развития: Челны, Елабуга, Менделеевск. Но население-то не прирастает!» |date=2020-02-25 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-31}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/448069 |title=Менделеевск зальют краской для принтеров, а в Зеленодольске появится склад для молочников |author=Валентина Шистерова, Влас Мысько, Алексей Лучников |date=2020-11-29 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-31}}</ref> 2020 елда дүртенче резидент — «Камхиммаш» НТЦ нефть химиясе тармагы өчен стандарт булмаган җиһазлар җитештерүче керә.<ref name="Achat" /><ref>{{cite web|url=http://mendeleevskyi.ru/news/ekonomika/tri-novykh-rezidenta-toser-v-mendeleevske-sozdadut-bolee-50-rabochikh-mest|title=Три новых резидента ТОСЭР в Менделеевске создадут более 50 рабочих мест|author=Анжела Райсян|date=2020-03-15|publisher=Менделеевские новости|accessdate=2020-10-29}}</ref> == Икътисади территорияләр үсеше уңышлары == 2019 ел мәгълүматлары буенча, Россия инвестицияләренең якынча 70 % ы [[Татарстан]]ның, Калуга, Липецк, Сембер һәм Мәскәү өлкәләренең индустриаль паркларына һәм башка икътисади мәйданчыкларына туры килә. Шул ук вакытта, стратегик инициативалар агентлыгы төбәкләрендә инвестицион климат торышы рейтингында беренче урында [[Мәскәү]], икенче урында [[Татарстан]] тора.<ref>{{cite web |url=https://expert.ru/expert/2019/28/dostroit-promyishlennyij-bazis/ |title=Достроить промышленный базис |author=Александр Ивантер |date=2019-0708 |publisher=Эксперт |accessdate=2020-12-01 |archivedate=2021-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419062219/https://expert.ru/expert/2019/28/dostroit-promyishlennyij-bazis/ }}</ref>. При этом, в рейтинге состояния инвестиционного климата в регионах Агентства стратегических инициатив первое место осталось за [[Москва|Москвой]], второе за Татарстаном<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4408392 |title=Нижегородская область поднялась в рейтинге АСИ на 39 позиций |author=Александра Викулова |date=2020-07-09 |publisher=Коммерсант |accessdate=2020-12-01}}</ref> Татарстан Республикасы икътисад министрлыгы 2019 елның февралендә ТОСЭРлар проектын резидентлар статусы бирелгәннән соң гамәлгә ашыруның түбәндәге статистикасын китерә: * резидентлар саны — 75, аларның 37се 2019 елда җәлеп ителгән (Бу бөтенроссия күрсәткечләреннән 13 %) * капиталь кертемнәр (НДСтан башка) — якынча 10,7 млрд. (бөтенроссия күрсәткеченнән 24%)) * яңа эш урыннары — 5660 (бөтенроссия күрсәткеченнән 23 %)<ref>{{cite web |url=https://tass.ru/press-relizy/7728141 |title=В Татарстане подвели итоги первого года реализации нацпроектов |date=2020-02-10 |publisher=ТАСС |accessdate=2020-12-01}}</ref> 2020 елның октябренә резидентларның гомуми инвестицияләр күләме 15,5 млрд. сум тәшкил иткән, шул исәптән 13,5 млрд.сум — капитал кертемнәр. 2020 елның декабренә резидентлар саны 93 була, шуларның 19-ы 2020 елда җәлеп ителгән.<ref name=tonna/><ref>{{cite web |url=https://v-chelny.ru/news/economy/10-biznes-proektov-odobrili-v-tatarstane/ |title=10 бизнес- проектов одобрили в Татарстане |date=2020-12-03 |publisher=Вечерние Челны |accessdate=2020-12-06 |archivedate=2021-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121235915/https://v-chelny.ru/news/economy/10-biznes-proektov-odobrili-v-tatarstane/ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://rt-online.ru/v-monogorodah-tatarstana-rastyot-chislo-rabochih-mest/ |title=В моногородах Татарстана растёт число рабочих мест |date=2020-10-05 |publisher=Общественно-политическая газета «Республика Татарстан» |accessdate=2020-12-06}}</ref> 2020 елда Яр Чаллы һәм Түбән Кама моношәһәрләр үсеше фонды рейтингы нигезендә, социаль-икътисади үсеш дәрәҗәсе буенча Россиянең ун моношәһәре исемлегенә керә. Шул ук вакытта инфраструктураның сыйфаты, икътисади вәзгыять, үсеш институтлары белән хезмәттәшлек һәм башка күрсәткечләр бәяләнгән.<ref>{{cite web |url=https://rossaprimavera.ru/news/5acd821e |title=Череповец вновь вошел в ТОП-10 моногородов России |date=2020-11-19 |publisher=ИА «Красная весна» |accessdate=2020-12-01}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Фатихова Л.Э, Зиятдинов А.Ф. Анализ механизмов стимулирования регионального развития (на примере республики Татарстан). — Казань: Казанский экономический вестник, 2016. == Сылтамалар == * [http://adt-chelny.ru/ Рәсми сайт] ТОСЭР «Набережные Челны» * [https://toser-nk.ru/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121202423/https://toser-nk.ru/ |date=2021-01-21 }} ТОСЭР «Нижнекамск» * [http://zeldol.com/adz/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026134845/http://www.zeldol.com/adz/ |date=2020-10-26 }} инвестиционного центра Зеленодольска * [http://www.chistopolinvest.ru/toser/ Рәсми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302112018/http://www.chistopolinvest.ru/toser/ |date=2021-03-02 }} ТОСЭР «Чистополь» [[Категория:Махсус икътисади зоналар]] [[Төркем:Татарстан икътисады]] {{MyTatarstan2020}} {{Сайланган мәкалә}} 7aygrarikwjfn7jikhez02f6m1sk4v9 0 389714 6099541 6043905 2026-11-07T20:41:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099541 wikitext text/x-wiki '''Татарстанның сәнәгать парклары''' ({{lang-ru|Промышленные парки Татарстана}}) — [[Татарстан|Татарстан Республикасында]] урнашкан, гомуми инфраструктура һәм үзара [[җитештерү]] берләшмәсе хисабына җитештерү белән шөгыльләнүче һәм башка предприятиеләрне берләштерә торган махсус территорияләр. Мондый территорияләр барлык кирәкле инфраструктура һәм [[энергия]] чыганаклары белән тәэмин ителгән, аларда бердәм [[административ-хокукый система]] эшли{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}{{sfn|Ахмадеева|2013|с=10}}. Татарстан булдырылган индустриаль парклар саны буенча [[Русия|федерация]] лидерлары рәтенә керә. 2020 елга республикада 100 сәнәгать паркы бар, аларда 1,5 меңнән артык [[резидент]] һәм 32 меңгә якын эш урыны бар. Дәүләт [[инвестиция]]ләре 100 объектның 18 енә генә кертелгән, калган парклар хосусый кертемнәргә эшли<ref name=Рылова/>{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}{{sfn|Ахмадеева|2013|с=10}}. == Характеристика == [[Файл:Alabuga airview 2017.jpg|thumb|250px|right|«Алабуга» МИЗы, 2017 ел]] [[Файл:Кама Industrial Park "Master".jpg|thumb|250px|right|«Мастер» Кама индустриаль паркы, 2008 ел]] Сәнәгать яки индустриаль парклар дип яңа җитештерү предприятиеләрен урнаштыру өчен оештырылган махсус территорияне атыйлар. Мондый территория энергия чыганаклары, шулай ук предприятиеләр өчен кирәкле инфраструктура белән тәэмин ителгән. Шул ук вакытта җитештерүне гомуми административ-хокукый кагыйдәләр берләштерә, тәртип саклауны бер идарәче компания күзәтә. Сәнәгать паркында бер яки берничә бәйсез предприятие тәкъдим ителергә мөмкин, алар парк инфраструктурасын бергә кулланалар{{sfn|Ахмадеева|2013|с=10}}. Сәнәгать парклары — Россия төбәкләрен үстерүгә юнәлдерелгән [[Инновация|инновацион]] инфраструктура элементларының берсе{{sfn|Ахмадеева|2013|с=8—20}}{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. Мондый мәйданчыклар булдыру инвестицион проектларны гамәлгә кертүне тизләтергә һәм предприятиеләрнең коммерция эшчәнлеген башлап җибәрергә мөмкинлек бирә. Паркларның куллану чыгымнары гомуми базарныкыннан еш кына кимрәк, бу кече һәм урта предприятиеләр үсешенә уңай йогынты ясый{{sfn|Евстафьева|2012|с=95—98}}. Сәнәгать паркларының уңышлылыгы сату базарларына һәм хезмәт ресурсларына якын урнашуы, финанслар ягыннан хезмәттәшлек булу, [[Транспорт|транспорт юллары]], энергетика ресурслары белән тәэмин итү, шулай ук резидентларның административ процедураларны үтү тәртибе гадиләштерелгән булу белән билгеләнә. Социаль инфраструктураның якынлыгы һәм җитештерүне киңәйтү мөмкинлеге шулай ук хәлиткеч факторларга карый{{sfn|Ахмадеева|2013|с=8—20}}. == Проектның тарихы == Россиядә беренче индустриаль парклар [[1990 ел|1990]] елларда ук барлыкка килә, әмма тармакның актив үсеше бары тик [[2000 ел|2000]] елның икенче яртысында гына, [[махсус икътисади зона]]лар турында федераль закон кабул ителгәннән соң гына башлана{{sfn|Ахмадеева|2013|с=8—20}}. Башта Россиядә индустриаль парклар билгеле бер җитештерүгә юнәлгән рәвештә барлыкка килде. Шул сәбәпле, паркларның күпчелеге элеккеге заводлар территориясендә урнашкан, алар яки җитештерүне кыскартырга мәҗбүр була, яки файдаланылмый торган мәйданнарга ия{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. Татарстан [[Мәскәү өлкәсе|Мәскәү]], [[Калуга өлкәсе|Калуга]] һәм [[Сембер өлкәсе|Ульяновск өлкәләре]] белән бергә индустриаль парклар саны буенча Россия төбәкләре лидерлары рәтенә керә{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. Татарстан территориясендә беренче сәнәгать парклары 2004 елдан бирле барлыкка килә башлый. Алар арасында «Мастер» КИП, «Химград» технополисы, Агросәнәгать паркы була. Татарстан Президенты йөкләмәсе буенча 2014 елда мәйданчыкларны республиканың һәр районында ачырга планлаштыралар. Ул вакытта республикада 230 резидент һәм 4750 эш урыны булган 20 сәнәгать паркы була. 2020 елга сәнәгать парклары саны 100 гә кадәр арта, аларның резидентлары саны — 1,5 мең, ә булдырылган эш урыннары саны — {{nobr|32 000}}<ref name=Online/>{{sfn|Пелевин|2020}}<ref name=Рылова/>. Дәүләт инвестицияләре 100 объектның 18 енә генә кертелгән, калган парклар хосусый акчаларга эшли<ref name=Рылова/>. Бу объектлар биләгән территориянең күләме белән генә аерыла. Мәсәлән, сәнәгать мәйданчыгы 2 гектардан да ким булмаган территориягә ия, ә сәнәгать паркыныкы 8 гектардан да ким түгел{{sfn|Пелевин|2020}}. Татарстанның сәнәгать паркларының күбесе ''«Greenfield»'' тибы буенча төзелә: инвестор төзелеп бетмәгән җир участогы сатып ала, теләге буенча аны инфраструктура ягыннан тулысынча тәэмин ителгән итеп тә сатып алып була. Паркларның ''«Brownfield»'' дип аталган башка төре дә бар, ул вакытта парк гамәлдәге сәнәгать территориясендә урнашкан, инфраструктура белән дә җиһазландырылган, әмма аны җитештерү өчен үзгәртеп корырга кирәк{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. Паркларда тәкъдим ителгән төп тармаклар булып [[машина төзелеше]], [[металл эшкәртү]], [[автокомпонентлар җитештерү]], [[химия сәнәгате]], [[полимерлар эшкәртү]], [[композит материаллар җитештерү]], нано һәм медицина технологияләре тора{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. == Икътисади файда== Татарстан уңышлы сәнәгать парклары саны буенча лидер булып тора<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2020/08/09/minpromtorg-izmenit-sistemu-podderzhki-promyshlennyh-i-industrialnyh-parkov.html |title=Минпромторг планирует изменить систему поддержки промышленных и индустриальных парков |author=Елена Березина |date=2020-08-09 |publisher=Российская Газета |accessdate=2020-11-24}} </ref>.Төяп озатылган продукция күләме 2019 елның беренче кварталында 32,1 млрд. сум, 2020 дә шул ук вакыт аралыгында 46,7 млрд. сум булды, үсеш темпы 145,5 % тәшкил итә. Резидентлар саны 1377 дән 1497 гә кадәр (үсеш темпы — 108,7 %), ә салым түләүләре күләме 3,5 млрд. сумнан 5,8 млрд. ка кадәр (үсеш темпы — 164%) арта{{sfn|Пелевин|2020}}<ref name=Online>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/488737 |title=«А нужно ли Татарстану 100 промпарков?»: Талия Минуллина раскритиковала любимое детище минэкономики |date=2020-11-18 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-24}} </ref>. 2017 елда республиканың индустриаль паркларында 354 резидент эшли, 6,7 мең эш урыны булдырыла<ref name=Realnoe/>. 2020 елда яңа 17 сәнәгать объекты төзелде, бу өстәмә 354 эш урыны барлыкка китерә<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20201029/proizvodstva-1582142026.html |title=В Татарстане запустили 17 новых производств в рамках нацпроекта |date=2020-10-29 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-11-24}} </ref>. Паркларның нәтиҗәлелеген бәяләүдә төп критерийларның берсе булып резидентлар саны, шулай ук яңа эш урыннары санала. 2018 елда бу критерийлар буенча [[«Химград» технополисы]] алда бара, анда 295 резидент һәм 8404 эш урыны бар. Киләсе урыннарда [[«Мастер» КИП]] (машина төзелеше) — 300 резидент һәм 10 024 эш урыны, [[«Алабуга» махсус икътисади зонасы|«Алабуга» МИЗ]] ы— 48 резидент һәм 5346 эш урыны{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}<ref>{{cite web |url=http://www.acexpert.ru/analytics/ratings/reyting-investicionnoy-privlekatelnosti-oez-i-indu.html |title=Рейтинг инвестиционной привлекательности ОЭЗ и индустриальных парков 2019 |publisher=Эксперт. Аналитический центр |accessdate=2020-11-30}} </ref>. «Эксперт» журналы ясаган еллык Россия технопаркларының инвестиция җәлеп итүчәнлеге рейтингы нигезендә, әлеге өч территория тотрыклы рәвештә алда бара<ref>{{Cite web|url=https://expert.ru/expert/2020/50/spetsdoklad/13/|title=Новости, анализ, прогнозы в сфере экономики и бизнеса, общества и политики|website=expert.ru|accessdate=2020-12-17|archivedate=2020-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217224301/https://expert.ru/expert/2020/50/spetsdoklad/13/}}</ref>. Сәнәгать мәйданчыклары булдыру буенча Татарстан тәҗрибәсе «Кече һәм урта эшкуарлык: эшкуарлык инициативасына ярдәм» дигән федераль проектының «Минем бизнес-паркым» юнәлеше нигезенә ятты. Проектта катнашырга һәм сәнәгать паркы төзергә теләгән төбәк 250 млн. сум күләмендә федераль субсидиягә дәгъва кыла ала. Татарстанда паркларның идарәче компанияләре һәм резидентлары биналар һәм инфраструктура төзү һәм модернизацияләүгә займнар ала алалар, кредитларның максималь суммасы — 30 млн.сум. Кредит [[Татарстан Республикасы Гарантия фонды]] поручительлеге буенча еллык 5% ка бирелә<ref name=Рылова/>. == Тәнкыйть == Яхшы җиһазлануга карамастан, күп кенә мәйданчыклар резидентлар белән тәэмин ителмәгән, чөнки инвесторлар [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләрендә]] яки [[махсус икътисади зоналар]]да урнашуны өстен күрә: монда аларга тагын да отышлырак [[салым]] ташламаларын һәм таможня өстенлекләре бирелә{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. Хәзерге вакытта мәйданчыкларның тулуы уртача 60 % тәшкил итә, кайбер паркларда әлегә кадәр бер генә резидент та юк, шуңа күрә республика президенты дәрәҗәсендә объектлар белән нәтиҗәле идарә итү мәсьәләсе күтәрелә<ref name=Рылова/><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/official/24-09-2020/prezident-tatarstana-poruchil-povysit-effektivnost-raboty-promparkov-i-ploschadok-5773925 |title=Президент Татарстана поручил повысить эффективность работы промпарков и площадок |date=2020-09-24 |publisher=Татар информ |accessdate=2020-11-24}} </ref>. Нәтиҗәлелек буенча шәхси парклар дәүләтнекеләрдән артып китә, бигрәк тә эре предприятиеләр аларны үз канаты астына алганда, мәсәлән, [[Казаноргсинтез|«Казаноргсинтез»]] каравы астында «М-7» сәнәгать паркы. 2020 елның көзендә 13 дәүләт паркы Татарстанның инвестиция-венчур фонды идарәсенә күчте<ref name=Рылова>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/194278--taliya-minullina-vyskazalas-ob-effektivnosti-raboty-promparkov |author=Элеонора Рылова |title=Талия Минуллина — о работе промпарков: «Ничего, что мы себя покритикуем?» |date=2020-11-18 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-11-24 |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128121019/https://realnoevremya.ru/articles/194278--taliya-minullina-vyskazalas-ob-effektivnosti-raboty-promparkov }}</ref>. Яңа резидентларны җәлеп итүнең икенче авырлыгы — җирне инвестицион проектка тапшыру кыенлыгы, шулай ук идарәче компанияләрне куркыта торган хисап тотуның зур күләме дә авырлык тудыра{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}. 2018 елда [[Татарстан Республикасы Президенты|Татарстан Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов]] республиканың кайбер [[район]] башлыкларын муниципаль сәнәгать мәйданчыкларының түбән нәтиҗәлелеге өчен тәнкыйтьләде. Шулар арасында — [[Яңа Чишмә районы]]нда сәнәгать паркы һәм сәнәгать мәйданчыгы, анда инвестицияләр күләме тотылган федераль акчалар саныннан артмаган<ref name=Realnoe>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/92711-pochemu-pustuyut-industrialnye-parki-tatarstana |title=«Наполовину пуст»: потратить 50 млн и создать неэффективный промпарк в Новошешминске |date=2018-03-16 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-11-24 |archivedate=2020-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811013549/https://realnoevremya.ru/articles/92711-pochemu-pustuyut-industrialnye-parki-tatarstana }}</ref>. == Эре сәнәгать парклары == {| class="wikitable" |- ! Атамасы !! Район !! Ачылу датасы!! 2020 елга резидентлар саны !! Тулырак мәгълүмат |- | [[«Үсеш» сәнәгать паркы]]|| [[Тукай районы]]|| 2013 || 18 || Парк муниципаль проект булып тора, беренче һәм икенче чиратның гомуми мәйданы 24,57 га тәшкил итә, инфраструктураны булдыруга юнәлгән инвестицияләр күләме 400 млн сум<ref>{{cite web |url=http://prompark16.ru/index/promyshlennyj_park_razvitie/0-9 |title=Промышленные парки республики Татарстан |publisher=Развитие. Промышленный парк |accessdate=2020-11-29}} </ref>. Өченче төзелеш чираты 2020 елның маенда башланды, хәзер өстәмә 22,7 га территория булдыру планлаштырыла, анда 10-15 яңа резидент урнашачак. Өченче чиратка кертелгән инвестицияләрнең күләме якынча 800 млн сум дип бәяләнә<ref>{{cite web |url=https://chelny-biz.ru/news/334625/ |title=Третью очередь промпарка «Развитие» начнут строить в 2021 году |date=2020-05-29 |publisher=chelny-biz.ru |accessdate=2020-11-29}} </ref>. |- | [[«М-7» сәнәгать паркы]]|| [[Яшел Үзән районы]]|| 2012 || 47|| «М-7» — Татарстандагы беренче шәхси индустриаль парк<ref>{{cite web |url=https://plus.rbc.ru/news/5f48ae6e7a8aa9fe4480c9f1 |title=Руслан Халилов: успех ждет медицинский бизнес и производителей продуктов |publisher=РБК |accessdate=2020-11-29}} </ref>. 2011 елда Казан һәм Яшел Үзән районы чигендә, М7 «Идел» федераль трассасыннан 300 метр ераклыкта урнашкан. Парк 39,5 га мәйданны били<ref>{{cite web |url=https://expertrt.ru/korporativnye-blogi/industrialnyij-park-m-7/15501-promparku-m-7-na-trasse-m7-%E2%80%93-7-let.html |title=Промпарку «М-7» на трассе М7 – 7 лет! |date=2018-03-20 |publisher=Эксперт Татарстан |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2020-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918103145/https://expertrt.ru/korporativnye-blogi/industrialnyij-park-m-7/15501-promparku-m-7-na-trasse-m7-%E2%80%93-7-let.html }}</ref>. Ул полимер чималлар җитештерүгә юнәлгән, әмма анда шулай ук машина төзелеше, металл эшкәртү, төзелеш материаллары җитештерү дә тәкъдим ителгән<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/146624 |title=Индустриальный парк «М-7»: от идеи до собственного производства – 8 месяцев |date=2015-11-30 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-11-29}} </ref>. «М-7» индустриаль паркы «Турыдан-туры инвестицияләр фонды» компаниясе тарафыннан уйланган һәм эшләнә, һәм Татарстан Икътисад министрлыгы аккредитациясенә ия<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/28-05-2012/direktor-industrialnogo-parka-m-7-my-namereny-osvoit-etu-ploschadku-v-techenie-3-let-4928631 |title=Директор индустриального парка «М-7»: «Мы намерены освоить эту площадку в течение 3 лет» |date=2012-05-28 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-29}} </ref>. Бу, үз чиратында, парк резидентларына дәүләт ярдәме программаларында катнашырга мөмкинлек бирә<ref>{{cite web |url=https://expertrt.ru/society/21314-poka-ne-viden-svet-v-koncze-tunnelya-kak-nexvatka-gorodskix-marshrutov-otrazilas-na-korporativnom-sektore-tatarstana.html |title=Как нехватка городских маршрутов отразилась на корпоративном секторе Татарстана |date=2019-04-01 |publisher=Эксперт Татарстан |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2020-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026012119/https://expertrt.ru/society/21314-poka-ne-viden-svet-v-koncze-tunnelya-kak-nexvatka-gorodskix-marshrutov-otrazilas-na-korporativnom-sektore-tatarstana.html }}</ref>. |- | [[«Теләче» сәнәгать паркы]]|| [[Теләче районы]]|| 2013 || 8 || Беренче чираттагы җир кишәрлегенең мәйданы 10 га була, инфраструктурага беренчел инвестицияләр суммасы — 340 млн, ә резидентларның инвестицияләре күләме — 580 млн сум була. 2020 елга паркта 15 га өстәмә мәйдан булдыру буенча эшләр алып барыла. Икенче чираттагы инвестицияләр күләме — 3 млрд сум<ref>{{cite web |url=http://xn--h1afuv7ah.xn--p1ai/ |title=Тюлячи промышленный парк |publisher=Тюлячи. Промышленный парк |accessdate=2020-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202155917/http://xn--h1afuv7ah.xn--p1ai/ |archivedate=2020-12-02}}</ref><ref>{{cite web |url=http://rt-online.ru/v-tatarstane-budet-sozdan-industrialnyj-park-tyulyachi/ |title=В Татарстане будет создан индустриальный парк «Тюлячи» |date=2020-11-04 |publisher=Общественно-политическая газета Республика Татарстан |accessdate=2020-11-29}} </ref>. |- | [[«Яшел Үзән» сәнәгать паркы]]|| [[Яшел Үзән районы]]|| 2019 || 6 || Проектның гомуми бәясе 1,3 млрд сум тәшкил иткән, шуның 328,9 млн сумы республика бюджетыннан, ә 971,1 млн сумы [[Моношәһәрләрне үстерү фонды]] тарафыннан бүленеп бирелгән<ref>{{cite web |url=http://www.zelenodolsk.ru/article/23392 |title=Завершено возведение инженерной и дорожной инфраструктуры промпарка "Зеленодольск" |date=2019-01-21 |publisher=Зеленодольск.ru |accessdate=2020-01-21}} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.zelenodolsk.ru/article/22891 |title=На строительство промпарка "Зеленодольск" выделено 120 млн рублей |date=2018-06-02 |publisher=Зеленодольск.ru |accessdate=2020-11-29}} </ref>. 2020 елның августында «Яшел Үзән» индустриаль паркы [[Татарстанның Инвестиция-венчур фонды]] белән дәвамлы партнерлык мөнәсәбәтләре булдыру буенча килешүгә кул куйды. Якын арада Wildberries халыкара интернет-кибете «Яшел Үзән» паркы территориясендә 40 мең м² мәйданлы технопарк төзергә планлаштыра. Проектның инвестицияләре 600 млн сум дип бәяләнә, ә 2020 елда гомуми инвестицияләрнең күләме 9457,3 млн сум тәшкил итәчәк. Паркта барлыгы 2206 эш урыны булдыру планлаштырыла<ref>{{cite web |url=http://zeldol.com/investments/industrial-site/technopolis-new-tour/ |title=Промышленная площадка "Зеленодольск" |publisher=Зелёный Дол |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2019-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190909010812/http://zeldol.com/investments/industrial-site/technopolis-new-tour/ }}</ref><ref>{{cite web |url=https://ivf.tatarstan.ru/index.htm/news/1798370.htm |title=Инвестиционно-венчурный фонд РТ и Индустриальный парк «Зеленодольск» подписали Соглашение о сотрудничестве. |date=2020-08-04 |publisher=Инвестиционно-венчурный фонд Республики Татарстан |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2021-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430091736/https://ivf.tatarstan.ru/index.htm/news/1798370.htm }}</ref>. |- | [[«Кама аланы» сәнәгать паркы]]|| [[Түбән Кама районы]]|| 2009 || 1 || Индустриаль парк полимерлар эшкәртү өлкәсенә юнәлгән һәм 250 гектар мәйданны били<ref>{{cite web |url=http://kampol.e-nk.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=56 |title=Индустриальный парк |publisher=Камские поляны |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2020-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205150244/http://kampol.e-nk.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=56 }}</ref>. 2020 елга проектка инвестицияләрнең гомуми күләме 3 млрд сум тәшкил иткән, шуның 498,3 млн сумы — [[Россия инвестиция фонды]], ә 346,3 млн сумы — республика бюджетыннан. Инвесторның үз һәм заем акчалары 2,3 млрд сум чамасы тәшкил иткән{{sfn|Тихонов|2017|с=62—65}}. Проектның төп предприятиесе итеп [[«Түбән Кама нефть химиясе» ГАҖ|«Түбән Кама нефть химиясе» ГАҖ ы]] билгеләнде. Проектны гамәлгә ашыручы инвестор - «Кама Аланы» индустриаль паркы идарәче компаниясе<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3696118 |title=Пленка обернулась делом |date=2018-07-26 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-11-29}} </ref>. |- | [[«Мастер» Кама индустриаль паркы]]|| [[Тукай районы]]|| 2004 || 300 || «Мастер» КИП ы идарәсендә 204 га җир кишәрлеге, шулай ук 1427 мең м² офис һәм җитештерү биналары бар<ref>{{cite web |url=https://tida.tatarstan.ru/ao-kamskiy-industrialniy-park-master.htm |title=АО "Камский индустриальный парк "Мастер" |publisher=Агентство Инвестиционного развития |accessdate=2020-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241119182655/https://tida.tatarstan.ru/ao-kamskiy-industrialniy-park-master.htm |archivedate=2024-11-19 }}</ref>. Устав капиталы 7,5 млрд сум тәшкил итә<ref>{{cite web |url=https://www.rbc.ru/companies/id/1041616023514-ao-kamskij-industrialnyij-park-master/ |title=Камский индустриальный парк "Мастер" |publisher=РБК |accessdate=2020-11-30}} </ref>. 2019 елда паркның табышы 140 млн сум тәшкил иткән. 2020 елга индустриаль паркта 300 предприятие бар, аларның 31 е чит ил капиталы катнашында булган компанияләр: 9 немец фирмасы, 6 кытай, 5 төрек, 4 Италия, 2 Бельгия, Нидерланд, Швейцария, Кипр, Белоруссия һәм Канада фирмалары<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/179848-kip-master-opublikoval-godovoy-otchet |title=Прибыль КИП «Мастер» за 2019 год составила 140 млн рублей |date=2020-07-06 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001053720/https://realnoevremya.ru/news/179848-kip-master-opublikoval-godovoy-otchet }}</ref>. 2020 елга индустриаль паркның яңа 7 нче чиратын төзү буенча эш алып барыла, аның гомуми мәйданы 70 мең м² тәшкил итәчәк, анда тагын 20 резидент урнаштырырга планлаштыралар. Проектның гомуми бәясе якынча 815 млн сум тәшкил итәчәк<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/488453|title=На создание 7-й площадки КИП «Мастер» в Челнах потратят 815 млн рублей|date=2020-11-16|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.kipmaster.ru/press-center/smi/2017/10/18/smi_159.html |title=ТОСЭР Татарстана: зачем республика развивает особые территории |publisher=Камский индустриальный парк |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2021-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125161210/http://www.kipmaster.ru/press-center/smi/2017/10/18/smi_159.html }}</ref>. КИПны үстерү өчен финанслау күләме якынча 1,5 млрд сум тәшкил иткән, шуларның 640 ы — федераль бюджеттан, калганы республика бюджетыннан алынган<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/39090 |title=КИП «Мастер» получил федеральные инвестиции на 900 миллионов рублей |date=2016-08-05 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807043513/http://realnoevremya.ru/news/39090 }}</ref>. |- | [[«Идея-Көньяк-көнчыгыш» технопаркы]]|| [[Лениногорск районы]]|| 2004 || 40 || Паркның гомуми күләме 11,8 га тәшкил итә, ул 2004 елда «Татнефть» технопаркы һәм Казан «Идея» технопаркының уртак предприятиесе буларак, республиканың көньяк-көнчыгышындагы кече һәм урта эшмәкәрлекне үстерү өчен булдырылган<ref>{{cite web |url=https://tida.tatarstan.ru/ooo-innovatsionno-proizvodstvenniy-tehnopark.htm |title=ООО «Инновационно-производственный технопарк "Идея-Юго-Восток" |publisher=Агентство инвестиционного развития Татарстана |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2019-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722215145/http://tida.tatarstan.ru/ooo-innovatsionno-proizvodstvenniy-tehnopark.htm }}</ref><ref>{{cite web |url=https://len-journal.ru/2016/03/02/ideya-ugo-vostok/ |title=Лениногорский технопарк “Идея” из-за долгов может стать банкротом |date=2016-03-02 |publisher=Лениногорский Журнал |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2016-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103031730/http://len-journal.ru/2016/03/02/ideya-ugo-vostok/ }}</ref>. 2015 елда технопарк сәнәгать паркы статусына ия булды. Шулай ук ул [[Татарстан Икътисад министрлыгы]] аккредитациясенә ия, бу резидентларга дәүләт программаларында катнашырга мөмкинлек бирә<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/computers/11-06-2015/tehnopark-ideya-yugo-vostok-stal-industrialnym-parkom-5294618 |title=Технопарк «Идея-Юго-Восток» стал индустриальным парком |date=2015-06-11 |publisher=Технопарк "Идея Юго-Восток" |accessdate=2020-11-30}} </ref>. «Идея» технопаркына кертелгән инвестицияләрнең 30 % хосусый. 2020 нче елга территориядә яңа бина төзү һәм мәйданнарны арттыру буенча реконструкция эшләре бара<ref>{{cite web |url=http://www.tpidea.ru/news/168 |title=Сегодня в кабинете министров республики Татарстан прошел брифинг, посвященный пятилетию ОАО "Инновационно-производственный технопарк "Идея" |date=2009-02-03 |publisher=Инновационный технопарк Идея |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2019-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190921032246/http://www.tpidea.ru/news/168 }}</ref>. |- | [[«Түбән Кама» сәнәгать паркы]]|| [[Түбән Кама районы]]|| 2018 || 9 || Паркның мәйданы 20 га. Проектка кертелгән акчаларның гомуми суммасы 2,5 млрд тәшкил итә, шуның 1,2 млрд сумы — хосусый инвестицияләр, 800 млн сумы — бурычка алынган, ә калган акчалар дәүләт ярдәме белән җәлеп ителгән<ref>{{cite web |url=https://russiaindustrialpark.ru/promyshlennyy-park-nizhnekamsk |title=Промышленный парк Нижнекамск |publisher=Индустриальные парки и технопарки России |accessdate=2020-11-29}} </ref>. Экспертлар бәяләвенчә, резидентларның гомуми инвестицияләр күләме 2,4 млрд сум тәшкил итәргә мөмкин<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-07-2019/promyshlennyy-park-nizhnekamsk-nabral-90-rezidentov-5241570 |title=Промышленный парк «Нижнекамск» набрал 90% резидентов |date=2019-07-13 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-29}} </ref>. 2020 елда сәнәгать паркының икенче чиратын төзү турында карар кабул ителде. Өстәмә рәвештә 20 яңа резидент урнаштыру, шулай ук 1,5 меңнән артык яңа эш урыны булдыру планлаштырыла<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/184979-v-nizhnekamske-rasshiryat-promyshlennyy-park |title=В Нижнекамске расширят промпарк за 2,6 миллиарда |date=2020-08-24 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2020-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929001758/https://realnoevremya.ru/news/184979-v-nizhnekamske-rasshiryat-promyshlennyy-park }}</ref>. |- | [[«Химград» технополисы]]|| [[Казан]] || 2006 || 318 || Паркның гомуми мәйданы 131 га тәшкил итә, биналарның һәм корылмаларның проект мәйданы 500 мең м² тан артып китә<ref>{{cite web |url=https://russiaindustrialpark.ru/industrialnyy-park-tehnopolis-himgrad |title=Индустриальный парк Технополис Химград |publisher=Индустриальные парки и технопарки России |accessdate=2020-11-29}} </ref>. «Химград» базасында 318 компания һәм 9,3 мең кеше эшли. Мәйданчык резидентларга бер тәрәзә принцибы буенча 40 өстәмә хезмәт күрсәтә, шул исәптән элемтә, маркетинг хезмәтләре, кадрлар белән эшләү, юридик ярдәм күрсәтү, метрология һәм логистика хезмәтләре. 2019 елда резидентларның продукция җитештерү күләме 39,2 млрд сум тәшкил иткән. 2020 елның тугыз ае нәтиҗәләре буенча бу күрсәткеч 33,9 млрд сумга җиткән<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/02-10-2020/himgrad-podpishet-dva-soglasheniya-o-sotrudnichestve-v-prisutstvii-minnihanova-5775896 |title=«Химград» подпишет два соглашения о сотрудничестве в присутствии Минниханова |author=Динара Прокопьева |date=2020-10-02 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-29}} </ref>. 2018 елда технополис кече һәм урта эшмәкәрлек субъектлары акселерациясе федераль проектында катнашты<ref>{{cite web |url= https://kazanfirst.ru/articles/493266 |title= Москва удивила. Все «единороссы» идут самовыдвиженцами |date= 2019-06-15 |publisher=KazanFirst |accessdate=2020-11-29}}</ref>. Парк объектлары төзелә һәм этаплап кертелә бара. Әйтик, 2020 елда «Химград» территориясендә гомуми мәйданы 15,4 мең м² булган 500 млн сумлык дүрт корпус төзелеше тәмамланды<ref>{{cite web |url=https://inkazan.ru/news/economy/19-11-2020/himgradu-ne-hvataet-rabochih-ruk |title=«Химграду» не хватает рабочих рук |date=2020-11-19 |publisher=InKazan |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2020-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204090706/https://inkazan.ru/news/economy/19-11-2020/himgradu-ne-hvataet-rabochih-ruk }}</ref>. 2024 елга «Химград» та кимендә 370 компания урнашачак дип планлаштырыла<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/189440-segodnya-minnihanov-posetit-tehnopolis-himgrad |title=Минниханов посетит технополис «Химград» |date=2020-10-20 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2020-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030090212/https://realnoevremya.ru/news/189440-segodnya-minnihanov-posetit-tehnopolis-himgrad }}</ref>. |- | [[«Алабуга» махсус икътисади зонасы|«Алабуга» МИЗ ы]]|| [[Алабуга районы]] || 2006 ||57|| Россиядә иң эре индустриаль парк «Алабуга» махсус икътисади зонасы (МИЗ) үз эченә химия сәнәгате, машина һәм автомобиль төзелеше буенча 30 дан артык предприятиене ала. «Алабуга»га 2006 елда нигез салынган, паркның мәйданы 40 км² дан артык. 2006 елдан 2016 елга кадәр «Алабуга» инфраструктурасына дәүләт инвестицияләре күләме 25,7 млрд сум тәшкил итте, ә кертелгән хосусый инвестицияләр күләме 140,5 млрд сум тәшкил итә. «Алабуга» территориясендә «Синергия»<ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/10-11-2016/industrialnyy-park-sinergiya-prirastet-novymi-korpusami-za-1-7-mlrd-rubley-5048203 |title=Индустриальный парк «Синергия» прирастет новыми корпусами за 1,7 млрд рублей |author=Александр Третьяков |date=2016-11-10 |publisher=Татар-информ |accessdate=2020-11-29}} </ref>, «А Плюс Парк Алабуга» индустриаль парклары урнашкан, 2020 елның июнендә «Синергия-2» паркы файдалануга тапшырылган<ref>{{cite web |url=https://aplusdevelopment.ru/parks/a-plyus-park-alabuga/ |title=А Плюс Парк Алабуга |publisher=A Plus Development |accessdate=2020-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801052150/https://aplusdevelopment.ru/parks/a-plyus-park-alabuga/ |archivedate=2021-08-01 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5a94e9739a7947c27a001226 |title=Правительство включило «Алабугу» в федеральный список технопарков |date=2018-02-27 |publisher=РБК |accessdate=2020-11-29}} </ref><ref>{{cite web |url=https://www.bragazeta.ru/news/2020/08/18/v-bryanskoj-oblasti-sozdadut-filial-osoboj-ekonomicheskoj-zony-alabuga/ |title=Филиал особой экономической зоны «Алабуга» создадут в Брянской области |date=2020-02-18 |publisher=Брянские новости |accessdate=2020-11-29}} </ref>. |- | [[«Чистай» индустриаль паркы]]|| [[Чистай районы]] || 2013 || 9 || Парк 1 га дан 13 га кадәр булган 35 кишәрлекне үз эченә ала, паркның гомуми мәйданы 292 га тәшкил итә<ref>{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/25/08/2016/57bf1dab9a7947e09b609b2b |title=Индустриальный парк «Чистополь» привлечет 7,4 млрд. рублей инвестиций |date=2016-08-25 |publisher=РБК Татарстан |accessdate=2020-11-29}} </ref> . Паркны 2010 елда төзи башлыйлар, 2020 елга кадәр аны үстерергә 642 млн сум бюджет акчалары кертелгән<ref>{{cite web |url=https://tida.tatarstan.ru/industrialniy-park-chistopol.htm |title=Индустриальный парк "Чистополь" |publisher=Агентство инвестиционного развития Татарстана |accessdate=2020-11-29 |archivedate=2018-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208150918/http://tida.tatarstan.ru/industrialniy-park-chistopol.htm }}</ref>. Инвестицияләр күләме 7,4 млрд сум булыр дип көтелә<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/41019 |title=Объем инвестиций в индустриальный парк «Чистополь» составит 7,4 миллиарда рублей |date=2016-08-26 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-11-30 |archivedate=2016-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161029003508/http://realnoevremya.ru/news/41019 }}</ref>. |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ахмадеева О.А., Любова О.В. // Стратегия Устойчивого развития регионов России. — № 18. — С. 8—20. * Боровских О.Н. // Вопросы инновационной политики. — Т. 9. — № 3. * Евстафьева А.Х., Капустинская С.В. // [https://cyberleninka.ru/article/n/innovatsionnaya-infrastruktura-regiona-v-razvitii-klasternyh-sistem-na-primere-respubliki-tatarstan Основы экономики, управления и права.] — В. 1. — Т. 1. — С. 95—98. * Пелевин О.В. // [https://eee-region.ru/article/6312 Региональная экономика и управление: электронный научный журнал.] — В. 63. — Т. 3. * Тихонов О.А., Тихонов А.А., Серебряков А.И. // [https://www.elibrary.ru/download/elibrary_29298550_68846566.pdf Международный научный журнал "Инновационное развитие"]{{Deadlink|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. — В. 10. — Т. 5. {{Сайланган мәкалә}} {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Сәнәгать парклары]] [[Төркем:Махсус икътисади зоналар]] [[Төркем:Татарстан икътисады]] 6h2mpbp1q1883tid2v2xp5mazn5i935 0 389975 6099540 6036435 2026-11-07T20:39:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099540 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{Ук}}'''Татарстан Республикасының инвестицияләү климаты''' — [[Россия|Россия Федерациясе]] субъектындагы икътисадый хәл. [[Татарстан]] даими рәвештә [[Россия субъектлары]] арасында инвестицион җәлеп итүчәнлек буенча илкүләм рейтингның лидерлары рәтенә керә (2015 елдан башлап 3 урыннан түбәнрәк төшми). Республика хөкүмәте төбәк проектларына инвестицияләр җәлеп итү өчен даими рәвештә яңа чаралар күрә һәм алдынгы тәҗрибәләрне куллана. Регионда инвестклиматка ярдәм итү һәм аны үстерү өчен җайга салучы институтлар һәм оешмалар, мәсәлән, министрлыклар, инвестиция фондлары, инвестицион үсеш агентлыгы бар. 2020 елның декабренә бу инфраструктура 100 [[Татарстанның сәнәгать парклары|индустриаль паркны]], биш [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|АСИҮТ]] (аларның икесе социаль-икътисади үсеш дәрәҗәсе буенча Россиянең иң яхшы ун моношәһәрләре исемлегенә керә<ref>{{Cite web|lang=|url=https://rossaprimavera.ru/news/5acd821e|title=Череповец вновь вошел в ТОП-10 моногородов России|author=|website=ИА Красная Весна|date=2020-11-19|publisher=}}</ref>), ике махсус икътисадый зона — [[Алабуга (махсус икътисади зона)|«Алабуга»]] һәм [[Иннополис (махсус икътисади зона)|«Иннополис»]] ны үз эченә ала<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/490677|title=«Алабугу» в четвертый раз подряд признали лучшей ОЭЗ в России|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Инвестклиматны яхшырту сәнәгать үсешенә, эш урыннары артуга, республика халкының тормыш дәрәҗәсен үстерергә ярдәм итә. == Инвестицияләү климатын бәяләү == {{Врезка |Выравнивание = right |Фон = |Ширина = 30% |Заголовок = Татарстандагы инновацияләр белән эшләүне билгеләүче төп законнар |Содержание = * Россия Федерациясендә капитал салулар рәвешендә гамәлгә ашырыла торган инвестиция эшчәнлеге турында ФЗ * РФ тагы чит ил инвестицияләре турындагы ФЗ * “Татарстан Республикасында инвестицион эшчәнлек турында” ТР Законы № 1872, 25.11.1998 ел * “Татарстан Республикасында чит ил инвестициләре турында” ТР Законы №2180-XII, 19.07.1994 ел * “Оешмаларның милкенә салым турында” ТР Законы № 49-ТРЗ, 28.11.2003 ел * “Татарстан Республикасында инвестицияле салым кредиты турында” ТР Законы № 68-ТРЗ, 10.10.2011ел |Подпись = Инвестиция эшчәнлеген алып баруга кагылган башка [https://tida.tatarstan.ru/norm/tatarstan.htm?page=1 төбәк] һәм [https://tida.tatarstan.ru/norm/russia.htm федераль] норматив хокукый документлар}} Стратегик инициативалар агентлыгы төзегән Россия төбәкләрендә инвестицияләү климаты рейтингында 2020 елда Татарстан икенче урында, беренче урында [[Мәскәү вакыты|Мәскәү]] тора<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/4408392 |title=Нижегородская область поднялась в рейтинге АСИ на 39 позиций |author=Александра Викулова |date=2020-07-09 |publisher=Коммерсант |accessdate=2020-12-01}}</ref>. Шул ук вакытта республика әлеге рейтингта тотрыклы рәвештә югары позицияләрдә кала: 2014 елдан башлап республика өченче урыннан түбәнрәк төшми, ә 2015-2017 елларда лидерлыкны саклый<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/economics/articles/2018/05/25/770724-reitinge-regionov-vpervie-smenilsya-lider|title=В рейтинге регионов с лучшим инвестиционным климатом впервые сменился лидер|publisher=Ведомости|accessdate=2020-12-10}}</ref>. InfraOne Россия бәйсез инвестицияләр компаниясе мәгълүматларына караганда, 2020 елга Татарстан инфраструктура үсеше индексы буенча Россиянең беренче 10 төбәге арасына керә һәм [[Идел буе федераль округы]]н җитәкли (дәүләт-хосусый партнерлыгының мөһим факторы)<ref>{{Cite web|url=https://pfo.volga.news/article/560367.html|title=Татарстан вошел в топ-10 регионов России по индексу развития инфраструктуры, представленном в рамках Российской недели ГЧП 2020|publisher=Волга Ньюс. Поволжье|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rt-online.ru/tatarstan-voshel-v-top-10-regionov-rossii-po-indeksu-razvitiya-infrastruktury/|title=Татарстан вошел в топ-10 регионов России по индексу развития инфраструктуры {{!}} Республика Татарстан|accessdate=2020-12-10}}</ref>. [[Монополиягә каршы федераль хезмәт]] 2020 елда Татарстанның инвестклиматын Мәскәү, [[Санкт-Петербург|Петербург]], [[Тула өлкәсе|Тула]] һәм [[Мәскәү өлкәсе|Мәскәү өлкәләре]] белән беррәттән илдә иң сәламәтләрнең берсе дип бәяли <ref>{{Cite web|url=https://pravo.ru/fas15/news/225413/|title=ФАС оценила конкурентные практики регионов в 2019 году|publisher=ПРАВО.Ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. {{Цитата|Инвестицияләр җәлеп итү — Татарстандагы иң мөһим юнәлешләрнең берсе. Республикада инвесторлар белән комплекслы эш җайга салынган: 2012 елдан бирле Инвестиция советы эшли, Татарстан Республикасының Инвесторлар Клубы оештырылды, инвестпроектларны озата бару бер тәрәзә принцибы буенча гамәлгә ашырыла.|автор=Рөстәм Миңнеханов<ref>{{Cite web|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/12-11-2020/minnihanov-zayavil-o-neobhodimosti-obespechit-stabilnye-usloviya-dlya-investorov-5785120|title=Минниханов заявил о необходимости обеспечить стабильные условия для инвесторов|publisher=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>}} 2019 елда Россия инвестицияләренең якынча 70 % ы Татарстан, [[Калуга өлкәсе|Калуга]], [[Липецк өлкәсе|Липецк]], [[Сембер өлкәсе|Ульяновск]] һәм Мәскәү өлкәләренең индустриаль паркларына һәм башка икътисадый мәйданчыкларына туры килә<ref>{{cite web|url=https://expert.ru/expert/2019/28/dostroit-promyishlennyij-bazis/|title=Достроить промышленный базис|author=Александр Ивантер|date=2019-0708|publisher=Эксперт|accessdate=2020-12-01|archivedate=2021-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419062219/https://expert.ru/expert/2019/28/dostroit-promyishlennyij-bazis/}}</ref>. [[Федераль дәүләт статистикасы хезмәте|Росстат]] мәгълүматларына караганда, 2018 елда төп капиталга инвестицияләр 629,7 млн сумнан артып киткән, шуның 34,5% ы — җәлеп ителгән акчалар<ref name="rt.rbc.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/20/01/2020/5e25963c9a794782475982b0|title=Инвестиции в основной капитал Татарстана превысили 640 млрд рублей|website=РБК|accessdate=2020-12-12}}</ref>. Республика территориясендә, 29 илдән инвестицияләр җәлеп итеп, 400 дән артык инвестпроект гамәлгә ашырылды. Иң эре чит ил инвесторлары — [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] (якынча 35 %, яки $590 млн), [[Алмания]], [[Төркия]], [[Кытай]] һәм [[Нидерланд]]тан<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/15/03/2019/5c8b4a459a7947456a9244ab|title=Обновление Стратегии-2030: РТ снижает план по иностранным инвестициям|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елның 9 ае эчендә Татарстан 1,6 млрд туры чит ил инвестицияләре алган, бу исә Россиянең бу күрсәткеч буенча иң яхшы 5 төбәге арасына керү мөмкинлеге биргән<ref name="rt.rbc.ru"/>. 2020 елның шул ук чорында республика 336,5 млрд сум алган, шуның 65 % ы — реинвестицияләү, ә иң актив партнерлар — Алмания, Нидерланд, Төркия һәм [[Финляндия]]. Икътисадый активлыкның кимүе халыкара [[COVID-19 коронавирус авыруы|коронавирус пандемиясе]] белән бәйле<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/11/12/2020/5fd218479a7947c3ca5762ea|title=Эффект пандемии: в РТ в 2020-м снизились инвестиции в основной капитал|website=РБК|accessdate=2020-12-12}}</ref>. Башка күрсәткечләр арасында — Россия шәһәрләренең «Яшел рейтингы», яки ESG-рейтинг, яки дәүләт идарәсе сыйфаты рейтингы. Татарстан Мәскәү белән бергә әлеге рейтингка ике ел рәттән керә. ESG-рейтингы төрле хәвефкә эләгү дәрәҗәсен һәм аның әйләнеп узуны бәяли. Мәсәлән, ришвәткә каршы тору буенча комиссияләр булу, администрация хезмәткәрләренең керемнәре турында мәгълүматны ачу һәм башка факторлар карала, бу шулай ук инвестицияләр потенциалы үсешенә уңай йогынты ясый<ref>{{Cite web |url=https://www.vedomosti.ru/opinion/articles/2020/06/14/832549-gotovi-krizisu |title=Где в России лучше всего готовы к кризису |publisher=Ведомости |accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2020 елның декабрендә [[Россия Икътисадый үсеш министрлыгы]] капиталга кертемнәрне яклау һәм бүләкләү турында килешү әзерләгән: компаниянең төп капиталына инвестицияләр елына тулаем эчке продуктның 25-27% ын тәшкил итәргә тиеш, моның өчен алар үз проектларына тотрыклы ташламалар һәм [[субсидия]]ләр алалар. Татарстан [[Икътисадый сәясәт буенча федерация советы]]н мондый законны кабул итүне 2018 елда ук сораган<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.pnp.ru/politics/tatarstan-prosit-prinyat-zakon-o-zashhite-kapitalovlozheniy-investorov.html|title=Татарстан просит принять закон о защите капиталовложений инвесторов|website=www.pnp.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Килешү кагыла торган беренче өч компания арасында — [[Wildberries]] компаниясе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/obshchestvo/415281-smozhet-li-pravitelstvo-perezapustit-investicionnyy-cikl|title=Сможет ли правительство перезапустить инвестиционный цикл|website=Forbes.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>, ул Татарстанда 4000 эш урынына исәпләнгән 5 млрд. сумлык логистик үзәк төзи<ref>{{Cite web|url=https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/111855/|title=Крупнейший онлайн-ритейлер РФ начал строить распредцентр за 5,5 млрд рублей|website=realty.interfax.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016015931/https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/111855/}}</ref>. == «Стратегия-2030» == {{Врезка |Выравнивание = right |Фон = #c6dbf7 |Ширина = 300px |Заголовок = |Содержание =Казанда кеше капиталын, мохит һәм технологик үсешне, агломерацияне үстерү буенча бурычлар төгәл формалаштырылган. Татарстан башкаласының бурычы — Мәскәү һәм Санкт-Петербург шәһәрләре белән бергә тору. Казан бик кызыклы креатив киңлекләрне үстерә, аларны теләсә кайсы шәһәрне чын-чынлап заманча итә. Шуңа күрә республика хакимияте тарафыннан 2030 елга кадәр куелган бурычлар үтәп булырлык. |Подпись =Россиянең экс-финанс министры [[Алексей Кудрин]]<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5804d74b9a794711e05ec5e4 |title=Кудрин: Темпы роста ВВП в России не будут превышать 1% |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>}} 2030 елга кадәр республиканың икътисадый үсеш стратегиясен Республика Президенты [[Рөстәм Миңнеханов]] йөкләмәсе буенча 2013-2014 еллар чикләрендә эшләүгә алыналар. Төп максат — «Татарстанны икътисад, инфраструктура, сәламәтлек саклау, мәгариф, мәдәният һәм туризм өлкәсендә глобаль рәвештә таныту»<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/55928e5c9a794751dc832192 |title=В РТ взялись за разработку экономического развития до 2030 года. |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/26/09/2013/55928ca69a794751dc82f677 |title=Рустам Минниханов: Татарстан должен стать глобально узнаваемым |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. Стратегиянең төп нигезләмәләрен [[Казан (Идел буе) федераль университеты|КФУ]] студентларына 2015 елның февралендә үк тәкъдим итәләр, шуннан соң документны [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты|Татарстан министрлар кабинетына]], аннан төбәк [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|Дәүләт Советына]] тапшыралар<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/14/02/2015/5592b43d9a7947e00d5b561f |title=Стратегию "Татарстан-2030" презентовали в КФУ |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. Шул ук елның маенда республикада «Татарстан-2030» стратегиясен раслау турында закон проекты әзерләнә<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4029a7947de211fc274|title=В РТ подготовили проект закона об утверждении стратегии «Татарстан–2030»|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Республика Дәүләт Советы 2015 елның июнендә стратегияне карый һәм раслый<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4889a7947de211fd02c|title=На очередном заседании Госсовета РТ рассмотрят проект стратегии «Татарстан–2030»|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Шул ук вакытта «2030 елга кадәр Татарстан Республикасын социаль-икътисадый үстерү стратегиясен раслау турында» 40-ЗРТ номерлы закон кабул ителә. Сентябрьдә [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты|Татарстан Хөкүмәте]] стратегияне тормышка ашыру планын раслый, аны дүрт этапка бүләләр: 2016-2018, 2019-2021,2022-2024 һәм 2025-2030 еллар. Дума карары буенча стратегиягә төзәтмәләр кертү кирәк булган очракта һәр өч ел саен очрашу үткәрелергә мөмкин<ref>{{Cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/560a3bde9a7947b8c57ddf0c|title=В Татарстане утвердили план мероприятий по реализации "Стратегии-2030"|publisher=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Стратегия һәм закон нигезендә, үзәктә кеше, аның тормыш сыйфаты һәм үсеш мөмкинлеге урнашкан. Инвестицияләүнең өстенлекле секторлары: [[нефть]], [[Gaz|газ]], химия комплексы, [[энергетика]], [[машина төзелеше]], агросәнәгать<ref>{{cite web |url = https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/strategy-2030/ |title = Стратегия 2030 |publisher = Кабинет министров Республики Татарстан |date = 2020 |accessdate = 2020-12-13 |archivedate = 2020-11-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201128231257/https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/strategy-2030/ }}</ref>. Стратегиянең төп тезислары арасында [[тулаем төбәк продукты]] (ТТП) 1,8 тапкыр 5 трлн сумнан артыгракка кадәр, [[Sänäğät|сәнәгать җитештерүе]] үсеше һәм [[авыл хуҗалыгы]] продукциясен җитештерү күләмнәрен арттыру шулай ук 1,8 мәртәбә булырга тиеш. Ваклап сату әйләнешенең үсеше — 1,9 тапкыр, ә төп капиталга инвестицияләр 1,7 тапкыр (1,6 трлн. сумга кадәр), [[уртача гомер озынлыгы]] 72,2 елдан 78 яшькә кадәр (алга таба бу күрсәткеч 80гә кадәр арткан)<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/25/05/2015/5592b44c9a7947de211fc9b8 |title=Минздрав РТ планирует использовать таймменеджмент для достижения целей «Стратегии-2030» |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>, [[эшсезлек дәрәҗәсе]] 3,7% тан артмаска тиеш<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4029a7947de211fc274|title=В РТ подготовили проект закона об утверждении стратегии «Татарстан–2030»|website=РБК|accessdate=2020-12-11}}</ref>. 2018 ел мәгълүматлары буенча, тулаем төбәк продуктында кече һәм урта бизнес өлеше өч ел үзгәрмәгән һәм стратегиягә салынган күрсәткечләрдән 2,3% ка калышып, 25,2% тәшкил иткән<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/17/07/2018/5b4cb2889a79474174c88a8c |title=Проблема роста: малый бизнес Татарстана застрял на показателях 2015 года |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елда чит ил инвестицияләре буенча план хосусый инвесторлар файдасына төзәтелә. Яңартылган документ нигезендә, 2030 елга Татарстанга турыдан-туры чит ил инвестицияләре 5,7 млрд доллар тәшкил итәргә тиеш, ягъни 3,2 тапкыр артыр дип көтелә, ә 2015 ел версиясе 12,8 тапкыр — 44,1 млрд долларга кадәр үсеш күз алдында тоткан була, бу күбесенчә Россиягә каршы санкцияләр, сум [[девальвация]]се һәм импортны алыштыру предприятиеләрен ныгыту белән бәйле<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/15/03/2019/5c8b4a459a7947456a9244ab |title=Обновление Стратегии-2030: РТ снижает план по иностранным инвестициям |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2020 елда стратегияне [[цифрлы икътисад]] үсеше, үзмәшгульләргә ярдәм итү, пенсия алды яшендәге кешеләрне яңадан әзерләү һәм эш белән тәэмин итү юнәлешләре белән тулыландырыла<ref>{{Cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/19/10/2020/5f8d56459a79477f434b8197 |title=Жить до 80 лет: власти Казани отредактируют стратегию развития |publisher=РБК |accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Статья |ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/4531753 |заглавие=Бюджету наказали «восстановить потери» |издание=Коммерсантъ}}</ref>. == Икътисадый зоналарга бүлү== === Муниципаль районнар === Татарстан Республикасы районнары — төбәктәге [[административ-территориаль берәмлек]] һәм [[муниципаль берләшмә]]. Татарстанда барлыгы 43 [[район]] бар. [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Түбән Кама районы|Түбән Кама]], [[Алабуга районы|Алабуга]], [[Лаеш районы|Лаеш]] һәм [[Бөгелмә районы|Бөгелмә районнары]] (рейтингны Inkazan басмасы Росстат мәгълүматлары буенча төзегән, анда җирле бюджет керемнәре, [[уртача айлык хезмәт хакы]], төп капиталга инвестицияләр күләме, сәламәтлек саклау һәм мәгарифкә инвестицияләр күләме бәяләнгән)<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/article/tilda/16-03-2020/gde-v-tatarstane-zhit-horosho-reyting-rayonov-respubliki-po-kachestvu-zhizni|title=Где в Татарстане жить хорошо: рейтинг районов республики по качеству жизни|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206102815/https://inkazan.ru/article/tilda/16-03-2020/gde-v-tatarstane-zhit-horosho-reyting-rayonov-respubliki-po-kachestvu-zhizni}}</ref>. Дәүләт статистикасы федераль хезмәте мәгълүматлары буенча, 2019 елда Татарстанның барлык районнарының төп капиталына инвестицияләр 350 157,1 млн сум тәшкил иткән (2018 елда — 370 757,9 млн). 2020 елның беренче яртыеллыгында күрсәткеч — 125 293,5 млн сум<ref name=za_2019>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан |date= 2019 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-12-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201206004742/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/242/osnovnye_pokazateli_investitsionnoy_i_stroitelnoy_deyatelnosti_v_rt_za_2019_god.pdf }}</ref><ref name=polugodie>{{cite web |url= https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf |title= Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан (январь-июнь) |date= 2020 |publisher= Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан |accessdate= 2020-11-07 |archivedate= 2020-11-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201128231238/https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/636/analiticheskiy-obzor-1-polugodie-2020.pdf }}</ref>. === Икътисадый зоналар === Икътисадый зоналаштыру — «2020 елга кадәр һәм 2030 елга кадәр чорга кластерлы караш нигезендә Татарстан Республикасы җитештерү көчләрен үстерү һәм урнаштыру» исеме астында 2008 ел проекты. Татарстан Хөкүмәте һәм [[Россия Икътисадый үсеш министрлыгы]] йөкләмәсе буенча эшләнгән. Эшче төркемдә РФА икътисадчылары, галимнәр, төбәк белгечләре була. Документ 2020 елга кадәр Россия үсеше стратегиясенең төбәк аналогы буларак уйланылган. Зоналарга бүлү нигезендә ТТП, җан башына төп капиталга инвестицияләр, районда уртача хезмәт хакы һәм эшсезлек дәрәҗәсе кебек күрсәткечләр. Икътисади зоналаштыруның төп бурычы — булган тигезсезлекне төзәтү. Әйтик, 2008 елга Казан, [[Чаллы]], Әлмәт һәм Түбән Кама районнары территорияләренә төбәк инвестицияләренең 75% тан артыгы, тулаем төбәк продуктының 70% ы туры килгән<ref name=":0">{{Cite web|url=https://expert.ru/2008/03/26/zonytatr/|title=Татарское зонирование|website=expert.ru|accessdate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230329133814/https://expert.ru/2008/03/26/zonytatr/|archivedate=2023-03-29}}</ref><ref name=":1" />. Башта республика территориясе җиде икътисади зонага бүленгән иде: Башкала, Кама, Нефть, Көнбатыш, Төньяк, Көньяк һәм Көнчыгыш. Алар арасында иң күп халык яши торган Башкала зонасы була, ул Кама һәм Нефть белән бергә икътисад нигезе буларак карала, чөнки аларда сәнәгатьнең күп өлеше тупланган. 2008 елда Көнбатыш һәм Төньяк зоналар тулаем төбәк продуктының нибары 2 һәм 2,6% ын тәшкил иткән, Көньяк (нефть ятмалары аркасында) 5% ка кадәр булган. Шуңа күрә әлеге зоналарда даими эш урыннары саны арттыру, инвестицияләр агымы, яңа сәнәгать парклары һәм башка икътисадый карарларның үзәгендә була.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/01-11-2007/tatarstan-razdelyat-na-7-ekonomicheskih-zon-4820586|title=Татарстан разделят на 7 экономических зон|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tatarstan.ru/index.htm/news/8388.htm|title=Татарстан разделят на 7 экономических зон — Единый Портал органов государственной власти и местного самоуправления "Официальный Татарстан"|website=tatarstan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201094618/https://tatarstan.ru/index.htm/news/8388.htm}}</ref> Алга таба зоналаштыру бераз үзгәрә, территорияләр үзгәрә һәм хәзерге вакытта Татарстан Республикасы алты икътисадый зонага бүленә: [[Казан агломерациясе икътисад зонасы|Казан агломерациясе]] (ул шулай ук башкала икътисадый зонасы), [[Идел алды икътисад зонасы (Татарстан)|Идел алды]], [[Кама алды икътисад зонасы (Татарстан)|Кама алды]], [[Кама аръягы икътисад зонасы (Татарстан)|Кама аръягы]], [[Түбән Кама икътисад зонасы (Татарстан)|Түбән Кама (Яр Чаллы) агломерациясе]] һәм [[Көньяк-Көнчыгыш икътисад зонасы (Татарстан)|Көньяк-Көнчыгыш зона]]. === Агломерацияләр === Агломерация — ул берничә якын урнашкан торак пунктлары берләштерү, аның үзәге, гадәттә, шәһәр җирлеге булып тора, чынлыкта, бу инвестицияләр өчен эре шәһәрләр белән көндәшлек итү өчен тудырылган ясалма эреләндерү. Агломерация икътисадый үсешенең төп факторы — инфраструктураны җайга салу<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://rodinananeve.ru/sozdanie-aglomeraczij-kak-sposob-dlya-vosstanovleniya-ekonomiki/|title=Создание агломераций как способ для восстановления экономики · Родина на Неве|website=Родина на Неве|date=2020-09-30|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116014854/https://rodinananeve.ru/sozdanie-aglomeraczij-kak-sposob-dlya-vosstanovleniya-ekonomiki/}}</ref>. Казан күптән Россиянең эре агломерацияләре исәбенә керә<ref>{{Cite web|url=https://plus.rbc.ru/news/5afa5e667a8aa9544ebac1be|title=Регионы строятся по росту {{!}} Рынок на РБК+|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>. «Татарстан-2030» Стратегиясе нигезендә, «үсеш нокталары» буларак, Казаннан тыш тагын ике агломерация карала: Кама (Түбән Кама, Яр Чаллы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/58eb98749a79477e529158ed|title=Счетная плата РФ назвала работу ОЭЗ «Алабуга» примером эффективности|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>) һәм Әлмәт (Әлмәт — республикада кеше саны буенча дүртенче шәһәр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/10/2020/5fb3cf649a79478ede248e33|title=Новый звук: для Альметьевска согласуют проект концертного зала с органом|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>), барлык өч зонаны да 2015 елда Идел — Кама челтәр тибындагы метрополиска берләштерергә планлаштырганнар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5592b4869a7947e00d5b5e5a|title=В Татарстане обсудили создание Волго-Камского метрополиса|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Казан агломерациясе башкала, Яшел Үзән һәм биш муниципаль районны ([[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], [[Биектау районы|Биектау]], [[Питрәч районы|Питрәч]], [[Лаеш районы|Лаеш]] һәм [[Югары Ослан районы|Югары Ослан]]) үз эченә ала. Кама агломерациясенә [[Чаллы|Яр Чаллы]], [[Түбән Кама]] һәм [[Алабуга районы|Алабуга]] керә, киңәйтелгән чикләренә [[Менделеевск районы|Менделеевск]] һәм [[Кама Аланы]] да карый. Әлмәт агломерациясе, турыдан-туры Әлмәт районыннан тыш, [[Бөгелмә районы|Бөгелмә]] һәм [[Лениногорск районы|Лениногорскны]] үз эченә ала, ә йогынты зонасына [[Азнакай районы|Азнакай]], [[Урыссу]], [[Баулы районы|Баулы]] керә, шул ук вакытта [[Чирмешән районы]] агломерациянең көнбатыш аграр ярдәмчесе булып тора.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/28/09/2020/5f7da2a69a79477bbc4b660a|title=План на объединение: в РТ крупный бизнес создает агломерации будущего|website=РБК|accessdate=2020-12-13}}</ref> == Инвесторларга ярдәм итүче төбәк институтлары == Республикада инвестицияләр җәлеп итү өстендә берьюлы берничә институт эшли. Инвестпроектларны үстерү Икътисад министрлыгы һәм Сәнәгать министрлыгы бурычлары арасында да бар<ref name="MPT">{{cite web|url=https://mpt.tatarstan.ru/structure.htm?department_id=85576|title=Отдел сопровождения инвестиционных программ в промышленности|publisher=Министерство промышленности республики Татарстан|accessdate=2020-10-31|archivedate=2021-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424061725/https://mpt.tatarstan.ru/structure.htm?department_id=85576}}</ref>. Әмма 2011 елда республикага инвестицияләр җәлеп итү, инвесторларга һәм кече һәм урта бизнеска ярдәм итү өчен махсус оешма — [[Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы|Инвестицион үсеш агентлыгы]] (ИҮА) булдырыла. ИҮА статусы буенча республика министрлыклары белән бер дәрәҗәдә тора һәм турыдан-туры Татарстан Республикасы президентына һәм [[премьер-министр]]ына буйсына<ref>{{статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=22624717|автор=Паньков А. В.|заглавие=Перспективы совершенствования бюджетного финансирования инвестиционной политики в Республике Татарстан|год=2014|издание=Вестник Белгородского университета кооперации, экономики и права|номер=3 (51)|страницы=355—359|issn=2223-5639}}</ref>. 2012 елда Татарстан Президенты "[[Татарстан Республикасының Инвестицион советы]]"н төзү турындагы указга кул куя<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm|title=Инвестиционный Совет Республики Татарстан|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413215601/https://tida.tatarstan.ru/investitsionniy-sovet-respubliki-tatarstan.htm}}</ref>. Бу коллегиаль киңәшмә органы, ул регион икътисадына инвестицияләр җәлеп итү буенча барлык мәсьәләләр турында да фикер алыша<ref name="business-gazeta.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/126988|title=Рустам Минниханов включил в инвестиционный совет РТ троих министров, главу АИР и сити-менеджера Челнов|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Башка институтлар арасында "[[Татарстан Республикасы сәүдә-сәнәгать палатасы]]" — Бөтенроссия Сәүдә-сәнәгать палатасына кергән коммерцияле булмаган һөнәри берләшмә<ref name="Fond" />. Регионда ике төп инвестицияләргә ярдәм фонды эшли: республика Инвестиция-венчур фонды, ул Татарстанда сәнәгатьне үстерү фондының вәкаләтле органы булып тора һәм фәнни җитештерү белән шөгыльләнә{{sfn|Климчак|2007|с=72—79}}, ә [[Турыдан-туры инвестицияләр фонды]] каршында авторлар проектларын тәкъдим итә һәм инвесторлар таба алган Бизнес-платформа эшли<ref name="FPI">{{cite web|url=https://sntat.ru/news/business/29-07-2020/ekonomika-popravitsya-ne-ranshe-sleduyuschego-fevralya-fond-pryamyh-investitsiy-o-biznese-v-krizis-5759716|title=«Экономика поправится не раньше следующего февраля»: Фонд прямых инвестиций о бизнесе в кризис|author=Екатерина Ларионова|date=2020-07-29|publisher=Сетевое издание «События»|accessdate=2020-10-31}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Башка илләрдән инвесторларны җәлеп итү өчен ТР ИҮА республиканың "[[Татарстан Республикасының чит ил вәкиллекләре|Чит ил вәкиллекләре]]" белән актив эшли, алар [[Үзбәкстан]], [[Азәрбайҗан|Әзербайҗан]], [[Франция]], [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]], [[Украина]], [[Австрия]], [[Чехия]] һәм [[Словакия]], [[Австралия]], [[Казакъстан|Казахстан]], [[Төркия]], [[Кипр Республикасы|Кипрда]] ачылган{{sfn|Гиматдинов|2015}}<ref name="Tida">{{cite web|url=https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/236287.htm|title=Представительства РТ: акцент на инвестиционную деятельность|date=2013-10-25|publisher=Агентство инвестиционного развития|accessdate=2020-10-31|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028052752/https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/236287.htm}}</ref>. === Инвестицион үсеш агентлыгы === [[Файл:TIDA-investment-project-monitoring-August.jpg|thumb|250px|right| ТР ИҮА утырышында Талия Миңуллина, 2020 ел]] {{Төп мәкалә|Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы}} '''''Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы''''' — 2011 елда кече һәм урта бизнесны үстерү комитеты базасында оештырылган махсус орган, Дәүләт башкарма хакимиятенең регионда инвесторлар белән эшләү буенча бердәм тәрәзәсе булып тора<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/117144|title=Главу АИР Линара Якупова «вывели за штат»|date=2014-10-18|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-30}}</ref>. Ведомствоның төп бурычы — Татарстанны инвестицияләрне җәлеп итүчән регион буларак тәкъдим итү һәм инвестицион проектларны алып бару, моның өчен [[Татарстан Республикасының чит ил вәкиллекләре]] аның идарәсенә күчерелгән<ref name="Правительство Республики Татарстан">{{cite web|url=https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm|title=Ильдар Халиков: Мы должны создать инвесторам все условия для развития и работы|date=2011-06-09|publisher=Правительство Республики Татарстан|accessdate=2020-11-30|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://prav.tatarstan.ru/index.htm/news/92415.htm}}</ref><ref name="Завалишина">{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/42624/12|title=Линар Якупов: «Наши гранты «заточены» на бизнес стоимостью до 1 миллиона рублей»|author=Татьяна Завалишина|date=2011-06-30|publisher=Бизнес “Online”|accessdate=2020-10-31|archivedate=2012-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113160220/http://business-gazeta.ru/article/42624/12/}}</ref>. ТР ИҮА җитәкчесе [[Талия Миңнуллина]], ул шулай ук Татарстанның инвестицион советына керә<ref name="business-gazeta.ru"/><ref name=эксперт>{{cite web |url=https://expertrt.ru/interview/iskusstvo-privlecheniya-investorov.html |title=Искусство привлечения инвесторов |date=2017-03-01 |publisher=Эксперт Татарстан |accessdate=2020-10-30 |archivedate=2021-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027195707/https://expertrt.ru/interview/iskusstvo-privlecheniya-investorov.html }}</ref>{{sfn|Толстова|2016|с=315—316}}. Агентлык үсеш институтларыннан алып банкларга кадәр төрле финанс оешмалары белән хезмәттәшлек итә{{sfn|Толстова|2016|с=315—316}}. ТР ИҮА беренче масштаблы проектларның берсе — 11 телдә "[[Invest in Tatarstan]]" глобаль PR-кампаниясе була, рәсми сайт шулай ук 11 телдә эшли һәм республиканың инвестклиматы турында бөтен мәгълүматны үз эченә ала<ref name="эксперт" /><ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20151204/1335764656.html |title=Агентство инвестразвития Татарстана запустит портал на 11 языках |date=2015-12-04 |publisher=РИА Новости |accessdate=2020-10-29}} </ref>. 2011 елдан ИҮА PwC халыкара консалтинг компаниясе белән берлектә «Инвесторның юл күрсәткече»н чыгара<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/19995|title=Искандер Ахмедов ушел с поста главы пресс-службы АИР Татарстана — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://realnoevremya.ru/news/19995}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/275/e_guide-to-investment_tatarstan_2020_rus.pdf|автор=АИР РТ, PwC|заглавие=Путеводитель инвестора Республики Татарстан|ответственный=|год=2020|издание=|место=|издательство=|страницы=61|страниц=|isbn=}}</ref>. 2014 елдан агентлык каршында киңәшмә орган — [[Инвесторлар клубы]] эшли. ТР ИҮА проектны тормышка ашыруның барлык этапларында инвесторны озатып бара, ә инвестор автомат рәвештә клуб әгъзасы була<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/97569|title=АИР учредил клуб инвесторов Татарстана|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/|title=Клуб инвесторов|website=invest.tatarstan.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124122953/https://invest.tatarstan.ru/ru/advantages/investor-club/}}</ref>. 2019 елгы статистика буенча, агентлык төбәккә 24 млрд сумнан (план буенча 4 млрд сум) артык акча җәлеп итә алган<ref name="KM">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4207161|title=Крупные инвестпроекты и комфортная среда|date=2019-12-25|publisher=Коммерсантъ|accessdate=2020-10-30}} </ref>. ТР ИҮА бүләкләре арасындан — 2018 елгы [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы|БМО]] премиясе. Ул социаль-икътисади файда китергән һәм илләрнең тотрыклы үсешенә ярдәм итәчәк төрле секторларны стимуллаштырудагы күренекле казанышлар өчен бирелгән<ref>{{cite web|url=https://realnoevremya.ru/news/117912-oon-priznala-agentstvo-investicionnogo-razvitiya-tatarstana-odnim-iz-luchshih-v-mire|title=ООН признала Агентство инвестиционного развития Татарстана одним из лучших в мире|publisher=Реальное время|accessdate=2020-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191022110728/https://realnoevremya.ru/news/117912-oon-priznala-agentstvo-investicionnogo-razvitiya-tatarstana-odnim-iz-luchshih-v-mire|archivedate=2019-10-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://expertrt.ru/news/18956-agentstvo-investiczionnogo-razvitiya-rt-priznano-oon-odnim-iz-luchshix-v-mire.html|title=Агентство инвестиционного развития РТ признано ООН одним из лучших в мире|date=2018-10-24|publisher=Эксперт Татарстан|accessdate=2020-11-02}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ТР ИҮА әлеге бүләккә лаек булган беренче Россия ведомствосы була<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/400218|title=ООН назвала агентство инвестиционного развития РТ одним из лучших в мире|date=2018-10-25|publisher=Бизнес-онлайн|accessdate=2020-11-30}}</ref>. === Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы === '''''Татарстан Республикасы сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы''''' тышкы сәүдә эшчәнлеге белән идарә итү, эчке сәүдә базарын җайга салу, сәнәгать һәм кулланучылар базары өлкәсендә дәүләт сәясәте өчен җавап бирә. Инвестицияләр белән идарә итүдә, Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы каршындагы Сәнәгатьтә инвестиция программаларын алып бару бүлеге бар, ул республика предприятиеләре һәм федераль башкарма хакимият органнары белән хезмәттәшлектә ярдәм итә һәм республика территориясендә сәнәгать проектларын финанслау өчен җавап бирә<ref name="MPT" />. Республикада инвестклиматны яхшырту буенча Министрлык эшенең бер өлеше — чит ил партнерларын республикага чакырудан гыйбарәт, моның өчен Татарстан [[электрон виза]] буенча керү программасына кертелгән<ref>{{cite web|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/26/10/2020/5f969c339a794726d63f429c|title=Точка доступа: Казань вошла число пунктов для въезда по электронной визе|date=2020-10-26|publisher=РБК Татарстан|accessdate=2020-10-31}} </ref>. Орган үз тарихын 1946 елның мартында Сәүдә халык комиссариатыннан төзелгән [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]] сәүдә министрлыгыннан башлый. Советлар Союзы таркалганнан соң, 1996 елда аны Сәүдә һәм кулланучылар хезмәтләре министрлыгы итеп, ә 1998 елда ТР Сәүдә һәм икътисади хезмәттәшлек министрлыгы дип үзгәртәләр{{sfn|Шайдуллин|2017|с=153—154}}. Хәзерге вакытта Министрлык республика Президентының 2007 елның 10 июлендә кабул ителгән Указы нигезендә Сәүдә һәм тышкы икътисадый хезмәттәшлек министрлыгы базасында оештырылган. Ул турыдан-туры Татарстан Президентына һәм республика Министрлар Кабинетына буйсына{{sfn|Шайдуллин|2017|с=153—154}}. === Икътисад министрлыгы === '''''Татарстан Икътисад министрлыгы''''' — республика Дәүләт хакимиятенең башкарма органы, ул икътисади үсеш һәм инвестиция эшчәнлеге буенча рәсми сәясәтне гамәлгә ашыра, шулай ук дәүләт программаларын, махсус федераль программаларны формалаштыра. Министрлык республикага инвестицияләр өчен КУЭның торышын һәм шартларын тикшерә һәм анализлый, шул исәптән милли икътисадтагы кече һәм урта эшмәкәрлек секторының өлешен арттыру белән шөгыльләнә<ref name=Завалишина/><ref name="ReT">{{cite web|url=https://realnoevremya.ru/companies/697-ministerstvo-ekonomiki-rt|title=Министерство экономики Республики Татарстан|publisher=Реальное время|accessdate=2020-10-31|archivedate=2020-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203050829/https://realnoevremya.ru/companies/697-ministerstvo-ekonomiki-rt}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mert.tatarstan.ru/about_the_ministry/about_ministry.htm|title=О Министерстве|publisher=Министерство экономики республики Татарстан|accessdate=2020-10-31|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127155704/https://mert.tatarstan.ru/about_the_ministry/about_ministry.htm}}</ref>. Министрлыкта инвесторлар белән очрашулар үткәрәләр һәм регионның льготалары, мөмкинлекләре турында мәгълүмат бирәләр, проектны эшләтеп җибәрү буенча стратегияләр киңәш итәләр{{sfn|Яковлева|2018|с=44}}. Икътисад министрлыгы инвесткомпанияләргә, шул исәптән фәнни-техник өлкәдә, предприятиеләрнең кече формаларын үстерүгә ярдәм итү фонды аша да булыша{{sfn|Валиахметов|2018|с=24}}. Министрлык «Татарстан Республикасы Эшкуарлыкка ярдәм итү фонды» коммерцияле булмаган оешмасын булдырган, аның бурычы — инвестицияләрне җәлеп итү, кредитлар бирү, потенциаль инвесторларга республика һәм федераль эшкуарлыкка ярдәм чаралары турында мәгълүмат бирү<ref>{{cite web|url=https://kamskoye-ustye.tatarstan.ru/index.htm/news/1433944.htm|title=Меры поддержки субъектов малого и среднего предпринимательства|date=2019-03-27|publisher=Камско-Устьинский Муниципальный Район|accessdate=2020-10-31|archivedate=2021-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211015200307/https://kamskoye-ustye.tatarstan.ru/index.htm/news/1433944.htm}}</ref>. 2011 елга кадәр Министрлыкта инвестицияләр бүлеге эшләде, аны бетергәннән соң хезмәткәрләр махсус төзелгән Инвестицион үсеш агентлыгына эшкә күчәләр<ref name="Завалишина" />. === Сәүдә-сәнәгать палатасы === '''''ТР Сәүдә-сәнәгать палатасы (ТР ССП)''''' — коммерцияле һәм дәүләтнеке булмаган оешма, ул ирекле нигездә Россия оешмаларын, юридик затларны һәм шәхси эшмәкәрләрне берләштерә<ref name=Fond/><ref>{{cite web |url=https://aznakayevo.tatarstan.ru/informatsiya-o-razvitii-predprinimatelstva.htm |title=Информация о развитии предпринимательства. О деятельности Союза «Торгово-промышленная палата» в г. Азнакаево и Азнакаевского района |publisher=Азнакаевский муниципальный район |accessdate=2020-11-01}} </ref>. ТР ССП бәйсез оешма хокукларында Россиянең Сәүдә-сәнәгать палатасына керә{{sfn|Петрова|2020|с=90—91}}. Палата максатларының берсе — республикада инвестицион эшчәнлекне, дәүләт-хосусый һәм муниципаль-хосусый партнерлыкны үстерүгә ярдәм итү. Моның өчен палата белгечләре үз экспертизаларын тәкъдим итәләр, инновацияләр һәм инвестицияләр өлкәсендә республика законнарын һәм башка хокукый актларны күзәтәләр, муниципаль органнардан дәүләт хакимияте органнарына инвестицияләр һәм инновацияләр эшчәнлеген камилләштерү буенча тәкъдимнәр тапшыралар<ref name=Fond>{{cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/446495427 |title=О торгово-промышленной палате Республики Татарстан. Закон Республики Татарстан от 13 ноября 2017 года. |publisher=Электронный фонд правовой и нормативно-технической документации |accessdate=2020-11-01}} </ref>. Шулай ук ССП инвестицион проектларны алып бару буенча хезмәтләр тәкъдим итә<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/rubrics/lyudi-nashej-respubliki/shamil-ageev-tpp-rt-predprinimatel-vsegda-individualist-a-potomu-i-nasha-rabota-trebuet-lichnogo-podhoda/ |title=Шамиль Агеев, ТПП РТ: Предприниматель всегда индивидуалист, а потому и наша работа требует личного подхода |date=2012-11-12 |publisher=Интернет-портал TatCenter.ru |accessdate=2020-12-10}} </ref>. === Инвестиция-венчур фонды === '''''Татарстан Республикасы Инвестиция-венчур фонды''''' — 2004 елның ноябрендә Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карары белән Татарстанда инновацион эшчәнлекне үстерү өчен төзелгән коммерцияле булмаган дәүләт оешмасы. Оешма Татарстан Республикасы сәнәгатен үстерү фондының тулы вәкаләтле органы булып тора һәм кече һәм урта бизнеска ташламалы заем финанславы алырга ярдәм итә. Инвестиция-венчур фонды шулай ук фәнни җитештерүне үстерү, алдынгы технологияләр кертү, инновацияләргә ярдәм итү һәм венчур капиталы булган предприятиеләр санын арттыру өчен шартлар тудыра<ref>{{cite web |url=http://www.rvca.ru/rus/membership/members/full-members/ivfrt/ |title=Инвестиционно-венчурный фонд Республики Татарстан |publisher=Российская ассоциация венчурного инвестирования |accessdate=2020-10-31}} </ref>. 2005 елда фонд Россия турыдан-туры һәм венчур инвестицияләү ассоциациясе әгъзасы була<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/investitsionno-venchurnyj-fond-rt-vstupil-v-rossijskuyu-assotsiatsiyu-pryamogo-i-venchurnogo-investirovaniya/ |title=Инвестиционно-венчурный фонд РТ вступил в Российскую Ассоциацию прямого и венчурного инвестирования |date=2005-06-14 |publisher=Tat Center |accessdate=2020-10-31}} </ref>. Оешма ел саен базарга чыгуда стартапларга ярдәм итү өчен акселерация программалары үткәрә. Проектны финанслаганда фондның өлеше 50% тан ким була, калган өлеш менеджмент һәм башка кызыксынганнар кулында. Проектларны уңышлы тормышка ашырганнан соң, фонд үзенә караган акцияләр пакетын сатып, устав капиталыннан чыга<ref>{{cite web |url=https://tatcenter.ru/news/pravitelstvom-respubliki-tatarstan-sozdan-investitsionno-venchurnyj-fond/ |title=Правительством Республики Татарстан создан инвестиционно — венчурный фонд |date=2005-02-18 |publisher=Tat Center |accessdate=2020-12-10}} </ref><ref>{{cite web |url=https://in.minenergo.gov.ru/mery-podderzhki/fond/investitsionno-venchurnyy-fond-respubliki-tatarstan |title=Инвестиционно-венчурный фонд Республики Татарстан |publisher=Инновации в ТЭК. Проект Минэнерго России |accessdate=2020-10-31 |archivedate=2021-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423051132/https://in.minenergo.gov.ru/mery-podderzhki/fond/investitsionno-venchurnyy-fond-respubliki-tatarstan }}</ref>{{sfn|Климчак|2007|с=72—79}}. Фондның танылган проектлары арасында — Evernote сервисы, анда 2008-2009 елларда Фонд анда «Тройка Диалог» компаниясе белән берлектә инвестор булдылар. Evernote ка фонд инвестицияләре күләме $ 4,5 млн тәшкил иткән. 2012 елда «Тройка Диалог» үз өлешен 45 млн долларга Sequoia Capital компаниясенә саткан<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/53860 |title=Как Татарстан впервые заработал на модных венчурных инвестициях |date=2012-02-07 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-10-31}} </ref>. Ә 2020 елның июлендә Инвестиция-венчур фонды Новикомбанк (Ростех корпорациясенең терәк банкы) белән республиканың инвестицион сәнәгать проектларына бергәләп финанс ярдәме күрсәтү турында килешүгә кул куя<ref>{{cite web |url=https://finance.rambler.ru/other/44560909-novikombank-i-investitsionno-venchurnyy-fond-tatarstana-razvivayut-partnerstvo/ |title=Новикомбанк и Инвестиционно-венчурный фонд Татарстана развивают партнерство Об этом сообщает "Рамблер" |date=2020-07-24 |publisher=Рамблер.финансы |accessdate=2020-12-10}} </ref>. === Татарстан Республикасы вәкиллекләре=== Татарстанның беренче '''''Чит ил вәкиллекләре''''' Үзбәкстан, Әзербайҗан, Франция, АКШ, Украина, Австрия, Чехия һәм Словакия, Австралия, Казахстан, Төркия, Кипрда 1992-1997 елларда ук оештырыла{{sfn|Гиматдинов|2015}}. 2020 елга Республиканың Россия субъектларында һәм чит илләрдә 21 вәкиллеге бар<ref name=Tida/>. Аларның статусын һәм эш принцибын «Татарстан Республикасы вәкиллекләре турында» 47-ТРЗ номерлы закон билгели, аның нигезендә вәкиллекләр "вәкаләтле", "даими" һәм "сәүдә-икътисадый" ларга бүленә, әмма барысы да бер үк төрле функцияләргә ия. Даими вәкиллекләр Россия Федерациясенең чит илдәге сәүдә вәкиллеге составында эшли. Сәүдә-икътисадый вәкиллек Татарстанның төрле мәнфәгатьләрен карый{{sfn|Гиматдинов|2015}}, әмма традицион рәвештә республиканың экспорт потенциалына йөз тота<ref name="Tida" />. Чит ил вәкиллекләре [[Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы|ИҮА]] идарәсенә күчерелә, чөнки агентлыкның төп бурычы — Татарстанны инвестициләрне җәлеп итүчән төбәк буларак күрсәтү<ref name="Правительство Республики Татарстан"/>. ТР ИҮА вәкиллекләрдә потенциаль партнерлар белән ел саен киңәйтелгән киңәшмәләр үткәрә. Моннан тыш, вәкиллекләр Татарстан проектларына аларның урнашу урыннарында ярдәм күрсәтә{{sfn|Гиматдинов|2015}}. == Территориаль үсеш һәм ярдәм чаралары== === Махсус икътисади зоналар === [[Махсус икътисадый зоналар]] (МИЗ) — [[Россия|Федерация]] эчендә махсус юридик статуска ия һәм үз резидентлары өчен ташламалы икътисадый шартлар булдырган территорияләр<ref>{{cite web|url=https://www.economy.gov.ru/material/directions/regionalnoe_razvitie/instrumenty_razvitiya_territoriy/osobye_ekonomicheskie_zony/oez_tehniko_vnedrencheskogo_tipa/|title=ОЭЗ технико-внедренческого типа|publisher=Министерство экономического развития РФ|accessdate=2020-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.russez.ru/oez/innovation/|title=Технологический тип ОЭЗ|publisher=Россия. Особые Экономические Зоны|accessdate=2020-10-30|archivedate=2019-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190128082912/http://www.russez.ru/oez/innovation/}}</ref>. Татарстан МИЗ ы — туры инвестицияләр җәлеп итү һәм төбәкне үстерү өчен эшкуарлыкны гамәлгә ашыруның махсус режимы булган зоналар. Республикада ике МИЗ — [[Алабуга (махсус икътисади зона)|«Алабуга»]] һәм [[Иннополис (махсус икътисади зона)|«Иннополис»]] урнашкан, өченчесе Әлмәт районында планлаштыру этабында<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3945906|title=В Альметьевске планируют создать особую экономическую зону нефтегазохимической промышленности|website=www.kommersant.ru|date=2019-04-16|accessdate=2020-12-12}}</ref>. Башта МИЗ акцияләре хуҗасы РФ булган, 2018 елның гыйнварыннан [[Татарстан|ТР]] аларның 100% на ия<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4876474|title=ОЭЗ "Иннополис" и "Алабуга" полностью перешли под управление Татарстана|date=2018-01-16|publisher=ТАСС|accessdate=2020-12-07}}</ref>. ==== Алабуга ==== {{Төп мәкалә|Алабуга (махсус икътисади зона)}} «Алабуга» сәнәгать-җитештерү тибындагы махсус икътисадый зонасы Алабуга районында урнашкан. Тарихи яктан бу территория Кама трактор заводы (КамТЗ), соңрак — ЕлАЗ мәйданы булган. 1998 елда Татарстан Дәүләт Советы, ташламалы шартлар буенча инвесторларны җәлеп итү өчен, бу мәйданчыкта эксперименталь "ирекле икътисадый зона" (ИИЗ) эшләтеп җибәрә. Ирекле икътисади зона 2003 елга кадәр эшли һәм РФ законнары белән җитешсезлекләр аркасында [[Россия Югары суды]] карары белән ябыла<ref name="books.google.ru">{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=kwogBAAAQBAJ|автор=Особая экономическая зона «Алабуга»|заглавие=ИНДУСТРИАЛИЗАЦИЯ 2.0: на примере площадки Особой экономической зоны "Алабуга"|издательство=Особая экономическая зона «Алабуга»|страниц=136}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/372667|заглавие=Век зоны не видать|издание=Коммерсантъ}}</ref>. Әмма Татарстан тәҗрибәсе икътисади үсеш министрлыгы игътибарын җәлеп итә, шуңа күрә 2005 елда ук «махсус икътисадый зоналар турында» гы закон проекты эшләнә, Алабугага [[Һерман Греф|Герман Греф]] килә. Татарстанда МИЗ проекты беренче ике Россия МИЗ ы булдыру конкурсында җиңүчеләрнең берсе була. Ә 2005 елның 21 декабрендә Россия Хөкүмәте «Татарстан Республикасының Алабуга районы территориясендә сәнәгать-җитештерү тибындагы махсус икътисадый зона булдыру турында»гы 784 номерлы карар кабул итә. «Алабуга» ның рәсми ачылышы 2007 елның 20 ноябрендә уза<ref name="books.google.ru"/><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/36065 |title=10-летие ОЭЗ «Алабуга»: «наполеоновские» планы Гафурова, «турецкий вопрос» и визит Ли Куан Ю |author=Сергей Афанасьев |date=2016-07-05 |publisher=Реальное время |accessdate=2017-09-14 |archivedate=2020-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702162538/https://realnoevremya.ru/articles/36065 }}</ref>. 2015 елда «Алабуга» территориясендә 2 индустриаль парк ачыла: [[«Синергия» индустриаль паркы|«Синергия»]] һәм [[«А Плюс Парк Алабуга» индустриаль паркы|«А Плюс Парк Алабуга»]]<ref>{{cite web|url=http://alabuga.vedomosti.ru/working_area|title=Готовые производственные площади|publisher=Ведомости|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929070406/http://alabuga.vedomosti.ru/working_area|archivedate=2015-09-29|accessdate=2017-09-14|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/2127870|title=В «Алабуге» построят индустриальный парк «Синергия»|website=www.kommersant.ru|date=2013-02-15|accessdate=2020-12-11}}</ref>, 2020 елда өченче парк — [[«Синергия 2» индустриаль паркы|«Синергия 2»]] төзелә<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/articles/532472|title=В «Синергии 2» с иностранными инвесторами|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-11}}</ref>. «Алабуга» — 2020 елга Россиядә сәнәгать-җитештерү тибындагы иң эре һәм иң уңышлы махсус икътисадый зона. Аның территориясендә 33 предприятие эшли башлый, ул илнең барлык МИЗ лары кеременең 72% ын алып килә, кертелгән инвестицияләрнең 50% ы шулай ук аңа туры килә<ref name="rt.plus.rbc.ru">{{Cite web|url=https://rt.plus.rbc.ru/pressrelease/5fc7576d7a8aa9b3a14ba903|title=«Алабуга» признана лучшей промышленно-производственной ОЭЗ в России {{!}} Пресс-релизы на РБК+|website=РБК|accessdate=2020-12-11}}</ref><ref name="2017.ria">{{cite web |url=https://ria.ru/economy/20170515/1494324727.html |title=Экспертный совет ОЭЗ "Алабуга" одобрил проекты на 650 миллионов рублей |date=2017-05-15 |publisher=РИА Новости |accessdate = 2017-09-14}}</ref><ref name="econjournals">{{статья|ссылка=http://www.econjournals.com/index.php/ijefi/article/viewFile/3374/pdf|автор=Olga Sinenko, Igor Mayburov|заглавие=Comparative Analysis of the Effectiveness of Special Economic Zones and Their Influence on the Development of Territories|год=2017|язык=en|издание=International Journal of Economics and Financial Issues|том=7|номер=1|страницы=115—122|issn=2146-4138}}</ref><ref name="history.fdi">{{статья |автор=Michal Kaczmarski, Helena Bill |заглавие=Building on firm foundations |ссылка=http://www.fdiintelligence.com/Special-Reports/2014/SEZ-Alabuga2 |язык=en |издание=fDi Intelligence |год=2014 |месяц=October/November |страницы=71—73}}</ref><ref name="ria.ru">{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201111/alabuga-1584115722.html|title=Совет ОЭЗ "Алабуга" одобрил два проекта на 7,6 миллиардов рублей|website=РИА Новости|date=20201111T1458|accessdate=2020-12-11}}</ref>. 2020 елга резидентлар 212,4 млрд сум җәлеп иткән, аларның якынча 140 млрд сумы чит ил инвесторлары — Нидерланд һәм Төркиядән<ref name="2017.ria" /><ref name="econjournals" />. Компанияләр «Алабуга» территориясендә 7000 нән артык эш урыны булдырганнар<ref name="2017.ria" /><ref name="ria.ru"/>. 2012 елдан башлап «Алабуга» The Financial Times эшлекле басмасы бүлекчәсе fDi Intelligence ның иң яхшы икътисадый зоналар рейтингына алты тапкыр керде<ref name="rt.plus.rbc.ru"/><ref>{{статья |автор=Gráinne Byrne, Courtney Fingar |заглавие=Global Free Zones of the Future 2012/13 Winners |ссылка=http://www.utu.fi/en/units/tse/units/PEI/Documents/FDI%200615%20Russia%20SEZs.pdf |язык=en |издание=fDi Intelligence |год=2012 |месяц=June/July |страницы=20—30}}</ref>. 2020 елда Татарстанның ике МИЗ да Махсус икътисадый зоналарның инвестицион җәлеп итүчәнлеге буенча Милли рейтингы беренчелегенә керде, "Алабуга" анда дүртенче тапкыр эләгә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/news/490677|title=«Алабугу» в четвертый раз подряд признали лучшей ОЭЗ в России|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-11}}</ref>. ==== Иннополис ==== {{Төп мәкалә|Иннополис (махсус икътисади зона)}} «Иннополис» техник-гамәлгә кертү тибындагы махсус икътисадый зонасы Казанның шул исемдәге шәһәр иярчене территориясендә урнашкан, бу Россиядә бишенче МИЗ һәм «Алабуга»дан соң төбәктә икенче МИЗ<ref name="kommersant">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc-y/2058279|title=Программисты взяли Казань. В Татарии создана особая экономическая зона "Иннополис" для IT-компаний|author=Кирилл Антонов|date=2012-11-02|publisher=Коммерсант|accessdate=2020-10-30}}</ref>. Ул [[Россия федерациясе министрлар кабинеты|Россия Хөкүмәте]] карары белән 2012 елның 1 ноябрендә төзелде. МИЗ республиканың Югары Ослан һәм Лаеш районнарында урнашкан ике мәйданчыктан тора. Аның гомуми мәйданы 311 га: Иннополис үзәгендә 192 га мәйданда ИТ-компанияләр офислары һәм лаборатория бүлмәләре урнашкан, 118 га мәйданлы икенче мәйданчык [[Казан Халыкара аэропорты|«Казан» халыкара аэропорты]] янында урнашкан<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/pravovoe-regulirovanie-investitsiy-v-osobye-ekonomicheskie-zony-v-rossii-nalogovye-i-inye-preferentsii-na-primere-respubliki-tatarstan|автор=Юсупов Тимур Зирякович, Сагдиева Рената Рафаилевна|заглавие=Правовое регулирование инвестиций в особые экономические зоны в России: налоговые и иные преференции на примере Республики Татарстан|год=2015|издание=Вопросы современной юриспруденции|выпуск=7—8 (48)|issn=2309-3536}}</ref>. 2019 елда Казан территориясендә МИЗның яңа мәйданчыгы төзелү турында мәгълүм була — бу 16 мең га мәйданлы технопарк булачак<ref>{{cite web |url = https://inkazan.ru/news/society/06-06-2019/tretyu-ploschadku-oez-innopolis-razmestyat-v-kazani |title = Третью площадку ОЭЗ «Иннополис» разместят в Казани |date = 2019-06-06 |publisher = InKazan |accessdate = 2020-12-08 |archivedate = 2021-01-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210125012006/https://inkazan.ru/news/society/06-06-2019/tretyu-ploschadku-oez-innopolis-razmestyat-v-kazani }}</ref>. «Иннополис» инфраструктурасына ике технопарк — [[Александр Попов исемендәге күп функцияле парк]] һәм [[Николай Лобачевский исемендәге парк]] керә<ref>{{cite web|url=https://mobile.ruscable.ru/news/2020/5/21/V_Innopolise_vozobnovlyaut_stroitelystvo_vtorogo_t/|title=В Иннополисе возобновляют строительство второго технопарка|date=2020-05-21|publisher=RusCable.ru|accessdate=2020-10-30}}</ref><ref name="main">{{cite web|url=https://innopolis.com/business/sez-innopolis/|title=ОЭЗ “Иннополис”|publisher=Innopolis. Официальный сайт|accessdate=2020-10-30|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028050611/https://innopolis.com/business/sez-innopolis/}}</ref>. 2020 елга «Иннополис» МИЗ резиденты статусына 109 компания ия, 26 компания — партнерлар, тагын 50 се стартап статусына ия була<ref name=cnews>{{cite web |url = https://www.cnews.ru/news/line/2020-11-30_v_oez_innopolis_razrabotayut |title = В ОЭЗ «Иннополис» разработают систему беспилотного движения в метро и единую платформу для зарядки электромобилей |date = 2020-11-30 |publisher = C-News |accessdate = 2020-12-08 }}</ref>, алар 3800 тирәсе эш урыны булдырдыганнар һәм 27 млрд сум инвестицияләр керткәннәр<ref name=ria>{{cite web |url = https://ria.ru/20201130/metro-1587017518.html |title = В Татарстане разработчики беспилотного метро пришли в ОЭЗ |date = 2020-11-30 |publisher = РИА Новости |accessdate = 2020-12-08 }}</ref>. 2020 елның гыйнварыннан 2023 елга кадәр резидентлар салымны гадиләштерелгән схема буенча түли ала: әгәр гомуми керемнәр күләменнән булса — 1%, әгәр чиста керемнән булса — 5 %<ref>{{cite web|url=https://vc.ru/legal/54952-osobaya-ekonomicheskaya-zona-innopolis|title=Особая экономическая зона Иннополис|author=Артур Дулкарнаев|date=2019-01-14|publisher=VC.ru|accessdate=2020-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=https://innopolis.com/business/privileges-for-residents-of-sez-innopolis/|title=Льготы для резидентов ОЭЗ «Иннополис»|publisher=Innopolis. Официальный сайт|accessdate=2020-10-30|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028223225/https://innopolis.com/business/privileges-for-residents-of-sez-innopolis/}}</ref>. 2018 елда «Иннополис» МИЗ ы төбәкнең бизнес-экосистемасын үстергән өчен «Махсус икътисадый зоналар» дәүләт компаниясеннән «Социаль мохит» номинациясендә бүләк ала. 2019 һәм 2020 елларда инновацион зона fDi Magazine басмасының Global Free Zones of the Year 2019 Awards рейтингына берьюлы берничә номинация буенча керә<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.fdiintelligence.com/article/75879|title=fDi’s Global Free Zones of the Year 2019 – the winners|author=fDi Intelligence|website=www.fdiintelligence.com|accessdate=2020-12-11|archivedate=2020-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702111420/https://www.fdiintelligence.com/article/75879}}</ref>. «Иннополис» МИЗ шулай ук World Free Zones Organization катнашучысы һәм Россия кластерлары һәм технопарклары ассоциациясе әгъзасы булып тора<ref>{{cite web |url = http://rt-online.ru/oez-innopolis-stala-chlenom-assotsiatsii-razvitiya-klasterov-i-tehnoparkov-rossii/ |title = ОЭЗ «Иннополис» стала членом Ассоциации развития кластеров и технопарков России |date = 2019-01-17 |publisher = Газета Республика Татарстан |accessdate = 2020-10-30}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.tatar-inform.ru/news/business/16-10-2020/oez-innopolis-voshla-v-mezhdunarodnyy-reyting-osobyh-ekonomicheskih-zon-5779340 |title = ОЭЗ «Иннополис» вошла в международный рейтинг особых экономических зон |date = 2020-10-16 |publisher = Татар-Информ |accessdate = 2020-10-30}}</ref>. === Алгарышлы үсеш территорияләре === {{Төп мәкалә|Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре}} [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|Татарстан Республикасының алгарышлы социаль-икътисадый үсеше территорияләре (АСИҮТ)]] — регионның социаль һәм икътисадый үсешен алга җибәрү максатында барлыкка килгән бизнес өчен махсус шартлар булган зоналар. АСИҮТ территориясе булып шәһәр территориясе санала, ләкин региональ хакимиятләр карары буенча аңа шәһәр кырыендагы индустриаль парклар территориясе дә кушылырга мөмкин. Татарстанда АСИҮТ статусына биш моношәһәр ия: Яр Чаллы, Түбән Кама, Яшел Үзән, [[Чистай]] һәм Менделеевск. 2020 елның октябренә резидентларның гомуми инвестицияләр күләме 15,5 млрд сум тәшкил иткән, шул исәптән 13,5 млрд сум — капиталь кертемнәр. 2020 елның декабренә резидентлар — саны 93<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://v-chelny.ru/news/economy/10-biznes-proektov-odobrili-v-tatarstane/|title=10 бизнес- проектов одобрили в Татарстане - Газета Вечерние Челны|accessdate=2020-12-10|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121235915/https://v-chelny.ru/news/economy/10-biznes-proektov-odobrili-v-tatarstane/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rt-online.ru/v-monogorodah-tatarstana-rastyot-chislo-rabochih-mest/|title=В моногородах Татарстана растёт число рабочих мест {{!}} Республика Татарстан|accessdate=2020-12-10}}</ref>. АСИҮТ резидентларына инвестиция җәлеп итүчәнлеген арттыру өчен билгеле салым ташламалары каралган. Алар федераль һәм төбәк дәрәҗәсендә билгеләнә. Әйтик, Татарстан Республикасы АСИҮТ резидентлары өчен бюджетка салым ставкасын 7% тан (18% урынына) 5% ка һәм хәтта 2,5% ка кадәр киметергә хокуклы. Шул ук вакытта, барлык салымнар да региональ бюджетта кала (стандарт рәвештә алар җирле бюджет файдасына 2 һәм 18 % итеп бүленә<ref>{{cite web |url=https://www.business-gazeta.ru/article/301858 |title=Рустам Минниханов о ТОРе в Челнах: «Мы сумели убедить федеральное правительство!» |author=Иван Скрябин |date=2016-02-12 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-12-08}}</ref>). === Сәнәгать һәм индустриаль парклар === {{Төп мәкалә|Татарстанның сәнәгать парклары}} [[Татарстанның сәнәгать парклары|Татарстанның сәнәгать һәм индустриаль парклары]] — гомуми инфраструктура һәм үзара җитештерү кооперациясе хисабына җитештерү һәм башка предприятиеләрне берләштерә торган махсус территория. Мондый территорияләр барлык кирәкле инфраструктура һәм энергия чыганаклары белән тәэмин ителгән, аларда бердәм административ-хокукый система эшли{{sfn|Боровских|2019}}{{sfn|Ахмадеева|2013}}. 2020 елга республикада 100 сәнәгать паркы эшли, аларда 1500 дән артык резидент һәм 32 меңгә якын эш урыны булдырылган. Дәүләт инвестицияләре 100 объектның 18 енә генә кертелгән, калган парклар шәхси акчаларга эшли{{sfn|Боровских|2019|с=788—798}}{{sfn|Ахмадеева|2013|с=10}}<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/194278--taliya-minullina-vyskazalas-ob-effektivnosti-raboty-promparkov |author=Элеонора Рылова |title=Талия Минуллина — о работе промпарков: «Ничего, что мы себя покритикуем?» |date=2020-11-18 |publisher=Реальное Время |accessdate=2020-12-09 |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128121019/https://realnoevremya.ru/articles/194278--taliya-minullina-vyskazalas-ob-effektivnosti-raboty-promparkov }}</ref>. Татарстан сәнәгать паркларының уңышлы кластерлары саны буенча лидер төбәк булып тора<ref>{{cite web|url=https://rg.ru/2020/08/09/minpromtorg-izmenit-sistemu-podderzhki-promyshlennyh-i-industrialnyh-parkov.html|title=Минпромторг планирует изменить систему поддержки промышленных и индустриальных парков|author=Елена Березина|date=2020-08-09|publisher=Российская Газета|accessdate=2020-11-24}}</ref>. Төяп озатылган продукция күләме 2019 елның беренче кварталына — 32,1 млрд сум, 2020 елның беренче кварталына — 46,7 млрд сум. Үсеш темпы 145,5 % тәшкил иткән. Резидентлар саны 1377 тән 1497 кә кадәр (үсеш темпы — 108,7 %), ә салым түләүләре күләме 3,5 млрд тан 5,8 млрд га кадәр (үсеш темпы — 164%) арткан<ref name="Online">{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/488737|title=«А нужно ли Татарстану 100 промпарков?»: Талия Минуллина раскритиковала любимое детище минэкономики|date=2020-11-18|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-11-24}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://eee-region.ru/article/6312/|автор=Пелевин Олег Владимирович|заглавие=Оценка влияния инновационных промышленных парков на территориальное развитие Республики Татарстан|год=2020-08-18|язык=ru-RU|издание=Региональная экономика и управление: электронный научный журнал|выпуск=2020—63}}</ref>. === Сәнәгать кластерлары === [[Кластер]] — илнең кластер сәясәте продукты. Ул икътисад тармагына караганда кечкенәрәк һәм территориаль яктан якын урнашкан, охшаш продукция чыгара торган, хуҗалык мөнәсәбәтләре белән бәйле, эшчәнлеге төбәк институтлары тарафыннан җайга салына торган компанияләр төркемен тәшкил итә<ref>{{cite web |url = http://docs.cntd.ru/document/429038459 |title = О промышленной политике в Республике Татарстан |date = 2020-05-07 |publisher = АО «Кодекс» |accessdate =2020-12-09 }}</ref>. Партнер компанияләр кластер эчендә җитештерелә торган товарларның ким дигәндә 20 % ын кулланалар, бу бәяне киметә һәм көндәшлелеккә сәләтне арттыра<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26942.4/3992943/|title=Связанные одним делом|author=Владимир РАТМАНСКИЙ {{!}} Сайт «Комсомольской правды»|website=kp.ru - Сайт «Комсомольской правды»|date=2019-02-14|accessdate=2020-12-11}}</ref>. Кластер составына төрле оешмалар керә: [[Sänäğät|сәнәгать предприятиеләре]], [[Югары белем|югары]] һәм [[Урта һөнәри белем|урта һөнәри белем бирү]] учреждениеләре, инфраструктур компанияләр, коммерцияле булмаган һәм финанс оешмалары. Кластерларның бурычларына, икътисадны үстерүдән кала, җирле халыкның тормыш сыйфатын яхшырту, белгечләрне җәлеп итү, эш урыннары булдыру да керә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/97515-v-tatarstane-sozdano-bolee-10-promyshlennyh-klasterov|title=В Татарстане создано более 10 промышленных кластеров — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-11|archivedate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124150930/https://realnoevremya.ru/articles/97515-v-tatarstane-sozdano-bolee-10-promyshlennyh-klasterov}}</ref>. 2019 елга Татарстанның сәнәгать кластерлары исемлегендә 7 юнәлеш рәсми рәвештә теркәлгән: [[төзелеш]], төзелеш технологияләре һәм [[материаллар]], [[машина төзелеше]], [[медицина инструментлары]] һәм медицина техникасы, [[Кама машина төзелеше сәнәгать кластеры]], төбәкара «[[Чикләрсез композитлар]]» һәм [[Азык-төлек кластеры|азык-төлек]] юнәлеше<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26942.4/3992943/|title=Связанные одним делом|author=Владимир РАТМАНСКИЙ {{!}} Сайт «Комсомольской правды»|website=kp.ru - Сайт «Комсомольской правды»|date=2019-02-14|accessdate=2020-12-10}}</ref>. '''Машина төзелеше кластерының''' кирәклеге 2014 елның икътисадый шартларга туры килә: санкцияләр чагылган иң эре компанияләр — нефть химиясе, химия һәм машина төзелеше тармакларыннан. Ул вакытта «Стратегия-2030» эшләнә башлый, шуңа күрә бер үк вакытта импортны алыштыру һәм Татарстан компанияләрен бу процесска тартып китерү мәсьәләсе дә күтәрелә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/31/07/2014/5592935d9a794751dc839255|title=Промпредприятия Татарстана ощутили на себе действие санкций|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Шул ук елны Яр Чаллыда Кама кластерлы үсеш үзәге (ККҮҮ) кысаларында төзелеш кластеры һәм IT-кластер булдырыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/559293ba9a794751dc8399a0|title=В Н.Челнах появится Камский центр кластерного развития субъектов малого и среднего бизнеса|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елга машина төзелеше кластерына 160 компания керә, илнең 13 төбәгендә төрле предприятиеләр һәм башка кластерлар белән хезмәттәшлек итүгә имза куелган<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/459383|title=Талия Минуллина: «Мы в Татарстане работаем единым порывом!»|author=Регина Макасина|date=2020-02-28|publisher=Бизнес Online|accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tatcenter.ru/organizations/mashinostroitelnyj-klaster-rt/|title=Машиностроительный кластер РТ|date=2020|publisher=Татцентр.ру|accessdate=2020-12-09}}</ref>. Масштаблы проектлар арасында — ерак авиация өчен самолетлар чыгара торган Казан авиация заводын модернизацияләү, шул исәптән [[Ту-160]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5a28e7f09a7947415eb62ff2|title=Минниханов призвал забыть обиды и поддержать Путина на выборах|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>, [[КамАЗ|«КАМАЗ»]] К-5 йөк машиналары гаиләсен эшләтеп җибәрү<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5ba8aa929a79478c95f2f300|title=Минниханов: Татарстан должен стать форпостом на торговых путях с Китаем|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref> һәм Яр Чаллыда «Камаз» пилотсыз йөртүләр полигонын ачу<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/58b4494b9a79470e4fba0ea2|title=Первый в РФ полигон для беспилотных автомобилей откроют в Татарстане|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. '''Кама сәнәгать машина төзелеше кластеры (Иннокам)''' булдыруның инициаторы — Чаллы «Камаз» компаниясе. Кластер Яр Чаллыда урнашкан<ref>{{cite web|url=https://kamaz.ru/about/kamskiy-klaster/o-klaster/|title=О кластере|publisher=ПАО «КАМАЗ». Официальный сайт|accessdate=2020-12-09|archivedate=2020-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201119210107/https://kamaz.ru/about/kamskiy-klaster/o-klaster/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mpt.tatarstan.ru/file/File/23.03.2017_S-3_%D0%A1%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%9A%D0%BB_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%97.pdf|title=Соглашение о создании камского машиностроительного промышленного кластера|date=2017-03-21|publisher=Правительство Татарстана. Официальный сайт|accessdate=2020-12-09|archivedate=2021-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206121839/https://mpt.tatarstan.ru/file/File/23.03.2017_S-3_%D0%A1%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%20%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%9A%D0%BB_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%97.pdf}}</ref>. Республика Президенты Иннокамны Татарстан икътисадының төп үсеш нокталарының берсе дип атый<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/13/05/2016/5735eb3b9a7947b589342af4|title=Татарстан выводит европейские страны из санкций по отношению к России|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>, чөнки анда «КамАЗ» дан тыш, «Алабуга» МИЗ ы, ике нефть эшкәртү заводы, [[Ford-Sollers]] һәм башка бик күп эре предприятиеләр һәм сәнәгать мәйданчыклары урнашкан<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/104913|title=Алексей Кудрин: «Мы сегодня находимся на грани рецессии»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-10}}</ref>. '''Медкластерны''' булдыру турында 2014 елда [[Invest in Tatarstan]] форумында сөйләштеләр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazan.dk.ru/news/na-invest-in-tatarstan-sostoitsya-obsuzhdenie-medicinskogo-klastera-regiona-236835038|title=На «Invest in Tatarstan» состоится обсуждение медицинского кластера региона|author=Деловой квартал|website=kazan.dk.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>, бер елдан соң проектны [[Казан медик-инструменталь заводы]] базасында эшлиләр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/11/12/2015/566a88c39a7947156c8f04f4|title=Татарстан планирует возврат к кооперативам в промышленных масштабах|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>, кластерны оештыру турында документлар һәм медицина инструментларын җитештерүче 18 предприятие килешүенә 2016 елда кул куела<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/22-12-2016/v-tatarstane-sozdan-klaster-proizvoditeley-meditsinskogo-instrumenta-i-tehniki-5243063|title=В Татарстане создан кластер производителей медицинского инструмента и техники|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Эре проектлар арасында — Татарстанда югары технологияле балалар реабилитация үзәге төзелешенә 550 млн сумлык [[Россия туры инвестицияләр фонды]] һәм Interhealth Saudi Arabia гарәп компаниясе инвестицияләре<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/59d6265d9a794780db639e87|title=РФПИ и Interhealth Saudi Arabia вложат 550 млн рублей в клинику в Казани|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2019 елда Татарстан Дәүләт Советы, республикада халыкара медицина кластеры булдыру мөмкинлеге булсын өчен, медкластерлар эшчәнлеген җайга салучы законның гамәлен киңәйтү инициативасы белән Россия [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасына]] мөрәҗәгать итә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/05/06/2019/5cf79ced9a79473f21c9ffaa|title=Госсовет РТ просит изменить закон для создания медицинского кластера|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax-russia.ru/volga/news/mezhdunarodnyy-medicinskiy-klaster-mogut-sozdat-v-tatarstane|title=Международный медицинский кластер могут создать в Татарстане - Поволжье {{!}}{{!}} Интерфакс Россия|website=www.interfax-russia.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref>. ТР ИҮА 2016 елда '''азык-төлек кластеры''' булдыру темасын күтәрә<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://expertrt.ru/news/5555-tatarstan-i-pakistan-vystraivayut-ekonomicheskoe-partnerstvo.html|title=Татарстан и Пакистан выстраивают экономическое партнерство|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-10|archivedate=2021-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210213171030/http://expertrt.ru/news/5555-tatarstan-i-pakistan-vystraivayut-ekonomicheskoe-partnerstvo.html}}</ref>. Инициативаны [[Агросила|«Агросила»]] холдингы ала, 2017 елга кластерга 24 предприятие керә, алар арасында җитештерү, фәнни-белем бирү, финанс һәм инфраструктура оешмалары да була<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/interview/17/03/2017/58cb8e199a7947acffa70c78|title=«Агросила» в 2017 году выведет на рынок РФ новую торговую марку|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Әмма 2020 елга кадәр бу секторда бернинди әһәмиятле казанышлар да юк. 2020 елның августында Саба районында авыл хуҗалыгы продукциясен сатуга юнәлгән азык-төлек кластерын булдыру турында игълан ителә. Хәзерге вакытта аңа өч предприятие керә<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/news/525416|title=В Татарстане создадут пищевой кластер для сбыта сельскохозяйственной продукции|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://trt-tv.ru/news/v-sabinskom-rajone-tatarstana-poyavitsya-pervyj-pishhevoj-klaster/|title=В Сабинском районе Татарстана появится первый пищевой кластер|website=Онлайн новости Татарстана и Казани|date=2020-08-13|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2016 елда ТР Сәүдә-сәнәгать палатасында төзелеш материалларын җитештерүче һәм җибәрүче 30 дан артык компания, шулай ук сәнәгать мәйданчыклары, [[«Химград» технополисы]], [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|КДАТУ]], [[«Сувар девелопмент»]] һәм [[«Ак Барс Девелопмент»]] инициативасы белән төзелеш кластеры булдыру турында килешүгә кул куялар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3107333|title=30 компаний Татарстана учредили строительный кластер|website=www.kommersant.ru|date=2016-10-04|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realty.ria.ru/20161005/408019248.html|title=Строительный кластер будет создан в Татарстане|website=Недвижимость РИА Новости|date=20161005T0927|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2017 елда ул төзелеш технологияләре кластеры белән бергә Федераль сәнәгать берләшмәләре реестрына керә, бу катнашучыларга импортны алыштыру белән бәйле инвестпроектларга чыгымнарның 50% ына кадәр кире кайтырырга мөмкинлек бирә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/599ee0bf9a79473ac1868577|title=Строительный кластер РТ на 50% снизит расходы импортозамещающих проектов|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://expertrt.ru/news/v-federalnyij-reestr-promyishlennyix-klasterov-voshli-dva-klastera-stroitelnoj-otrasli-tatarstana.html|title=В федеральный реестр промышленных кластеров вошли два кластера строительной отрасли Татарстана|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-10|archivedate=2021-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211207172649/http://expertrt.ru/news/v-federalnyij-reestr-promyishlennyix-klasterov-voshli-dva-klastera-stroitelnoj-otrasli-tatarstana.html}}</ref>. «Алабуга» [[төбәкара «Чикләрсез композитлар» кластеры]]на керә, 2018 елда МИЗ да «Алабуга-Волокно» углерод җепселләре җитештерү заводы урнашкан. Татарстанда төрле композит продукция җитештерүчеләр өчен шартлар тудырылыр дип көтелә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/5a8598959a79475e40f9be92|title=«Алабуга» вошла в состав кластера «Композиты без границ»|website=РБК|accessdate=2020-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20190717/1556623245.html|title=В Татарстане заинтересованы в создании полной цепи производства композитов|website=РИА Новости|date=20190717T1800|accessdate=2020-12-10}}</ref>. 2020 елда Россия Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы әлеге юнәлешкә ярдәм итүне киңәйтү турында хәбәр итә, 2022 елда «Алабуга-Волокно» предприятиесенә җитештерү күләмен 3 млрд сумга арттырырга мөмкинлек бирәчәк, үз чиратында, бу федераль бюджетка 500 млн нан артык акча керүне аңлата<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/09/minpromtorg-izmenit-sistemu-podderzhki-promyshlennyh-i-industrialnyh-parkov.html|title=Минпромторг изменит систему поддержки промышленных и индустриальных парков|website=Российская газета|accessdate=2020-12-10}}</ref>. Моннан тыш, башка кластерлар: җиһаз<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://expertrt.ru/buisness/17969-ali-kyilyich-rossijskaya-ekonomika-vyiigraet-ot-razvitiya-derevoobrabatyivayushhej-otrasli.html|title=Али Кылыч: «Российская экономика выиграет от развития деревообрабатывающей отрасли»|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-11|archivedate=2021-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616205414/https://expertrt.ru/buisness/17969-ali-kyilyich-rossijskaya-ekonomika-vyiigraet-ot-razvitiya-derevoobrabatyivayushhej-otrasli.html}}</ref>, спорт<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://trt-tv.ru/news/vladimir-leonov-rasskazal-o-o-perspektivax-tatarstana-v-razvitii-massovogo-sporta/|title=Владимир Леонов рассказал о перспективах развития массового спорта в|website=Онлайн новости Татарстана и Казани|date=2020-08-09|accessdate=2020-12-11}}</ref>, туристлык-рекреацион («Кама Тамагы» һәм «Биектау» экокластерларына Ростуризмнан 47 млн сум акча җәлеп ителгән)<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/9741027|title=Татарстан начнет обустройство новых туристско-рекреационных кластеров весной 2021 года|date=2020-10-16|publisher=ТАСС|accessdate=2020-12-09}}</ref> проектлар даими рәвештә тәкъдим ителә. === Башка ярдәм чаралары=== Бу өлкәдә федераль, дәүләт һәм муниципаль ярдәм чаралары бар. 2016 елдан Татарстан Республикасы Инвестиция-венчур фондына сәнәгатькә ярдәм итү буенча региональ фонд вәкаләтләре бирелгән. Сәнәгатьне үстерү федераль фонды белән берлектә ул «Үсеш проектлары» программасын гамәлгә ашыра, инновацион һәм инвестицион проектларны финанслый. Әгәр дә катнашучы үзе 50 проценттан да ким булмаган күләмдә акча салса, ул 20 дән алып 100 миллион сумга кадәр займга (проект 40 миллион сумнан да артык торырга тиеш) исәп тота ала. 2015 елдан 2020 елга кадәр федераль фонд якынча 8 млрд сумга 34 Татарстан проектын финанслый — бу Россиянең барлык төбәкләре арасында бишенче нәтиҗә, шул исәптән «Үсеш проектлары» өлеше — 3,5 млрд сумга якын (1 млрд - Татарстан инвестфонды акчалары)<ref>{{cite web |url =https://rt.rbc.ru/tatarstan/05/12/2016/584514b59a794738a7d72113 |title = ТОП-5 причин, почему бизнес выбирает для развития программу ФРП |author=Анастасия Тютрина |date= 2016-12-05 |publisher= РБК-Татарстан |accessdate =2020-12-09 }}</ref><ref>{{cite web |url =https://m.business-gazeta.ru/news/490738 |title = ИВФ РТ совместно с фондом развития промышленности РФ профинансируют завод по производству порошковых красок в Татарстане |date= 2020-12-03 |publisher= Бизнес Online |accessdate =2020-12-09 }}</ref>. Төбәктә [[Сәнәгатьне үстерү фонды]]на ярдәм итүнең башка программалары: «Комплектлаштыру әйберләре», «Машина төзелеше», «Лизинг проектлары», «Конверсия», «Даруларны маркировкалау», «Хезмәт җитештерүчәнлеген арттыру», «Сәнәгатьне цифрлаштыру» һәм «Өстенлекле проектлар»<ref>{{cite web|url=https://invest.tatarstan.ru/upload/iblock/144/federalnye_-respublikanskie-i-munitsipalnye-mery-podderzhki-na-2020-g..pdf|title=Перечень мер поддержки предпринимателей (инвесторов), реализуемых в Республике Татарстан в 2020 году|date=2020|publisher=Агентство инвестиционного развития Татарстан|accessdate=2020-12-09}}{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ел саен республикада өстенлекле инвестицион проектлар исемлеге кабул ителә, аларны тормышка ашыру өчен ТР Министрлар Кабинетының 2013 елның 25 ноябрендә расланган инвестицион меморандум кысаларында субсидияләр алырга мөмкин<ref>{{Cite web|url=https://www.eprussia.ru/epr/385/3277419.htm|title=Инвестиционный Татарстан: 33 зарубежных «интереса» и 69 новых резидентов|website=www.eprussia.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410212748/https://www.eprussia.ru/epr/385/3277419.htm}}</ref>. Мәсәлән, аның кысаларында [[Түбәнкаманефтехим|«Түбән Кама Нефтехим»ның]] бер проекты гамәлгә ашырыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200622/1573312997.html|title="Нижнекамскнефтехим" ставит оборудование на новом этиленовом комплексе|website=РИА Новости|date=20200622T1603|accessdate=2020-12-13}}</ref>. ТР ИҮА ТР Цифрлы үсеш министрлыгы белән берлектә шәхси ярдәмче хуҗалык алып баручы гражданнар, [[Кече эшкуарлык|кече]] һәм [[урта эшмәкәрлек]] субъектлары өчен «Минем субсидияләр» сервисын эшли. Сынау режимында сервис Балтач районында кулланыла башлаган<ref>{{Cite web|url=https://inde.io/news/27570-v-tatarstane-zapustyat-servis-moi-subsidii-gde-mozhno-budet-oformit-vyplaty-ot-gosudarstva|title=В Татарстане запустят сервис «Мои субсидии», где можно будет оформить выплаты от государства|website=Инде|accessdate=2020-12-13}}</ref>. === Инвестицияләр тартып китерүнең башка ысуллары === Кайбер очракларда төбәк хакимияте дәүләт-хосусый партнерлыкны, аның бер мисалы — [[концессион килешү]]не төзи ала. ДХП-проектларын яки концессияләрне гамәлгә ашыру кыенлыгы шунда ки, хәзерге вакытта төбәккә бюджетны бер елга караганда күбрәккә фаразлау кыен, үз чиратында хосусый инвесторлар да ышанычсыз булырга мөмкин. Мондый проектларда күп нәрсә муниципаль инициативага бәйле. Әмма, мондый килешүләрдә перспективалар зур һәм бу инвесторлар өчен кирәкле булып санала, шуңа күрә юнәлеш үсә. 2020 елның декабренә 155 концессия килешүе торак-коммуналь өлкәгә, 12 се — сәламәтлек саклау, бишесе — энергосервис, өчесе — мәдәният һәм ял, берсе — спорт-сәламәтләндерү комплексы төзелешенә муниципаль-хосусый партнерлыкка туры килә<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/196551-air-provel-forum-gchp-proektov-v-kazani|title=АИР провел форум ГЧП-проектов в Казани — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210227125047/https://realnoevremya.ru/articles/196551-air-provel-forum-gchp-proektov-v-kazani}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/491582|title=Талия Минуллина: «Как может регион гарантировать, что будет через 10 лет?!»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2019 елда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Halal Life Style ([[Татарстанда хәләл яшәү рәвеше|Хәләл яшәү рәвеше]]) төбәк проектын раслады. «Юл картасы» хәләл бизнеска ярдәм итү һәм республиканың хәләл яшәү рәвешен популярлаштыру буенча 60 лап юнәлеш билгели, алар арасында туризм, җитештерү, мода, финанслар, мәгълүмати технологияләр, медиа һәм башкалар бар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/09/04/2019/5cac7e8a9a79474a0b67933a|title=Татарстан намерен развивать halal lifestyle блогами и пресс-турами|website=РБК|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Проектның төп максаты — Татарстанда хәләл яшәү рәвешен популярлаштыру һәм Татарстан брендларын Россиядә һәм чит илләрдә таныту<ref>{{Cite web|url=https://www.calameo.com/read/005740462b6263b0ebd07|title=Казань: Журнал от Комсомольская Правда - ХАЛЯЛЬ РОССИИ (ОКТ 2020)|website=calameo.com|accessdate=2020-12-23}}</ref>. Бу юнәлешләр махсус сертификация үтәргә тиеш (мәсәлән, [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең]] «Хәләл» стандарты комитетында<ref>{{Cite web|url=https://islam-today.ru/islam_v_rossii/tatarstan/komitet-po-standartu-halal-dum-rt-stal-clenom-vsemirnogo-soveta-halal/|title=Комитет по стандарту «Халяль» ДУМ РТ стал членом Всемирного Совета «Халяль»|website=islam-today.ru|accessdate=2020-12-23}}</ref>.) == Татарстанның иң эре инвесторлары == {| class="wikitable sortable" | |'''Компания''' |'''Ил''' |- |1 |«Форд Соллерс Холдинг»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/15/10/2020/5f88131a9a79470f9c5285b4|title=«Соллерс Форд» перезапустит завод двигателей в ОЭЗ «Алабуга»|website=РБК|accessdate=2020-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://usedcars.ru/articles/97262/|title=В России разработают электрогрузовик для Европы|website=usedcars.ru|accessdate=2020-12-23|archivedate=2020-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220172127/https://usedcars.ru/articles/97262/}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/v-elabuge-zapustyat-proizvodstvo-aurus|title=В Елабуге запустят производство Aurus|author=автор|website=Новая Кама|date=2019-12-16|accessdate=2020-12-23}}</ref> |Нидерланд (төп офис АКШта) |- |2 |«Кастамону Интегрейтед Вуд Индастри»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/elabuga-zanyala-trete-mesto-po-itogam-konkursa-investor-goda-rt|title=Елабуга заняла третье место по итогам конкурса "Инвестор года РТ"|author=автор|website=Новая Кама|date=2020-12-10|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/475739|title=Игорь Комаров: «Казалось бы, тяжело удивить, но в этот раз я снова впечатлен»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис АКШта) |- |3 |«Хаят Кимья»<ref>{{Cite web|url=http://tatarnews.ru/shortnews/21144|title=Известия Татарстана. Новым генеральным директором ХАЯТ Россия стал Метин Мете|website=tatarnews.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2022-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707131321/http://tatarnews.ru/shortnews/21144}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/194012-v-kompanii-proizvoditele-tualetnoy-bumagi-v-oez-alabuga-novyy-gendirektor|title=В компании-производителе туалетной бумаги в ОЭЗ "Алабуга" новый гендиректор — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2020-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123190526/https://realnoevremya.ru/news/194012-v-kompanii-proizvoditele-tualetnoy-bumagi-v-oez-alabuga-novyy-gendirektor}}</ref> |Төркия |- |4 |«Джошкуноз Алабуга»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://fingazeta.ru/business/promyshlennost/460348|title=Фонд развития промышленности выделит 2,15 млрд руб. на реализацию 5 производственных проектов - Финансовая газета|website=fingazeta.ru|accessdate=2020-12-29}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/458881|title=10 задач Рустема Нуриева: елабужские дворы, Шишкинские пруды и массовый спорт|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Төркия |- |5 |«Тракья Гласс Рус»<ref>{{Cite web|url=http://www.vestnikstroy.ru/articles/ratings/17927/|title=Большая стекольная тройка|website=www.vestnikstroy.ru|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.business-gazeta.ru/article/445739|title=Голландцы с китайским акцентом, пиррова победа Ford-Sollers и турецкий марш в «Алабуге»|website=БИЗНЕС Online|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис Төркиядә) |- |6 |«Аутоматив Гласс Альянс Рус»<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.idelreal.org/a/29473396.html|title="В руках Москвы": Турция хочет реализовать в Татарстане крупный инвестпроект|website=RFE/RL|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис Төркиядә) |- |7 |«Хайер Электрикал Эпплаенсис Рус»<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/economy/14-10-2020/minnihanov-obsudil-razvitie-proizvodstva-haier-v-tatarstane|title=Минниханов обсудил развитие производства Haier в Татарстане|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225102811/https://inkazan.ru/news/economy/14-10-2020/minnihanov-obsudil-razvitie-proizvodstva-haier-v-tatarstane}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/29-11-2019/pesoshin-odobril-predlozheniya-haier-po-rasshireniyu-investproektov-v-chelnah-5697008|title=Песошин одобрил предложения Haier по расширению инвестпроектов в Челнах|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис Кытайда) |- |8 |«ДК Рус»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://5koleso.ru/novosti-kompaniy/v-naberezhnyh-chelnah-vypushhen-25-j-mercedes-benz-actros/|title=В Набережных Челнах выпущен 25-й Mercedes-Benz Actros|website=5 колесо|date=2020-12-07|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dvizhok.su/komtrans/mercedes-vyipustil-v-rossii-25-tyisyachnyij-actros|title=Mercedes выпустил в России 25-тысячный Actros|website=dvizhok.su|accessdate=2020-12-29|archivedate=2023-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231031205846/https://dvizhok.su/komtrans/mercedes-vyipustil-v-rossii-25-tyisyachnyij-actros}}</ref> |Алмания |- |9 |«Сария Био-Индастрис Волга»<ref>{{Cite web|url=https://rt.plus.rbc.ru/pressrelease/5f45176a7a8aa9de37f1d032|title=Министр экологии и природных ресурсов РТ посетил ОЭЗ «Алабуга» {{!}} Пресс-релизы на РБК+|website=РБК|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/predpriyatiya-elabugi-okazyvayut-pomoshch-v-period-pandemii|title=Предприятия Елабуги оказывают помощь в период пандемии|author=автор|website=Новая Кама|date=2020-04-17|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Алмания |- |10 |«Армстронг Билдинг Продактс»<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://artmoskovia.ru/ministr-kultury-rf-vladimir-medinskij-vruchil-premiju-mecenat-goda.html|title=Министр культуры РФ Владимир Мединский вручил премию «Меценат года» {{!}} АртМосковия|author=editor|accessdate=2020-12-29|archivedate=2021-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228213203/https://artmoskovia.ru/ministr-kultury-rf-vladimir-medinskij-vruchil-premiju-mecenat-goda.html}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://elabuga-rt.ru/news/novosti/predpriyatiya-elabugi-planiruyut-sokhranit-rabochie-mesta|title=Предприятия Елабуги планируют сохранить рабочие места|author=автор|website=Новая Кама|date=2020-04-12|accessdate=2020-12-29}}</ref> |АКШ |- |11 |«Роквул Волга»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/177313-v-chem-prichina-bezraboticy-v-elabuge|title=В чем причина безработицы в Елабуге — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125024544/https://realnoevremya.ru/articles/177313-v-chem-prichina-bezraboticy-v-elabuge}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/173197-iz-investicionnyh-superproektov-desyatiletki-tatarstana-na-1-trillion-rubley-realizovana-poka-lish-tret|title=Инвестиционные суперпроекты десятилетки Татарстана — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-29|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027033131/https://realnoevremya.ru/articles/173197-iz-investicionnyh-superproektov-desyatiletki-tatarstana-na-1-trillion-rubley-realizovana-poka-lish-tret}}</ref> |Дания |- |12 |«Драйлок Текнолоджиз»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/05/2020/5ed7ab5d9a79470b41295d6b|title=В Татарстане ОЭЗ выплатит премии медикам за работу с COVID-пациентами|website=РБК|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/21-04-2020/rezident-oez-alabuga-nachal-proizvodit-250-tys-masok-v-sutki-5737867|title=Резидент ОЭЗ «Алабуга» начал производить 250 тыс. масок в сутки|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Чехия |- |13 |«Хаят Проже Тааххют Ве Иншаат Аноним Ширкети»<ref>{{Cite web|url=https://sbis.ru/contragents/9909413146/165551001|title=Представительство Акционерного Общества "Хаят Проже Тааххют ВЕ Иншаат Аноним Ширкети" (Турция) г. Казань, г. Казань ИНН 9909413146 {{!}} Реквизиты, юридический адрес, КПП, ОГРН, схема проезда, сайт, e-mail, телефон - узнать на sbis.ru|website=СБИС|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Төркия |- |14 |«Полистройкапитал»<ref>{{Cite web|url=https://chelny24.ru/news/economy/v-stolitse-tatarstana-postroyat-torgovyj-tsentra-za-6-mlrd-rublej/|title=В столице Татарстана построят торговый центра за 6 млрд рублей « Город Набережные Челны — Портал Набережные Челны 24|accessdate=2020-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tatcenter.ru/news/v-tsentre-kazani-postroyat-mnogofunktsionalnyj-kompleks-za-100-mln/|title=В центре Казани построят многофункциональный комплекс за $100 млн — Татцентр.ру|website=Татцентр|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Төркия |- |15 |«3М Волга»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20151021/1305754156.html|title=Американская 3М запустила в Татарстане завод антикоррозионных покрытий|website=РИА Новости|date=20151021T1517|accessdate=2020-12-29}}</ref> |Нидерланд (төп офис АКШта) |} == Эшлекле вакыйгалар == * Республиканың Көньяк-көнчыгыш Азия илләреннән килгән партнерларга юнәлдерелгән төбәк буларак ислам позициясенә аерым игътибар бирелә<ref name="foundation">{{книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=fVatDwAAQBAJ|заглавие=Resignification of Borders: Eurasianism and the Russian World|ответственный=Nina Friess, Konstantin Kaminskij (eds.)|год=2019|часть=The Development of Islamic Economic Politics in the Republic of Tatarstan|издательство=Frank & Timme GmbH|страницы=125—148|страниц=206|автор часть=Victoria Abakumovskikh}}</ref>. Әлеге стратегия кысаларында 2009 елдан ел саен Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләрнең халыкара икътисадый саммиты (KazanSummit) үткәрелә, соңрак ул '''«Россия — Ислам дөньясы: "[[KAZANSUMMIT|KazanSummit]]"»''' дип атала<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4255006|title=Фестиваль исламских кухонь пройдёт в рамках KazanSummit 2017|date=2017-05-16|publisher=ТАСС|accessdate=2020-10-29}} </ref>. Бу Россия һәм Ислам дөньясы илләре арасындагы икътисадый хезмәттәшлекнең төп мәйданы<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/tatarstan/interview/16/05/2017/5919cfdd9a7947744ea4e4f2?from=newsfeed|title=Восстановление связей с Турцией увеличит инвестиции в Татарстан|date=2017-05-16|publisher=РБК Татарстан|accessdate=2020-10-29}} </ref>. 2017 елда Казанда [[ислам банкингы]] өчен яңа автоном структура булдыру турында игълан ителә, ул шәригать кануннары буенча банк хезмәтләре күрсәтәчәк, бу еш кына мөселман инвесторлары өчен принципиаль момент<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/344137|title=Талия Минуллина сообщила о создании в Казани новой автономной структуры для исламского банкинга|date=2017-04-26|publisher=«БИЗНЕС Online»|accessdate=2020-10-29}} </ref><ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/4211354|title=В Татарстане создают новую автономную структуру для исламского банкинга|date=2017-04-26|publisher=ТАСС|accessdate=2020-10-29}} </ref>. * '''Россия венчур форумы''' — Россия венчур проектларының иң эре мәйданчыгы. Форум республикада 2000 елдан бирле уза, 2020 елда XV РВФ булды, анда 300 ләп стартап тәкъдим ителгән<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/12-04-2019/rossiyskiy-venchurnyy-forum-14-let-podryad-prohodit-v-tatarstane-5703653|title=Российский венчурный форум 14 лет подряд проходит в Татарстане|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957|title=Технологическое лидерство России — стратегию и риски обсудят эксперты на РВФ 2020|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://www.tatar-inform.ru/news/society/23-01-2020/tehnologicheskoe-liderstvo-rossii-strategiyu-i-riski-obsudyat-eksperty-na-rvf-2020-5717957}}</ref>. * Даими '''Татарстан нефть-газ химиясе форумы''' — Россиянең иң эре халыкара тармак чараларының берсе. Ул күргәзмә өлешен, планнар һәм казанышларны демонстрацияләүне, бизнес-фикер алышуны һәм перспективалы экологик технологияләр күрсәтүне үз эченә ала<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/186171-nknh-prinyal-uchastie-v-neftegazohimicheskom-forume|title=НКНХ принял участие в нефтегазохимическом форуме — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028055341/https://realnoevremya.ru/articles/186171-nknh-prinyal-uchastie-v-neftegazohimicheskom-forume}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/ecology/03-09-2020/na-neftegazohimicheskom-forume-v-rt-proydet-konferentsiya-o-promyshlennoy-ekologii-5768333|title=На нефтегазохимическом форуме в РТ пройдет конференция о промышленной экологии|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/articles/186143-v-tatarstane-obsudili-razvitie-generacii|title=В Татарстане обсудили развитие генерации — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027210846/https://realnoevremya.ru/articles/186143-v-tatarstane-obsudili-razvitie-generacii}}</ref>. * [[Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасы илләре яшь эшкуарларының Казан форумы]] 2015 елдан бирле эшләп килә һәм ел саен ислам берлеге илләреннән якынча 30 IT-проект җыя һәм<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/09-12-2020/mihail-zygar-to-chto-u-nas-prinyato-schitat-obucheniem-zhurnalistike-bolshe-ne-nuzhno-5791267|title=Михаил Зыгарь: То, что у нас принято считать обучением журналистике, больше не нужно|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>, гадәттә, [[«Безнең Татарстан. Мөмкинлекләр территориясе» форумы|«Безнең Татарстан. Мөмкинлекләр территориясе»]] яшьләр төбәк форумы кысаларында [[Сәләт (яшьләр оешмасы)|«Сәләт»]] хәрәкәте ярдәмендә тормышка ашырыла<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201201/tatarstan-1587214315.html|title=В Татарстане создали офис молодежного сотрудничества России и ОИС|website=РИА Новости|date=20201201T1815|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2020 елда Россия стартабы $3000 күләмендә грант ота<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://kazanfirst.ru/news/534089|title=На казанском форуме молодых предпринимателей стран ОИС российский стартап выиграл 3 тысячи долларов|website=kazanfirst.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * Дәүләт-хосусый партнерлыгы буенча беренче форум 2017 елда оештырыла, анда халыкның тормыш-көнкүрешен яхшырту өчен мөмкин булган партнерлыклар спектры турында фикер алышалар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/13-11-2017/rustam-minnihanov-kazhdyy-5-y-ob-ekt-kommunalnoy-infrastruktury-v-tatarstane-peredan-v-kontsessiyu-5231676|title=Рустам Минниханов: Каждый 5-й объект коммунальной инфраструктуры в Татарстане передан в концессию|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Икенче форумның темасы - «Спорт индустриясенә инвестицияләр», аны «Казан-Арена» стадионында (2018 елда Татарстан Россиянең иң спортка якын төбәге дип таныла) уздыралар<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://fedpress.ru/news/16/society/2162101|title=Татарстан признали лучшим спортивным регионом страны {{!}} Республика Татарстан|website=ФедералПресс|accessdate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414120359/https://fedpress.ru/news/16/society/2162101|archivedate=2021-04-14}}</ref>. Өченче форум сәламәтлек саклауга багышланган була<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nurlat-tat.ru/news/novosti/glava-nurlatskogo-munitsipalnogo-rayona-uchastvuet-v-iii-otraslevom-forume-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-invest-in-health|title=Глава Нурлатского муниципального района участвует в III Отраслевом форуме по государственно-частному партнерству: INVEST IN HEALTH|author=Лилия Мубаракшина|website=Нурлат-⁠информ|date=2019-10-28|accessdate=2020-12-13}}</ref>. 2020 елда дүртенче форум коронавирус пандемиясе аркасында онлайн уза, уңышлы ДХПның төп факторлары турында фикер алышалар<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/07-12-2020/otraslevoy-forum-po-gosudarstvenno-chastnomu-partnerstvu-provedut-v-onlayn-formate-5790419|title=Отраслевой форум по государственно-частному партнерству проведут в онлайн-формате|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * 2017 һәм 2019 елларда Казанда ТР ИҮА һәм ТР Сәламәтлек саклау министрлыгы ярдәмендә "Modern Engineering Systems" (MES) «Заманча инженер системалары. Сәламәтлек архитектурасы» халыкара фәнни-гамәли конференциясе уза. Бу мультиэкспертлар мәйданчыгы, ул нәтиҗәле медицина оешмалары булдыру өчен IT-индустриядән башлап медицина һәм психологиягә кадәр белгечләрне берләштерә<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego|title=В Казани на форуме MES рассказали о клиниках будущего|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-13|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118051242/https://inkazan.ru/news/society/06-10-2017/v-kazani-na-forume-mes-rasskazali-o-klinikah-buduschego}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/health/05-12-2019/taliya-minullina-zayavila-o-neobhodimosti-operezhat-vremya-pri-sozdanii-bolnits-buduschego-5698210|title=Талия Минуллина заявила о необходимости опережать время при создании больниц будущего|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-13}}</ref>. * [[Qazan Xalıqara Möselman kinosı festivale|'''Казан халыкара мөселман киносы фестивале''']] 2005 елдан бирле уза<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2208209|title=Владимир Меньшов возглавит жюри Казанского фестиваля мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Конкурс программасында төрле жанрдагы тулы метражлы һәм кыска метражлы эшләр — уен, документаль һәм анимация фильмнары катнаша. Оештыручылар ел саен берничә йөз гариза кабул итә<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2163729|title=Турецкая мелодрама откроет казанский кинофестиваль мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Жюри рәисләренең берсе [[Карен Шахназаров]] билгеләп үткәнчә, мөселман киносы, гомумән алганда, һәм бигрәк тә фестивальдә катнашучы тасмаларда, югары әхлакый критерийлар белән аерылып тора: «Гомумкешелек темалары өстенлек ала, хатын-кызлар турында фильмнар күп»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/674846|title=Карен Шахназаров: Казанский фестиваль мусульманского кино отличается жесткими нравственными критериями|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Фестивальне оештыручылар Россия һәм дөнья бергәлегендә ислам һәм мөселман образын объектив күрсәтүне максат итеп куялар<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/568451|title=Открылся конкурс на лучший информационный материал о международном мусульманском кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref>. Башка бик күп чаралар арасында район «Это ТО,СЭР!» (рус. телендә [[Татарстанның алгарышлы социаль-икътисади үсеш территорияләре|АСИҮТ]]) инвестицион форумы бар<ref>{{cite web |url =https://www.business-gazeta.ru/article/420683 |title = «Наиль Ульфатович, к вам вопрос: как стать вашим родственником?» |author=Регина Макасина |date= 2019-04-13 |publisher= Бизнес Online |accessdate =2020-12-09 }}</ref><ref>{{cite web |url =https://tatcenter.ru/announcements/investforum-eto-to-ser/ |title = Инвестфорум «Это ТО, СЭР» 18+ |date= 2019-02-27 |publisher= Татцентр.ру |accessdate =2020-12-09 }}</ref>, индустриаль парклар форумы ParkI<ref>{{cite web |url = https://realnoevremya.ru/articles/137412-forum-po-industrialnym-parkam |title = Гендиректор парка Haier: «Смотрели, изучали и выбрали Татарстан. Три года доказали, что выбрали правильно» |author = Лейсан Набиева |date = 2019-04-24 |publisher = Реальное время |accessdate = 2020-12-09 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191022015845/https://realnoevremya.ru/articles/137412-forum-po-industrialnym-parkam |archivedate = 2019-10-22 }}</ref><ref>{{cite web |url= https://business-platform.ru/blog/ii-mezhdunarodnyiy-forum-industrialnyikh-parkov-parki/ |title= II Международный форум индустриальных парков ParkI |date= 2019-04-26 |publisher= Бизнес платформа |accessdate= 2020-12-09 |archivedate= 2021-09-23 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210923210222/https://business-platform.ru/blog/ii-mezhdunarodnyiy-forum-industrialnyikh-parkov-parki/ }}</ref>, «[[Татарстанның эшлекле партнерлары» форумы]]<ref>{{cite web |url=http://xn--21-6kcdinftsfd0clp5a.xn--p1ai/2019/12/20/%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%BB-xiv-%D1%84%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BD/ |title=В Казани прошел XIV форум «Деловые партнеры Татарстана» |date=2019-12-20 |publisher=«Издательский дом «Авантитул» |accessdate=2020-12-09 }}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/17-12-2019/uchastnikami-foruma-delovye-partnery-tatarstana-stanut-400-tatarskih-biznesmenov-5710376 |title = Участниками форума «Деловые партнеры Татарстана» станут 400 татарских бизнесменов |date= 2019-12-17 |publisher= Татар-Информ |accessdate=2020-12-09 }}</ref>, [[«100% Татарстан Online»]]<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/185722-v-tatarstane-zapustili-onlayn-platformu-100-tatarstan |title=В Татарстане открылось интеллектуальное деловое пространство «100% Татарстан» |date=2020-08-30 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-12-09 |archivedate=2020-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920015625/https://realnoevremya.ru/news/185722-v-tatarstane-zapustili-onlayn-platformu-100-tatarstan }}</ref> һәм башкалар. == Искәрмәләр== {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Ахмадеева О.А., Любова О.В. // Стратегия Устойчивого развития регионов России. — № 18. — С. 8—20. * Боровских О.Н. // Вопросы инновационной политики. — Т. 9. — № 3. * Боковня М.А. // Казань “Медицина”. — С. 31—36. — ISBN 978-5-7645-0678-4. * Валиахметов Ильдар // Инновационное развитие экономики. — В. 48. — Т. 6. — С. 21—26. * Гиматдинов Р., Насыров И. // [https://interaffairs.ru/jauthor/material/1227 Журнал «Международная жизнь»]. — В. Март 2015. * Климчак А. О. // Региональная экономика: теория и практика. — В. 53. — Т. 14. — С. 72—79. * Петрова В. А. // Структурные преобразования экономики территорий: в поиске социального и экономического равновесия. — С. 90—92. * Толстова А. З., Данько Я. В. // Бюллетень науки и практики (научный журнал). — № 1. — С. 311—320. * Шайдуллин Р.В., Айнутдинов Р.А., Айнутдинова Л.М. и др. Центральные органы государственной власти и управления Татарстана (1920-2020 гг.): научно-справочное издание. — Казань: Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ, 2017. — 400 с. — ISBN 978-5-902375-21-0. Яковлева Р. М. // Символ науки. — В. 12. — С. 43—46. == Сылтамалар == * [https://www.ivfrt.ru/invest_programs/frp/ Татарстанның инвестиция-венчур фонды сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121220735/https://ivfrt.ru/invest_programs/frp/ |date=2021-01-21 }} * [http://i.tatarstan2030.ru/ Стратегия-2030 сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123192208/http://i.tatarstan2030.ru/ |date=2020-11-23 }} {{MyTatarstan2020}} {{Сайланган мәкалә}} [[Төркем:Татарстан икътисады]] [[Төркем:Татарстан]] [[Төркем:Махсус икътисади зоналар]] h91gigchdeamvx1qjt2ymax7k7tva9k 0 390005 6099542 6041723 2026-11-07T20:43:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099542 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=сентябрь 2026}} '''Татарстан Республикасының хәләл тормыш рәвеше''' (''Halal Life Style, Халяль как образ жизни'') — [[дин]]и һәм [[дөнья]]ви тәртип нормалары, шулай ук бизнеска ярдәм итү һәм [[шәригать]] нормаларына туры килә торган тормыш рәвешен популярлаштыру дәүләт программасы.<ref name=":0" /> Проектның «юл картасы» ТР министрлар Кабинеты тарафыннан 2019 елның февралендә кабул ителгән. Программа [[Россия]]дә һәм чит илләрдә [[Татарстан]] брендларын алга этәрүгә һәм регионга инвестицияләр җәлеп итүгә юнәлдерелгән.<ref name=":1">{{китап|сылтама=https://ru.calameo.com/read/005740462b6263b0ebd07|башлык=Бизнес-гайд: Халяль России|ел=2020|страниц=30|нәшрият=Комсомольская правда|ай=октябрь}}</ref> == Үзәкләштерелгән проект == Хәләл индустриядә азык-төлек, кием-салым, намаз өчен товарлар, медицина, косметика, гигиена товарлары, хәтта белем бирү һәм мәгълүмат хезмәтләре, аерым категория-банк хезмәтләре бар. Бу продуктларның барысы да зарарлы компонентларны («хәрәм») куллануны, хезмәтне эксплуатацияләүне һәм әйләнә-тирә мохиткә зыян китерүне күз алдында тотмый.<ref name=":2">{{статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/predprinimatelstvo-respubliki-tatarstan-v-usloviyah-islamskogo-vozrozhdeniya-problemy-i-preimuschestva-po-materialam-ekspertnogo|автор=Гараева Алсу Мансуровна|башлык=Предпринимательство республики Татарстан в условиях исламского возрождения: проблемы и преимущества (по материалам экспертного опроса)|год=2017|издание=Теоретическая и прикладная экономика|номер=3}}</ref> Татарстан, нигездә, мөселман төбәге булганга күрә, анда дини нормалар шактый авырлыкка ия. Җирле дини конфессияләр хәләл нормаларга ия булырга, мәсәлән, шәригать нормалары буенча хупланган ашамлыклар сатып алган махсус биналарда тукланырга өндиләр.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/196717-taliya-minullina-zaplanirovali-provedenie-kazansummit-na-iyul-2021-goda|title=Талия Минуллина: «Запланировали проведение KazanSummit на июль 2021 года» — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-19|archivedate=2020-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209141517/https://realnoevremya.ru/news/196717-taliya-minullina-zaplanirovali-provedenie-kazansummit-na-iyul-2021-goda}}</ref> Мәсәлән, KazanSummit һәм Мәскәүнең IFN CIS&Russia ислам финанслары буенча эре халыкара форумында республиканың хәләл яшәү рәвеше һәм хәләл инвестицияләре мәсьәләсе турында сөйләшәләр.<ref>{{статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/tatarstanskiy-rynok-pitaniya-v-kontsepte-islamskoy-ekonomiki-marketingovyy-i-ekonomiko-antropologicheskiy-aspekty|автор=Рычков Сергей Юрьевич, Столярова Гузель Рафаиловна, Рычкова Надежда Васильевна, Маддахи Машизи Джавад|башлык=Татарстанский рынок питания в концепте исламской экономики (маркетинговый и экономико-антропологический аспекты)|год=2016|издание=Актуальные проблемы экономики и права|номер=4 (40)}}</ref> Halal Life Style төбәк проекты (татарча Хәләл Тормыш Рәвеше) Татарстанның инвестицион үсеш агентлыгы тарафыннан Берләшкән Гарәп Әмирлекләре тәҗрибәсе нигезендә эшләнгән документны министрлар Кабинеты 2019 елның февралендә раслаган.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/1642898.htm|title=В Татарстане запускают программы по развитию и популяризации концепции халяльного образа жизни Halal Life Style|website=Агентство инвестиционного развития Республики Татарстан|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114140824/https://tida.tatarstan.ru/index.htm/news/1642898.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tatarstan.ru/index.htm/news/1091621.htm|title=Рустам Минниханов посетил в ОАЭ Центр развития исламской экономики Дубая и Исламский банк Дубая — Единый Портал органов государственной власти и местного самоуправления "Официальный Татарстан"|website=tatarstan.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114190258/https://tatarstan.ru/index.htm/news/1091621.htm}}</ref> «Юл картасы»нда хәләл бизнеска ярдәм итүнең һәм республиканың хәләл яшәү рәвешен популярлаштыруның 60лап юнәлеше билгеләнгән: туризм, җитештерү, мода, финанслар, мәгълүмати технологияләр, медиа һәм башкалар.<ref name=":0">{{cite web |url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/09/04/2019/5cac7e8a9a79474a0b67933a |title=Татарстан намерен развивать halal lifestyle блогами и пресс-турами |author=Оксана Сотник |date=2014-04-09 |publisher=РБК |accessdate=2020-12-20}}</ref> Проектның төп максаты - Татарстанда хәләл яшәү рәвешен популярлаштыру һәм Татарстан брендларын Россиядә һәм чит илләрдә таныту.<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/city/09-12-2020/halyal-v-kazani-prizvali-populyarizirovat-islam|title=«Халяль?»: в Казани призвали популяризировать ислам|website=inkazan.ru|accessdate=2020-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114190304/https://inkazan.ru/news/city/09-12-2020/halyal-v-kazani-prizvali-populyarizirovat-islam|archivedate=2021-01-14}}</ref> Бу юнәлешләр «хәләл» стандартына туры килү өчен махсус сертификация үтәргә тиеш. Сертификатлаштыру буенча Татарстанның төп органы — Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең «Хәләл» стандарты комитеты (Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте). 2014 елдан башлап Диния нәзарәте халыкара сертификация оешмасы «Хәләл» Бөтендөнья Советына (ингл. Word Halal Council), ә 2019 елдан аның башкарма комитетына кертелгән.<ref>{{cite web |url=https://islam-today.ru/islam_v_rossii/tatarstan/komitet-po-standartu-halal-dum-rt-stal-clenom-vsemirnogo-soveta-halal/ |title=Комитет по стандарту «Халяль» ДУМ РТ стал членом Всемирного Совета «Халяль» |date=2014-10-22 |publisher=Islam Today |accessdate=2020-12-20}}</ref><ref name=rhe2019>{{cite web |url=http://tatar-congress.org/ru/yanalyklar/v-2019-godu-komitet-halyal-dum-rt-vydal-124-svidetelstva-predpriyatiyam/ |title=В 2019 году Комитет «Халяль» ДУМ РТ выдал 124 свидетельства предприятиям |date=2019-12-28 |publisher=Всемирный конгресс татар |accessdate=2020-12-20}}</ref> Шулай ук сертификацияне Мәскәүнең «Хәләл» сертификатлаштыру үзәгендә һәм мөселманнарның дини советлары яки шәхси затлар тарафыннан гамәлгә куелган зур булмаган оешмаларда алырга мөмкин.<ref>{{cite web |url=https://m.business-gazeta.ru/blog/401999 |title=«Не думал, что когда-нибудь это скажу, но мы, к сожалению, не Чечня» |author=Рустам Батыр |date=2018-11-10 |publisher=Бизнес Online |accessdate=2020-12-20}}</ref> Бу компанияләр «хәләл» стандартына туры килүен расларга һәм даими рәвештә аудит үтәргә тиеш, ә кагыйдә бозу очрагында сертификатны кире алырга мөмкин.<ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/92848-proizvoditeli-v-poiskah-nish-v-postnom-koshernom-i-halyalnom |title=На религиозных чувствах: как бизнес зарабатывает на постном, кошерном и халяльном |author=Айгуль Чуприна |date=2018-03-25 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-12-20 |archivedate=2021-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114140807/https://realnoevremya.ru/articles/92848-proizvoditeli-v-poiskah-nish-v-postnom-koshernom-i-halyalnom }}</ref> «Юл картасы» кысаларында «Хәләл туризм» — шифаханәләрне шәригать нормаларына яраклаштыру программасын тормышка ашыру башлана: бәяләгәндә яшәү форматы, персоналның тышкы кыяфәте, клиентның җенес буенча хезмәтләр бүленеше, кухня һ.б. исәпкә алына.<ref>{{cite web|url=https://islam-today.ru/islam_v_rossii/tatarstan/kogda-halal-ne-tolko-maso-est-li-budusee-u-halal-sanatoriev/|title=Когда халяль не только мясо: есть ли будущее у халяль санаториев?|author=Ильмира Гафиятуллина|date=2019-12-26|publisher=Islam Today|accessdate=2020-12-20}}</ref> Казанда HalalGuideMall беренче хәләл сәүдә үзәге төзелеше турында игълан ителә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://secretmag.ru/news/v-kazani-poyavitsya-pervyi-v-rossii-khalyalnyi-torgovyi-centr.htm|title=В Казани появится первый в России халяльный торговый центр|website=secretmag.ru|accessdate=2020-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tatar-inform.ru/news/business/19-08-2020/v-tatarstane-planiruyut-postroit-aerogorodok-i-zavod-po-razdeleniyu-plazy-krovi-5764649|title=В Татарстане планируют построить аэрогородок и завод по разделению плазмы крови|website=www.tatar-inform.ru|accessdate=2020-12-19}}</ref> 2020 ел ахырына программа кысаларында эре сәүдә үзәкләрендә гыйбадәт бүлмәләре эшли.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/16/11/2020/5fb28e059a79470561c0b3e2|title=Halal Life Style: в татарстанских ТЦ могут появиться молельные комнаты|website=РБК|accessdate=2020-12-19}}</ref> Хәләл юридик тармакка да кагыла, чөнки бу иҗтимагый мөнәсәбәтләрнең бер өлеше, ә хәләл башка кешеләр турында кайгыртуны күз алдында тота — мөселман әхлак һәм әхлак нормалары Россия законнары кысаларында үтәлә. Бу өлкәдән Ислам юридик үзәге үрнәк булып тора.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kazved.ru/news/society/09-12-2020/v-kazani-obsuzhdayut-aspekty-halyalnogo-obraza-zhizni-5791265|title=В Казани обсуждают аспекты халяльного образа жизни|website=kazved.ru|accessdate=2020-12-19}}</ref> ==«Россия — ислам дөньясы» һәм KazanSummit == {{Төп мәкалә|Россия һәм Ислам хезмәттәшлеге оешмасында катнашучы илләрнең халыкара икътисади саммиты}} 2006 елда Владимир Путин кушуы буенча «Россия — Ислам дөньясы» стратегик караш төркеме төзелә, һәм Россия күзәтүче статусында Ислам Хезмәттәшлеге Оешмасына кушыла. Төркемнең җитәкчеләре - сәяси эшлекле һәм көнчыгышны өйрәнүче Евгений Примаков һәм Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиев, ә составына 15тән артык мөселман иле вәкилләре керә.<ref name="vostok">{{статья|ссылка=https://vostokoriens.jes.su/s086919080003967-0-1/|автор=Гитмадинов Р. Р., Насыров И. Р.|башлык=Группа стратегического видения «Россия – Исламский мир» как инструмент «мягкой силы» во внешней политике Российской Федерации|издание=Восток. Афро-Азиатские общества: история и современность|номер=1|страницы=180—195|doi=10.31857/S086919080003967-0}}</ref> Башлангыч этапта төркем Россиядә һәм Көнчыгыш илләрендә христианлык һәм исламның яшәү тәҗрибәсен популярлаштыру проектларын өйрәнә, китаплар һәм фәнни эшләр бастырып чыгару белән шөгыльләнә. 2008 елдан башлап Казанда Россия Тышкы эшләр министрлыгы химаясе астында Ислам үсеш банкы белән берлектә Халыкара инвестицион конференция үткәрелә, соңрак ул KazanSummit-Россия һәм ИХО илләренең Халыкара икътисади саммитына трансформацияләнә.<ref name="vostok" /> KazanSummit Татарстанда 2009 елдан бирле уза. Бу - Россия һәм Ислам дөньясы илләре арасындагы икътисади хезмәттәшлекнең иң зур мәйданчыкларының берсе, аның төп максаты — илләр арасында сәүдә-икътисади, фәнни-техник һәм социаль-мәдәни элемтәләрне ныгыту. Россия төбәкләре потенциаль партнерлар һәм инвесторлар белән үз элемтәләрен җайга салу мөмкинлеген алалар.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20170414/1492291218.html|title=Саммит "Россия - исламский мир: KazanSummit" примет более двух тысяч гостей|website=РИА Новости|date=20170414T1839|accessdate=2020-12-24}}</ref> 2016 елда «Халыкара программалар дирекциясе» — ИҮАның бүлендек оешмасы булдырыла, шул исәптән ул Ислам конгрессларын һәм күргәзмәләрен оештыру белән шөгыльләнә. Шулай итеп, 2016 елдан ул ел саен «Россия — ислам дөньясы: KazanSummit» саммитын үткәрә.<ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/news/311009|title=В РТ создают дирекцию международных программ для привлечения инвестиций|date=2016-05-17|publisher=Бизнес-Онлайн|accessdate=2020-12-01}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/438316|title=Подрядчики Талии Минуллиной: от маэстро Гергиева до победителя прокуратуры|author=Виктор Османов, Игорь Ким|date=2019-09-11|publisher=Бизнес-Онлайн|accessdate=2020-12-01}}</ref> 2019 елгы Ислам саммиты 72 илдән һәм Россиянең 38 төбәгеннән 3,5 меңнән артык катнашучыны җыя.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/30/04/2020/5eaa79ec9a7947a895d05aaa|title=KazanSummit из-за коронавируса перенесли на 2021 год|website=РБК|accessdate=2020-12-24}}</ref> 2020 елда KazanSummit 2021 елга коронавирус пандемиясе аркасында күчерелә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realnoevremya.ru/news/184820-kazansummit-proydet-vesnoy-2021-goda|title=KazanSummit пройдет весной 2021 года — Реальное время|website=realnoevremya.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114103414/https://realnoevremya.ru/news/184820-kazansummit-proydet-vesnoy-2021-goda}}</ref>, но состоялись ряд онлайн-мероприятий<ref>{{Cite web|url=https://islam-today.ru/blogi/gsv-rossia-islamskij-mir/kazansummit-2020-cto-nuzno-znat-ob-indonezijskom-biznese/|title=KazanSummit-2020: что нужно знать об индонезийском бизнесе|website=islam-today.ru|accessdate=2020-12-24}}</ref> 2017 елдан KazanSummit кысаларында Russia Halal Expo хәләл продуктлар һәм хезмәт күрсәтү күргәзмәсе оештырыла.<ref>{{cite web|url=https://kazan.aif.ru/money/pod_znakom_halyal_chto_takoe_biznes_po_zakonam_shariata|title=Интернет и туризм по шариату. Кто в России зарабатывает на моде на халяль?|date=2017-05-24|publisher=Аргументы и факты|accessdate=2020-12-20}}</ref> 2019 елда күргәзмәне оештыручылар арасында ТР Диния нәзарәте, «Хәләл» стандарты комитеты һәм инвестицион үсеш агентлыгы була, 4,7 мең м² мәйданда Россия регионнарыннан һәм 7 мөселман иленнән — Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Согуд Гарәбстаны, Төркия, Индонезия, Малайзия, Үзбәкстан һәм Кыргызстаннан-13 катнашучыны урнаштыралар.<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20190424/1553002086.html|title=В Казани открылась крупнейшая в России выставка халяль-продуктов и услуг|date=2019-04-24|publisher=РИА Новости|accessdate=2020-12-20}}</ref> == Инвестицион хәләл продуктлар == Ислам традицияләре финанс өлкәсенә күп санлы этик чикләүләр куя. Шәригать рибачылыкны һәм спекуляцияне тыя, билгесезлек белән рискланган алыш — бирешләр, «хәрәм» булган алкоголь, дуңгыз ите җитештерү һәм сату, азартлы уеннар һ.б. кертемнәргә тәнкыйть белән карый. Ислам финансларында альтернатива буларак сәүдә мөнәсәбәтләренә нигезләнгән контрактлар (әйтик, вакытыннан алда сату), сатып алу хокукы белән аренда, табыш һәм чыгымнарны бүлү белән финанслау кулланыла. Мондый проектны «мурабаха» дип атыйлар. Аның кысаларында банк актив сатып ала, өстәмә бәя ясый һәм аны бурычка алучыга кичектереп сата (кредит аналогы). Контрактның икенче төре — «иджара» — лизинг аналогы, анда финанс учреждениесе җиһазлар сатып ала һәм аны арендага бирә. «Мудараба» һәм «мушурака» — инвестицион контрактлар, алар кысаларында яклар проектка капитал салалар (яки профессиональ тәҗрибә) һәм табыш һәм зыяннарны бүлешәләр. «Сәлам» контракты киләчәк җитештерүне финанслау мөмкинлеге бирә. «Сукук» килешүе секьюритлаштыруның аналогы булып тора: ул активта өлешкә хокукны һәм аны кулланудан кергән табышны терки. Россиядә ислам финанс учреждениеләре банкныкы булмаган оешмалар буларак эшли яки лицензиягә ия, ләкин шәригать рөхсәт иткән хезмәтләр саны чикле.<ref name=kommersant>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/3798682 |title=Банкинг по канонам шариата |author=Александр Сергеев |date=2018-11-28 |publisher=Коммерсантъ |accessdate=2020-12-20}}</ref> Татарстан Россиядә ислам финансларын үстерү буенча кайбер проектлар кысаларында сынау төбәге була. 2010 елның мартында Татарстан министрлар Кабинеты һәм Ислам үсеш банкы ислам финанс өлкәсен үстерүгә ярдәм итүгә юнәлдерелгән «Татарстан Халыкара инвестицион компаниясен» гамәлгә куялар,<ref>{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/financial/2010/03/26/3343678.shtml |title=Инвестиции по шариату |author=Глеб Климентьев |date=2010-03-27 |publisher=Газета.ru |accessdate=2020-12-20}}</ref> ләкин тулысынча «иджара» контракты буенча лизинг юнәлешен генә гамәлгә ашыра ала: 2012 елдан Татарстанда «Евразия лизинг компаниясе» эшли, аның инвесторы-2013 елдан «РТ-Инвест».<ref>{{cite web |url=https://www.banki.ru/news/bankpress/?id=5317937 |title=«Ростех» вложится в лизинг по шариату |author=Ян Гордеев |date=2013-08-16 |publisher=Banki.ru |accessdate=2020-12-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://realnoevremya.ru/articles/169835-eksperty-o-smerti-tmik-i-prichinah-provala-proekta?report=reader |title=«Проект оказался неудачным»: как умирала Татарстанская международная инвестиционная компания |author=Лина Саримова |date=2020-03-26 |publisher=Реальное время |accessdate=2020-12-20 |archivedate=2021-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114091041/https://realnoevremya.ru/articles/169835-eksperty-o-smerti-tmik-i-prichinah-provala-proekta?report=reader }}</ref> 2020 елдан икенче компания — «Иджара лизинг» («ТР кече бизнес лизинг компаниясе»нең бүлендек структурасы) эшли башлаган.<ref>{{Cite web|url=http://fedleasing.ru/articles/novosti/v-tatarstane-nachala-rabotu-kompaniya-islamskogo-lizinga-idzhara-lizing/|title=В Татарстане начала работу компания исламского лизинга «Иджара-лизинг»|website=fedleasing.ru|accessdate=2020-12-28|archivedate=2021-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119135938/https://fedleasing.ru/articles/novosti/v-tatarstane-nachala-rabotu-kompaniya-islamskogo-lizinga-idzhara-lizing/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tatarnews.ru/shortnews/20577|title=Известия Татарстана. В Татарстане появится лизинговая программа по принципам ислама - без процентов и пеней|website=tatarnews.ru|accessdate=2020-12-28|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113190912/http://tatarnews.ru/shortnews/20577}}</ref> 2016 елда Үзәк Банк, Татарстан Милли банкы, ТР Диния нәзарәте, Ислам үсеш банкы һәм Татфондбанк катнашында Татагропромбанк базасында партнерлык банкингы үзәге эшли башлаган.<ref>{{статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/religioznyy-banking-kak-raznovidnost-eticheskogo-bankinga|автор=Грибовский Валерий Игоревич, Кац Вадим Маркович|башлык=Религиозный банкинг как разновидность этического банкинга|год=2016|издание=Векторы благополучия: экономика и социум|номер=2 (21)}}</ref> Әмма проект бер елдан соң ябыла, ул чакта Үзәк банк әүвәл Татфондбанкның лицензиясен, ә аннары формаль рәвештә ЦПБ филиалы булган Татагропромбанкның лицензиясен кире алып кайта.<ref name="hussanova">{{статья |ссылка=https://dspace.susu.ru/xmlui/bitstream/handle/0001.74/21414/2018_326_husainovarr.pdf |башлык=Развитие исламской банковской системы в современных рыночных условиях |автор=Р. Р. Хуссанова |год=2018 |место=Челябинск |издатель=ЮУрГУ |страниц=114}}</ref> Шәригать буенча кайбер хезмәтләрне шәхси тәртиптә финанс оешмалары тәкъдим итә.<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2007/11/27/reg-volga-ural/halyal-anons.html |title=В Татарстане впервые представлен паевой инвестиционный фонд, работающий по законам шариата |author=Светлана Брайловская |date=2007-11-27 |publisher=Российская газета |accessdate=2020-12-20}}</ref> Ул бары тик «Зәм-Заәм +» коммерцияле булмаган автоном оешма тарафыннан хупланган, мөселман диаспорасы бизнесын координацияләү өчен төзелгән кыйммәтле кәгазьләргә генә акча сала.<ref>{{cite web |url=https://rb.ru/article/v-rossii-poyavilsya-pif-dlya-musulman/4901607.html |title=В России появился ПИФ для мусульман |date=2007-10-29 |publisher=Rusbase |accessdate=2020-12-20 |archivedate=2021-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114174654/https://rb.ru/article/v-rossii-poyavilsya-pif-dlya-musulman/4901607.html }}</ref> 2010 елдан башлап Татарстанда илдә иң зур ислам финанс оешмасы - «Амаль финанс йорты» эшли. Аның финанс продуктлары арасында хаҗ кылу өчен акча җыю өчен билгеләнгән пластик карта бар. Шәригать компанияләре эшчәнлегенең туры килүен бәяләргә вәкаләтле милли рейтинг агентлыгы Sh1 дәрәҗәсендә рейтингны «Амаль» бирә. 2019 елдан «АК Барс Банк»ның бүлендек структурасы «мурабаха» контракты буенча ипотеканы шәригать нормаларына туры китереп бирә башлый.<ref name="hussanova" /><ref>{{статья |ссылка=https://dspace.spbu.ru/bitstream/11701/13489/1/Diplom__Isaeva_E_YU_1.pdf |title=Исламские финансовые механизмы: особенности и потенциал развития в Российской Федерации |часть=Становление исламской финансовой индустрии |автор=Исаева Э. Ю. |место=СПб |год=2018 |издатель=СПбГУ}}</ref><ref>{{cite web |url=https://tass.ru/ekonomika/4211354 |title=В Татарстане создают новую автономную структуру для исламского банкинга |date=2017-04-26 |publisher=ТАСС |accessdate=2020-12-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/104794/ |title=Ипотеку по нормам шариата начали выдавать в Татарстане |date=2019-04-24 |publisher=Интерфакс |accessdate=2020-12-20 |archivedate=2021-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123144124/https://realty.interfax.ru/ru/news/articles/104794/ }}</ref><ref>{{статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodnyy-i-rossiyskiy-opyt-sozdaniya-i-razvitiya-islamskih-finansovyh-institutov|автор=Багдуева Елена Ибрагимовна, Аджиева Саида Алибековна|башлык=Международный и российский опыт создания и развития исламских финансовых институтов|год=2015|издание=Российское предпринимательство|номер=20}}</ref> 2019 елның маенда Үзәк Банк Россия ислам институты һәм ТР МДИ галимнәре советы ярдәмендә «Ак Барс Капитал» идарәче компаниясе тарафыннан эшләнгән «Лалэ» базар финанс инструментларының беренче хәләл инвестицион фондын терки. Фонд ярдәмендә ислам нормалары буенча кыйммәтле кәгазьләрне сайлап алу методологиясен канәгатьләндерүче Россия һәм чит ил компанияләре активларына инвестицияләргә мөмкин.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sntat.ru/news/interview/22-08-2020/taliya-minullina-brend-tatarstana-dolzhen-byt-moschnym-ponyatnym-i-vyzyvayuschim-doverie-5764788|title=Талия Минуллина: Бренд Татарстана должен быть мощным, понятным и вызывающим доверие|website=sntat.ru|accessdate=2020-12-28|archivedate=2021-01-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115152004/https://sntat.ru/news/interview/22-08-2020/taliya-minullina-brend-tatarstana-dolzhen-byt-moschnym-ponyatnym-i-vyzyvayuschim-doverie-5764788}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://mspinvestrd.ru/news/item/1934|title=Финансовый ликбез: Инвестиции согласно Шариату|website=mspinvestrd.ru|accessdate=2020-12-28|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114113627/http://mspinvestrd.ru/news/item/1934}}</ref> == Хәләл мәдәни тормыш == «Россия — Ислам дөньясы» стратегик караш төркеме мәгариф һәм мәдәни проектлар булдыра. 2017 елда «Хозыр ТВ» мөселман мәгърифәтчелек онлайн-каналы эшли башлаган (2018 елдан башлап кабельле ТВ буенча карарга була). Төркем «Россия — Ислам дөньясы» әдәби премиясен һәм Евгений Примаков исемендәге ике публицистик премияне тапшыра, Татарстанның хәзерге президенты Рөстәм Миңнеханов исеменнән; ислам илләренең күренекле сәясәтчеләре һәм җәмәгать эшлеклеләре турында документаль фильмнар төшерүне кураторлык итә; яшьләр белән эшләү кысаларында төркем балалар өчен халыкара лагерь, яшь эшмәкәрләр форумы, яшь дипломатлар форумы һәм башка чаралар оештыра.<ref name="vostok" /> 2005 елдан башлап Казанда Халыкара мөселман киносы фестивале уза.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2208209|title=Владимир Меньшов возглавит жюри Казанского фестиваля мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref> Конкурс программасында тулы метражлы һәм кыска метражлы уен, документаль һәм анимация фильмнары катнаша.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/kultura/2163729|title=Турецкая мелодрама откроет казанский кинофестиваль мусульманского кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref> Ел саен оештыручылар берничә йөз заявка ала. Жюри рәистәше Карен Шахназаров билгеләп үткәнчә, мөселман киносы һәм бигрәк тә фестивальдә катнашучы тасмалар югары әхлакый критерийлар белән аерылып тора: «Гомумкешелек темалары өстен, хатын-кызлар турында фильмнар күп».<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/674846|title=Карен Шахназаров: Казанский фестиваль мусульманского кино отличается жесткими нравственными критериями|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref> Фестивальне оештыручылар Россия һәм дөнья бергәлегендә ислам һәм мөселман образын объектив күрсәтү максатын куйганнар.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/arhiv/568451|title=Открылся конкурс на лучший информационный материал о международном мусульманском кино|website=ТАСС|accessdate=2020-12-13}}</ref> XV мөселман киносының юбилей фестивале KazanSummit мәйданында үтә.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2019/05/03/reg-pfo/v-kazani-zavershilsia-xv-mezhdunarodnyj-festival-musulmanskogo-kino.html|title=В Казани завершился XV международный фестиваль мусульманского кино|website=Российская газета|accessdate=2020-12-28}}</ref> Төрле вакытта республикада үзенчәлекле яки көнкүрештә кирәкле ислам хезмәтләре барлыкка килә, мәсәлән, Мегафон намаз вакыты турында смс-хәбәр җибәрә, мөселман таксие эшли, хәләл азык-төлек китерү сервисы, «виртуаль мәчет» проекты һ.б. бар.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://expertrt.ru/news/21614-na-kazamsummit-sberbank-predstavil-proekt-virtualnaya-mechet.html|title=На «KazamSummit» «Сбербанк» представил проект «Виртуальная мечеть»|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114224041/https://expertrt.ru/news/21614-na-kazamsummit-sberbank-predstavil-proekt-virtualnaya-mechet.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2020/08/23/tatarstan_supergood/|title=В России построят первый халяльный торговый центр|date=2020-08-23|publisher=Lenta.ru|accessdate=2020-12-20}}</ref> == Мөселман модасы == {{Төп мәкалә|Исламда кием}} Ислам традицияләре киемдә аерым чикләүләрне күздә тота. Мәсәлән, ир-атлар тәнен кендектән тубыкка кадәр каплау буенча чаралар күрергә тиеш булса, хатын — кыз, башы һәм кул чукларыннан кала бөтен гәүдәсен капларга тиеш (йөзен һәм чәчләрпен капларга тиешлек турында төрле фикерләр бар).<ref>{{cite web |url=https://www.halaltimes.com/modest-fashion-not-just-a-fad/ |title=Modest Fashion Not Just A Fad |date=April 3, 2020 |publisher=The Halal Times |accessdate=2020-12-20}}</ref><ref>{{cite web |url=https://qz.com/888830/the-worlds-fastest-growing-population-is-also-a-massively-untapped-food-and-fashion-market/ |title=The world’s fastest-growing population is also a massively untapped food and fashion market |author=Aneesa Bodiat |date=2017-12-20 |publisher=Quarz |accessdate=2020-12-20}}</ref> Мөселман яки «гади мода» (инг. fashion modest) хатын-кызның дәрәҗәсен билгеләүгә чакырып, [[сексуаль объективация|объективацияне]] яшерергә тиеш була. Ислам модасы консерватив, әмма кием базарының иң тиз үсә торган сегментларыннан берсе булып тора.<ref>{{cite web|url=https://russia-islworld.ru/en/kultura//modest-fashion-as-manifestation-of-halal-lifestyle-but-without-religious-borders/|title=Modest fashion as manifestation of halal lifestyle... But without religious borders|author=Ilmira Gafiyatullina|date=2019-05-24|publisher=Russia — Islamic World|accessdate=2020-12-20}}</ref> Thomson Reuters бәяләвенчә, 2010 елның уртасына — ахырына мөселманнарга дөнья кием базарының 13% ы туры килгән. Ислам модасына эре модалы йортлар да (Dolce & Gabbana, Chanel, Yves Saint Laurent), масс-маркет (Mango, DKNY, H&M) брендлары да игътибар итә. Әмма «тыйнак мода» элементлары (ирекле кисем, озын күлмәк, күп катламлылык кебек) дөньяви модага үтеп керә һәм еш кына ислам дөньясы белән ассоциацияләнми. KazanSummit кысаларында берничә ел Казан мэриясе, республиканың Ссәүдә-сәнәгать палатасы һәм «бизнес хатын-кызлары» коммерцияле булмаган оешмасы ярдәмендә Silk Fashion Way Ислам модасы күрсәтелә.<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://expertrt.ru/culture/16262-v-kazani-proshel-pokaz-mod-mezhdunarodnogo-urovnya-silk-fashion-way.html|title=В Казани прошел показ мод международного уровня Silk fashion way|website=expertrt.ru|accessdate=2020-12-24|archivedate=2021-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114010703/https://expertrt.ru/culture/16262-v-kazani-proshel-pokaz-mod-mezhdunarodnogo-urovnya-silk-fashion-way.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/5188326|title=В Казани стартует X Международный экономический саммит|website=ТАСС|accessdate=2020-12-24}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Татарстан икътисады]] [[Төркем:Татарстанда дин]] [[Төркем:Татарстанда Ислам]] ntpdawl7kio679piflhgr86sgl1bibo 0 390112 6099547 3627316 2026-11-07T21:03:28Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099547 wikitext text/x-wiki {{Предприятия карточкасы|листинг на бирже={{MOEX|TTLK}}|подразделения=|собственные средства=|логотип=Tattelecom logotip3.png|ключевые фигуры=Нуретдинов Айрат Рәфкать улы (Генераль директоры)|отрасль={{ISIC|telco|России}}|продукция=Телефония, интернетка керү, IPTV, кабель телевидениесе, [[кәрәзле элемтә]]|операционная прибыль=|чистая прибыль={{үсеш}}801,3 млн. сум ([[2017 ел]])|число сотрудников=5 158 кеше|материнская компания=«Связьинвестнефтехим» АҖ|аудитор=ЗАО АКК «Аудэкс»|сайт=http://www.tattelecom.ru|исеме=Таттелеком|фото=|тип=ачык компания}}'''«Таттелеком»''' — [[Русия|Россиянең]] телекоммуникацияләр компаниясе. [[Кәрәзле элемтә]] (GSM һәм LTE), җирле телефон элемтәсе, [[Интернет|Интернетка]] керү мөмкинлеге, кабельле телевидение һәм башка хезмәтләрне куллану мөмкинлеген бирә. Татарстан Республикасында «Летай» һәм «Таттелеком» сәүдә маркасы астында хезмәт күрсәтә. 2019 елның декабренә компаниянең абонентлар саны 1,8 миллионнан артык кеше була<ref>{{Сылтама|https://www.kommersant.ru/doc/4180948|ГК «Таттелеком» в 2020 году планирует в пять раз увеличить ввод базовых станций в Татарстане}}</ref>. Тулы исеме — ''«Таттелеком» ачык акционерлык җәмгыяте.'' Компаниянең штаб-фатиры [[Казанда]] урнашкан. == Тарих == 2003 елның 22 июлендә «Таттелеком» компаниясен хосусыйлаштыру процессында барлыкка килгән<ref>На основании постановления Кабинета Министров РТ № 350 от 02.07.2003 г. и постановления Министерства земельных и имущественных отношений [[Татарстан|Республики Татарстан]] № 87 от 08.07.2003 года</ref>. Компания составына идарә һәм 6 филиал керә. Республика территориясендә зона, җирле телефон элемтәсе, документаль, чыбыклы тапшырулар, мәгълүматларны тапшыру (шул исәптән Интернет челтәренә керү), шулай ук телематик хезмәтләр күрсәтүче чыбыклы элемтә операторы булып тора. 2006 елның сентябрендә «Летай» сәүдә маркасы астында югары тизлекле ADSL интернет проекты эшли башлый. 2009 елның декабрендә компания Татарстанда беренче булып, «Летай ТВ» сәүдә маркасы астында, IP-TV (цифрлы интерактив телевидение) проектын эшләтеп җибәрә. 2012 елда СМАРТС компаниясе базасында «Летай» кәрәзле элемтә виртуаль операторы эшли башлый<ref>[http://www.business-gazeta.ru/article/58636/ «Таттелеком» бросил вызов «большой тройке» сотовиков]</ref>. 2013 елның июлендә «Таттелеком» ААҖ «СМАРТС» ААҖнән Татарстан территориясендә кәрәзле элемтә хезмәте күрсәтүче «СМАРТС — Казан» компаниясен тулысынча сатып ала<ref>[http://www.business-gazeta.ru/article/84008/ «Таттелеком» подключился к распродаже СМАРТСа]</ref>. 2013 елның 7 ноябрьдә Монополиягә каршы федераль хезмәт компаниягә «Шупашкар-GSM»<ref>{{Cite web|url=http://fas.gov.ru/solutions/solutions_38531.html|title=Решение по ходатайству ОАО «Таттелеком» № АГ/44045/13|accessdate=2013-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227230604/http://fas.gov.ru/solutions/solutions_38531.html|archivedate=2013-12-27|deadlink=yes}}</ref> һәм «СМАРТС-Уфа»<ref>{{Cite web|url=http://fas.gov.ru/solutions/solutions_38530.html|title=Решение по ходатайству ОАО «Таттелеком» № АГ/44041/13|accessdate=2013-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227225944/http://fas.gov.ru/solutions/solutions_38530.html|archivedate=2013-12-27|deadlink=yes}}</ref> 100% акцияләренең сатып алырга рөхсәт бирә. Әмма килешүләр үтәлми («СМАРТС-Уфа» компаниясен МТС сатып ала, «Шупашкар-GSM»ны МегаФон сатып ала). 2014 елның гыйнварында «Таттелеком» LTE челтәре өчен 1800 МГц ешлыгын куллануга Россиядә беренче лицензия тапшырыла. 2014 елның июлендә компания LTE челтәрләрен коммерция эксплуатациясенә кертә<ref>[http://www.business-gazeta.ru/article/84008/ ЗАО «СМАРТС — Казань» (ОАО «Таттелеком») запустил в Казани сеть 4G ]</ref>. 2015 елның маенда «СМАРТС — Казан» ЯАҖне «Таттелеком»га тоташтыру рәвешендә үзгәртеп кору тәмамлана. 2015 елда «СМАРТС — Казан» ЯАҖ «Твои мобильные технологии» ҖЧҖ итеп үзгәртелә («ТМТ» ҖЧҖ). == Милекчеләр һәм җитәкчелек == «Таттелеком» акционерлык җәмгыятенең иң эре акционеры — «Связьинвестнефтехим» (акцияләрнең 87,21%)<ref>{{Citation |title=Годовой отчет ПАО «Таттелеком» за 2015 г. |url=http://tattelecom.ru/resources/TTK/tattelecom.ru/Content/Reports/annuals/files/Godovoi_otchet_2015.pdf |access-date=2021-01-03 |archive-date=2018-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516215724/http://tattelecom.ru/resources/TTK/tattelecom.ru/Content/Reports/annuals/files/Godovoi_otchet_2015.pdf |dead-url=yes }}</ref>, ул [[Татарстан|Татарстан Республикасы]] Хөкүмәтенә карый (акцияләрнең 100%)<ref>{{Cite web |url=http://sin-x.ru/data/33.php |title=Связьинвестнефтехим: Информация об акционере |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030165039/http://sin-x.ru/data/33.php |archivedate=2013-10-30 |accessdate=2021-01-03}}</ref>. Компаниянең генераль директоры — [[Нуретдинов Айрат|Нуретдинов Айрат Рәфкать улы]]<ref>{{Сылтама|https://my.tattelecom.ru/about/management|РУКОВОДСТВО ПАО «Таттелеком»}}</ref>. == Эшчәнлек күрсәткечләре == === Финанс күрсәткечләре === {| class="wikitable" ! width="230" | ! width="60" |2010 ! width="60" | 2011 ! width="60" | 2012 ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 |- | (РСБУ), млрд. сум | 6,009 (+12,5%) | 6,385 (+6,3%) | 7,193 (+12,7%) | 7,158 (-0.5%) | 7,606 (+6,3%) | 7,923 (+4,2%) | 8080 (+2%) | 8.277 (+2,4%) |- | Керем (МСФО), млрд. сум | 5,939 | 6,712 | 7,079 | 7,173 (+1,3%) | 7,464 (+4%) | 7,903 (+5,9%) | 8,205 (+3,8%) | 8,565 |- | Чиста табыш, млн. сум | 655,7 (+69,9%) | 705,6 (+7,6%) | 735,12 | 741,6 (+0,9%) | 771,2 (+4%) | 788,9 (+2,3%) | 797,3 (+1,1%) | 801,3 |} 2017 елда абонентлар саны (2018 елның 1 гыйнварына мәгълүматлар буенча)<ref>[http://www.tattelecom.ru/resources/TTK/tattelecom.ru/Content/Reports/annuals/files/annual_report_2017.zip Годовой отчет ПАО «Таттелеком» за 2017 г]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * Фиксацияләнгән элемтә — 689 649 абонент җайланмалары; * Цифрлы телекоммуникацион хезмәтләр (үз эченә «түләүле телевидение»не кертә) — 988 690 абонент; * Мобиль элемтә — 510 200 абонент. 2017 елда «Таттелеком» керем структурасы: * Цифрлы телекоммуникация хезмәтләре — 51%; * Телефон элемтәсе — 29%; * Трафик үткәрү хезмәтләре — 4%; * Инфраструктураны арендалау — 8%; * Башка хезмәтләр — 8%. 2019 елның 31 декабренә Татарстан Республикасы территориясендә кәрәзле элемтә база станцияләре саны 1537 данә тәшкил итә<ref>{{Сылтама|https://my.tattelecom.ru/resources/TTK/tattelecom.ru/Content/Reports/annuals/files/Annual_report_2019_06.pdf|Годовой отчет 2019}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [https://vk.com/letairu Сообщество ВКонтакте] * [http://letai.ru Летай] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180603193755/http://letai.ru/ |date=2018-06-03 }} * [http://tattelecom.ru Официальный сайт компании Таттелеком] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120011015/https://tattelecom.ru/ |date=2021-01-20 }} [[Төркем:Татарстан ширкәтләре]] {{MyTatarstan2020}} 0iiu07v8e36ix61evzbhx5in1zthvr0 0 390133 6099458 5523523 2026-11-07T14:41:19Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099458 wikitext text/x-wiki {{Предприятия карточкасы|прежние названия={{НП-ПН|1922|«Поляр» фабрикасы|1964|«Спартак» Казан күн-аяк киеме комбинаты|1988|«Спартак» Татар аяк киеме җитештерү берләшмәсе}}|тип=[[Ачык акционерлык җәмгыять]]|ключевые фигуры=Рәйхәт Зыятдин Улы Гарипов (генераль директор)<br />Илдар Искәндәр Улы Зарипов (башкарма директор)<br />Игорь Юрьевич Верхандеев (баш инженер)|отрасль=җиңел сәнәгать|продукция=аяк киеме җитештерү|оборот=|операционная прибыль=|чистая прибыль=|число сотрудников=1579 кеше ([[2010 ел]]<ref>[http://www.e-vid.ru/index-m-190-p-61-archive-7568-news-12164.htm Фабрика «Спартак» наращивает объёмы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223114814/http://www.e-vid.ru/index-m-190-p-61-archive-7568-news-12164.htm |date=2010-12-23 }} // Время и Деньги. — 2010. — № 107 (3301). — 16 июня.</ref>)|материнская компания=РСФСР җиңел сәнәгать министрлыгы;<br>[[Татфондбанк]] (2010 елдан)|сайт=[https://web.archive.org/web/20120430110930/http://www.spartak-shoes.ru/ архив сайта]|исеме=«Спартак» аяк киеме фабрикасы|урнашыу={{Флагификация|Россия}}: [[Казан]]<br />{{s|Спартак урамы, 2-б}}|company_logo=Spartak-shoes logo.jpg|нигезе салынган=[[1916]]|закрыто=[[2017]]}}'''«Спартак» аяк киеме фабрикасы''' — [[Казан]] шәһәрендә урнашкан җиңел сәнәгать предприятиесе. [[Русия|Россиядә]] 1916—2017 елларда иң эре аяк киемнәре фабрикаларының берсе булган. == Тарих == Фабрикага 1916 елда «Поляр» аяк киеме җитештерү фирмасын гамәлгә куйган Шабанов, Зобнин һәм Жулин сәнәгатьчеләре нигез салган. Казан аяк киеме мануфактурасы ширкәте фирма өчен Әрмән урамындагы (хәзер — [[Спартак урамы (Казан)|Спартак урамы]]) [[Сукно бистәсе (метро станциясе)|Сукно бистәсендәге]] ике катлы склад бинасын сатып алган. Тире эшкәртү өчен фабрика янында тире заводы ачылган. Фабрика җиһазланышы үз эченә пар двигателе һәм аяк киеме тегү машиналарын керткән<ref name="history">[http://www.spartak-shoes.ru/cgi-bin/go.pl?i=51 История] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120430180325/http://www.spartak-shoes.ru/cgi-bin/go.pl?i=51 |date=2012-04-30 }} // Официальный сайт ОАО «Обувная фабрика „Спартак“»</ref>. Ачылганнан соң өч елдан соң фабрикада 980 кеше эшләгән. Югары халык хуҗалыгы Советының 1920 елның 7 февралендәге карары белән фабрика миллиләштерелә һәм Таткож карамагына тапшырыла (1922 елның 1 гыйнварыннан — Таткожтреста). Шул ук елны фабрика һәм катнаш производстволар өчен белгечләр әзерләү өчен Татарстанның, Урал һәм Себер район күн техникумы (хәзер — Казан җиңел сәнәгать техникумы) ачыла<ref>См.: ''Саурова Г. А.'' Казанскому техникуму лёгкой промышленности — 85 лет // Казанский педагогический журнал. — 2005. — № 2. — С. 61-63.</ref>. 1922 елда эшчеләр тәкъдиме буенча, фабрика «Спартак» дип Италиядә коллар һәм гладиаторлар восстаниесе җитәкчесе — Спартак хөрмәтенә атала башлый<ref name="history" />. Шул ук елның октябрендә ул Казанның «Спартак» күн-аяк киеме комбинатына үзгәртелә. 1928 елда комбинатның яңа корпусы төзелә, ул аяк киемнәре фабрикасы һәм күн заводы биналарын тоташтыра. Алга таба якындагы территориядә башка фабрика биналары төзелә. Мәсәлән, 1934 елда 2 катлы йон юу бинасы төзелә. 1932 елда, беренче бишьеллык вакытында, эшчеләр саны 2857 кешегә җитә. [[Бөек Ватан сугышы]] вакытында фабрика елына миллионнан артык пар аяк киеме җитештерә. Фабрика фронтка солдат итекләрен һәм мех унтларын тапшырган<ref name="history" />. Комбинат Казанга Гомельнең «Труд» аяк киемнәре фабрикасы эшчеләре һәм җиһазлары эвакуацияләнү сәбәпле киңәюен дәвам итә. Сугыштан соң модельле аяк киеме цехы реконструкцияләнә. Фабрика автоматлаштырыла — анда 28 конвейер, машина-ярымавтоматлар эшли башлый<ref name="history" />. 1962 елның 1 августында «Спартак»ка Казан балалар аяк киемнәре фабрикасы кушыла. Предприятиедә 5000гә якын кеше эшли. Көн саен аяк киеме җитештерү 24 мең парга җитә<ref name="history"/>. 1960 елда Казан аяк киемнәре комбинаты составына [[Яшел Үзән]] һәм [[Чистай]] аяк киемнәре фабрикалары керә<ref name="history" />. 1964 елның 11 июнендә комбинат исеме «Спартак» Татар аяк киеме җитештерү берләшмәсе дип үзгәртелә. 1977 елдан «Спартак» Йошкар-Ола аяк киемнәре фабрикасын үз эченә ала. [[Файл:Изготовление сапог на Казанской обувной фабрике «Спартак».jpg|мини|Казан «Спартак» аяк киемнәре фабрикасында итекләр әзерләү. 1945 ел.]] 1980 елда «Спартак» чыгара торган продукция күләме елына 11,5 миллион пар аяк киеменә җитә<ref name="history" />. 1989 елдан предприятие «Спартак» Татар сәнәгать-сәүдә аяк киеме берләшмәсе дип атала башлый. 1991 елда фабрика «"Спартак" арендага алынган Татар сәнәгать-сәүдә аяк киеме берләшмәсе» дип атала башлый. Татарстан Республикасы Президентының «Дәүләт предприятиеләрен, оешмаларын һәм берләшмәләрен акционер җәмгыятьләргә үзгәртеп кору чаралары турында» 1992 елның 26 сентябрендәге ПУ-466 номерлы Указы нигезендә предприятие акционер җәмгыять итеп үзгәртелә. 1994 елның 27 августыннан предприятие «"Спартак" аяк киемнәре берләшмәсе» ачык типтагы акционерлык җәмгыяте дип атала башлый, ә 2000 елда җәмгыять «"Спартак" аяк киеме ачык акционерлык җәмгыяте» дигән яңа исем ала. 1990 елларда базарда чит ил аяк киемнәре арту сәбәпле, җитештерү күләме шактый кимегән. 2001 елда Татарстан Президенты [[Минтимер Шәймиев]] сүзләренә караганда, предприятие «бик авыр, авыр вакыт»ны узып киткән<ref>[http://www.dkvartal.ru/news/eksglavu-fabriki-spartak-otpuskayut-pod-zalog-115946024 Экс-главу фабрики «Спартак» отпускают под залог] // Деловой квартал. — 2010. — 3 ноября.</ref>. 2001 елда, «Коммерсантъ» газетасы бәяләвенчә, «Спартак» Россиянең иң эре аяк киемнәре җитештерүчеләр егермелегенә кергән<ref>[http://kommersant.ru/doc/272229 Наиболее крупные российские производители обуви] // Коммерсантъ. — № 110 (2240). — 2001. — 27 июня.</ref>. 2000 нче елларда предприятиедә җитештерү мәйданнары шактый кыскартылган, ә 2007—2012 елларда персонал саны ике тапкырга киметелгән. == Милекчеләр һәм җитәкчелек == [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] чорында «Спартак» РСФСР җиңел сәнәгать министрлыгы составындагы дәүләт предприятиесе була. 1992 елда предприятие акционерлык җәмгыятенә хосусыйлаштырыла. 2010 ел ахырына компаниянең төп акционерлары — «[[Татфондбанк]]» (акцияләрнең 97,8%) һәм фабриканың генераль директоры Рәйхәт Зыятдин улы Гарипов (акцияләрнең 0,9%) була. 2011 елның 31 декабренә акцияләрнең 97,3% «Спартак-Финанс» компаниясендә була. 2012 елның апрелендә Р. З. Гариповның ябык язылу буенча ААҖ устав капиталының 95,89% тәшкил иткән фирма акцияләренең өстәмә 100 млн данәсен сатып-алу килешүенә кул куюы билгеле була. Гарипов кәгазьләрне номиналь бәядән сатып ала — бер данәгә 10 сум, 1 млрд сум түләп<ref name="kudrina2">''Ольга Кудрина.'' [http://www.kommersant.ru/doc/1928502 Миллиард за «Спартак»] // Коммерсантъ (Казань). — 2012. — № 80 (4862). — 4 мая.</ref>. == Эшчәнлек == Фабриканың төп эшчәнлеге булып табигый һәм ясалма тире, текстильдән аяк киеме сәнәгате эшләнмәләрен җитештерү һәм сату. Компаниянең үз ваклап сату челтәре булган, 2012 ел уртасына Россиянең 23 шәһәрендә «Спартак»ның 80 нән артык фирма аяк киемнәре кибете булган (39 кибет — ТР шәһәрләрендә, шуларның 12се — Казанда)<ref name="zaripov">''Гуля Гайнутдинова.'' [http://www.business-gazeta.ru/article/62111/ Ильдар Зарипов, «Спартак»: «Даже самая элитная итальянская обувь стоит не дороже 3-х тысяч рублей»] // Деловая газета «БИЗНЕС Online». — 2012. — 2 июля.</ref>. 2010 елда «Спартак» җитештерү күләмен 2009 ел белән чагыштырганда 21,5% — 510 мең парга кадәр арттырган (2010 елда компаниянең сату күләме шулай ук арта һәм 236 мең пар тәшкил итә)<ref name="kudrina2"/>. == Банкротлык == 2016 елга фабрикада 500—600 хезмәткәр калган<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/332984 Банкротство к столетию: ТФБ утягивает за собой «Спартак»]//26.12.2016</ref>. Предприятиенең бурычы 3 млрд. сумнан артып киткән, шуларның 20 млн. хезмәт хакы буенча бурычлар тәшкил иткән<ref>[https://kazanfirst.ru/articles/473178 Кто обул казанский «Спартак»]</ref>. 2017 елда Татфондбанк бөлгенлеккә төшкәннән соң, фабрика, директорлар советы карары буенча ,Арбитраж суды бөлгенлек процедурасын башлый<ref>{{Cite web |url=https://realnoevremya.ru/news/78640-arbitrazh-nachal-bankrotstvo-kazanskoy-obuvnoy-fabriki-spartak |title=Арбитраж начал банкротство казанской обувной фабрики «Спартак» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220813034607/https://realnoevremya.ru/news/78640-arbitrazh-nachal-bankrotstvo-kazanskoy-obuvnoy-fabriki-spartak |archivedate=2022-08-13 |accessdate=2021-01-04}}</ref>. Конкурс идарәчесе бинаны 1,5 миллиард сумга бәяли<ref>{{Citation |title=Здание фабрики «Спартак» оценили в 1,5 миллиарда |url=https://realnoevremya.ru/articles/190169-arbitrazhnyy-sud-utverdil-pravo-konkursnika-prodavat-samomu |access-date=2021-01-04 |archive-date=2020-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029140659/https://realnoevremya.ru/articles/190169-arbitrazhnyy-sud-utverdil-pravo-konkursnika-prodavat-samomu |dead-url=yes }}</ref>. 2018 елда аяк киеме фабрикасы җитәкчелеге гамәлләрендә Россия ҖК 196 статьясы буенча предприятиене алдан ук бөлгенлеккә төшерү билгеләре ачыклана<ref>[https://www.business-gazeta.ru/news/393933 Казанскую обувную фабрику «Спартак» заподозрили в преднамеренном банкротстве]</ref>. == Кызыклы фактлар == * 1930 еллар башында Н. Г. Пейсаховский фабрикада закройщик булып эшли<ref>{{Сылтама|1=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=4258|2=}}</ref>. * 2011 елда фабриканың элеккеге башлыгы Рәмис Гыйзетдинов суд тарафыннан өч елга һәм ун айга шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителгән, ул фабрика директоры булган вакытта (1999—2003 елларда) рейдерларга бүләк өчен үзе җитәкләгән «Спартак»ның 8 миллион сумлык мөлкәтен урларга ярдәм иткән өчен гаепләнгән<ref>''Андрей Смирнов.'' [http://www.kommersant.ru/news/1565786 Прокуратура обжаловала приговор осужденным за рейдерство татарстанских предприятий] // Коммерсантъ. — 2011. — 11 января.</ref>. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20120430110930/http://www.spartak-shoes.ru/ Рәсми сайт] {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Казан ширкәтләре]] k24ces6ivw5t0smb8uhpwtzdycxahun 0 390584 6099575 3627396 2026-11-07T23:46:40Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099575 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Торак мәйданы''' (''Жилплощадка'') — [[Татарстан]]ның башкаласы [[Казан шәһәре]]ндәге микрорайон һәм шәһәрнең торак массивы. [[Казанның Мәскәү районы]]на карый. Микрорайон халкы саны 18 меңгә якын кеше тәшкил итә.<ref name="dk">{{Citation |title=В Казани откроется после капремонта Дворец культуры «Юность» |url=http://www.tatar-inform.ru/news/kazan/2010/12/25/251059/ |access-date=2021-01-12 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123556/http://www.tatar-inform.ru/news/kazan/2010/12/25/251059/ |dead-url=yes }}</ref> Микрорайон үзенең элеккеге оешкан җинаятьчел төркеме белән данлыклы. == Урнашуы == Микрорайон шәһәрнең төньяк-көнбатышында һәм районның төньягында урнашкан, [[Авиатөзелеш районы]]ның [[Яңа Карабай (Казан)|Яңа Карабай]] бистәсенең көнчыгыштан урнашкан шәхси торак секторына якын урнашкан һәм Казан шәһәренең иң ерак эксклавсыз өлешләренең берсе булып тора. Микрорайон үз составында төньяктан көньякка таба урнашкан 3 кварталдан тора. Микрорайоннан көнбатышка һәм төньякка таба «Казаноргсинтез» һәм «Татхимфармпрепараты» заводлары урнашкан, көньяктан «Казан вертолет заводы» белән чиктәш. Шуңа бәйле рәвештә, 1950-1960 елларда «Оргсинтез» белән бергә барлыкка килгән микрорайон әлеге эре предприятиеләр хезмәткәрләре өчен тарихи яктан «йокы торак районы» булып тора. «Оргсинтез» сәнәгать зонасыннан микрорайон зур яшел үсентеләре булган киң саклагыч яшел зона белән аерылып тора. «Майский» комплексы теплицаларына якын булу сәбәпле, төнлә торак мәйданы өстендә күк кызгылт сары, кызыл төсмердә яктыра. == Инфраструктура == Микрорайон нигездә «хрущевка» тибындагы торак биналар белән төзелгән. Гомумшәһәр әһәмиятендәге социаль объектлар, үсеш алган транспорт инфраструктурасы бар. Микрорайон үз эченә Гудованцева, Химиклар, Беломорская, Моисеев, Обнорский урамнарын кертә. Социаль объектлардан "Юность" мәдәният йорты, Универсиада-2013 объекты<ref>{{Cite web |url=http://kazan2013.ru/heritage/objects/спортивный-комплекс-«форвард»/ |title=Спортивный комплекс «Форвард» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827171044/http://kazan2013.ru/heritage/objects/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81-%C2%AB%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%C2%BB/ |archivedate=2011-08-27 |accessdate=2012-05-27}}</ref> булган Химиклар урамындагы «Форвард» боз аренасы булган универсаль спорт комплексы,<ref>[http://www.kzn.ru/page574.htm/show/9940 На Жилплощадке в Казани открылся универсальный спортивный комплекс «Форвард»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Казан машина төзелеше техникумы, Казан нефть химиясе көллияте, 32нче татар балалар музыка мәктәбе, 15 нче номерлы «Смена» шәһәр балалар-яшүсмерләр хоккей, өстәл теннисы, милли көрәш буенча спорт мәктәбе, Милли балалар сәнгать мәктәбе белән 5нче шәһәр татар гимназиясе, 66 нчы, 130 нчы мәктәпләр, № 234, 291, 317, 326, 339, 403 балалар бакчалары , 11нче номерлы сырхауханә, Мәскәү районы ТКХ ИК буенча бердәм исәп-хисап үзәге бүлеге, локаль базар, кибетләр, почта һ. б. бар. == Транспорт == Микрорайон аша шәһәр үзәгендәге тимер юл вокзалына кадәр 2008 елдан 1 нче трамвай маршруты (№9 2013 елга кадәр аның урынына 1966-2008 елларда Каравай һәм КАПОга кадәр 10 нчы номерлы кыска гына маршрут, ә 2011-2012 елларда монда шулай ук 13 нче номерлы Халитов урамына кадәр булган маршрут хезмәт иткән) һәм автобус маршрутлары уза. № 29, 43, 60, 62, 89. 5 нче троллейбус маршруты (Мәскәү базарына кадәр, 1964 елдан башлап) 2008 елда гамәлдән чыгарылган, элемтә челтәре демонтажланган. == Социаль-мәдәни әһәмияте == Микрорайон 1970-2000 елларда Казанда, Татарстанда һәм Мәскәүдә эшләп килгән оешкан җинаятьчел төркем белән билгеле.<ref>А.Тилле. Великая криминальная революция в России. Мафия у власти. 2003</ref><ref>[http://www.privatelife.ru/2006/os06/n1/3.html Кровавый путь банды «Жилка»]</ref> Микрорайонга берничә музыкаль композиция багышланган: * N-W side — «Жилка - бу безнең район» * «Жилка» оешкан җинаятьчел төркеме. == Моны да карагыз == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Казан}} [[Төркем:Казан бистәләре]] {{MyTatarstan2020}} t4mngcvzo02awv83asnmdso7ppr0luh 0 390762 6099404 4219233 2026-11-07T12:32:49Z ~2026-58461-25 63270 6099404 wikitext text/x-wiki {{Ук}} '''Соллерс-Алабуга''' — Россия автомобиль җыю предприятиесе. [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] [[Алабуга (махсус икътисади зона)|«Алабуга» махсус икътисадый зона]] территориясендә урнашкан. Предприятие Соллерс автомобиль холдингы составына керә. Завод 2008 елда эшли башлый. == Тарих == СОЛЛЕРС компаниясе 2008 елның май аена Алабуга астында елына 75 мең автомобиль егәрлеге булган автомобиль заводын төзи. Предприятие төзелешен компаниянең 2007 елдагы иң мөһим проекты дип атаганнар. === Fiat === [[Файл:2008-05-27_Владимир_Путин_ознакомился_с_работой_автосборочного_предприятия_Северстальавто-Елабуга_(07).jpeg|мини|300x300пкс|«Соллерс-Алабуга» заводында Fiat Ducato җитештерү|сулда]] Завод Fiat Ducato коммерция автомобилен Италия Fiat Auto белән партнерлыкта җитештерү өчен төзелә. Беренче автомобиль «СОЛЛЕРС-Алабуга» конвейерыннан 2008 елның 27 маенда чыга. Конвейерны тантаналы рәвештә эшләтеп җибәрүдә СОЛЛЕРС компаниясе генераль директоры Вадим Швецов, Fiat вице-президенты Эцио Бара һәм Россия премьер-министры [[Владимир Путин]] катнашканнар<ref name="dp.ru-27 мая 2008">{{статья|автор=[[Деловой Петербург]] со ссылкой на «[[Интерфакс]]»|заглавие=В Елабуге начали производство Fiat Ducato|оригинал=|ссылка=http://spb.dp.ru/Default2.aspx?ArticleID=772e09f2-0bb7-47d0-aa93-79e86dacdf5e&ref=rss|издание=[[Деловой Петербург]] ISSN 1606-1829 (Online)|тип=|место=|год=18:00 27 мая 2008 года|том=|номер=|страницы=}}{{Недоступная ссылка|date=Апрель 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Заводның модель рәте — Fiat Ducato коммерцияле автомобиле. Заводта 20дән артык төрле модификациядәге автомобиль җитештерелә, алар арасында мәктәп автобусы, ашыгыч ярдәм, маршрут таксилары, юл хезмәтләре өчен махсус автомобильләр һәм башкалар бар. 2011 елның февралендә Sollers һәм Fiat партнерлык мөнәсәбәтләрен туктату турында игълан итәләр, Россиядә Fiat Ducato җитештерү туктатыла<ref>{{Сылтама|https://www.kommersant.ru/doc/1589916|«Соллерс» и Fiat недалеко уехали}}</ref>. Евразия икътисадый комиссиясе (ЕИК) «Соллерс-Алабуга» ҖЧҖ мөрәҗәгатен караган һәм кайбер илләрдән демпинг бәяләре буенча Таможня берлегенә автомобильләр җитештерүне тикшергән. === Ford === 2011 елда Ford компаниясе Sollers компаниясе белән уртак предприятие төзү турында килешүгә кул куйды. Алабугада Ford Sollers заводында Ford автомобильләрен җитештерү 2012 елда башлана. 2019 елга кадәр предприятие Ford Kuga кроссоверын һәм Ford Explorer внедорожнигын җитештерә<ref>[https://www.rbc.ru/business/27/03/2019/5c9b9f1b9a7947489e6a6ef0 | Ford выплатит рабочим и поставщикам закрываемых в России заводов $200 млн]</ref>. 2018 елда егәрлеге 65 мең машина булган завод 18 мең машина җитештерә<ref>[https://iz.ru/862159/timur-khasanov/konchilsia-zavod-kak-ukhod-ford-pomozhet-avtopromu-rossii Кончился завод: как уход Ford поможет автопрому России]</ref>. Җитештерүне реструктуризацияләгәннән соң тулы цикл технологиясе буенча Ford Transit коммерцияле автомобильләр линейкасын чыгару кала. Шулай ук компания предприятиенең гамәлдәге куәтләрендә яңа Ford Transit базасында Россия корпоратив һәм дәүләт заказчылары ихтыяҗлары өчен җайлаштырылган коммерцияле транспортның махсус версияләрен эшли һәм җитештерә<ref>{{Cite web|url=http://fordsollers.com/plants/tatar_plants/elabuga/|title=Завод в Елабуге - Заводы в Татарстане - Заводы - Ford Sollers|publisher=fordsollers.com|accessdate=2019-01-10|archivedate=2019-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110183503/http://fordsollers.com/plants/tatar_plants/elabuga/}}</ref>. 2015 елда [[Алабуга (махсус икътисади зона)|«Алабуга» махсус икътисади зона]] территориясендә Ford Sollers двигательләр заводын эшләтеп җибәрә. Анда 85, 105 һәм 125 ат егәрлеге белән бүленгән 1.6 Duratec бензин двигателенең өч версиясе җитештерелә<ref>{{Cite web|url=http://4drivez.ru/novosti/ford-nachal-osnashhat-svoi-avtomobili-sistemoy-era-glonass.html|title=Ford начал оснащать свои автомобили системой «ЭРА-ГЛОНАСС» - Автомобильный портал 4Drivez.ru|author=admin|publisher=4drivez.ru|lang=ru|accessdate=2017-02-24|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225051553/http://4drivez.ru/novosti/ford-nachal-osnashhat-svoi-avtomobili-sistemoy-era-glonass.html}}</ref><ref>[http://wroom.ru/news/3927 Ford запустил производство двигателей в России]</ref>. 2017 елның уртасына кадәр завод локализация дәрәҗәсендә 78 % ка җитеп, 30 мең двигатель чыгарган<ref>{{Cite web|url=https://ford-rolf.ru/ford/ford_news/news_lokalizatsiya_dvigatelya_ford_na_rossiys/|title=Локализация двигателя Ford на российском заводе составила 78 %|accessdate=2019-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190622214734/https://ford-rolf.ru/ford/ford_news/news_lokalizatsiya_dvigatelya_ford_na_rossiys/|archivedate=2019-06-22|deadlink=yes}}</ref>. === Aurus === 2019 елда Aurus бренды автомобильләрен (Aurus Senat һәм Aurus Komendant) серияле җитештерү өчен Соллерс-Алабуга заводын яңадан җиһазландыру эше игълан ителә<ref>[https://www.autostat.ru/news/42310/ Производство внедорожника Aurus Komendant начнется в 2022 году]</ref>. Җитештерүне 2022 елда башлау планлаштырыла, ул штамплау, эретеп ябыштыру, җыю, буяу һәм двигательләр җитештерүне үз эченә алачак. == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Алабуга]] [[Төркем:Татарстан ширкәтләре]] [[Төркем:Әлифба буенча компанияләр]] {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Автомобиль сәнәгате компанияләре]] 9iekq0yvm31dj11rsdf8al4ap7ugh5v 0 391399 6099762 4107196 2026-11-08T09:14:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099762 wikitext text/x-wiki {{Фш|Гатиятов}} {{Шәхес | исем = Харис Гатиятов | рәсем = | рәсем_зурлыгы = 250px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Харис Хафиз улы Гатиятов | һөнәр = [[икътисад]]чы, җитәкче | туу датасы = 14.02.1952 | туу җире = [[Ямаш (Балык Бистәсе районы)|Ямаш]], {{туу җире|Балык Бистәсе районы|Балык Бистәсе районында}}, {{ТАССР гербы}}, {{RSFSR}}, {{ССРБ байрагы}} | гражданлык = {{USSR}} > {{RUS}} | милләт = [[татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Хафиз | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Харис Хафиз улы Гатиятов''' ([[14 февраль|14.02]].[[1952]], [[Ямаш (Балык Бистәсе районы)|Ямаш]], [[Балык Бистәсе районы]], {{ТАССР гербы}}, {{RSFSR}}, {{ССРБ байрагы}}) — Балык Бистәсе муниципаль районы Балтач авыл җирлеге башлыгы ([[2006 ел]]дан), [[Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре]] ([[1998]]). == Тәрҗемәи хәле == 1974 елда авыл хуңалыгы институтының икътисад бүлеген тәмамлаганнан соң хезмәт юлын туган авылы Ямашта “Татарстан” колхозында икътисадчы булып башлый. Эшли башлаган елларында ук Республикада беренчеләрдән булып яңача эшләү тәртипләре кертә.Яңалык буенча аңа авыл хуҗалыгы министрлыгында коллегияләрдә еш чыгыш ясарга туры килә. “Татарстан” колхозында яңалыкларны өйрәнү семинарлары уза башлый. (Бабам сөйләгәннәрдән алып язылды). Бу яңалыкны өйрәнүгә Мәскәү авыл хуҗалыгы министрлыгының экономика белгечләре дә килә. Районның яхшы экономисты дип, рәсеме почет тактасына куела. Аның тырышлыгын күреп, Күки, Ямаш, Балтач авылларын берләштергән “Татарстан” колхозына председатель итеп сайлыйлар. Бу 1981 ел була. Эшли башлауга ферма биналарын яңарта, амбарлар, ашлык киптерү урыннары, подваллар, машина – трактор парклары төзетә. Сөт җитештерү, ит сату буенча колхоз алдынгылар рәтендә бара. Район җитәкчеләренең ышанычын тырыш хезмәте белән аклый бабам(сынатырга ярамый иде дип искә ала бабам). Күп тә үтми Татарстан Республикасы Президенты указы белән авыл хуҗалыгы өлкәсендәге казанышлары һәм озак еллар нәтиҗәле эшләгән өчен “Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре” дигән исем бирелә. Колхозлар бетерелгәч 2005 елдан бүгенгә кадәр бабам авыл җирлеге башлыгы вазыйфаларын башкара. Бу эшендә дә бабам, авыл халкының яшәү шартларын яхшыпту өчен бөтен тырышлыгын куеп эшли. Юлларга асфальт җәелгән, өйләргә су кергән, урам баганалырнда иртән сүнеп, кич кабына торган утлар яна. Урамнар яп-якты. Яңа ел, сабантуйлары югары дәрәҗәдә үтә. Җиде ел рәттән (халык аны куңелле Сабантуй дип атый) күңелле бәйрәм үткәрелә. Анда җыр-бию, күңелле уеннар, төрле ярышлар, снегоходлар узышы, чаңгы ярышлары уза. Инде ике ел рәттән ТНВ каналыннан килеп төшерделәр, һәм күрсәттеләр. 2020 елда авыл җирлекләре арасында “Яңа елга иң матур бизәлгән авыл җирлеге” конкурсында Юлсубино авыл җирлеге беренче урынны яулады. Ямаш авылында яңа мәдәният йорты төзелде (2014 ел). 2019 елда Юлсубино авылы мәдәният йортына капиталь ремонт ясалды, шәһәр мәдәният сарайларыннан ким түгел. Авылыбыз халкы тырыш, ойләр матур, яңа йортлар салалар. Шәһәргә китеп анда гомер иткән кешеләр дә туган нигезләренә кайтып, өйләрен яңартып авылга кайта хәзер. == Казанышлары == * 1980 елда КПСС өлкә комитетының карары белән исеме Республиканың Почет тактасына кертелгән. * 1998 елда Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы дигән исем бирелгән. * 2002 елда “Алтын йөрәкле кеше” район конкурсында лауреат исеме алган. Диплом белән бүләкләнә. * 2012 елда Татарстан Республикасы Дәүләт Советы председателе Ф.Х.Мухаметшинның Рәхмәт хаты бирелгән (Юлсубино авыл җирлегенә керткән хезмәтләре өчен). * 2012 елда Бердәм партиясе Татарстан региональ бүлеге полит Советының мактау грамотасы белән бүләкләнгән (Партиянең авторитетын күтәрүдә үзеннән зур өлеш керткән өчен). * 2013 елда “Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлары өчен” медале белән бүләкләнгән. * 2016 елда Балык – Бистәсе муниципаль районы Башлыгы Валиев И.У. ның җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлары өчен Рәхмәт хаты белән бүләкләнгән. * 2019 елда Бердәм Россия партиясенең Татарстан региональ бүлеге полит Советы “Лидер года 2019” дипломы белән бүләкләнгән. * 2020 елда “Татарстан АССР төзелүгә 100 ел” медале белән бүләкләнгән. Барлык медальләре, дипломнары саклана шул чыганаклардан укып язылды. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20250420094044/https://ribnaya-sloboda.tatarstan.ru/glava-poseleniya-437984.htm Барлык медальләре, дипломнары, грамоталары саклана шул чыганаклардан укып яылды] == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре}} {{DEFAULTSORT:Гатиятов, Харис}} [[Төркем:Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәрләре]] {{MyTatarstan2020}} br5ypvjqr9cr9c3xw8cvcm4b6izh7ja 0 391639 6099624 4083081 2026-11-08T02:54:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099624 wikitext text/x-wiki {{Мәктәп | Исем = Тәтеш стендка ату мәктәбе | Рәсем = Тәтеш стендка ату мәктәбе бинасы.jpg | Девизы = | Ачылган = [[1961 ел]] | Ябылган = | Директоры = Андрей Анатолий улы Кушагин | Төре = [[спорт мәктәбе]] | Укучылар = 160 | Координаталары = {{coord|54.9169137|48.8462485|type:_region:|display=title}} | Адресы ={{RUS}}, {{Байрак/Татарстан}} [[Татарстан]], [[Файл:Flag of Tetyushi (Tatarstan).png|20px]] [[Тәтеш районы]], [[File:Coat of Arms of Tetyushi (Tatarstan).png|20px]] [[Тәтеш]] шәһәре, [[Солтан Яруллин|Яруллин]] ур., 1А йорты | Телефон = +7(843)-732-70-06; +7(843)-732-76-53 | Факс = | E-mail = STEND2007@yndex.ru | Сайт = [https://edu.tatar.ru/tetyushi/org5824/page1098061.htm рәсми сайт] | Кыр = | Кырның тексты = }} '''Тәтеш стендка ату мәктәбе''' - [[Татарстан Республикасы Спорт министрлыгы|Татарстан Республикасы спорт министрлыгының]] стендка һәм пуля белән ату буенча "Татарстан Республикасы Олимпия резервы спорт мәктәбе" филиалы.<br> ==Тарихы== 1961 нче елда "Урожай" ирекле спорт җәмгыяте ярдәмендә [[Тәтеш]]тә махсус балалар-яшүсмерләр стендка ату мәктәбе (БЯСАМ) буларак барлыкка килә. Траншея тибындагы мәйданчыклы ату урыны, «оча торган тәлинкәләр» ясау остаханәсе, корал һәм ату кирәк-яраклары саклау склады төзелә, стендка ату секциясе ачыла. Шул дәвердән бирле стендка ату мәктәбендә 2000 нән артык бала тәрбияләнә. .<br> Мәктәп барлыгы 80 нән артык спорт остасы (шул исәптән 1 атказанган спорт остасы, 13 халыкара класслы спорт остасы), 200 дән артык спорт осталыгына кандидат әзерләгән.<br> 2011 нче елдан [[Татарстан]] Республикасы спорт министрлыгының стендка һәм пуля белән ату буенча "Татарстан Республикасы Олимпия резервы спорт мәктәбе" филиалы буларак үзгәртелә.<br> 1961 нче елдан 1986 нчы елга кадәр стендка ату мәктәбенең җитәкчесе [[Солтан Яруллин]] була. Аннары 20 ел дәвамында мәктәпне Солтан Яруллинның укучысы, Россиянең атказанган тренеры Сергей Протасов җитәкли. Шуннан соң мәктәп директоры Андрей Кушагин була.<br> Биредә ел саен Солтан Яруллин истәлегенә багышланган стендка ату буенча регионара ярышлар үткәрелә. < ==Танылган спортчылар== [[Светлана Демина (Якимова)]] Сергей Демин Людмила Володина Альбина Шакирова Ландыш Кварталова Лилия Валеева Александр Вавилов Александр Фурасьев Андрей Бычков Юрий Столыпин Татьяна Тарайдайко Сергей Протасов Николай Спиридонов Юрий Шегуров һәм башкалар. == Моны да карагыз == [https://www.youtube.com/watch?v=ytx-CQ1ZdPc Яруллин мәктәбе (''видео, 17.35 мин.'')]<br> ==Чыганаклар== https://tetushi.tatarstan.ru/index.htm/news/322530.htm{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br> https://web.archive.org/web/20250227043235/https://edu.tatar.ru/tetyushi/org5824/page3554959.htm<br> https://edu.tatar.ru/v_uslon/dussh_st_str/page3554244.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128032726/https://edu.tatar.ru/v_uslon/dussh_st_str/page3554244.htm |date=2021-01-28 }} {{MyTatarstan2020}} 8kzkimque7zjl4ze5ho2x74k78co0za 0 391855 6099623 4413848 2026-11-08T02:53:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099623 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''[[Татарстан Республикасы]] [[Тәтеш районы]]ның гербы''' - муниципаль берәмлекнең рәсми символ буларак хезмәт итүче хокукый-танып-белү билгесе. Герб 2005 елның 6 декабрендә Тәтеш муниципаль районы Советының 6-4 номерлы карары белән расланган. <ref>{{Cite web |url=http://www.heraldikart.ru/oficial%20simvoli/reshenie%20o%20gerbe%20tetiushi%20rn.htm |title=Решение Совета Тетюшского муниципального района № 6-4 от 06.12.2005. «О гербе Тетюшского муниципального района Республики Татарстан Российской Федерации». |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250224112130/http://www.heraldikart.ru/oficial%20simvoli/reshenie%20o%20gerbe%20tetiushi%20rn.htm |archivedate=2025-02-24 |accessdate=2021-01-25}}</ref> Герб 2128 нче номер белән Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм 34 нче номер белән Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына кертелгән. ==Гербны сурәтләү== Герб аскы якта уртада очландыруы булган дүртпочмаклы калкан формасында. Фонның кызыл төстә булуы - батырлык, көч, хезмәт, матурлыкны чагылдыра. Гербның өске өлешендәге ике дулкынлы көмеш полоса районның Куйбышев сусаклагычы ярында урнашуын символлаштыра. Бу полосалардан астарак як-якта овал формалы балкып торган кояш сурәтләнгән ике калкан. Алар арасында урталыкта кисешкән ике сөнге сурәтләнә. Сөңгеләр дә, калканнар да шулай ук көмеш төстә. Көмеш төс чисталык, камиллек, тынычлык, үзара аңлашуны чагылдыра. Бу сугыш кораллары Тәтеш тирәсендә элек-электән чикне саклаучылар яшәгәнне белдерә. ==Гербның тарихы== Район гербы өчен 1871 елның 18 октябрендә расланган Тәтеш шәһәре гербы нигез итеп алына. Тәтеш районының хәзерге гербыннан аермалы буларак, шәһәр гербының өске өлешендә Казан шәһәре гербында сурәтләнелгән аждаһа да булган. Шәһәрнең тарихи гербын Тәтеш районының рәсми гербы итеп реконструкцияләү Россия геральдистлар Союзы белән берлектә Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдика Советы тарафыннан түбәндәге составта башкарылды: Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Константин Мочёнов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Роберт Маланичев (Мәскәү), Галина Русанова (Мәскәү). ==Чыганаклар== * https://tatarica.org/application/files/3515/9920/8389/gossimv-72.pdf<br> * Государственные и муниципальные символы республики татарстан = Татарстан республикасы дәүләт һәм муниципаль символлары = State and municipal symbols of the Republic of tatarstan.. — Казань: Татарское книжное издательство, 2017. — С. 213-216. — 248 с. {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Татарстан герблары]] [[Төркем:Тәтеш районы]] 2fm0eoxef87je40fneos59gjfs0q1ad 0 392115 6099489 5970880 2026-11-07T16:36:04Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099489 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=июль 2026}} {{Парк |Исем = *"Сәламәтлек" Паркы |Национальное название = |Сурәт = |Подпись изображения = |Координаты = |Дәүләт =*Россия |Регион = | Төбәк = |Шәһәр = [[Әлмәт]] |Район города = <!-- Параметр предназначен для административных районов города --> |Исторический район = |Тип парка = |Ачылган = 2018 елда. |Архитектор = |Площадь = |Метро = |Посетители = |Статус = |Сайт = http://park.tatar/almet_health }} '''Әлмәт сәламәтлек паркы'''(Мәдәният һәм ял паркы, Сквер<ref>[http://park.tatar/almet_health {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728033411/http://park.tatar/almet_health |date=2020-07-28 }} Сәламәтлек Паркы, [[Әлмәт]]]</ref>) - Әлмәтнең Үзәк район хастаханәсе янындагы бу территория нарат, каен һәм иске тирәкләрдән урман массивын үз эченә алган парк. Шулай ук парк гражданнарның актив ял итү урынын да тәкъдим итә. Яшел зона Зифа Балакина урамында урнашкан. == Тарих == Паркны төзекләндерү Татарстан Республикасының иҗтимагый киңлекләрен үстерү программасын тормышка ашыру кысаларында башкарылган. 2018 елның 2 сентябрендә Татарстан Республикасы президенты [[Рөстәм Миңнеханов|Рөстәм Миннеханов]], аның ярдәмчесе Наталия Фишман<ref>[https://www.vokrug.tv/person/show/15562750261/https://www.vokrug.tv/person/show/15562750261/ Наталия Фишман.]</ref>, Әлмәт муниципаль районы башлыгы (2015 елның 23 сентябреннән 2019 елның 5 июненә кадәр) [[Айрат Хәйруллин]] һәм «Татнефть» ГАҖ генераль директоры [[Наил Мәганов|Наил Маганов]] Әлмәттә Зифа Балакина урамы буйлап урнашкан яңа төзекләндерелгән «сәламәтлек» паркын ачалар. Үзәк төзелешен [[«Татнефть»]] компаниясе финанслаган. Төзелеш барышында территорияне төзекләндерү — яшелләндерү, яр буе территориясен ныгыту эшләре башкарылды, шулай ук спорт мәйданчыгында күпер һәм спорт инвентаре куелды. Паркта агачларны яктырту оештырылган, ә җәяүлеләр өчен юл буйларында эскәмияләр һәм чүп савытлары урнаштырылган. Парк өч участоктан тора: фонтанлы Мәйдан, балалар мәйданчыгы һәм сәламәтләндерү спорт мәйданчыгы. Паркка керү юлында арт-объект — «Сәламәтлек»дигән күләмле язма урнаштырылган. Паркның төп бурычы: авыруларны реабилитацияләүдә ярдәм итү һәм туганнары һәм якыннары белән очрашу өчен урын бирү. == Проект авторлары == «Әлмәт муниципаль районының архитектура һәм шәһәр төзелеше Идарәсе» МБУ, Әлмәт муниципаль районының «Капиталь төзелеш идарәсе» МУП, Evolution Креатив Агентлыгы, Прогресс. == Үзәк мәйдан == Үзәк мәйданда фонтан урнаштырылган.Парк ягыннан ага торган елга төбе чүп-чардан чистартылды, киңәйтелде һәм төзекләндерелә. Шулай ук парктан торак массивка күпер һәм зур проекцион куполлы планетарий төзелә. Эшләрнең заказчысы - ТР Главинвестстрой. == Балалар мәйданчыгы == Балалар Мәйданчыгы Таган, батутлардан, таулардан тора, анда балалар мөмкин. Парк территориясендә Планетарий балалар күңел ачу үзәге төзелгән. Анда заманча интерактив җиһаз урнаштырылган, ул балаларга планетаның төзелеше һәм йолдызлык тарихы турында белергә мөмкинлек бирә, шулай ук балалар Кояш системасын өйрәнә ала. Планетарийның сыйдырышлыгы 50 кеше тәшкил итә. Коену планетариеның биеклеге - 10 метр, ә диаметры — 20 метр. Балалар-күңел ачу үзәгендә мастер-класслар һәм белем бирү чаралары үткәрелә. Балалар-белем бирү үзәге белем бирү программалары белән интерактив стенд белән җиһазландырылган, махсус класслар бар, анда балалар уен формасында бер-берсе белән аралаша һәм үсә ала. == Спорт зонасы == Спорт зонасында хастаханә пациентларын реабилитацияләү һәм сәламәтлекләре буенча мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр өчен тренажерлар урнаштырылган. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://zt116.ru/news/1/almetevsk-tsentr-prityazheniya-sporta Әлмәт - спортны җәлеп итү үзәге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120063055/http://zt116.ru/news/1/almetevsk-tsentr-prityazheniya-sporta |date=2021-01-20 }} * [https://almetyevsk.tatarstan.ru/index.htm/news/1285024.htm "Сәламәтлек" паркы әлмәтлеләрнең йөрәкләрен яулады]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{MyTatarstan2020}} [[Төркем:Әлмәт парклары]] sd7d3ueqvt74oz958gyzc34eky9y2gm 0 392790 6099572 5424731 2026-11-07T23:14:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099572 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Ткуарчал (мәгънәләр)}} {{ТП/ВМ}} '''Ткуарчал'''<ref>Карта Республики Абхазия / Руководитель проекта: Смирнов С. А.; Барцыц. Л. М. (руководитель), Гыцба Т. Ш. (редактор), Арстаа Ш. К., Адзынба З. И., Кварчиа В. Е., Казанба П. Ш., Ачкасов Г. А. (технический редактор). — Сухум: Государственная гидрометерологическая служба Республики Абхазия, 1997-2007 (картографическая основа); Абхазское географическое общество, 2007.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty/ |title=Конституция Республики Абхазия |accessdate=2012-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321022823/http://abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty/ |archivedate=2009-03-21 |deadlink=yes }}</ref> яки '''Ткварчели''', '''Ткварчал''' ({{lang-ab|Тҟәарчал}}, {{lang-ru|Ткуарчал}}, {{lang-ka|ტყვარჩელი}}) — [[Абхазия]] шәһәре. [[Ткуарчал районы]]ның үзәге. == География == [[Сухум]]дан 80 километр ераклыкта, [[Галидзга]] елгасының ярларында урнашкан. [[Таш күмер]] чыгару үзәге. == Тарих == [[Рәсем:Akarmara.jpg|thumb|200px|Ткуарчал шәһәренең Акармара микрорайоны]] Шәһәр статусын [[1942 ел]]дан башлап йөртә. Абхазия Республикасы каһарман шәһәре (2008)<ref>{{cite web |url = http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=13483&phrase_id=33239 |title = Городам Ткуарчал и Гудаута будет присвоено почетное звание «Город Герой» |deadlink = yes }}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="fete">{{cite web |url=http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1033926 |title=Абхазия провозгласила независимость победой |accessdate=2008-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804152458/http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1033926 |archivedate=2009-08-04 |deadlink=yes }}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * [http://tquarchal.mybb.ru/ Ткварчельский форум] {{ref-ru}} * [http://tquarchal.narod.ru/ сайт города Ткварчели] {{ref-ru}} * [http://tquarchal.narod.ru/Albom.html Фотографии Ткварчели разных времен] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20210213171425/https://krilvic.livejournal.com/206945.html Фото из поездки в Ткварчели] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20120215075225/http://www.gorodapriz.ru/ Города-призраки] {{ref-ru}} [[Төркем:Абхазия шәһәрләре]] 4g61y6x6df8i7xu22qqfhtl64da6k4b 0 410812 6099533 6034084 2026-11-07T19:34:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099533 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Җәмәгать оешмасы | исем = Татарстан журналистлар берлеге | логотип = СЖ_РТ.jpg | рәсем асты язуы = Берлек логотибы | тип = иҗтимагый оешма | нигезләү елы = | нигезләүчеләр = | урнашуы = | төп фигуралар = [[Илшат Әминов]],<br/><small>2019 елдан берлек рәисе</small> | вәкиллек = | тармак = | җыюлар = | керем = | иганә = | волонтерлар саны = | хезмәткәрләр саны = | әгъзалар саны = ~700 (''[[1998 ел|1998]]'')<br/>~1200 (''[[2018 ел|2018]]'')<br/>933 (''[[2024 ел|2024]]'') | бүлендек оешмалар = шәһәр һәм район бүлекчәләре | милек = | девиз = | сайт = | бетерү вакыты = }} '''Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге''' ({{lang-ru|Союз журналистов Республики Татарстан}}) — республика иҗтимагый оешмасы, Татарстанның матбугат, телевидение, китап нәшрияты, мәгълүмат агентлыклары хезмәткәрләренең иҗади һөнәри берләшмәсе, «Россия Журналистлар берлеге» Гомумроссия иҗтимагый оешмасының Татарстан төбәк бүлекчәсе ({{lang-ru|Татарстанское региональное отделение Общероссийской общественной организации «Союз журналистов России}})<ref>[https://ruj.ru/about/journalists_unions Союзы журналистов.] Сайт Союза журналистов России{{ref-ru}}</ref>. Берлек максат итеп үзенең әгъзаларына авторлык хокукларын үтәүдә ярдәм итү, журналистларны хокукый һәм социаль яклау белән тәэмин итү һ. б. бурычлар куя<ref>[https://kazan.ros-spravka.ru/catalog/association/soyuz_zhurnalistov_rt/ Союз журналистов Республики Татарстан.] kazan.ros-spravka.ru{{ref-ru}}</ref>. 1918 елда '''Казан совет журналистларының берлеге''' буларак оешкан, 1919 елда '''Казан һәм Казан губернасы совет журналистларының берлеге''' итеп үзгәртелә. 1957 елның июлендә '''Татарстан АССР журналистлар берлеге''' оештырыла. Берлекнең беренче рәисе — Галим Мәҗит улы Рябков (''1906—1977''), 1950—1959 елларда [[Эш (газета)|«Совет Татарстаны»]] газетасының баш мөхәррире. == Тарих == [[1897 ел]] башында [[Санкт-Петербург]]та рус әдәби җәмгыяте каршында «Рус язучыларының үзара ярдәмләшү берлеге» ({{lang-ru|Союз взаимопомощи русских писателей}}) оештырыла. Әлеге оешманың Казанда яшәүче әгъзасы [[Николай Васильев (1880)|Николай Васильев]] шәһәрдә берлекнең «''җирле хакимиятләр алдында матбугатка кагылышлы сораулар бирү хокукы''» булган филиалын булдыру башлангычы белән чыга. Казанда төрле елларда [[Казан университеты]] каршында [[Учёные записки Казанского университета (журнал)|«Ученые записки»]], «Известия общества археологии и этнографии», [[Казанские известия (гәҗит)|«Казанские известия»]] (1811—1820), [[Волжско-Камское слово (гәҗит)|«Волжско-Камское слово»]], [[Камско-Волжская газета (гәҗит)|«Камско-Волжская газета»]], [[Казанский биржевой листок (гәҗит)|«Казанский биржевой листок»]], [[Камско-Волжский край (гәҗит)|«Камско-Волжский край»]], [[Казанский телеграф (гәҗит)|«Казанский телеграф»]], [[Волжский вестник (гәҗит)|«Волжский вестник»]] һ. б. басмалар нәшер ителә. XIX гасыр ахырында Казан зур нәшрият үзәге була, ул Россиядә басыла торган газета һәм журналлар саны буенча өченче урында тора. Казанда «Рус язучыларының үзара ярдәмләшү берлеге»нең әдәбиятчыларны, журналистларны, галимнәрне, юристларны, редакторларны, нәширләрне берләштергән төбәк бүлекчәсе төзелә. Ләкин [[1901 ел]]да патша хөкүмәте тарафыннан «Рус язучыларының үзара ярдәмләшү берлеге» тыела. == Инкыйлабтан соң == [[1917 ел]]ның 16 июнендә Казан басмалары инициативасы белән [[Казан университеты]]нда җирле газеталар хезмәткәрләренең җыелышы була. Көн тәртибендә Казанда матбугат әһелләре берлеген оештыру мәсьәләсе буенча фикер алышу тора. Булачак берлекнең бурычлары турында фикер алышканнан соң, җыелыш төркемнәр буенча эшләргә карар итә: журналистлар, газета контораларында эшләүчеләр һәм корректорлар аерым-аерым үз устав проектларын эшләргә, аннары төркемнәрне берләштерү турында фикер алышырга тиеш була. 1917 елның 3-5 (16-18) июлендәге [[Июль кризисы|вакыйгалар]] һәм 1917 елның 25-26 октябрендәге [[Октябрь инкыйлабы]] Казанда вакытлы матбугат әһелләре берлеген оештыруны тәмамларга мөмкинлек бирми. 1917 елның 27 октябрендә [[Халык комиссарлары шурасы|Халык Комиссарлары Советы]] тарафыннан кабул ителгән «Матбугат турындагы декрет»ка карамастан, Казанда [[Камско-Волжская речь (гәҗит)|«Камско–Волжская речь»]], «Казанский телеграф», [[Казанские губернские ведомости (гәҗит)|«Казанские губернские ведомости»]], [[Крестьянская газета (гәҗит)|«Крестьянская газета»]], [[Кызыл байрак (газета)|«Кызыл байрак]]» ([[Казан мөселман социалистик комитеты|Мөселман социалистик комитеты]] органы) һәм башка басмалар чыга. 1917 елның 21 ноябрендә «Игъланнарга дәүләт монополиясен кертү турында» декрет, 1918 елның 28 гыйнварында — «Революцион матбугат трибуналы турында» декрет, 1918 елның 21 февралендә «Социалистик Ватан куркыныч астында» дигән декрет–өндәмә кабул ителә. Нәтиҗәдә, «''революцион көрәш эшенә каршы торучы''» басмаларның барысы да ябыла, әлеге басмаларның мөхәррирләре һәм хезмәткәрләре окоплар казуга һәм башка оборона эшләренә җәлеп ителә. 1917 елның декабрендә губерна шәһәрләрендә Советлар каршында оештырылган Матбугат эшләре буенча комиссариатлар ({{lang-ru|Комиссариаты по делам печати}}) [[большевик]]лар партиясенең матбугат өлкәсендәге сәясәтен тормышка ашыру буенча эзлекле чаралар уздыра башлый. 1918 елның 4 августында [[Халык комиссарлары шурасы|ХКШ]] «Барлык буржуаз газеталарны ябу турында» декрет кабул итә. 1918 елның җәенә Казанда партия-совет басмаларының бердәм системасы раслана. Мәсәлән, 1917—1920 елларда элеккеге [[Казан губернасы]] чикләрендә 150 гә якын газета һәм журнал чыгарыла. Алар [[рус теле|рус]], [[татар теле|татар]] (шул исәптән [[керәшен татарлары|керәшен]]), [[чуаш теле|чуаш]], [[мари теле|мари]], [[удмурт теле|удмурт]], [[маҗар теле|маҗар]], [[чех теле|чех]], [[алман теле|алман]] һ. б. телләрдә нәшер ителә. Басма продукция күләме буенча Казан, [[Мәскәү]] һәм [[Петроград]]тан кала, өченче урында тора. [[Алабуга|Алабуга өяз шәһәрендә]] 1917—1920 елларда газеталар биш телдә чыга. [[Чистай]], [[Бөгелмә]], [[Тәтеш]], [[Минзәлә]], [[Болгар|Спас]] һәм Казан губернасының башка өяз үзәкләрендә дә берничәшәр газета басыла. Болар барысы да журналистларның һөнәри берлеген булдыру максатында иҗади көчләрне берләштерү өчен уңай шартлар тудыра. == Казан Журналистлар берлеге == 1918 елның ноябрендә [[Мәскәү]]дә I Бөтенроссия совет журналистлары съезды уза. Әлеге съезд турында [[Знамя революции (гәҗит)|«Знамя революции»]] газетасында басылган хисап Мәскәү съезды делегатлары арасында Казан вәкилләре булуын күрсәтә. Казанда журналистлар берлеге турындагы мәсьәлә кабат [[1918 ел]] ахырында гына күтәрелә. Журналистлар берлеген булдыру башлангычы белән [[Знамя революции (гәҗит)|«Знамя революции»]] газетасы журналистлары чыга. Әлеге газетада матбугат хезмәткәрләренең иҗади һөнәри берләшмәсен оештыру белән бәйле барлык мәсьәләләр турында фикер алышу бара. 1918 елның 21 декабрендә Совет матбугаты белән хезмәттәшлек иткән журналистларның беренче оештыру җыелышы була. Җыелышны «Знамя революции» газетасының җаваплы мөхәррире Л. С. Агниев алып бара. Казан Журналистлар берлеген оештыру турындагы докладны [[Бедняк (гәҗит)|«Бедняк»]] газетасы мөхәррире А. Барщевский ясый. Казан Журналистлар берлеге уставы нигезе итеп совет журналистларының беренче съезды тарафыннан кабул ителгән Мәскәү Журналистлар берлеге уставын алырга карар кылына. Казан шәһәре һәм Казан губернасы Журналистлар берлекләрен оештыру буенча вакытлы бюро сайлана. Мәскәүдә узачак совет журналистларының икенче съездына делегат итеп вакытлы бюро исеменнән «Знамя революция» газетасы хезмәткәре П. Ионов сайлана. 1918 елның декабрь ахырында Казан журналистларының һөнәри иҗади берлеге — '''Казан совет журналистларының берлеге''' оешып бетә. 1919 елда '''Казан һәм Казан губернасы совет журналистларының берлеге''' итеп үзгәртелә. == Яңа заман == 1957 елның июлендә [[Татарстан АССР журналистлар берлеге]] оештырыла. 1992 елда журналистлар берлеген «''Татарстан Республикасының БДБ илләренең журналистлар берлекләре конфедерациясе составына керүче бәйсез һөнәри иҗади берлеге''» итеп билгеләүче Уставы кабул ителгән. 1998 елның гыйнварына берлектә — 700, 2018 елда — 1200 әгъза булган<ref>[http://rt-online.ru/opredelena-data-sezda-soyuza-zhurnalistov-tatarstana/ Определена дата съезда Союза журналистов Татарстана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016080323/https://rt-online.ru/opredelena-data-sezda-soyuza-zhurnalistov-tatarstana/ |date=2021-10-16 }} [[Республика Татарстан (гәҗит)|Республика Татарстан]], 31.10.2018{{ref-ru}}</ref> (аларның 200 дән артыгы Россия Журналистлар берлеге әгъзалары булып тора, 140 кешенең Халыкара журналист карточкасы бар<ref>''Альбина Ахметзянова''. [https://kazved.ru/news/society/25-04-2011/zhurnalisty-otmetili-novoselie-4754995 Журналисты отметили новоселье.] [[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]], 25.04.2011{{ref-ru}}</ref>). 2024 елның май аена Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге учетында 933 әгъза бар<ref>''Зилә Мөбәрәкшина.'' [https://intertat.tatar/news/zurnalistlar-berlegenen-xxi-sezdy-sul-uk-rais-xezmat-xaky-ham-kadrlar-problemasy-5866332 Журналистлар берлегенең ХXI съезды: Шул ук рәис, хезмәт хакы һәм кадрлар проблемасы.] Интертат, 22.05.2024</ref> 2020 елда «Россия Журналистлар берлеге» Гомумроссия иҗтимагый оешмасының Татарстан төбәк бүлекчәсен оештыру башлана. == Бина == [[Файл:СЖ_РТ_1.jpg|200px|thumb|right|Берлек урнашкан бинага керү юлы. [[Декабристлар урамы (Казан)|Казанның Декабристлар урамы]], 179нчы йорт]] [[Декабристлар урамы (Казан)|Казанның Декабристлар урамы]], 179нчы йорт адресы буенча урнашкан 255 кв. м мәйданлы бинаны [[Казан]] хакимияте Татарстан Журналистлар берлегенә муниципаль преференция хокукларында биргән. Биредә ике конференц-зал бар, секретариат, Журналистика ветераннары Советы, журналистлар фонды бүлмәләре оргтехника белән җиһазландырылган. Журналистлар берлеге бинада район, корпоратив газеталар хезмәткәрләре өчен практик, укыту семинарлары үткәрә, матбугат клубы, эшлекле журналистика лигасы булдырылган. == Музей == 2014 елның 28 маенда [[Декабристлар урамы (Казан)|Декабристлар урамындагы]] Журналистлар йортында Журналистика музее ачылган<ref>[https://sj-rt.ru/muzej-zhurnalistiki-otkryt/ Музей журналистики открыт.] sj-rt.ru, 28.05.2014{{ref-ru}}</ref>. == Шәхесләр == === Берлек рәисләре === * ... * Галим Мәҗит улы Рябков * ... * 1959-1983 ― [[Шәмси Хамматов|Шәмси Хәбибулла улы Хамматов]] * 1983 елдан ― [[Рәис Сабиров|Рәис Мәрдан улы Сабиров]] * Илгиз Кәлимулла улы Хәйруллин * Шамил Шәмси улы Хамматов * 1995 елдан ― [[Римма Ратникова|Римма Атлас кызы Ратникова]] * 2019 елдан ― [[Илшат Әминов|Илшат Юныс улы Әминов]] (2024 елда 5 елга яңадан Татарстан Журналистлар берлеге рәисе итеп сайланган) === Җирле бүлекчәләре === Казанда һәм муниципаль районнарда 50 дән артык эре территориаль бүлекчә һәм журналистлар оешмалары эшли. * [[Казан]] шәһәре – Гөлгенә Әхәт кызы Кәримова * [[Яр Чаллы]] шәһәре – [[Мирһади Разов|Мирһади Мирзаян улы Разов]] * [[Әлмәт]] шәһәре – Наилә Әгъләм кызы Айюби * [[Алабуга]] шәһәре – Екатерина Гарри кызы Сайбель * [[Түбән Кама]] шәһәре – Наталья Владислав кызы Реджеп-Алиева * [[Лениногорск]] шәһәре – Владимир Филипп улы Кожевников * [[Яшел Үзән]] шәһәре – Татьяна Владимир кызы Витовская * [[Бөгелмә]] шәһәре – Юлия Илдус кызы Исмәгыйлова * [[Мамадыш]] шәһәре – Светлана Наил кызы Ханова * [[Азнакай районы]] – Фәрхәт Фәһим улы Шәйхуллов * [[Актаныш районы]] – Филизә Васыйл кызы Гомәрова * [[Әлки районы]] – Люция Ярулла кызы Низамиева * [[Апас районы]] – * [[Арча районы]] – Исрафил Рәхмәтулла улы Насыйбуллин * [[Әтнә районы]] – Гөлнар Равил кызы Мөхәммәтҗанова * [[Баулы районы]] – Айгөл Дамир кызы Габдрәфыйкова * [[Буа районы]] – Әминә Харис кызы Миңнуллина * [[Биектау районы]] – Елена Эрик кызы Мартынова * [[Чүпрәле районы]] – Резидә Ринат кызы Җамалтдинова * [[Зәй районы]] – Венера Назыйф кызы Исрафилова * [[Кукмара районы]] – Алсу Мирзахмәт кызы Идрисова * [[Лаеш районы]] – Людмила Александр кызы Никифорова * [[Менделеевск районы]] – Джулия Анатолий кызы Искәндәрова * [[Минзәлә районы]] – Илдус Ильяс улы Шаһиев * [[Мөслим районы]] – Римма Рәшит кызы Афзалова * [[Нурлат районы]] – Гүзәл Ринат кызы Садыйкова * [[Балык Бистәсе районы]] – Гөлназ Җәүдәт кызы Зарипова * [[Саба районы]] – Рөстәм Габдрәүф улы Исмәгыйлев * [[Сарман районы]] – Альбина Әшрафулла кызы Сабирова * [[Теләче районы]] – Ленар Йосыф улы Хуҗин * [[Чистай районы]] – Гүзәл Әхәт кызы Гомәрова === Аерым танылган әгъзалары === {{seealso|Төркем:Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге әгъзалары|Төркем:Татарстан журналистлары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P463 wd:Q105427195. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | data-sort-value="1912" | 1912 | [[Габбас Кушаев]] | | | | data-sort-value="1967" | 1967-06-16 |- | data-sort-value="1936" | 1936-03-01 | [[Дамир Вагыйзов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар Сараланы]] | [[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]]<br/>[[«Шәһри Чаллы» газетасы|«Шәһри Чаллы»]]<br/>[[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Чистай хәбәрләре газетасы]] | | data-sort-value="2016" | 2016 |- | data-sort-value="1937" | 1937-02-23 | [[Сәмдүн Фәрхетдинов]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Хәзинә (газета, Татнефть)|Хәзинә]]<br/>[[Әлмәт таңнары]] | | data-sort-value="2000" | 2000-08-23 |- | data-sort-value="1968" | 1968-03-04 | [[Резидә Йосыпова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Чаллы-ТВ]]<br/>[[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]]<br/>[[«Шәһри Чаллы» газетасы|«Шәһри Чаллы»]]<br/>[[Татмедиа]] | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-11-04 | [[Гөлназ Шәйхи]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Бөтендөнья татар конгрессы]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]] | | |- | data-sort-value="1973" | 1973-11-27 | [[Айгөл Әхмәтгалиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Мәгърифәт (газета)|Мәгърифәт]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[«Мәйдан» журналы]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | [[:commons:Category:Aigul Ahmetgalieva|Aigul Ahmetgalieva]] | |- | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Эльза Газизова]] | [[Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназия (Яр Чаллы)]]<br/>[[Елховой урта гомуми белем бирү мәктәбе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]]<br/>[[Интертат]]<br/>[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Юлдаш (газета, Казан)|Юлдаш]] | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Союз журналистов Республики Татарстан (СЖ РТ) // Татарский энциклопедический словарь. К. : Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999, с.530. ISBN 0-9530650-3-0 == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://sj-rt.ru/o-soyuze/istoriya-soyuza-zhurnalistov-respubliki-tatarstan/ ТР Журналистлар берлеге рәсми сайты]{{ref-ru}} * [https://vk.com/sjtatarstan Союз журналистов Республики Татарстан.] [[ВКонтакте]]{{ref-ru}} * [https://vk.com/doc-35244920_74923644?hash=a7a73775f156b520d4 Презентация СЖ РТ] {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} == Моны да карагыз == {{Портал|Журналистика|Җәмгыять}} * [[Татарстан журналистларының Хөсәен Ямашев исемендәге Республика бүләге]] [[Төркем:Иҗтимагый оешмалар]] [[Төркем:Татарстан оешмалары]] [[Төркем:Татарстан журналистлары]] 69gtwap4q14qv4iafvkm13b6hr15mbw 0 421766 6099662 4418656 2026-11-08T04:42:19Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099662 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Усман Абдуллов, Абдуллов (''Абдулов''<ref>Абдулов Усман Нәҗметдин улы. // Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 1997, 7нче бит</ref>) Усман Нәҗметдин улы''' (17 сентябрь 1922 ел, Казан — 2010 елның 14 гыйнвары, Казан) — театр рәссамы, Татарстан АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1972), Татарстан Республикасының халык рәссамы (2004).<ref name="ТЭ">{{Citation |title=Художники |url=https://artchive.ru/artists/53056~Usman_Nizamutdinovich_Abdulov |access-date=2021-03-03 |archive-date=2023-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010184025/https://artchive.ru/artists/53056~Usman_Nizamutdinovich_Abdulov |dead-url=yes }}</ref> == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Abdulov U.N. Avtoportret. 1.jpg|мини|сулда]] Абдуллов Усман Нәҗметдин улы 1922 елның 17 сентябрендә [[Казан]] шәһәрендә туган.<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/izobrazitelnoe-iskusstvo-i-dpi/personalii/abdullov-usman-nmetdin-uly Онлайн - энциклопедия Tatarica]</ref> 1941 елда [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|Казан сәнгать училищесы]]н тәмамлый. === Бөек Ватан сугышы һәм сөрген === Казан сәнгать училищесын тәмамлагач, [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] башлануга ук фронтка китә. Очучылар төркеменә билгеләнә. Бераз әзерлек үткәннән соң, сугышларда катнаша башлый. Алдан уйланылмаган хәл килеп чыга. Иртән [[алман]] [[фашизм|фашистлары]] кулында булган окопларны төш җитәрәк [[кызыл гаскәр]]иләр алган була, ләкин моны Абдуллов экипажы белми кала, нәтиҗәдә алар совет солдатлары позициясенә бомба ташлый: зур низаг чыга. Экипаж составын сөргенгә җибәрәләр. Ун ел Усман Абдулловка [[Магадан]]да яшәргә туры килә. Биредә аңа һөнәре ярдәмгә килә: Магаданда музыкаль комедия театрында рәссам булып эшли. <ref>''Әгъзам Фәйзрахманов''. Усман атлы рәссам. // [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]], 17.11.2022, 12нче бит.</ref> === Казанда === Туган ягына 1952 елда әйләнеп кайткач, У.Н.Абдулов Татарстанның сынлы сәнгатенең иң яшь төрен — [[Татар дәүләт опера һәм балет театры]] рәссамы буларак, театр-декорацион сәнгатен торгызуда катнаша.<ref>{{Citation |title=Артпоиск |url=http://artpoisk.info/artist/abdulov_usman_nizamutdinovich_1922/ |access-date=2021-03-03 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625014831/http://artpoisk.info/artist/abdulov_usman_nizamutdinovich_1922/ |dead-url=yes }}</ref> 1959 елдан 1983 елга кадәр У.Н.Абдулов [[Татарстан (телерадиокомпания)|Казан телевидениесе студиясенең]] баш рәссамы булып эшли, ул үзенең сәнгате белән яшь милли телеканалның йөзен формалаштырды. 1983 елдан 1988 елга кадәр ул Татарстан Республикасы рәссамнар берлегенең Күргәзмә залы директоры вазифасын башкарды. Оештыру таланты, бетмәс-төкәнмәс энергия һәм үз эшенә бирелгәнлек аңа зур авторитет һәм хөрмәт казанды.<ref>{{Cite web |url=http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-8155/ |title=Газета Татарстан Республикасы |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220115909/https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-8155/ |archivedate=2025-02-20 |accessdate=2021-03-03}}</ref> 2010 елның14 гыйнварда 88 нче яшендә Татарстан Республикасының халык рәссамы Усман Нәҗметдин улы Абдулов вафат булды. Татарстанның образлы сәнгате авыр югалту кичерде. == Иҗаты == Музыкаль фильмнарның декарациялары: Н.Җиһановның «Качкын» операсы (1957), Җ.Фәйзинең «Башмагым» музыкаль комедиясе (1964), Ч.Айтматовның «Анам кыры» повесте (1966), А.Евгеньевның «Раифадагы обелиск» («Обелиск в Раифе», 1970) пьесасы нигезендә төшерелгән телеспектакльләр, Н.Җиһановның «Җәлил» операсы (1985). Телевизион фильмнарның һәм тапшыруларның рәссамы: «Кырлай» (Тбилисидә узган VI Бөтенсоюз телефильмнар фестивале лауреаты, 1975), «Сабантуй» (1977), «Н.Җиһанов музыкасы» (1972 һәм 1977) һәм башкалар.<ref name="ТЭ" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0 == Тышкы сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%A3%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D1%83%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Милләттәшләр] == Шулай ук карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}} {{Портал|Шәхесләр}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Татар рәссамнары]][[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]][[Төркем:Татарстанның халык рәссамнары]][[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]][[Төркем:Шәхесләр:Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры]] 0y1vl6l95f9ie8h5dlz2t6f0wmkxozh 0 421978 6099471 6080272 2026-11-07T15:43:55Z ~2026-52585-26 62771 /* */ 6099471 wikitext text/x-wiki {{Латинчасы|Qazannıñ yawlap alınuı}} <!-- {{Вооружённый конфликт | конфликт = Казанны яулап алу (1552) | рәсем = Kazan storm chronicle.GIF | баш исем = ''Казан өчен көрәш. Миниатюра.'' | дата = 23 август — 2 октябрь 1552 ел | урын = [[Казан]], [[Идел буе]] | нәтиҗә = Казанны рус гаскәрләре белән яулап алу, Казан ханлыгын юк итү | көндәш1 = * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Рус патшалыгы]] * [[Касим ханлыгы]] | көндәш2 = [[Казан ханлгы]] | командир1 = * [[Файл:Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg|28 px]] [[Иван Грозный|Иван IV]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Мстиславский, Иван Фёдорович|Иван Мстиславский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Воротынский, Михаил Иванович|Михаил Воротынский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Горбатый-Шуйский, Александр Борисович|Александр Горбатый-Шуйский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Щенятев, Пётр Михайлович|Пётр Щенятев]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Выродков, Иван Григорьевич|Иван Выродков]] * [[Шах-Али]] | командир2 = * {{флаг|Казанское ханство}} [[Ядегәр-Мөхәммәт]] * {{Flag of the Kazan Khanate.svg}} [[Кол Шәриф (религиозный деятель)|Кул Шариф]] † * {{флаг|Казанское ханство}} [[кенәз Япанча †]] * {{флаг|Казанское ханство}} [[Чапкын Отучев †]] | көчләр1 = 50—150 мең кеше 150 пушка | көчләр2 = 30—60 мең кеше | югалтулар1 = билгесез | югалтулар2 = 20 меңгә кадәр һәлак булучы калганнары әсирләр }}--> {{УК}} {{Нейтраль караш}} '''Казанны камау һәм яулап алу''' — [[Иван IV|Иван IV Явызның]] 1552 елның июнь-октябрь айларында [[Русия]] дәүләте территориясен киңәйтү өчен яулап алу йөрешләренең берсе, ул Казан ханлыгының мөстәкыйль дәүләт буларак яшәвенә чик куйган. Күп тапкыр үзара сугышлардан соң, [[1487 ел]]да [[Иван III]] гаскәрләре Казанны яулап алуга ирешә. Урыслар шартларында төзелгән солых килешүе Мәскәү патшалыгының [[Казан ханлыгы]] эшләренә даими тыкшынып торуга сәбәп була. 1547 елда Мәскәү тәхетенә утырган [[Явыз Иван]] өчен бу срогы чыккан документ яулап алуларына сылтау булып тора. 1552 елгы йөреш 1469, 1487, 1524, 1530, 1545, 1547, 1550 һәм 1551 елларда рус гаскәрләренең йөрешләренең дәвамы булып тора, һәм, алга таба [[Әстерхан ханлыгы]]н басып алу өчен алшартлар тудыра, [[Түбән Идел крае|Түбән Идел]] буена юл ача. [[Казан]] яхшы ныгытылган шәһәр була, аны штурмлау баскыннарга зур югалтулар китерә ала. Һөҗүм итүче рус гаскәре ике буе камау корылмалары төзи, хәрәкәтчән [[каланча]]лар урнаштыра, [[Казан кирмәне]] дивары астына җир асты юллары казый. 1552 елда Казанны алу өчен соңгы штурм аеруча канлы булып чыга, ул ныклап планлаштырылган һәм аны тормышка ашыру өчен баскыннар армиясе шушы чорның соңгы хәрби-инженерлык казанышларын кулланган. Казан тирәсендәге 50 чакрымда баскыннар бер генә татар авылын да калдырмый, аларда яшәүчеләрнең мал-туары тартып алына, иген басулары яндырыла.<ref>[https://madanizhomga.ru/news/tatarstan-assr-tzelg-100-el/elga-urtasyndagy-ykl Елга уртасындагы һәйкәл. Әгъзам Фәйзрахманов, 6 июнь 2019]</ref> == Алшартлар == {{дөреслеген тикшерергә}} [[Файл:Silkroutes.jpg|200px|мини|уңда|[[Ефәк юлы]]ның нигез челтәре]] {{Алтын Урда байрагы}} таркалуга, аның төбәкләре аерым дәүләтләр буларак яши башлый. {{Бөек Мәскәү кенәзлеге байрагы}} <small>([[Рус Олысы]])</small> [[ясак]] акчаларны [[Олы Урда]] башкаласы [[Сарай-Бәркә]]гә җибәрүдән [[1472 ел]]да ук туктаса да,<ref>[[1480 ел]]да {{тәрҗемә ителмәгән 5|Угра буендагы капма-каршы тору||d|Q25628}} вакытында [[Әхмәт хан]] русларга җибәргән хатлашуда [[Алексин]] буендагы {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексин бәрелеше|бәрелеш|d|Q24932457}} алдыннан бирле [[Татар-монгол игосы|ясак түләнмәвен]] белдерә</ref> шул чорда көчлерәк булган Казан ханлыгына [[1484 ел]]га кадәр туктаусыз, соңыннан да эзлекле килеш дәвам итә. Шул ук арада үзенең ныгып китүе белән, күршесе белән тыныч тигез мөнәсәбәтләр һәм [[Идел]] буйлап киртәсез [[Ефәк юлы]]на чыгып сәүдә мөмкинлеген оештыруны тели. Килешү юлы белән барып чыкмагач, мәсьәләне буйсындыру аркылы чишәргә карар кылына. Казанны алу [[Бөек Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү кенәзлегенең]] әкренләп ныгуының нәтиҗәсе булып чыга. Бу вакыйга алдыннан ялган идеологик хәзерлек бара, ул берничә фикерне үз эченә ала: «борынгы рус җирләре», «Казан — рус кенәзләре вотчинасы», һ.б. Әлеге фикерләр «[[Мәскәү]] — өченче [[Рим]]» сәяси доктринасы тирәли тупланалар.<ref>{{Cite web |url=https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |title=Онлайн — энциклопедия Tatarica |access-date=2022-10-13 |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013072707/https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |url-status=live }}</ref> [[Казан ханлыгы]] белән көрәш 1460-нчы елларда ук башлана, ләкин уңышлы {{?|Википедия:Ярдәм}} бармый. Ике як та үз максатларына бара. XX гасырның рус телле әдәбиятында Казан ханлыгын яулап алу ихтыяҗы [[Госман империясе]]ннән саклану белән аңлатыла. == Сәбәпләр == Чордагы рус чыганаклары яулап алуны әлеге сәбәпләр белән аңлаталар: * Урыс патшаларының туймас нәфесләре. Аларны Казан ханлыгының байлыгы кызыктыра. [[Иван Пересвет]] патшаны Казанны яуларга болай өнди: «булдыклы сугышчыларны Казан олысларына җибәрегез, аларны яндырырга да, кешеләрен кулга алырга кушыгыз»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=208 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, һәм теләген болай аңлата: «Ишеттем мин ул җир турында, Казан патшалыгы хакында, анда булган күп хәрбиләрдән, аның турында ниләр сөйләүләрен, тиңлиләр аны оҗмах җиренә» «андый уңдырышлы җир дуслыкта да уңай булды булуын, шулай булмаса түзеп тә булмас иде»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=233—234 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. * Нәфес мотивларын замандашлар, Курбский да,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Курбский А. История о великом князе Московском// РИБ (Русская историческая библиотека)) Т. 31. – с. 190-191 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> «Казан тарихының» аноним авторы да билгеләп үтә.<ref name="автоссылка6">{{Книга |автор=Постников В. В. |заглавие=«Казанская история»: К вопросу об идеологических основах восточной политики России |издание=Ойкумена: Регионоведческие исследования |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii |ответственный= |место= |издательство= |год=№ 1(2) — 2007 |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919151816/https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii }}</ref>.Алар Казан ханлыгының Мәскәү үлчәмнәре буенча күрелмәгән байлыгына игътибар итәләр * Абруйлы булмаган чыганак, «[[Казан елъязмачысы]]», Казанны алуны «тарихи гаделлекне» кайтару белән аклый, чөнки ул, аның фикеренчә, элек рус патшаларыныкы булган.<ref name="автоссылка6" />. * Ханлыкны юк итүне урыс илен көнчыгыш яктан ныгыту буларак аңлату. Казанны алырга өндәгән [[Максим Грек]] 1521 елда [[Василий III]]гә болай дип яза: «Казанда килеш, без башка дошманнар белән җиңел көрәшәчәкбез, аннан явыз күренәчәкбез»<ref>{{Книга |автор=Грек М. |заглавие=Сочинения |том=2 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы=335—336 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Бу фикерне хәзерге урыс тарихчылары да алга сөрә. * Чынлыкта, [[Казан ханлыгы]] белән сугышка урыс патшасын икътисади сәбәпләр этәрә. Беренче чиратта, Идел юлының буеннан-буена тоткарлыксыз сәүдә итү мөмкинлеге. == Әзерлек == 1524нче елда руслар тарафыннан [[Васильсурск]] ныгытмасы төзелә. [[Василий III]] әмере белән [[Темников]] — Иделнең уң ярындагы рус хакимиятенең нигезе ныгытыла. 1547—1552нче елларда Явыз Иван Казанга яулар җибәрә. Әлеге чаралар кыйммәткә төшә, чөнки рус форпостлары ([[Түбән Новгород]] һәм [[Арзамас]]) төп рус көчләре тупланган җирләрдән ерак урнаша. === Зөя шәһәрчеген төзү === Патша хакимияте Казан тирәсендә урнашкан базага зур ихтыяҗ кичерә. Рус хәрби инженеры {{тәрҗемә ителмәгән 5|Иван Выродков||ru|Выродков, Иван Григорьевич}} көчләре белән 1551 нче елда бары тик 28 көн эчендә камап алынган Казан астында агач {{тәрҗемә ителмәгән 5|Зөя ныгытмасы||ru|Свияжская крепость}} төзелә. Ул рус гаскәрләре тарафыннан Казанны алу өчен төп таяну пунктына әйләнә. Алга таба Иван Выродков шәһәрне камау операцияләрен җитәкли, бер төн эчендә 13 метрлы {{тәрҗемә ителмәгән 5|камау каланчасын|камау каланчасын|ru|Осадная башня}} төзи. === «Тау ягын» кушу === [[Файл:Иван Грозный собирает войска на Казань.png|слева|мини|Явыз Иван гаскәрләрен җыя<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-11 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |url-status=live }}</ref>]] [[Сафа-Гәрәй]], тәхеткә кайтуы белән, рус яклы аксөякләрдән чистартуны башлый. Нәтиҗәдә 1546 елның сентябрендә Мәскәү ягына 4 Казан кенәзе һәм башка 76 Казан кешесе күчә.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Шул ук елның 6нчы декабрендә чуашлар һәм тау чирмешләре кенәзе Тугай ике иптәше белән Явыз Иванга тугрылыкка вәгъдә бирәләр һәм яу җибәрергә сорыйлар. Моның нәтиҗәсендә рус хәрби җитәкчеләре Зөя тамагына баралар һәм «йөз чирмеш кешесен» әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=(ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149-150) |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя шәһәрчеген төзүдән соң Тау ягында руслар даими кешеләргә әвереләләр. Казанның бу җирләрне сакларга сәләтсез булуы аңлашыла. «Ә тау халкы, насара патшасы шәһәре алар җирендә булуын күреп, патша һәм воеводалар янына килеп, алар алдында баш ияләр, патша аларны хупласын өчен, ачуын җибәрсен өчен, ә аларга Зөя шәһәре янында булырга әмер бирсен дә, сугышырга әмер бирмәсен өчен»<ref name="автоссылка5">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 164 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Елъязмаларга караганда, делегация барлык Тау Ягы исеменнән, аның кенәзләре, морзалары, сотниклары, десятниклары, чуашлар, чирмешләр һәм казаклар исеменнән баш ия.<ref name="автоссылка5" />. Илчеләргә зур бүләкләр бирелә, аларны җылы кабул итәләр. Ант бирүчеләргә бүләкләр рус гаскәрләренекенә караганда да зуррак була<ref name="автоссылка4">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 166 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Ант итүчеләргә һөҗүмнәрне туктату,<ref name="автоссылка8">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 165 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, өч елга салымнардан азат итү, киләчәктә «иске патшаларга» (Казан ханнарына) түләнгән кадәр салымнарны калдыру вәгъдә ителә. Бердәнбер шарт аларның барлык рус әсирләрен азат итүләре була. Тугрылыкларын тикшерү өчен «тау кешеләрен» июль аенда Казанга яу белән җибәрәләр, алар аннан ядрәләр уты астында качарга мәҗбүр булалар.<ref name="автоссылка8" />. Соңрак аларны [[Беренче чирмеш явына]] [[болын мариларына]] каршы сугышырга җибәрәләр<ref name="автоссылка4" />. 1551 елның җәендәге Явыз Иван һәм Казан Җире (чуаш һәм мари вәкилләре дә катнашкан оешма) арасынлагы килешүләр вакытында<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Котляров Д.А. О становлении «всей земли Казанской»// Исследования по Русской истории и культуре. Сборник статей к 70-летию профессора Игоря Яковлевича Фроянова. М., 2006. С. 326–340 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> патша Тау ягын кайтарудан баш тарта, моны «алар баш игәнче кылыч белән алдым» дип аңлата<ref name="автоссылка2">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 168 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1552 елның мартында Мәскәү белән Казан арасындагы яңа хәрби гамәлләргә әзерлек башлана. Апрель башында Зөя воеводалары «…тау кешеләре дулкынлана, күпләре китәләр, дөреслекне аз санга сугалар, тыңлаусызлык аларда галәмәт…» дип язалар<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 178 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя воеводаларының киләсе «грамотасында» (хатында) алар инде «…барысын үзгәрттеләр тау кешеләре, тоташтылар Казан белән һәм килделәр Зөя шәһәренә…» диләр<ref name="автоссылка3">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 179 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. === Солых һәм Казан ханлыгының Россия составына ирекле рәвештә керүе проекты === Тау ягын яулап алу һәм ханлыкның авыр хәрби халәте аның эчендәге үзара низагка китерә. Июнь ахыры яки июль башында казанлылар ханны бәреп төшерәләр һәм солых үтенәләр. Алар барлык әсирләрне азат итүне, Кырым аксөякләренең туганнарын һәм яшь ханзадә Үтәмешне рус әсирлегенә бирүне, хан итеп [[Шаһгали]]не куюны тәкъдим итәләр. Явыз Иван моңа Тау ягын Россиягә кушу таләбен өсти, чөнки аның халкын «алар баш игәнче кылыч белән ала»<ref name="автоссылка2" />. «Бөтен казан Җире» шурасында соңгы пункт килешмәү һәм бәхәсләр китереп чыгара, ләкин 14нче августта корылтай солыхны патша шартларында урнаштыруны хуплый. Казаннан, Казан һәм Тау ягыннан, елъязмага караганда, 60 мең әсир азат ителә<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 169 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1551нче елның көзендә Мәскәүгә Тау ягын кайтару яки күмәк идарә итүгә ирешергә теләүче Казан илчелеге килә. Шулай ук алар Явыз Иваннан солых килешүен үтәүне таләп итәләр. Патша тау ягын кайтарудан баш тарта, ә килешүнең үз ягын барлык насара әсирләр азат ителмичә үтәүдән баш тарта (ул әле барысы да азат ителмәгән, дип исәпли). Нәтиҗәдә илчеләрең үзләрен әсирлеккә алалар<ref name="автоссылка1">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 172 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. «Казан патшасы» Шаһгалинең хәле тотрыксыз була. Казанлылар тарафыннан берничә тапкыр куылганнан соң, ул дошманнарына карата берничә тапкыр көч кулланып, урынын ныгытырга тели<ref name="автоссылка1" />, ләкин бу булышмый. Ел азагында Шаһгали Явыз Иваннан Казаннан качарга рөхсәт сорый,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 173 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, ләкин максатына ирешми һәм хөкемнәр дәвам итә. 1552нче елның гыйнварында казанлыларның яңа илчелеге Явыз Иваннан шәһәрдә хан урынына патша воеводасын куярга сорый, ләкин җавап алмый. Мартта [[Шаһгали]] Казаннан китә, ханлык халкы воеводаны кабул итә. Ләкин соңгы мизгелдә, әзерләнеп килүче һөҗүм турындагы имеш-мимешләргә ышанып (Никон елъязмасы һөҗүм әзерләнмәгән дип хәбәр итә), казанлылар капкаларны ябып куялар. Җавап итеп руслар воеводаны кабул итәргә тәкъдим иткән һәм шәһәрдә бикләнергә теләмичә аның ягында калган аксөяк казанлыларны әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 176 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Чагыштырмача тыныч кушылу проекты җимерелә, Казанга яңа яу әзерләнә башлый. Казанлылар тәхеткә нугай шахзадәсе [[Ядегәр-Мөхәммәт хан|Ядегәр-Мөхәммәдне]] чакыралар. Ул зур булмаган отряды белән блокада эчендә калган Казанга бәреп керә.<ref name="автоссылка3" />. === Рус гаскәрләре чыгышы === [[Файл:ChurchMilitant.jpg|thumb|400px|«[[Күк патшасының фатихалы сугышы]]» иконасы — рус сугышчыларының яулап алынган Казаннан Күк Иерусалимына (Мәскәүгә) юл тотуы]] Элекке камаулардан аермалы буларак, алдагы камауга рус гаскәрләре эзлекле рәвештә, хәтта шәһәр диварлары астында кышларга җыенып хәзерләнәләр. Гаскәрләр сугышка яздан әзерләнәләр, ә Александр Горбатый җитәкчелегендәге алдынгы отрядлар Зөя утравында урнашалар. 1552нче елның 16 июнендә зур караулардан соң патша гаскәрләре Мәскәүдән Коломнага чыгалар. Рус гаскәрләренә алга барырга комачаулау максаты белән, янычарлар һәм артиллерия белән җиһазланган кырым отрядлары, көтмәгәндә Тула астындагы рус биләмәләренә һөҗүм итәләр. Аларның атакасы кире чагылдырыла, тиздән кырымлыларның арьергардлары руслар тарафыннан [[Шиворонь]] елгасында юкка чыгарыла. Кырымлыларның уңышсызлыгы беренче чиратта [[Дәүләт Гәрәй]] хан рус гаскәрләре инде Казан астында дип уйлаганнан килеп чыга. Ул зур гаскәр белән очрашырга әзер булмый. Руслар Казанга берничә отряд белән баралар. Патша үзе эре гаскәр башында Коломнадан [[Владимирга]] чыга. Владимирдан гаскәр [[Муром]] шәһәренә килә, анда аның белән [[Шаһгали]] җитәкчелегендәге Касыймнан чыккан татар отрядлары кушыла. Шаһгали белән килгән татар гаскәрләре саны, башка чыганакларда расланмаган «[[Казан тарихы]]» китабы авторы сүзләренчә, якынча 30 мең кеше тәшкил итә. Алар арасында 2 [[Әстерхан ханлыгы]] ханзадәсе дә була. Рус гаскәрләре [[Зөя]]гә кадәрге юлны биш атнада узалар. Күп сугышчылар чиста су җитмәүдән һәм гадәттән тыш эсселектән вафат булалар. Зөядә патша гаскәрләре, башка отрядларны көтеп, бер атна уздыралар. Патшадан алда Зөягә «көймәле» чирү килә, ул көймәләрдә [[Идел]] буйлап хәрәкәт итә. === Казан астында сугыш === 15нче августта рус гаскәрләре патша әмере белән моның өчен махсус әзерләнгән сугыш судноларында Идел аша болын ягына чыгалар. Рус гаскәрләренең хәрәкәте турында ишеткән Казан ханы [[Ядегәр Мөхәммәд]] патша гаскәрләренә 10 мең Казан сугышчысын җитәкләп, каршы чыга. Ертауль һәм алдан баручы полк канкойгыч көрәштә аларны тар-мар итәләр. Моның аркасында рус гаскәрләре атна дәвамында Иделнең икенче ярына тоткарлыксыз чыгып йөри алалар. 16нче августта Явыз Иван ягына хезмәт итүгә җиде казак белән Казан морзасы [[Камай Хөсәенов]] күчә. Ул татар гаскәренең торышы турында мәгълүмат бирә. 17нче августта патша Идел аша чыгып, үз гаскәрен җитәкләп Арча кырында урнаша. Анда ул булачак камауны оештыру өчен гаскәрләрен бүлүне башкара. == Рус гаскәрләренең саны һәм составы == Камауда бик зур сандагы гаскәрләр һәм кораллар катнаша. [[Казан тарихы]] мәгълүматына караганда, рус гаскәрләре 150 мең кешедән торган һәм камап алынучыларга (60 мең кеше) караганда өстенлеккә ия булган. Рус дәүләтенең мобилизацион сәләтләре шундый күпсанлы гаскәрне чыгарырга ирек бирми, ә Казан шундый сандагы каршы торучы гаскәрне сыйдыра алмый. Зур булмаган урында күпсанлы тыныч халык та була. Чынлыкта ике яктан да камау катнашучылары күп тапкырга азрак була ала. Руслар күпсанлы камау артиллериясенә ия була, дип хәбәр ителә. Ядрәчеләр һәм инженерларның гамәлләре Казанны алуда да, Явыз Иванның [[Ливония сугышы]] кебек башка яулары өчен дә зур роль уйный. Яңа лафетлар барлыкка китерү һәм манёврлыкны арттыру зур артиллерия поездлары төзергә мөмкинлек бирә һәм Иван IV Казанны камау өчен якынча 150 туп җыюга ирешә. Күп артиллеристлар Мәскәүнең туп сараенда әзерлек үтә, анда алар туп коючы осталарны күзәтә алалар. 1547нче елда артиллерия патша армиясенең бәйсез гаскәр төренә әйләнә, «наряд» атамасын ала. Шул ук вакытта Казан тирәсендә траншлар һәм палисадлар төзү зур хезмәт таләп итә. Иван соңрак узган кампанияләрендә дә инженерларга таянуын дәвам итә. Мәсәлән, 1563нче елгы [[Полоцк]] камавында. Рус армиясе атлылар, укчылар, Шаһгалинең татар отрядлары, мордва һәм черкес сугышчылары һәм алманнар, итальяннар, поляклар кебек чит ил наёмникларыннан тора. Атлы гаскәр көчнең төп өлешен тәшкил итә. «Казан елъязмачысы» сүзләренчә, камауда ярты миллионлык рус гаскәре составында 10 мең мордва сугышчысы катнаша. Күп тикшеренүчеләр бу чыганакны ышанычлы дип санамый<ref name="автоссылка7">{{Книга |автор= |заглавие=Алишев С. Х. Источники и историография города Казани. Казань 2001. https://www.tataroved.ru/publicat/istoriograf.pdf |ответственный= |год= |издание= |место= |издательство= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. == Камау барышы == Шәһәр 23нче августта әйләндереп алына, боҗраны ярарга тырышу нәтиҗә бирми. Ике Нугай капкасы каршында Шаһгали ханның уң кулы полкы урнаша, ике [[Әстерхан]] ханзадәсе идарә иткән алда баручы полк Алабуга һәм Кебек капкалары каршына баса. Ертаул полкы — Морали капкасы, сул кул полкы — Су капкасы, [[сакчылар полкы]] — Патша капкасы каршына баса. Рус ратниклары шәһәр тирәли Туралар төзи башлыйлар. Туралар (камау манаралары) һәр шәһәр капкасы алдында төзелә. Алар итальян инженерлары җитәкчелегендә «чит ил гадәте буенча» өч «көрәш» белән төзелә. Төзелештә рус инженеры Иван Выродков та катнаша. [[Файл:Kazan 1552.png|400px|thumb|right|1552нче елның 2нче октябрендә Казанны алу]] [[Арча кыры]]на патша гаскәрләре килеп күп тә үтми, урман ягыннан якынлашучы Казанлылар һәм кырда урнашкан руслар арасында яңа көрәш башлана. Казанлыларга каршы җибәрелгән воеводалар аларга каршы тора һәм чигенүче казанлылар артыннан барып, әсирләр ала. Патша гаскәрләренең Казан янына килүенең икенче көнендә Иван IV әмере белән шәһәргә тынычлык тәкъдим итүче илчеләр делегациясе җибәрелә. Капитуляция очрагында халыкка яшәү, милекнең кагылгысызлыгы, ислам динен ирекле рәвештә тота алу һәм яшәү урынын ирекле рәвештә сайлау мөмкинлеге вәгъдә ителә. Патша Казан ханын үзенә хезмәткә керергә, вассалы булырга үгетли. Делегациянең таләпләре кире кагыла, илчеләр үзләре хурлык белән шәһәрдән куыла. Шуд ук вакытта камап алынучылар нугайлардан ярдәм сорыйлар. Ләкин [[Нугай Урдасы]] җитәкчеләре Мәскәү белән мөнәсәбәтне бозудан куркып, ярдәм күрсәтүдән баш тарталар. 26нчы августта казанлылар шәһәрдән чыгарга тырышып карыйлар, һәм бу уңыш китерми. Шәһәр диварлары астында көрәш башлана. Замандашлар бу көрәшне болай тасвирлый: «Туп тавышларыннан һәм чинау, тавыш, ике як кешеләренең дә кычкырышыннан һәм корал дөбердәвеннән бер-береңне ишетмәслек иде»<ref>''А. А. Зимин, А. Л. Хорошкевич'' Россия времени Ивана Грозного — М., издательство «Наука», 1982</ref>. Атаканы кайтарып, укчылар тураларны окоплар белән әйләндереп алалар һәм алар янына көчлерәк туплар урнаштыралар. Кайбер урыннарда туралар арасында Выродков төзегән палисадлар урнаша. 27нче августта Казанга артиллерия һөҗүме башлана. Казанлыларның андый көчле артиллерияләре булмый һәм шәһәр коралы югалтулар кичерә. 4нче сентябрьдә руслар Морали капкасы астындагы су чыганагы астындагы казып керүне шартлаталар. Операциянең уңышына карамастан, алар максатларына ирешә алмыйлар, чөнки Казан эчендә шәһәр халкы чиста су ала алырдай күпсанлы сулыклар урнашкан була. Шулай да, мөһим су чыганагыннан мәхрүм ителгән шәһәрдә авырулар башлана. 6 сентябрьдә рус гаскәрләре Александр Горбатый җитәкчелегендә Арчага яу ясыйлар. Бу чирмешләрнең еш булып торучы, камаучыларга зур комачаулык китерүче яулары аркасында килеп чыга. Патша гаскәренең зур өлеше җәяүле укчылардан һәм темник мордвасыннан тора. Арча алына, патна гаскәрләре күпсанлы әсирләр һәм мал алып, бөтен Арча ягында контроль урнаштыралар. Моның белән бер үк вакытта көчле яңгырлар һәм давыллар сәбәпле, ризык төялгән күпсанлы суднолар бата, шунлыктан рус гаскәрләре азык-төлек запасларының зур өлешеннән мәхрүм була. Камау барышында рус гаскәрләре шәһәр диварлары астына [[миналы галереяләр]] ясау тактикасын кулланалар. «[[Тыныч сапа]]» корылмасы белән көнбатыш осталары идарә итә (төрле чыганакларда аларны фрязиннар, алманнар, литвиннар дип атыйлар). Миналы казып керүләрне инглиз инженеры Бутлер<ref>''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства / 3-е изд. — {{М.}}, 1991. — С. 151.</ref> һәм литвин Размысл (чын исеме Эразм<ref>''Зимин А. А.'' Участник взятия Казани в 1552 г. литвин Размысл Петров // Вопросы военной истории России XVIII и первой половины XIX века. — {{М.}}: Наука, 1969. — С. 273—278.</ref>) җитәкләгән, дигән риваять бар. Рус гаскәрләре хәлиткеч штурмга әзерләнәләр. 30нчы сентябрьгә туралар шәһәрнең барлык диварларына диярлек якын китерелә. Дивар белән туралар арасында чокыр гына кала. Күп урыннарда чокыр җир һәм урман белән күмелгән була. Руслар алар аша күперләр сала, яңа казып керүләр ясала. Шуңа карамастан, камап алынучылар да чаралар күрәләр. Алар берничә тапкыр тураларга һөҗүм итәләр. Шундый һөҗүмнәрнең берсендә тураның сакчыларын качарга мәҗбүр итәләр. Збойлов капкасы янында узган киләсе һөҗүмнең уңышы азрак була. Соңгы һөҗүм иң масштаблысы була, ләкин зур нәтиҗә китерми. 30нчы сентябрьдә дивар астына казып керү урыны шартлатыла, дивар ишелә. Шәһәр дивары, капкалары, күперләренә ут каба. Ләкин шәһәр халкы каршы тора. Зур югалтулар исәбенә камалучылар манарада, диварларда һәм Арча капкасы янына берегәләр. Киләсе ике көн дәвамында Михаил Воротынский һәм Алексей Басманов җитәкчелегендә рус гаскәрләре казанлыларны көтә һәм калканнар белән ышыклана. 1нче октябрьдә шәһәрне саклаучыларга коралларын төшерергә тагын бер тәкъдим бирелә, саклаучылар баш тарта. [[Файл:Русское осадное орудие XVI века.jpg|thumb|XVI гасыр рус камау коралы]] Яңа казып керү һәм һөҗүм 2нче октябрьдә була.<ref name="tavrika.by.ru" />. Озак вакыт камалыш һәм камап алынучыларның көче аркасында әлсерәгән күп рус сугышчылары көрәшкә зур теләк белдермичә баралар, моның хакында үзенең «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы» әсәрендә Андрей Курбский яза. Ләкин шәһәр эченә кереп, көчле көрәшләр башлангач, күп яралылар да ыргыла: {{Цитата башы}}...ятучылар да, яралылар, сикереп басалар һәм үлеп баручылар уяналар. Һәм бөтен илләрдән, станнардан, ботка пешерүчеләр дә, ат караучылар да, сату-алуга килгәннәр дә, барысы шәһәргә йөгерә, сугыш эше өчен түгел, отыш өчен...{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 27 бит.<ref name="tavrika.by.ru" />}} саклаучылар моннан файдаланырга ашыгалар, аларны урлауга бүленмәгән, ләкин инде туктаусыз көрәшеп арыганнар арасыннан кысрыклап чыгаралар. Бу караклар арасында ыгы-зыгы китереп чыгара: {{Начало цитаты}}Бу караклар безнекеләр артта калганны күрүләре булды, кача башладылар, күбесе капкага эләкмәде, күбесе урланган әйберләре белән дивар аша да чыкты-керде, ә берәүләре «яралар! яралар!» дип акыра бирде{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 28 бит.<ref name="tavrika.by.ru">{{Citation |title=''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства |url=http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |access-date=2025-10-14 |archive-date=2011-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110407232923/http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |dead-url=yes }}</ref>}}Рус җитәкчелеге ыгы-зыгы куптаручыларны һәм каракларны үтерергә әмер бирә — «күбесен үтерәләр аларның, һәм хәзинәләргә егылмыйлар, үзләренекенә дә булышалар»<ref name="tavrika.by.ru" />. Бу чара каушауны туктатырга ярдәм итә һәм руслар тиздән кабат һөҗүмгә күчә. Шәһәр эчендәге төп көрәш хан сарае мәчете янында була. Мәчетне саклау белән шул сугышта үз укучылары белән бергә көрәшкән һәм һәлак булган [[Колшәриф|Кол Шәриф]] җитәкчелек итә. Ирләрне үтерәләр, хатын-кызларны һәм балаларны рус сугышчыларына тараталар. Җитәкчелек, гаскәр, барлык хөкүмәт бүлекчәләре тар-мар ителә.<ref>[http://www.tataroved.ru/obrazovanie/textbooks/1/r6/?&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/ Р. Г. Фахрутдинов. История татарского народа и Татарстана. (Древность и средневековье) / Раздел VI. Казанское ханство.]</ref> Ядегәр хан әсирлеккә алына һәм чукындырыла, аның әсирлеккә эләккән сугышчылары үлем җәзасына дучар ителә, ә рус хакимиятенә лояль казанлыларның бер өлешен шәһәр диварлары тышына, [[Кабан күле]] янына күчерәләр, алар [[Иске бистә (Казан)|Иске татар бистәсенә]] нигез салалар<ref>{{cite web |url=http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |title=Архивированная копия |access-date=2010-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |archive-date=2011-08-07 |accessdate=2025-10-14 |archivedate=2011-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm }})</ref>. == Казанны алу сәнгатьтә, әдәбиятта һәм мәдәнияттә == * [[Ркаил Зәйдулла]]ның «Ак япанчалы карт»<ref>https://vatantat.ru/2021/08/61354/ | Ватаным Татарстан</ref>, «Шаһгали» хикәяләре. * «[[Сөембикә ханбикә#Сөембикә турында риваятьләр|Сөенбикә бәете]]» — халык авыз иҗаты әсәре. * «Саманька» мордва халкы җыры<ref>https://diletant.media/articles/45293740/</ref>. * «Казан бәете» — XVI гасыр татарларының халык авыз иҗаты әсәре<ref>https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/1972-8/legendalar-ezennn?ysclid=mgnyk5asa5797273290</ref>. * Карл Богданович Вениг (1830—1908) «Казанны яулап алу» картинасы * Казанны алу хөрмәтенә Иван IV чорында Мәскәүдә [[Василий Блаженный чиркәве|Василий Блаженный храмы]], Казанның үзендә гыйбадәтханәләр төзелә. * Россиядәге беренче эпик поэма — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Херасков|Херасков М. М.ның|ru|Херасков, Михаил Матвеевич}} «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Россиада||ru|Россиада}}сы» Казанны алуга багышланган. * Вафат сугышчыларның уртак каберләренә [[XIX гасыр]] башында [[Казанны басып алучыларга һәйкәл (Казан)|һәйкәл]] куелган.<ref>https://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/21862/T0-135530.pdf</ref> * «Казанны алу» — рус тарихи җырларының берсе<ref>[https://old.bigenc.ru/music/text/2025680] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011095801/https://old.bigenc.ru/music/text/2025680|date=2019-10-11}}{{ref-ru}}</ref>. * Рәссамнарның картиналары: {{тәрҗемә ителмәгән 5|Григорий Угрюмов||ru|Угрюмов, Григорий Иванович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Кившенко||ru|Кившенко, Алексей Данилович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Петр Шамшин||ru|Шамшин, Пётр Михайлович}}, [[Фиринат Халиков]]. * «Как во городе было во Казани». [[Модест Мусоргский|М. Мусоргскийның]] «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Борис Годунов (опера)|Борис Годунов|ru|Борис Годунов (опера)}}» операсыннан Варлаам җыры. * [[Хәтер көне (Татарстан)]] <gallery heights="200"> Файл:Capture of Kazan, Ivan the Terrible (Grigoriy Ugryumov).jpg|«1552нче елның 2нче октябрендә Явыз Иванның Казанны алуы» (Г.Угрюмов) Файл:Capture of Kazan (Shamshin, 1894).jpeg|«Иоанн IVнең Казанга керүе» (П.Шамшин) Файл:Иван IV Грозный на Казанском престоле.png|Явыз Иван IV Казан тәхетендә [[Лицевой летописный свод|Кулъязма своды]] XVI гасыр.<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-13 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |url-status=live }}</ref> </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Волков В. А.: Мәскәү дәүләте сугышлары һәм гаскәрләре * ''Зимин А. А., Хорошкевич А. Л.'' Явыз Иван чоры Россиясе — М., [[Наука (издательство)|Наука]], 1982. * ''Жеребов Д. К., Майков Е. И.'' XVI—XVII гасырларда рус хәрби-инженерия сәнгате // Рус хәрби-инженерия сәнгате тарихыннан. М., 1952. * Разин Е. А.: Хәрби сәнгать тарихы * {{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/etapy-formirovaniya-vybornoy-zakonodatelnoy-vlasti-v-rossii |номер=317 |страницы=60—64|Трофимов Евгений Николаевич, Россиядә законнар чыгаручы хакимиятнең формалашуы этаплары, Вестник Томского государственного университета, 2008 |ref=Трофимов}} * ''Усачёв А. С.'' Могҗизалар турындагы борынгы рус хәбәрнамәләре кыйммәте (1552 елда Казан астындагы яктылык могҗизасы турындагы материал мисалында)// [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2010. № 1 (39). С. 112—116. * {{книга |автор=Хованская О. С. |часть=Глава III. Походы Ивана Грозного на Казань в 1549-1552 гг. |заглавие=Осада и взятие Казани в 1552 году / Историко-археологический очерк О. С. Хованской |ссылка=http://millitarch.ru/?p=473 |место=Казань |издательство=МОиН РТ |год=2010 |страницы=74—102 |страниц= |isbn= }} * {{книга |автор=Christian D. G. |заглавие=A History of Russia, Central Asia and Mongolia{{ref-en}} |ссылка= |ответственный= |издание= |место=Hoboken, NJ |издательство=[[Wiley-Blackwell]] |год=2018 |volume=2: Inner Eurasia from the Mongol Empire to Today, 1260—2000 |pages= |allpages=xxxv, 619 |серия=Blackwell History of the World |isbn=978-0-631-21039-9 |ref=Christian }} * {{книга |автор=Keep J. L. |часть= |ссылка часть= |заглавие=Soldiers of the Tsar: Army and Society in Russia, 1462—1874{{ref-en}} |ссылка=https://archive.org/details/soldiersoftsarar0000keep|ответственный= |издание= |место=Oxford |издательство=[[Clarendon Press]] |год=1985 |pages= |allpages=vi, 432 |isbn=978-0-19-822575-1 |ref=Keep }} * Kurat A. N.: Rusya Tarihi, Kazan ve Astrahan (Hacıtarhan, Ejderhan) Hanlarının Ruslar tarafından zaptı ve bunun ehemmiyeti, 152—157 * «Тарихи җырлар» (21—23 бит) / урта мәктәп өчен — {{М.}}: Детгиз балалар китабы фабрикасы, 1959. — 100 000 экз. * ''[[Измайлов, Искандер Лерунович|Измайлов И. Л.]]'' [https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf Основные концепции завоевания Казанского ханства в отечественной историографии: между идеологией и наукой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231226194539/https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf |date=2023-12-26 }} // Новое прошлое. — 2022. — № 1. — С. 102—118. * {{Статья|ссылка=http://goldhorde.ru/wp-content/uploads/2024/02/зол-нас-_вып-5.pdf#page=184|автор=Ерусалимский К. Ю.|заглавие=Казанский поход Ивана Грозного 1552 г.: опыт исследовательского итинерария|год=2023|место=Казань|издание=Золотоордынское наследие|издательство=[[Институт истории имени Шигабутдина Марджани|Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ]]|выпуск=5|страницы=166—180}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Емельян Пугачёв#Пугачев сугышы|12.07.1774 (Емельян Пугачёв)]] һәм [[Казан өчен бәрелеш (1774)|15.07.1774 (Михельсон)]] Казанны яулап алулары * [[Казанны штурмлау (1918 ел, август)|7.08.1918 (аклар)]] һәм [[Казан операциясе|10.09.1918 (кызыллар)]] Казанны яулап алулары * [[Колшәриф мәчете]] [[Төркем:Әлифба буенча бәрелешләр]] [[Төркем:Россия бәрелешләре]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Казан тарихы]] [[Төркем:1552 ел]] 6f3c9jii6ty7lrr8coptpuocc7xil7k 6099665 6099471 2026-11-08T04:54:34Z ~2026-52585-26 62771 /* Камау барышы */ 6099665 wikitext text/x-wiki {{Латинчасы|Qazannıñ yawlap alınuı}} <!-- {{Вооружённый конфликт | конфликт = Казанны яулап алу (1552) | рәсем = Kazan storm chronicle.GIF | баш исем = ''Казан өчен көрәш. Миниатюра.'' | дата = 23 август — 2 октябрь 1552 ел | урын = [[Казан]], [[Идел буе]] | нәтиҗә = Казанны рус гаскәрләре белән яулап алу, Казан ханлыгын юк итү | көндәш1 = * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Рус патшалыгы]] * [[Касим ханлыгы]] | көндәш2 = [[Казан ханлгы]] | командир1 = * [[Файл:Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg|28 px]] [[Иван Грозный|Иван IV]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Мстиславский, Иван Фёдорович|Иван Мстиславский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Воротынский, Михаил Иванович|Михаил Воротынский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Горбатый-Шуйский, Александр Борисович|Александр Горбатый-Шуйский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Щенятев, Пётр Михайлович|Пётр Щенятев]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Выродков, Иван Григорьевич|Иван Выродков]] * [[Шах-Али]] | командир2 = * {{флаг|Казанское ханство}} [[Ядегәр-Мөхәммәт]] * {{Flag of the Kazan Khanate.svg}} [[Кол Шәриф (религиозный деятель)|Кул Шариф]] † * {{флаг|Казанское ханство}} [[кенәз Япанча †]] * {{флаг|Казанское ханство}} [[Чапкын Отучев †]] | көчләр1 = 50—150 мең кеше 150 пушка | көчләр2 = 30—60 мең кеше | югалтулар1 = билгесез | югалтулар2 = 20 меңгә кадәр һәлак булучы калганнары әсирләр }}--> {{УК}} {{Нейтраль караш}} '''Казанны камау һәм яулап алу''' — [[Иван IV|Иван IV Явызның]] 1552 елның июнь-октябрь айларында [[Русия]] дәүләте территориясен киңәйтү өчен яулап алу йөрешләренең берсе, ул Казан ханлыгының мөстәкыйль дәүләт буларак яшәвенә чик куйган. Күп тапкыр үзара сугышлардан соң, [[1487 ел]]да [[Иван III]] гаскәрләре Казанны яулап алуга ирешә. Урыслар шартларында төзелгән солых килешүе Мәскәү патшалыгының [[Казан ханлыгы]] эшләренә даими тыкшынып торуга сәбәп була. 1547 елда Мәскәү тәхетенә утырган [[Явыз Иван]] өчен бу срогы чыккан документ яулап алуларына сылтау булып тора. 1552 елгы йөреш 1469, 1487, 1524, 1530, 1545, 1547, 1550 һәм 1551 елларда рус гаскәрләренең йөрешләренең дәвамы булып тора, һәм, алга таба [[Әстерхан ханлыгы]]н басып алу өчен алшартлар тудыра, [[Түбән Идел крае|Түбән Идел]] буена юл ача. [[Казан]] яхшы ныгытылган шәһәр була, аны штурмлау баскыннарга зур югалтулар китерә ала. Һөҗүм итүче рус гаскәре ике буе камау корылмалары төзи, хәрәкәтчән [[каланча]]лар урнаштыра, [[Казан кирмәне]] дивары астына җир асты юллары казый. 1552 елда Казанны алу өчен соңгы штурм аеруча канлы булып чыга, ул ныклап планлаштырылган һәм аны тормышка ашыру өчен баскыннар армиясе шушы чорның соңгы хәрби-инженерлык казанышларын кулланган. Казан тирәсендәге 50 чакрымда баскыннар бер генә татар авылын да калдырмый, аларда яшәүчеләрнең мал-туары тартып алына, иген басулары яндырыла.<ref>[https://madanizhomga.ru/news/tatarstan-assr-tzelg-100-el/elga-urtasyndagy-ykl Елга уртасындагы һәйкәл. Әгъзам Фәйзрахманов, 6 июнь 2019]</ref> == Алшартлар == {{дөреслеген тикшерергә}} [[Файл:Silkroutes.jpg|200px|мини|уңда|[[Ефәк юлы]]ның нигез челтәре]] {{Алтын Урда байрагы}} таркалуга, аның төбәкләре аерым дәүләтләр буларак яши башлый. {{Бөек Мәскәү кенәзлеге байрагы}} <small>([[Рус Олысы]])</small> [[ясак]] акчаларны [[Олы Урда]] башкаласы [[Сарай-Бәркә]]гә җибәрүдән [[1472 ел]]да ук туктаса да,<ref>[[1480 ел]]да {{тәрҗемә ителмәгән 5|Угра буендагы капма-каршы тору||d|Q25628}} вакытында [[Әхмәт хан]] русларга җибәргән хатлашуда [[Алексин]] буендагы {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексин бәрелеше|бәрелеш|d|Q24932457}} алдыннан бирле [[Татар-монгол игосы|ясак түләнмәвен]] белдерә</ref> шул чорда көчлерәк булган Казан ханлыгына [[1484 ел]]га кадәр туктаусыз, соңыннан да эзлекле килеш дәвам итә. Шул ук арада үзенең ныгып китүе белән, күршесе белән тыныч тигез мөнәсәбәтләр һәм [[Идел]] буйлап киртәсез [[Ефәк юлы]]на чыгып сәүдә мөмкинлеген оештыруны тели. Килешү юлы белән барып чыкмагач, мәсьәләне буйсындыру аркылы чишәргә карар кылына. Казанны алу [[Бөек Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү кенәзлегенең]] әкренләп ныгуының нәтиҗәсе булып чыга. Бу вакыйга алдыннан ялган идеологик хәзерлек бара, ул берничә фикерне үз эченә ала: «борынгы рус җирләре», «Казан — рус кенәзләре вотчинасы», һ.б. Әлеге фикерләр «[[Мәскәү]] — өченче [[Рим]]» сәяси доктринасы тирәли тупланалар.<ref>{{Cite web |url=https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |title=Онлайн — энциклопедия Tatarica |access-date=2022-10-13 |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013072707/https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |url-status=live }}</ref> [[Казан ханлыгы]] белән көрәш 1460-нчы елларда ук башлана, ләкин уңышлы {{?|Википедия:Ярдәм}} бармый. Ике як та үз максатларына бара. XX гасырның рус телле әдәбиятында Казан ханлыгын яулап алу ихтыяҗы [[Госман империясе]]ннән саклану белән аңлатыла. == Сәбәпләр == Чордагы рус чыганаклары яулап алуны әлеге сәбәпләр белән аңлаталар: * Урыс патшаларының туймас нәфесләре. Аларны Казан ханлыгының байлыгы кызыктыра. [[Иван Пересвет]] патшаны Казанны яуларга болай өнди: «булдыклы сугышчыларны Казан олысларына җибәрегез, аларны яндырырга да, кешеләрен кулга алырга кушыгыз»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=208 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, һәм теләген болай аңлата: «Ишеттем мин ул җир турында, Казан патшалыгы хакында, анда булган күп хәрбиләрдән, аның турында ниләр сөйләүләрен, тиңлиләр аны оҗмах җиренә» «андый уңдырышлы җир дуслыкта да уңай булды булуын, шулай булмаса түзеп тә булмас иде»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=233—234 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. * Нәфес мотивларын замандашлар, Курбский да,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Курбский А. История о великом князе Московском// РИБ (Русская историческая библиотека)) Т. 31. – с. 190-191 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> «Казан тарихының» аноним авторы да билгеләп үтә.<ref name="автоссылка6">{{Книга |автор=Постников В. В. |заглавие=«Казанская история»: К вопросу об идеологических основах восточной политики России |издание=Ойкумена: Регионоведческие исследования |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii |ответственный= |место= |издательство= |год=№ 1(2) — 2007 |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919151816/https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii }}</ref>.Алар Казан ханлыгының Мәскәү үлчәмнәре буенча күрелмәгән байлыгына игътибар итәләр * Абруйлы булмаган чыганак, «[[Казан елъязмачысы]]», Казанны алуны «тарихи гаделлекне» кайтару белән аклый, чөнки ул, аның фикеренчә, элек рус патшаларыныкы булган.<ref name="автоссылка6" />. * Ханлыкны юк итүне урыс илен көнчыгыш яктан ныгыту буларак аңлату. Казанны алырга өндәгән [[Максим Грек]] 1521 елда [[Василий III]]гә болай дип яза: «Казанда килеш, без башка дошманнар белән җиңел көрәшәчәкбез, аннан явыз күренәчәкбез»<ref>{{Книга |автор=Грек М. |заглавие=Сочинения |том=2 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы=335—336 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Бу фикерне хәзерге урыс тарихчылары да алга сөрә. * Чынлыкта, [[Казан ханлыгы]] белән сугышка урыс патшасын икътисади сәбәпләр этәрә. Беренче чиратта, Идел юлының буеннан-буена тоткарлыксыз сәүдә итү мөмкинлеге. == Әзерлек == 1524нче елда руслар тарафыннан [[Васильсурск]] ныгытмасы төзелә. [[Василий III]] әмере белән [[Темников]] — Иделнең уң ярындагы рус хакимиятенең нигезе ныгытыла. 1547—1552нче елларда Явыз Иван Казанга яулар җибәрә. Әлеге чаралар кыйммәткә төшә, чөнки рус форпостлары ([[Түбән Новгород]] һәм [[Арзамас]]) төп рус көчләре тупланган җирләрдән ерак урнаша. === Зөя шәһәрчеген төзү === Патша хакимияте Казан тирәсендә урнашкан базага зур ихтыяҗ кичерә. Рус хәрби инженеры {{тәрҗемә ителмәгән 5|Иван Выродков||ru|Выродков, Иван Григорьевич}} көчләре белән 1551 нче елда бары тик 28 көн эчендә камап алынган Казан астында агач {{тәрҗемә ителмәгән 5|Зөя ныгытмасы||ru|Свияжская крепость}} төзелә. Ул рус гаскәрләре тарафыннан Казанны алу өчен төп таяну пунктына әйләнә. Алга таба Иван Выродков шәһәрне камау операцияләрен җитәкли, бер төн эчендә 13 метрлы {{тәрҗемә ителмәгән 5|камау каланчасын|камау каланчасын|ru|Осадная башня}} төзи. === «Тау ягын» кушу === [[Файл:Иван Грозный собирает войска на Казань.png|слева|мини|Явыз Иван гаскәрләрен җыя<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-11 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |url-status=live }}</ref>]] [[Сафа-Гәрәй]], тәхеткә кайтуы белән, рус яклы аксөякләрдән чистартуны башлый. Нәтиҗәдә 1546 елның сентябрендә Мәскәү ягына 4 Казан кенәзе һәм башка 76 Казан кешесе күчә.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Шул ук елның 6нчы декабрендә чуашлар һәм тау чирмешләре кенәзе Тугай ике иптәше белән Явыз Иванга тугрылыкка вәгъдә бирәләр һәм яу җибәрергә сорыйлар. Моның нәтиҗәсендә рус хәрби җитәкчеләре Зөя тамагына баралар һәм «йөз чирмеш кешесен» әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=(ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149-150) |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя шәһәрчеген төзүдән соң Тау ягында руслар даими кешеләргә әвереләләр. Казанның бу җирләрне сакларга сәләтсез булуы аңлашыла. «Ә тау халкы, насара патшасы шәһәре алар җирендә булуын күреп, патша һәм воеводалар янына килеп, алар алдында баш ияләр, патша аларны хупласын өчен, ачуын җибәрсен өчен, ә аларга Зөя шәһәре янында булырга әмер бирсен дә, сугышырга әмер бирмәсен өчен»<ref name="автоссылка5">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 164 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Елъязмаларга караганда, делегация барлык Тау Ягы исеменнән, аның кенәзләре, морзалары, сотниклары, десятниклары, чуашлар, чирмешләр һәм казаклар исеменнән баш ия.<ref name="автоссылка5" />. Илчеләргә зур бүләкләр бирелә, аларны җылы кабул итәләр. Ант бирүчеләргә бүләкләр рус гаскәрләренекенә караганда да зуррак була<ref name="автоссылка4">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 166 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Ант итүчеләргә һөҗүмнәрне туктату,<ref name="автоссылка8">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 165 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, өч елга салымнардан азат итү, киләчәктә «иске патшаларга» (Казан ханнарына) түләнгән кадәр салымнарны калдыру вәгъдә ителә. Бердәнбер шарт аларның барлык рус әсирләрен азат итүләре була. Тугрылыкларын тикшерү өчен «тау кешеләрен» июль аенда Казанга яу белән җибәрәләр, алар аннан ядрәләр уты астында качарга мәҗбүр булалар.<ref name="автоссылка8" />. Соңрак аларны [[Беренче чирмеш явына]] [[болын мариларына]] каршы сугышырга җибәрәләр<ref name="автоссылка4" />. 1551 елның җәендәге Явыз Иван һәм Казан Җире (чуаш һәм мари вәкилләре дә катнашкан оешма) арасынлагы килешүләр вакытында<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Котляров Д.А. О становлении «всей земли Казанской»// Исследования по Русской истории и культуре. Сборник статей к 70-летию профессора Игоря Яковлевича Фроянова. М., 2006. С. 326–340 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> патша Тау ягын кайтарудан баш тарта, моны «алар баш игәнче кылыч белән алдым» дип аңлата<ref name="автоссылка2">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 168 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1552 елның мартында Мәскәү белән Казан арасындагы яңа хәрби гамәлләргә әзерлек башлана. Апрель башында Зөя воеводалары «…тау кешеләре дулкынлана, күпләре китәләр, дөреслекне аз санга сугалар, тыңлаусызлык аларда галәмәт…» дип язалар<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 178 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя воеводаларының киләсе «грамотасында» (хатында) алар инде «…барысын үзгәрттеләр тау кешеләре, тоташтылар Казан белән һәм килделәр Зөя шәһәренә…» диләр<ref name="автоссылка3">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 179 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. === Солых һәм Казан ханлыгының Россия составына ирекле рәвештә керүе проекты === Тау ягын яулап алу һәм ханлыкның авыр хәрби халәте аның эчендәге үзара низагка китерә. Июнь ахыры яки июль башында казанлылар ханны бәреп төшерәләр һәм солых үтенәләр. Алар барлык әсирләрне азат итүне, Кырым аксөякләренең туганнарын һәм яшь ханзадә Үтәмешне рус әсирлегенә бирүне, хан итеп [[Шаһгали]]не куюны тәкъдим итәләр. Явыз Иван моңа Тау ягын Россиягә кушу таләбен өсти, чөнки аның халкын «алар баш игәнче кылыч белән ала»<ref name="автоссылка2" />. «Бөтен казан Җире» шурасында соңгы пункт килешмәү һәм бәхәсләр китереп чыгара, ләкин 14нче августта корылтай солыхны патша шартларында урнаштыруны хуплый. Казаннан, Казан һәм Тау ягыннан, елъязмага караганда, 60 мең әсир азат ителә<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 169 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1551нче елның көзендә Мәскәүгә Тау ягын кайтару яки күмәк идарә итүгә ирешергә теләүче Казан илчелеге килә. Шулай ук алар Явыз Иваннан солых килешүен үтәүне таләп итәләр. Патша тау ягын кайтарудан баш тарта, ә килешүнең үз ягын барлык насара әсирләр азат ителмичә үтәүдән баш тарта (ул әле барысы да азат ителмәгән, дип исәпли). Нәтиҗәдә илчеләрең үзләрен әсирлеккә алалар<ref name="автоссылка1">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 172 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. «Казан патшасы» Шаһгалинең хәле тотрыксыз була. Казанлылар тарафыннан берничә тапкыр куылганнан соң, ул дошманнарына карата берничә тапкыр көч кулланып, урынын ныгытырга тели<ref name="автоссылка1" />, ләкин бу булышмый. Ел азагында Шаһгали Явыз Иваннан Казаннан качарга рөхсәт сорый,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 173 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, ләкин максатына ирешми һәм хөкемнәр дәвам итә. 1552нче елның гыйнварында казанлыларның яңа илчелеге Явыз Иваннан шәһәрдә хан урынына патша воеводасын куярга сорый, ләкин җавап алмый. Мартта [[Шаһгали]] Казаннан китә, ханлык халкы воеводаны кабул итә. Ләкин соңгы мизгелдә, әзерләнеп килүче һөҗүм турындагы имеш-мимешләргә ышанып (Никон елъязмасы һөҗүм әзерләнмәгән дип хәбәр итә), казанлылар капкаларны ябып куялар. Җавап итеп руслар воеводаны кабул итәргә тәкъдим иткән һәм шәһәрдә бикләнергә теләмичә аның ягында калган аксөяк казанлыларны әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 176 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Чагыштырмача тыныч кушылу проекты җимерелә, Казанга яңа яу әзерләнә башлый. Казанлылар тәхеткә нугай шахзадәсе [[Ядегәр-Мөхәммәт хан|Ядегәр-Мөхәммәдне]] чакыралар. Ул зур булмаган отряды белән блокада эчендә калган Казанга бәреп керә.<ref name="автоссылка3" />. === Рус гаскәрләре чыгышы === [[Файл:ChurchMilitant.jpg|thumb|400px|«[[Күк патшасының фатихалы сугышы]]» иконасы — рус сугышчыларының яулап алынган Казаннан Күк Иерусалимына (Мәскәүгә) юл тотуы]] Элекке камаулардан аермалы буларак, алдагы камауга рус гаскәрләре эзлекле рәвештә, хәтта шәһәр диварлары астында кышларга җыенып хәзерләнәләр. Гаскәрләр сугышка яздан әзерләнәләр, ә Александр Горбатый җитәкчелегендәге алдынгы отрядлар Зөя утравында урнашалар. 1552нче елның 16 июнендә зур караулардан соң патша гаскәрләре Мәскәүдән Коломнага чыгалар. Рус гаскәрләренә алга барырга комачаулау максаты белән, янычарлар һәм артиллерия белән җиһазланган кырым отрядлары, көтмәгәндә Тула астындагы рус биләмәләренә һөҗүм итәләр. Аларның атакасы кире чагылдырыла, тиздән кырымлыларның арьергардлары руслар тарафыннан [[Шиворонь]] елгасында юкка чыгарыла. Кырымлыларның уңышсызлыгы беренче чиратта [[Дәүләт Гәрәй]] хан рус гаскәрләре инде Казан астында дип уйлаганнан килеп чыга. Ул зур гаскәр белән очрашырга әзер булмый. Руслар Казанга берничә отряд белән баралар. Патша үзе эре гаскәр башында Коломнадан [[Владимирга]] чыга. Владимирдан гаскәр [[Муром]] шәһәренә килә, анда аның белән [[Шаһгали]] җитәкчелегендәге Касыймнан чыккан татар отрядлары кушыла. Шаһгали белән килгән татар гаскәрләре саны, башка чыганакларда расланмаган «[[Казан тарихы]]» китабы авторы сүзләренчә, якынча 30 мең кеше тәшкил итә. Алар арасында 2 [[Әстерхан ханлыгы]] ханзадәсе дә була. Рус гаскәрләре [[Зөя]]гә кадәрге юлны биш атнада узалар. Күп сугышчылар чиста су җитмәүдән һәм гадәттән тыш эсселектән вафат булалар. Зөядә патша гаскәрләре, башка отрядларны көтеп, бер атна уздыралар. Патшадан алда Зөягә «көймәле» чирү килә, ул көймәләрдә [[Идел]] буйлап хәрәкәт итә. === Казан астында сугыш === 15нче августта рус гаскәрләре патша әмере белән моның өчен махсус әзерләнгән сугыш судноларында Идел аша болын ягына чыгалар. Рус гаскәрләренең хәрәкәте турында ишеткән Казан ханы [[Ядегәр Мөхәммәд]] патша гаскәрләренә 10 мең Казан сугышчысын җитәкләп, каршы чыга. Ертауль һәм алдан баручы полк канкойгыч көрәштә аларны тар-мар итәләр. Моның аркасында рус гаскәрләре атна дәвамында Иделнең икенче ярына тоткарлыксыз чыгып йөри алалар. 16нче августта Явыз Иван ягына хезмәт итүгә җиде казак белән Казан морзасы [[Камай Хөсәенов]] күчә. Ул татар гаскәренең торышы турында мәгълүмат бирә. 17нче августта патша Идел аша чыгып, үз гаскәрен җитәкләп Арча кырында урнаша. Анда ул булачак камауны оештыру өчен гаскәрләрен бүлүне башкара. == Рус гаскәрләренең саны һәм составы == Камауда бик зур сандагы гаскәрләр һәм кораллар катнаша. [[Казан тарихы]] мәгълүматына караганда, рус гаскәрләре 150 мең кешедән торган һәм камап алынучыларга (60 мең кеше) караганда өстенлеккә ия булган. Рус дәүләтенең мобилизацион сәләтләре шундый күпсанлы гаскәрне чыгарырга ирек бирми, ә Казан шундый сандагы каршы торучы гаскәрне сыйдыра алмый. Зур булмаган урында күпсанлы тыныч халык та була. Чынлыкта ике яктан да камау катнашучылары күп тапкырга азрак була ала. Руслар күпсанлы камау артиллериясенә ия була, дип хәбәр ителә. Ядрәчеләр һәм инженерларның гамәлләре Казанны алуда да, Явыз Иванның [[Ливония сугышы]] кебек башка яулары өчен дә зур роль уйный. Яңа лафетлар барлыкка китерү һәм манёврлыкны арттыру зур артиллерия поездлары төзергә мөмкинлек бирә һәм Иван IV Казанны камау өчен якынча 150 туп җыюга ирешә. Күп артиллеристлар Мәскәүнең туп сараенда әзерлек үтә, анда алар туп коючы осталарны күзәтә алалар. 1547нче елда артиллерия патша армиясенең бәйсез гаскәр төренә әйләнә, «наряд» атамасын ала. Шул ук вакытта Казан тирәсендә траншлар һәм палисадлар төзү зур хезмәт таләп итә. Иван соңрак узган кампанияләрендә дә инженерларга таянуын дәвам итә. Мәсәлән, 1563нче елгы [[Полоцк]] камавында. Рус армиясе атлылар, укчылар, Шаһгалинең татар отрядлары, мордва һәм черкес сугышчылары һәм алманнар, итальяннар, поляклар кебек чит ил наёмникларыннан тора. Атлы гаскәр көчнең төп өлешен тәшкил итә. «Казан елъязмачысы» сүзләренчә, камауда ярты миллионлык рус гаскәре составында 10 мең мордва сугышчысы катнаша. Күп тикшеренүчеләр бу чыганакны ышанычлы дип санамый<ref name="автоссылка7">{{Книга |автор= |заглавие=Алишев С. Х. Источники и историография города Казани. Казань 2001. https://www.tataroved.ru/publicat/istoriograf.pdf |ответственный= |год= |издание= |место= |издательство= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. == Камау барышы == Шәһәр 23нче августта чолгап алына, боҗраны ярарга тырышу нәтиҗә бирми. Ике Нугай капкасы каршында Шаһгали ханның уң кулы полкы урнаша, ике [[Әстерхан]] ханзадәсе идарә иткән алда баручы полк Алабуга һәм Кебек капкалары каршына баса. Ертаул полкы — Морали капкасы, сул кул полкы — Су капкасы, [[сакчылар полкы]] — Патша капкасы каршына баса. Рус ратниклары шәһәр тирәли Туралар төзи башлыйлар. Туралар (камау манаралары) һәр шәһәр капкасы алдында төзелә. Алар итальян инженерлары җитәкчелегендә «чит ил гадәте буенча» өч «көрәш» белән төзелә. Төзелештә рус инженеры Иван Выродков та катнаша. [[Файл:Kazan 1552.png|400px|thumb|right|1552нче елның 2нче октябрендә Казанны алу]] [[Арча кыры]]на патша гаскәрләре килеп күп тә үтми, урман ягыннан якынлашучы Казанлылар һәм кырда урнашкан руслар арасында яңа көрәш башлана. Казанлыларга каршы җибәрелгән воеводалар аларга каршы тора һәм чигенүче казанлылар артыннан барып, әсирләр ала. Патша гаскәрләренең Казан янына килүенең икенче көнендә Иван IV әмере белән шәһәргә тынычлык тәкъдим итүче илчеләр делегациясе җибәрелә. Капитуляция очрагында халыкка яшәү, милекнең кагылгысызлыгы, ислам динен ирекле рәвештә тота алу һәм яшәү урынын ирекле рәвештә сайлау мөмкинлеге вәгъдә ителә. Патша Казан ханын үзенә хезмәткә керергә, вассалы булырга үгетли. Делегациянең таләпләре кире кагыла, илчеләр үзләре хурлык белән шәһәрдән куыла. Шуд ук вакытта камап алынучылар нугайлардан ярдәм сорыйлар. Ләкин [[Нугай Урдасы]] җитәкчеләре Мәскәү белән мөнәсәбәтне бозудан куркып, ярдәм күрсәтүдән баш тарталар. 26нчы августта казанлылар шәһәрдән чыгарга тырышып карыйлар, һәм бу уңыш китерми. Шәһәр диварлары астында көрәш башлана. Замандашлар бу көрәшне болай тасвирлый: «Туп тавышларыннан һәм чинау, тавыш, ике як кешеләренең дә кычкырышыннан һәм корал дөбердәвеннән бер-береңне ишетмәслек иде»<ref>''А. А. Зимин, А. Л. Хорошкевич'' Россия времени Ивана Грозного — М., издательство «Наука», 1982</ref>. Атаканы кайтарып, укчылар тураларны окоплар белән әйләндереп алалар һәм алар янына көчлерәк туплар урнаштыралар. Кайбер урыннарда туралар арасында Выродков төзегән палисадлар урнаша. 27нче августта Казанга артиллерия һөҗүме башлана. Казанлыларның андый көчле артиллерияләре булмый һәм шәһәр коралы югалтулар кичерә. 4нче сентябрьдә руслар Морали капкасы астындагы су чыганагы астындагы казып керүне шартлаталар. Операциянең уңышына карамастан, алар максатларына ирешә алмыйлар, чөнки Казан эчендә шәһәр халкы чиста су ала алырдай күпсанлы сулыклар урнашкан була. Шулай да, мөһим су чыганагыннан мәхрүм ителгән шәһәрдә авырулар башлана. 6 сентябрьдә рус гаскәрләре Александр Горбатый җитәкчелегендә Арчага яу ясыйлар. Бу чирмешләрнең еш булып торучы, камаучыларга зур комачаулык китерүче яулары аркасында килеп чыга. Патша гаскәренең зур өлеше җәяүле укчылардан һәм темник мордвасыннан тора. Арча алына, патна гаскәрләре күпсанлы әсирләр һәм мал алып, бөтен Арча ягында контроль урнаштыралар. Моның белән бер үк вакытта көчле яңгырлар һәм давыллар сәбәпле, ризык төялгән күпсанлы суднолар бата, шунлыктан рус гаскәрләре азык-төлек запасларының зур өлешеннән мәхрүм була. Камау барышында рус гаскәрләре шәһәр диварлары астына [[миналы галереяләр]] ясау тактикасын кулланалар. «[[Тыныч сапа]]» корылмасы белән көнбатыш осталары идарә итә (төрле чыганакларда аларны фрязиннар, алманнар, литвиннар дип атыйлар). Миналы казып керүләрне инглиз инженеры Бутлер<ref>''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства / 3-е изд. — {{М.}}, 1991. — С. 151.</ref> һәм литвин Размысл (чын исеме Эразм<ref>''Зимин А. А.'' Участник взятия Казани в 1552 г. литвин Размысл Петров // Вопросы военной истории России XVIII и первой половины XIX века. — {{М.}}: Наука, 1969. — С. 273—278.</ref>) җитәкләгән, дигән риваять бар. Рус гаскәрләре хәлиткеч штурмга әзерләнәләр. 30нчы сентябрьгә туралар шәһәрнең барлык диварларына диярлек якын китерелә. Дивар белән туралар арасында чокыр гына кала. Күп урыннарда чокыр җир һәм урман белән күмелгән була. Руслар алар аша күперләр сала, яңа казып керүләр ясала. Шуңа карамастан, камап алынучылар да чаралар күрәләр. Алар берничә тапкыр тураларга һөҗүм итәләр. Шундый һөҗүмнәрнең берсендә тураның сакчыларын качарга мәҗбүр итәләр. Збойлов капкасы янында узган киләсе һөҗүмнең уңышы азрак була. Соңгы һөҗүм иң масштаблысы була, ләкин зур нәтиҗә китерми. 30нчы сентябрьдә дивар астына казып керү урыны шартлатыла, дивар ишелә. Шәһәр дивары, капкалары, күперләренә ут каба. Ләкин шәһәр халкы каршы тора. Зур югалтулар исәбенә камалучылар манарада, диварларда һәм Арча капкасы янына берегәләр. Киләсе ике көн дәвамында Михаил Воротынский һәм Алексей Басманов җитәкчелегендә рус гаскәрләре казанлыларны көтә һәм калканнар белән ышыклана. 1нче октябрьдә шәһәрне саклаучыларга коралларын төшерергә тагын бер тәкъдим бирелә, саклаучылар баш тарта. [[Файл:Русское осадное орудие XVI века.jpg|thumb|XVI гасыр рус камау коралы]] Яңа казып керү һәм һөҗүм 2нче октябрьдә була.<ref name="tavrika.by.ru" />. Озак вакыт камалыш һәм камап алынучыларның көче аркасында әлсерәгән күп рус сугышчылары көрәшкә зур теләк белдермичә баралар, моның хакында үзенең «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы» әсәрендә Андрей Курбский яза. Ләкин шәһәр эченә кереп, көчле көрәшләр башлангач, күп яралылар да ыргыла: {{Цитата башы}}...ятучылар да, яралылар, сикереп басалар һәм үлеп баручылар уяналар. Һәм бөтен илләрдән, станнардан, ботка пешерүчеләр дә, ат караучылар да, сату-алуга килгәннәр дә, барысы шәһәргә йөгерә, сугыш эше өчен түгел, отыш өчен...{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 27 бит.<ref name="tavrika.by.ru" />}} саклаучылар моннан файдаланырга ашыгалар, аларны урлауга бүленмәгән, ләкин инде туктаусыз көрәшеп арыганнар арасыннан кысрыклап чыгаралар. Бу караклар арасында ыгы-зыгы китереп чыгара: {{Начало цитаты}}Бу караклар безнекеләр артта калганны күрүләре булды, кача башладылар, күбесе капкага эләкмәде, күбесе урланган әйберләре белән дивар аша да чыкты-керде, ә берәүләре «яралар! яралар!» дип акыра бирде{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 28 бит.<ref name="tavrika.by.ru">{{Citation |title=''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства |url=http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |access-date=2025-10-14 |archive-date=2011-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110407232923/http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |dead-url=yes }}</ref>}}Рус җитәкчелеге ыгы-зыгы куптаручыларны һәм каракларны үтерергә әмер бирә — «күбесен үтерәләр аларның, һәм хәзинәләргә егылмыйлар, үзләренекенә дә булышалар»<ref name="tavrika.by.ru" />. Бу чара каушауны туктатырга ярдәм итә һәм руслар тиздән кабат һөҗүмгә күчә. Шәһәр эчендәге төп көрәш хан сарае мәчете янында була. Мәчетне саклау белән шул сугышта үз укучылары белән бергә көрәшкән һәм һәлак булган [[Колшәриф|Кол Шәриф]] җитәкчелек итә. Ирләрне үтерәләр, хатын-кызларны һәм балаларны рус сугышчыларына тараталар. Җитәкчелек, гаскәр, барлык хөкүмәт бүлекчәләре тар-мар ителә.<ref>[http://www.tataroved.ru/obrazovanie/textbooks/1/r6/?&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/ Р. Г. Фахрутдинов. История татарского народа и Татарстана. (Древность и средневековье) / Раздел VI. Казанское ханство.]</ref> Ядегәр хан әсирлеккә алына һәм чукындырыла, аның әсирлеккә эләккән сугышчылары үлем җәзасына дучар ителә, ә рус хакимиятенә лояль казанлыларның бер өлешен шәһәр диварлары тышына, [[Кабан күле]] янына күчерәләр, алар [[Иске бистә (Казан)|Иске татар бистәсенә]] нигез салалар<ref>{{cite web |url=http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |title=Архивированная копия |access-date=2010-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |archive-date=2011-08-07 |accessdate=2025-10-14 |archivedate=2011-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm }})</ref>. == Казанны алу сәнгатьтә, әдәбиятта һәм мәдәнияттә == * [[Ркаил Зәйдулла]]ның «Ак япанчалы карт»<ref>https://vatantat.ru/2021/08/61354/ | Ватаным Татарстан</ref>, «Шаһгали» хикәяләре. * «[[Сөембикә ханбикә#Сөембикә турында риваятьләр|Сөенбикә бәете]]» — халык авыз иҗаты әсәре. * «Саманька» мордва халкы җыры<ref>https://diletant.media/articles/45293740/</ref>. * «Казан бәете» — XVI гасыр татарларының халык авыз иҗаты әсәре<ref>https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/1972-8/legendalar-ezennn?ysclid=mgnyk5asa5797273290</ref>. * Карл Богданович Вениг (1830—1908) «Казанны яулап алу» картинасы * Казанны алу хөрмәтенә Иван IV чорында Мәскәүдә [[Василий Блаженный чиркәве|Василий Блаженный храмы]], Казанның үзендә гыйбадәтханәләр төзелә. * Россиядәге беренче эпик поэма — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Херасков|Херасков М. М.ның|ru|Херасков, Михаил Матвеевич}} «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Россиада||ru|Россиада}}сы» Казанны алуга багышланган. * Вафат сугышчыларның уртак каберләренә [[XIX гасыр]] башында [[Казанны басып алучыларга һәйкәл (Казан)|һәйкәл]] куелган.<ref>https://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/21862/T0-135530.pdf</ref> * «Казанны алу» — рус тарихи җырларының берсе<ref>[https://old.bigenc.ru/music/text/2025680] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011095801/https://old.bigenc.ru/music/text/2025680|date=2019-10-11}}{{ref-ru}}</ref>. * Рәссамнарның картиналары: {{тәрҗемә ителмәгән 5|Григорий Угрюмов||ru|Угрюмов, Григорий Иванович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Кившенко||ru|Кившенко, Алексей Данилович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Петр Шамшин||ru|Шамшин, Пётр Михайлович}}, [[Фиринат Халиков]]. * «Как во городе было во Казани». [[Модест Мусоргский|М. Мусоргскийның]] «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Борис Годунов (опера)|Борис Годунов|ru|Борис Годунов (опера)}}» операсыннан Варлаам җыры. * [[Хәтер көне (Татарстан)]] <gallery heights="200"> Файл:Capture of Kazan, Ivan the Terrible (Grigoriy Ugryumov).jpg|«1552нче елның 2нче октябрендә Явыз Иванның Казанны алуы» (Г.Угрюмов) Файл:Capture of Kazan (Shamshin, 1894).jpeg|«Иоанн IVнең Казанга керүе» (П.Шамшин) Файл:Иван IV Грозный на Казанском престоле.png|Явыз Иван IV Казан тәхетендә [[Лицевой летописный свод|Кулъязма своды]] XVI гасыр.<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-13 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |url-status=live }}</ref> </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Волков В. А.: Мәскәү дәүләте сугышлары һәм гаскәрләре * ''Зимин А. А., Хорошкевич А. Л.'' Явыз Иван чоры Россиясе — М., [[Наука (издательство)|Наука]], 1982. * ''Жеребов Д. К., Майков Е. И.'' XVI—XVII гасырларда рус хәрби-инженерия сәнгате // Рус хәрби-инженерия сәнгате тарихыннан. М., 1952. * Разин Е. А.: Хәрби сәнгать тарихы * {{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/etapy-formirovaniya-vybornoy-zakonodatelnoy-vlasti-v-rossii |номер=317 |страницы=60—64|Трофимов Евгений Николаевич, Россиядә законнар чыгаручы хакимиятнең формалашуы этаплары, Вестник Томского государственного университета, 2008 |ref=Трофимов}} * ''Усачёв А. С.'' Могҗизалар турындагы борынгы рус хәбәрнамәләре кыйммәте (1552 елда Казан астындагы яктылык могҗизасы турындагы материал мисалында)// [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2010. № 1 (39). С. 112—116. * {{книга |автор=Хованская О. С. |часть=Глава III. Походы Ивана Грозного на Казань в 1549-1552 гг. |заглавие=Осада и взятие Казани в 1552 году / Историко-археологический очерк О. С. Хованской |ссылка=http://millitarch.ru/?p=473 |место=Казань |издательство=МОиН РТ |год=2010 |страницы=74—102 |страниц= |isbn= }} * {{книга |автор=Christian D. G. |заглавие=A History of Russia, Central Asia and Mongolia{{ref-en}} |ссылка= |ответственный= |издание= |место=Hoboken, NJ |издательство=[[Wiley-Blackwell]] |год=2018 |volume=2: Inner Eurasia from the Mongol Empire to Today, 1260—2000 |pages= |allpages=xxxv, 619 |серия=Blackwell History of the World |isbn=978-0-631-21039-9 |ref=Christian }} * {{книга |автор=Keep J. L. |часть= |ссылка часть= |заглавие=Soldiers of the Tsar: Army and Society in Russia, 1462—1874{{ref-en}} |ссылка=https://archive.org/details/soldiersoftsarar0000keep|ответственный= |издание= |место=Oxford |издательство=[[Clarendon Press]] |год=1985 |pages= |allpages=vi, 432 |isbn=978-0-19-822575-1 |ref=Keep }} * Kurat A. N.: Rusya Tarihi, Kazan ve Astrahan (Hacıtarhan, Ejderhan) Hanlarının Ruslar tarafından zaptı ve bunun ehemmiyeti, 152—157 * «Тарихи җырлар» (21—23 бит) / урта мәктәп өчен — {{М.}}: Детгиз балалар китабы фабрикасы, 1959. — 100 000 экз. * ''[[Измайлов, Искандер Лерунович|Измайлов И. Л.]]'' [https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf Основные концепции завоевания Казанского ханства в отечественной историографии: между идеологией и наукой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231226194539/https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf |date=2023-12-26 }} // Новое прошлое. — 2022. — № 1. — С. 102—118. * {{Статья|ссылка=http://goldhorde.ru/wp-content/uploads/2024/02/зол-нас-_вып-5.pdf#page=184|автор=Ерусалимский К. Ю.|заглавие=Казанский поход Ивана Грозного 1552 г.: опыт исследовательского итинерария|год=2023|место=Казань|издание=Золотоордынское наследие|издательство=[[Институт истории имени Шигабутдина Марджани|Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ]]|выпуск=5|страницы=166—180}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Емельян Пугачёв#Пугачев сугышы|12.07.1774 (Емельян Пугачёв)]] һәм [[Казан өчен бәрелеш (1774)|15.07.1774 (Михельсон)]] Казанны яулап алулары * [[Казанны штурмлау (1918 ел, август)|7.08.1918 (аклар)]] һәм [[Казан операциясе|10.09.1918 (кызыллар)]] Казанны яулап алулары * [[Колшәриф мәчете]] [[Төркем:Әлифба буенча бәрелешләр]] [[Төркем:Россия бәрелешләре]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Казан тарихы]] [[Төркем:1552 ел]] 8v4ocme8gn4rl3km1jdurg2icr4glmw 6099668 6099665 2026-11-08T04:58:12Z ~2026-52585-26 62771 /* Камау барышы */ 6099668 wikitext text/x-wiki {{Латинчасы|Qazannıñ yawlap alınuı}} <!-- {{Вооружённый конфликт | конфликт = Казанны яулап алу (1552) | рәсем = Kazan storm chronicle.GIF | баш исем = ''Казан өчен көрәш. Миниатюра.'' | дата = 23 август — 2 октябрь 1552 ел | урын = [[Казан]], [[Идел буе]] | нәтиҗә = Казанны рус гаскәрләре белән яулап алу, Казан ханлыгын юк итү | көндәш1 = * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Рус патшалыгы]] * [[Касим ханлыгы]] | көндәш2 = [[Казан ханлгы]] | командир1 = * [[Файл:Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg|28 px]] [[Иван Грозный|Иван IV]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Мстиславский, Иван Фёдорович|Иван Мстиславский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Воротынский, Михаил Иванович|Михаил Воротынский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Горбатый-Шуйский, Александр Борисович|Александр Горбатый-Шуйский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Щенятев, Пётр Михайлович|Пётр Щенятев]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Выродков, Иван Григорьевич|Иван Выродков]] * [[Шах-Али]] | командир2 = * {{флаг|Казанское ханство}} [[Ядегәр-Мөхәммәт]] * {{Flag of the Kazan Khanate.svg}} [[Кол Шәриф (религиозный деятель)|Кул Шариф]] † * {{флаг|Казанское ханство}} [[кенәз Япанча †]] * {{флаг|Казанское ханство}} [[Чапкын Отучев †]] | көчләр1 = 50—150 мең кеше 150 пушка | көчләр2 = 30—60 мең кеше | югалтулар1 = билгесез | югалтулар2 = 20 меңгә кадәр һәлак булучы калганнары әсирләр }}--> {{УК}} {{Нейтраль караш}} '''Казанны камау һәм яулап алу''' — [[Иван IV|Иван IV Явызның]] 1552 елның июнь-октябрь айларында [[Русия]] дәүләте территориясен киңәйтү өчен яулап алу йөрешләренең берсе, ул Казан ханлыгының мөстәкыйль дәүләт буларак яшәвенә чик куйган. Күп тапкыр үзара сугышлардан соң, [[1487 ел]]да [[Иван III]] гаскәрләре Казанны яулап алуга ирешә. Урыслар шартларында төзелгән солых килешүе Мәскәү патшалыгының [[Казан ханлыгы]] эшләренә даими тыкшынып торуга сәбәп була. 1547 елда Мәскәү тәхетенә утырган [[Явыз Иван]] өчен бу срогы чыккан документ яулап алуларына сылтау булып тора. 1552 елгы йөреш 1469, 1487, 1524, 1530, 1545, 1547, 1550 һәм 1551 елларда рус гаскәрләренең йөрешләренең дәвамы булып тора, һәм, алга таба [[Әстерхан ханлыгы]]н басып алу өчен алшартлар тудыра, [[Түбән Идел крае|Түбән Идел]] буена юл ача. [[Казан]] яхшы ныгытылган шәһәр була, аны штурмлау баскыннарга зур югалтулар китерә ала. Һөҗүм итүче рус гаскәре ике буе камау корылмалары төзи, хәрәкәтчән [[каланча]]лар урнаштыра, [[Казан кирмәне]] дивары астына җир асты юллары казый. 1552 елда Казанны алу өчен соңгы штурм аеруча канлы булып чыга, ул ныклап планлаштырылган һәм аны тормышка ашыру өчен баскыннар армиясе шушы чорның соңгы хәрби-инженерлык казанышларын кулланган. Казан тирәсендәге 50 чакрымда баскыннар бер генә татар авылын да калдырмый, аларда яшәүчеләрнең мал-туары тартып алына, иген басулары яндырыла.<ref>[https://madanizhomga.ru/news/tatarstan-assr-tzelg-100-el/elga-urtasyndagy-ykl Елга уртасындагы һәйкәл. Әгъзам Фәйзрахманов, 6 июнь 2019]</ref> == Алшартлар == {{дөреслеген тикшерергә}} [[Файл:Silkroutes.jpg|200px|мини|уңда|[[Ефәк юлы]]ның нигез челтәре]] {{Алтын Урда байрагы}} таркалуга, аның төбәкләре аерым дәүләтләр буларак яши башлый. {{Бөек Мәскәү кенәзлеге байрагы}} <small>([[Рус Олысы]])</small> [[ясак]] акчаларны [[Олы Урда]] башкаласы [[Сарай-Бәркә]]гә җибәрүдән [[1472 ел]]да ук туктаса да,<ref>[[1480 ел]]да {{тәрҗемә ителмәгән 5|Угра буендагы капма-каршы тору||d|Q25628}} вакытында [[Әхмәт хан]] русларга җибәргән хатлашуда [[Алексин]] буендагы {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексин бәрелеше|бәрелеш|d|Q24932457}} алдыннан бирле [[Татар-монгол игосы|ясак түләнмәвен]] белдерә</ref> шул чорда көчлерәк булган Казан ханлыгына [[1484 ел]]га кадәр туктаусыз, соңыннан да эзлекле килеш дәвам итә. Шул ук арада үзенең ныгып китүе белән, күршесе белән тыныч тигез мөнәсәбәтләр һәм [[Идел]] буйлап киртәсез [[Ефәк юлы]]на чыгып сәүдә мөмкинлеген оештыруны тели. Килешү юлы белән барып чыкмагач, мәсьәләне буйсындыру аркылы чишәргә карар кылына. Казанны алу [[Бөек Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү кенәзлегенең]] әкренләп ныгуының нәтиҗәсе булып чыга. Бу вакыйга алдыннан ялган идеологик хәзерлек бара, ул берничә фикерне үз эченә ала: «борынгы рус җирләре», «Казан — рус кенәзләре вотчинасы», һ.б. Әлеге фикерләр «[[Мәскәү]] — өченче [[Рим]]» сәяси доктринасы тирәли тупланалар.<ref>{{Cite web |url=https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |title=Онлайн — энциклопедия Tatarica |access-date=2022-10-13 |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013072707/https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |url-status=live }}</ref> [[Казан ханлыгы]] белән көрәш 1460-нчы елларда ук башлана, ләкин уңышлы {{?|Википедия:Ярдәм}} бармый. Ике як та үз максатларына бара. XX гасырның рус телле әдәбиятында Казан ханлыгын яулап алу ихтыяҗы [[Госман империясе]]ннән саклану белән аңлатыла. == Сәбәпләр == Чордагы рус чыганаклары яулап алуны әлеге сәбәпләр белән аңлаталар: * Урыс патшаларының туймас нәфесләре. Аларны Казан ханлыгының байлыгы кызыктыра. [[Иван Пересвет]] патшаны Казанны яуларга болай өнди: «булдыклы сугышчыларны Казан олысларына җибәрегез, аларны яндырырга да, кешеләрен кулга алырга кушыгыз»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=208 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, һәм теләген болай аңлата: «Ишеттем мин ул җир турында, Казан патшалыгы хакында, анда булган күп хәрбиләрдән, аның турында ниләр сөйләүләрен, тиңлиләр аны оҗмах җиренә» «андый уңдырышлы җир дуслыкта да уңай булды булуын, шулай булмаса түзеп тә булмас иде»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=233—234 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. * Нәфес мотивларын замандашлар, Курбский да,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Курбский А. История о великом князе Московском// РИБ (Русская историческая библиотека)) Т. 31. – с. 190-191 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> «Казан тарихының» аноним авторы да билгеләп үтә.<ref name="автоссылка6">{{Книга |автор=Постников В. В. |заглавие=«Казанская история»: К вопросу об идеологических основах восточной политики России |издание=Ойкумена: Регионоведческие исследования |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii |ответственный= |место= |издательство= |год=№ 1(2) — 2007 |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919151816/https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii }}</ref>.Алар Казан ханлыгының Мәскәү үлчәмнәре буенча күрелмәгән байлыгына игътибар итәләр * Абруйлы булмаган чыганак, «[[Казан елъязмачысы]]», Казанны алуны «тарихи гаделлекне» кайтару белән аклый, чөнки ул, аның фикеренчә, элек рус патшаларыныкы булган.<ref name="автоссылка6" />. * Ханлыкны юк итүне урыс илен көнчыгыш яктан ныгыту буларак аңлату. Казанны алырга өндәгән [[Максим Грек]] 1521 елда [[Василий III]]гә болай дип яза: «Казанда килеш, без башка дошманнар белән җиңел көрәшәчәкбез, аннан явыз күренәчәкбез»<ref>{{Книга |автор=Грек М. |заглавие=Сочинения |том=2 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы=335—336 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Бу фикерне хәзерге урыс тарихчылары да алга сөрә. * Чынлыкта, [[Казан ханлыгы]] белән сугышка урыс патшасын икътисади сәбәпләр этәрә. Беренче чиратта, Идел юлының буеннан-буена тоткарлыксыз сәүдә итү мөмкинлеге. == Әзерлек == 1524нче елда руслар тарафыннан [[Васильсурск]] ныгытмасы төзелә. [[Василий III]] әмере белән [[Темников]] — Иделнең уң ярындагы рус хакимиятенең нигезе ныгытыла. 1547—1552нче елларда Явыз Иван Казанга яулар җибәрә. Әлеге чаралар кыйммәткә төшә, чөнки рус форпостлары ([[Түбән Новгород]] һәм [[Арзамас]]) төп рус көчләре тупланган җирләрдән ерак урнаша. === Зөя шәһәрчеген төзү === Патша хакимияте Казан тирәсендә урнашкан базага зур ихтыяҗ кичерә. Рус хәрби инженеры {{тәрҗемә ителмәгән 5|Иван Выродков||ru|Выродков, Иван Григорьевич}} көчләре белән 1551 нче елда бары тик 28 көн эчендә камап алынган Казан астында агач {{тәрҗемә ителмәгән 5|Зөя ныгытмасы||ru|Свияжская крепость}} төзелә. Ул рус гаскәрләре тарафыннан Казанны алу өчен төп таяну пунктына әйләнә. Алга таба Иван Выродков шәһәрне камау операцияләрен җитәкли, бер төн эчендә 13 метрлы {{тәрҗемә ителмәгән 5|камау каланчасын|камау каланчасын|ru|Осадная башня}} төзи. === «Тау ягын» кушу === [[Файл:Иван Грозный собирает войска на Казань.png|слева|мини|Явыз Иван гаскәрләрен җыя<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-11 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |url-status=live }}</ref>]] [[Сафа-Гәрәй]], тәхеткә кайтуы белән, рус яклы аксөякләрдән чистартуны башлый. Нәтиҗәдә 1546 елның сентябрендә Мәскәү ягына 4 Казан кенәзе һәм башка 76 Казан кешесе күчә.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Шул ук елның 6нчы декабрендә чуашлар һәм тау чирмешләре кенәзе Тугай ике иптәше белән Явыз Иванга тугрылыкка вәгъдә бирәләр һәм яу җибәрергә сорыйлар. Моның нәтиҗәсендә рус хәрби җитәкчеләре Зөя тамагына баралар һәм «йөз чирмеш кешесен» әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=(ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149-150) |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя шәһәрчеген төзүдән соң Тау ягында руслар даими кешеләргә әвереләләр. Казанның бу җирләрне сакларга сәләтсез булуы аңлашыла. «Ә тау халкы, насара патшасы шәһәре алар җирендә булуын күреп, патша һәм воеводалар янына килеп, алар алдында баш ияләр, патша аларны хупласын өчен, ачуын җибәрсен өчен, ә аларга Зөя шәһәре янында булырга әмер бирсен дә, сугышырга әмер бирмәсен өчен»<ref name="автоссылка5">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 164 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Елъязмаларга караганда, делегация барлык Тау Ягы исеменнән, аның кенәзләре, морзалары, сотниклары, десятниклары, чуашлар, чирмешләр һәм казаклар исеменнән баш ия.<ref name="автоссылка5" />. Илчеләргә зур бүләкләр бирелә, аларны җылы кабул итәләр. Ант бирүчеләргә бүләкләр рус гаскәрләренекенә караганда да зуррак була<ref name="автоссылка4">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 166 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Ант итүчеләргә һөҗүмнәрне туктату,<ref name="автоссылка8">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 165 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, өч елга салымнардан азат итү, киләчәктә «иске патшаларга» (Казан ханнарына) түләнгән кадәр салымнарны калдыру вәгъдә ителә. Бердәнбер шарт аларның барлык рус әсирләрен азат итүләре була. Тугрылыкларын тикшерү өчен «тау кешеләрен» июль аенда Казанга яу белән җибәрәләр, алар аннан ядрәләр уты астында качарга мәҗбүр булалар.<ref name="автоссылка8" />. Соңрак аларны [[Беренче чирмеш явына]] [[болын мариларына]] каршы сугышырга җибәрәләр<ref name="автоссылка4" />. 1551 елның җәендәге Явыз Иван һәм Казан Җире (чуаш һәм мари вәкилләре дә катнашкан оешма) арасынлагы килешүләр вакытында<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Котляров Д.А. О становлении «всей земли Казанской»// Исследования по Русской истории и культуре. Сборник статей к 70-летию профессора Игоря Яковлевича Фроянова. М., 2006. С. 326–340 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> патша Тау ягын кайтарудан баш тарта, моны «алар баш игәнче кылыч белән алдым» дип аңлата<ref name="автоссылка2">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 168 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1552 елның мартында Мәскәү белән Казан арасындагы яңа хәрби гамәлләргә әзерлек башлана. Апрель башында Зөя воеводалары «…тау кешеләре дулкынлана, күпләре китәләр, дөреслекне аз санга сугалар, тыңлаусызлык аларда галәмәт…» дип язалар<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 178 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя воеводаларының киләсе «грамотасында» (хатында) алар инде «…барысын үзгәрттеләр тау кешеләре, тоташтылар Казан белән һәм килделәр Зөя шәһәренә…» диләр<ref name="автоссылка3">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 179 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. === Солых һәм Казан ханлыгының Россия составына ирекле рәвештә керүе проекты === Тау ягын яулап алу һәм ханлыкның авыр хәрби халәте аның эчендәге үзара низагка китерә. Июнь ахыры яки июль башында казанлылар ханны бәреп төшерәләр һәм солых үтенәләр. Алар барлык әсирләрне азат итүне, Кырым аксөякләренең туганнарын һәм яшь ханзадә Үтәмешне рус әсирлегенә бирүне, хан итеп [[Шаһгали]]не куюны тәкъдим итәләр. Явыз Иван моңа Тау ягын Россиягә кушу таләбен өсти, чөнки аның халкын «алар баш игәнче кылыч белән ала»<ref name="автоссылка2" />. «Бөтен казан Җире» шурасында соңгы пункт килешмәү һәм бәхәсләр китереп чыгара, ләкин 14нче августта корылтай солыхны патша шартларында урнаштыруны хуплый. Казаннан, Казан һәм Тау ягыннан, елъязмага караганда, 60 мең әсир азат ителә<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 169 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1551нче елның көзендә Мәскәүгә Тау ягын кайтару яки күмәк идарә итүгә ирешергә теләүче Казан илчелеге килә. Шулай ук алар Явыз Иваннан солых килешүен үтәүне таләп итәләр. Патша тау ягын кайтарудан баш тарта, ә килешүнең үз ягын барлык насара әсирләр азат ителмичә үтәүдән баш тарта (ул әле барысы да азат ителмәгән, дип исәпли). Нәтиҗәдә илчеләрең үзләрен әсирлеккә алалар<ref name="автоссылка1">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 172 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. «Казан патшасы» Шаһгалинең хәле тотрыксыз була. Казанлылар тарафыннан берничә тапкыр куылганнан соң, ул дошманнарына карата берничә тапкыр көч кулланып, урынын ныгытырга тели<ref name="автоссылка1" />, ләкин бу булышмый. Ел азагында Шаһгали Явыз Иваннан Казаннан качарга рөхсәт сорый,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 173 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, ләкин максатына ирешми һәм хөкемнәр дәвам итә. 1552нче елның гыйнварында казанлыларның яңа илчелеге Явыз Иваннан шәһәрдә хан урынына патша воеводасын куярга сорый, ләкин җавап алмый. Мартта [[Шаһгали]] Казаннан китә, ханлык халкы воеводаны кабул итә. Ләкин соңгы мизгелдә, әзерләнеп килүче һөҗүм турындагы имеш-мимешләргә ышанып (Никон елъязмасы һөҗүм әзерләнмәгән дип хәбәр итә), казанлылар капкаларны ябып куялар. Җавап итеп руслар воеводаны кабул итәргә тәкъдим иткән һәм шәһәрдә бикләнергә теләмичә аның ягында калган аксөяк казанлыларны әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 176 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Чагыштырмача тыныч кушылу проекты җимерелә, Казанга яңа яу әзерләнә башлый. Казанлылар тәхеткә нугай шахзадәсе [[Ядегәр-Мөхәммәт хан|Ядегәр-Мөхәммәдне]] чакыралар. Ул зур булмаган отряды белән блокада эчендә калган Казанга бәреп керә.<ref name="автоссылка3" />. === Рус гаскәрләре чыгышы === [[Файл:ChurchMilitant.jpg|thumb|400px|«[[Күк патшасының фатихалы сугышы]]» иконасы — рус сугышчыларының яулап алынган Казаннан Күк Иерусалимына (Мәскәүгә) юл тотуы]] Элекке камаулардан аермалы буларак, алдагы камауга рус гаскәрләре эзлекле рәвештә, хәтта шәһәр диварлары астында кышларга җыенып хәзерләнәләр. Гаскәрләр сугышка яздан әзерләнәләр, ә Александр Горбатый җитәкчелегендәге алдынгы отрядлар Зөя утравында урнашалар. 1552нче елның 16 июнендә зур караулардан соң патша гаскәрләре Мәскәүдән Коломнага чыгалар. Рус гаскәрләренә алга барырга комачаулау максаты белән, янычарлар һәм артиллерия белән җиһазланган кырым отрядлары, көтмәгәндә Тула астындагы рус биләмәләренә һөҗүм итәләр. Аларның атакасы кире чагылдырыла, тиздән кырымлыларның арьергардлары руслар тарафыннан [[Шиворонь]] елгасында юкка чыгарыла. Кырымлыларның уңышсызлыгы беренче чиратта [[Дәүләт Гәрәй]] хан рус гаскәрләре инде Казан астында дип уйлаганнан килеп чыга. Ул зур гаскәр белән очрашырга әзер булмый. Руслар Казанга берничә отряд белән баралар. Патша үзе эре гаскәр башында Коломнадан [[Владимирга]] чыга. Владимирдан гаскәр [[Муром]] шәһәренә килә, анда аның белән [[Шаһгали]] җитәкчелегендәге Касыймнан чыккан татар отрядлары кушыла. Шаһгали белән килгән татар гаскәрләре саны, башка чыганакларда расланмаган «[[Казан тарихы]]» китабы авторы сүзләренчә, якынча 30 мең кеше тәшкил итә. Алар арасында 2 [[Әстерхан ханлыгы]] ханзадәсе дә була. Рус гаскәрләре [[Зөя]]гә кадәрге юлны биш атнада узалар. Күп сугышчылар чиста су җитмәүдән һәм гадәттән тыш эсселектән вафат булалар. Зөядә патша гаскәрләре, башка отрядларны көтеп, бер атна уздыралар. Патшадан алда Зөягә «көймәле» чирү килә, ул көймәләрдә [[Идел]] буйлап хәрәкәт итә. === Казан астында сугыш === 15нче августта рус гаскәрләре патша әмере белән моның өчен махсус әзерләнгән сугыш судноларында Идел аша болын ягына чыгалар. Рус гаскәрләренең хәрәкәте турында ишеткән Казан ханы [[Ядегәр Мөхәммәд]] патша гаскәрләренә 10 мең Казан сугышчысын җитәкләп, каршы чыга. Ертауль һәм алдан баручы полк канкойгыч көрәштә аларны тар-мар итәләр. Моның аркасында рус гаскәрләре атна дәвамында Иделнең икенче ярына тоткарлыксыз чыгып йөри алалар. 16нче августта Явыз Иван ягына хезмәт итүгә җиде казак белән Казан морзасы [[Камай Хөсәенов]] күчә. Ул татар гаскәренең торышы турында мәгълүмат бирә. 17нче августта патша Идел аша чыгып, үз гаскәрен җитәкләп Арча кырында урнаша. Анда ул булачак камауны оештыру өчен гаскәрләрен бүлүне башкара. == Рус гаскәрләренең саны һәм составы == Камауда бик зур сандагы гаскәрләр һәм кораллар катнаша. [[Казан тарихы]] мәгълүматына караганда, рус гаскәрләре 150 мең кешедән торган һәм камап алынучыларга (60 мең кеше) караганда өстенлеккә ия булган. Рус дәүләтенең мобилизацион сәләтләре шундый күпсанлы гаскәрне чыгарырга ирек бирми, ә Казан шундый сандагы каршы торучы гаскәрне сыйдыра алмый. Зур булмаган урында күпсанлы тыныч халык та була. Чынлыкта ике яктан да камау катнашучылары күп тапкырга азрак була ала. Руслар күпсанлы камау артиллериясенә ия була, дип хәбәр ителә. Ядрәчеләр һәм инженерларның гамәлләре Казанны алуда да, Явыз Иванның [[Ливония сугышы]] кебек башка яулары өчен дә зур роль уйный. Яңа лафетлар барлыкка китерү һәм манёврлыкны арттыру зур артиллерия поездлары төзергә мөмкинлек бирә һәм Иван IV Казанны камау өчен якынча 150 туп җыюга ирешә. Күп артиллеристлар Мәскәүнең туп сараенда әзерлек үтә, анда алар туп коючы осталарны күзәтә алалар. 1547нче елда артиллерия патша армиясенең бәйсез гаскәр төренә әйләнә, «наряд» атамасын ала. Шул ук вакытта Казан тирәсендә траншлар һәм палисадлар төзү зур хезмәт таләп итә. Иван соңрак узган кампанияләрендә дә инженерларга таянуын дәвам итә. Мәсәлән, 1563нче елгы [[Полоцк]] камавында. Рус армиясе атлылар, укчылар, Шаһгалинең татар отрядлары, мордва һәм черкес сугышчылары һәм алманнар, итальяннар, поляклар кебек чит ил наёмникларыннан тора. Атлы гаскәр көчнең төп өлешен тәшкил итә. «Казан елъязмачысы» сүзләренчә, камауда ярты миллионлык рус гаскәре составында 10 мең мордва сугышчысы катнаша. Күп тикшеренүчеләр бу чыганакны ышанычлы дип санамый<ref name="автоссылка7">{{Книга |автор= |заглавие=Алишев С. Х. Источники и историография города Казани. Казань 2001. https://www.tataroved.ru/publicat/istoriograf.pdf |ответственный= |год= |издание= |место= |издательство= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. == Камау барышы == Шәһәр 23нче августта чолгап алына, боҗраны ярарга тырышу нәтиҗә бирми. Ике Нугай капкасы каршында Шаһгали ханның уң кулы полкы урнаша, ике [[Әстерхан]] ханзадәсе идарә иткән алда баручы полк Алабуга һәм Кебек капкалары каршына баса. Ертаул полкы — Морали капкасы, сул кул полкы — Су капкасы, [[сакчылар полкы]] — Патша капкасы каршына баса. Рус ратниклары шәһәр тирәли Туралар төзи башлыйлар. Туралар (камау манаралары) һәр шәһәр капкасы алдында төзелә. Алар итальян инженерлары җитәкчелегендә «чит ил гадәте буенча» өч «көрәш» белән төзелә. Төзелештә рус инженеры Иван Выродков та катнаша. [[Файл:Kazan 1552.png|400px|thumb|right|1552нче елның 2нче октябрендә Казанны басып алу]] [[Арча кыры]]на патша гаскәрләре килеп күп тә үтми, урман ягыннан якынлашучы Казанлылар һәм кырда урнашкан руслар арасында яңа көрәш башлана. Казанлыларга каршы җибәрелгән воеводалар аларга каршы тора һәм чигенүче казанлылар артыннан барып, әсирләр ала. Патша гаскәрләренең Казан янына килүенең икенче көнендә Иван IV әмере белән шәһәргә тынычлык тәкъдим итүче илчеләр делегациясе җибәрелә. Капитуляция очрагында халыкка яшәү, милекнең кагылгысызлыгы, ислам динен ирекле рәвештә тота алу һәм яшәү урынын ирекле рәвештә сайлау мөмкинлеге вәгъдә ителә. Патша Казан ханын үзенә хезмәткә керергә, вассалы булырга үгетли. Делегациянең таләпләре кире кагыла, илчеләр үзләре хурлык белән шәһәрдән куыла. Шуд ук вакытта камап алынучылар нугайлардан ярдәм сорыйлар. Ләкин [[Нугай Урдасы]] җитәкчеләре Мәскәү белән мөнәсәбәтне бозудан куркып, ярдәм күрсәтүдән баш тарталар. 26нчы августта казанлылар шәһәрдән чыгарга тырышып карыйлар, һәм бу уңыш китерми. Шәһәр диварлары астында көрәш башлана. Замандашлар бу көрәшне болай тасвирлый: «Туп тавышларыннан һәм чинау, тавыш, ике як кешеләренең дә кычкырышыннан һәм корал дөбердәвеннән бер-береңне ишетмәслек иде»<ref>''А. А. Зимин, А. Л. Хорошкевич'' Россия времени Ивана Грозного — М., издательство «Наука», 1982</ref>. Атаканы кайтарып, укчылар тураларны окоплар белән әйләндереп алалар һәм алар янына көчлерәк туплар урнаштыралар. Кайбер урыннарда туралар арасында Выродков төзегән палисадлар урнаша. 27нче августта Казанга артиллерия һөҗүме башлана. Казанлыларның андый көчле артиллерияләре булмый һәм шәһәр коралы югалтулар кичерә. 4нче сентябрьдә руслар Морали капкасы астындагы су чыганагы астындагы казып керүне шартлаталар. Операциянең уңышына карамастан, алар максатларына ирешә алмыйлар, чөнки Казан эчендә шәһәр халкы чиста су ала алырдай күпсанлы сулыклар урнашкан була. Шулай да, мөһим су чыганагыннан мәхрүм ителгән шәһәрдә авырулар башлана. 6 сентябрьдә рус гаскәрләре Александр Горбатый җитәкчелегендә Арчага яу ясыйлар. Бу чирмешләрнең еш булып торучы, камаучыларга зур комачаулык китерүче яулары аркасында килеп чыга. Патша гаскәренең зур өлеше җәяүле укчылардан һәм темник мордвасыннан тора. Арча алына, патна гаскәрләре күпсанлы әсирләр һәм мал алып, бөтен Арча ягында контроль урнаштыралар. Моның белән бер үк вакытта көчле яңгырлар һәм давыллар сәбәпле, ризык төялгән күпсанлы суднолар бата, шунлыктан рус гаскәрләре азык-төлек запасларының зур өлешеннән мәхрүм була. Камау барышында рус гаскәрләре шәһәр диварлары астына [[миналы галереяләр]] ясау тактикасын кулланалар. «[[Тыныч сапа]]» корылмасы белән көнбатыш осталары идарә итә (төрле чыганакларда аларны фрязиннар, алманнар, литвиннар дип атыйлар). Миналы казып керүләрне инглиз инженеры Бутлер<ref>''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства / 3-е изд. — {{М.}}, 1991. — С. 151.</ref> һәм литвин Размысл (чын исеме Эразм<ref>''Зимин А. А.'' Участник взятия Казани в 1552 г. литвин Размысл Петров // Вопросы военной истории России XVIII и первой половины XIX века. — {{М.}}: Наука, 1969. — С. 273—278.</ref>) җитәкләгән, дигән риваять бар. Рус гаскәрләре хәлиткеч штурмга әзерләнәләр. 30нчы сентябрьгә туралар шәһәрнең барлык диварларына диярлек якын китерелә. Дивар белән туралар арасында чокыр гына кала. Күп урыннарда чокыр җир һәм урман белән күмелгән була. Руслар алар аша күперләр сала, яңа казып керүләр ясала. Шуңа карамастан, камап алынучылар да чаралар күрәләр. Алар берничә тапкыр тураларга һөҗүм итәләр. Шундый һөҗүмнәрнең берсендә тураның сакчыларын качарга мәҗбүр итәләр. Збойлов капкасы янында узган киләсе һөҗүмнең уңышы азрак була. Соңгы һөҗүм иң масштаблысы була, ләкин зур нәтиҗә китерми. 30нчы сентябрьдә дивар астына казып керү урыны шартлатыла, дивар ишелә. Шәһәр дивары, капкалары, күперләренә ут каба. Ләкин шәһәр халкы каршы тора. Зур югалтулар исәбенә камалучылар манарада, диварларда һәм Арча капкасы янына берегәләр. Киләсе ике көн дәвамында Михаил Воротынский һәм Алексей Басманов җитәкчелегендә рус гаскәрләре казанлыларны көтә һәм калканнар белән ышыклана. 1нче октябрьдә шәһәрне саклаучыларга коралларын төшерергә тагын бер тәкъдим бирелә, саклаучылар баш тарта. [[Файл:Русское осадное орудие XVI века.jpg|thumb|XVI гасыр рус камау коралы]] Яңа казып керү һәм һөҗүм 2нче октябрьдә була.<ref name="tavrika.by.ru" />. Озак вакыт камалыш һәм камап алынучыларның көче аркасында әлсерәгән күп рус сугышчылары көрәшкә зур теләк белдермичә баралар, моның хакында үзенең «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы» әсәрендә Андрей Курбский яза. Ләкин шәһәр эченә кереп, көчле көрәшләр башлангач, күп яралылар да ыргыла: {{Цитата башы}}...ятучылар да, яралылар, сикереп басалар һәм үлеп баручылар уяналар. Һәм бөтен илләрдән, станнардан, ботка пешерүчеләр дә, ат караучылар да, сату-алуга килгәннәр дә, барысы шәһәргә йөгерә, сугыш эше өчен түгел, отыш өчен...{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 27 бит.<ref name="tavrika.by.ru" />}} саклаучылар моннан файдаланырга ашыгалар, аларны урлауга бүленмәгән, ләкин инде туктаусыз көрәшеп арыганнар арасыннан кысрыклап чыгаралар. Бу караклар арасында ыгы-зыгы китереп чыгара: {{Начало цитаты}}Бу караклар безнекеләр артта калганны күрүләре булды, кача башладылар, күбесе капкага эләкмәде, күбесе урланган әйберләре белән дивар аша да чыкты-керде, ә берәүләре «яралар! яралар!» дип акыра бирде{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 28 бит.<ref name="tavrika.by.ru">{{Citation |title=''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства |url=http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |access-date=2025-10-14 |archive-date=2011-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110407232923/http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |dead-url=yes }}</ref>}}Рус җитәкчелеге ыгы-зыгы куптаручыларны һәм каракларны үтерергә әмер бирә — «күбесен үтерәләр аларның, һәм хәзинәләргә егылмыйлар, үзләренекенә дә булышалар»<ref name="tavrika.by.ru" />. Бу чара каушауны туктатырга ярдәм итә һәм руслар тиздән кабат һөҗүмгә күчә. Шәһәр эчендәге төп көрәш хан сарае мәчете янында була. Мәчетне саклау белән шул сугышта үз укучылары белән бергә көрәшкән һәм һәлак булган [[Колшәриф|Кол Шәриф]] җитәкчелек итә. Ирләрне үтерәләр, хатын-кызларны һәм балаларны рус сугышчыларына тараталар. Җитәкчелек, гаскәр, барлык хөкүмәт бүлекчәләре тар-мар ителә.<ref>[http://www.tataroved.ru/obrazovanie/textbooks/1/r6/?&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/ Р. Г. Фахрутдинов. История татарского народа и Татарстана. (Древность и средневековье) / Раздел VI. Казанское ханство.]</ref> Ядегәр хан әсирлеккә алына һәм чукындырыла, аның әсирлеккә эләккән сугышчылары үлем җәзасына дучар ителә, ә рус хакимиятенә лояль казанлыларның бер өлешен шәһәр диварлары тышына, [[Кабан күле]] янына күчерәләр, алар [[Иске бистә (Казан)|Иске татар бистәсенә]] нигез салалар<ref>{{cite web |url=http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |title=Архивированная копия |access-date=2010-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |archive-date=2011-08-07 |accessdate=2025-10-14 |archivedate=2011-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm }})</ref>. == Казанны алу сәнгатьтә, әдәбиятта һәм мәдәнияттә == * [[Ркаил Зәйдулла]]ның «Ак япанчалы карт»<ref>https://vatantat.ru/2021/08/61354/ | Ватаным Татарстан</ref>, «Шаһгали» хикәяләре. * «[[Сөембикә ханбикә#Сөембикә турында риваятьләр|Сөенбикә бәете]]» — халык авыз иҗаты әсәре. * «Саманька» мордва халкы җыры<ref>https://diletant.media/articles/45293740/</ref>. * «Казан бәете» — XVI гасыр татарларының халык авыз иҗаты әсәре<ref>https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/1972-8/legendalar-ezennn?ysclid=mgnyk5asa5797273290</ref>. * Карл Богданович Вениг (1830—1908) «Казанны яулап алу» картинасы * Казанны алу хөрмәтенә Иван IV чорында Мәскәүдә [[Василий Блаженный чиркәве|Василий Блаженный храмы]], Казанның үзендә гыйбадәтханәләр төзелә. * Россиядәге беренче эпик поэма — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Херасков|Херасков М. М.ның|ru|Херасков, Михаил Матвеевич}} «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Россиада||ru|Россиада}}сы» Казанны алуга багышланган. * Вафат сугышчыларның уртак каберләренә [[XIX гасыр]] башында [[Казанны басып алучыларга һәйкәл (Казан)|һәйкәл]] куелган.<ref>https://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/21862/T0-135530.pdf</ref> * «Казанны алу» — рус тарихи җырларының берсе<ref>[https://old.bigenc.ru/music/text/2025680] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011095801/https://old.bigenc.ru/music/text/2025680|date=2019-10-11}}{{ref-ru}}</ref>. * Рәссамнарның картиналары: {{тәрҗемә ителмәгән 5|Григорий Угрюмов||ru|Угрюмов, Григорий Иванович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Кившенко||ru|Кившенко, Алексей Данилович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Петр Шамшин||ru|Шамшин, Пётр Михайлович}}, [[Фиринат Халиков]]. * «Как во городе было во Казани». [[Модест Мусоргский|М. Мусоргскийның]] «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Борис Годунов (опера)|Борис Годунов|ru|Борис Годунов (опера)}}» операсыннан Варлаам җыры. * [[Хәтер көне (Татарстан)]] <gallery heights="200"> Файл:Capture of Kazan, Ivan the Terrible (Grigoriy Ugryumov).jpg|«1552нче елның 2нче октябрендә Явыз Иванның Казанны алуы» (Г.Угрюмов) Файл:Capture of Kazan (Shamshin, 1894).jpeg|«Иоанн IVнең Казанга керүе» (П.Шамшин) Файл:Иван IV Грозный на Казанском престоле.png|Явыз Иван IV Казан тәхетендә [[Лицевой летописный свод|Кулъязма своды]] XVI гасыр.<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-13 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |url-status=live }}</ref> </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Волков В. А.: Мәскәү дәүләте сугышлары һәм гаскәрләре * ''Зимин А. А., Хорошкевич А. Л.'' Явыз Иван чоры Россиясе — М., [[Наука (издательство)|Наука]], 1982. * ''Жеребов Д. К., Майков Е. И.'' XVI—XVII гасырларда рус хәрби-инженерия сәнгате // Рус хәрби-инженерия сәнгате тарихыннан. М., 1952. * Разин Е. А.: Хәрби сәнгать тарихы * {{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/etapy-formirovaniya-vybornoy-zakonodatelnoy-vlasti-v-rossii |номер=317 |страницы=60—64|Трофимов Евгений Николаевич, Россиядә законнар чыгаручы хакимиятнең формалашуы этаплары, Вестник Томского государственного университета, 2008 |ref=Трофимов}} * ''Усачёв А. С.'' Могҗизалар турындагы борынгы рус хәбәрнамәләре кыйммәте (1552 елда Казан астындагы яктылык могҗизасы турындагы материал мисалында)// [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2010. № 1 (39). С. 112—116. * {{книга |автор=Хованская О. С. |часть=Глава III. Походы Ивана Грозного на Казань в 1549-1552 гг. |заглавие=Осада и взятие Казани в 1552 году / Историко-археологический очерк О. С. Хованской |ссылка=http://millitarch.ru/?p=473 |место=Казань |издательство=МОиН РТ |год=2010 |страницы=74—102 |страниц= |isbn= }} * {{книга |автор=Christian D. G. |заглавие=A History of Russia, Central Asia and Mongolia{{ref-en}} |ссылка= |ответственный= |издание= |место=Hoboken, NJ |издательство=[[Wiley-Blackwell]] |год=2018 |volume=2: Inner Eurasia from the Mongol Empire to Today, 1260—2000 |pages= |allpages=xxxv, 619 |серия=Blackwell History of the World |isbn=978-0-631-21039-9 |ref=Christian }} * {{книга |автор=Keep J. L. |часть= |ссылка часть= |заглавие=Soldiers of the Tsar: Army and Society in Russia, 1462—1874{{ref-en}} |ссылка=https://archive.org/details/soldiersoftsarar0000keep|ответственный= |издание= |место=Oxford |издательство=[[Clarendon Press]] |год=1985 |pages= |allpages=vi, 432 |isbn=978-0-19-822575-1 |ref=Keep }} * Kurat A. N.: Rusya Tarihi, Kazan ve Astrahan (Hacıtarhan, Ejderhan) Hanlarının Ruslar tarafından zaptı ve bunun ehemmiyeti, 152—157 * «Тарихи җырлар» (21—23 бит) / урта мәктәп өчен — {{М.}}: Детгиз балалар китабы фабрикасы, 1959. — 100 000 экз. * ''[[Измайлов, Искандер Лерунович|Измайлов И. Л.]]'' [https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf Основные концепции завоевания Казанского ханства в отечественной историографии: между идеологией и наукой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231226194539/https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf |date=2023-12-26 }} // Новое прошлое. — 2022. — № 1. — С. 102—118. * {{Статья|ссылка=http://goldhorde.ru/wp-content/uploads/2024/02/зол-нас-_вып-5.pdf#page=184|автор=Ерусалимский К. Ю.|заглавие=Казанский поход Ивана Грозного 1552 г.: опыт исследовательского итинерария|год=2023|место=Казань|издание=Золотоордынское наследие|издательство=[[Институт истории имени Шигабутдина Марджани|Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ]]|выпуск=5|страницы=166—180}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Емельян Пугачёв#Пугачев сугышы|12.07.1774 (Емельян Пугачёв)]] һәм [[Казан өчен бәрелеш (1774)|15.07.1774 (Михельсон)]] Казанны яулап алулары * [[Казанны штурмлау (1918 ел, август)|7.08.1918 (аклар)]] һәм [[Казан операциясе|10.09.1918 (кызыллар)]] Казанны яулап алулары * [[Колшәриф мәчете]] [[Төркем:Әлифба буенча бәрелешләр]] [[Төркем:Россия бәрелешләре]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Казан тарихы]] [[Төркем:1552 ел]] 8nv4bbqivujszgk3klr3ezuohma89ig 6099670 6099668 2026-11-08T05:04:10Z ~2026-52585-26 62771 /* Камау барышы */ 6099670 wikitext text/x-wiki {{Латинчасы|Qazannıñ yawlap alınuı}} <!-- {{Вооружённый конфликт | конфликт = Казанны яулап алу (1552) | рәсем = Kazan storm chronicle.GIF | баш исем = ''Казан өчен көрәш. Миниатюра.'' | дата = 23 август — 2 октябрь 1552 ел | урын = [[Казан]], [[Идел буе]] | нәтиҗә = Казанны рус гаскәрләре белән яулап алу, Казан ханлыгын юк итү | көндәш1 = * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Рус патшалыгы]] * [[Касим ханлыгы]] | көндәш2 = [[Казан ханлгы]] | командир1 = * [[Файл:Banner of the Most Merciful Savior, 1552.svg|28 px]] [[Иван Грозный|Иван IV]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Мстиславский, Иван Фёдорович|Иван Мстиславский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Воротынский, Михаил Иванович|Михаил Воротынский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Горбатый-Шуйский, Александр Борисович|Александр Горбатый-Шуйский]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Щенятев, Пётр Михайлович|Пётр Щенятев]] * [[Файл:Coat_of_Arms_of_Russia_1577.png|15px]] [[Выродков, Иван Григорьевич|Иван Выродков]] * [[Шах-Али]] | командир2 = * {{флаг|Казанское ханство}} [[Ядегәр-Мөхәммәт]] * {{Flag of the Kazan Khanate.svg}} [[Кол Шәриф (религиозный деятель)|Кул Шариф]] † * {{флаг|Казанское ханство}} [[кенәз Япанча †]] * {{флаг|Казанское ханство}} [[Чапкын Отучев †]] | көчләр1 = 50—150 мең кеше 150 пушка | көчләр2 = 30—60 мең кеше | югалтулар1 = билгесез | югалтулар2 = 20 меңгә кадәр һәлак булучы калганнары әсирләр }}--> {{УК}} {{Нейтраль караш}} '''Казанны камау һәм яулап алу''' — [[Иван IV|Иван IV Явызның]] 1552 елның июнь-октябрь айларында [[Русия]] дәүләте территориясен киңәйтү өчен яулап алу йөрешләренең берсе, ул Казан ханлыгының мөстәкыйль дәүләт буларак яшәвенә чик куйган. Күп тапкыр үзара сугышлардан соң, [[1487 ел]]да [[Иван III]] гаскәрләре Казанны яулап алуга ирешә. Урыслар шартларында төзелгән солых килешүе Мәскәү патшалыгының [[Казан ханлыгы]] эшләренә даими тыкшынып торуга сәбәп була. 1547 елда Мәскәү тәхетенә утырган [[Явыз Иван]] өчен бу срогы чыккан документ яулап алуларына сылтау булып тора. 1552 елгы йөреш 1469, 1487, 1524, 1530, 1545, 1547, 1550 һәм 1551 елларда рус гаскәрләренең йөрешләренең дәвамы булып тора, һәм, алга таба [[Әстерхан ханлыгы]]н басып алу өчен алшартлар тудыра, [[Түбән Идел крае|Түбән Идел]] буена юл ача. [[Казан]] яхшы ныгытылган шәһәр була, аны штурмлау баскыннарга зур югалтулар китерә ала. Һөҗүм итүче рус гаскәре ике буе камау корылмалары төзи, хәрәкәтчән [[каланча]]лар урнаштыра, [[Казан кирмәне]] дивары астына җир асты юллары казый. 1552 елда Казанны алу өчен соңгы штурм аеруча канлы булып чыга, ул ныклап планлаштырылган һәм аны тормышка ашыру өчен баскыннар армиясе шушы чорның соңгы хәрби-инженерлык казанышларын кулланган. Казан тирәсендәге 50 чакрымда баскыннар бер генә татар авылын да калдырмый, аларда яшәүчеләрнең мал-туары тартып алына, иген басулары яндырыла.<ref>[https://madanizhomga.ru/news/tatarstan-assr-tzelg-100-el/elga-urtasyndagy-ykl Елга уртасындагы һәйкәл. Әгъзам Фәйзрахманов, 6 июнь 2019]</ref> == Алшартлар == {{дөреслеген тикшерергә}} [[Файл:Silkroutes.jpg|200px|мини|уңда|[[Ефәк юлы]]ның нигез челтәре]] {{Алтын Урда байрагы}} таркалуга, аның төбәкләре аерым дәүләтләр буларак яши башлый. {{Бөек Мәскәү кенәзлеге байрагы}} <small>([[Рус Олысы]])</small> [[ясак]] акчаларны [[Олы Урда]] башкаласы [[Сарай-Бәркә]]гә җибәрүдән [[1472 ел]]да ук туктаса да,<ref>[[1480 ел]]да {{тәрҗемә ителмәгән 5|Угра буендагы капма-каршы тору||d|Q25628}} вакытында [[Әхмәт хан]] русларга җибәргән хатлашуда [[Алексин]] буендагы {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексин бәрелеше|бәрелеш|d|Q24932457}} алдыннан бирле [[Татар-монгол игосы|ясак түләнмәвен]] белдерә</ref> шул чорда көчлерәк булган Казан ханлыгына [[1484 ел]]га кадәр туктаусыз, соңыннан да эзлекле килеш дәвам итә. Шул ук арада үзенең ныгып китүе белән, күршесе белән тыныч тигез мөнәсәбәтләр һәм [[Идел]] буйлап киртәсез [[Ефәк юлы]]на чыгып сәүдә мөмкинлеген оештыруны тели. Килешү юлы белән барып чыкмагач, мәсьәләне буйсындыру аркылы чишәргә карар кылына. Казанны алу [[Бөек Мәскәү кенәзлеге|Мәскәү кенәзлегенең]] әкренләп ныгуының нәтиҗәсе булып чыга. Бу вакыйга алдыннан ялган идеологик хәзерлек бара, ул берничә фикерне үз эченә ала: «борынгы рус җирләре», «Казан — рус кенәзләре вотчинасы», һ.б. Әлеге фикерләр «[[Мәскәү]] — өченче [[Рим]]» сәяси доктринасы тирәли тупланалар.<ref>{{Cite web |url=https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |title=Онлайн — энциклопедия Tatarica |access-date=2022-10-13 |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013072707/https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/srednie-veka/znachimye-sobytiya/vzyatie-kazani |url-status=live }}</ref> [[Казан ханлыгы]] белән көрәш 1460-нчы елларда ук башлана, ләкин уңышлы {{?|Википедия:Ярдәм}} бармый. Ике як та үз максатларына бара. XX гасырның рус телле әдәбиятында Казан ханлыгын яулап алу ихтыяҗы [[Госман империясе]]ннән саклану белән аңлатыла. == Сәбәпләр == Чордагы рус чыганаклары яулап алуны әлеге сәбәпләр белән аңлаталар: * Урыс патшаларының туймас нәфесләре. Аларны Казан ханлыгының байлыгы кызыктыра. [[Иван Пересвет]] патшаны Казанны яуларга болай өнди: «булдыклы сугышчыларны Казан олысларына җибәрегез, аларны яндырырга да, кешеләрен кулга алырга кушыгыз»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=208 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, һәм теләген болай аңлата: «Ишеттем мин ул җир турында, Казан патшалыгы хакында, анда булган күп хәрбиләрдән, аның турында ниләр сөйләүләрен, тиңлиләр аны оҗмах җиренә» «андый уңдырышлы җир дуслыкта да уңай булды булуын, шулай булмаса түзеп тә булмас иде»<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Сочинения И. Пересветова |ответственный= |издание= |место={{М.}}-{{Л.}} |издательство= |год=1956 |страницы=233—234 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. * Нәфес мотивларын замандашлар, Курбский да,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Курбский А. История о великом князе Московском// РИБ (Русская историческая библиотека)) Т. 31. – с. 190-191 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> «Казан тарихының» аноним авторы да билгеләп үтә.<ref name="автоссылка6">{{Книга |автор=Постников В. В. |заглавие=«Казанская история»: К вопросу об идеологических основах восточной политики России |издание=Ойкумена: Регионоведческие исследования |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii |ответственный= |место= |издательство= |год=№ 1(2) — 2007 |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919151816/https://cyberleninka.ru/article/n/kazanskaya-istoriya-k-voprosu-ob-ideologicheskih-osnovah-vostochnoy-politiki-rossii }}</ref>.Алар Казан ханлыгының Мәскәү үлчәмнәре буенча күрелмәгән байлыгына игътибар итәләр * Абруйлы булмаган чыганак, «[[Казан елъязмачысы]]», Казанны алуны «тарихи гаделлекне» кайтару белән аклый, чөнки ул, аның фикеренчә, элек рус патшаларыныкы булган.<ref name="автоссылка6" />. * Ханлыкны юк итүне урыс илен көнчыгыш яктан ныгыту буларак аңлату. Казанны алырга өндәгән [[Максим Грек]] 1521 елда [[Василий III]]гә болай дип яза: «Казанда килеш, без башка дошманнар белән җиңел көрәшәчәкбез, аннан явыз күренәчәкбез»<ref>{{Книга |автор=Грек М. |заглавие=Сочинения |том=2 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы=335—336 |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Бу фикерне хәзерге урыс тарихчылары да алга сөрә. * Чынлыкта, [[Казан ханлыгы]] белән сугышка урыс патшасын икътисади сәбәпләр этәрә. Беренче чиратта, Идел юлының буеннан-буена тоткарлыксыз сәүдә итү мөмкинлеге. == Әзерлек == 1524нче елда руслар тарафыннан [[Васильсурск]] ныгытмасы төзелә. [[Василий III]] әмере белән [[Темников]] — Иделнең уң ярындагы рус хакимиятенең нигезе ныгытыла. 1547—1552нче елларда Явыз Иван Казанга яулар җибәрә. Әлеге чаралар кыйммәткә төшә, чөнки рус форпостлары ([[Түбән Новгород]] һәм [[Арзамас]]) төп рус көчләре тупланган җирләрдән ерак урнаша. === Зөя шәһәрчеген төзү === Патша хакимияте Казан тирәсендә урнашкан базага зур ихтыяҗ кичерә. Рус хәрби инженеры {{тәрҗемә ителмәгән 5|Иван Выродков||ru|Выродков, Иван Григорьевич}} көчләре белән 1551 нче елда бары тик 28 көн эчендә камап алынган Казан астында агач {{тәрҗемә ителмәгән 5|Зөя ныгытмасы||ru|Свияжская крепость}} төзелә. Ул рус гаскәрләре тарафыннан Казанны алу өчен төп таяну пунктына әйләнә. Алга таба Иван Выродков шәһәрне камау операцияләрен җитәкли, бер төн эчендә 13 метрлы {{тәрҗемә ителмәгән 5|камау каланчасын|камау каланчасын|ru|Осадная башня}} төзи. === «Тау ягын» кушу === [[Файл:Иван Грозный собирает войска на Казань.png|слева|мини|Явыз Иван гаскәрләрен җыя<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-11 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/105/mode/1up |url-status=live }}</ref>]] [[Сафа-Гәрәй]], тәхеткә кайтуы белән, рус яклы аксөякләрдән чистартуны башлый. Нәтиҗәдә 1546 елның сентябрендә Мәскәү ягына 4 Казан кенәзе һәм башка 76 Казан кешесе күчә.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Шул ук елның 6нчы декабрендә чуашлар һәм тау чирмешләре кенәзе Тугай ике иптәше белән Явыз Иванга тугрылыкка вәгъдә бирәләр һәм яу җибәрергә сорыйлар. Моның нәтиҗәсендә рус хәрби җитәкчеләре Зөя тамагына баралар һәм «йөз чирмеш кешесен» әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=(ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 149-150) |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя шәһәрчеген төзүдән соң Тау ягында руслар даими кешеләргә әвереләләр. Казанның бу җирләрне сакларга сәләтсез булуы аңлашыла. «Ә тау халкы, насара патшасы шәһәре алар җирендә булуын күреп, патша һәм воеводалар янына килеп, алар алдында баш ияләр, патша аларны хупласын өчен, ачуын җибәрсен өчен, ә аларга Зөя шәһәре янында булырга әмер бирсен дә, сугышырга әмер бирмәсен өчен»<ref name="автоссылка5">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 164 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Елъязмаларга караганда, делегация барлык Тау Ягы исеменнән, аның кенәзләре, морзалары, сотниклары, десятниклары, чуашлар, чирмешләр һәм казаклар исеменнән баш ия.<ref name="автоссылка5" />. Илчеләргә зур бүләкләр бирелә, аларны җылы кабул итәләр. Ант бирүчеләргә бүләкләр рус гаскәрләренекенә караганда да зуррак була<ref name="автоссылка4">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 166 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Ант итүчеләргә һөҗүмнәрне туктату,<ref name="автоссылка8">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 165 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, өч елга салымнардан азат итү, киләчәктә «иске патшаларга» (Казан ханнарына) түләнгән кадәр салымнарны калдыру вәгъдә ителә. Бердәнбер шарт аларның барлык рус әсирләрен азат итүләре була. Тугрылыкларын тикшерү өчен «тау кешеләрен» июль аенда Казанга яу белән җибәрәләр, алар аннан ядрәләр уты астында качарга мәҗбүр булалар.<ref name="автоссылка8" />. Соңрак аларны [[Беренче чирмеш явына]] [[болын мариларына]] каршы сугышырга җибәрәләр<ref name="автоссылка4" />. 1551 елның җәендәге Явыз Иван һәм Казан Җире (чуаш һәм мари вәкилләре дә катнашкан оешма) арасынлагы килешүләр вакытында<ref>{{Книга |автор= |заглавие=Котляров Д.А. О становлении «всей земли Казанской»// Исследования по Русской истории и культуре. Сборник статей к 70-летию профессора Игоря Яковлевича Фроянова. М., 2006. С. 326–340 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref> патша Тау ягын кайтарудан баш тарта, моны «алар баш игәнче кылыч белән алдым» дип аңлата<ref name="автоссылка2">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 168 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1552 елның мартында Мәскәү белән Казан арасындагы яңа хәрби гамәлләргә әзерлек башлана. Апрель башында Зөя воеводалары «…тау кешеләре дулкынлана, күпләре китәләр, дөреслекне аз санга сугалар, тыңлаусызлык аларда галәмәт…» дип язалар<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 178 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Зөя воеводаларының киләсе «грамотасында» (хатында) алар инде «…барысын үзгәрттеләр тау кешеләре, тоташтылар Казан белән һәм килделәр Зөя шәһәренә…» диләр<ref name="автоссылка3">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 179 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. === Солых һәм Казан ханлыгының Россия составына ирекле рәвештә керүе проекты === Тау ягын яулап алу һәм ханлыкның авыр хәрби халәте аның эчендәге үзара низагка китерә. Июнь ахыры яки июль башында казанлылар ханны бәреп төшерәләр һәм солых үтенәләр. Алар барлык әсирләрне азат итүне, Кырым аксөякләренең туганнарын һәм яшь ханзадә Үтәмешне рус әсирлегенә бирүне, хан итеп [[Шаһгали]]не куюны тәкъдим итәләр. Явыз Иван моңа Тау ягын Россиягә кушу таләбен өсти, чөнки аның халкын «алар баш игәнче кылыч белән ала»<ref name="автоссылка2" />. «Бөтен казан Җире» шурасында соңгы пункт килешмәү һәм бәхәсләр китереп чыгара, ләкин 14нче августта корылтай солыхны патша шартларында урнаштыруны хуплый. Казаннан, Казан һәм Тау ягыннан, елъязмага караганда, 60 мең әсир азат ителә<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 169 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. 1551нче елның көзендә Мәскәүгә Тау ягын кайтару яки күмәк идарә итүгә ирешергә теләүче Казан илчелеге килә. Шулай ук алар Явыз Иваннан солых килешүен үтәүне таләп итәләр. Патша тау ягын кайтарудан баш тарта, ә килешүнең үз ягын барлык насара әсирләр азат ителмичә үтәүдән баш тарта (ул әле барысы да азат ителмәгән, дип исәпли). Нәтиҗәдә илчеләрең үзләрен әсирлеккә алалар<ref name="автоссылка1">{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 172 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. «Казан патшасы» Шаһгалинең хәле тотрыксыз була. Казанлылар тарафыннан берничә тапкыр куылганнан соң, ул дошманнарына карата берничә тапкыр көч кулланып, урынын ныгытырга тели<ref name="автоссылка1" />, ләкин бу булышмый. Ел азагында Шаһгали Явыз Иваннан Казаннан качарга рөхсәт сорый,<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 173 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>, ләкин максатына ирешми һәм хөкемнәр дәвам итә. 1552нче елның гыйнварында казанлыларның яңа илчелеге Явыз Иваннан шәһәрдә хан урынына патша воеводасын куярга сорый, ләкин җавап алмый. Мартта [[Шаһгали]] Казаннан китә, ханлык халкы воеводаны кабул итә. Ләкин соңгы мизгелдә, әзерләнеп килүче һөҗүм турындагы имеш-мимешләргә ышанып (Никон елъязмасы һөҗүм әзерләнмәгән дип хәбәр итә), казанлылар капкаларны ябып куялар. Җавап итеп руслар воеводаны кабул итәргә тәкъдим иткән һәм шәһәрдә бикләнергә теләмичә аның ягында калган аксөяк казанлыларны әсирлеккә алалар.<ref>{{Книга |автор= |заглавие=ПСРЛ. Т. 13. Ч. 1. С. 176 |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. Чагыштырмача тыныч кушылу проекты җимерелә, Казанга яңа яу әзерләнә башлый. Казанлылар тәхеткә нугай шахзадәсе [[Ядегәр-Мөхәммәт хан|Ядегәр-Мөхәммәдне]] чакыралар. Ул зур булмаган отряды белән блокада эчендә калган Казанга бәреп керә.<ref name="автоссылка3" />. === Рус гаскәрләре чыгышы === [[Файл:ChurchMilitant.jpg|thumb|400px|«[[Күк патшасының фатихалы сугышы]]» иконасы — рус сугышчыларының яулап алынган Казаннан Күк Иерусалимына (Мәскәүгә) юл тотуы]] Элекке камаулардан аермалы буларак, алдагы камауга рус гаскәрләре эзлекле рәвештә, хәтта шәһәр диварлары астында кышларга җыенып хәзерләнәләр. Гаскәрләр сугышка яздан әзерләнәләр, ә Александр Горбатый җитәкчелегендәге алдынгы отрядлар Зөя утравында урнашалар. 1552нче елның 16 июнендә зур караулардан соң патша гаскәрләре Мәскәүдән Коломнага чыгалар. Рус гаскәрләренә алга барырга комачаулау максаты белән, янычарлар һәм артиллерия белән җиһазланган кырым отрядлары, көтмәгәндә Тула астындагы рус биләмәләренә һөҗүм итәләр. Аларның атакасы кире чагылдырыла, тиздән кырымлыларның арьергардлары руслар тарафыннан [[Шиворонь]] елгасында юкка чыгарыла. Кырымлыларның уңышсызлыгы беренче чиратта [[Дәүләт Гәрәй]] хан рус гаскәрләре инде Казан астында дип уйлаганнан килеп чыга. Ул зур гаскәр белән очрашырга әзер булмый. Руслар Казанга берничә отряд белән баралар. Патша үзе эре гаскәр башында Коломнадан [[Владимирга]] чыга. Владимирдан гаскәр [[Муром]] шәһәренә килә, анда аның белән [[Шаһгали]] җитәкчелегендәге Касыймнан чыккан татар отрядлары кушыла. Шаһгали белән килгән татар гаскәрләре саны, башка чыганакларда расланмаган «[[Казан тарихы]]» китабы авторы сүзләренчә, якынча 30 мең кеше тәшкил итә. Алар арасында 2 [[Әстерхан ханлыгы]] ханзадәсе дә була. Рус гаскәрләре [[Зөя]]гә кадәрге юлны биш атнада узалар. Күп сугышчылар чиста су җитмәүдән һәм гадәттән тыш эсселектән вафат булалар. Зөядә патша гаскәрләре, башка отрядларны көтеп, бер атна уздыралар. Патшадан алда Зөягә «көймәле» чирү килә, ул көймәләрдә [[Идел]] буйлап хәрәкәт итә. === Казан астында сугыш === 15нче августта рус гаскәрләре патша әмере белән моның өчен махсус әзерләнгән сугыш судноларында Идел аша болын ягына чыгалар. Рус гаскәрләренең хәрәкәте турында ишеткән Казан ханы [[Ядегәр Мөхәммәд]] патша гаскәрләренә 10 мең Казан сугышчысын җитәкләп, каршы чыга. Ертауль һәм алдан баручы полк канкойгыч көрәштә аларны тар-мар итәләр. Моның аркасында рус гаскәрләре атна дәвамында Иделнең икенче ярына тоткарлыксыз чыгып йөри алалар. 16нче августта Явыз Иван ягына хезмәт итүгә җиде казак белән Казан морзасы [[Камай Хөсәенов]] күчә. Ул татар гаскәренең торышы турында мәгълүмат бирә. 17нче августта патша Идел аша чыгып, үз гаскәрен җитәкләп Арча кырында урнаша. Анда ул булачак камауны оештыру өчен гаскәрләрен бүлүне башкара. == Рус гаскәрләренең саны һәм составы == Камауда бик зур сандагы гаскәрләр һәм кораллар катнаша. [[Казан тарихы]] мәгълүматына караганда, рус гаскәрләре 150 мең кешедән торган һәм камап алынучыларга (60 мең кеше) караганда өстенлеккә ия булган. Рус дәүләтенең мобилизацион сәләтләре шундый күпсанлы гаскәрне чыгарырга ирек бирми, ә Казан шундый сандагы каршы торучы гаскәрне сыйдыра алмый. Зур булмаган урында күпсанлы тыныч халык та була. Чынлыкта ике яктан да камау катнашучылары күп тапкырга азрак була ала. Руслар күпсанлы камау артиллериясенә ия була, дип хәбәр ителә. Ядрәчеләр һәм инженерларның гамәлләре Казанны алуда да, Явыз Иванның [[Ливония сугышы]] кебек башка яулары өчен дә зур роль уйный. Яңа лафетлар барлыкка китерү һәм манёврлыкны арттыру зур артиллерия поездлары төзергә мөмкинлек бирә һәм Иван IV Казанны камау өчен якынча 150 туп җыюга ирешә. Күп артиллеристлар Мәскәүнең туп сараенда әзерлек үтә, анда алар туп коючы осталарны күзәтә алалар. 1547нче елда артиллерия патша армиясенең бәйсез гаскәр төренә әйләнә, «наряд» атамасын ала. Шул ук вакытта Казан тирәсендә траншлар һәм палисадлар төзү зур хезмәт таләп итә. Иван соңрак узган кампанияләрендә дә инженерларга таянуын дәвам итә. Мәсәлән, 1563нче елгы [[Полоцк]] камавында. Рус армиясе атлылар, укчылар, Шаһгалинең татар отрядлары, мордва һәм черкес сугышчылары һәм алманнар, итальяннар, поляклар кебек чит ил наёмникларыннан тора. Атлы гаскәр көчнең төп өлешен тәшкил итә. «Казан елъязмачысы» сүзләренчә, камауда ярты миллионлык рус гаскәре составында 10 мең мордва сугышчысы катнаша. Күп тикшеренүчеләр бу чыганакны ышанычлы дип санамый<ref name="автоссылка7">{{Книга |автор= |заглавие=Алишев С. Х. Источники и историография города Казани. Казань 2001. https://www.tataroved.ru/publicat/istoriograf.pdf |ответственный= |год= |издание= |место= |издательство= |страницы= |страниц= |isbn= |isbn2= }}</ref>. == Камау барышы == Шәһәр 23нче августта чолгап алына, боҗраны ярарга тырышу нәтиҗә бирми. Ике Нугай капкасы каршында Шаһгали ханның уң кулы полкы урнаша, ике [[Әстерхан]] ханзадәсе идарә иткән алда баручы полк Алабуга һәм Кебек капкалары каршына баса. Ертаул полкы — Морали капкасы, сул кул полкы — Су капкасы, [[сакчылар полкы]] — Патша капкасы каршына баса. Рус ратниклары шәһәр тирәли Туралар төзи башлыйлар. Туралар (камау манаралары) һәр шәһәр капкасы алдында төзелә. Алар итальян инженерлары җитәкчелегендә «чит ил гадәте буенча» өч «көрәш» белән төзелә. Төзелештә рус инженеры Иван Выродков та катнаша. [[Файл:Kazan 1552.png|400px|thumb|right|1552нче елның 2нче октябрендә Казанны басып алу]] [[Арча кыры]]на патша гаскәрләре килеп күп тә үтми, урман ягыннан якынлашучы Казанлылар һәм кырда урнашкан руслар арасында яңа көрәш башлана. Казанлыларга каршы җибәрелгән воеводалар аларга каршы тора һәм чигенүче казанлылар артыннан барып, әсирләр ала. Патша гаскәрләренең Казан янына килүенең икенче көнендә Иван IV әмере белән шәһәргә тынычлык тәкъдим итүче илчеләр делегациясе җибәрелә. Капитуляция очрагында халыкка яшәү, милекнең кагылгысызлыгы, ислам динен ирекле рәвештә тота алу һәм яшәү урынын ирекле рәвештә сайлау мөмкинлеге вәгъдә ителә. Патша Казан ханын үзенә хезмәткә керергә, вассалы булырга үгетли. Делегациянең таләпләре кире кагыла, илчеләр үзләре хурлык белән шәһәрдән куыла. Шул ук вакытта камап алынучылар нугайлардан ярдәм сорыйлар. Ләкин [[Нугай Урдасы]] җитәкчеләре Мәскәү белән мөнәсәбәтне бозудан куркып, ярдәм күрсәтүдән баш тарталар. 26нчы августта казанлылар шәһәрдән чыгарга тырышып карыйлар, һәм бу уңыш китерми. Шәһәр диварлары астында көрәш башлана. Замандашлар бу көрәшне болай тасвирлый: «Туп тавышларыннан һәм чинау, тавыш, ике як кешеләренең дә кычкырышыннан һәм корал дөбердәвеннән бер-береңне ишетмәслек иде»<ref>''А. А. Зимин, А. Л. Хорошкевич'' Россия времени Ивана Грозного — М., издательство «Наука», 1982</ref>. Атаканы кайтарып, укчылар тураларны окоплар белән әйләндереп алалар һәм алар янына көчлерәк туплар урнаштыралар. Кайбер урыннарда туралар арасында Выродков төзегән палисадлар урнаша. 27нче августта Казанга артиллерия һөҗүме башлана. Казанлыларның андый көчле артиллерияләре булмый һәм шәһәр коралы югалтулар кичерә. 4нче сентябрьдә руслар Морали капкасы астындагы су чыганагы астындагы казып керүне шартлаталар. Операциянең уңышына карамастан, алар максатларына ирешә алмыйлар, чөнки Казан эчендә шәһәр халкы чиста су ала алырдай күпсанлы сулыклар урнашкан була. Шулай да, мөһим су чыганагыннан мәхрүм ителгән шәһәрдә авырулар башлана. 6 сентябрьдә рус гаскәрләре Александр Горбатый җитәкчелегендә Арчага яу ясыйлар. Бу чирмешләрнең еш булып торучы, камаучыларга зур комачаулык китерүче яулары аркасында килеп чыга. Патша гаскәренең зур өлеше җәяүле укчылардан һәм темник мордвасыннан тора. Арча алына, патна гаскәрләре күпсанлы әсирләр һәм мал алып, бөтен Арча ягында контроль урнаштыралар. Моның белән бер үк вакытта көчле яңгырлар һәм давыллар сәбәпле, ризык төялгән күпсанлы суднолар бата, шунлыктан рус гаскәрләре азык-төлек запасларының зур өлешеннән мәхрүм була. Камау барышында рус гаскәрләре шәһәр диварлары астына [[миналы галереяләр]] ясау тактикасын кулланалар. «[[Тыныч сапа]]» корылмасы белән көнбатыш осталары идарә итә (төрле чыганакларда аларны фрязиннар, алманнар, литвиннар дип атыйлар). Миналы казып керүләрне инглиз инженеры Бутлер<ref>''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства / 3-е изд. — {{М.}}, 1991. — С. 151.</ref> һәм литвин Размысл (чын исеме Эразм<ref>''Зимин А. А.'' Участник взятия Казани в 1552 г. литвин Размысл Петров // Вопросы военной истории России XVIII и первой половины XIX века. — {{М.}}: Наука, 1969. — С. 273—278.</ref>) җитәкләгән, дигән риваять бар. Рус гаскәрләре хәлиткеч штурмга әзерләнәләр. 30нчы сентябрьгә туралар шәһәрнең барлык диварларына диярлек якын китерелә. Дивар белән туралар арасында чокыр гына кала. Күп урыннарда чокыр җир һәм урман белән күмелгән була. Руслар алар аша күперләр сала, яңа казып керүләр ясала. Шуңа карамастан, камап алынучылар да чаралар күрәләр. Алар берничә тапкыр тураларга һөҗүм итәләр. Шундый һөҗүмнәрнең берсендә тураның сакчыларын качарга мәҗбүр итәләр. Збойлов капкасы янында узган киләсе һөҗүмнең уңышы азрак була. Соңгы һөҗүм иң масштаблысы була, ләкин зур нәтиҗә китерми. 30нчы сентябрьдә дивар астына казып керү урыны шартлатыла, дивар ишелә. Шәһәр дивары, капкалары, күперләренә ут каба. Ләкин шәһәр халкы каршы тора. Зур югалтулар исәбенә камалучылар манарада, диварларда һәм Арча капкасы янына берегәләр. Киләсе ике көн дәвамында Михаил Воротынский һәм Алексей Басманов җитәкчелегендә рус гаскәрләре казанлыларны көтә һәм калканнар белән ышыклана. 1нче октябрьдә шәһәрне саклаучыларга коралларын төшерергә тагын бер тәкъдим бирелә, саклаучылар баш тарта. [[Файл:Русское осадное орудие XVI века.jpg|thumb|XVI гасыр рус камау коралы]] Яңа казып керү һәм һөҗүм 2нче октябрьдә була.<ref name="tavrika.by.ru" />. Озак вакыт камалыш һәм камап алынучыларның көче аркасында әлсерәгән күп рус сугышчылары көрәшкә зур теләк белдермичә баралар, моның хакында үзенең «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы» әсәрендә Андрей Курбский яза. Ләкин шәһәр эченә кереп, көчле көрәшләр башлангач, күп яралылар да ыргыла: {{Цитата башы}}...ятучылар да, яралылар, сикереп басалар һәм үлеп баручылар уяналар. Һәм бөтен илләрдән, станнардан, ботка пешерүчеләр дә, ат караучылар да, сату-алуга килгәннәр дә, барысы шәһәргә йөгерә, сугыш эше өчен түгел, отыш өчен...{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 27 бит.<ref name="tavrika.by.ru" />}} саклаучылар моннан файдаланырга ашыгалар, аларны урлауга бүленмәгән, ләкин инде туктаусыз көрәшеп арыганнар арасыннан кысрыклап чыгаралар. Бу караклар арасында ыгы-зыгы китереп чыгара: {{Начало цитаты}}Бу караклар безнекеләр артта калганны күрүләре булды, кача башладылар, күбесе капкага эләкмәде, күбесе урланган әйберләре белән дивар аша да чыкты-керде, ә берәүләре «яралар! яралар!» дип акыра бирде{{Конец цитаты|''Андрей Курбский'', «Бөек Мәскәү кенәзе тарихы», 28 бит.<ref name="tavrika.by.ru">{{Citation |title=''Худяков М. Г.'' Очерки по истории Казанского ханства |url=http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |access-date=2025-10-14 |archive-date=2011-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110407232923/http://tavrika.by.ru/books/hudyak_okaz/html/ |dead-url=yes }}</ref>}}Рус җитәкчелеге ыгы-зыгы куптаручыларны һәм каракларны үтерергә әмер бирә — «күбесен үтерәләр аларның, һәм хәзинәләргә егылмыйлар, үзләренекенә дә булышалар»<ref name="tavrika.by.ru" />. Бу чара каушауны туктатырга ярдәм итә һәм руслар тиздән кабат һөҗүмгә күчә. Шәһәр эчендәге төп көрәш хан сарае мәчете янында була. Мәчетне саклау белән шул сугышта үз укучылары белән бергә көрәшкән һәм һәлак булган [[Колшәриф|Кол Шәриф]] җитәкчелек итә. Ирләрне үтерәләр, хатын-кызларны һәм балаларны рус сугышчыларына тараталар. Җитәкчелек, гаскәр, барлык хөкүмәт бүлекчәләре тар-мар ителә.<ref>[http://www.tataroved.ru/obrazovanie/textbooks/1/r6/?&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/&bso_rewrite_url=/obrazovanie/textbooks/1/r6/ Р. Г. Фахрутдинов. История татарского народа и Татарстана. (Древность и средневековье) / Раздел VI. Казанское ханство.]</ref> Ядегәр хан әсирлеккә алына һәм чукындырыла, аның әсирлеккә эләккән сугышчылары үлем җәзасына дучар ителә, ә рус хакимиятенә лояль казанлыларның бер өлешен шәһәр диварлары тышына, [[Кабан күле]] янына күчерәләр, алар [[Иске бистә (Казан)|Иске татар бистәсенә]] нигез салалар<ref>{{cite web |url=http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |title=Архивированная копия |access-date=2010-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm |archive-date=2011-08-07 |accessdate=2025-10-14 |archivedate=2011-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807072220/http://www.kazan1000.ru/rus/referved/territory.htm }})</ref>. == Казанны алу сәнгатьтә, әдәбиятта һәм мәдәнияттә == * [[Ркаил Зәйдулла]]ның «Ак япанчалы карт»<ref>https://vatantat.ru/2021/08/61354/ | Ватаным Татарстан</ref>, «Шаһгали» хикәяләре. * «[[Сөембикә ханбикә#Сөембикә турында риваятьләр|Сөенбикә бәете]]» — халык авыз иҗаты әсәре. * «Саманька» мордва халкы җыры<ref>https://diletant.media/articles/45293740/</ref>. * «Казан бәете» — XVI гасыр татарларының халык авыз иҗаты әсәре<ref>https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/1972-8/legendalar-ezennn?ysclid=mgnyk5asa5797273290</ref>. * Карл Богданович Вениг (1830—1908) «Казанны яулап алу» картинасы * Казанны алу хөрмәтенә Иван IV чорында Мәскәүдә [[Василий Блаженный чиркәве|Василий Блаженный храмы]], Казанның үзендә гыйбадәтханәләр төзелә. * Россиядәге беренче эпик поэма — {{тәрҗемә ителмәгән 5|Михаил Херасков|Херасков М. М.ның|ru|Херасков, Михаил Матвеевич}} «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Россиада||ru|Россиада}}сы» Казанны алуга багышланган. * Вафат сугышчыларның уртак каберләренә [[XIX гасыр]] башында [[Казанны басып алучыларга һәйкәл (Казан)|һәйкәл]] куелган.<ref>https://dspace.kpfu.ru/xmlui/bitstream/handle/net/21862/T0-135530.pdf</ref> * «Казанны алу» — рус тарихи җырларының берсе<ref>[https://old.bigenc.ru/music/text/2025680] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011095801/https://old.bigenc.ru/music/text/2025680|date=2019-10-11}}{{ref-ru}}</ref>. * Рәссамнарның картиналары: {{тәрҗемә ителмәгән 5|Григорий Угрюмов||ru|Угрюмов, Григорий Иванович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Алексей Кившенко||ru|Кившенко, Алексей Данилович}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|Петр Шамшин||ru|Шамшин, Пётр Михайлович}}, [[Фиринат Халиков]]. * «Как во городе было во Казани». [[Модест Мусоргский|М. Мусоргскийның]] «{{тәрҗемә ителмәгән 5|Борис Годунов (опера)|Борис Годунов|ru|Борис Годунов (опера)}}» операсыннан Варлаам җыры. * [[Хәтер көне (Татарстан)]] <gallery heights="200"> Файл:Capture of Kazan, Ivan the Terrible (Grigoriy Ugryumov).jpg|«1552нче елның 2нче октябрендә Явыз Иванның Казанны алуы» (Г.Угрюмов) Файл:Capture of Kazan (Shamshin, 1894).jpeg|«Иоанн IVнең Казанга керүе» (П.Шамшин) Файл:Иван IV Грозный на Казанском престоле.png|Явыз Иван IV Казан тәхетендә [[Лицевой летописный свод|Кулъязма своды]] XVI гасыр.<ref>{{Cite web |url=https://runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |title=Лицевой летописный свод XVI века. Русская летописная история. Книга 21. 1551-1553 гг. |website=runivers.ru |access-date=2021-12-13 |archive-date=2018-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331120822/http://www.runivers.ru/bookreader/book594293/#page/459/mode/1up |url-status=live }}</ref> </gallery> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Волков В. А.: Мәскәү дәүләте сугышлары һәм гаскәрләре * ''Зимин А. А., Хорошкевич А. Л.'' Явыз Иван чоры Россиясе — М., [[Наука (издательство)|Наука]], 1982. * ''Жеребов Д. К., Майков Е. И.'' XVI—XVII гасырларда рус хәрби-инженерия сәнгате // Рус хәрби-инженерия сәнгате тарихыннан. М., 1952. * Разин Е. А.: Хәрби сәнгать тарихы * {{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/etapy-formirovaniya-vybornoy-zakonodatelnoy-vlasti-v-rossii |номер=317 |страницы=60—64|Трофимов Евгений Николаевич, Россиядә законнар чыгаручы хакимиятнең формалашуы этаплары, Вестник Томского государственного университета, 2008 |ref=Трофимов}} * ''Усачёв А. С.'' Могҗизалар турындагы борынгы рус хәбәрнамәләре кыйммәте (1552 елда Казан астындагы яктылык могҗизасы турындагы материал мисалында)// [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. 2010. № 1 (39). С. 112—116. * {{книга |автор=Хованская О. С. |часть=Глава III. Походы Ивана Грозного на Казань в 1549-1552 гг. |заглавие=Осада и взятие Казани в 1552 году / Историко-археологический очерк О. С. Хованской |ссылка=http://millitarch.ru/?p=473 |место=Казань |издательство=МОиН РТ |год=2010 |страницы=74—102 |страниц= |isbn= }} * {{книга |автор=Christian D. G. |заглавие=A History of Russia, Central Asia and Mongolia{{ref-en}} |ссылка= |ответственный= |издание= |место=Hoboken, NJ |издательство=[[Wiley-Blackwell]] |год=2018 |volume=2: Inner Eurasia from the Mongol Empire to Today, 1260—2000 |pages= |allpages=xxxv, 619 |серия=Blackwell History of the World |isbn=978-0-631-21039-9 |ref=Christian }} * {{книга |автор=Keep J. L. |часть= |ссылка часть= |заглавие=Soldiers of the Tsar: Army and Society in Russia, 1462—1874{{ref-en}} |ссылка=https://archive.org/details/soldiersoftsarar0000keep|ответственный= |издание= |место=Oxford |издательство=[[Clarendon Press]] |год=1985 |pages= |allpages=vi, 432 |isbn=978-0-19-822575-1 |ref=Keep }} * Kurat A. N.: Rusya Tarihi, Kazan ve Astrahan (Hacıtarhan, Ejderhan) Hanlarının Ruslar tarafından zaptı ve bunun ehemmiyeti, 152—157 * «Тарихи җырлар» (21—23 бит) / урта мәктәп өчен — {{М.}}: Детгиз балалар китабы фабрикасы, 1959. — 100 000 экз. * ''[[Измайлов, Искандер Лерунович|Измайлов И. Л.]]'' [https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf Основные концепции завоевания Казанского ханства в отечественной историографии: между идеологией и наукой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231226194539/https://newpast.sfedu.ru/upload/iblock/dba/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5_1_2022-102-118.pdf |date=2023-12-26 }} // Новое прошлое. — 2022. — № 1. — С. 102—118. * {{Статья|ссылка=http://goldhorde.ru/wp-content/uploads/2024/02/зол-нас-_вып-5.pdf#page=184|автор=Ерусалимский К. Ю.|заглавие=Казанский поход Ивана Грозного 1552 г.: опыт исследовательского итинерария|год=2023|место=Казань|издание=Золотоордынское наследие|издательство=[[Институт истории имени Шигабутдина Марджани|Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ]]|выпуск=5|страницы=166—180}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Емельян Пугачёв#Пугачев сугышы|12.07.1774 (Емельян Пугачёв)]] һәм [[Казан өчен бәрелеш (1774)|15.07.1774 (Михельсон)]] Казанны яулап алулары * [[Казанны штурмлау (1918 ел, август)|7.08.1918 (аклар)]] һәм [[Казан операциясе|10.09.1918 (кызыллар)]] Казанны яулап алулары * [[Колшәриф мәчете]] [[Төркем:Әлифба буенча бәрелешләр]] [[Төркем:Россия бәрелешләре]] [[Төркем:Казан ханлыгы]] [[Төркем:Казан тарихы]] [[Төркем:1552 ел]] jqlnlgpt6xgjjwg8co00ufjjlz6kanp 0 422087 6099692 4643539 2026-11-08T06:06:06Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099692 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | бүләк һәм премияләр = [[Файл:BashNarodArt1.jpg|20px|БР халык артисты - 2013]][[Файл:Заслуженный артист Республики Башкортостан.jpg|20px|БР атказанган артисты - 2003]] [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты - 2021]] }} '''Вәлиева Финә Мансур кызы''' ([[8 гыйнвар]] [[1969 ел]]; [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССР]], [[Тәтешле районы]], [[Гәрибаш]]) — [[Уфа дәүләт «Нур» татар театры]] актеры (2003 елдан). 1999 елдан Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы. Башкортстан Республикасының [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты|атказанган]] (2003) һәм [[Башкортстан Республикасының халык артисты|халык]] (2013), Татарстан Республикасының [[Татарстан Республикасының Атказанган артисты|атказанган]] (2021) артисты. == Биографиясе == Финә Мансур кызы Вәлиева 1969 елның 8 гыйнварында [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|БАССРның]] [[Тәтешле районы]] [[Гәрибаш]] авылында туган. 1996 елда Уфа дәүләт сәнгать институтының театр факультетында актерлар бүлеген тәмамлый. Институт тәмамлаганнан соң [[Салават драма театры|Салават башкорт дәүләт драма театрында]] эшли, 2003 елдан бирле — [[Уфа дәүләт «Нур» татар театры|Уфа «Нур» татар дәүләт театрында]] эшли. == Гаиләсе == Ире Илдар — «Нур» театры режиссеры. == Спектакльләрдәге рольләре == * Әминә — «Гөлбәдәр», Ф. Бүләков, * Чара «Не уходи в ночь», А. Винокуров, * Галиябану — «Галиябану», М. Фәйзи, * Пансионат тәрбияләнүчесе — «Җырчы кош», Р. Н. Гюнтекин, * Маша — «Өч кыз үз, Еллар үткәч...», А. П. Чехов, Л. М. Зайкаускас сәхнәләштерүендә, * Гөлшаян — «Страсти-мордасти», М. Әмир, * Ана — «Чүлмәкче сере», А. Кашфуллин, * Фания-Фена — «Күңелнең көмеш кыллар» Д. Салихов, * Минзилә — «Вөждансыз апа», А. Иделбаев, * Ямал — «Кияү», Х. Ибраһимов, * Нурия — «Бер көн начала...», Э. Яһүдин * Юлбикә — «Хатын түгел, ә шайтан», Д. Салихов, * Нәгыймә — «[[Банкрот (спектакль)|Банкрот]]», Г. Камал. == Мактаулы исемнәре == * [[Башкортстан Республикасының атказанган артисты]] (2003) * [[Башкортстан Республикасының халык артисты]] (2013) * [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] (2031) <ref>[https://tat.teatrnur.ru/валеева-фина/ Вәлиева Финә Мансур кызы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517211248/https://tat.teatrnur.ru/%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0/ |date=2023-05-17 }} Нур театры</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/15167-v-lieva-fin-mansur-y-y Башкорт энциклопедиясе — Вәлиева Финә Мансур кызы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421135758/http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/15167-v-lieva-fin-mansur-y-y |date=2016-04-21 }}{{V|07|01|2018}} == Сылтамалар == * [http://panoramarb.ru/category/kultura/tak-sudba-raspredelila-roli Язмыш ролләрне шулай бүлде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209172305/http://panoramarb.ru/category/kultura/tak-sudba-raspredelila-roli |date=2013-12-09 }} * [http://www.teatrnur.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=169&catid=43&Itemid=110 Уфа дәүләт татар театры «Нур»] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Тәтешле районында туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1969 елда туганнар]] [[Төркем:8 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:Татар артистлары]] {{Tatar 4.0-2021}} 5ubcop6ejmxqovi1yu5n9xpeqtxo0qh 0 422992 6099726 6045532 2026-11-08T08:01:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099726 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | рәсем = Танташева_Фәридә_Рәхим_кызы.jpg }} '''Фәридә Рәхим кызы Танташева''' ([[1936 ел]]ның 4 сентябре, [[Бохара]], [[ҮзССР]] - [[8 июль]] [[2012]], [[Казан]], [[Россия]]) - Россия галиме, [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]ның [[Aleksandr Butlerov|А.М. Бутлеров]] исемендәге Химия институтының органик химия кафедрасы доценты<ref name="KSU website">{{cite web|url=http://www.ksu.ru/uz/index.php?tbut=b148_e_3&ser=3&sod=r|title=Ученые записки Казанского университета. Естественные науки. Том 148. Книга 3.|author=Казанский (Приволжский) федеральный университет|date=2006|accessdate=2011-10-16}}{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Апрель 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="KPFU Uchenie Zapiski 2012">{{статья|автор= Казанский (Приволжский) федеральный университет|заглавие= Люди науки: Памяти Фариды Рахимовны Танташевой |ссылка= http://old.kpfu.ru/uz_r/bin_files1/154_3_est_22.pdf |язык=|издание= Ученые записки Казанского университета. Естественные науки|тип=журнал|год=2012|том=154|номер=3|страницы=248-251|doi=|issn=1815-6169}}</ref><ref name="KSU_Bibl_Dict">"Вульфсон Г. Н."Казанский университет (1804—2004): Биобиблиографический словарь. — Казань: Изд-во Казан. ун-та, 2004. — 768 с. — ISBN 5-7464-0605-8</ref>. == Биографиясе == Танташева Фәридә Рәхим кызы [[1936 ел]]ның 4 сентябрендә [[Бохара]] шәһәрендә, укытучылар гаиләсендә туа. 1954 елда Бохара шәһәренең 7 нче урта мәктәбен алтын медаль белән тәмамлый һәм [[Казан дәүләт университеты]]ның химия факультетына укырга керә, 1959 елда яхшы билгеләргә тәмамлый. 1959 елда [[КДУ]]ның органик химия кафедрасы каршындагы аспирантурага укырга керә. 1968 елда «Исследования в ряду непредельных сульфонов и сульфоксидов» темасына кандидатлык диссертациясен уңышлы яклый. Фәнни җитәкчесе - Е.Г. Катаев. 1962 елдан [[Казан дәүләт университеты]]нда ассистент, 1978 елдан — өлкән укытучы, 1991 елдан 1997 елга кадәр органик химия кафедрасы доценты булып эшли<ref name="KSU website" /><ref name="KPFU Uchenie Zapiski 2012" /><ref name="KSU_Bibl_Dict" />. == Укыту эшчәнлеге == [[Казан дәүләт университеты]]нда эшләү дәверендә студентлар төркемнәре белән кураторлык итә, химия факультеты студентларының курс һәм диплом эшләре белән җитәкчелек итә. Күп еллар дәвамында КДУда химия буенча рус һәм татар телләрендәге имтиханнарны даими рәвештә кабул итүдә катнаша. Алга таба [[КДУ]]ның кабул итү комиссиясе рәисе урынбасары, аннары җаваплы сәркатибе булып эшли (1975-1979). Озак вакытлар [[КДУ]] органик химия кафедрасы профессоры була<ref name="KSU website" /><ref name="KPFU Uchenie Zapiski 2012" /><ref name="KSU_Bibl_Dict" />. == Җәмәгать эшчәнлеге == 1965 елдан 1971 елга кадәр район эшчеләр Советының өч (X, XI һәм XII) чакырылыш депутаты итеп сайлана. 1972 елда СССР һөнәр берлекләренең XV съездында делегат итеп сайлана, анда СССР Һөнәр берлекләренең Бөтенсоюз Үзәк Советы әгъзасы итеп сайлана. Алдагы биш ел дәвамында (1972-1977) Бөтенсоюз дәрәҗәсендә эшли. 1977 елда СССР Һөнәр берлекләренең XVI съездына делегат итеп сайлана<ref name="KSU website" /><ref name="KPFU Uchenie Zapiski 2012" /><ref name="KSU_Bibl_Dict" /> . == Бүләкләре == 1968 елда бертуктаусыз сульфоннар һәм сульфоксидлар синтезы буенча эшләр циклы өчен [[Дмитрий Менделеев|Д. И. Менделеев]] исемендәге Бөтенсоюз химия җәмгыятенең дипломы белән бүләкләнә. 1970 елда хуҗалык һәм мәдәни төзелештә актив катнашканы өчен һәм ТАССРның 50 еллыгы уңаеннан [[ТАССР Югары Советы]] Президиумының Мактау грамотасы белән бүләкләнә һәм [[Казан]] шәһәренең Мактау тактасына урнаштырыла. 1988 елда [[Хезмәт ветераны медале|«Хезмәт ветераны» медале]] белән бүләкләнә<ref name="KSU website" /><ref name="KPFU Uchenie Zapiski 2012" /><ref name="KSU_Bibl_Dict" />. == Гаиләсе == Ире Бердников Евгений Александрович, аларның бер кызы бар. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://www.ksu.ru/uz/index.php?tbut=b148_e_3&ser=3&sod=r Танташева Фарида Рахимовна (К 70-летию со дня рождения)]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20160304191834/http://old.kpfu.ru/uz_r/bin_files1/154_3_est_22.pdf Люди науки: Памяти Фариды Рахимовны Танташевой]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.findpatent.ru/byauthors/983287/ Патента автора: ТАНТАШЕВА ФАРИДА РАХИМОВНА] * [https://web.archive.org/web/20210514031847/https://biohimia.ucoz.ru/knigihim/kniga_t.pdf Ученые химики] {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Химиклар]] qi38bvcgr9jlzkl46yybn8ao4eieu60 0 423223 6099834 4421096 2026-11-08T11:57:38Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099834 wikitext text/x-wiki {{Күл |Исем = Чат күле |Сурәт = |Подпись = |Координатлар = 55.6189/49.2088 |CoordScale = 5000 |ТП = |Высота над уровнем моря= 70 |Озынлык = 70 |Киңлек = 0.75 |Мәйдан = 0,12 |Иң зур тирәнлек = 2.5 |Коючы елгалар = |Чыгучы елга = |Ил = Русия |Төбәк = Татарстан |Категория на Викискладе = }} '''Чат күле''' — [[Татарстан]] Республикасы [[Лаеш районы]] [[Сталбишчы]] авылыннан 1 км көньяк-көнбатыштарак урнашкан күл. Чат күле «Күл акчарлаклары колониясе» табигать истәлеге составына керә <ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/ozera/chat-kle Онлайн - энциклопедия Tatarica]</ref> == География == Су өслеге озынча формада. Күлнең озынлыгы 750 м, максималь киңлеге 60 м. Су көзгесенең мәйданы 1,8 гектар. Уртача тирәнлек 0,7 м, иң тирән урыны 2,5 м.<ref name="карта">карта|N-39-15-А-г|ГГЦ</ref><ref>{{Cite web |url=https://issuu.com/centre9/docs/laishevo_2014_preview |title=Историко-культурный атлас Лаишевского района Республики Татарстан |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228064412/https://issuu.com/centre9/docs/laishevo_2014_preview |archivedate=2023-02-28 |accessdate=2021-03-22}}</ref> == Гидрография == Күлнең күләме якынча 12,6 мең м3. Күл үсемлекләр белән капланган, агып төшкән комлы-балчыклы су нәтиҗәсендә сазлана бара. Яр буенда тал агачлары үсә, ярлары сөзәк. == Чыганаклар == Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Тышкы сылтамалар == * {{cite web |url = http://eco.tatar.ru/rus/info.php?id=137169 |title = Государственный реестр особо охраняемых природных территорий в Республике Татарстан, издание второе |author = Главный редактор А.И. Щеповских |publisher = Кабинет Министров Республики Татарстан |accessdate = 2010-05-12 |deadlink = yes }}{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web |url = http://www.svyato.info/2009/04/09/ozjora-laishevskogo-rajjona.html |title = Озёра Лаишевского района |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160309145605/http://www.svyato.info/2009/04/09/ozjora-laishevskogo-rajjona.html |archivedate = 2016-03-09 |accessdate = 2010-11-15 |deadlink = yes}} [[Төркем:Әлифба буенча күлләр]][[Төркем:Лаеш районы күлләре]] {{Tatar 4.0-2021}} r6r1jnjmjjhtpbf92vq79s0ye8zfgm0 0 423282 6099735 4413858 2026-11-08T08:19:07Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099735 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{Фш|Фәткуллин}} '''Фәткуллин Фәрит Миңнулла улы''' ([[27 сентябрь]] [[1949 ел]]) — [[Журналистика|журналист]]. 1975 елдан [[«Кызыл таң» газетасы|«Кызыл таң» татар гәзите]] хезмәткәре. 1975 елдан ССРБ Журналистлар берлеге әгъзасы. [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] (1998) һәм [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] (2014) атказанган мәдәният хезмәткәре. [[Шәһит Ходайбирдин премиясе|Шәһит Ходайбирдин]] исемендәге (2000), [[Авыргазы районы]]ның [[Галимҗан Ибраһимов]] исемендәге (1996) премияләр һәм Башкортстан Республикасының «[[Мәҗит Гафури]] — [[XXI гасыр|XXI гасыр»]] мәдәният фонды төбәк җәмәгать оешмасының Мәҗит Гафури исемендәге (2008) премиясе лауреаты. == Биографиясе == Фәрит Миңнулла улы Фәткуллин 1949 елның 27 сентябрендә [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССР-ының]] [[Авыргазы районы]] [[Корманай]] авылында гади колхозчыларның ишле гаиләсендә алтынчы бала булып туган. 1967 елда [[Солтанморат]] авылындагы урта мәктәпне тәмамлаганнан соң ике ел ярты урындагы колхозда эшли. Бер вакытта җәмәгать башлангычында комсомол оешмасы секретары вазифасын башкара. 1969-1971 елларда Совет Армиясендә хәрби хезмәттә була, аны хәзерге [[Украина]] биләмәсендә урнашкан Хәрби-Һава Көчләре часында үтә. Биредә [[Советлар Берлеге коммунистик фиркасе|КПСС]] сафына кабул ителә. 1971 елда запаска кайтарылганнан соң Авыргазы районының «Ватан юлы» газетасында эш башлый. 1972 елда [[Башкорт дәүләт университеты]] филология факультетының татар-рус бүлегенә яныннан торып укырга керә. 1975 елда «Кызыл таң» республика гәзитенә чакырыла һәм хезмәт эшчәнлеген редакциянең фирка тормышы бүлегендә хәбәрче булып дәвам итә. Шул ук елда ССРБ Журналистлар союзына әгъза итеп кабул ителә. Киләсе елларда редакциянең төрле бүлекләрендә хәбәрче була, бүлек мөдире вазифасын башкара. 19... — 19.. елларда гәзитнең җаваплы секретаре, 19... — 19.. елларда — мөхәррир урынбасары. 1994 елдан — әдәбият һәм сәнгать бүлеге мөдире. == Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре == * Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1998) * Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2014) * Башкортстан Премьер министрының Рәхмәт хаты * Шәһит Ходайбирдин исемендәге бүләк иясе * Россия Журналистлар берлегенең Мактаулы дипломы * Мәҗит Гафури исемендәге бүләк иясе * Галимҗан Ибраһимов исемендәге бүләк иясе == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20211209140628/https://www.ye02.ru/jubiljarzar/print:page,1,18801-27-sentjabr.html «Йәшлек» гәзите » Бөгөнгө юбилярҙар » 27 сентябрь.] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Кызыл таң журналистлары]] [[Төркем:Башкортстан журналистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Авыргазы районында туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1949 елда туганнар]] [[Төркем:27 сентябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Татар журналистлары]] fqaxogros6vby2nyi27euaffsuz4lsr 0 423983 6099639 4248274 2026-11-08T03:24:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099639 wikitext text/x-wiki {{Татар халык уеннары |исеме = Төсле автомобильләр |башка исеме = |рәсеме = Татар_балалар_уеннары.jpg |рәсем язуы = уйнаучы татар баласы |таралышы = татар халкы арасында |килеп чыгышы = халык |уенга кирәк-ярак = |уенчылар саны = чикләнмәгән |уйнаучылар яше = чикләнмәгән |уйнау озынлыгы = чикләнмәгән |активлык = югары |охшаш уеннар = |Викисклад = }} '''Төсле автомобильләр''' — [[Татар халык уеннары|татар халык уены]], йөгереклек һәм җитезлек сәләтен үстерүгә ярдәм итүче күңелле уен. == Уйнау тәртибе == Балалар бүлмәнең бер як стенасы буйлап, яки мәйданчык кырыена куелган урындыкларда утыралар. Алар — «автомобильләр». Уйнаучының һәрберсенә нинди булса да (үз теләге буенча) төсле флаг, яки төсле түгәрәк боҗра бирелә. Тәрбияче бүлмә (мәйданчыкның) уртасына йөзе белән уйнаучыларга карап баса. Ул кулына төрле төстәге өч флаг тоткан. Тәрбияче флагларның берсен югары күтәрә. Кулларына тәрбияченеке төсендәге флаглар тоткан балалар мәйданчык буйлап (теләсә кайсы юнәлештә) йөгереп йөри башлыйлар; йөгергәндә алар автомобиль булып гүелдиләр. Тәрбияче кулындагы флагны югарыдан түбәнгә төшергәч, балалар туктыйлар һәм «автомобильләр кире кайталар» дигән сигналдан соң әкрен генә үз «гаражлары» (урындыклары) янына юнәләләр. Аннан соң тәрбияче икенче төстәге флагны югары күтәрә, һәм уен яңадан башлана. Тәрбияче флагларны югарыга берәмләп, икешәрләп яки өчесен дә берьюлы күтәрә ала. Флагларның өчесен дә берьюлы күтәргәндә, барлык автомобильләр дә үз «гаражларыннан» чыгалар. == Чыганаклар == * Бакиров М.Х. Татар фольклоры: Югары уку йор йортлары өчен д-лек. – Казан: Мәгариф, 2008. – 359 б. * Сәйфулина Ф.С., Җамалиева Л.Ф. Татар халык авыз иҗаты: уку-укыту ярдәмлеге. – Казан: Отечество, 2013. – 226 б. * Урманче Ф.И. Татар халык иҗаты. – Казан: Мәгариф. 2005. – 383 б. == Әдәбият == * Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. - Казан: «Раннур» нәшрияты, 1999. == Тышкы сылтамалар == * [https://abishevaalena.ru/?page_id=2643 Татар теле укытучысы Абишева Алена. Татар халык уеннары.] *[https://nsportal.ru/detskiy-sad/materialy-dlya-roditeley/2016/01/27/tatar-halyk-uennary Татар халык уеннары] *[https://web.archive.org/web/20210419184208/http://tazbash.ru/halyk-ijaty/uennar/160-bala-uennar Тазбаш. Татар халык уеннары] [[Төркем:Татар уеннары]] {{Tatar 4.0-2021}} szs9cocl9gsgx679n66f4zpb8ydchl5 0 423989 6099446 4248259 2026-11-07T14:20:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099446 wikitext text/x-wiki {{Татар халык уеннары |исеме = Соры куян юына |башка исеме = |рәсеме = Татар_балалар_уеннары.jpg |рәсем язуы = уйнаучы татар баласы |таралышы = татар халкы арасында |килеп чыгышы = халык |уенга кирәк-ярак = |уенчылар саны = чикләнмәгән |уйнаучылар яше = чикләнмәгән |уйнау озынлыгы = чикләнмәгән |активлык = югары |охшаш уеннар = |Викисклад = }} '''Соры куян юына''' — [[Татар халык уеннары|татар халык уены]], кечкенә яшьтәге балалар өчен күңелле уен. == Уйнау тәртибе == Уйнаучыларның берсе «куян» булып билгеләнә. Калганнары түгәрккә басалар. Куян түгәрәк уртасына баса. Түгәрәккә тезелгән балалар тәрбияче белән бергә түбәндәге сүзләрне әйтәләр: Соры куян юына, Ул кунакка җыена, Юды борынын, Юды авызын, Юлы колагын, Сөртте корытып! Куян барлык хәрәкәтләрне шигырьдәге сүзләргә килештереп башкара, борынын, авызын, колагын юа һәм сөртенә. Аннан соң ул ике аякта сикерә-сикерә түгәрәктә торучы берәр бала янына (кунакка) бара. Ул бала куян урынына түгәрәк уртасына баса, һәм уен кабатлана. 5—б куян алмашынгач, уен тәмамлана. == Чыганаклар == * Бакиров М.Х. Татар фольклоры: Югары уку йор йортлары өчен д-лек. – Казан: Мәгариф, 2008. – 359 б. * Сәйфулина Ф.С., Җамалиева Л.Ф. Татар халык авыз иҗаты: уку-укыту ярдәмлеге. – Казан: Отечество, 2013. – 226 б. * Урманче Ф.И. Татар халык иҗаты. – Казан: Мәгариф. 2005. – 383 б. == Әдәбият == * Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. - Казан: «Раннур» нәшрияты, 1999. == Тышкы сылтамалар == * [https://abishevaalena.ru/?page_id=2643 Татар теле укытучысы Абишева Алена. Татар халык уеннары.] *[https://nsportal.ru/detskiy-sad/materialy-dlya-roditeley/2016/01/27/tatar-halyk-uennary Татар халык уеннары] *[https://web.archive.org/web/20210419184208/http://tazbash.ru/halyk-ijaty/uennar/160-bala-uennar Тазбаш. Татар халык уеннары] [[Төркем:Татар уеннары]] {{Tatar 4.0-2021}} gdcpz5pwhjpds9f2dpnqoyaajwl5yx6 0 424107 6099528 4419297 2026-11-07T18:55:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099528 wikitext text/x-wiki '''Татар сынлы сәнгате''' — [[татар сәнгате]] һәм сәнгать осталыгы төре. Бизәү һәм сырлаудан тора. == Тарих == Татарстан территориясендә төрле кабиләләр каберләреннән табылган әйберләр иң борынгы сәнгать ''ядкәрләре'' булып санала. [[VIII гасыр|VIII гасырдан]] алып урта гасырлар башындагы сәнгатьнең үсеш дәрәҗәсен [[Идел буе Болгар дәүләте]] шәһәр, авыл каберлекләреннән чыккан археологик табылдыклар күрсәтә. [[Ислам]] динен кабул иткәннән соң, Болгар дәүләтендә мәдәният шәригать кануннарына буйсына: бүтән мөселман халыклары сәнгате шикелле үк, сынлы сәнгать орнаментка таянган гамәли бизәлеш һәм архитектура сәнгате белән чикләнә. Болгарда шәһәр мәдәнияте бик нык алга киткән була, милли сәнгатьнең юнәлешен әнә шул билгели, бу исә Идел буе һәм Көньяк Урал буендагы башка халыкларның сәнгатьчә фикерләвенә дә зур йогынты ясый. Татарстан территориясендәге сәнгать тарихында [[Алтын Урда]] дәвере аерым урын алып тора. Аның үсешендәге үзенчәлекне этник ''күпкырлылык'' – бер яктан, кыпчакларның күчмә, икенче яктан, болгарларның утрак мәдәнияте элементлары билгели. Аңа шәригать кысаларында үскән орнамент төрлелеге, төсләрне мул куллану, зиннәтлелек хас. Кием-салымны, металлга бизәкләр төшерү, зәркәнчелек һәм балчыкны яндырып әйбер ясауда Алтын Урда сәнгате стиле нык чагыла. Казан ханлыгында сәнгатьнең монументаль-гамәли һәм нәфис һөнәрчелек төрләре уңышлы дәвам итә. [[Арча ягы|Казан арты төбәге]] татар милли сәнгатенең үзәгенә әверелә. [[XVIII гасыр|XVIII гасырның]] икенче яртысыннан [[Казан|Казанның]] [[Татарлар|татар халкы]] яшәгән 6 өлешендә һөнәрчелек яңадан көчәя, традицион милли сәнгать төрләре тернәкләнеп китә. Гамәли бизәлеш сәнгате төрләреннән орнамент, каюлы күн чигү, укалап чигү, тукучылык, хаттатчылык, милли киемнәр тегү, өйләрнең эчен бизәү үзенчәлекле төс ала.<ref>Сәнгать өлкәсендә татар теле: Югары уку йортлары өчен укыту кулланмасы / Р.Р. Сәлахова. – Казан, 2016. – 96 б.</ref> [[1920-еллар|1920 еллар]] башында формалаша башлаган татар сынлы сәнгате татар халкының [[Идел буе Болгары]], [[Алтын Урда]] һәм [[Казан ханлыгы]] мәдәниятләреннән салынган күп гасырлык традицияләргә нигезләнә. [[XVI гасыр]] уртасыннан рус сәнгати мәдәнияте үсеш ала, ул төбәктәге нәкыш, графика һәм сынчылык һөнәри мәктәпләрен оештыруда зур роль уйный. [[1895 ел|1895 елда]] [[Казан|Казанда]] Татарстан профессиональ сынлы сәнгатенең нигезен тәшкил иткән сәнгать мәктәбе ачыла. Аны Сәнгать академиясендә укып чыккан Н.Белькович, Х.Скорняков, Г.Медведев, Ю.Тиссен, А.Денисов оештыра. Демократик принциплар, кызыклы укыту программалары, югары квалификацияле мөгаллимнәр – болар барысы да бу уку йортының дәрәҗәсен күтәрә һәм Идел-Кама төбәге яшьләрен үзенә җәлеп итә. [[XIX гасыр]] ахыры – [[XX гасыр|ХХ йөз]] башында, [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]] барлыкка килү белән татар профессиональ сынлы сәнгате үсеш ала. Аңа рәссам [[Бакый Урманче]] ([[1897 ел|1897]]–[[1990 ел|1990]]) нигез сала. [[1920-еллар|1920 елларда]] нәкыш (Н.Фешин, Б.Урманче, П.Беньков, В.Тимофеев), графика (Ф.Таһиров, Г.Арсланов, Н.Шикалов, К.Чеботарёв), сынчылык (В.Богатырёв, С.Ахун) үсеш ала. Казанда төрле елларда «Всадник», ТатЛЕФ, ТатАХРР, «Октябрь», ТР Рәссамнар берлеге кебек иҗади берләшмәләр эшли. Мөстәкыйль иҗади оешма төзелүдән башлап, Рәссамнар берлеге әгъзалары республика сынлы сәнгатенең үз йөзен булдыралар һәм аны яңа баскычка күтәрәләр. [[1930-еллар|1930]]–[[1950-еллар|1950]] елларда бу – Д. Булат, Н.Вәлиуллин, К.Максимовлар. [[1950-еллар|1950 елларда]] X.Якупов, Л.Фәттахов, Н.Кузнецов, С.Лывин, В.Куделькин, А.Прокопьев, Б.Майоров, Е.Зуев, А.Тумашев, М.Усманов, И.Хәлиуллов, М.Хәйретдинов, Н.Адылов кебек күренекле осталарның иҗатлары үсеш ала. [[1970-еллар|1970 елларда]] Татарстан сынлы сәнгатенә [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]] һәм башка шәһәрләренең югары уку йортларын тәмамлаган яңа буын рәссамнар килеп керә: В.Маликов, Т.Хаҗиәхмәтов, В.Фёдоров, Э.Зарипов, Р.Нигъмәтуллина, В.Рогожин, И.Зарипов, А.Абызгилдин, 3.Гыймаев. == Төрләр == Татар халкының сынлы сәнгате бизәү һәм сырлаудан тора. Халык үзенең кием-салымын, йорт-җирен, көнкүреш җиһазларын гасырлар буе үзенә хас декоратив рәсемнәр белән бизәп килгән. Чабата үрү, чыпта тукудан башлап, катлаулы сарайлар салуга кадәр һәркайсында халыкның иҗади зәвыгы чагылган. Сынлы сәнгать нәкыш, скульптура, графика, коручылык һәм архитектура төрләренә бүленә. Татар дөньясында [[Исмәгыйль Гайнетдинов]], монументаль нәкыш остасы [[Чыңгыз Әхмәров]], һәйкәлче [[Садри Ахун]] (Тукай һәйкәле), рәссамнар [[Харис Якупов]], [[Лотфулла Фәттахов]], [[Абрек Абзгилдин|Абрек Абзгильдин]] һ.б. == Казан сәнгать мәктәбе == Казан сәнгать мәктәбе [[1895 ел|1895 елда]] оештырыла һәм [[1901 ел|1901]]-[[1905 ел|1905]] елларда [[Казан|Казанның]] татарлар яшәми торган Грузин урамында (хәзерге Карл Маркс урамы) бу мәктәп өчен шәһәрнең иң күренекле биналарыннан булган йорт салына. [[1905 ел|1905 елга]] хәтле III кызлар гимназиясе бинасында урнашкан була. [[1901 ел|1901 елның]] маенда элекке [[Арча кыры]] мәйданының (хәзерге [[Лев Толстой]] скверы) бер почмагында укуханә өчен махсус бина кора башлыйлар. Төзелеш белән укуханә мөдире, сәнгать укытучысы [[Карл Мюфке]] ([[1868]]—[[1933]]) үзе җитәкчелек итә. Ул бина проектын һәм төзелеш сметасын [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургда]] сәнгать академиясендә раслатуга ирешә. Барлык төзелеш эшләре [[1903 ел|1903 елның]] ноябрендә төгәлләнә. Ләкин декабрьдә янгын чыгып, бинаның түбәсе янып бетә. Ремонтка Мюфке үз акчаларын да тоткан дигән истәлекләр бар. Янгыннан соң яңадан корганда, бинаның өске өлешенең кыяфәтенә зур үзгәрешләр кертелә. [[1905 ел|1905 елда]] Карл Мюфке III дәрәҗә Изге Станислав ордены белән бүләкләнә.<ref>Юлия Глазырина. Карл Мюфке - архитектор и педагог Казанские истории. 2010 ел, 20 сентябрь.</ref> Бинада сәнгать училищесы өчен мөһим булган иртәнге һәм кичке рәсем төшерү сыйныфлары, тантаналар һәм күргәзмәләр заллары, өченче катта остаханәләр өчен авыш түбәле пыяла бүлмәләр була. Икенче катта [[тәрәзә]] араларында колонналар урнаштырылган. Бинаның түбәсендә кубка охшаган өстәмә корылмада гаскәри очлымга охшатып эшләнгән бинага яктылык кертүче фонарь калкып тора. Бина төзелешендә иң яхшы [[кирпеч]], [[Известьташ|известняк]], ак таш кулланылган. Идәннәргә паркет җәелгән. <blockquote> ''"Бу бина Россиядә сәнгать мәктәпләре өчен салынган биналарның соңгыларыннан булганлыктан, сыйныф бүлмәләренең сәнгать өйрәтү өчен уңайлыгы буенча бөтен СССРда диярлек беренче урын тота."''</blockquote> - дип язган бер мәкаләсендә бөек рәссам [[Бакый Урманче|Бакый ага Урманче]]. Урыс сәнгать академиясенең еллык хисапларына караганда, академия өчен укучылар әзерләүдә Казан сәнгать мәктәбе беренче урын тоткан. Әмма татарның үзәгендә булса да, бу мәктәп революциягә чаклы бер тапкыр да татар тормышына якынаерга тырышмаган. Революциягә чаклы анда бары бер генә "мөселман" баласы укыган. Ул да укуын тәмамлап чыкмаган. Югыйсә, мәктәптә һәр елны 300-400 укучы белем алган. [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Революциядән]] соң бөтен югары уку йортларыныкы кебек үк, ирекле сәнгать һөнәрханәләре исеме алган Казан сәнгать мәктәбе дә һәрбер милләтнең хезмәт кешесе өчен ишекләрен киң ача. [[1926 ел|1926 елда]] инде мәктәптә 20ләп татар исәпләнә. Ә шул елны укырга керергә ниятләгән төрек-татар балаларының саны 30 га җитә. Араларында Төркестан, [[Казакъстан|Казахстан]], [[Башкортстан]] һәм [[Урал|Уралдан]] килүчеләр дә була. [[Бакый Урманче]] - беренчеләрдән булып Казан сәнгать мәктәбендә профессиональ белем алган татар рәссамы. Ә [[1926 ел|1926 елда]] [[Мәскәү|Мәскәүдә]] югары сәнгать остаханәсен тәмамлап кайткач, [[1929 ел|1929 елда]] Соловки лагеренә сөрелгәнче, үзе шунда укыта. Сүзсез, сәнгать мәктәбе татар сынлы сәнгате тарихында зур урын тота. Хәзерге вакытта [[Татарстан|Татарстан Республиканың]] йөзен билгеләүче рәссамнарыбыз барысы да шул мәктәпне үткән.<ref>{{Cite web |url=http://madanizhomga.ru/news/knzk-msl/syinlyi-sngat-uchilischesyina-120-el |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304065632/http://madanizhomga.ru/news/knzk-msl/syinlyi-sngat-uchilischesyina-120-el |archivedate=2021-03-04 |accessdate=2021-04-02}}</ref> Әлеге бинада [[1919]]-[[1926 ел|1926 елларда]] [[Казан]] азат дәүләт сәнгать остаханәләре (институт), [[1926]]-[[1929 ел|1929 елларда]] индустрия техникумы, [[1929]]-[[1930 ел|1930 елларда]] политехника институты, [[1930]]-[[1941 ел|1941 елларда]] [[Казан коммуналь төзелеш инженерлары институты|коммуналь төзелеш инженерлары институты]] урнаша. Озак еллар ([[1941]]-[[2003 ел|2003 еллар]]) КАИның икенче корпусы булып хезмәт итә. [[2004 ел|2004 елда]] бина Казан сәнгать училищесынә кире кайтарыла. Башта төп фасад ремонтлана, аннары бинаның эчке корылмаларына реставрация үткәрелә. [[1995 ел|1995 елда]] шәһәр мигъмарияты һәйкәле, [[РФ|илкүләм]] әһәмияткә ия дәрәҗәле [[мәдәният]] мирасы ядкәре дип табыла.<ref>''Указ Президента РФ № 176 от 20 февраля 1995 года''</ref> == Татарстан Республикасының дәүләт сынлы сәнгать музее == {{main|ТР дәүләт сынлы сәнгать музее}} [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее|Татарстан Республикасы дәүләт сынлы сәнгать музее]] – [[Русия|Рүсия Федерациясендәге]] иң зур региональ сәнгать музейларының берсе. [[1958 ел|1958 елда]] [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]] Дәүләт музее картиналары галереясы базасында, А. Лихачевның шәхси сәнгать әсәрләре җыелмасы нигезендә барлыкка килә. === Тарих === Дәүләт сынлы сәнгать музееның тарихы Милли музейның [[1895 ел|1895 елда]] ачылган сынлы сәнгать әсәрләре тупланмасыннан башлана. Фонд археолог һәм туган якны өйрәнүче [[Андрей Лихачев]], хәйрияче [[Ольга Александрова-Гейнс]] һәм рәссам Александр Мантель тапшырган әсәрләрдән туплана башлый. Алар музей коллекциясен Василий Тропинин, [[Иван Айвазовский]], [[Василий Перов]], [[Иван Шишкин]], Константин Маковский, [[Илья Репин]] һәм Борис Кустодиев картиналары белән баеталар. [[1920 ел|1920 елда]] музейның 25 еллыгы уңаеннан аңа Татарстан Республикасының Үзәк музее статусы бирелә. Юбилей уңаеннан Дәүләт музее ХIХ гасыр ахыры – ХХ гасыр башы рәссамнарының зур җыелмасын тапшыра. [[1950-еллар|1950 еллардан]] башлап, Татарстан рәссамнарының сынлы сәнгать, графика, скульптура әсәрләрен туплау эше башлана. Шуларга нигезләнеп, музейда “Татарстанның һөнәри декоратив-гамәли сәнгате” дип исемләнгән даими эшләүче экспозиция ясала. Сәнгать фонды туктаусыз үсә һәм [[1958 ел|1958 елда]] РСФСР Мәдәният министрлыгы карары белән Милли музейның картиналар галереясе сынлы сәнгать музее итеп үзгәртелә. Ә [[1967 ел|1967 елда]] хәзерге бинасына (Карл Маркс урамы, 64 йорт) күчерелә. Бу бина – 1906 елда Казан хәрби округы генералы А.Г. Сандецкий өчен салынган особняк. [[Александр Сандецкий]] биредә [[Бөек Октябрь инкыйлабы|1917 елгы революциягә]] кадәр яшәгән. === Хәзерге вакыт === [[2005 ел|2005 елда]] музейның филиалы – [[«Хәзинә» милли сәнгать галереясы|«Хәзинә» милли сынлы сәнгать галереясе]] ачыла. Әлеге галереядә импрессионист [[Николай Фешин]], беренче профессиональ татар рәссамы [[Бакый Урманче]] һәм башкаларның иҗади әсәрләрен күрергә мөмкин. Хәзерге вакытта Татарстан Дәүләт сынлы сәнгать музеенда 26 меңнән артык картина, графика, сынлы сәнгать, декоратив-кулланма сәнгате әсәрләре саклана. [[XV гасыр|XV]]-[[XVI гасыр|XVI]] йөзләр [[Аурупа|Европа]] гравюрасы (А. Дюрер, Л. Лейденский) һәм [[XVI гасыр|XVI]] - [[XVIII гасыр|XVIII]] йөзләр картиналары (Д. Пулиго, И. Люттихейс, түгәрәк остасы И. Сваненбурх), [[XVI йөз]] борынгы рус икона язуы һәйкәлләре, Д. Левицкий, Ф. Рокотов, И. Репин ясаган портретлар, И. Шишкин, Н. Фешин эшләренең зур җыелмалары, [[ХХ гасыр]] башы рус авангарды әсәрләре (В. Кандинский, М. Врубель, Р. Фальк, Н. Гончарова, М. Ларионов һ.б.), Татарстан рәссамнары җыелмасы (Б. Урманче, Х. Якупов, И. Зарипов) аеруча зур бәягә ия. Музей һәр елны 90–100 күргәзмә уздыра.<ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://museum.tatar.ru/tt/museum/gosudarstvennyy_muzey_izobrazitelnykh_iskusstv_respubliki_tatarstan/about/ |access-date=2021-04-02 |archive-date=2019-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915105634/http://museum.tatar.ru/tt/museum/gosudarstvennyy_muzey_izobrazitelnykh_iskusstv_respubliki_tatarstan/about |dead-url=yes }}</ref> == Исемнәр == * [[Бакый Урманче]] — татар һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучы, рәссам, график, скульптор һәм архитектор, [[Татарстан АССР|Татарстан АССРның]] (''[[1960 ел|1960]]'') һәм [[РСФСР|РСФСРның]] (''[[1982 ел|1982]]'') халык рәссамы, Татарстан АССРның [[Тукай премиясе|Г. Тукай исемендәге дәүләт бүләге]] лауреаты (''[[1967 ел|1967]]''). * [[Садри Ахун|Садри Ахун]] — сынчы. [[РСФСР|РСФСРның]] атказанган сәнгать эшлеклесе (''[[1950 ел]]''). [[Татарстан АССР|Татарстан АССРның]] халык рәссамы (''[[1952 ел]]''). * [[Харис Якупов]] — данлыклы [[татар]] рәссамы, [[СССР|СССРның]] халык рәссамы (1980 елдан), [[1958 ел|1958 елда]] [[Тукай премиясе]] лауреаты, [[1951 ел|1951 елда]] өченче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты. [[Казан]] [[Шәһәр|шәһәренең]] шәрәфле ватандашы. * [[Чыңгыз Әхмәров]] — рәссам, график, монументаль сәнгать рәссамы, педагог, сәнгать фәннәре кандидаты, профессор, [[Үзбәкстан]] ССРның һәм Татарстанның халык рәссамы. * [[Исмәгыйль Гайнетдинов]] – татардан чыккан беренче һөнәри архитектор, профессор ([[1967]]). * [[Мирзаҗан Байкиев]] — беренче татар һөнәри скульпторы һәм рәссам-реставраторы. [[1906 ел|1906]]-[[1941 ел|1941 елларда]] [[Эрмитаж (төшенчә)|Ленинград Эрмитажында]] реставратор. Бюстлар ясау остасы. * [[Гайшә Рахманкулова]] — рәссам, график, [[ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1974), [[Татарстан АССРның халык рәссамы]] (1984). [[Бөек Октябрь инкыйлабы|Октябрь революциясеннән]] соң беренча хатын-кыз рәссам. <gallery> Файл:Urmanche1949.jpg|<center>Бакый Урманче<br>1949</center> Файл:Haris Yakupov.jpg|<center>Харис Якупов</center> Файл:Чыңгыз Әхмәров.jpg |<center>Чыңгыз Әхмәров<br>1957</center> Файл:Gainutdinov kgasu.jpg|<center>Исмәгыйль Гайнетдинов</center> Файл:М.Х.Байкиев.jpg|<center>Мирзаҗан Байкиев<br>фоторәсемдә — уңда, сулда — мөгаллим Хәсән Булатов</center> </gallery> == Шулай ук карагыз == * [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее|Татарстан Республикасы дәүләт сынлы сәнгать музее]] * [[«Хәзинә» милли сәнгать галереясы]] * [[Татар сәнгате]] * [[Казан сәнгать мәктәбе бинасы]] == Сылтамалар == * [https://intertat.tatar/news/culture/03-06-2020/tassr-synly-s-ngatt-sesh-m-ideologiya-yaki-tatar-kaychan-r-sem-yasyy-bashlagan-5744954 ТАССР: сынлы сәнгатьтә үсеш һәм идеология, яки татар кайчан рәсем ясый башлаган?] * https://kpfu.ru/staff_files/F1556603495/EOR.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407093147/https://kpfu.ru//staff_files/F1556603495/EOR.pdf |date=2022-04-07 }} * [http://madanizhomga.ru/news/knzk-msl/syinlyi-sngat-uchilischesyina-120-el СЫНЛЫ СӘНГАТЬ УЧИЛИЩЕСЫНА - 120 ЕЛ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304065632/http://madanizhomga.ru/news/knzk-msl/syinlyi-sngat-uchilischesyina-120-el |date=2021-03-04 }} == Чыганаклар == # Татар энциклопедия сүзлеге (Татарский энциклопедический словарь, на татарском языке) / Гл. ред. М.Х. Хасанов; Отв. ред. Г.С. Сабирзянов. - Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. - 830 с.: ил. ISBN 5-902375-01-0 # Сәнгать өлкәсендә татар теле: Югары уку йортлары өчен укыту кулланмасы / Р.Р. Сәлахова. – Казан, 2016. – 96 б. # Татар энциклопедиясе : 6 томда / баш мөхәррир М. Х. Хәсәнов. - Казан : Татар энциклопедиясе институты, 2008-. - 27 см.; ISBN 978-5-902375-04-5 == Искәрмәләр == [[Төркем: Татар сәнгате]] [[Төркем: Татар мәдәнияте]] [[Төркем: Татарлар]] <references />{{Татарлар}} {{Tatar 4.0-2021}} 5d84wcre9jpfdnpqkwpeu6rm6spoqe5 0 424136 6099745 5507718 2026-11-08T08:51:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099745 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|сурәт=Халидә Әхтәмова.png}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Әхтәмова}} '''Халидә Самиулла кызы Әхтәмова''' ([[1929 ел]]ның [[10 февраль|10 феврале]], [[Мәскәү]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] — [[2005 ел]]ның [[13 май|13 мае]]) — Совет һәм Россия скрипкачы, педагог, профессор. РСФСРның атказанган артисты (1977), Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2001). == Тормыш юлы == Халидә Әхтәмова 1929 елның 10 февралендә [[Мәскәү]]дә туа<ref name=":0">{{Citation |title=Ахтямова Халида Самиулловна |url=https://www.gnesina-museum.com/ahtyamova |access-date=2021-04-02 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301165705/https://www.gnesina-museum.com/ahtyamova |dead-url=yes }}</ref>. Татар<ref>{{Cite web |url=http://rt-online.ru/p-rubr-kult-35344/ |title=Музыкальные Челны поймали «ку»раж |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250126165220/https://rt-online.ru/p-rubr-kult-35344/ |archivedate=2025-01-26 |accessdate=2021-04-02}}</ref>. Аның әти-әнисе тумышы белән [[Түбән Новгород өлкәсе|Горький өлкәсенең]] [[Уразавыл]] авылыннан. Әтисе Мәскәүгә күчкәндә кара эшче булып эшли башлый, шул үк вакытта укый, инженер булып эшли. Әнисе хуҗабикә булган. 1936 елда район музыка мәктәбендә скрипка классы буенча музыка белән шөгыльләнә башлый. М. М. Ипполитов-Иванов исемендәге Мәскәү музыка училищесы каршындагы мәктәптә укый, Мәскәү консерваториясе каршындагы Үзәк музыка мәктәбендә профессор Василий Ширинский классында укый. 1948 елда [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]нә укырга керә, аны 1953 елда профессор, СССР халык артисты [[Давид Ойстрах]] классы буенча тәмамлый. 1953 елда [[Бухарест]]тагы халыкара скрипкачылар конкурсында катнаша һәм беренче премиясенә лаек була. Дөньяның күп кенә илләрендә (шул исәптән [[Япония]], [[Иран]], [[Малайзия]], [[Таиланд]], [[Сингапур]], [[Филипин]]) чыгыш ясаган<ref name=":0" />. 1957—1981 елларда Мәскәү дәүләт филармониясе солисты. 1972 елдан Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясенең скрипка һәм альта кафедрасы укытучысы, 1980 елдан — доцент, 1984 елдан — профессор. 1978 елдан кафедра мөдире. Скрипкачы-укытучылар Европа берлеге вице-президенты була. Төрле елларда төрле конкурсларның жюри составына керә: Яши Хейфец исемендәге халыкара скрипкачылар конкурсында, «Щелкунчик» балалар конкурсында. Танылган башкаручылар һәм дирижёрлар белән чыгыш ясаган: Виктор Пикайзен, Кирилл Кондрашин, Леонид Блок, Маринэ Яшвили һәм башкалар. == Бүләкләр == * 1977 — РСФСР атказанган артисты; * 2001 — Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * {{cite web|title=Ахтямова Халида Самиулловна (10.02.1929 — 13.05.2005)|url=https://www.gnesina-museum.com/ahtyamova|publisher=Мемориальный музей-квартира Ел. Ф. Гнесиной|accessdate=2019-11-02|lang=ru|ref=Музей-квартира Е. Ф. Гнесиной|archivedate=2019-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191102102840/https://www.gnesina-museum.com/ahtyamova}} {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:Мәскәү консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:2005 елда вафатлар]] [[Төркем:13 май көнне вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:1929 елда туганнар]] [[Төркем:10 февраль көнне туганнар]] [[Төркем:РСФСР атказанган артистлары]] [[Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] 9mtvh6defuanbr9c5kvjea62ifblxg8 0 424183 6099470 4248263 2026-11-07T15:41:38Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099470 wikitext text/x-wiki {{Татар халык уеннары |исеме = Су анасы |башка исеме = |рәсеме = Татар_балалар_уеннары.jpg |рәсем язуы = уйнаучы татар баласы |таралышы = татар халкы арасында |килеп чыгышы = халык |уенга кирәк-ярак = |уенчылар саны = чикләнмәгән |уйнаучылар яше = чикләнмәгән |уйнау озынлыгы = чикләнмәгән |активлык = югары |охшаш уеннар = |Викисклад = }} '''Су анасы''' — [[Татар халык уеннары|татар халык уены]], балаларның физик үсешенә ярдәм итүче күңелле уен. == Уйнау тәртибе == Балалар түгәрәккә басалар. Бер бала “су анасы” итеп билгеләнә. Ул күзләре бәйләнгән килеш түгәрәк уртасында утыра. Уйнаучылар түгәрәк буйлап җырлап йөриләр: Су анасы, су анасы, Су анасын күр әле. Каршыңда кем басып тора – Ялгышмыйча әйт әле. Җыр ахырында балалар туктап калалар. Су анасы урыныннан тора, бармагы белән берәр уенчыга төртеп күрсәтә. Әлеге бала су анасы янына килә. Су анасы, капшап карап, аның кем икәнлеген әйтергә тиеш. Әгәр дөрес әйтсә, шул уенчы су анасы була. Дөрес әйтмәсә, су анасы кире үз урынына утыра. Уен шулай алга таба озак вакыт дәвам итәргә мөмкин. == Чыганаклар == * Бакиров М.Х. Татар фольклоры: Югары уку йор йортлары өчен д-лек. – Казан: Мәгариф, 2008. – 359 б. * Сәйфулина Ф.С., Җамалиева Л.Ф. Татар халык авыз иҗаты: уку-укыту ярдәмлеге. – Казан: Отечество, 2013. – 226 б. * Урманче Ф.И. Татар халык иҗаты. – Казан: Мәгариф. 2005. – 383 б. == Әдәбият == * Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. - Казан: «Раннур» нәшрияты, 1999. == Тышкы сылтамалар == * [https://abishevaalena.ru/?page_id=2643 Татар теле укытучысы Абишева Алена. Татар халык уеннары.] *[https://nsportal.ru/detskiy-sad/materialy-dlya-roditeley/2016/01/27/tatar-halyk-uennary Татар халык уеннары] *[https://web.archive.org/web/20210419184208/http://tazbash.ru/halyk-ijaty/uennar/160-bala-uennar Тазбаш. Татар халык уеннары] [[Төркем:Татар уеннары]] {{Tatar 4.0-2021}} fu2crlke0lyx36xj83mrrypect9sn3z 0 424190 6099655 4248276 2026-11-08T04:29:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099655 wikitext text/x-wiki {{Татар халык уеннары |исеме = Урманга бару |башка исеме = |рәсеме = Татар_балалар_уеннары.jpg |рәсем язуы = уйнаучы татар баласы |таралышы = татар халкы арасында |килеп чыгышы = халык |уенга кирәк-ярак = |уенчылар саны = чикләнмәгән |уйнаучылар яше = чикләнмәгән |уйнау озынлыгы = чикләнмәгән |активлык = югары |охшаш уеннар = |Викисклад = }} '''Урманга бару''' — [[Татар халык уеннары|татар халык уены]], балаларның физик үсешен тәэмин итәргә ярдәм итүче уен. == Уйнау тәртибе == Балалар, бер-бер артлы тезелеп басалар. Марш астында атлап баралар. Урманга килеп кергәч, лирик көй тыңлана. Балалар таралышып, салмак хәрәкәтләр ясап, җиләк җыялар, җырлыйлар: Тиз-тиз итеп савытыма Эре җиләкләр җыям. Аларны йә киптерәм, Йә татлы каклар коям. Монда җиләк күп икән, Аю-бүре юк микән? Соңгы юлны әйтүгә, “аю” белән “бүре” килеп чыга да балаларны куа башлый. Уен шулай алга таба дәвам итә. == Чыганаклар == * Бакиров М.Х. Татар фольклоры: Югары уку йор йортлары өчен д-лек. – Казан: Мәгариф, 2008. – 359 б. * Сәйфулина Ф.С., Җамалиева Л.Ф. Татар халык авыз иҗаты: уку-укыту ярдәмлеге. – Казан: Отечество, 2013. – 226 б. * Урманче Ф.И. Татар халык иҗаты. – Казан: Мәгариф. 2005. – 383 б. == Әдәбият == * Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. - Казан: «Раннур» нәшрияты, 1999. == Тышкы сылтамалар == * [https://abishevaalena.ru/?page_id=2643 Татар теле укытучысы Абишева Алена. Татар халык уеннары.] *[https://nsportal.ru/detskiy-sad/materialy-dlya-roditeley/2016/01/27/tatar-halyk-uennary Татар халык уеннары] *[https://web.archive.org/web/20210419184208/http://tazbash.ru/halyk-ijaty/uennar/160-bala-uennar Тазбаш. Татар халык уеннары] [[Төркем:Татар уеннары]] {{Tatar 4.0-2021}} iz23exaschg16173kberzp341hmai7w 0 424293 6099729 4418678 2026-11-08T08:03:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099729 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = '''Фәридә Хәсьянова''' | рәсем = Фәридә Хасьянова.JPG | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Фәридә Хәсьянова | тулы исем = Фәридә Шаһимәрдан кызы Хәсьянова | һөнәр = рәссам | альма-матер = [[Казан сәнгать училищесы]] | туу датасы = 11.12.1952 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]] | гражданлык = [[Русия]] | милләт = татар }} '''Фәридә Шаһимәрдан кызы Хәсьянова''' (11 декабрь 1952 ел, [[СССР]], [[ТАССР]], [[Казан]]) - [[Татарстан Республикасы]]ның әйдәп баручы рәссамы, Россия Рәссамнар берлеге әгъзасы, Татарстан Республикасының халык рәссамы, [[Бакый Урманче премиясе | Бакый Урманче исемендәге Дәүләт премиясе]] лауреаты. == Биографиясе == 1952 елның 11 декабрендә [[Казан]] шәһәрендә туа. [[1973 ел]]да [[Казан сәнгать училищесы]]н тәмамлый. [[Казан сәнгать училищесы]]н тәмамлагач, Казан модельләр йортында модельер, Татарстан Сәнгать фондында интерьерлар проектлаучы һәм бизәүче, сәнгать редакторы, ә аннары [[Татарстан китап нәшрияты]]ның баш рәссамы, [[«Идел» журналы]]ның баш рәссамы булып эшли. Фәридә Хәсьянова станок һәм гамәли графикада, рәсем сәнгатендә (портрет, натюрморт), фольклор һәм концерт милли костюмы, сәнгать дизайны һәм интерьерны бизәү, татар китабын сәнгати бизәү өлкәсендә эшли<ref>[http://zpravda.ru/news/novosti/samobytnaya-khudozhnitsa-100-letiyu-tassr Самобытная художница — 100-летию ТАССР]</ref>. 1999 ел - [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]]. 1999 ел - [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]ның [[Бакый Урманче премиясе | Б. Урманче исемендәге премиясе]] лауреаты . 2000 ел - Россия Рәссамнар берлеге әгъзасы. 2004 елда Россия Тарихи шәһәрләр һәм төбәкләр берлеге тарафыннан Россия халыкларының тарихи-мәдәни һәм табигый мирасын саклау һәм арттыру эшендә аерым казанышлары өчен ул «Нестор — летописец» алтын медале белән бүләкләнгән. 2008 ел - [[Татарстан Республикасының Халык рәссамы]]. [[Казан]]да яши һәм эшли. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://web.archive.org/web/20220902142438/https://artchive.ru/artists/56389~Farida_Shagimardanovna_Khas%27janova Arthive - Фарида Шагимардановна Хасьянова] * [https://rinfom.ru/kartiny/104-zhivopis/601-hasjanova Мой дом - Фарида Хасьянова] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклеләре}} {{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}} [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Татарстанның халык рәссамнары]] {{Tatar 4.0-2021}} 0a37x6dzctiwe1my3emrncyndk48996 0 424508 6099734 4078519 2026-11-08T08:18:57Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099734 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәрит Уразаев | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәрит Яскәр улы Уразаев | һөнәр = | туу датасы = 1960 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире| | }}, | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = [[«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Уразаев}} '''Фәрит Уразаев''' - [[Бөтендөнья татар конгрессы]]ның Татар эшмәкәрләре белән эшләү бүлеге җитәкчесе. 1960 елда туган. Борынгы татар [[морза]]лары нәселеннән. Тарих фәннәре кандидаты. 1988-1998 елларда – [[Казан]] шәһәренең [[Мәскәү районы (Казан)|Мәскәү районы]] мәктәбе директоры; 1998-2002 елларда – Россия татарларының милли-мәдәни автономиясе рәистәше, җаваплы сәркатибе; 1997 елдан Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитетының бюро әгъзасы. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20220630003807/https://tatar-congress.org/turynda/struktura/urazaev/ Фәрит Яскәр улы Уразаев]. Бөтендөнья татар конгрессы сайты * [https://www.azatliq.org/a/2235848.html Милләтне кем җитәкләр?]. [[Римзил Вәли]], [[Азатлык радиосы]], 1 декабрь 2010 * [https://intertat.tatar/comment/2-dd640813-3f66-4e68-b843-f08dd9fab03e/16-06-2019/f-rit-urazaev-tatar-atlary-ya-a-ideologik-format-bularak-bezne-alga-ndi-ala-4813758 Фәрит Уразаев: Татар атлары, яңа идеологик формат буларак, безне алга өнди ала]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Интертат, 16 Июнь 2019 {{Tatar 4.0-2021}} [[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары]] df5v37u1khykdgkqnf4mzxsuax1yg0k 0 425396 6099721 4454391 2026-11-08T07:51:19Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099721 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|туу датасы=11.09.1967|альма-матер=[[Казан дәүләт аграр университеты]]|туу җире=[[Иске Рәҗәп]], [[Куйбышев районы]], [[Татарстан АССР]], [[ССРБ]]|һөнәр=район башлыгы|гражданлык={{RUS}}|партия=[[Бердәм Россия]]|сурәт=Мухаметов_Фаргат_Вагизович.jpg}} '''Фәргать Вәгыйз улы Мөхәммәтов''' ([[1967 ел]]ның [[11 сентябрь|11 сентябре]], [[Иске Рәҗәп]], [[Спас районы|Куйбышев районы]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — Россия муниципаль эшлеклесе. [[Спас районы|Спас муниципаль районы]] башлыгы (2019―2025). «[[Бердәм Россия]]» фракциясе әгъзасы<ref>[https://ideputat.er.ru/user/157255 Мухаметов Фаргат Вагизович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415231720/https://ideputat.er.ru/user/157255 |date=2021-04-15 }} / Партия «Единая Россия»</ref>. == Тормыш юлы == Фәргать Мөхәммәтов 1967 елның 11 сентябрендә [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССРның]] [[Спас районы|Куйбышев районы]] [[Иске Рәҗәп]] авылында туа. 1991 елда [[Казан дәүләт аграр университеты|Горький исемендәге Казан авыл хуҗалыгы институтын]] тәмамлый. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, «Татагропроммодульстрой» ППСО УПТК башлыгы урынбасары булып эшли. 1993 елда Спас районындагы А. Алиш исемендәге совхозның баш агрономы була. 1993 елның сентябрь ахырыннан «Екатериновский» совхозында эшли: икътисадчысы, баш бухгалтер урынбасары, совхоз директоры (1995—1998). 1998 елдан [[Болгар]] шәһәрендә «Болгарагропромснаб» ДУП директоры. 2005 елдан «Спас Агроснаб» ҖЧҖ директоры, 2010 елдан «Мухаметов Ф. В.» КФХ башлыгы. 2013 елда «[[Болгар дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгы]]» директоры булып эшли башлый. 2019 елның сентябрендә Татарстан Республикасы [[Спас районы|Спас муниципаль районы]] башлыгы итеп сайлана<ref>[https://tatcenter.ru/news/glavoj-spasskogo-rajona-rt-izbran-fargat-muhametov/ Главой Спасского района РТ избран Фаргат Мухаметов]</ref>. 2025 елның 24 апрелендә район башлыгы вазыйфасыннан киткән<ref>''Эльза Кузнецова.'' [https://www.tatar-inform.ru/news/v-spasskom-raione-tatarstana-smenilsya-rukovoditel-5981961?ysclid=m9ygbx54bd470799073 В Спасском районе Татарстана сменился руководитель.] [[Татар-информ]], 25.04.2025</ref>. == Бүләкләр == * 2005 — [["Qazannıñ 1000 yıllığı istälegenä" medal|«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале]] * 2017 — [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]]; * 2019 — [[Татарстан Республикасы Президенты]] Рәхмәте; * 2019 — [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]ның «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://spasskiy.tatarstan.ru/glava-spasskogo-munitsipalnogo-rayona.htm Спас муниципаль районы сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415231652/https://spasskiy.tatarstan.ru/glava-spasskogo-munitsipalnogo-rayona.htm |date=2021-04-15 }} == Моны да карагыз == {{Tatar 4.0-2021}} {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} [[Төркем:Спас районында туганнар]] [[Төркем:Район башлыклары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Бердәм Россия фиркасе әгъзалары]] [[Төркем:Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] rz30hxd5u9bnwnfj5ml4il9r5z037lc 0 426089 6099620 4110035 2026-11-08T02:46:10Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099620 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|бүләк һәм премияләр=Рәшит Әхтәри исемендәге премия лауреаты (1989)}}'''Даянова Тәскирә (Тәзкирә)<ref>паспорты буйынса Тәзкирә, әҫәрҙәре Тәскирә исеме менән нәшер ителә.</ref> Бәйрәм кызы''' ([[10 гыйнвар]] [[1948 ел]]) — [[Башкортлар|башкорт]] балалар язучысы, укытучы, 2008 елдан [[Башкортстан|Башкортстанның]] һәм [[Русия|Рәсәйнең]] Язучылар берлекләре әгъзасы. [[Мәчетле районы|Мәчетле районының]] Рәшит Әхтәри исемендәге премия лауреаты (1989), [[Мәхмүд Кашгарый|Мәхмүт Кашгарый]] исемендәге халыкара хикәяләр конкурсының Башкортстан төбәк этабы җиңүчесе (2014). == Биографиясе == Тәскирә Бәйрәм кызы Даянова Башкорт АССРның [[Аскын районы|Аскын районының]] [[Королево (Аскын районы)|Королево]] авылында туган. Ата-анасы үзләренең туган якларына — Мәчетле районы [[Сөләйман (Мәчетле районы)|Сөләйман]] авылына күчеп кайтканлыктан, Тәскирә башта Сөләйман башлангыч, аннары [[:ba:Ләмәҙтамаҡ|Ләмәзтамак]] урта мәктәбендә белем ала. 1966 елда [[Уфа|Уфаның]] 1-нче педагогия училищесына укырга керә һәм аны уңышлы тәмамлый (1973). 1971 елдан алып 2003 елга кадәр Мәчетле районының [[Юныс (Мәчетле районы)|Юныс]] урта мәктәбендә башлангыч сыйныф укытучысы, тәрбияче булып эшли. == Әдәби иҗаты == Мәктәптә эшләгән елларында кече яшьтәге балалар өчен тәрбияви темаларга багышланган вак күләмле әсәрләргә кытлык тоя һәм үзе иҗат итә башлый. [[1994 ел|1994 елда]] ''«Аксак карга бүләге»'' дигән тәүге әкият китабы басылып чыга. Бер үк вакытта драма түгәрәге өчен пьесалар яза. Юныс урта мәктәбенең драма түгәрәге ул елларда район һәм республика күләмендә үткәрелгән конкурсларда призлы урыннар яулый. Аларның бу уңышларын «Башкортстан» дәүләт телевидениесе зәңгәр экраннан күрсәтә. Пьесалар балаларда әхлакый сыйфатлар тәрбияли, геройлары киң күңелле.Пьесалары «Канбаба» (2002) дигән китабында дөнья күрә. 2002 елда Мәдәният министрлыгы сайты белән [[Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры|Милли яшьләр театры]] бергәләп оештырган мәктәп яшендәге балалар өчен ябык пьесалар конкурсында призлы урын яулый һәм 2003 елда «Артыкбикә» пьесасы Милли яшьләр театрында сәхнәгә куела. Тәскирә Даянова республика балалар басмасы «Акбүзат», яшьләрнең [[Шоңкар (журнал)|«Шоңкар»]] һәм әдәби-нәфис һәм иҗтимагый-сәяси басма [[Агыйдел (журнал)|«Агыйдел» журналлары]] белән хезмәттәшлек итә. 1989 елда әкиятләре өчен «Әманәт», ә 2006 елда — «Соңгы шырпы» повесте «Агыйдел» журналларының лауреаты була. 2008 елда Республика балалар өчен пьесалар конкурсында «Айдар+Дилә» пьесасы 2-нче урын яулый. Мәчетле районы администрациясе оештырган Рәшит Әхтәри исемендәге бүләк лауреаты. 2010 елда «Изгелек укытучысы» дигән Уфа шәһәр конкурсында «Балалар язучысы — үсеп килгән буынны рухи-әхләкый яктан тәрбияләүче» номинациясенә лаек була. «Ышан, урман!» (2007) китабында повестьлар, хикәяләр һәм новеллалар тупланган. Аларда балалар тормышында наркомания, социаль тигезсезлек, җәмгыятьтә үз урыныңда табу кебек кискен мәсьәлә күтәрелә. Бу әсәрләр яшь укучылар өчен генә түгел, хәтта олылар өчен дә бик кызык һәм мөһим. 2009 елда Тәскирә Даянованың оылар өчен «Соңгы шырпы» дигән китабы дөнья күрде. Китапка кергән повесть һәм хикәяләрдә хатын-кыз язмышлары бәян ителә. Хәзерге буталчык һәм авыр заманда кешеләр тормышта үз урынын эзләгәндә әсәр геройлары начар юлга басмый, үз юлларын табарга тырыша. Күңелләрендәге изгелек, мәрхәмәт тойгылары аларны алга әйдәүче маяк булып тора. 2018 елда [[Башкортстан китап нәшрияты|Зәйнәб Биишева исемендәге Башкортстан «Китап» нәшриятында]] «Агинәй юлы» исемле яңа китабы нәшер ителде. Китапка хикәят, әкиятләр, хикәяләр һәм үсмерләр өчен повестьлар кергән<ref>[https://vk.com/taz.dayanova?w=wall-51808645_170 «Бәйләнештә» социаль селтәренең «Тәскирә Даянова ижады» төркөмендәге иғлан]</ref>. Тормыш иптәше Рим Әхмәдулла улы белән өч бала тәрбияләп үстергәннәр. * Зөлфия Даянова — [[Башкортстан юлдаш телевидениесе]] «Тамыр» телеканалының өлкән мөхәррире, Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре; * Азамат Даянов — Рәсәй дәүләт телерадиоканалының Башкортстан телеоператоры; * А.Даянов — Юл хәрәкәте хәвефсезлеге дәүләт инспекциясе хезмәткәре. == Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре == * Мәчетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге премия лауреаты (1989 ел); * «Әманат» журналы лауреаты (1989 ел) — әкиятләр өчен; * «Агыйдел» журналы лауреаты (2006 ел) — «Соңгы шырпы» повесте өчен; * Республика балалар өчен пьесалар конкурсында лауреаты (2008, 2-нче урын) — «Айдар+Дилә» пьесасы өчен; * Уфа шәһәренең «Изгелек укытучысы» исемле премиянең «Балалар язучысы — үсеп килгән буынны рухи-әхләкый яктан тәрбияләүче» номинациясе лауреаты (2010 ел); * [[Төрки халыклар мәдәнияте халыкара оешмасы|Төрксой]],Евразия язучылар берлеге, «Агыйдел» журналы үткәргән [[Мәхмүд Кашгарый|Мәхмүт Кашгарый]] исемендәге халыкара төрки телле хикәяләр конкурсының Башкортстан төбәк этабы лауреаты (2014, 1-нче урын) — «Фәрештәм минем» исемле хикәясе өчен; * «Әманат» журналының Мифтахетдин Акмулла примиясе (2017) — 2017 елның 2-3-нче санында чыккан «Син барда югалмам» повесте өчен. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Чыганаклар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{ref-ru}} * Мелетинский район Республики Башкортстан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9 == Сылтамалар == ; [[Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханә|Башкортстан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсенең]] электрон бүлегендә * [http://ebook.bashnl.ru/dsweb/View/ResourceCollection-3516#Resource-6412 башкорт телендәге әсәрләре] ; башка чыганаклар * [https://vk.com/aylin48 «Бәйләнештә» социаль челтәрендә шәхси сәхифәсе] * [https://vk.com/taz.dayanova «Бәйләнештә» социаль челтәрендә «Тәскирә Даянова иҗаты» төркеме] * [[Башкортостан кызы (журнал)|«Башкортстан кызы» журналы]], 2018 ел, гыйнвар саны. Тәскирә Даянова турында мәкалә. [http://башкортостанкызы.рф/1342-izhady-ayyma-shishmly.html Иҗаты саекмас чишмәдәй]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (авторы [[Гөлсирә Шәфыйкова|Г. Шафикова]]) ; әсәрләренең басма язмалары * [[Башкортостан кызы (журнал)|«Башкортстан кызы» журналы]]. Тәскирә Даянова. [http://http://башкортостанкызы.рф/category-29/673-tskir-dayanova-hikye-tashlama-yklm-kitm.html Ташлама, туганкай, китмә!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028223523/http://http/ |date=2008-10-28 }} хикәясе. * [[Агыйдел (журнал)|«Агыйдел» журналы]]. Тәскирә Даянова. [http://agidel-rb.ru/nomera/2014/122/tskir-dayanova.html Кара дөнья, ак дөнья.] Бер күңел кыйссасы. * 2013 ел. [[Агыйдел (журнал)|«Агыйдел» журналы]]. 1-нче сан. Тәскирә Даянова. [http://agidel-rb.ru/nomera/2013/011/tskir_dayanova.html Фәрештәм минем] хикәясе. * «Акбүзат» журналы. Тәскирә Даянова. [https://web.archive.org/web/20190818171419/http://akbuzatrb-ufa.ru/index.php?newsid=35 Йомырка тын аламы?] ; әсәрләренең аудиоязмалары * [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. Тәскирә Даянова. «Могҗизага ышанам» хикәясе. [http://yuldashfm.ru/ru/tskir-dayanovamogzhizg-yshanam «Китап дөньясы» тапшыруы. Анонс.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825045951/http://yuldashfm.ru/ru/tskir-dayanovamogzhizg-yshanam |date=2018-08-25 }}.<br /><br />13-15.09.16 «Әдәби уку» тапшыруы. Алсу Бәхтиева укый: [http://yuldashfm.ru/ru/tskir-dayanovamogzhizg-yshanam-hikynen-bashy Хикәянең башы.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://yuldashfm.ru/ru/tskir-dayanovamogzhizg-yshanam-hikynen-dauamy дәвамы]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://yuldashfm.ru/ru/tskir-dayanovamogzhizg-yshanam-hikynen-azagy ахыры.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ; әкиятләр : 25.10.13 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/mp3_id/10322 «Җил бабай» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Фирзәт Галиев укый. : 14.03.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/48485 «Таштимер һәм Җитез болан» әкияте. 1-нче тапшыру.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Фирзәт Галиев укый. : 15.03.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/48513 «Таштимер һәм Җитез болан» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://yuldashfm.ru/ba/node/48485 2нче тапшыру]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Фирзәт Галиев укый. : 28.04.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/51955 «Кызыксынучан чеби» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <s>кем укый?</s> : 18.05.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/60678 «Мактанчык рауза белән гөлҗимеш» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ләйсән Солтанголов укый. : 03.06.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/61976 «Ак болыт» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <s>кем укый?</s> : 14.09.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/65383 «Елан мөгезе» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <s>кем укый?</s> : 03.10.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/66447 «Яфраклар ник саргая?» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <s>кем укый?</s> : 27.10.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/67299 «Кишер нигә каты?».]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Зилә Сәлешева укый. : 30.11.16 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/68140 «Йомырка тын аламы?» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Зилә Сәлешева укый. : 14.02.17 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/node/69964 «Аксак карга баласы» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <s>кем укый?</s> : 31.05.17 [[Юлдаш радиосы|«Юлдаш» радиосы]]. «Иләү» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://yuldashfm.ru/ba/nim-ul-m «Акчәчкә» әкияте.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ләйсән Солтанголова укый. ; әсәрләренең видеоязмалары * [[Башкортстан юлдаш телевидениесе]]. «Әкият китабы» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://tv-rb.ru/teleproekty/proekty-detskogo-telekanala-tamyr/akiyat-kitaby/243269/ «Арыслан егет йөрәге» әкияте.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701081816/http://tv-rb.ru/teleproekty/proekty-detskogo-telekanala-tamyr/akiyat-kitaby/243269/ |date=2017-07-01 }} * [[Башкортстан юлдаш телевидениесе]]. «Әкият китабы» тапшыруы. Тәскирә Даянова. [http://tv-rb.ru/teleproekty/proekty-detskogo-telekanala-tamyr/akiyat-kitaby/317395/ «Акчәчкә» әкияте.]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Төркем:Балалар язучылары]] [[Төркем:Башкорт язучылары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Аскын районында туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1948 елда туганнар]] [[Төркем:10 гыйнвар көнне туганнар]] m5aafndfhcieygxqmxder8mt6fvkpbr 0 426448 6099767 4219763 2026-11-08T09:27:51Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099767 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Хатия Буниатишвили''' ({{lang-ka|ხატია ბუნიათიშვილი}}; [[1987 ел|1987 елның]] [[21 июнь|21 июне]], [[Гөрҗи Совет Социалистик Республикасы|Гөрҗи ССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — [[Гөрҗистан]] пианисты. == Тормыш юлы == 1987 елның 21 июнендә [[Гөрҗи Совет Социалистик Республикасы|Гөрҗи ССРда]] туа. Өч яшендә өлкән апасы Гванця белән бергә әнисе җитәкчелегендә фортепианода уйнарга өйрәнә башлый<ref>[http://maxpark.com/community/2962/content/1280504 Катя Буниатишвили]</ref>. Алты яшендә [[Tbilisi|Тбилисида]] камера оркестры белән үзенең беренче концертын бирә. 10 яшендә Швейцария, Франция, Алмания, Бельгия, Люксембург, Нидерланд, Монако, Италия, Австрия, Дания, Россия, Украина, Әрмәнстан, Израиль һәм АКШта концертлар белән чыгыш ясарга чакырыла. 2004 елда Тбилиси үзәк музыка мәктәбен тәмамлаганнан соң, {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Тбилиси дәүләт консерваториясе|Тбилиси дәүләт консерваториясенә|ru|Тбилисская государственная консерватория имени Вано Сараджишвили}} укырга керә, Тенгиз Амирэджибидә белем ала. == Иҗади казанышлар == 2003 елда, консерватория студенты буларак, Хатия [[Киев|Киевта]] В. Горовиц исемендәге Халыкара яшь пианистлар конкурсында махсус приз, шулай ук Грузиянең яшь музыкантларына ярдәм итү конкурсында (Елизавета Леонская аны гамәлгә куючы) беренче приз ала. 2010 елда Хатия Borletti-Buitoni Trust Award премиясе лауреаты була. 2012 елда Echo Klassik Awards та «Елның иң яхшы башкаручысы» исеменә лаек була. 2016 елда Германия музыка индустриясе Ассоциациясеннән Echo Klassik премиясен ала. Шулай ук 2016 елның декабрендә TF1 Француз телеканалы тарафыннан «Елның иң яхшы музыканты» дип атала. Пианистка Европа һәм Американың иң дәрәҗәле дөнья сәхнәләрендә чыгыш ясый. Хатия Буниатишвили ирекле биш телдә сөйләшә, [[Париж|Парижда]] яши<ref>{{Cite web |url=http://www.cdvpodarok.ru/pages-classic/Performers/obj_id56771/%C1%F3%ED%E8%E0%F2%E8%F8%E2%E8%EB%E8+%D5%E0%F2%E8%FF+%F4%EE%F0%F2%E5%EF%E8%E0%ED%EE |title=Буниатишвили Хатия, фортепиано |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304190204/http://www.cdvpodarok.ru/pages-classic/Performers/obj_id56771/%C1%F3%ED%E8%E0%F2%E8%F8%E2%E8%EB%E8+%D5%E0%F2%E8%FF+%F4%EE%F0%F2%E5%EF%E8%E0%ED%EE |archivedate=2016-03-04 |accessdate=2021-05-01}}</ref>. == Иҗтимагый позиция == 2017 елның җәендә Германиянең WDR телеканалына биргән интервьюсында Хатия аңың өчен, Грузия гражданины буларак, кулай булмаган әйберләр бар, дип белдерә: «Мин [[Валерий Гергиев]] белән уйнамыйм, аның [[Владимир Путин|Путинның]] дусты булуы моңа сәбәп түгел. Дуслык — ул шундый әйбер, анда чикләүләр юк. Кеше үзе теләгән кеше белән дус. Валерий Гергиев минем өчен Путин сәясәтен пропагандалаганга яраклы түгел». Шул ук интервьюда Грузия пианисты Германия тамашачыларына Россия аның илен — Грузияне оккупацияләвен искәртә һәм нейтраль булырга хокукы булмавын ассызыклый: «Владимир Путин кеше хокукларын хөрмәт итми. Ул минем туган илем — Грузияне оккупацияли, Украина аннексиясен барлыкка китерә. Барысы да Сириядә нинди хәл булуын һәм кем гаепле икәнлеген белә. Мондый вакытта безнең нейтраль булырга хокукыбыз юк, без мондый вакыйгаларга игътибар итәргә тиеш. Минемчә, бу безнең абсолют җаваплылыгыбыз. Мин — Грузия, шулай ук бөтен дөнья гражданины, шуңа күрә проблемалар бар һәм шәхсән минем өчен алар яраклы булмавын әйтергә бурычлы»<ref>{{Citation |title=Буниатишвили отказалась выступать с Гергиевым |url=https://sova.news/2017/06/13/254565/ |access-date=2021-05-01 |archive-date=2021-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501175437/https://sova.news/2017/06/13/254565/ |dead-url=yes }}</ref>. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://www.khatiabuniatishvili.com/ Рәсми сайт]{{ref-de}} * [http://www.aveclassics.net/news/2013-01-15-4002 Звёзды мирового фортепианного искусства. Катя Буниатишвили.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501175437/http://www.aveclassics.net/news/2013-01-15-4002 |date=2021-05-01 }} * [http://www.muzcentrum.ru/news/2013/08/item8240.html Репортаж из Франции об открытии международного фестиваля «Annecy Classic»] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1987 елда туганнар]] [[Төркем:21 июнь көнне туганнар]] av6o7ktkgyuwgd1qut0c07921x1wk8w 0 426968 6099549 3542128 2026-11-07T21:14:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099549 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|тулы исем=Угрюмова Татьяна Степановна|туу датасы=18.02.1946|туу җире=Калинин (әлеге Тверь) шәһәре|һөнәр=укытучы|бүләк һәм премияләр=Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2006).}}'''Угрюмова Татьяна Степановна''' ([[18 февраль]] [[1946 ел|1946]], [[Тверь|Калинин]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] һәм [[Россия]] музыка белгече, укытучы. Сәнгать гыйлеме кандидаты (1981). Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2006). == Биографиясе == Угрюмова Татьяна Степановна 1946 елның 18 февралендә Калинин (әлеге Тверь) шәһәрендә туа. 1969 елны ул Мәскәүдә «Музыка гыйлеме» һөнәре буенча Гнесиннар исемендәге Дәүләт музыка-педагогия институтын тәмамлый. [[1974 ел]]да шунда ук аспирантураны тәмамлый. 1981 елда Татьяна Степановна сәнгать гыйлеме кандидаты исемен яклый. 1969 елдан Угрюмова [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Уфа дәүләт сәнгать академиясендә]] эшли башлый. 1970 елдан музыка һәм композицияләр тарихы, теориясе, 1972-1973 һәм 1978-1994 елларда музыка тарихы кафедраларының мөдире була. 2006 елда Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклесе исеме белән бүләкләнә. Әлеге вакытта [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтында]] музыка тарихы кафедрасының мөдире. Угрюмова гыйльми эшчәнлеге Башкортстанда профессиональ музыкасының формалашуына һәм алга үсешенә, башкорт композиторларының иҗатына, башкорт операсы тарихына, шул исәптән рус музыкасының төрле жанрлары тарихының проблемаларына багышланган. Татьяна Степановнаның 100‑дән артык гыйльми хезмәте, училищелар һәм югары уку йортлары өчен башкорт музыка сәнгатенең тарихы буенча укыту‑методик әсбаплары бар. == Гыйльми хезмәтләре == * Башкирская опера. Уфа, 1997 == Мактаулы исеме == * Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2006) == Сылтамалар == * А.Р. Сабирова Угрюмова Татьяна Степановна // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>. * [https://web.archive.org/web/20190721210518/https://ufaart.ru/employees-list/ugryumova-tatyana-stepanovna Угрюмова Татьяна Степановна] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Сәнгать фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1946 елда туганнар]] [[Төркем:18 февраль көнне туганнар]] j3dz7c1eo0n7l1e7zgph90gszwaqgnc 0 427206 6099722 5817023 2026-11-08T07:52:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099722 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәрдетдин Сәхәбетдинов | рәсем =Ф.С.Сәхәбетдинов.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәрдетдин Сәхәбетдин улы Сәхәбетдинов | һөнәр = хәрби очучы | туу датасы = 29.10.1919 | туу җире = [[РСФСР]], [[Уфа губернасы]], {{туу җире |Минзәлә өязе | Мөслим районында}}, [[Югары Табын]] | гражданлык = {{байрак|РСФСР}} [[РСФСР]]→<br/> {{байрак|СССР}} [[СССР]] | милләт = татар | үлем датасы = 1.04.1943 | үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{үлем җире|Киров районы (Ленинград өлкәсе)|Ленинград өлкәсендә}}, Карбусель | әти = Сәхәбетдин | әни = Таҗилбанат | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Сәхәбетдинов}} '''Фәрдетдин Сәхәбетдинов''', Фәрдетдин Сәхәбетдин улы Сәхәбетдинов (''[[1919 ел]]ның [[29 октябрь|29 октябре]], [[РСФСР]], [[Уфа губернасы]], [[Минзәлә өязе]], [[Югары Табын]] – [[1943 ел]]ның [[1 апрель|1 апреле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Ленинград өлкәсе]], Мга районы, Карбусель'') ― [[Бөек Ватан сугышы]]нда {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Николай Гастелло|Николай Гастелло|ru|Гастелло, Николай Францевич}} (1907―1941) батырлыгын кабатлап, һәлак булган хәрби очучы. == Тәрҗемәи хәле == 1919 елның 29 октябрендә Минзәлә өязе (хәзерге [[Мөслим районы]] [[Түбән Табын авыл җирлеге]]) [[Югары Табын]] авылында унбер балалы гаиләдә иң өлкән бала булып туган. Югары Табын мәктәбенең өч классын тәмамлагач (1929), Фәрдетдиннең гаиләсен, «[[кулаклар|кулак гаиләсе]]» дип гаепләп, сөргенгә җибәрәләр. Сөргеннән гаилә [[Ижау]] шәһәренә кайтып төпләнә, әтисе хәрби заводка эшкә керә, гаилә башта ярымҗимерек баракта урнаша, соңыннан Комсомол урамында аерым йорт җиткерәләр. Фәрдетдин шәһәрнең 5нче мәктәбендә укый, 1940 елда шәһәр аэроклубын тәмамлый. Әтисе Сәхәбетдин [[Совет-фин сугышы (1939—1940)|Совет-фин сугышында]] бер кулын өздереп кайта, яңадан заводка урнашып, эшли башлый. 1940 елның 18 сентябрендә [[Кызыл гаскәр]]гә алынган Фәрдетдин [[Сарытау өлкәсе]] [[Балашов]] шәһәрендә хәрби очучылар мәктәбен тәмамлый. 1943 ел башыннан кече лейтенант Ф. С. Сәхәбетдинов мөстәкыйль оча башлый. [[Ил-2]] штурмовигында [[Волхов фронты]]ның 14нче Һава көчләре армиясе 281нче штурм авиадивизиясенең 703нче штурмавиаполкы составында хәрби операцияләрдә катнаша. Полкташларыннан беренчеләрдән булып, аңа 14нче Һава көчләре армиясе командующие, [[Советлар Берлеге Каһарманы]] генерал-лейтенант {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Иван Журавлев (1905)|И. П. Журавлевның|ru|Журавлёв, Иван Петрович}} рәхмәт хаты һәм кул сәгате тапшырыла. == Һәлак булуы == 1943 елның 1 апрелендә<ref>[http://отечестворт.рф/izdat/book11/260-sahabutdinov.htm Сахабутдинов Фардетдин Сахабутдинович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706140744/http://xn--b1afa8admefdd2c.xn--p1ai/izdat/book11/260-sahabutdinov.htm |date=2020-07-06 }} отечестворт.рф{{ref-ru}}</ref>) Ил-2 штурмовигы (завод номеры 301358; АМ-38 № 458411 моторы белән) очучысы кече лейтенант Ф. С. Сәхәбетдиновка һәм радист-укчы сержант Егор Васильевич Кретовка (''1921 елда Курск өлкәсендә туган'') Ленинград өлкәсе {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Мга районы|Мга районы|ru|Мгинский район}} Карбусель авылы һәм Малукса бистәсе арасындагы дошманның ныгытмаларын, тере көчен һәм хәрби техникасын юк итәргә приказ бирелә. [[Ил-2]] штурмовигы очып килеп, бомбалар яудыра. Дошман очкычны ут боҗрасына ала, снаряд тиеп, штурмовик фюзеляжы яна башлый. Очучылар яна торган очкычны дошман өстенә юнәлтергә карар кыла. Якын килеп, дошман ныгытмаларына бомбаларын ташлыйлар, аннары штурмовик Белое күле янындагы 5 м тирәнлектәге сазлыкка төшеп чума <ref>[https://tatfrontu.ru/card/721371 САХАБУТДИНОВ ФАРДЕТДИН САХАБУТДИНОВИЧ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510143938/https://tatfrontu.ru/card/721371 |date=2021-05-10 }} tatfrontu.ru{{ref-ru}}</ref>. 2002 елда, 59 елдан соң, балыкчылар һәм аучылар сазлыкта яткан штурмовикны күреп ала. 22 июньдә штурмовикны сазлыктан чыгару эшенә керешләләр. Эш 2 атнага сузыла. 2002 елның 10 октябрендә [[Киров районы (Ленинград өлкәсе)|Ленинград өлкәсе Киров районының]] «Яңа Малукса» хәрби-мемориаль комплексының «Батырлык» мәйданында мәрмәр плитәгә тагын ике исем өстәлә. Егор Кретов җәсәде шунда җирләнә. Фәрхетдин Сәхәбетдиновның җәсәде, туганнары соравы буенча, Ижауга кайтарылып, 15 октябрьдә шәһәрнең иске татар зиратында җирләнә<ref>''М. Шакирзянов''. [http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-16697/ Он памятью вернулся к нам.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510134239/http://rt-online.ru/p-rubr-obsh-16697/ |date=2021-05-10 }} [[Республика Татарстан (газета)|«Республика Татарстан»]], 25.10.2002</ref>. == Хәтер == * 2009 елның 9 декабрендә ТР Министрлар Кабинеты соравы буенча [[Горький тимер юлы|Горький тимер юллар]] дирекциясе карары белән Казан―Ижевск―Казан маршруты буенча йөрүче тимер юл экспрессына (электропоезд) гастеллочы Фәрдетдин Сәхәбетдинов хөрмәтенә «Батыр Фәрдетдин» исеме бирелә<ref>[https://www.kazan.kp.ru/online/news/596236/ Скоростной поезд назвали в честь татарского летчика.] kazan.kp.ru, 31.12.2009{{ref-ru}}</ref>. * [[Киров районы (Ленинград өлкәсе)|Ленинград өлкәсе Киров районының]] {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Яңа Малукса|Яңа Малукса|ru|Новая Малукса}} хәрби мемориалында экипажга истәлек ташы куелган. == Әдәбият == * Югары Табын Гастеллосы. // ''[[Шаһинур Мостафин]]''. Хәтер яктысы. К.: [[ТКН]], 2004, 108―124нче бит. * ''[[Флүр Баһаутдинов]]''. Без Мөслим Балалары. К.: «Идел-Пресс», 2006, 34―42нче бит. ISBN 5-85247-005-4 * ''Әгъзам Фәйзрахманов''. Үлемсезлеккә очыш. [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]], 2021 ел, 6 май, 6нчы бит. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20200706140744/http://xn--b1afa8admefdd2c.xn--p1ai/izdat/book11/260-sahabutdinov.htm Сахабутдинов Фардетдин Сахабутдинович.] отечестворт.рф{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Сәхәбетдинов, Фәрдетдин}} [[Төркем:Хәрби очучылар]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар]] [[Төркем:Балашов очучыларның югары хәрби авиация училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Ижау]] 8ksz6hvekd4olz4cvzsiqmkwmxdehlc 0 427899 6099675 5970777 2026-11-08T05:10:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099675 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фаиз Вахитов | рәсем = Ф.Ф.Вахитов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фаиз Фатих улы Вахитов | һөнәр = актер, режиссер | туу датасы = 4.08.1916 | туу җире = [[РИ]], [[Уфа губернасы]], {{туу җире | Бөре өязе | Чакмагыш районында}}, [[Таскаклы]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}} →<br/> {{байраклаштыру|РСФСР}} →<br/>{{байрак|СССР}} [[СССР]] →<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = 16.07.2006 | үлем җире = [[РФ]], {{үлем җире|Мәскәү|Мәскәүдә}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = '''кызы''' Гүзәл Кирәева (1966), режиссер | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Кызыл Йолдыз ордены}}{{Кызыл Йолдыз ордены}}{{1 дәрәҗә Ватан сугышы ордены}}<br/>БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Вахитов}} {{External media |рәсем1=[https://www.polkmoskva.ru/people/948925/ Сугыш чорындагы фотосурәтләре]}} '''Фаиз Вахитов''', Фаиз Фатих улы Вахитов (''[[1916 ел]]ның [[4 август]]ы, [[РИ]], [[Уфа губернасы]], [[Бөре өязе]], [[Таскаклы]] ― [[2006 ел]]ның [[16 июль|16 июле]], [[РФ]], [[Мәскәү]]'') ― Бөек Ватан сугышында катнашкан актер, режиссер, театр эшлеклесе. 1956―1961, 1965―1968 елларда Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры директоры. БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1977). == Тәрҗемәи хәле == 1916 елның 4 августында Уфа губернасы Бөре өязе (хәзерге БР [[Чакмагыш районы]] [[Тузлыкуыш (Чакмагыш районы)|Тузлыкуыш]] авыл җирлеге) [[Таскаклы]] авылында туган. [[Уфа]]да [[Уфа сәнгать укуханәсе|сәнгать техникумын]] тәмамлаган<ref>[https://kultura-chekmagush.ru/izvestnie-dejateli-kulturi/78/vahitov-faiz-fatihovich/ Вахитов Фаиз Фатихович.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kultura-chekmagush.ru{{ref-ru}}</ref>. 1934―1940 елларда ― [[Авыргазы районы|Авыргазы]] һәм [[Дүртөйле районы|Дүртөйле]] колхоз-совхоз татар театрлары актеры<ref>[http://wiki02.ru/encyclopedia/Vahitov_Faiz_Fatyhovich/t/2781 Вахитов Фаиз Фатыхович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802080137/http://wiki02.ru/encyclopedia/Vahitov_Faiz_Fatyhovich/t/2781 |date=2019-08-02 }} Энциклопедия Башкортстана{{ref-ru}}</ref>. 1940 елда Уфа хәрби комиссариаты тарафыннан [[Кызыл гаскәр]]гә чакырыла<ref>[https://www.polkmoskva.ru/people/948925/ Вахитов Фаиз Фатихович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211006092227/https://www.polkmoskva.ru/people/948925/ |date=2021-10-06 }} Бессмертный полк Москва{{ref-ru}}</ref>. [[Бөек Ватан сугышы|1941―1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында]] Кавказны саклауда, Польшаны азат итүдә, Кенигсбергны яулауда катнаша. 63нче Керчь төнге бомбардировка авиаполкында Америкада җитештерелгән «Бостон» самолетында укчы-радист булып хезмәт итә. Барлыгы 155 хәрби очышта катнашкан, шуларның 150 се ― төнлә. Өлкән сержант<ref>[https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/399876/bio/ Фаиз Вахитов.] kino-teatr.ru{{ref-ru}}</ref>. 1944, 1946 елларда [[Кызыл Йолдыз ордены]] белән бүләкләнгән. А. Н. Островский исемендәге Ленинград театр институтын (''хәзерге'' Россия дәүләт сәхнә сәнгате институты, ''[[:ru:Российский государственный институт сценических искусств|ru]]'') тәмамлаган (1956). 1946―1961 елларда ― [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт драма театры]] актеры. 1956―1961, 1965―1968 елларда ― әлеге театрның директоры. 1961―1965, 1968―1977 елларда ― БАССР Министрлар Советы каршындагы телевидение һәм радиотапшырулар комитеты режиссёры, соңрак баш режиссёры. == Иҗаты == Авыргазы һәм Дүртөйле колхоз-совхоз театрларында уйнаганда көчле характерлы образлар иҗат иткән: Исмәгыйль («Галиябану», [[Мирхәйдәр Фәйзи]]), Гайфулла («Кара йөзләр», [[Мәҗит Гафури]]ның повесте буенча [[Гайнан Әмири]] һәм В. Г. Галимов сәхнәләштергән), Вафа («Башмагым», [[Хәбибулла Ибраһимов (1894)|Хәбибулла Ибраһимов]]) һ. б. Мәҗит Гафури исемендәге [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Башкорт дәүләт драма театры]] сәхнәсендә күбесенчә драматик һәм героик образлар иҗат итә: Ваһап («Таңчулпан», [[Кадыйр Даян]]), Сәфәров («Агыйдел ярында», [[Рәшит Нигъмәти]]), Арыслан («Вәгъдә онытылмый», [[Ибраһим Абдуллин]]) һ. б. Башкортстан телевидениесендә танылган актерлар тормышы һәм театрлар тарихы турында тапшырулар әзерләп алып бара<ref>[http://bash.bashdram.ru/pomnim-pochitaem/fәjez-fәtix-uly-vәxitov-1916-2006.html Фаиз Фатих улы Вахитов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121015341/http://bash.bashdram.ru/pomnim-pochitaem/f%D3%99jez-f%D3%99tix-uly-v%D3%99xitov-1916-2006.html |date=2019-11-21 }} [[Гафури театры]] сайты</ref>. 2006 елның 16 июлендә [[Мәскәү]]дә вафат. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1944 – [[Кызыл Йолдыз ордены]] * 1946 – Кызыл Йолдыз ордены * 1977 – БАССР атказанган сәнгать эшлеклесе * 1985 – 1нче дәрәҗә [[Ватан сугышы ордены]] == Хәтер == * 2016 елның 22 декабрендә туган авылында тууына 100 ел тулуга багышланган хәтер кичәсе уза<ref>[https://kultura-chekmagush.ru/novosti/598/vecher-pamyati-f-f-vahitova-v-taskaklinskom-selskom-klube-chekmagushevskogo-rajona-rb/ Вечер памяти Ф. Ф. Вахитова в Таскаклинском сельском клубе.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Чекмагушевский район РБ{{ref-ru}}]</ref>. * [[Таскаклы]] авылы клубы диварында мемориаль такта урнаштырыла<ref>[https://тузлукуш.рф/selskoe-poselenie/o-selskom-poselenii/ О сельском поселении Тузлукушево] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412034030/https://xn--g1agc0afcb4b.xn--p1ai/selskoe-poselenie/o-selskom-poselenii/ |date=2021-04-12 }}{{ref-ru}}</ref>. == Гаиләсе == Кызы Гүзәл Кирәева (14.06.1966), «театр режиссеры» белгечлеге буенча [[Уфа дәүләт сәнгать институты]]н тәмамлаган<ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/director/ros/22780/works/ Киреева Гузэль Фаизовна.] kino-teatr.ru{{ref-ru}}</ref>. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20191121015341/http://bash.bashdram.ru/pomnim-pochitaem/f%D3%99jez-f%D3%99tix-uly-v%D3%99xitov-1916-2006.html Фаиз Фатих улы Вахитов.] [[Гафури театры]] сайты{{ref-ru}}{{ref-ba}} * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/399876/bio/ Фаиз Вахитов.] kino-teatr.ru{{ref-ru}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Вахитов, Фаиз}} [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:БАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Башкортстан артистлары]] [[Төркем:Театр директорлары]] [[Төркем:Башкортстан режиссерлары]] [[Төркем:Шәхесләр:Гафури театры]] [[Төркем:Уфа сәнгать училищесын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Санкт-Петербург дәүләт театр сәнгате академиясен тәмамлаучылар]] 6n3dtcasoqm32vvr4sn556ty24za4ox 0 428013 6099733 6037055 2026-11-08T08:15:15Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099733 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәрит Рәхимов | рәсем =Ф.Н.Рәхимов.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәрит Нуриәхмәт улы Рәхимов | һөнәр = спортчы, тренер, вуз укытучысы, сәясәтче | туу датасы = 2.08.1935 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], {{туу җире|Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Сарман районында}}, [[Сарысаз-Тәкермән|Сарсаз Тәкермән]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр =[[Файл:Мастер спорта СССР.png|20px|СССР спорт мастеры]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Рәхимов}} '''Фәрит Рәхимов''', Фәрит Нуриәхмәт улы Рәхимов (''[[1935 ел]]ның [[2 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Ворошилов районы]], [[Сарысаз-Тәкермән|Сарсаз Тәкермән]]'') ― спортчы (''[[бокс]]'') һәм тренер, СССР спорт мастеры, биология (1974) һәм педагогика (1987) фәннәре кандидаты. 1991―1997 елларда Чаллы дәүләт педагогика институтының физик тәрбия кафедрасы мөдире, Чаллы татар милли хәрәкәте җитәкчеләреннән берсе. == Тәрҗемәи хәле == 1935 елның 2 августында Татарстан АССР [[Ворошилов районы (Татарстан АССР)|Ворошилов]] (хәзерге [[Сарман районы|Сарман]]) районы [[Сарысаз-Тәкермән|Сарсаз Тәкермән]] авылында туган. Балачагы [[Иваново өлкәсе]] [[Кохма]] шәһәрендә узган. 8 классны тәмамлагач, [[Мәскәү]]гә китә. Сталин исемендәге автозаводта (''хәзерге'' Лихачев исемендәге завод, ''[[:ru:Завод имени Лихачёва|ru]]'') балта остасы булып эшли, кичке мәктәптә укый, спорт белән актив шөгыльләнә. Үзәк дәүләт физик тәрбия һәм спорт институтының ({{lang-ru|ГЦОЛИФК}}, ''хәзерге'' Россия дәүләт физик культура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты, ''[[:ru: Российский государственный университет физической культуры, спорта, молодёжи и туризма|ru]]'') [[бокс]] төркеменә укырга керә. Бокс буенча СССР җыелма командасына алына, СССР спорт мастеры нормативын үти. 3нче курстан Киев дәүләт физик тәрбия институтына (''хәзерге'' Украина физик тәрбия һәм спорт милли университеты, ''[[:uk:Національний університет фізичного виховання і спорту України|uk]]'') күчә һәм аны 1959 елда тәмамлый. 1961―1964 елларда [[Бишкәк|Фрунзе шәһәрендә]] бокс буенча [[Кыргыз ССР]] җыелма командасының өлкән тренеры булып эшли. 1964―1970 елларда Т. Г. Шевченко исемендәге Киев дәүләт университетының (''хәзерге'' Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты, ''[[:uk: Київський національний університет імені Тараса Шевченка|uk]]'') роман-герман факультетында белем ала. 1970―1974 елларда [[Ташкент]]та яши. 1974 елда В. И. Ленин исемендәге [[Ташкент дәүләт университеты]]нда (''хәзерге'' [[Олугбәк|Мирза Олугбәк]] исемендәге Үзбәкстан милли университеты) «{{comment|Мускулларның югары көчәнешле эшчәнлеге вакытында нерв активлыгы характеристикасы элементлары|Элементы характеристики нервной активности при высоконапряженной мышечной деятельности}}» темасына биология фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01007197408 Рахимов, Фарит Нурьяхметович - Элементы характеристики нервной активности.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213627/https://search.rsl.ru/ru/record/01007197408 |date=2021-06-02 }} Российская государственная библиотека{{ref-ru}}</ref>. 1974―1979 елларда Бөтенсоюз техник эстетика фәнни-тикшеренү институтында ({{lang-ru|ВНИИТЭ}}) эшли, Киев дәүләт университетында укыта. 1979―1989 елларда – Киев физик тәрбия институтында өлкән фәнни хезмәткәр. 1987 елда Киев дәүләт физик тәрбия институтында «{{comment|Психомоторика тестлары күрсәткечләре буенча югары квалификацияле спортчыларның күнегүләр йөкләнешен җайга салу: (Велосипед спорты мисалында)|Регуляция тренировочных нагрузок спортсменов высокой квалификации по показателям психомоторных тестов : (На примере велосипедного спорта)}}» темасына педагогика фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган<ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01000102110 Рахимов, Фарит Нурьяхметович - Регуляция тренировочных нагрузок спортсменов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215232/https://search.rsl.ru/ru/record/01000102110 |date=2021-06-02 }} Российская государственная библиотека{{ref-ru}}</ref>. Киевта яшәгәндә, Төрки халыкларның Украина мәдәни үзәгендә татар бүлеге рәисе, «Татар укытучылары ассоциациясе» рәисе<ref>[http://www.mtss.ru/?page=gar120609 Заявление о кампании преследований в связи с декабрьским 2008 года Обращением Милли Меджлиса татарского народа.] mtss.ru{{ref-ru}}</ref> булып сайлана. 1989 елның 17 февралендә Казанда [[Бөтентатар иҗтимагый үзәге]]нең I корылтаенда Украинадан делегат булып катнаша. 1989 елдан [[Чаллы]]да яши: Чаллы йортлар төзү комбинатында социолог, [[Бөтентатар иҗтимагый үзәге]]нең Чаллы бүлеге рәисе, Чаллы татар милли хәрәкәте җитәкчеләреннән берсе булып тора. [[Милли Мәҗлес|Татар халкының милли мәҗлесе]] Чаллы бүлегендә фән, мәгариф һәм мәдәният комиссиясе рәисе вазифасында 1994 елда җинаять җавапллыгына тартылган (шәхси кешеләргә канунсыз фатирларга ордерлар язып бирүдә гаепләнә)<ref>[https://base.garant.ru/1352238/ Определение СК по уголовным делам Верховного Суда РФ от 31 июля 1995 г.]{{ref-ru}}</ref>. 1991―1997 елларда Чаллы дәүләт педагогика институтында (2015 елдан [[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты|университет]]): психология-педагогика фәннәреннән укыта, соңрак физик тәрбия кафедрасы мөдире. == Әдәбият == * Рәхимов Фәрит Нуриәхмәт улы. // [[Сарман районы энциклопедиясе]] (төзүче-мөхәррире [[Дамир Гарифуллин]]). [[Яр Чаллы]]: «Идел-йорт» нәшрияты, 2004 ел, 226нчы бит. == Сылтамалар == == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Рәхимов, Фәрит}} [[Төркем:Украина физик тәрбия һәм спорт милли университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Педагогика фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Биология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:ССРБ спорт осталары]] [[Төркем:Боксчылар]] [[Төркем:Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты укытучылары]] [[Төркем:Татар милли хәрәкәте шәхесләре]] [[Төркем:Биологлар]] q0lawft0wnp2gn8x2k8zuxwxdjuwtkc 0 460392 6099612 4116851 2026-11-08T02:27:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099612 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{УК}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Түбән Уратма мәчете |Үз атамасы = |Рәсем =Т.__Уратма_мәчете.jpg |Рәсем язуы = Мәчет 1996 елда төзекләндерелгәннән соң |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = {{Байрак/Татарстан}} [[Татарстан]],<br/>[[Файл:Flag of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).svg|20px]] [[Түбән Кама районы]],<br/> [[Түбән Уратма]] |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = Түбән Кама шәһәре һәм районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый = [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы түбәдә урнашкан мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[1865]] |Төп даталар = [[1865]] (''ачылу'')<br/> [[1891]] (''манара куелу'')<br/> [[1930-еллар]] (''ябылу'')<br/> [[1996]] (''реконструкцияләү'')<br/> [[2011]] (''яңа бинага нигез салу'')<br/> [[2015]] (''манара кую'')<br/> [[2018]] (''ачылу'') |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = [[1865]], [[1865]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[2011]], [[2018]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Түбән Уратма мәчете''' ― Татарстанның Түбән Кама районы [[Түбән Уратма]] авылында урнашкан, җирле мөселман дини оешмасы ― Түбән Кама шәһәре һәм Түбән Кама районы мөхтәсибәтенең Түбән Уратма авылы мәхәлләсенең ислам дине гыйбадәтханәсе. Татарларның дини архитектура һәйкәле<ref>[https://www.e-islam.ru/islamtat/mechet/niznnekamsk/ Мечеть с. Нижняя Уратьма.] e-islam.ru{{ref-ru}}</ref>. {{External media |рәсем1=[https://biblio.e-nkama.ru/literaturnaya-karta/nizhnekamskiy-rayon/nizhnyaya-uratma/ Мәчет фоторәсемнәре].}} == Тарих == Авылда бер катлы агач мәчет хакимият рөхсәтеннән башка [[1865 ел]]да төзелгән. Мәчет озак вакыт [[манара]]сыз эшләп килә. 1891 елның 5 декабрендә [[Уфа губернасы|Уфа губерна]] идарәсе мәчет төзелешенә рәсми рөхсәт биргәч, Казан эшмәкәре Мостафа Сәйдәшев акчасына манара корыла. [[Октябрь революциясе|Инкыйлабка кадәр]] авылда ике [[мәдрәсә]] эшләве билгеле. [[СССР|Совет хакимияте]] урнашкач, [[1930-еллар]]да мәчет һәм мәдрәсә ябыла. Бина медпункт (''вариант'': ветпункт), [[балалар бакчасы]], орлык (ашлама) саклау урыны итеп файдаланыла. Авыл халкының нык каршы торуы сәбәпле, мәчет манарасы сүтелми кала. 1930-елларда авылда көчле янгын чыгып, салам түбәле өйләр янып беткән. [[Татарлар]] үз өйләрен уттан саклап калырга талпынганда, авылның бер урамында яшәүче [[чуашлар]] (''аларның урамына һәм өйләренә янгын куркынычы янамаган булган'') мәчетне янгыннан саклап калган. [[1970-еллар]] уртасында көчле җил мәчет бинасының түбәсен каерып аткач, авыл кешеләре түбәне калай белән яба. Үзгәртеп кору елларында мәчет мөселманнарга кайтарып бирелә. Мәчетне өлешчә реконструкцияләү [[1996 ел]]да башкарылган. Түбә яңадан ябылган, манара яңартылган, мәчет диварлары кирпеч белән тышланган. Мәчетне төзекләндерүдә ул вакытта «Родина» совхозын җитәкләгән Александр Васильевич Тимофеев (''милләте белән чуаш'') зур финанс ярдәме күрсәткән. == Бина == [[Файл:Т._Уратма_мәчете 1.jpg|250px|thumb|right|Мәчетнең 2018 елда ачылган яңа бинасы]] Мәчетнең агач бинасы авыл үзәгендәге койма белән уратып алынган мәйданда урнашкан. Манарасы түбәдә урнашкан ике заллы бер катлы мәчет тибы. Вестибюльгә керү төньяк ягыннан. Вестибюль белән ике кечкенә гыйбадәт залы анфилада аша тоташкан. Мәчетнең михрабы көньяк фасад ягында, аның турыпочмаклы чыгышы ике скатлы түбә белән капланган. Заллар алты пар турыпочмаклы тәрәзә белән яктыртыла. Мәчетнең дивары вертикаль рәвештә такта белән тышланган. Чарлакка һәм манарага алып менүче баскыч вестибюльдә урнашкан. Сигезкырлы ике яруслы манара биек чатыр белән төгәлләнә. Манара өстендә ― ярымай. === Яңа бина === [[Кирпеч]]тән төзелгән яңа бина иске бинадан 15 метр гына читтәрәк урнашкан. [[2011 ел]]да авыл аксакаллары, мәчет бинасы тузуы һәм кечкенә булуы сәбәпле, хакимияткә яңа мәчет төзү тәкъдиме белән мөрәҗәгать иткән. Халык тарафыннан миллион сумга якын акча җыелган (''барлыгы 8 млн сум тотылган'') һәм 2011 елның җәендә мәчетнең яңа бинасына нигез салынган. 2015 елның җәендә манара төзү эшләре башланган. [[2018 ел]]ның ноябрендә ачылган<ref>[https://vk.com/wall-420346_11373142 Новая мечеть открылась в селе Нижняя Уратьма Нижнекамского района.] [[ВКонтакте]], 14.11.2018</ref>. == Мәдрәсә == [[2003 ел]]да авылда яңа мәдрәсә ачу мәсьәләсе күтәрелә. [[Зәй урман хуҗалыгы]]ннан (ул вакытта леспромхоз, директоры Мулланур Мөбәрәк улы Рәхимҗанов) әзер бура сатып алына. 2006 елның ноябрендә (''2005―2017 елларда [[Түбән Кама җәмигъ мәчете]]нең имам-хатибы булып эшләгән'') [[Йосыф Дәүләтшин|Йосыф хәзрәт Дәүләтшин]] һ. б. катнашында мәдрәсә ачыла, аңа «Өмет» исеме бирелә. == Имамнар == * 1896 елдан ― 27 яшьлек (''1869 елда туган'') Сәхәбетдин Мифтахетдин улы Шәрәфетдинов, [[Биклән]] мәдрәсәсендә укыган. * 1906 елдан ― Мөбәрәкшаһ Фәттахетдин улы (''1874 елда туган''). * 1936 елга кадәр ― Мөбәрәкшаһ хәзрәтнең энесе Сәхәбетдин Фәттахетдин улы. Мулла булган өчен [[Ширәмәт]] төрмәсенә ябылгач, халык таләбе буенча азат ителгән. * Юныс Фазлыйәхмәтов, Биклән мәдрәсәсендә, аннары [[Бохара]]да дини белем алган. * 1944―1981 елларда ― Хөснимәрдән мулла (''[[Зәй районы]] [[Урта Пәнәче|Пәнәче]] авылыннан''). Мулла булган өчен 20 ел төрмәдә утырган, 1944 елда азат ителгән. * 1983 елга кадәр ― Яһүдә Якупов * Заһидулла Гыйниятуллин * Бәһдәнур Якупов * 1991―2001 елларда ― Габделхак Габдрахманов, [[Уфа]]да дини белем алган. * 2001 елдан ― Ильяз Махмур(ахман) улы Садыйков <ref>[https://checko.net/company/mmropsnumgninrcrodumrt-1031659017697 Җирле мөселман дини оешмасы ― Түбән Кама шәһәре һәм Түбән Кама районы мөхтәсибәтенең Түбән Уратма авылы мәхәлләсе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713113145/https://checko.net/company/mmropsnumgninrcrodumrt-1031659017697 |date=2021-07-13 }}{{ref-ru}}</ref>, Түбән Кама шәһәренең «Рисәлә» мәдрәсәсендә дини белем алган (авылның беренче хаҗие). == Моны да карагыз == == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [https://vossta.ru/sibgatullina-ajnaza-shamilevicha-pod-rukovodstvom-nugmanovoj-r.html Түбән Уратма авылы мәчете тарихы (А. Ш. Сибгатуллинның тикшеренү эше). 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713113146/https://vossta.ru/sibgatullina-ajnaza-shamilevicha-pod-rukovodstvom-nugmanovoj-r.html |date=2021-07-13 }}{{ref-ru}} * [https://www.e-islam.ru/islamtat/mechet/niznnekamsk/ Мечеть с. Нижняя Уратьма.] e-islam.ru{{ref-ru}} * [https://biblio.e-nkama.ru/literaturnaya-karta/nizhnekamskiy-rayon/nizhnyaya-uratma/ История села Нижняя Уратьма.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Централизованная библиотечная система города Нижнекамска{{ref-ru}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Түбән Кама районы мәчетләре]] [[Төркем:1865 елда төзелгән мәчетләр]] 62s442d7m3nelbom28153bj244bedz1 0 460854 6099696 5970100 2026-11-08T06:15:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099696 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Галиев}} '''Галиев Фирзәт Газиз улы''' ([[3 гыйнвар]] [[1965 ел]]) — театр актеры, югары мәктәп укытучысы, радио һәм телетапшырулар алып баручы. 2004 елдан «Башкортстан» дәүләт телерадиокомпаниясенең «Даирә» иҗади берләшмәсе комментаторы. [[Башкортстан Республикасының халык артисты]] (2006) һәм [[Шәехзадә Бабич премиясе|Шәехзадә Бабич исемендәге дәүләт яшьләр премиясе]] лауреаты (1996). == Биографиясе == Фирзәт Газиз улы Галиев 1965 елның 3 гыйнварында [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССРның]] [[Мәләвез районы]] (хәзерге [[Башкортстан|Башкортстан Республикасының]] [[Куергазы районы]]) [[Якшымбәт (Куергазы районы)|Якшымбәт]] авылында туган. [[1982 ел|1982]] елда унынчы сыйныфны тәмамлаганнан соң, [[Уфа дәүләт сәнгать институты|Уфа сәнгать институтына]] укырга керә. Актер һөнәренә мәхәббәт уятучы, тәүге осталык дәресләре бирүче укытучысы, курс җитәкчесе Фәрдүнә Касыйм кызы Касыймова була. Икенче курсны тәмамлауга, хәрби хезмәткә чакырыла. Ярты ел [[Мәскәү өлкәсе]]ндә, ел ярым [[Беларусия|Белоруссиядә]] ил алдындагы бурычын үти. Кайткач, укуын Габдулла Габдрахман улы Гыйләҗев курсында дәвам итә. Биюдән дәресләрне Тамара Шаһит кызы Ходайбирдина классында ала. Сәхнә теленнән дәресләрне [[Илшат Йомагулов|Илшат Хәлил улы Йомагулов]], [[Гөлли Мөбәрәкова|Гөлли Арыслан кызы Мөбәрәкова]] укыта. «Уңышның башында остазлар тора. Үз эшен белгән искиткеч күркәм шәхесләр, акыллы педагоглар Фәрдүнә Касыймова, [[Илшат Йомагулов]], Тамара Ходайбирдина, Габдулла Гыйләҗев, [[Гөлли Мөбәрәкова]], Фатих Иксанов һәм башкалар үз канатлары астына алып, сәхнәгә чыгарды, аякка бастырды»-дип олы хөрмәт саклый күңелендә Фирзәт Газиз улы укытучылары турында. Хезмәт юлын 1989 елның 1 сентябрендә [[Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры|Милли яшьләр театрында]] башлый. Яшь тамашачылар театры ачылу уңае белән куелган «Кузый Күрпәч белән Баян Сылу" спектаклендә Кузый Күрпәч булып чыгыш ясый. Күп тә үтми, талантлы актерга спектакльләрдә төп рольләрне ышанып тапшыралар. Театрдагы тәүге эше «Идүкәй белән Морадым» ([[Мөхәммәтша Бурангулов]]) спектаклендә Кадыйрбирде Шахзадә роле була. Милли Яшьләр театры сәхнәсендә ун ел эшләү дәверендә тамашачылар күңеленә хуш килерлек, истә калырлык бик күп нәфис образлар тудыра. [[Мостай Кәрим]]нең «Салават, «Өн аралаш җиде төш» спектаклендә Баеш тарханның ролен башкара. Бу роль өчен 1997 елда [[Шәехзадә Бабич премиясе|Шәехзадә Бабич]] премиясенә лаек була. [[Башкорт дәүләт академия драма театры]]на күчкәч, шушы ук спектакльдә (Илдар Гыйләҗев куя) Баеш тарханның улы Илешне уйный. [[Флорид Бүләков]]ның "Мәхәббәт реестры"нда Үлем фәрештәсе роле өчен халыкара фестивальдә махсус призга лаек була. 1998 елдан алып «Башкортстан» дәүләт телерадиокомпаниясенең радиотапшырулар студиясенә диктор булып эшкә килә. 2000 елдан [[Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе|Башкорт дәүләт филармониясенең]] директор урынбасары итеп тәгаенләнә. 2001 елда [[Башкорт дәүләт академия драма театры|Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театрына]] чакыралар. [[2004 ел|2004]] елдан — [[Башкортстан]] дәүләт телерадиокомпаниясе «Даирә» иҗади берләшмәсе комментаторы. Бер үк вакытта укытучысы Габдулла Гыйләҗев чакыруы буенча сәнгать институтында дәресләр алып бара. Сәхнә теле буенча курста [[Гөлдәр Ишкуатова]], [[Гөлшат Гайсина]], [[Фирүзә Аллаярова]], [[Ишбулат Исәнбаев]] белем ала. Фирзәт Газиз улыннан сүз, тел кадерен белергә өйрәнә. Дикция өстендә эшләү, тавыш кую серләренә төшенә. == Башкарган рольләре == * М. Бурангуловның «Идүкәй белән Морадым» спектаклендә — Кадыйрбирде Шахзадә. * К. Г. Миңнуллинның «Авыл эте Акбай», «Акбай ник күңелсез?» музыкаль комедиясендә — Акбай. * «Кузый Күрпәч белән Баян Сылу» спектаклендә — Кузыйкүрпәс. * Илшат Йомагуловның «Буш бишек» комедиясендә — Тимер. * Мостай Кәримнең «Салават. Өн аралаш җиде төш» спектаклендә — Баеш тархан. * С. Р. Суринаның «Алтын балта»сында — Ярымтык. * Т. Миңнуллинның «Җен алыштырган» спектаклендә — Җен. * Ф. Бүләков «Мәхәббәт реестры»нда — Үлем фәрештәсе. * И. Х. Йомагулов пьесасы буенча «Нәркәс» спектаклендә — Йәнозак. . * Р. Солтангәрәеваның «Акбулатка атлан, башкортым!» тамашасында — Аллаһы Тәгалә * Жорж Р. Шартның «Минем хатынымның исеме Морис»ында — Жорж == Иҗади эшчәнлеге == Актёр, «Башкортстан» дәүләт телерадиокомпаниясе программаларын алып баручы диктор, төрле чараларның алыштыргысыз алып баручысы, тележурналист. Дәүләт концертлары белән [[Төркия]]дә, Кемерово өлкәсендә чыгыш ясый, фильмнарда уйный, тапшыруларда катнаша. Телевидениедәге тәүге чыгышы 1983 елда балалар өчен була. [[Мәгафүр Хисмәтуллин]]ның хатыны Сөембикә апа тапшыруларында әкиятләр укый. Фирзәт Газиз улын бу тапшыруда әкияттә уйнарга чакыра. Актёр нәфис әкият персонажлары образларын тудыра: Акбай («Авыл эте Акбай», «Акбай ник күңелсез?»; икесе дә — Т.Миңнуллин); Ярымтык («Алтын балта», С.&amp;nbsp;Р.&amp;nbsp;Сурина; бөтенесе дә — Милли Яшьләр театрында). Тыр-тыр ролен Гөлназ Колсарина тудыра. Тәүге ният буенча ул бер тапкыр уйнала торган герой була. Бу — һәр нәрсәгә өлгерә, кысыла торган һәм үз фикере булган эчкерсез герой балаларның күңеленә хуш килә. Фирзәт Газиз улы «Бишек» тапшыруында 17 ел буе Тыр-тыр роле белән нәниләргә тыныч йокы тели. == Телефильмнарда рольләре == * Журналист («Мадам Баттерфляй», 1991). * Тыр-тыр («Тубырса һәм Сырлыкай». 2000). * Зәки Вәлиди («Янчык». 2002) һәм башкалар. == Сылтамалар == * Хоҙайғолова Р. Ғ. Галиев Фирзәт Газиз улы // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>. * http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=2471 * http://xn--80aab0anbugatmkc1ftcb.xn--p1ai/artistar/296-atay-abay-tyr-tyr-diktor.html{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://web.archive.org/web/20180911073326/http://www.ye02.ru/news/kl/10230-diktor-akter-m-tyr-tyr.html [[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәехзадә Бабич премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Куергазы районында туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:1965 елда туганнар]] [[Төркем:3 гыйнвар көнне туганнар]] [[Төркем:XXI гасыр актерлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:Әлифба буена актерлар]] 34tak8gfsqcg02ho7kvgmulru9pv1r9 0 460924 6099392 4457812 2026-11-07T12:14:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099392 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} {{фш|Грицай}} '''Грицай Сергей Иванович''' ([[14 февраль]] [[1951 ел]]) — [[Россия]] хореографы, режиссер, пластика буенча педагог. [[Россия|Россия Федерациясенең]] атказанган сәнгать эшлеклесе (2003)<ref name="Ленсовет">{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://lensov-theatre.spb.ru/persony/avtory-spektaklej/baletmejstery/sergej-gricaj/%20%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%5d%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B5%20%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%20%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0/ |access-date=2021-07-25 |archive-date=2021-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725174210/http://lensov-theatre.spb.ru/persony/avtory-spektaklej/baletmejstery/sergej-gricaj/%20%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%5D%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B5%20%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%20%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0/ |dead-url=yes }}</ref>, Россия Федерациясенең әдәбият һәм сәнгать өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (1984, 1988)<ref name="О театре">{{Cite web |url=https://alexandrinsky.ru/o-teatre/sozdateli-spektaklej/gritsay-sergey-ivanovich/ |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924065812/https://alexandrinsky.ru/o-teatre/sozdateli-spektaklej/gritsay-sergey-ivanovich/ |archivedate=2020-09-24 |accessdate=2020-09-12}}</ref>, Бөтенсоюз балетмейстерлар конкурсы лауреаты (1984, 1988). Россия Дәүләт премиясе лауреаты (2004)<ref name="Ленсовет" />. [[Башкортстан дәүләт опера һәм балет театры|Башкорт опера һәм балет театры]] хореографы. == Биографиясе == Сергей Иванович Грицай 1951 елның 14 февралендә Ленинград шәһәрендә туган. А. Я. Ваганова исемендәге хореография училищесын тәмамлаганнан соң, [[1984 ел]]да, Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград дәүләт консерваториясенең балетмейстерлар бүлеген (педагоглар: проф. И. Бельский, Н. Боярчиков, А. Макаров) тәмамлый. [[1986 ел]]да мәдәният министрлыгы каршындагы югары режиссерлар курсында белемен камилләштерә. Л. Якобсонның «Хореографик миниатюралар» Ленинград дәүләт балет труппасында стажировка үтә. Дебюты: С. Рахманиновның «Алеко» операсында биюләр. С. Спивак, В. Фокин, А Калягин, Г. Козлов, Г. Дитятковский, А Галибин, В Фильштинский кебек режиссерлар белән хезмәттәшлек итә. Мариин театрында А. Кончаловский, Ю Александров һәм дирижер В. Гергиев һәм башка күп кенә театр эшлеклеләре белән эшли. [[Россия]], [[Алмания]], Нидерланд, [[Швейцария Конфедерациясе|Швейцария]], [[Бельгия]], [[Англия]], [[Италия]],[[Испания]], [[Америка Кушма Штатлары|АКШ]] театрларында эшли<ref name="О театре"/>. == Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре == * Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе; * Россия Федерациясенең әдәбият һәм сәнгать өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (1984, 1988); * «Алтын битлек» Россия Милли театраль премиясе лауреаты («Потерянные в звездах» спектакле өчен)<ref name="О театре"/>. * II дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» орденының медале (2015)<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/39742/page/2 Указ Президента Российской Федерации от 25 мая 2015 года № 263 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. * Россия Дәүләт премиясе лауреаты — «Ревизор» спектакле өчен (2004)<ref name="Ленсовет"/> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20200924065812/https://alexandrinsky.ru/o-teatre/sozdateli-spektaklej/gritsay-sergey-ivanovich/ Биография] на сайте Александровского театра * [http://lensov-theatre.spb.ru/persony/avtory-spektaklej/baletmejstery/sergej-gricaj/ Биография] на сайте Театра Ленсовета [[Төркем:14 февраль көнне туганнар]] [[Төркем:1951 елда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Питырбурда туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр]] [[Төркем:Россиянең атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр]] [[Төркем:Санкт-Петербург консерваториясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Шәхесләр:Башкорт дәүләт опера һәм балет театры]] j1hmmbgae0nh8bpmlitjrrj1zzwxyur 0 461036 6099558 5914619 2026-11-07T22:11:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099558 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} '''Темир Аргамба улы Сариев''' ([[1963 ел]]ның [[17 июнь|17 июне]], Төш-Булак, Сокулук районы, [[Чуй өлкәсе]], [[Кыргыз Совет Социалистик Республикасы|Кыргыз ССР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]) — [[Кыргызстан|Кыргыз]] дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. Кыргызстанның вакытлы хөкүмәте рәисе урынбасары, финанс министры, икътисад министры, «Ак-Шумкар» сәяси партиясе рәисе. Кыргызстан Республикасының 20 нче премьер-министры (2015 елның 2 мае — 2016 елның 11 апреле). == Тормыш юлы == Хезмәт эшчәнлеген 1983 елда Аламүдүн мех фабрикасында экспедитор булып башлый, берничә вазифа били, 1987 елда икътисадчы, финанс бүлегенең өлкән икътисадчысы вазифасын башкара. 1987 елдан 1989 елга кадәр [[комсомол]] эшендә була, башта инструктор, аннары комсомолның Аламүдүн райкомының эшче яшьләр бүлеге мөдире була. 1989—1991 елларда партия эшендә. КПКның Аламүдүн райкомы оештыру бүлеге инструкторы, Аламүдүн районы башкарма комитеты аппараты җитәкчесе, Аламүдүн районы башкарма комитеты рәисе урынбасары вазифасын башкара. 1991 елдан кыргыз товар-чимал биржасына нигез сала һәм аның беренче президенты була, 1995 елга кадәр җитәкли. 1995 елдан «Тотон» финанс-сәнәгать фирмасы генераль директоры. 2000—2007 елларда Кыргызстан Республикасы [[Жогорку Кеңеш]]ның ике чакырылыш депутаты, бюджет һәм финанслар комитеты әгъзасы. 2005 елда [[Кыргызстан|Кыргызстан Республикасының]] Конституция советы әгъзасы. 2007 елда «Реформалар өчен!» хәрәкәте рәистәше, бер үк вакытта «Ак-Шумкар» («Ак лачын») демократик көчләр берлеге сәяси партиясе рәистәше. 2008 елның июнендә «Ак-Шумкар демократик көчләр берлеге» сәяси партиясе рәисе итеп сайлана. 2008 елның 24 декабреннән — Кыргызстан «Берләшкән халык хәрәкәте» политбюросы әгъзасы. Дәүләт борылышыннан соң, 2010 елның 8 апреленнән вакытлыча хөкүмәт рәисе урынбасары, финанслар министры итеп билгеләнә. 2010 елның 10 октябрендә узган парламент сайлауларында аның партиясе 3 проценттан кимрәк тавыш җыйган һәм Жогорку Кеңешка уза алмаган<ref>[http://lenta.ru/lib/14180129/ Сариев, Темир]</ref>. 2011 елның декабреннән 2015 елның маена кадәр — Кыргызстан Республикасының икътисад министры. 2015 елның 2 маенда Кыргызстан Республикасы премьер-министры итеп билгеләнә. 2016 елның 11 апрелендә хөкүмәтнең чираттан тыш утырышында Темир Сариев отставкага китүе турында игълан итә. Сариевның китүе автомобиль юлын реконструкцияләү тендеры белән бәйле җәнҗал була. Транспорт һәм коммуникацияләр министры үз урынбасарын һәм премьер-министр якташларын гаепләгән. Вакытлы парламент комиссиясе Жогорку Кеңешка Министрлар Кабинетына ышанычсызлык белдерү тәкъдим итәргә булган<ref>{{Cite web|url=http://informburo.kz/novosti/premer-ministr-kyrgyzstana-podal-v-otstavku.html|title=Премьер-министр Киргизии подал в отставку - новости на Informburo.kz|author=Дана Круглова|date=2016-04-11|publisher=informburo.kz|accessdate=2016-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611041946/http://informburo.kz/novosti/premer-ministr-kyrgyzstana-podal-v-otstavku.html|archivedate=2016-06-11}}</ref>. 2017 елның 19 июнендә Темир Сариев «Акшумкар» сәяси партиясе тарафыннан 2017 елның 15 октябрендә узган сайлауларда Кыргызстан Президенты постына кандидат итеп тәкъдим ителә<ref>{{Cite web|url=http://kabar.kg/news/partiia-ak-shumkar-vydvinula-kandidatom-v-prezidenty-temira-sarieva/|title=Партия «Ак Шумкар» выдвинула кандидатом в президенты Темира Сариева|publisher=Информационное Агентство Кабар|lang=ru|accessdate=2017-10-15}}</ref>. == Бүләкләр == * III дәрәҗә «Манас» ордены * I класслы Дәүләт Киңәшчесенең класс чины бар. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == {{Кыргызстан премьер-министрлары}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:Жогорку Кеңеш депутатлары]] [[Төркем:Кыргызстан премьер-министрлары]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1963 елда туганнар]] [[Төркем:17 июнь көнне туганнар]] [[Төркем:Кыргыз милли университетын тәмамлаучылар]] 1iyyrcjz1je6makbef5ennxs0o0i4n9 0 461099 6099499 4156447 2026-11-07T17:02:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099499 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} '''Сами Сөләйман Гөндогду Дәмирәл''' ({{lang-tr|Sami Süleyman Gündoğdu Demirel}}; [[1924 ел|1924 елның]] [[1 ноябрь|1 ноябре]], Ыспарта, [[Төркия]] — [[2015 ел|2015 елның]] [[17 июнь|17 июне]], [[Әнкара]], [[Төркия]]) — [[Төркия]] дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. Төркия премьер-министры (1965—1971, 1975—1977, 1977—1978, 1979—1980, 1991—1993), Төркия президенты (1993—2000). == Тормыш юлы == 1949 елда [[Истанбул]] техник университетының инженер-төзелеш факультетын тәмамлый. 1949—1950 һәм 1954—1955 елларда [[Америка Кушма Штатлары|АКШта]] стажировка үткән. 1954 елдан 1960 елларга кадәр — Төркиянең су хуҗалыгы дәүләт идарәсе генераль директоры. 1960 елдан Урта көнчыгыш техник университетында укыта. 1961—1965 елларда Төркия территориясендә [[Төньяк Атлантик килешү оешмасы|НАТО]] хәрби корылмаларын төзегән Американың «Morrison-Nadsen» компаниясе хезмәткәре. Гаделлек партиясенә нигез салучыларның берсе, 1963 елның гыйнварыннан — урынбасары, 1964 елның октябреннән — партиянең генераль рәисе. 1965 елның февралендә премьер-министр урынбасары булып эшли. 1965—1993 елларда берничә тапкыр премьер-министр вазыйфасын башкара (1965—1971, 1975—1977, 1977—1978, 1979—1980, 1991—1993). 1971 елның мартында хакимияттән хәрбиләр тарафыннан читләштерелә<ref>{{Citation |title=Сулейман Демирель |url=http://www.presidents.h1.ru/site/presidents/turkey/demirel.html |access-date=2021-07-28 |archive-date=2014-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140914090137/http://www.presidents.h1.ru/site/presidents/turkey/demirel.html |dead-url=unfit }}</ref>. 1975—1980 елларда тәнәфесләр белән коалицион хөкүмәт премьер-министры урынбасары вазыйфасында эшли башлый. 1980 елда гражданнар чуалышлары 12 сентябрьдә кораллы переворотка китерә һәм ул премьер-министр постыннан төшерелә. Дөрес юл партиясен төзегәндә идея лидеры була. 1987 елның 24 сентябрендә партияның генераль рәисе итеп сайлана. 1990—1993 елларда яңадан Төркия премьер-министры, ә 1993—2000 елларда Төркия президенты. 2015 елның 13 маеннан көчле респиратор йогышы һәм йөрәк җитешсезлеге белән хастаханәдә булган. 2015 елның 17 июнендә вафат була<ref>[http://ria.ru/world/20150617/1073616896.html Бывший президент Турции Демирель скончался в Анкаре в возрасте 90 лет // РИА Новости]</ref>. Казакъстанда университет Демирель исеме белән аталган. == Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр == * Тасма һәм зур йолдызлы Король Томислав ордены кавалеры ([[Хорватия]], 1994 елның 7 июле)<ref>[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1994_07_57_1039.html Narodne novine: Odluka o dodjeli Ordena kralja Tomislava NJ. E. gospodinu Süleymanu Demirelu predsjedniku Republike Turske] {{ref-hr}}</ref>. * «Манас-1000» истәлекле алтын ордены һәм истәлекле алтын медаль ([[Кыргызстан]], 1995 елның 28 августы) — ''«Манас» эпосының меңьеллыгына багышланган тантаналы чараларны уздыруда актив катнашуы һәм Кыргызстан Республикасы һәм Төркия Республикасы халыклары арасында дуслык һәм хезмәттәшлекне ныгытуга зур өлеш кертүе өчен<ref>{{Cite web |url=http://www.adviser.kg/online/show.fwx?Regnom=10602 |title=Указ Президента КР от 28 августа 1995 года УП № 203 «О вручении памятного золотого ордена „Манас-1000“ и памятной золотой медали Сулейману Демирелю, Президенту Турецкой Республики» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203150335/http://www.adviser.kg/online/show.fwx?Regnom=10602 |archivedate=2024-12-03 |accessdate=2021-12-20}}</ref>''. * I дәрәҗә «Манас» ордены кавалеры ([[Кыргызстан]], 1998 елның 13 ноябре) — ''Кыргызстан-Төркия мөнәсәбәтләрен, ике халык арасында дуслык һәм хезмәттәшлекне үстерүдә һәм тирәнәйтүдә күренекле казанышлар өчен<ref>[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/2919 Указ Президента Кыргызской Республики от 13 ноября 1998 года УП № 357 «О награждении орденом «Манас» I степени С. Демиреля»]</ref>''. * «Бәйсезлек» ордены кавалеры ([[Азәрбайҗан]], 1999 елның 12 июне) — ''Төркия-Азәрбайҗан дуслык һәм туганлык мөнәсәбәтләрен булдыруда һәм үстерүдә зур казанышлары, Азәрбайҗанның дәүләт бәйсезлегенә даими ярдәм итүе, [[Әрмәнстан]]-Азәрбайҗан [[Таулы Карабах]] конфликтын хәл итүдә конструктив үзгәрешсез позициясе һәм кыйммәтле эшчәнлеге, төрки телле дәүләтләрнең бердәмлеген булдыруда һәм үстерүдә аерым казанышлары өчен''<ref>{{Citation |title=Указ Президента Азербайджанской Республики от 12 июня 1999 года № 137 «О награждении Президента Турецкой Республики Сулеймана Демиреля орденом «Независимость» |url=http://www.e-qanun.az/framework/5350 |access-date=2021-07-28 |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728205518/http://www.e-qanun.az/framework/5350 |dead-url=yes }}</ref>. * Алтын рун ордены кавалеры ([[Гөрҗистан]], 2000). * I дәрәҗә «Барс» ордены кавалеры ([[Казакъстан]], 2001 елның 27 августы) — ''Казакъстан-Төркия мөнәсәбәтләрен үстерүдә аерым казанышлары, ике дәүләт һәм аларның халыклары арасында үзара файдалы сәяси, икътисади һәм мәдәни элемтәләр урнаштыруга ярдәм итүе өчен<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1024492 Указ Президента Республики Казахстан от 27 августа 2001 года № 673 «О награждении орденом „Барыс“ I степени С. Демиреля»]</ref>''. * Республика ордены кавалеры ([[Молдова Республикасы|Молдавия]], 2004 елның 1 ноябре) — ''Молдова Республикасына күрсәтелгән ярдәм өчен, дуслык һәм хезмәттәшлек үсешенә зур өлеш керткәне һәм Молдова-Төркия мөнәсәбәтләрен үстерүгә керткән өлеше өчен<ref>{{Citation |title=Указ Президента Республики Молдова от 1 ноября 2004 года № 2070 «О награждении Его Превосходительства господина Сулеймана Демиреля орденом «Ordinul Republicii» |url=https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=52719&lang=ru |access-date=2021-07-28 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714155717/https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=52719&lang=ru |dead-url=yes }}</ref>''. * «Намус» ордены кавалеры ([[Азәрбайҗан]], 2013 елның 1 ноябре) — ''Төркия белән Азәрбәйҗан арасында дустанә элемтәләрне ныгытудагы аерым казанышлары өчен<ref>[http://ru.president.az/articles/9908 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o награждении Сулеймана Демиреля орденом «Шараф»]</ref>''. * Азәрбайҗан Милли фәннәр академиясенең мактаулы әгъзасы<ref>{{Citation |title=WWW.SCIENCE.GOV.AZ |url=http://www.science.az/ru/cat.php?fid=demirel |access-date=2021-07-28 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119095027/http://www.science.az/ru/cat.php?fid=demirel |dead-url=yes }}</ref>. == Искәрмәләр == <references /> == Сылтамалар == * [http://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanlarimiz/suleyman_demirel/ Cumhurbaşkanlığı Süleyman Demirel Sayfası] * [http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/06/150617_arsiv_odasi_suleyman_demirel_promo BBC Türkçe'nin Süleyman Demirel ile ilgili arşivleri] {{Төркия президентлары}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Төркия Бөек Милләт мәҗлесе милләт вәкилләре]] [[Төркем:Истанбул техник университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:XX гасыр сәясәтчеләре]] [[Төркем:Төркия президентлары]] [[Төркем:Төркия премьер-министрлары]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:2015 елда вафатлар]] [[Төркем:17 июнь көнне вафатлар]] [[Төркем:1924 елда туганнар]] [[Төркем:1 ноябрь көнне туганнар]] [[Төркем:Кыйрал Томислав ордены кавалерлары]] [[Төркем:1нче дәрәҗә Барыс ордены кавалерлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Төркиядә туганнар]] 57b699ni350ujrmihge9y1864ufptz4 0 461116 6099389 4078215 2026-11-07T12:05:25Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099389 wikitext text/x-wiki {{TurkicMarathon2021}} {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия|Арсланов}} '''Сергей Ильяс улы Арсланов''' <ref>Кайбер чыганакларда: '''Арсло́нов'''.</ref> ( [[27 май]] [[1964 ел|1964]] ) ― [[СССР]] һәм [[Үзбәкстан]] [[футбол]]чысы, саклаучы, Үзбәкстан тренеры. == Карьера == === Уенчы карьерасы === Арсланов Сергей 1984 елда [[Кургантүбә]]нең (2018 елдан Бохтар) "Пахтакәр" клубы өчен 8 матч уйный. 1986-1987 елларда ул [[СКА-Хабаровск (футбол клубы, Хабарау)|Хабаровск СКАда]] уйный, 58 уенда 1 туп кертә. 1988 елдан ул [[Дүшәмбе]]<nowiki/>нең "Памир" клубында уйный. Клуб кысаларында ул 1988 елда Беренче Лига җиңүчесе була, аннары, 1989 елда СССР Югары Лигасында сезон үткәрә. Гомумән алганда, "Памир" өчен чемпионатта һәм чемпионатта 12 матч уйный (шуларның 9сы Югары Лигада), һәм СССР Кубогында тагын 2 матч үткәрә. 1990 елда ул " [[Кубань (футбол клубы, Краснодар)|Кубан]] " сафына кушыла, чемпионатта 31 матч уйный <ref>[http://www.greenmile.ru/fckuban/matchast/1990/ НАСЛЕДИЕ-1990]</ref> һәм 1 Кубок матчында. 1991 сезонын "Новбахор"да үткәрә, 42 уенда 3 туп кертә. 1992 елда ул Югары Лигада Үзбәкстан "Новбахор" өчен уйный <ref>[http://www.pfkbuxoro.uz/news/bukhoro_vs_navbakhor_uzaro_ujinlar_tarikhi/2011-08-08-126 «Бухоро» vs «Навбахор» — узаро уйинлар тарихи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312181639/http://www.pfkbuxoro.uz/news/bukhoro_vs_navbakhor_uzaro_ujinlar_tarikhi/2011-08-08-126|date=2016-03-12}}</ref>, аның составында Кубокка ия була, шул исәптән аның финал матчында да уйный <ref>[http://www.rsssf.com/tableso/oez92.html Uzbekistan 1992]</ref> . 1993 елда ул "Кубан"га кайта, анда ул Россия чемпионатының 23 матчында катнаша <ref>[http://www.greenmile.ru/fckuban/matchast/1993/ НАСЛЕДИЕ-1993]</ref> . Аннары ул "Навбахор" га кайта, анда ул ике тапкыр чемпионатның бронза призеры була, һәм 1995 елда икенче тапкыр Үзбәкстан Кубогы җиңүчесе, җирәбәнең соңгы матчында уйный <ref>[http://www.rsssf.com/tableso/oez95.html Uzbekistan 1995]</ref> . 1996 елдан ул Кызылкумда <ref>[http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&task=view&id=3028&Itemid=2 Акбаров: «Всё начинается с детей»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> . === Тренер карьерасы === Ул Үзбәкстан яшьләр командасында баш тренер ярдәмчесе булып эшләгән <ref>[http://interfutbol.uz/ru/review/1-review/1248--l-r Сергей Арсланов: «Мы сделали шаг вперёд»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250822143042/http://interfutbol.uz/ru/review/1-review/1248--l-r |date=2025-08-22 }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> . 2009 елда ул Кызылкум <ref>[http://www.interfutbol.uz/ru/zakovat/20-Zakovat?fontstyle=f-larger «Кызылкум»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250822024250/http://www.interfutbol.uz/ru/zakovat/20-Zakovat?fontstyle=f-larger |date=2025-08-22 }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> тренерлар штабына керә, аннары ул августтан 2010 ел ахырына кадәр <ref>[http://www.sportportal.uz/page/football/championship/5383 Тренер «Кызылкума» подал в отставку]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> һәм май аеннан 2011 ел ахырына кадәр эшли <ref>{{Cite web|url=http://www.pakhtakor.uz/ru/news/article/kyzylkum-pakhtakor-prevju-k-matchu/|title=«Кызылкум» — «Пахтакор». Превью к матчу|accessdate=2012-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105030816/http://www.pakhtakor.uz/ru/news/article/kyzylkum-pakhtakor-prevju-k-matchu/|archivedate=2011-11-05}}</ref> . == Уңышлар == * СССР Беренче Лигасы җиңүчесе ( ''Югары Лигага чыгу'' ): 1988 * Үзбәкстан чемпионатында 3 нче урын: 1994, 1995 * Үзбәкстан Кубогы җиңүчесе: 1992, 1995 == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://www.footbook.ru/index.php?type=3&pid=21654 Профиль на сайте footbook.ru] [[Төркем:ССРБ футболчылары]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1964 елда туганнар]] [[Төркем:27 май көнне туганнар]] 2jnzcgthfaiiwn8ab4zdn5wvogtk0ev 0 482355 6099674 5934837 2026-11-08T05:09:26Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099674 wikitext text/x-wiki {{Татар җирләре җәмгыяте (2021)}} {{Шәхес}} {{Башка мәгънәләр|төр=фамилия| Мөхәмәтҗанов}} '''Мөхәмәтҗәнов Фаек Тимерҗан улы''' ([[10 март]] [[1921 ел]] — [[2 июнь]] [[2009 ел]]) — [[Башкортлар|башкорт]] шагыйре, журналист. 1943 елдан — КПСС, 1957 елдан — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]] Журналистлар берлеге, 1982 елдан — [[СССР язучылар берлеге|СССР Язучылар берлеге]] әгъзасы. [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәм 1945 елдагы совет-япон сугышында катнашучы. 2‑нче дәрәҗә Ватан сугышы (1985), "Кызыл Йолдыз" (1945) һәм [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Хөрмәт Билгесе»]] (1976) орденнары кавалеры. [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССРның]] атказанган мәдәният хезмәткәре (1980). == Биографиясе == Фаек Тимерҗан улы Мөхәмәтҗәнов 1921 елның 10 мартында [[Уфа губернасы]] [[Бөре өязе]] (хәзерге [[Башкортстан]] [[Борай районы|Республикасы Борай районы]]) [[Зур Бадрак]] авылында туган. [[Бөек Ватан сугышы]]нда һәм 1945 елда совет-япон сугышында катнаша. Сугыштан соң мәктәптә военрук, электровоз машинисты була. [[Сахалин өлкәсе]]ндә парторг, диспетчер, шахта начальнигы ярдәмчесе булып эшли. 1965 елда [[Башкорт дәүләт университеты]]ның филология факультетын тәмамлый. 1954-1981 елларда [[Башкортстан (гәҗит)|«Совет Башҡортостаны»]] гәзите журналисты була, бер үк вакытта 1956-1958 елларда һәм 1960-1981 елларда бүлек мөдире вазифасын үти. 2009 елның 2 июнендә [[Уфа]]да вафат була. == Иҗади эшчәнлеге == «Оста малай» исемле тәүге китабы 1960 елда нәшер ителә. Фаек Мөхәммәтҗанов 11 шигырь һәм поэмалар җыентыклары авторы, шул исәптән — «Күңел көзгесе» (1972), «Әнкәемнең куллары» (1981), «Көзләремнең багам күзенә» (1991) һ.б. === Китаплары === * Яраткан гадәт: шигырьләр. — Уфа, 1988. * Җир эндәшә: шигырьләр, поэмалар. — Уфа, 2001. * Туган ягым җылысы: шигырьләр. — Уфа, 2006. * Батырлык эзе: шигырьләр, поэмалар. — Уфа: Китап, 2008. — 140 с. ISBN 978-5-295-04501-1 == Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре == * БАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1980) * II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985) * Кызыл Йолдыз ордены (1945) * [[Хөрмәт Билгесе ордены|«Хөрмәт билгесе» ордены]] (1976) * «Хезмәт ветераны» медале (1981) == Хәтер == 2011 елның 2 апрелендә [[Зур Бадрак]] авылы мәдәният йортында шагыйрьгә багышланган әдәби музей ачылган. == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Әдәбият == * Фаик Мухаметзянов // Антология поэзии Башкортостана. Голоса веков / сост. Р. Бикбаев, А. Юлдашбаев. — Уфа, 2007. — С. 196. * ''Кульмухаметова М.'' Поэт большой души : поэту-фронтовику Фаику Мухамедзянову — 85 лет // Истоки. — 2006. — 22 марта (№ 12). — С. 5. == Чыганаклар == * Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1{{Ref-ru}} * Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: [[Роберт Баемов|Р. Н. Баимов]], Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.{{Ref-ru}} * [[Мидхәт Гайнуллин|Гайнуллин М. Ф.]], [[Гайсә Хөсәенов|Хөсәенов Г.Б.]] Совет Башкортстаны язучылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылган, төзәтелгән икенче басма. — Уфа: Башкортстан китап нәшрияты, 1988. — 400 бит. * [[Мидхәт Гайнуллин|Гайнуллин М. Ф.]], [[Гайсә Хөсәенов|Хусаинов Г. Б.]] Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.{{Ref-ru}} == Сылтамалар == * Мөхәмәтҗанов Фае Тимерҗан улы // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — <nowiki>ISBN 978-5-88185-143-9</nowiki>. * https://web.archive.org/web/20250226005349/http://www.bashnl.ru/node/644(%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BA%D0%B0) * http://libmap.bashnl.ru/node/594 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305062148/http://libmap.bashnl.ru/node/594 |date=2016-03-05 }} * http://www.bashinform.ru/news/346029/ * http://www.bashkortostan.ru/organizations/56/news/11413.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019120310/http://www.bashkortostan.ru/organizations/56/news/11413.html |date=2013-10-19 }} [[Төркем:ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары]] [[Төркем:СБКФ әгъзалары]] [[Төркем:Совет-япон сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышында катнашучылар]] [[Төркем:Башкорт язучылары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Башкорт шагыйрьләре]] [[Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:«Хөрмәт Билгесе» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Кызыл Йолдыз ордены кавалерлары]] [[Төркем:II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары]] [[Төркем:ССРБ шагыйрьләре]] [[Төркем:Башкортстан шагыйрьләре]] [[Төркем:XXI гасыр шагыйрьләре]] [[Төркем:XX гасыр шагыйрьләре]] [[Төркем:Әлифба буенча шагыйрьләр]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:ССРБ журналистлары]] [[Төркем:Башкортстан журналистлары]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Уфада вафатлар]] [[Төркем:2009 елда вафатлар]] [[Төркем:2 июнь көнне вафатлар]] [[Төркем:Борай районында туганнар]] [[Төркем:Уфа губернасында туганнар]] [[Төркем:1921 елда туганнар]] [[Төркем:10 март көнне туганнар]] pzqudnn720ga3hiuulp11xx68ild7f4 0 485493 6099465 4116332 2026-11-07T15:05:16Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099465 wikitext text/x-wiki {{ФГОС.wiki (2021)}} {{фш|Петров}} {{Хәрби эшлекле|псевдоним=|связи=|автограф=|туу датасы=3 апрель 1939 ел (82 яшь)|туу урыны=Горький, Смоленск өлкәсе, РСФСР, СССР}} '''Станислав Вениаминович Петров''' ({{Туу датасы|3|4|1939}} елда туган, Горький, [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССР]]) — [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|совет]] һәм [[россия]] хәрби бүлек башлыгы, генерал-полковник ([[1990 ел|1990]]), Хәрби фәннәр докторы (2001). СССР Саклау министрлыгының химик гаскәрләре башлыгы ([[1989 ел|1989]]—[[1992 ел|1992]]). Россия Федерациясе яклау РХБ гаскәрләре башлыгы ([[1992 ел|1992]]—[[2001 ел|2001]]). Ленин премиясе лауреаты ([[1991 ел|1991]]). == Биография == 1939 елның 3 апрелендә [[Нижгар|Горький]] шәһәрендә туган. 1956 - 1959 елларда Саратов хәрби химия училищесында укыган, аны мактау билгесе белән тәмамлаган. 1966 - 1971 елларда ул С.К. Тимошенко Кызыл Байрак Хәрби Химия Академиясенең командалык факультетында белем алуын дәвам итә. 1978 елдан 1980 елга кадәр СССР К.Е. Ворошилов исемендәге Кораллы Көчләренең Генераль штабының Хәрби академиясенең төп факультетында укыган <ref name="сс"/> <ref name="тт">80 лет генерал-полковнику С.В. Петрову / Вестник войск РХБ защиты // ФГБУ 27-й НЦ МО РФ. - {{М.}}: 2019. — №1 (3)</ref>. 1959-1966 елларда Воронеж хәрби округының химик саклау бүлекчәләрендә взвод һәм компания командиры булып хезмәт итә. 1971 елдан 1982 елга кадәр ул [[Көнбатыш аерым хәрби округы|Беларусия Хәрби округында]] түбәндәге позицияләрдә хезмәт итә: танк дивизиясенең химик хезмәте җитәкчесе урынбасары һәм җитәкчесе, өлкән офицер, әлеге хәрби округның химик көчләре җитәкчесе урынбасары һәм җитәкчесе. 1982 елдан 1986 елга кадәр - Себер хәрби округының химик гаскәрләре һәм Германиядәге Совет көчләре төркеме җитәкчесе булып хезмәт итә <ref name="сс"/> <ref name="тт">80 лет генерал-полковнику С.В. Петрову / Вестник войск РХБ защиты // ФГБУ 27-й НЦ МО РФ. - {{М.}}: 2019. — №1 (3)</ref>. 1986 - 1989 елларда - Химия гаскәрләре командирының беренче урынбасары, 1989 - 1992 елларда - СССР Саклау Министрлыгының Химия гаскәрләренең җитәкчесе . С.В. Петров [[Чернобыль һәлакәте|Чернобыль атом электр станциясендәге афәт]] нәтиҗәләрен бетерүдә катнашкан. 1992-2001 елларда - Россия Федерациясенең РХБ Саклау гаскәрләренең баш командиры. С.В. Петров федераль максатчан программа кысаларында химик коралны юк итү буенча эш җитәкчесе дә була <ref name="сс">[http://ofhim.ru/registry/petrov-stanislav-veniaminovich.html генерал-полковник Петров, Степан Вениаминович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118144921/http://ofhim.ru/registry/petrov-stanislav-veniaminovich.html |date=2021-11-18 }} // Союз ветеранов войск РХБЗ</ref> <ref name="тт">80 лет генерал-полковнику С.В. Петрову / Вестник войск РХБ защиты // ФГБУ 27-й НЦ МО РФ. - {{М.}}: 2019. — №1 (3)</ref>. С.В. Петров 1987-нче елда хәрби фәннәр кандидаты дәрәҗәсе өчен кандидатлык диссертациясе, 2001-нче елда хәрби фәннәр докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 2001 елдан ул Россия Федерациясе Саклау министрлыгының 27 нче фәнни үзәгенең баш тикшерүчесе һәм РХБЗ гаскәрләре ветераннары берлеге председателе булып эшләде <ref name="сс"/> <ref name="тт">80 лет генерал-полковнику С.В. Петрову / Вестник войск РХБ защиты // ФГБУ 27-й НЦ МО РФ. - {{М.}}: 2019. — №1 (3)</ref>. == Югары хәрби дәрәҗәләре == * Генерал-майор (16.12.1982) * [[Генерал-лейтенант]] (29.10.1988) * Генерал-полковник (30.06.1990) <ref>[https://elita-army.ru/petrov-stanislav-veniaminovich.html Петров, Станислав Вениаминович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118144907/https://elita-army.ru/petrov-stanislav-veniaminovich.html |date=2021-11-18 }} // Элита Вооружённых сил</ref> === Бүләкләре === * [[Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены|Ватан алдындагы хезмәтләр өчен Мактау ордены,]] IV дәрәҗә * "Хәрби хезмәт өчен" ордены * III һәм II дәрәҗә [[ССРБ Кораллы көчләрендә хезмәт иткән өчен ордены|"СССР Кораллы Көчләрендә Ватанга хезмәт итү" ордены]] * [[Сугышчан хезмәтләре өчен медале|"Сугышчан хезмәтләре өчен" медале]] * "Вафат булучыларны коткару өчен" медале * Ленин премиясе (1991) <ref name="тт">80 лет генерал-полковнику С.В. Петрову / Вестник войск РХБ защиты // ФГБУ 27-й НЦ МО РФ. - {{М.}}: 2019. — №1 (3)</ref> <ref>[http://ofhim.ru/direction Руководство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118144932/http://ofhim.ru/direction |date=2021-11-18 }} // Союз ветеранов войск РХБЗ</ref> == Искәрмәләр == {{Reflist}} == Сылтамалар == * [http://redstar.ru/najti-vernoe-sredstvo-zashhity/ Делом всей жизни для генерал-полковника Петрова стала служба в войсках РХБЗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118144905/http://redstar.ru/najti-vernoe-sredstvo-zashhity/ |date=2021-11-18 }} // Красная Звезда * [http://www.химразоружение.рф/news/80-let-general-polkovniku-s-v-petrovu/ 80 лет генерал-полковнику С.В. Петрову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210615034247/https://www.xn--80akaceee1anhtd3bu.xn--p1ai/news/80-let-general-polkovniku-s-v-petrovu/ |date=2021-06-15 }} // «Химическое разоружение в Российской Федерации» [[Төркем:РФ генштабы хәрби академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Ленин премиясе лауреатлары]] [[Төркем:Сугышчан хезмәтләре өчен медале белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Ватанга ССРБ Кораллы Көчләрендә хезмәте өчен» III дәрәҗә ордены кавалерлары]] [[Төркем:Хәрби казанышлар өчен ордены (РФ) кавалерлары]] [[Төркем:4 дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Түбән Новгородта туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:1939 елда туганнар]] [[Төркем:3 апрель көнне туганнар]] [[Төркем:Әлифба буенча галимнәр]] [[Төркем:Химиклар]] l1wuho94whnyh8c8tgydsk0mbgwq5wy 0 486363 6099519 4145841 2026-11-07T18:17:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099519 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{Шәхес | исем = Тасин Җәмил | рәсем = Tahsin_Gemil.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Тасин (''Тәһсин'') Таһир улы Җәмил | һөнәр = тарихчы галим | туу датасы =21.09.1943 | туу җире = [[Румыния]], [[Күстәнҗә (жудец)|Күстәнҗә жудецы]], {{туу җире|Мәҗидия|Мәҗидиядә}} | гражданлык = {{байраклаштыру|Румыния}} | милләт = [[Дунай татарлары|татар]] | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Таһир (1909-1987) | әни = әнисе Эриана (1916-1989). | ир = | хатын= Нәфия | балалар = ''кызы'' Эдис | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Тасин Җәмил''', Тасин (''Тәһсин'') Таһир улы Җәмил ({{lang-ro|Tasin Gemil}}, ''[[1943 ел]]ның [[21 сентябрь|21 сентябре]], [[Румыния]], Күстәнҗә жудецы, [[Мәҗидия]]'') – тарихчы галим, тәрҗемәче, фән докторы (1976), Румынияның Галимнәр һәм Татарстанның [[ТР ФА|Фәннәр]] академияләренең шәрәфле, Төркия тарих академиясенең (Түрк тарих курумы) мөхбир (1988 елдан) әгъзасы. Мәҗидия шәһәренең шәрәфле гражданы. Дипломат, Румыниянең Азәрбайҗандагы (1998-2003 елларда) һәм Төрекмәнстандагы (2004―2007) илчесе. == Тәрҗемәи хәле == 1943 елның 21 сентябрендә Румыниянең Күстәнҗә жудецы [[Мәҗидия]] шәһәрендә [[Дунай татарлары]] гаиләсендә туган. Әтисе Таһир (1909―1987), әнисе Эриана (1916—1989). Тасинның нәсел-ыруы — Румыния татарлары арасында иң йогынтылылардан берсе. Ерак бабасы Габделкәрим — Мәҗидиянең әүвәлге [[мэр]]ы (1878―1886) булган шәхес. Башлангыч белемне 1949―1956 елларда Мәҗидия татар мәктәбендә ала. Шәһәрнең югары мәктәбен тәмамлагач (1960), «тарих» белгечлеге буенча Румыниянең [[Яшь (шәһәр)|Яссы]] шәһәрендәге «Alexandru I. Cuza» университетының тарих һәм фәлсәфә факультетында укый. 1965—1966 елларда [[Күстәнҗә]]дәге Эфорие-Суд мәктәбендә укыта. Яссыдагы А. Д. Ксенополь исемендәге Тарих институтында урта гасырлар тарихы буенча эшли башлый. 1971―1976 елларда аспирантурада укып, үзе тәмамлаган университетта «Халыкара сәяси мәйданда румын кенәзлекләре (1621-1672)» темасына докторлык диссертациясе яклый, диссертация 1979 елда аерым китап булып басылып чыга. Румыния башкаласы [[Бухарест]]ка күчеп, 1977―1984 елларда Дәүләт архивларының үзәк идарәсендә эшли. 1984―1998 елларда Бухарестның Николае Йорга исемендәге Тарих институтында фән белән шөгыльләнә. 1991 елдан Күстәнҗәдәге «Овидий» университетында укыта: доцент (1991―1995), профессор (1995―2009), проректор (2004 елдан), борынгы һәм урта гасырлар тарихы кафедрасы мөдире. 2009 елдан [[Клуж-Напока]]дагы Бабеш-Больяйи университеты профессоры. 1989 елда Румыниядәге мөселман татар төрекләренең демократик берлеген (Romanya Müslüman Tatar Türklerĭ Demokrat Bĭrlĭgĭ, RMTTDB) оештыра. 1990-1996 елда Күстәнҗә өязеннән вәкил булып Румыния парламентына сайлана. Румыниянең [[Азәрбайҗан]]дагы (1998―2003 елларда) һәм [[Төрекмәнстан]]дагы (2004―2007) илчесе булып хезмәт иткән <ref>[http://tm-tatarlar.info/tasin.htm Джамил Тасин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204133859/http://tm-tatarlar.info/tasin.htm |date=2021-12-04 }} tm-tatarlar.info</ref>/ == Гыйльми кызыксынулар өлкәсе == Тасин Җәмил – Румыниядә [[төрки халыклар]] тарихын өйрәнү фәнни мәктәбен булдырган галим. Гыйльми кызыксынулар өлкәсе гаять киң: Румын – госманлы – татар багланышлары, төрки халыкларның ([[Төркия]], [[Урта Азия]], [[Кырым]], [[Кавказ]], [[Идел елгасы|Идел буе]]) тарихы, мәдәнияте, хәзерге хәле һ. б. Әлеге мәсьәләләргә багышланган 7 монографиясе, 100дән артык гыйльми язмалары бар. 7 китапның автордашы. [[Урта гасыр]]лар тарихына караган 8 том хезмәтләр әзерләүне җитәкли. Халыкара мөнәсәбәтләр тарихы өлкәсендә докторлык диссертацияләре белән җитәкчелек итә. Татарларның [[Балкан]]га килү тарихын өйрәнә<ref>''Тасин Джемиль''. [https://russiantheory.ru/?p=4924 Татары на Балканах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930072003/https://russiantheory.ru/?p=4924 |date=2022-09-30 }} Русская библиотека Пашкова Романа{{ref-ru}}</ref> <ref>''Тасин Джемил''. [https://cyberleninka.ru/article/n/tatary-dobrudzhi-i-budzhaka/viewer Татары Добруджи и Буджака.] «Золотоордынское обозрение», 2013, № 1{{ref-ru}}</ref>. [[Татар теле|Татар]], [[Кырымтатар теле|кырым татар]], [[Румын теле|румын]] телләреннән тыш, госманлы (иске төрек), [[төрек теле|төрек]], [[төрекмән теле|төрекмән]], [[азәрбайҗан теле|азәрбайҗан]] телләрен камил белә, [[инглиз теле|инглиз]], [[француз теле|француз]], [[үзбәк теле|үзбәк]], [[казакъ теле|казакъ]], [[кыргыз теле|кыргыз]] телләрен фән теле буларак иркен файдалана. Румын теленә иске төрек телендә язылган күп санлы документларны тәрҗемә иткән. Үз эшен дәвам итәрлек күп санлы укучылар әзерли. Аның җитәкчелегендә 60 магистрлык һәм 14 докторлык диссертациясе әзерләнгән һәм якланган. 2005 елда Күстәнҗә унивеситетында Ауразия тикшеренүләр үзәген, 2008 елда [[Клуж-Напока]]дагы Бабеш-Больяйи университетында Тюркологик тикшеренүләр үзәген (''хәзерге'' Тюркология һәм Урта Азияне өйрәнү институты, Institutul de Turcologie si Studii Central-Asiatice) оештыра, төрки халыклар-дәүләтләр тарихына караган документларны бастырып чыгару өчен махсус журнал (Studia et Documenta Turcologica) булдыра. Т. Җәмилнең төп фәнни нәтиҗәләре: [[Румыния]] – [[Госман империясе]] мөнәсәбәтләре контекстында [[татарлар]] образын һәм тарихын дөрес кабул итү; Румыния дәүләтчелеген торгызуда [[кыпчаклар|кыпчак]] һәм татарларның фәнни нигезләнгән ролен күрсәтү һ. б. <ref>[http://www.antat.ru/ru/staff/7226/ Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең чит ил әгъзасы Тасин Җәмил.] [[ТР ФА]] рәсми сайты</ref>. === Кайбер хезмәтләре === * Romanii si otomanii in secolele XIV-XVI. Constanta: Ovidius University Press, 2008, 328 s.<ref>{{cite web |url = https://www.nadirkitap.com/kitapara.php?ara=kitaplari&tip=kitap&yazar=Tahsin+Gemil |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200611074757/https://www.nadirkitap.com/kitapara.php?ara=kitaplari&tip=kitap&yazar=Tahsin+Gemil |archivedate = 2020-06-11 |title = Tahsin Gemil kitapları |author = |date = |work = |publisher = www.nadirkitap.com |accessdate = |language = |url-status = dead }}</ref> * Relaţiile Republicii Azerbaidjan cu statele din Asia Centrală: geopolitica spaţiului Caspic şi Central-Asiatic:1991-2003 (İqbal Hacıyevlə birlikdə), Bucureşti: Top Form, 2010, 337 p. * Relaţiile dintre Republica Azerbaidjan şi România: 1993-2004 (Fəxri Kərimli ilə birlikdə), Bucureşti: Top Form, 2010, 302 p. * The historical heritage of Tatars. Bucureşti: Lumina Tipo, 2010, 250 p. * Moştenirea istorica a tatarilor. (Nagy Pienaru ilə birlikdə). Bucureşti:: Academiei Romane, 2013, 804 s. * Pe drumurile istoriei Volumul 1 (Virgil Comanla birlikdə). Cluj-Napoca Presa Universitară Clujeană 2019, 690 p. * Pe drumurile istoriei Volumul 2 (Virgil Comanla birlikdə). Cluj-Napoca Presa Universitară Clujeană 2019, 498 p. == Гаиләсе == Хатыны Нәфия, француз теле укытучысы. Кызы Эдис, кияве Диян, оныгы Денис [[Швеция]]дә табиб булып эшли. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1991 – Николае Йорга исемендәге академик бүләк иясе (Румыния) * 1999 – Мәҗидия шәһәренең шәрәфле гражданы * 2001 – Баку халыкара университетының шәрәфле профессоры * 2002 – «Азәрбайҗанның дусты» алтын ордены * Румыния Галимнәр академиясенең шәрәфле әгъзасы * Татарстан Фәннәр академиясенең шәрәфле әгъзасы һ. б. == Әдәбият == * ''[[Дания Заһидуллина]]''. Бер кеше – берәгәйле кеше ! «[[Казан утлары]]», 2021 ел, № 12, 167-171нче бит. == Сылтамалар == * [http://www.antat.ru/ru/staff/7226/ Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең чит ил әгъзасы Тасин Җәмил.] [[ТР ФА]] рәсми сайты * [https://ok.ru/congresstatar/topic/67011554123776 Тарихчы, тәрҗемәче, дипломат, сәясәтче Тасин Җәмил.] [[БТК]] сайты, 16.04.2015 {{Тышкы сылтамалар}} == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> {{DEFAULTSORT:Җәмил, Тасин}} [[Төркем:Тарихчылар]] [[Төркем:Румыния галимнәре]] [[Төркем:Тарих фәннәре докторлары]] [[Төркем:Профессорлар]] [[Төркем:Дунай татарлары]] [[Төркем:Илчеләр]] [[Төркем:Яссы университетын тәмамлаучылар]] 21mjefxhzbxxfchtlqfv9dd50pa9z6r 0 514545 6099664 4414581 2026-11-08T04:44:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099664 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ}} '''Усть-Тарка районы''' ({{lang-ru|Усть-Таркский район}}) — [[Новосибирск өлкәсе]]нең көнбатышында урнашкан [[административ берәмлек]]. [[административ үзәк|Административ үзәге]] — [[Усть-Тарка]]. == География == {| class="wikitable" |- ! Як !! Район яки регион |} == Тарих == Усть-Тарка районы [[1925 ел]]да [[Себер крае]]ның [[Омск округы]] составында оештырыла. [[1930 ел]]дан — [[Көнбатыш Себер крае]], [[1937 ел]]дан — [[Новосибирск өлкәсе]] составында. == Халык == {{Население|Усть-Таркский район}} === Милли состав === == Административ бүленеш == # Дубровино авыл җирлеге # Еланка авыл җирлеге # Камышево авыл җирлеге # Козино авыл җирлеге # Кушаги авыл җирлеге # Новоникольск авыл җирлеге # Новосилиш авыл җирлеге # Победа авыл җирлеге # Угуй авыл җирлеге # Усть-Тарка авыл җирлеге # Щербаки авыл җирлеге # Яркуль-Матюшкино авыл җирлеге # Яркуль авыл җирлеге == Искәрмәләр == {{Reflist|2}} == Тышкы сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20220117153813/https://ust-tarka.ru/ Сайт об Усть-Таркском районе] * [https://web.archive.org/web/20090531120442/http://www.usttar.nso.ru/ Официальный сайт района] не работает * [http://adm.nso.ru/ru/obl/territory/ust/ На сайте администрации Новосибирской области]{{Deadlink|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://web.archive.org/web/20100215010223/http://www.sovet-nso.ru/map/10/ На сайте Новосибирского областного совета депутатов] * [https://web.archive.org/web/20110601200425/http://www.novosibstat.ru/munstat/DocLib1/490.doc Перечень муниципальных образований Новосибирской области] {{ Усть-Тарка районы }} {{Новосибирск өлкәсе}} [[Төркем:Новосибирск өлкәсе районнары]] [[Төркем:Усть-Тарка районы|*]] qznnaj57yhqn2vf53apalsartmz99y8 0 567008 6099388 6085565 2026-11-07T12:01:02Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099388 wikitext text/x-wiki {{MyTatarstan2022}} {{УК}} '''Казан Император университеты''' ([[рус]]. Императорский Казанский университет) – [[1804 ел]]да салынган [[Россия империясе]]нең унике Император университетларының берсе. ==УНИВЕРСИТЕТ ТАРИХЫ== Казан университеты - Россиядә иң борынгы һәм башкалада урнашмаган беренче университет. 1804 елның 5 (17) ноябрендә император [[Александр I]] университет салыну турында Раслау грамотасына кул куя. Шул үк вакытта университетка киң үзидарә бирә торган Казан Император университеты Уставына кул куела. Устав буенча профессор, декан һәм ректорларны сайлау иреге бирелә. "[[Галиҗәнап Әби]] патша безнең патшабикәбез Император бикә Елизавета Петр кызының якты истәлегенә, бөек Россия реформаторы сукмагы буйлап барганда, башка данлы батырлыклар белән бергә 1758 елда Казанда [[Беренче Казан ирләр гимназиясе|гимназиягә]] нигез салырга һәм моңарчы [[Мәскәү университеты]]на бирелгән кайбер хокукларны бүләк итергә илтифат итте. Хәзерге заман мәгърифәтләре турында уйлаганда, бу урында Университетны гамәлгә кую, бу хәйрия йорты яшәсен өчен мәңгегә кагылгысыз итәргә һәм аңа Ватанга хезмәт итүгә файдалы гражданнар мәгарифен үстерүгә һәм анда кирәкле белемнәрне таратуга ирешергә мөмкинлек бирү өчен кирәк. - Казан университетының Раслау грамотасыннан. " Устав буенча университетта дүрт бүлек: әхлак һәм сәяси фәннәр, физика һәм математика, табиб яки медицина, көнчыгыш телләре кафедрасы белән сүз фәннәре, шулай ук 28 профессор, 12 адъюнкт, 3 лектор һәм 3 «күңелле сәнгать» укытучылары булырга тиеш. Россиядә төп ике химия, математика һәм лингвистик мәктәпләрнең берсе буларак танылу алган мәктәпләрдән тыш, XIX гасырның беренче яртысында Казан университетының горурлыгы Европада көнчыгышны өйрәнү үзәге булган көнчыгыш разряды була (1854 елда Казан университетының көнчыгыш разряды [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Петербург университетына]] күчерелә). Раслау грамотасына кул куелганнан соң да ун ел дәвамында Университет Устав белән файдалана алмый, ә гимназия директоры [[Илья Яковкин]]га буйсынган профессорлар Уставка нигезләнеп хокуклары өчен көрәшә башлаган очракта, аларның эшчәнлеге хакимияткә каршы бунт буларак бәяләнә һәм профессорларның өчесе эштән куыла. «Казанда моңарчы күрелмәгән уку йортлары комбинациясе үз көченә керде: университет каршында гимназия түгел, ә университет гимназия каршында булырга тиеш иде һәм гимназия җитәкчелегенә тулысынча буйсынган бәйлелектә!». Шуңа бәйле рәвештә 1805 елдан 1814 елга кадәр Казан университеты Казан гимназиясенең бүлеген тәшкил итә. Гимназиядә тәрбияләнүчеләр арасыннан попечитель [[С. Я. Румовский]] студент исемен алган һәм чакырылган профессор лекцияләрен тыңлаган 33 кешене сайлап ала. Бу профессорларның күбесе чит илдән: алар арасында Бартельс, [[Карл Фукс]] һәм ориенталист Френ. Гимназия белән дә, университет белән дә [[С. Я. Румовскийның]] иксез-чиксез ышанычын казанган директор [[Илья Яковкин]] идарә итә. Румовский попечительлек чорында бер тапкыр да Казанда булмый. Төрле хәлләр буенча университет уставы гамәлгә кертелми. Казан гимназиясе директоры һәм Казан университетында тарих профессоры [[Илья Яковкин]] университетның бөтен эшләре белән контрольсез эш итә. Ул Румовскийның тулысынча ышанычын бик тиз яулап ала. Университет профессорлары һәм хәтта административ хакимиятләр тарафыннан Яков Лукичның кирәгеннән артык файдалануына карата булган барлык шикаятьләр нәтиҗәсез булып кала бирә: ул Румовскийның үлеменә кадәр һәрвакыт, үзенә карата взводлы гаепләүләрдән котылырга өлгереп, университетның чикләнмәгән башлыгы булып кала. Бу чорда (1804-1814) университет бары тик Казан гимназиясенең югары сыйныфлары гына булып тора. Ачылган вакытта берничә укучысы студент, Яковкин директоры профессор, ә кайбер укытучылар адъюнк дәрәҗәләрен алалар. Үзебезнең профессорлар булмау сәбәпле, университетны Браун, Бартельс, Литтров, Броннер һәм башкалар кебек чит ил галимнәре белән тулыландырырга туры килә. Казан университеты статусында төп үзгәрешләр [[С. Я. Румовский]] вафат булганнансоң, Казан укыту округына яңа попечитель итеп [[М. А. Салтыков]] билгеләнгәннән соң башлана. Казанга изге ниятләр белән сугарылган яңа попечительнең килүе яхшы нәтиҗәләргә китерә. 1813 елның февралендә Казанга килгәч, яңа попечитель, беренче эш итеп, халык мәгарифе министры граф [[А. К. Разумовскийга]] университетның начар торышы турында хәбәр итә. Салтыковның игътибары бигрәк тә хуҗалык ягына юнәлдерелә: университет корылмаларын ремонтлауга ел саен зур акча суммалары бирелүгә карамастан, университет биналары кызганыч хәлдә, акча тотуга бернинди дә контроль юк. Салтыков фикеренчә, гаеп Яковкинда, аның белән беренче вакытта ук бәрелешләр була. Михаил Александрович ул вакытта университет составының иң яхшы өлешен тәшкил иткән профессор-немецлар белән якыная. Аның Яковкинны читләштерергә тырышуы тиз генә уңыш китерми. 1814 ел башында ук әле мәрхүм попечитель тәкъдиме буенча Яковкин министрлыктан шактый гына акчалата бүләк алырга өлгерә,. Ләкин бу аның соңгы тантанасы була. Салтыков бик тырышып Уставны уздыру турында кайгырта, һәм 1814 елның 5 (17) июлендә классик университетның дүрт бүлеге: әхлак һәм сәяси фәннәр, физика һәм математика фәннәре, табиб фәннәре һәм сүз фәннәре составындагы тантаналы «тулы ачышы» ясый. Университет белән идарә итү Профессорлар советы кулына күчә. Бу Салтыковның попечительлек чорында иң әһәмиятле вакыйга дип санарга мөмкин. Моны ул заман профессорлары мохите бик яхшы аңлый, һәм 5 нче июль көнне тантаналы чыгышлар ясала, шул вакыттан Казан университетында фәннәр үсеше башланыр һәм аның тәрбияләнүчеләре тормышының барлык яклары өчен файдалы эшләр башкарылыр дигән ышаныч туа (Перевощиковның нотыгы). "Ул килгәч, безнең өчен иң яхшы кояш чыгар, мин аның якты балкышын сәламләргә телим", - дип яза Литров. Яхшы нәтиҗәләр озак көттерми, әлбәттә, административ һәм хуҗалык өлешендә яхшыру күренә башлый. "Фәннәр чәчәк атуына" килгәндә, яңа попечительнең һәм университет советының иң югары омтылышлары, нинди генә уставлар булса да ярдәм итми, тормыш әлеге уставны тормышка ашыру өчен материал бирми. Иң яхшы профессорлар булып һаман немецлар кала, ләкин алар да җитмәгән очракта, күп кенә кафедралар буш тора, университет тәмамлаган рус профессорларын булдыру омтылышлары сирәк очракларда гына уңышлы булып чыга. Укыту күбесенчә латин телендә алып барыла, ә студентларның белеме бу телдә дә, немец телендә дә җитәрлек түгел, шуңа күрә еш кына максатка ирешә алмый. Шулай да берничә студент табыла: Казан математика мәктәбен башлап җибәргән Лобачевский һәм Симонов кебек укытучылыкта үз профессорларының лаеклы варислары булып киләләр. “Урыслашкан” немец профессоры [[Карл Фукс]] шулай ук университетның башка профессорларыннан, башта натуралист буларак, аннары «терапия һәм медиклар» профессоры буларак аерылып чыга. Бу яктан [[Салтыков]], әлбәттә, берничек тә ярдәм итә алмый: рус җәмгыяте торышы һәм Казан университетының бик ерак урнашуы да моңа сәбәп була. Ләкин кайбер чаралар өлешчә генә булса да университет эшләрен яхшырту омтылышы белән сугарыла. 1816 елда ярты хезмәт хакына профессорларга буш торган кафедраларны алып барырга дигән карар кабул ителә. Бу лекцияләр зур файда китермәсә дә, бөтенләй булмаганга караганда яхшырак була. Салтыков вакытында университетны тәмамлаган рус профессорлары(Г. И. Солнцев) күренә башлый, студентлар саны дүрт тапкырга диярлек тиз арада арта (1819 елда - 161 кеше). 1804 -1814 елларда Казан университеты (беренче Казан гимназиясе белән берлектә) көнчыгыш телләрен өйрәнүдә әйдәп баручы үзәк булып тора. "Әгәр Россия, бөек Пётр күрәзәләгәнчә, Көнбатышны Азиягә күчерсә, ә Европаны Көнчыгыш белән таныштырса, һичшиксез, [[Казан]] - [[Азиягә Европа идеяләрен]] һәм [[Европага Азия идеяләрен]] китерүче төп кәрван-сарай. Моны Казан университеты чагылдыра. Әгәр дә ул Европа фәннәрен тарату белән генә үзенең бурычын чикләгән булса, аның әһәмияте икенчел бклыр иде; ул Германия университетларын гына түгел, безнекеләрне, мәсәлән, Мәскәү һәм Дерпт университетларын да бик озак куып җитә алмас иде; ә хәзер ул, туган урыны буенча үзенә бирелгән үзенчәлекле урынны алып, алар янында басып тора.” Герцен, «Провинциядән хат» (1836) 1818 елның 4 (16) августында [[М. А. Салтыков]], Чит ил эшләре коллегиясе ведомствосында гына калып, үзенең үтенече буенча, попечитель вазифасыннан отставкага китә. == Шәхесләр == === Ректорлар === * 1804―.... ― * ????―.... ― * ????-1917 ― === Укытучылар === {{seealso|Төркем:Казан император университеты укытучылары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q28482293. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=number:#,p569,label:Исем,p69,p106,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! # ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1742" | 1742 | ''[[:d:Q4209002|Fyodor Kalaydovich]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819 |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1752" | 1752 | [[Һенрих Бүнеман]] | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | | | data-sort-value="1808" | 1808-07-30 |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1755" | 1755 | [[Иван Эрих]] | | | | data-sort-value="1826" | 1826 |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1758" | 1758-12-23 | [[Франц Броннер]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q482980|автор]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | [[:commons:Category:Franz Xaver Bronner|Franz Xaver Bronner]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-12 |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1761" | 1761 | ''[[:d:Q16702307|Максимилиан Викентий Людовик Сторль]]'' | | | | data-sort-value="1813" | 1813-01-27 |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1764" | 1764-07-12 | [[Илья Яковкин]] | ''[[:d:Q4130474|Вәтке руханилар семинариясе]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | | data-sort-value="1836" | 1836-03-26 |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1769" | 1769-08-12 | [[Мартин Бартелс]] | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q314466|University of Helmstedt]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Johann Christian Martin Bartels|Johann Christian Martin Bartels]] | data-sort-value="1836" | 1836-12-20 |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1769" | 1769<br/>1770<br/>1768 | ''[[:d:Q15079727|Петровский, Степан Сергеевич]]'' | | [[язучы]] | | data-sort-value="1819" | 1819-04-29<br/>1819-05-05 |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1770" | 1770<br/>1774 | [[Филипп Брейтенбах]] | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]''<br/>''[[:d:Q702524|Эрфурт университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1847 |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1770" | 1770 | [[Александр Лубкин]] | ''[[:d:Q4235556|Кострома руханилар семинариясе]]'' | | | data-sort-value="1815" | 1815-09-11 |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1771" | 1771<br/>1773 | [[Иван Каменский]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819 |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1771" | 1771<br/>1772 | [[Григорий Городчанинов]] | | [[галим]] | | data-sort-value="1853" | 1853-12-22<br/>1853-01-03<br/>1852 |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1771" | 1771-01-06 | [[Людвиг Фогель]] | ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q480298|Amtsarzt]]'' | | data-sort-value="1840" | 1840-09-03 |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1772" | 1772 | [[Лев Левицкий]] | | [[фәлсәфәче]] | | data-sort-value="1807" | 1807-01-25 |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1772" | 1772 | ''[[:d:Q23060692|Peter Daniel Friedrich Zäpelihn]]'' | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q656823|in-home tutor]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832-07-13 |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1773" | 1773 | [[Иван Запольский]] | ''[[:d:Q4081706|Белгород руханилар семинариясе]]''<br/>''[[:d:Q3496636|Киев-Могилән академиясе]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1810" | 1810-12-20<br/>1811-01-01 |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1773" | 1773 | [[Иоһанн-Христофор Финке]] | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | [[адвокат]] | | data-sort-value="1814" | 1814-09-17 |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1774" | 1774 | ''[[:d:Q15060878|Эвест, Фёдор Леонтьевич]]'' | ''[[:d:Q4475853|Moscow University Gymnasium]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1809" | 1809-10-25 |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1774" | 1774-06-25 | [[Иван Браун]] | [[Вена университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819-01-08 |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1776" | 1776-09-06<br/>1776-09-17 | [[Карл Фукс]] | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2004963|numismatist]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Karl Friedrich Fuchs|Karl Friedrich Fuchs]] | data-sort-value="1846" | 1846-04-24 |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1777" | 1777-09-18 | [[Григорий Карташевский]] | ''[[:d:Q4475853|Moscow University Gymnasium]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1840" | 1840-08-12 |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1778" | 1778-08-18<br/>1778-07-18 | [[Фёдор Эрдман]] | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Johann Friedrich Erdmann|Johann Friedrich Erdmann]] | data-sort-value="1846" | 1846-02-09<br/>1846-01-16 |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1778" | 1778 | [[Нигъмәт Ибраһимов|Нигъмәт Ибраhимов]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | data-sort-value="1818" | 1818-04-17 |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1778" | 1778-04-20 | [[Ибраһим Хәлфин]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1829" | 1829-01-14 |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1780" | 1780 | [[Иосиф Срезневский]] | | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1781" | 1781-03-13 | [[Yozef Litrov]] | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''<br/>[[Вена университеты]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | [[:commons:Category:Joseph Johann von Littrow|Joseph Johann von Littrow]] | data-sort-value="1840" | 1840-11-30 |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1782" | 1782-06-04 | [[Христиан Френ]] | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q159895|Росток университеты]]'' | ''[[:d:Q2004963|numismatist]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | [[:commons:Category:Christian Martin Frähn|Christian Martin Frähn]] | data-sort-value="1851" | 1851-08-16 |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1783" | 1783-03-22 | [[Йоһанн Фридрих Христиан Вуттиг]] | ''[[:d:Q154561|Ена үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[эшкуар]] | | data-sort-value="1850" | 1850-04-23 |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1784" | 1784-10-09 | [[Егор Врангел]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | [[укытучы]] | [[:commons:Category:Georg Gustav Ludwig von Wrangel|Georg Gustav Ludwig von Wrangel]] | data-sort-value="1841" | 1841-06-15 |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1784" | 1784 | [[Михаил Пальмин]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1852" | 1852-03-15 |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1785" | 1785-04-01 | [[Василий Перевощиков]] | Казан император университеты | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="1851" | 1851-10-06 |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1785" | 1785-11-11 | [[Григори Никольски]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1844" | 1844-05-11 |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1785" | 1785 | [[Михаил Полиновский|Михаил Полиновски]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1786" | 1786-03-22 | [[Гавриил Солнцев]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]'' | | data-sort-value="1866" | 1866-11-26 |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1787" | 1787 | [[Василий Баженов (1787)|Василий Баженов]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1831" | 1831-01-25 |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1787" | 1787 | [[Андрей Кайсаров]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854-07-16 |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1788" | 1788 | [[Иван Дунаев]] | | [[укытучы]] | | data-sort-value="1843" | 1843 |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Владимир Булыгин (1789)|Владимир Булыгин]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1838" | 1838 |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Пётр Кондырев]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | [[галим]]<br/>[[шагыйрь]] | | No/unknown value<br/>1823-03-24 |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Яков Кораблинов]] | | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Михаил Юнаков]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1820" | 1820-01-03 |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Август Шарбе]] | | | | data-sort-value="1868" | 1868 |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1791" | 1791 | [[Василий Тимьянский]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1840" | 1840 |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1791" | 1791-06 | ''[[:d:Q140994111|August Humburg]]'' | | ''[[:d:Q222845|пыразиктыр]]'' | | data-sort-value="1837" | 1837-02-02 |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1792" | 1792-11-20 | [[Николай Лобачевский|Николай Лобачевски]] | Казан император университеты | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Lobachevsky|Nikolai Lobachevsky]] | data-sort-value="1856" | 1856-02-12 |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="1792" | 1792 | [[Михаил Рыбушкин]] | Казан император университеты<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1849" | 1849-03-20 |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1793" | 1793-03-15 | [[Франц Эрдман|Франс Эрдман]] | ''[[:d:Q159895|Росток университеты]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1862" | 1862-02-26 |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1793" | 1793 | [[Иосиф Войцеховский]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1850" | 1850 |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1793" | 1793 | [[Василий Берви]] | | | | data-sort-value="1859" | 1859-03-20 |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="1793" | 1793 | [[Дормидонт Самсонов]] | Казан император университеты | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1822" | 1822-09-22 |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Николай Алёхин]] | Казан император университеты<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819-02-04 |- | style='text-align:right'| 52 | data-sort-value="1794" | 1794-06-20 | [[Иван Симонов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[:commons:Category:Ivan Mikhaylovich Simonov|Ivan Mikhaylovich Simonov]] | data-sort-value="1855" | 1855-01-10<br/>1855-01-09 |- | style='text-align:right'| 53 | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Алексей Лобачевский]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1870" | 1870 |- | style='text-align:right'| 54 | data-sort-value="1795" | 1795-07-04 | [[Эдуард Эйхвальд]] | ''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]'' | [[:commons:Category:Karl Eichwald|Karl Eichwald]] | data-sort-value="1876" | 1876-11-10 |- | style='text-align:right'| 55 | data-sort-value="1795" | 1795 | [[Гавриил (Воскресенский)|Гавриил]] | ''[[:d:Q2629059|Славян-грек-латин академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4112531|Viphanskaja Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1868" | 1868-05-10 |- | style='text-align:right'| 56 | data-sort-value="1796" | 1796-01-11 | [[Карл Клаус]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q105186|фармацевт]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Karl Ernst Claus|Karl Ernst Claus]] | data-sort-value="1864" | 1864-03-12 |- | style='text-align:right'| 57 | data-sort-value="1796" | 1796-06-14 | [[Николай Брашман]] | [[Вена университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q689400|Вена техника университеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Brashman|Nikolay Brashman]] | data-sort-value="1866" | 1866-05-13 |- | style='text-align:right'| 58 | data-sort-value="1798" | 1798-12-27<br/>1799-01-06 | [[Адольф Купфер]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Adolph Theodor Kupffer|Adolph Theodor Kupffer]] | data-sort-value="1865" | 1865-05-23 |- | style='text-align:right'| 59 | data-sort-value="1798" | 1798-10 | [[Даниил (Сивиллов)|Даниил]] | ''[[:d:Q4223072|1 нче санлы Пинзә гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q15255771|синолог]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871-01-01 |- | style='text-align:right'| 60 | data-sort-value="1798" | 1798-10-27<br/>1797 | [[Георгий Блосфелд]] | ''[[:d:Q28666768|Lyzeum Mitau]]'' | ''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | | data-sort-value="1884" | 1884-01-08 |- | style='text-align:right'| 61 | data-sort-value="1799" | 1799 | [[Петр Вагнер]] | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1876" | 1876-08-03 |- | style='text-align:right'| 62 | data-sort-value="1799" | 1799 | [[Дмитрий Протопопов (медик)|Дмитрий Протопопов]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1857" | 1857-02-21 |- | style='text-align:right'| 63 | data-sort-value="1800" | 1800-01-09 | [[Осип Ковалевски|Юзеф Ковалевский]] | ''[[:d:Q3920855|Свислоч гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]''<br/>''[[:d:Q4111176|Вильна император университеты]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[:commons:Category:Józef Szczepan Kowalewski|Józef Szczepan Kowalewski]] | data-sort-value="1878" | 1878-10-20<br/>1878-11-07 |- | style='text-align:right'| 64 | data-sort-value="1800" | 1800-01-02 | [[Иван Грацинский]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4402625|Рәзән руханилар семинариясе]]''<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | | [[:commons:Category:Ivan Florovich Gratsinsky|Ivan Florovich Gratsinsky]] | data-sort-value="1887" | 1887-05-06 |- | style='text-align:right'| 65 | data-sort-value="1800" | 1800 | [[Николай Юферов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | | | data-sort-value="1864" | 1864-01-18 |- | style='text-align:right'| 66 | data-sort-value="1800" | 1800 | [[Михаил Грацинский]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 67 | data-sort-value="1802" | 1802<br/>1802-06-22 | [[Александр Казем-Бек (1802)|Александр Казем-Бек]] | | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kasimovich Kazembek|Alexander Kasimovich Kazembek]] | data-sort-value="1870" | 1870-11-27 |- | style='text-align:right'| 68 | data-sort-value="1802" | 1802-06-01 | ''[[:d:Q54507133|Johann Gustav Lindgren]]'' | ''[[:d:Q4264318|Riga Lyceum]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-09-18 |- | style='text-align:right'| 69 | data-sort-value="1805" | 1805-11-23 | [[Эрнест Кнорр]] | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879-05-30 |- | style='text-align:right'| 70 | data-sort-value="1805" | 1805 | [[Густав Фогель]] | ''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>[[укытучы]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 71 | data-sort-value="1806" | 1806 | [[Евмений Аристов]] | ''[[:d:Q4538829|séminaire théologique de Iaroslavl]]''<br/>''[[:d:Q4303916|Мәскәү медицина һәм хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="1876" | 1876-10-26 |- | style='text-align:right'| 72 | data-sort-value="1807" | 1807-09-02 | ''[[:d:Q15079313|Peter Pell]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-12-18 |- | style='text-align:right'| 73 | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Александр Попов (1808)|Александр Попов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q19829967|mongolist]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865 |- | style='text-align:right'| 74 | data-sort-value="1808" | 1808-04-07 | [[Карл Фойгт]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873-10-30 |- | style='text-align:right'| 75 | data-sort-value="1808" | 1808 | ''[[:d:Q15080909|Алексей Покровский]]'' | Казан император университеты<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | [[укытучы]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 76 | data-sort-value="1809" | 1809 | [[Пётр Котельников]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1879" | 1879-05-28 |- | style='text-align:right'| 77 | data-sort-value="1810" | 1810-03-21 | [[Василий Сбоев|Васили Сбоев]] | [[Казан руханилар семинариясе]] | [[галим]] | | data-sort-value="1855" | 1855-06-08 |- | style='text-align:right'| 78 | data-sort-value="1810" | 1810-02-05 | [[Фридрих Фатер]] | ''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854<br/>1866 |- | style='text-align:right'| 79 | data-sort-value="1812" | 1812-08-13 | [[Николай Зинин]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q34463094|organic chemist]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Zinin|Nikolay Zinin]] | data-sort-value="1880" | 1880-02-06 |- | style='text-align:right'| 80 | data-sort-value="1812" | 1812-05-15 | ''[[:d:Q6569156|Stepanos Nazarian]]'' | ''[[:d:Q6996689|Нерсисән мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q12376416|Tartu Governorate Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | [[:commons:Category:Stepanos Nazarian|Stepanos Nazarian]] | data-sort-value="1879" | 1879-04-27 |- | style='text-align:right'| 81 | data-sort-value="1813" | 1813 | [[Александр Китер]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>[[хирург]] | | data-sort-value="1879" | 1879-03-22 |- | style='text-align:right'| 82 | data-sort-value="1813" | 1813-10-13 | [[Эдвард Турнерелли]] | ''[[:d:Q258464|Тринити көллияте]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q329439|engraver]]''<br/>''[[:d:Q1553123|lector]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | [[:commons:Category:Edward Turnerelli|Edward Turnerelli]] | data-sort-value="1896" | 1896-01-24 |- | style='text-align:right'| 83 | data-sort-value="1814" | 1814 | [[Иван Горлов]] | ''[[:d:Q29110453|Ryazan Boy's Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-10-05 |- | style='text-align:right'| 84 | data-sort-value="1814" | 1814-06-25 | [[Павел Петров]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q24931218|Профессорлар институты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[галим]] | | data-sort-value="1875" | 1875-09-07 |- | style='text-align:right'| 85 | data-sort-value="1815" | 1815-04-30 | [[Виктор Григорович]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Viktor Hryhorovych|Viktor Hryhorovych]] | data-sort-value="1876" | 1876-12-19 |- | style='text-align:right'| 86 | data-sort-value="1815" | 1815-11-17 | [[Александр Попов (1815)|Александр Попов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]] | | data-sort-value="1878" | 1878-12-31 |- | style='text-align:right'| 87 | data-sort-value="1815" | 1815-02-18 | [[Пётр Дубовицкий]] | ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[:commons:Category:Petr Alexandrovich Dubovitskiy|Petr Alexandrovich Dubovitskiy]] | data-sort-value="1868" | 1868-03-30 |- | style='text-align:right'| 88 | data-sort-value="1815" | 1815 | [[Александр Лазарев (1815)|Александр Лазарев]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877-12-15 |- | style='text-align:right'| 89 | data-sort-value="1816" | 1816 | [[Александр Козлов (1816)|Александр Козлов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1893" | 1893 |- | style='text-align:right'| 90 | data-sort-value="1818" | 1818-07-20<br/>1818-07-19 | [[Илья Березин]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[:commons:Category:Ilya Berezin|Ilya Berezin]] | data-sort-value="1896" | 1896-03-22 |- | style='text-align:right'| 91 | data-sort-value="1818" | 1818-09-06 | [[Иосиф Больцани]] | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1876" | 1876-02-13 |- | style='text-align:right'| 92 | data-sort-value="1818" | 1818-09-02 | [[Павел Гесс]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-03-09 |- | style='text-align:right'| 93 | data-sort-value="1818" | 1818-07-17 | [[Николай Казем-Бек|Николай Касыймбәк]] | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q16832248|иранист]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="1888" | 1888-06-05 |- | style='text-align:right'| 94 | data-sort-value="1819" | 1819-09-01 | [[Дмитрий Мейер]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1856" | 1856-01-18 |- | style='text-align:right'| 95 | data-sort-value="1819" | 1819-12-10 | [[Евграф Осокин]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[:commons:Category:Evgraf Osokin|Evgraf Osokin]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-07 |- | style='text-align:right'| 96 | data-sort-value="1820" | 1820-10-24 | [[Александр Иванович Артемьев|Александр Артемьев]] | ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]'' | [[:commons:Category:Alexandr Artemiev|Alexandr Artemiev]] | data-sort-value="1874" | 1874-09-29 |- | style='text-align:right'| 97 | data-sort-value="1820" | 1820-12-10 | [[Иван Зедерштедт]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1892" | 1892-04-28 |- | style='text-align:right'| 98 | data-sort-value="1820" | 1820-10-12 | [[Михаил Ляпунов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | data-sort-value="1868" | 1868-12-02 |- | style='text-align:right'| 99 | data-sort-value="1820" | 1820-05-27 | ''[[:d:Q4403783|Савельев, Александр Степанович]]'' | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1860" | 1860 |- | style='text-align:right'| 100 | data-sort-value="1820" | 1820-07-15 | [[Франц Залеский]] | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q15985128|medical historian]]'' | | data-sort-value="1867" | 1867-12-20 |- | style='text-align:right'| 101 | data-sort-value="1820" | 1820<br/>1821 | [[Лев Сутковский]] | ''[[:d:Q4111160|Вильно медицина һәм хирургия академиясе]]''<br/>Казан император университеты | [[хирург]] | | data-sort-value="1886" | 1886-12-25 |- | style='text-align:right'| 102 | data-sort-value="1821" | 1821-10-03 | [[Мариан Ковальски]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[:commons:Category:Marian Albertovich Kowalski|Marian Albertovich Kowalski]] | data-sort-value="1884" | 1884-05-28 |- | style='text-align:right'| 103 | data-sort-value="1821" | 1821-04-02 | [[Николай Благовещенский (1821)|Николай Благовещенский]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892-08-04 |- | style='text-align:right'| 104 | data-sort-value="1821" | 1821 | [[Александр Владимирский (1821)|Александр Владимирский]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Vladimirskiy|Aleksandr Vladimirskiy]] | data-sort-value="1906" | 1906-04-29 |- | style='text-align:right'| 105 | data-sort-value="1822" | 1822 | [[Галсан Гомбоев]] | | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-06-11 |- | style='text-align:right'| 106 | data-sort-value="1822" | 1822-01-06 | [[Валериан Подвысоцкий]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]'' | [[:commons:Category:Valerian Podvõssotski|Valerian Podvõssotski]] | data-sort-value="1892" | 1892-07-03<br/>1892-06-28 |- | style='text-align:right'| 107 | data-sort-value="1822" | 1822 | [[Алексей Соколовский|Алексей Соколовски]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1891" | 1891 |- | style='text-align:right'| 108 | data-sort-value="1823" | 1823-01-07 | [[Оттомар Мейков]] | ''[[:d:Q117818995|Facultad de Derecho de la Universidad Imperial de Dorpat]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Ottomar Meykow|Ottomar Meykow]] | data-sort-value="1894" | 1894-02-05 |- | style='text-align:right'| 109 | data-sort-value="1823" | 1823-10-20 | [[Иван Бабст]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-07-06 |- | style='text-align:right'| 110 | data-sort-value="1823" | 1823-10-15 | [[Андрей Бекетов (1823)|Андрей Бекетов]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 111 | data-sort-value="1823" | 1823 | [[Алкуин Шарбе]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1873" | 1873 |- | style='text-align:right'| 112 | data-sort-value="1823" | 1823-11-11 | [[Михаил Навроцкий]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871-01-21 |- | style='text-align:right'| 113 | data-sort-value="1823" | 1823-08-22 | [[Борис Ордынский]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1861" | 1861-05-30 |- | style='text-align:right'| 114 | data-sort-value="1824" | 1824 | ''[[:d:Q4427051|Avdij Ivanovič Sokolov]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1958649|school inspector]]'' | | data-sort-value="1893" | 1893-11-18 |- | style='text-align:right'| 115 | data-sort-value="1824" | 1824 | [[Раймунд Шарбе]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4223072|1 нче санлы Пинзә гимназиясе]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1875" | 1875 |- | style='text-align:right'| 116 | data-sort-value="1824" | 1824-02-03 | [[Николай Булич]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Bulich|Nikolay Bulich]] | data-sort-value="1895" | 1895-05-24 |- | style='text-align:right'| 117 | data-sort-value="1825" | 1825-11-01 | [[Виктор Варенцов]] | ''[[:d:Q15918735|Нократ ирләр гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | | data-sort-value="1867" | 1867-04-01 |- | style='text-align:right'| 118 | data-sort-value="1825" | 1825-04-27 | [[Семён Пахман]] | ''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Pakhman Semen|Pakhman Semen]] | data-sort-value="1910" | 1910 |- | style='text-align:right'| 119 | data-sort-value="1825" | 1825-11-22 | [[Модест Киттары]] | ''[[:d:Q16685857|Пермь ирләр гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[:commons:Category:Modest Yakovlevich Kittary|Modest Yakovlevich Kittary]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-28 |- | style='text-align:right'| 120 | data-sort-value="1826" | 1826-04-03<br/>1826 | [[Александр Фрезе]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1884" | 1884-02-04<br/>1884 |- | style='text-align:right'| 121 | data-sort-value="1827" | 1827-06-14 | ''[[:d:Q12362626|Filipp Ovsyannikov]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[:commons:Category:Philip Ovsyannikov|Philip Ovsyannikov]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-29<br/>1909-06-09 |- | style='text-align:right'| 122 | data-sort-value="1827" | 1827-10-04 | [[Аркадий Якобий]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | [[:commons:Category:Arkady Jacobiy|Arkady Jacobiy]] | data-sort-value="1907" | 1907-04-28 |- | style='text-align:right'| 123 | data-sort-value="1828" | 1828-09-15 | [[Aleksandr Butlerov]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Butlerov|Aleksandr Mikhaylovich Butlerov]] | data-sort-value="1886" | 1886-08-17 |- | style='text-align:right'| 124 | data-sort-value="1829" | 1829-07-18 | [[Николай Вагнер]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>[[язучы]] | [[:commons:Category:Nikolai Wagner|Nikolai Wagner]] | data-sort-value="1907" | 1907-03-21 |- | style='text-align:right'| 125 | data-sort-value="1829" | 1829-02-06 | [[Степан Ешевский]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865-05-27 |- | style='text-align:right'| 126 | data-sort-value="1829" | 1829 | [[Эраст Янишевский]] | Казан император университеты | [[математик]] | | data-sort-value="1906" | 1906 |- | style='text-align:right'| 127 | data-sort-value="1831" | 1831 | [[Николай Виноградов (1831)|Николай Виноградов]] | ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1886" | 1886 |- | style='text-align:right'| 128 | data-sort-value="1831" | 1831 | [[Алексей Янович]] | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871-01-20 |- | style='text-align:right'| 129 | data-sort-value="1831" | 1831-10-27 | [[Николай Фирсов (1831)|Николай Фирсов]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1896" | 1896-04-24 |- | style='text-align:right'| 130 | data-sort-value="1832" | 1832-07-11 | [[Николай Кремлев]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1910" | 1910-04-21 |- | style='text-align:right'| 131 | data-sort-value="1832" | 1832-12-16 | [[Николай Нелидов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | data-sort-value="1888" | 1888-10-28 |- | style='text-align:right'| 132 | data-sort-value="1832" | 1832-05-12<br/>1832-07-01 | [[Алексей Павлов]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1898" | 1898-08-16<br/>1898-04-16 |- | style='text-align:right'| 133 | data-sort-value="1832" | 1832-06-10 | [[Иван Добротворский]] | ''[[:d:Q4318622|Нижгар руханилар семнариясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883-09-07 |- | style='text-align:right'| 134 | data-sort-value="1833" | 1833-03-28 | [[Нил Попов]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-12-22 |- | style='text-align:right'| 135 | data-sort-value="1833" | 1833 | ''[[:d:Q4317889|Aleksandr Alekseevitsj Nestsjastlivtsev]]'' | ''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879-03-11 |- | style='text-align:right'| 136 | data-sort-value="1833" | 1833-01-29<br/>1833-02-10 | [[Мемнон Петровский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1912" | 1912-04-13<br/>1912-04-26 |- | style='text-align:right'| 137 | data-sort-value="1833" | 1833-05-08 | [[Сергей Шпилевский]] | ''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-07-21 |- | style='text-align:right'| 138 | data-sort-value="1833" | 1833-11-06 | ''[[:d:Q15065006|Вицын, Александр Иванович]]'' | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1900" | 1900-02-26 |- | style='text-align:right'| 139 | data-sort-value="1833" | 1833-07-24 | [[Пётр Перемежко]] | ''[[:d:Q20082116|Medical department of Kyiv Emperor University of St. Vladimir]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1894" | 1894-01-08 |- | style='text-align:right'| 140 | data-sort-value="1834" | 1834-05-14 | [[Фридрих Розен]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[:commons:Category:Friedrich von Rosen|Friedrich von Rosen]] | data-sort-value="1902" | 1902-03-28 |- | style='text-align:right'| 141 | data-sort-value="1834" | 1834-11-17 | [[Николай Головкинский]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Golovkinskij, Nikolaj Alekseevich|Golovkinskij, Nikolaj Alekseevich]] | data-sort-value="1897" | 1897-06-09 |- | style='text-align:right'| 142 | data-sort-value="1834" | 1834-12-01 | [[Николай Аристов (1834)|Николай Аристов]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Yakovlevich Aristov|Nikolay Yakovlevich Aristov]] | data-sort-value="1882" | 1882-08-26 |- | style='text-align:right'| 143 | data-sort-value="1834" | 1834-02-16 | [[Василий Флоринский]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[:commons:Category:Vasiliy Florinskiy|Vasiliy Florinskiy]] | data-sort-value="1899" | 1899-01-03 |- | style='text-align:right'| 144 | data-sort-value="1834" | 1834-04-18 | [[Александр Чебышёв-Дмитриев]] | ''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1877" | 1877-01-09 |- | style='text-align:right'| 145 | data-sort-value="1835" | 1835-08-01<br/>1835-08-13 | [[Матвей Троицкий]] | ''[[:d:Q1973040|Киев руханилар академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[фәлсәфәче]] | [[:commons:Category:Matvey Troitskiy|Matvey Troitskiy]] | data-sort-value="1899" | 1899-03-22<br/>1899-04-03 |- | style='text-align:right'| 146 | data-sort-value="1836" | 1836 | ''[[:d:Q4480991|Efim Falkov]]'' | ''[[:d:Q4459138|Тубыл руханилар семинариясе]]'' | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865 |- | style='text-align:right'| 147 | data-sort-value="1837" | 1837-09-08<br/>1837-09-21<br/>1837-10-03 | [[Пётр Лесгафт]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4479389|Annenschule]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q243253|physical education]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[:commons:Category:Peter Lesgaft|Peter Lesgaft]] | data-sort-value="1909" | 1909-11-28<br/>1909-12-11 |- | style='text-align:right'| 148 | data-sort-value="1837" | 1837-12-11 | ''[[:d:Q127168986|Эммануил Пёльцам]]'' | | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q2114844|taxidermist]]'' | [[:commons:Category:Emmanuil Pöltsam|Emmanuil Pöltsam]] | data-sort-value="1912" | 1912-04-24 |- | style='text-align:right'| 149 | data-sort-value="1838" | 1838-12-22 | [[Владимир Марковников (1838)|Владимир Марковников]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vasilyevich Markovnikov|Vladimir Vasilyevich Markovnikov]] | data-sort-value="1904" | 1904-01-29 |- | style='text-align:right'| 150 | data-sort-value="1838" | 1838 | [[Лев Мандельштам]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1901" | 1901-02-21 |- | style='text-align:right'| 151 | data-sort-value="1838" | 1838-11-08 | ''[[:d:Q29057229|Feliks Nawrocki]]'' | ''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[:commons:Category:Feliks Nawrocki|Feliks Nawrocki]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-02 |- | style='text-align:right'| 152 | data-sort-value="1839" | 1839-06-11<br/>1839 | [[Эмилиан Адамюк|Эмилиан Адамүк]] | ''[[:d:Q107028082|медыцынскі факультэт Імператарскага Казанскага ўніверсітэта]]'' | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | [[:commons:Category:Emilian Adamyuk|Emilian Adamyuk]] | data-sort-value="1906" | 1906-09-05<br/>1906 |- | style='text-align:right'| 153 | data-sort-value="1839" | 1839-07-13 | [[Илья Бердников]] | ''[[:d:Q4139473|Glazov Seminary]]''<br/>[[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q4130474|Вәтке руханилар семинариясе]]'' | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-09-30 |- | style='text-align:right'| 154 | data-sort-value="1839" | 1839-08-19 | [[Николай Иванов (1839)|Николай Иванов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | data-sort-value="1903" | 1903-06-19 |- | style='text-align:right'| 155 | data-sort-value="1839" | 1839-01-24 | [[Василий Модестов]] | ''[[:d:Q4139211|Баш педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-02-13 |- | style='text-align:right'| 156 | data-sort-value="1839" | 1839-03-31 | [[Осип Рустицкий]] | ''[[:d:Q20082116|Medical department of Kyiv Emperor University of St. Vladimir]]'' | [[хирург]] | | data-sort-value="1912" | 1912-04-13 |- | style='text-align:right'| 157 | data-sort-value="1839" | 1839-08-21 | ''[[:d:Q11694336|Dmitrij Skałozubow]]'' | ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1892" | 1892-05-11 |- | style='text-align:right'| 158 | data-sort-value="1840" | 1840-05-08<br/>1840 | [[Николай Ковалевский]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1891" | 1891-09-05 |- | style='text-align:right'| 159 | data-sort-value="1840" | 1840 | ''[[:d:Q4372348|Александр Попов]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-08-06 |- | style='text-align:right'| 160 | data-sort-value="1840" | 1840-07-14 | [[Николай Мельников (1840)|Николай Мельников]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1900" | 1900-12-30 |- | style='text-align:right'| 161 | data-sort-value="1840" | 1840 | [[Порфирий Гвоздев]] | ''[[:d:Q4348465|Пинзә руханилар симинариясе]]'' | [[укытучы]] | | data-sort-value="1901" | 1901-12-23 |- | style='text-align:right'| 162 | data-sort-value="1841" | 1841-06-20 | [[Александр Зайцев]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Zaitsev|Alexander Zaitsev]] | data-sort-value="1910" | 1910-08-19 |- | style='text-align:right'| 163 | data-sort-value="1841" | 1841-09-07 | [[Модест Богданов]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Modest Bogdanov|Modest Bogdanov]] | data-sort-value="1888" | 1888-03-04<br/>1888-03-16 |- | style='text-align:right'| 164 | data-sort-value="1841" | 1841-10-24 | [[Вениамин Снегирёв]] | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-02-16 |- | style='text-align:right'| 165 | data-sort-value="1841" | 1841-04-02 | [[Николай Малиев]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916 |- | style='text-align:right'| 166 | data-sort-value="1842" | 1842-02-01 | [[Константин Ворошилов]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1899" | 1899-12-03 |- | style='text-align:right'| 167 | data-sort-value="1842" | 1842-01-20 | [[Григорий Глинский]] | ''[[:d:Q4406367|Самар руханилар семинариясе]]''<br/>Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1884" | 1884-04-24 |- | style='text-align:right'| 168 | data-sort-value="1842" | 1842-07-20 | [[Адольф Осипов]] | ''[[:d:Q151510|Һайделберг университеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-07-30 |- | style='text-align:right'| 169 | data-sort-value="1842" | 1842-03-11 | [[Лев Левшин]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>[[хирург]] | | data-sort-value="1911" | 1911-10-06 |- | style='text-align:right'| 170 | data-sort-value="1842" | 1842-10-26 | [[Александр Ге]] | Казан император университеты | [[галим]] | [[:commons:Category:Aleksandr Ge|Aleksandr Ge]] | data-sort-value="1907" | 1907-07-11 |- | style='text-align:right'| 171 | data-sort-value="1843" | 1843-07-10 | [[Дмитрий Корсаков]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-05-26 |- | style='text-align:right'| 172 | data-sort-value="1843" | 1843-04-10 | [[Николай Осокин]] | Казан император университеты | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895-12-29 |- | style='text-align:right'| 173 | data-sort-value="1843" | 1843-10-09 | [[Николай Высоцкий (1843)|Николай Высоцкий]] | ''[[:d:Q15962041|Нижгар ирләр гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты | [[галим]] | [[:commons:Category:Nikolay Fyodorovich Vysotsky (professor)|Nikolay Fyodorovich Vysotsky (professor)]] | data-sort-value="1922" | 1922-06-12 |- | style='text-align:right'| 174 | data-sort-value="1844" | 1844-09-07 | [[Александр Штукенберг]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Alexander Shtukenberg|Alexander Shtukenberg]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-31 |- | style='text-align:right'| 175 | data-sort-value="1844" | 1844 | [[Николай Миловидов]] | [[Казан руханилар академиясе]] | | | data-sort-value="1896" | 1896-06-04 |- | style='text-align:right'| 176 | data-sort-value="1845" | 1845-09-24 | ''[[:d:Q311880|Nikolai Anderson]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1751254|Oberlehrer]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Anderson|Nikolai Anderson]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-09 |- | style='text-align:right'| 177 | data-sort-value="1845" | 1845-03-13<br/>1846-03-13 | [[Yan Netsislav Boduen de Kurtene|Jan Niecisław Baudouin de Courtenay]] | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]]<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]''<br/>''[[:d:Q4104075|Szkoła Główna Warszawska]]''<br/>''[[:d:Q154804|Лейпциг университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q56810907|esperantologist]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q47491160|phonetician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay|Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-03 |- | style='text-align:right'| 178 | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Иван Ланге]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912 |- | style='text-align:right'| 179 | data-sort-value="1845" | 1845-01-16 | [[Виктор Пашутин]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q71135051|патофизиолог]]'' | [[:commons:Category:Viktor Pashutin|Viktor Pashutin]] | data-sort-value="1901" | 1901-01-20<br/>1901-02-02 |- | style='text-align:right'| 180 | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1845-03-30 | [[Иван Синцов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | | data-sort-value="1914" | 1914-07-06 |- | style='text-align:right'| 181 | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1844-02-23 | ''[[:d:Q12358780|Aleksandr Solovyov]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]'' | | |- | style='text-align:right'| 182 | data-sort-value="1845" | 1845-06-25 | [[Роберт Колли]] | ''[[:d:Q4344249|Эннесы пансион]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-08-02 |- | style='text-align:right'| 183 | data-sort-value="1845" | 1845-09-26 | [[Фёдор Суворов]] | Казан император университеты | [[математик]] | | data-sort-value="1911" | 1911-07-02 |- | style='text-align:right'| 184 | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1844 | [[Николай Студенский]] | ''[[:d:Q4348465|Пинзә руханилар симинариясе]]''<br/>[[Казан руханилар академиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-09-17<br/>1891 |- | style='text-align:right'| 185 | data-sort-value="1846" | 1846-10-03 | [[Платон Порецкий]] | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]''<br/>''[[:d:Q59772480|Poltava men's gymnasium]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-08-09 |- | style='text-align:right'| 186 | data-sort-value="1846" | 1846-10-26 | [[Дмитрий Беляев (1846)|Дмитрий Беляев]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1901" | 1901-03-10 |- | style='text-align:right'| 187 | data-sort-value="1846" | 1846 | [[Владимир Преображенский]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1905" | 1905 |- | style='text-align:right'| 188 | data-sort-value="1846" | 1846-12-29 | [[Николай Сорокин]] | ''[[:d:Q16669108|Kursk Men's Gymnasium]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2487799|миколог]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]'' | | data-sort-value="1909" | 1909-03-29 |- | style='text-align:right'| 189 | data-sort-value="1846" | 1846 | [[Юлиан Шелль]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-02-01 |- | style='text-align:right'| 190 | data-sort-value="1846" | 1846 | ''[[:d:Q69675130|Ипполит Михайлович Пулло]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1890" | 1890-05-07 |- | style='text-align:right'| 191 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Кронид Славянский]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[:commons:Category:Kronid Slavyanskiy|Kronid Slavyanskiy]] | data-sort-value="1898" | 1898 |- | style='text-align:right'| 192 | data-sort-value="1847" | 1847-11-30<br/>1847-12-12 | [[Иван Луньяк]] | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''<br/>''[[:d:Q154804|Лейпциг университеты]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935-07-21 |- | style='text-align:right'| 193 | data-sort-value="1847" | 1847-05-20 | [[Станислав Опацкий]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 194 | data-sort-value="1847" | 1847-12-23 | [[Михаил Капустин]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Kapustin|Mikhail Kapustin]] | data-sort-value="1919" | 1919-12-17 |- | style='text-align:right'| 195 | data-sort-value="1848" | 1848-12-20 | [[Николай Невзоров]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4235556|Кострома руханилар семинариясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-31 |- | style='text-align:right'| 196 | data-sort-value="1848" | 1848-10-05 | [[Евлампий Образцов]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908 |- | style='text-align:right'| 197 | data-sort-value="1848" | 1848-07-06<br/>1848-06-24 | [[Владимир Поливанов]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-04-24 |- | style='text-align:right'| 198 | data-sort-value="1848" | 1848-12-17 | [[Василий Сорокин]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 199 | data-sort-value="1848" | 1848-02-01 | ''[[:d:Q15061502|Fyodor Tsomakion]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1887" | 1887-06-19 |- | style='text-align:right'| 200 | data-sort-value="1848" | 1848-01-06 | [[Флавиан Флавицкий|Флавиан Флависки]] | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Flavian Flavitskiy|Flavian Flavitskiy]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-19 |- | style='text-align:right'| 201 | data-sort-value="1849" | 1849-04-02 | [[Константин Леонтьев]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-14 |- | style='text-align:right'| 202 | data-sort-value="1850" | 1850 | [[Павел Ковалевский (1850)|Павел Ковалевский]] | ''[[:d:Q30889518|Imperial Univervisty of Kharkov medical faculty]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-10-17 |- | style='text-align:right'| 203 | data-sort-value="1850" | 1850-08-01 | [[Порфирий Крылов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]'' | [[:commons:Category:Porfiry Krylov|Porfiry Krylov]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-27 |- | style='text-align:right'| 204 | data-sort-value="1850" | 1850-03-17 | [[Алексей Фортунатов]] | | | | data-sort-value="1904" | 1904-05-22 |- | style='text-align:right'| 205 | data-sort-value="1850" | 1850-07-12 | ''[[:d:Q15088907|Vladimir Rudnev]]'' | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1898" | 1898-09-30 |- | style='text-align:right'| 206 | data-sort-value="1850" | 1850 | ''[[:d:Q106895248|Дмитрий Львов]]'' | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | | |- | style='text-align:right'| 207 | data-sort-value="1851" | 1851-12-18 | [[Николай Крушевский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[:commons:Category:Mikołaj Kruszewski|Mikołaj Kruszewski]] | data-sort-value="1887" | 1887-11-12 |- | style='text-align:right'| 208 | data-sort-value="1851" | 1851-01-27 | [[Ипполит Громека]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q104626036|гидроаэродинамик]]''<br/>''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-10-13 |- | style='text-align:right'| 209 | data-sort-value="1851" | 1851-05-10 | [[Адольф Пор]] | | ''[[:d:Q30002353|language teacher]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911 |- | style='text-align:right'| 210 | data-sort-value="1851" | 1851-06-19 | [[Евгений Нефедьев]] | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | [[галим]] | [[:commons:Category:Eugene Nefediev|Eugene Nefediev]] | data-sort-value="1910" | 1910-03-25 |- | style='text-align:right'| 211 | data-sort-value="1852" | 1852-10-02<br/>1852-09-21 | [[Пётр Кротов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1914" | 1914-11-24 |- | style='text-align:right'| 212 | data-sort-value="1852" | 1852-09-30 | [[Григорий Дормидонтов]] | Казан император университеты | [[хокук белгече]] | | data-sort-value="1919" | 1919-05-16 |- | style='text-align:right'| 213 | data-sort-value="1852" | 1852-01-01 | [[Соломон Егиазаров]] | ''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | ''[[:d:Q2325224|constitutional lawyer]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914 |- | style='text-align:right'| 214 | data-sort-value="1852" | 1852-05-09 | [[Николай Любимов|Николай Лүбимов]] | Казан император университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-02-20 |- | style='text-align:right'| 215 | data-sort-value="1853" | 1853-01-23<br/>1853-02-04 | [[Дмитрий Овсянико-Куликовский]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Ovsyaniko-Kulikovskiy|Dmitry Ovsyaniko-Kulikovskiy]] | data-sort-value="1920" | 1920-10-09 |- | style='text-align:right'| 216 | data-sort-value="1853" | 1853-07-24 | [[Александр Васильев (1853)|Александр Васильев]] | ''[[:d:Q4385762|Бишенче Питырбур гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Vasilyevich Vasilyev|Aleksandr Vasilyevich Vasilyev]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-06 |- | style='text-align:right'| 217 | data-sort-value="1854" | 1854-07-12 | [[Александр Архангельский (1854)|Александр Архангельский]] | ''[[:d:Q60186613|Пензенское духовное училище]]''<br/>''[[:d:Q4348465|Пинзә руханилар симинариясе]]''<br/>Казан император университеты | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-04-24 |- | style='text-align:right'| 218 | data-sort-value="1854" | 1854-11-01 | [[Виктор Ивановский|Виктор Ивановски]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-08-18 |- | style='text-align:right'| 219 | data-sort-value="1854" | 1854-04-17 | [[Николай Миславский|Николай Миславски]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1928" | 1928-12-28 |- | style='text-align:right'| 220 | data-sort-value="1854" | 1854-07-30 | [[Николай Попов (1854)|Николай Попов]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q783906|невролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-05-31 |- | style='text-align:right'| 221 | data-sort-value="1854" | 1854 | [[Николай Слугинов]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897 |- | style='text-align:right'| 222 | data-sort-value="1854" | 1854-05-28 | [[Иннокентий Канонников]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1902" | 1902-03-15 |- | style='text-align:right'| 223 | data-sort-value="1854" | 1854 | [[Александр Тепляшин|Александр Тепләшин]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895-06-18 |- | style='text-align:right'| 224 | data-sort-value="1854" | 1854-07-30 | [[Стефан Кузнецов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | [[:commons:Category:Stefan Kuznetsov|Stefan Kuznetsov]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-13 |- | style='text-align:right'| 225 | data-sort-value="1854" | 1854 | [[Лев Малиновский]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[хирург]] | | data-sort-value="1916" | 1916 |- | style='text-align:right'| 226 | data-sort-value="1854" | 1854-11-07 | [[Михаил Кандаратский]] | ''[[:d:Q108920428|Ĉeboksara Teologia Liceo]]''<br/>[[Казан руханилар семинариясе]]<br/>Казан император университеты | [[хирург]] | | data-sort-value="1912" | 1912-10-20 |- | style='text-align:right'| 227 | data-sort-value="1854" | 1854-04-12 | ''[[:d:Q109406027|Аристарх Смирнов]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q26832546|медицина администраторы]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]''<br/>''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899 |- | style='text-align:right'| 228 | data-sort-value="1855" | 1855-08-19 | [[Николай Засецкий]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1917" | 1917-03-16 |- | style='text-align:right'| 229 | data-sort-value="1855" | 1855 | [[Николай Феноменов]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1918" | 1918 |- | style='text-align:right'| 230 | data-sort-value="1856" | 1856-03-20 | [[Алексей Зайцев (1856)|Алексей Зайцев]] | Казан император университеты<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921 |- | style='text-align:right'| 231 | data-sort-value="1856" | 1856-01-07 | [[Иван Смирнов (1856)|Иван Смирнов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-15 |- | style='text-align:right'| 232 | data-sort-value="1856" | 1856-05-25 | [[Владимир Орлов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-06-23 |- | style='text-align:right'| 233 | data-sort-value="1857" | 1857-04-07<br/>1857-04-19 | [[Василий Богородицкий]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-12-23 |- | style='text-align:right'| 234 | data-sort-value="1857" | 1857-04-08 | [[Василий Разумовский]] | Казан император университеты | [[хирург]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Vasili Razumovsky|Vasili Razumovsky]] | data-sort-value="1935" | 1935-04-07 |- | style='text-align:right'| 235 | data-sort-value="1857" | 1857-01-26 | [[Иван Чуевский]] | ''[[:d:Q20082116|Medical department of Kyiv Emperor University of St. Vladimir]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1926" | 1926-06-06 |- | style='text-align:right'| 236 | data-sort-value="1858" | 1858-12-17 | [[Пётр Заболотнов]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1935" | 1935-10-26 |- | style='text-align:right'| 237 | data-sort-value="1858" | 1858 | [[Алексей Остроумов (зоолог)]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1925" | 1925 |- | style='text-align:right'| 238 | data-sort-value="1859" | 1859-10-04 | [[Алексей Панормов]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1927" | 1927 |- | style='text-align:right'| 239 | data-sort-value="1859" | 1859-08-26 | [[Борис Поленов]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q15298893|9 нчы гимназия]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[:commons:Category:Boris Konstantinovich Polenov|Boris Konstantinovich Polenov]] | data-sort-value="1923" | 1923-01-29 |- | style='text-align:right'| 240 | data-sort-value="1859" | 1859-03-14 | [[Алексей Казем-Бек|Алексей Касыймбәк]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q15924224|интернист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-06-25 |- | style='text-align:right'| 241 | data-sort-value="1860" | 1860-03-20 | [[Сергей Реформатский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Sergei Reformatski|Sergei Reformatski]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-28 |- | style='text-align:right'| 242 | data-sort-value="1860" | 1860-05-13 | [[Алексей Альбицкий]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-10-01 |- | style='text-align:right'| 243 | data-sort-value="1861" | 1861-04-16 | [[Анастасий (Александров)|Анастасий]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | [[:commons:Category:Anastasius (Alexandrov)|Anastasius (Alexandrov)]] | data-sort-value="1918" | 1918-06-23 |- | style='text-align:right'| 244 | data-sort-value="1861" | 1861-02-11 | [[Владислав Залеский]] | Казан император университеты<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Zalesskiy|Vladislav Zalesskiy]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-15 |- | style='text-align:right'| 245 | data-sort-value="1861" | 1861-08-26 | [[Сергей Коржинский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Sergei Ivanovich Korzhynsky|Sergei Ivanovich Korzhynsky]] | data-sort-value="1900" | 1900-11-18 |- | style='text-align:right'| 246 | data-sort-value="1861" | 1861-09-12 | [[Владимир Арнольдов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941 |- | style='text-align:right'| 247 | data-sort-value="1862" | 1862-07-03 | [[Андрей Пионтковский (1862)|Андрей Пионтковский]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | ''[[:d:Q1726903|criminal investigator]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]'' | [[:commons:Category:Andrey Antonovich Piontkovsky|Andrey Antonovich Piontkovsky]] | data-sort-value="1915" | 1915-12-25 |- | style='text-align:right'| 248 | data-sort-value="1863" | 1863-06-10 | [[Георгий Вульф]] | ''[[:d:Q30909168|Бишенче Варшау гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q28667128|Варшава император университеты]]'' | ''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-12-25 |- | style='text-align:right'| 249 | data-sort-value="1863" | 1863-12-10 | [[Аркадий Лаврский]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1944" | 1944-11-30 |- | style='text-align:right'| 250 | data-sort-value="1863" | 1863-01-20 | [[Всеволод Ульянин]] | ''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1931" | 1931-03-16 |- | style='text-align:right'| 251 | data-sort-value="1864" | 1864-09-07<br/>1864-09-19 | [[Михаил Рузский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Ruzskiy|Mikhail Ruzskiy]] | data-sort-value="1948" | 1948-04-16<br/>1948-04-29 |- | style='text-align:right'| 252 | data-sort-value="1864" | 1864-09-30<br/>1864-09-18 | [[Николай Фирсов (1864)|Николай Фирсов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-04-07<br/>1933-06-07 |- | style='text-align:right'| 253 | data-sort-value="1864" | 1864-10-14 | [[Евгений Вотчал]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-01 |- | style='text-align:right'| 254 | data-sort-value="1864" | 1864-08-13 | [[Сергей Шестаков]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-11-11 |- | style='text-align:right'| 255 | data-sort-value="1864" | 1864-01-31 | [[Алексей Нечаев]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-09-08 |- | style='text-align:right'| 256 | data-sort-value="1864" | 1864-05-17 | [[Владимир Бургсдорф (1864)|Владимир Бургсдорф]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1935" | 1935-04-03 |- | style='text-align:right'| 257 | data-sort-value="1865" | 1865-10-08 | [[Александр Котельников]] | Казан император университеты | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-03-06 |- | style='text-align:right'| 258 | data-sort-value="1865" | 1865-10-17 | [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[:commons:Category:Andrey Gordyagin|Andrey Gordyagin]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-15 |- | style='text-align:right'| 259 | data-sort-value="1865" | 1865-10-23 | [[Платон Тихов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-08-08 |- | style='text-align:right'| 260 | data-sort-value="1865" | 1865-09-11 | [[Михаил Догел]] | Казан император университеты<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-08-25 |- | style='text-align:right'| 261 | data-sort-value="1866" | 1866-10-24 | [[Михаил Грачев (1866)|Михаил Грачев]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-08-17 |- | style='text-align:right'| 262 | data-sort-value="1866" | 1866-05-18 | [[Пётр Казанский]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947 |- | style='text-align:right'| 263 | data-sort-value="1866" | 1866 | [[Александр Краснов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911 |- | style='text-align:right'| 264 | data-sort-value="1867" | 1867-04-07 | [[Платон Граве]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | [[математик]] | | data-sort-value="1919" | 1919-11-18 |- | style='text-align:right'| 265 | data-sort-value="1867" | 1867-07-13 | [[Владимир Ивановский|Владимир Ивановски]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-01-04 |- | style='text-align:right'| 266 | data-sort-value="1867" | 1867-06-17 | ''[[:d:Q16668977|Курдиновский, Виктор Ильич]]'' | | [[галим]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 267 | data-sort-value="1867" | 1867 | ''[[:d:Q21857138|Пётр Останков]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | style='text-align:right'| 268 | data-sort-value="1867" | 1867-04-21 | [[Николай Колотинский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-04-17 |- | style='text-align:right'| 269 | data-sort-value="1868" | 1868-02-02 | [[Владимир Вормс]] | ''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-05-24 |- | style='text-align:right'| 270 | data-sort-value="1868" | 1868 | [[Владимир Керенский]] | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 271 | data-sort-value="1869" | 1869-07-29 | [[Владимир Пискорский]] | ''[[:d:Q56709687|Historisch-philosophische Fakultät der Kiewer Universität]]'' | ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-08-03 |- | style='text-align:right'| 272 | data-sort-value="1869" | 1869-02-23 | [[Иван Ягодинский]] | Казан император университеты | [[фәлсәфәче]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 273 | data-sort-value="1869" | 1869-10-29 | ''[[:d:Q18327343|Дмитрий Шестаков]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-06-17 |- | style='text-align:right'| 274 | data-sort-value="1869" | 1869-04-21 | [[Сергей Колотинский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | [[:commons:Category:Sergey Kolotinskiy|Sergey Kolotinskiy]] | data-sort-value="1922" | 1922 |- | style='text-align:right'| 275 | data-sort-value="1870" | 1870-12-27 | [[Эрвин Гримм]] | ''[[:d:Q58918586|Faculty of History and Philology of St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Ervin Davidovich Grimm|Ervin Davidovich Grimm]] | data-sort-value="1940" | 1940-02-18 |- | style='text-align:right'| 276 | data-sort-value="1870" | 1870-10-17 | [[Никандр Миролюбов]] | Казан император университеты<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | | | data-sort-value="1927" | 1927-01-27 |- | style='text-align:right'| 277 | data-sort-value="1870" | 1870-02-01 | [[Фёдор Чистович]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-10-24 |- | style='text-align:right'| 278 | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Евгений Болотов]] | Казан император университеты<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | [[галим]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-13 |- | style='text-align:right'| 279 | data-sort-value="1870" | 1870-06-11 | [[Александр Гуляев (1870)|Александр Гуляев]] | ''[[:d:Q4318622|Нижгар руханилар семнариясе]]''<br/>[[Казан руханилар академиясе]]<br/>Казан император университеты | [[фәлсәфәче]] | | data-sort-value="1935" | 1935-11-19 |- | style='text-align:right'| 280 | data-sort-value="1870" | 1870 | ''[[:d:Q97165404|Konstantin Arkhangelsky]]'' | ''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]'' | ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-10-30 |- | style='text-align:right'| 281 | data-sort-value="1871" | 1871-10-31 | ''[[:d:Q4337864|Victor Osipov]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q783906|невролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 |- | style='text-align:right'| 282 | data-sort-value="1871" | 1871-12-02<br/>1871-12-14 | [[Михаил Янишевский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-12-04 |- | style='text-align:right'| 283 | data-sort-value="1871" | 1871-05-27 | [[Һерман Клүге]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q65054941|bryozoologist]]''<br/>''[[:d:Q109120509|хайваннар коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-12-25 |- | style='text-align:right'| 284 | data-sort-value="1871" | 1871-08-14 | [[Александр Остряков]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 |- | style='text-align:right'| 285 | data-sort-value="1872" | 1872-10-14 | [[Михаил Хвостов]] | ''[[:d:Q4219702|lycée Alexandre de Kertch]]''<br/>''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q20873384|антик дәвер тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-02-25 |- | style='text-align:right'| 286 | data-sort-value="1872" | 1872-03-22 | [[Александр Щербаков|Александр Чербаков]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-11-07 |- | style='text-align:right'| 287 | data-sort-value="1872" | 1872-01-30 | [[Ипполит Забусов]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1917" | 1917-07 |- | style='text-align:right'| 288 | data-sort-value="1872" | 1872-04-21 | [[Виктор Ищереков|Виктор Иччереков]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1936" | 1936-09-23 |- | style='text-align:right'| 289 | data-sort-value="1872" | 1872-09-15 | [[Владимир Баранов (1872)|Владимир Баранов]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1942" | 1942-02-14 |- | style='text-align:right'| 290 | data-sort-value="1873" | 1873-04-12 | [[Алексей Янишевский|Алексей Янишевски]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-10-09 |- | style='text-align:right'| 291 | data-sort-value="1873" | 1873-02-10 | [[Алексей Фаворский (1873)]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-02-17 |- | style='text-align:right'| 292 | data-sort-value="1873" | 1873-12-27<br/>1874 | [[Аркадий Елистратов]] | Казан император университеты | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955 |- | style='text-align:right'| 293 | data-sort-value="1874" | 1874-08-28 | [[Борис Келлер]] | Казан император университеты<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-10-29 |- | style='text-align:right'| 294 | data-sort-value="1874" | 1874-05-16 | [[Роман Лурия]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1944" | 1944-10-22 |- | style='text-align:right'| 295 | data-sort-value="1874" | 1874-12-19 | [[Василий Чирковский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-02 |- | style='text-align:right'| 296 | data-sort-value="1874" | 1874 | [[Александр Овчинников]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1936" | 1936-09-15 |- | style='text-align:right'| 297 | data-sort-value="1874" | 1874-03-08 | [[Алексей Боголюбов (1874)|Алексей Боголюбов]] | Казан император университеты | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 298 | data-sort-value="1874" | 1874-04-07 | [[Виктор Боголюбов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | | | data-sort-value="1935" | 1935-03-07 |- | style='text-align:right'| 299 | data-sort-value="1875" | 1875-08-21 | [[Вячеслав Заленский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-07-04 |- | style='text-align:right'| 300 | data-sort-value="1875" | 1875-10-06 | [[Константин Орлов]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1952" | 1952-04-14 |- | style='text-align:right'| 301 | data-sort-value="1875" | 1875-02-05 | [[Дмитрий Янишевский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-12-22 |- | style='text-align:right'| 302 | data-sort-value="1875" | 1875-03-01 | [[Нестор Петровский]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-02-06 |- | style='text-align:right'| 303 | data-sort-value="1875" | 1875-01-25 | [[Игорь Завадский]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1944" | 1944-12-27 |- | style='text-align:right'| 304 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Николай Бушмакин]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1936" | 1936-10-05 |- | style='text-align:right'| 305 | data-sort-value="1875" | 1875-01-11 | [[Виктор Меньшиков]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | [[:commons:Category:Viktor Menshikov|Viktor Menshikov]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-22 |- | style='text-align:right'| 306 | data-sort-value="1876" | 1876-11-20 | [[Николай Ливанов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-12-07 |- | style='text-align:right'| 307 | data-sort-value="1876" | 1876-04-20 | [[Анатолий Трубин]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 |- | style='text-align:right'| 308 | data-sort-value="1876" | 1876-10-24 | ''[[:d:Q15065912|Добросердов, Дмитрий Константинович]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-08-01 |- | style='text-align:right'| 309 | data-sort-value="1877" | 1877-08-31 | [[Александр Арбузов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Arbuzov|Aleksandr Arbuzov]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-21 |- | style='text-align:right'| 310 | data-sort-value="1877" | 1877-10-09 | [[Николай Осокин (1877)|Николай Осокин]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-10-10 |- | style='text-align:right'| 311 | data-sort-value="1877" | 1877-01-31 | [[Николай Парфентьев]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | [[математик]]<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1943" | 1943-01-22 |- | style='text-align:right'| 312 | data-sort-value="1877" | 1877-02-13 | ''[[:d:Q112989133|Валентин Адамюк]]'' | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1950" | 1950-06-16 |- | style='text-align:right'| 313 | data-sort-value="1878" | 1878-08-14 | [[Дмитрий Марко]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[:commons:Category:Dmitriy Marko|Dmitriy Marko]] | data-sort-value="1963" | 1963 |- | style='text-align:right'| 314 | data-sort-value="1878" | 1878-10-16 | ''[[:d:Q70254925|Leonid Ilinski]]'' | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-01-05 |- | style='text-align:right'| 315 | data-sort-value="1879" | 1879-05-11 | [[Николай Горизонтов]] | Казан император университеты<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-04-29 |- | style='text-align:right'| 316 | data-sort-value="1879" | 1879-11-22 | [[Владимир Барыкин]] | Казан император университеты<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-04-15 |- | style='text-align:right'| 317 | data-sort-value="1879" | 1879-03-02 | ''[[:d:Q60826990|Valentin Ivanovich Smirnov]]'' | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1942" | 1942 |- | style='text-align:right'| 318 | data-sort-value="1880" | 1880-06-29 | [[Николай Васильев (1880)|Николай Васильев]] | Казан император университеты | [[математик]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-12-31 |- | style='text-align:right'| 319 | data-sort-value="1880" | 1880-10-04 | [[Михаил Малиновский|Михаил Малиновски]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-05-04 |- | style='text-align:right'| 320 | data-sort-value="1880" | 1880-10-09 | ''[[:d:Q127171407|Яков Коксин]]'' | | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q2114844|taxidermist]]'' | [[:commons:Category:Yakov Koksin|Yakov Koksin]] | data-sort-value="1969" | 1969-09-11 |- | style='text-align:right'| 321 | data-sort-value="1881" | 1881-01-10 | [[Иринарх Стратонов]] | Казан император университеты | [[язучы]] | | data-sort-value="1945" | 1945 |- | style='text-align:right'| 322 | data-sort-value="1881" | 1881-04-29 | [[Василий Доманжо]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-09 |- | style='text-align:right'| 323 | data-sort-value="1881" | 1881-02-28 | [[Александр Тимофеев]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-08-28 |- | style='text-align:right'| 324 | data-sort-value="1881" | 1881-04-04 | [[Владимир Донсков]] | Казан император университеты | | | data-sort-value="1960" | 1960 |- | style='text-align:right'| 325 | data-sort-value="1882" | 1882-12-05 | [[Вячеслав Аристовский]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-05-04 |- | style='text-align:right'| 326 | data-sort-value="1882" | 1882-12-31 | [[Василий Глушков]] | Казан император университеты | [[галим]] | [[:commons:Category:Vasily Glushkov|Vasily Glushkov]] | data-sort-value="1966" | 1966-07-21 |- | style='text-align:right'| 327 | data-sort-value="1882" | 1882-04-04 | ''[[:d:Q135476249|Алексей Васильев]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[:commons:Category:Aleksey Vasilyev (chemist)|Aleksey Vasilyev (chemist)]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-10 |- | style='text-align:right'| 328 | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Павел Эмдин]] | Казан император университеты | [[укытучы]] | | data-sort-value="1959" | 1959 |- | style='text-align:right'| 329 | data-sort-value="1884" | 1884-05-18 | [[Николай Александров (1884)|Николай Александров]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-07-11 |- | style='text-align:right'| 330 | data-sort-value="1884" | 1884-07-10 | [[Александр Маковельский]] | ''[[:d:Q52161779|Grodno male gymnasium]]''<br/>Казан император университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q26973007|professor of philosophy]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Makovelski|Aleksandr Makovelski]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-16 |- | style='text-align:right'| 331 | data-sort-value="1885" | 1885-10-10 | [[Вальтер Андерсон]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q20266330|Фридрих Вилһелм үнивирситите]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2004963|numismatist]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q135655521|fairy tale scholar]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | [[:commons:Category:Walter Anderson|Walter Anderson]] | data-sort-value="1962" | 1962-08-23 |- | style='text-align:right'| 332 | data-sort-value="1885" | 1885-01-15 | [[Борис Денике]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-14<br/>1941-10-13 |- | style='text-align:right'| 333 | data-sort-value="1885" | 1885-01-23 | [[Леонид Пономарев|Леонид Пономарөв]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1962" | 1962-10-21 |- | style='text-align:right'| 334 | data-sort-value="1886" | 1886-09-19 | [[Николай Грацианский]] | ''[[:d:Q4402625|Рәзән руханилар семинариясе]]''<br/>Казан император университеты | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-11-04 |- | style='text-align:right'| 335 | data-sort-value="1886" | 1886-01-11 | [[Афанасий Селищев]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q15976717|социолингвист]]''<br/>''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[:commons:Category:Afanasy Selishchev|Afanasy Selishchev]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-06 |- | style='text-align:right'| 336 | data-sort-value="1887" | 1887-05-21 | ''[[:d:Q791680|Авенир Яковкин]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-11-18 |- | style='text-align:right'| 337 | data-sort-value="1887" | 1887 | ''[[:d:Q60826773|Sergej Aleksandrovič Arcybyšev]]'' | Казан император университеты | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-08-22 |- | style='text-align:right'| 338 | data-sort-value="1888" | 1888-03-03 | [[Сергей Теплоухов]] | Казан император университеты | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[:commons:Category:Teploukhov Sergei Aleksandrovich|Teploukhov Sergei Aleksandrovich]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-10 |- | style='text-align:right'| 339 | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Иван Антропов]] | Казан император университеты | [[адвокат]] | | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 |- | style='text-align:right'| 340 | data-sort-value="1890" | 1890-03-20 | [[Михаил Агарков]] | Казан император университеты | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-07-26 |- | style='text-align:right'| 341 | data-sort-value="1891" | 1891-10-08 | [[Сергей Пионтковский]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-03-08 |- | style='text-align:right'| 342 | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Борис Лаврентьев]] | Казан император университеты | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-02-09 |- | style='text-align:right'| 343 | data-sort-value="1893" | 1893-05-23 | [[Алексей Алексеев (1893)|Алексей Алексеев]] | Казан император университеты | [[галим]] | | data-sort-value="1971" | 1971 |} {{Wikidata list end}} === Тәмамлаучылар === {{seealso|Казан университетын тәмамлаучылар исемлеге|Төркем:Казан император университетын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q28482293. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=number:#,p569,label:Исем,p106,p108,p373,p570}} {| class='wikitable sortable' ! # ! туу датасы ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1785" | 1785-04-01 | [[Василий Перевощиков]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1851" | 1851-10-06 |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1787" | 1787 | [[Андрей Кайсаров]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1854" | 1854-07-16 |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1788" | 1788-04-17<br/>1788-04-28 | [[Дмитрий Перевощиков]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Perevoshchikov|Dmitry Perevoshchikov]] | data-sort-value="1880" | 1880-09-03<br/>1880-09-15 |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1788" | 1788 | [[Александр Панаев]] | | | | data-sort-value="1868" | 1868 |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Владимир Булыгин (1789)|Владимир Булыгин]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1838" | 1838 |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Пётр Кондырев]] | [[галим]]<br/>[[шагыйрь]] | Казан император университеты | | No/unknown value<br/>1823-03-24 |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Михаил Юнаков]] | ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1820" | 1820-01-03 |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1791" | 1791-10-01 | [[Сергей Аксаков|Сергей Аксакыв]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Aksakov|Sergey Aksakov]] | data-sort-value="1859" | 1859-05-12 |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1791" | 1791 | [[Василий Тимьянский]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1840" | 1840 |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1792" | 1792-11-20 | [[Николай Лобачевский|Николай Лобачевски]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Nikolai Lobachevsky|Nikolai Lobachevsky]] | data-sort-value="1856" | 1856-02-12 |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1792" | 1792-10-11 | [[Александр Княжевич|Александр Кнәжевич]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Maximovich Kniazhevich|Alexander Maximovich Kniazhevich]] | data-sort-value="1872" | 1872-03-02 |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1792" | 1792-11-06 | [[Владимир Панаев]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1859" | 1859-11-20 |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1792" | 1792 | [[Михаил Рыбушкин]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1849" | 1849-03-20 |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1792" | 1792 | [[Александр Агафи]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1816" | 1816 |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1792" | 1792-03-10 | ''[[:d:Q16723470|Януарий Ярцов]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1861" | 1861-12-03 |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1793" | 1793 | [[Дормидонт Самсонов]] | [[шагыйрь]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1822" | 1822-09-22 |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Николай Алёхин]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1819" | 1819-02-04 |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1794" | 1794-06-20 | [[Иван Симонов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Ivan Mikhaylovich Simonov|Ivan Mikhaylovich Simonov]] | data-sort-value="1855" | 1855-01-10<br/>1855-01-09 |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Алексей Лобачевский]] | | Казан император университеты | | data-sort-value="1870" | 1870 |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1795" | 1795-11-25 | [[Михаил Мусин-Пушкин]] | ''[[:d:Q12377291|censor]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Nikolaevich Musin-Pushkin|Mikhail Nikolaevich Musin-Pushkin]] | data-sort-value="1862" | 1862-06-25 |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1798" | 1798 | [[Александр Лентовский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1867" | 1867 |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1799" | 1799 | [[Дмитрий Протопопов (медик)|Дмитрий Протопопов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1857" | 1857-02-21 |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1800" | 1800-01-09 | [[Осип Ковалевски|Юзеф Ковалевский]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | [[:commons:Category:Józef Szczepan Kowalewski|Józef Szczepan Kowalewski]] | data-sort-value="1878" | 1878-10-20<br/>1878-11-07 |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1800" | 1800-01-02 | [[Иван Грацинский]] | | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Ivan Florovich Gratsinsky|Ivan Florovich Gratsinsky]] | data-sort-value="1887" | 1887-05-06 |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1800" | 1800 | [[Николай Юферов]] | | Казан император университеты | | data-sort-value="1864" | 1864-01-18 |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1800" | 1800-05-30 | [[Иван Базилев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | | | data-sort-value="1873" | 1873-12-03 |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1801" | 1801 | ''[[:d:Q4372539|Mikhail Popov]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1872" | 1872 |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1801" | 1801 | [[Иван Жуков (1801)|Иван Жуков]] | | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1804" | 1804 | ''[[:d:Q124970151|Алексей Фёдорович Билетов]]'' | | | | data-sort-value="1849" | 1849 |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Пётр Болгаков]] | | | | data-sort-value="1883" | 1883-09-04 |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Александр Попов (1808)|Александр Попов]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q19829967|mongolist]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1865" | 1865 |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1808" | 1808-04-07 | [[Карл Фойгт]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1873" | 1873-10-30 |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1808" | 1808 | ''[[:d:Q15080909|Алексей Покровский]]'' | [[укытучы]] | Казан император университеты | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1809" | 1809-04-20 | [[Дмитрий Крюков]] | [[профессор]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | | data-sort-value="1845" | 1845-03-17 |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1810" | 1810 | ''[[:d:Q12077651|Михаил Александровский]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1811" | 1811-07-08<br/>1811 | [[Владимир Караваев]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | [[:commons:Category:Volodymyr Karavaiev (surgeon)|Volodymyr Karavaiev (surgeon)]] | data-sort-value="1892" | 1892-03-03<br/>1892 |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1811" | 1811-03-01 | [[Салихҗан Күкләшев]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1863" | 1863<br/>1864<br/>1878 |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1812" | 1812-08-13 | [[Николай Зинин]] | ''[[:d:Q34463094|organic chemist]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Zinin|Nikolay Zinin]] | data-sort-value="1880" | 1880-02-06 |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1812" | 1812-04-12 | [[Лазарь Будагов]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1878" | 1878-12-30 |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1813" | 1813 | [[Михаил Первухин (педагог)]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1871" | 1871 |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1814" | 1814-11-30 | [[Николай Козлов (1814)|Николай Козлов]] | ''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-09-28 |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1814" | 1814 | [[Габдүш Ваһапов]] | | | | data-sort-value="1873" | 1873 |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1815" | 1815 | ''[[:d:Q4134880|Александр Гейсман]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | data-sort-value="1859" | 1859 |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1815" | 1815-11-17 | [[Александр Попов (1815)|Александр Попов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1878" | 1878-12-31 |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1815" | 1815 | [[Александр Лазарев (1815)|Александр Лазарев]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1877" | 1877-12-15 |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="1816" | 1816 | [[Александр Козлов (1816)|Александр Козлов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1893" | 1893 |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1816" | 1816-10-03 | ''[[:d:Q16682458|Евлампий Огородников]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]'' | | | data-sort-value="1884" | 1884-03-13 |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1816" | 1816-02-22<br/>1818 | [[Лев Ибраһимов]] | | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1816" | 1816 | ''[[:d:Q65974629|Диттель, Вильям Францевич]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1848" | 1848 |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="1817" | 1817-11-22 | [[Алексей Әхмәтов]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1870" | 1870-11-25 |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="1817" | 1817-06-13 | [[Антон Станиславский]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | [[:commons:Category:Antoni Robert Stanisławski|Antoni Robert Stanisławski]] | data-sort-value="1883" | 1883-08-09 |- | style='text-align:right'| 52 | data-sort-value="1818" | 1818-07-20<br/>1818-07-19 | [[Илья Березин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Berezin|Ilya Berezin]] | data-sort-value="1896" | 1896-03-22 |- | style='text-align:right'| 53 | data-sort-value="1818" | 1818-02-20 | [[Василий Васильев (1818)|Василий Васильев]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q100851212|Buddhologist]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-04-27 |- | style='text-align:right'| 54 | data-sort-value="1818" | 1818-11-06 | [[Павел Мельников-Печерский]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Melnikov|Pavel Melnikov]] | data-sort-value="1883" | 1883-02-13 |- | style='text-align:right'| 55 | data-sort-value="1818" | 1818-09-21 | [[Николай Второв]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Ivanovich Vtorov|Nikolay Ivanovich Vtorov]] | data-sort-value="1865" | 1865-12-13 |- | style='text-align:right'| 56 | data-sort-value="1819" | 1819 | ''[[:d:Q4359400|Aleksandr Pertsov]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1896" | 1896-12-16 |- | style='text-align:right'| 57 | data-sort-value="1820" | 1820-10-24 | [[Александр Иванович Артемьев|Александр Артемьев]] | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]'' | Казан император университеты<br/>[[Казанские губернские ведомости (гәҗит)|Казанские губернские ведомости]]<br/>''[[:d:Q3739034|Россия империясенең Эчке эшләр министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Alexandr Artemiev|Alexandr Artemiev]] | data-sort-value="1874" | 1874-09-29 |- | style='text-align:right'| 58 | data-sort-value="1820" | 1820-12-10 | [[Иван Зедерштедт]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1892" | 1892-04-28 |- | style='text-align:right'| 59 | data-sort-value="1820" | 1820-10-12 | [[Михаил Ляпунов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1868" | 1868-12-02 |- | style='text-align:right'| 60 | data-sort-value="1820" | 1820-07-15 | [[Франц Залеский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q15985128|medical historian]]'' | [[Казан Родионов затлы кызлар институты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1867" | 1867-12-20 |- | style='text-align:right'| 61 | data-sort-value="1820" | 1820<br/>1821 | [[Лев Сутковский]] | [[хирург]] | [[Казан хәрби госпитале]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1886" | 1886-12-25 |- | style='text-align:right'| 62 | data-sort-value="1821" | 1821-02-19 | [[Николай Львов]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1872" | 1872-04-12 |- | style='text-align:right'| 63 | data-sort-value="1822" | 1822 | [[Доржи Банзаров]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Dordji Banzarov|Dordji Banzarov]] | data-sort-value="1855" | 1855<br/>1855-03 |- | style='text-align:right'| 64 | data-sort-value="1822" | 1822 | [[Алексей Соколовский|Алексей Соколовски]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | | data-sort-value="1891" | 1891 |- | style='text-align:right'| 65 | data-sort-value="1822" | 1822-11-22 | [[Иван Поплавский]] | | | | data-sort-value="1893" | 1893-10-31 |- | style='text-align:right'| 66 | data-sort-value="1823" | 1823 | [[Алкуин Шарбе]] | | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1873" | 1873 |- | style='text-align:right'| 67 | data-sort-value="1823" | 1823-11-11 | [[Михаил Навроцкий]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1871" | 1871-01-21 |- | style='text-align:right'| 68 | data-sort-value="1823" | 1823<br/>1825 | [[Василий Лапин]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1958649|school inspector]]''<br/>''[[:d:Q15143191|science communicator]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | | data-sort-value="1886" | 1886-01-11 |- | style='text-align:right'| 69 | data-sort-value="1823" | 1823-06-21 | ''[[:d:Q30879897|Nikolay Tolstoy]]'' | [[язучы]] | | | data-sort-value="1860" | 1860-09-20 |- | style='text-align:right'| 70 | data-sort-value="1823" | 1823 | ''[[:d:Q139585567|Mahmud İsmayılov]]'' | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1867" | 1867 |- | style='text-align:right'| 71 | data-sort-value="1824" | 1824-04-19 | [[Николай Зоммер]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]'' | | | data-sort-value="1847" | 1847-09-27 |- | style='text-align:right'| 72 | data-sort-value="1824" | 1824 | ''[[:d:Q4427051|Avdij Ivanovič Sokolov]]'' | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1958649|school inspector]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1893" | 1893-11-18 |- | style='text-align:right'| 73 | data-sort-value="1824" | 1824 | [[Раймунд Шарбе]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1875" | 1875 |- | style='text-align:right'| 74 | data-sort-value="1824" | 1824-02-04 | ''[[:d:Q15632362|Наркиз Чупин]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4476751|College named after I. I. Polzunov]]'' | [[:commons:Category:Narkiz Chupin|Narkiz Chupin]] | data-sort-value="1882" | 1882-04-12 |- | style='text-align:right'| 75 | data-sort-value="1824" | 1824-02-03 | [[Николай Булич]] | ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Nikolay Bulich|Nikolay Bulich]] | data-sort-value="1895" | 1895-05-24 |- | style='text-align:right'| 76 | data-sort-value="1824" | 1824-11-14 | [[Николай Смирнов (1824)|Николай Смирнов]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q18120029|библиофил]]'' | | | data-sort-value="1905" | 1905-10-20 |- | style='text-align:right'| 77 | data-sort-value="1825" | 1825-11-26 | [[Андрей Бекетов (1825)|Андрей Бекетов]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q15143191|science communicator]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | [[:commons:Category:Andrej Nikolaevich Beketov|Andrej Nikolaevich Beketov]] | data-sort-value="1902" | 1902-07-01 |- | style='text-align:right'| 78 | data-sort-value="1825" | 1825-11-01 | [[Виктор Варенцов]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1867" | 1867-04-01 |- | style='text-align:right'| 79 | data-sort-value="1825" | 1825-11-12 | ''[[:d:Q11164336|Mykhailo Vaschenko-Zakharchenko]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28375|Киев пехота инженерлары кадет мәктәбе]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-08-14 |- | style='text-align:right'| 80 | data-sort-value="1825" | 1825-11-22 | [[Модест Киттары]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[:commons:Category:Modest Yakovlevich Kittary|Modest Yakovlevich Kittary]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-28 |- | style='text-align:right'| 81 | data-sort-value="1825" | 1825 | ''[[:d:Q51669969|Әхмәт Хәйеров]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 82 | data-sort-value="1825" | 1825-12-04 | ''[[:d:Q55107220|Nikolay Gerngross]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1900" | 1900-10-08 |- | style='text-align:right'| 83 | data-sort-value="1826" | 1826-11-16<br/>1826 | [[Матвей Гусев]] | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]'' | | data-sort-value="1866" | 1866-04-10 |- | style='text-align:right'| 84 | data-sort-value="1826" | 1826-01-20 | [[Евгений Белов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895-11-02 |- | style='text-align:right'| 85 | data-sort-value="1827" | 1827-05-19 | [[Пётр Пекарский]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Pekarsky|Pyotr Pekarsky]] | data-sort-value="1872" | 1872-07-12 |- | style='text-align:right'| 86 | data-sort-value="1827" | 1827 | ''[[:d:Q49240452|Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы]]'' | | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 87 | data-sort-value="1827" | 1827-01-06 | ''[[:d:Q72202094|Филолог Васильевич Рудаков]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1885" | 1885-05-31 |- | style='text-align:right'| 88 | data-sort-value="1828" | 1828-08-28 | [[Лев Толстой]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q860918|эсперантист]]''<br/>''[[:d:Q16003550|pacifist]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | ''[[:d:Q4345832|Санкт-Петербург фәннәр академиясе]]'' | [[:commons:Category:Leo Tolstoy|Leo Tolstoy]] | data-sort-value="1910" | 1910-11-07 |- | style='text-align:right'| 89 | data-sort-value="1828" | 1828-09-15 | [[Aleksandr Butlerov]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Butlerov|Aleksandr Mikhaylovich Butlerov]] | data-sort-value="1886" | 1886-08-17 |- | style='text-align:right'| 90 | data-sort-value="1828" | 1828-12-24 | [[Александр Миславский]] | | | | data-sort-value="1914" | 1914-11-28 |- | style='text-align:right'| 91 | data-sort-value="1828" | 1828-11-11 | [[Владимир Хохряков]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | | data-sort-value="1916" | 1916-05-11 |- | style='text-align:right'| 92 | data-sort-value="1828" | 1828-10-14 | [[Семён Капустин]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1891" | 1891-01-14 |- | style='text-align:right'| 93 | data-sort-value="1828" | 1828 | [[Михаил Имшенецкий]] | | ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 94 | data-sort-value="1828" | 1828-04-11 | [[Алексей Безобразов]] | | | | data-sort-value="1905" | 1905-05-12 |- | style='text-align:right'| 95 | data-sort-value="1828" | 1828 | ''[[:d:Q60827610|Konstantin Pertsov]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1913" | 1913 |- | style='text-align:right'| 96 | data-sort-value="1829" | 1829-04-28 | [[Василий Берви-Флеровский]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Bervi-Flerovsky|Vasily Bervi-Flerovsky]] | data-sort-value="1918" | 1918-10-04 |- | style='text-align:right'| 97 | data-sort-value="1829" | 1829-07-18 | [[Николай Вагнер]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q15962040|Нижгар асылзатлар институты]]''<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Wagner|Nikolai Wagner]] | data-sort-value="1907" | 1907-03-21 |- | style='text-align:right'| 98 | data-sort-value="1829" | 1829-02-06 | [[Степан Ешевский]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | | data-sort-value="1865" | 1865-05-27 |- | style='text-align:right'| 99 | data-sort-value="1829" | 1829-06-26 | [[Петр Рудановский|Пөтр Рудановски]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Түбән Тагил]] | | data-sort-value="1888" | 1888 |- | style='text-align:right'| 100 | data-sort-value="1829" | 1829 | [[Эраст Янишевский]] | [[математик]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1906" | 1906 |- | style='text-align:right'| 101 | data-sort-value="1829" | 1829-12-03 | ''[[:d:Q15720291|Николай Золотницкий]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | | data-sort-value="1880" | 1880-05-26<br/>1880-05-14 |- | style='text-align:right'| 102 | data-sort-value="1830" | 1830-12-07 | [[Даниил Мордовцев]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q14917718|Ministry of the Means of Communication of the Russian Empire]]''<br/>''[[:d:Q3739034|Россия империясенең Эчке эшләр министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Daniil Mordovtsev|Daniil Mordovtsev]] | data-sort-value="1905" | 1905-06-10 |- | style='text-align:right'| 103 | data-sort-value="1830" | 1830 | ''[[:d:Q15720353|Валериан Назарьев]]'' | | | | data-sort-value="1902" | 1902-03-12 |- | style='text-align:right'| 104 | data-sort-value="1830" | 1830s | ''[[:d:Q75149104|Розов, Иван Ермиевич]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1892" | 1892-10-04 |- | style='text-align:right'| 105 | data-sort-value="1831" | 1831-07-14<br/>1831-07-31 | [[Илья Ульянов]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Nikolaevich Ulyanov|Ilya Nikolaevich Ulyanov]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-12<br/>1886-01-24 |- | style='text-align:right'| 106 | data-sort-value="1831" | 1831-06-14 | [[Константин Голстунский]] | ''[[:d:Q1944500|монгол халыкларын өйрәнү]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899-07-04 |- | style='text-align:right'| 107 | data-sort-value="1831" | 1831 | [[Александр Ильинский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 108 | data-sort-value="1831" | 1831-02-22 | ''[[:d:Q4320460|Pavel Rovinski]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Pavel Rovinsky|Pavel Rovinsky]] | data-sort-value="1916" | 1916-01-15 |- | style='text-align:right'| 109 | data-sort-value="1832" | 1832-09-17 | [[Михаил Галкин-Враской]] | [[язучы]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Nikolaevich Galkin-Vraskoy|Mikhail Nikolaevich Galkin-Vraskoy]] | data-sort-value="1916" | 1916-04-08 |- | style='text-align:right'| 110 | data-sort-value="1832" | 1832-01-04 | [[Василий Имшенецкий|Васили Имшенетски]] | [[математик]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892-05-24 |- | style='text-align:right'| 111 | data-sort-value="1832" | 1832-07-11 | [[Николай Кремлев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1910" | 1910-04-21 |- | style='text-align:right'| 112 | data-sort-value="1832" | 1832-12-16 | [[Николай Нелидов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]'' | | data-sort-value="1888" | 1888-10-28 |- | style='text-align:right'| 113 | data-sort-value="1832" | 1832-07-04 | [[Андрей Лихачев]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Fedorovich Likhachyov|Andrey Fedorovich Likhachyov]] | data-sort-value="1890" | 1890-08-23 |- | style='text-align:right'| 114 | data-sort-value="1832" | 1832-11-05 | [[Александр Корсак]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | data-sort-value="1874" | 1874-03-13 |- | style='text-align:right'| 115 | data-sort-value="1832" | 1832-10-20 | ''[[:d:Q90246005|Pavel Andrejevič Mullov]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>[[хокук белгече]] | | | data-sort-value="1893" | 1893-10-24<br/>1893 |- | style='text-align:right'| 116 | data-sort-value="1833" | 1833-01-29<br/>1833-02-10 | [[Мемнон Петровский]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[укытучы]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1912" | 1912-04-13<br/>1912-04-26 |- | style='text-align:right'| 117 | data-sort-value="1833" | 1833-11-06 | ''[[:d:Q15065006|Вицын, Александр Иванович]]'' | [[галим]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-02-26 |- | style='text-align:right'| 118 | data-sort-value="1833" | 1833-10-01 | [[Василий Лебедев]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1909" | 1909-05-02 |- | style='text-align:right'| 119 | data-sort-value="1833" | 1833-10-27 | ''[[:d:Q136816861|Грацинский, Сергей Иванович]]'' | | | | data-sort-value="1872" | 1872-03-14 |- | style='text-align:right'| 120 | data-sort-value="1834" | 1834-11-17 | [[Николай Головкинский]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q240631|Белград үнивирситите]]''<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q76466916|Новороссия император университеты]]''<br/>''[[:d:Q6591103|University of Belgrade Faculty of Mathematics]]'' | [[:commons:Category:Golovkinskij, Nikolaj Alekseevich|Golovkinskij, Nikolaj Alekseevich]] | data-sort-value="1897" | 1897-06-09 |- | style='text-align:right'| 121 | data-sort-value="1834" | 1834-09-08 | [[Константин Кучин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895-12-10 |- | style='text-align:right'| 122 | data-sort-value="1835" | 1835-12<br/>1835 | [[Николай Демерт]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q656823|in-home tutor]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1876" | 1876-03-20 |- | style='text-align:right'| 123 | data-sort-value="1835" | 1835-08-15 | [[Илиодор Износков]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | | data-sort-value="1917" | 1917 |- | style='text-align:right'| 124 | data-sort-value="1835" | 1835 | ''[[:d:Q18759510|Вениамин Португалов]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q551835|табиб-язучы]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896-10-20 |- | style='text-align:right'| 125 | data-sort-value="1835" | 1835-10-02 | [[Госман Саинов]] | | [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе|Ырынбур татар укытучылар мәктәбе]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 126 | data-sort-value="1835" | 1835-09-23 | ''[[:d:Q96363324|Михаил Элпидин]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | | data-sort-value="1908" | 1908-02-17 |- | style='text-align:right'| 127 | data-sort-value="1836" | 1836-12-21 | [[Милий Балакирев]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q740103|Saint Petersburg – Warsaw Railway]]''<br/>''[[:d:Q586283|Санкт-Петербург дәүләт академия капелласы]]''<br/>''[[:d:Q11567401|Free Music School]]'' | [[:commons:Category:Mily Balakirev|Mily Balakirev]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-16 |- | style='text-align:right'| 128 | data-sort-value="1836" | 1836-08-15 | [[Пётр Боборыкин]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | [[:commons:Category:Peter Boborykin|Peter Boborykin]] | data-sort-value="1921" | 1921-08-12 |- | style='text-align:right'| 129 | data-sort-value="1836" | 1836-08-07 | [[Никанор Хржонщевский]] | ''[[:d:Q2552072|гистолог]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikanor Chrzonszczewsky|Nikanor Chrzonszczewsky]] | data-sort-value="1906" | 1906-09-01 |- | style='text-align:right'| 130 | data-sort-value="1836" | 1836<br/>1838 | [[Пётр Пашино]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-09-03 |- | style='text-align:right'| 131 | data-sort-value="1836" | 1836 | [[Семен Жеманов]] | | | | data-sort-value="1903" | 1903 |- | style='text-align:right'| 132 | data-sort-value="1837" | 1837 | [[Мөхәммәтъяр Солтанов|Мөхәммәдьяр Солтан]] | ''[[:d:Q3111753|religious person]]''<br/>[[мөфти]] | | [[:commons:Category:Muhammadjar Sultanov|Muhammadjar Sultanov]] | data-sort-value="1915" | 1915-06-12 |- | style='text-align:right'| 133 | data-sort-value="1838" | 1838-12-22 | [[Владимир Марковников (1838)|Владимир Марковников]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Vasilyevich Markovnikov|Vladimir Vasilyevich Markovnikov]] | data-sort-value="1904" | 1904-01-29 |- | style='text-align:right'| 134 | data-sort-value="1838" | 1838-10-25 | [[Аполлон Смирнов]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]'' | | | data-sort-value="1902" | 1902-05-02 |- | style='text-align:right'| 135 | data-sort-value="1838" | 1838 | [[Лев Мандельштам]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1901" | 1901-02-21 |- | style='text-align:right'| 136 | data-sort-value="1838" | 1838-02-02 | [[Фёдор Керенский]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q15918735|Нократ ирләр гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4419524|Сембер Мария хатын-кызлар гимназиясе]]'' | [[:commons:Category:Fedor Kerensky|Fedor Kerensky]] | data-sort-value="1912" | 1912-06-08 |- | style='text-align:right'| 137 | data-sort-value="1839" | 1839 | [[Фёдор Зеленогорский]] | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908-07-14 |- | style='text-align:right'| 138 | data-sort-value="1839" | 1839-08-19 | [[Николай Иванов (1839)|Николай Иванов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1903" | 1903-06-19 |- | style='text-align:right'| 139 | data-sort-value="1839" | 1839-01-13 | [[Иван Краснопёров]] | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | | data-sort-value="1920" | 1920 |- | style='text-align:right'| 140 | data-sort-value="1839" | 1839-03-03 | [[Василий Магницкий]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="1901" | 1901-03-04 |- | style='text-align:right'| 141 | data-sort-value="1839" | 1839-08-16 | [[Арсений Щербаков|Арсени Чербаков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1900" | 1900-03-09 |- | style='text-align:right'| 142 | data-sort-value="1840" | 1840-05-08<br/>1840 | [[Николай Ковалевский]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1891" | 1891-09-05 |- | style='text-align:right'| 143 | data-sort-value="1840" | 1840 | ''[[:d:Q4372348|Александр Попов]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1881" | 1881-08-06 |- | style='text-align:right'| 144 | data-sort-value="1840" | 1840-09-05 | ''[[:d:Q15720254|Михаил Воронов]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | | data-sort-value="1873" | 1873-01-19 |- | style='text-align:right'| 145 | data-sort-value="1840" | 1840-10-13 | [[Александр Орлов (1840)|Александр Орлов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1889" | 1889-04-03 |- | style='text-align:right'| 146 | data-sort-value="1840" | 1840-07-14 | [[Николай Мельников (1840)|Николай Мельников]] | [[галим]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1900" | 1900-12-30 |- | style='text-align:right'| 147 | data-sort-value="1840" | 1840-05-20 | [[Николай Боголюбов (1840)|Николай Боголюбов]] | [[хирург]] | | | data-sort-value="1893" | 1893-08-20 |- | style='text-align:right'| 148 | data-sort-value="1841" | 1841-06-20 | [[Александр Зайцев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Alexander Zaitsev|Alexander Zaitsev]] | data-sort-value="1910" | 1910-08-19 |- | style='text-align:right'| 149 | data-sort-value="1841" | 1841-09-07 | [[Модест Богданов]] | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Казан император университеты<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | [[:commons:Category:Modest Bogdanov|Modest Bogdanov]] | data-sort-value="1888" | 1888-03-04<br/>1888-03-16 |- | style='text-align:right'| 150 | data-sort-value="1842" | 1842-09-14 | ''[[:d:Q440680|Андрей Хардин]]'' | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>[[адвокат]] | | | data-sort-value="1910" | 1910-02-06 |- | style='text-align:right'| 151 | data-sort-value="1842" | 1842 | [[Александр Овсянников (1842)|Александр Овсянников]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | | | data-sort-value="1899" | 1899 |- | style='text-align:right'| 152 | data-sort-value="1842" | 1842-01-20 | [[Григорий Глинский]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1884" | 1884-04-24 |- | style='text-align:right'| 153 | data-sort-value="1842" | 1842-02-22 | [[Иван Моллесон]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]'' | | | data-sort-value="1920" | 1920-12-18 |- | style='text-align:right'| 154 | data-sort-value="1842" | 1842-02-16 | [[Алексей Аристов]] | [[композитор]] | | | data-sort-value="1910" | 1910-05-14 |- | style='text-align:right'| 155 | data-sort-value="1842" | 1842-10-26 | [[Александр Ге]] | [[галим]] | Казан император университеты | [[:commons:Category:Aleksandr Ge|Aleksandr Ge]] | data-sort-value="1907" | 1907-07-11 |- | style='text-align:right'| 156 | data-sort-value="1843" | 1843-10-07 | [[Äbüsöğüd Äxtäm]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Akhtyamov Abussugud|Akhtyamov Abussugud]] | data-sort-value="1920" | 1920 |- | style='text-align:right'| 157 | data-sort-value="1843" | 1843-07-10 | [[Дмитрий Корсаков]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1919" | 1919-05-26 |- | style='text-align:right'| 158 | data-sort-value="1843" | 1843-04-10 | [[Николай Осокин]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1895" | 1895-12-29 |- | style='text-align:right'| 159 | data-sort-value="1843" | 1843-10-09 | [[Николай Высоцкий (1843)|Николай Высоцкий]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Fyodorovich Vysotsky (professor)|Nikolay Fyodorovich Vysotsky (professor)]] | data-sort-value="1922" | 1922-06-12 |- | style='text-align:right'| 160 | data-sort-value="1844" | 1844-06-04 | ''[[:d:Q4252226|Сергей Лавров]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1910" | 1910-09-25 |- | style='text-align:right'| 161 | data-sort-value="1844" | 1844-04-06 | [[Пётр Кузнецкий]] | | | | data-sort-value="1912" | 1912-05-21 |- | style='text-align:right'| 162 | data-sort-value="1844" | 1844-11-17 | ''[[:d:Q47004157|Иван Словцов]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q2997765|Омск кадетлар корпусы]]''<br/>''[[:d:Q4061519|Aleksandrovskoe real school]]'' | [[:commons:Category:Ivan Slovtsov|Ivan Slovtsov]] | data-sort-value="1907" | 1907-10-19 |- | style='text-align:right'| 163 | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1845-03-30 | [[Иван Синцов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1914" | 1914-07-06 |- | style='text-align:right'| 164 | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1844-02-23 | ''[[:d:Q12358780|Aleksandr Solovyov]]'' | ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>Казан император университеты<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 165 | data-sort-value="1845" | 1845-09-26 | [[Фёдор Суворов]] | [[математик]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1911" | 1911-07-02 |- | style='text-align:right'| 166 | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Василий Заусайлов]] | | | | data-sort-value="1913" | 1913 |- | style='text-align:right'| 167 | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1844 | [[Николай Студенский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1891" | 1891-09-17<br/>1891 |- | style='text-align:right'| 168 | data-sort-value="1845" | 1845-09-01 | ''[[:d:Q104702690|Mikhail Dmitrievsky]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Dmitrievsky|Mikhail Dmitrievsky]] | data-sort-value="1932" | 1932-03-29 |- | style='text-align:right'| 169 | data-sort-value="1846" | 1846-04-29 | [[Владимир Аленицын]] | ''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-11-13 |- | style='text-align:right'| 170 | data-sort-value="1846" | 1846-08-17 | [[Иван Мещанинов (1846)|Иван Мещанинов]] | [[хокук белгече]] | | | data-sort-value="1918" | 1918-10-22 |- | style='text-align:right'| 171 | data-sort-value="1846" | 1846 | [[Юлиан Шелль]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1881" | 1881-02-01 |- | style='text-align:right'| 172 | data-sort-value="1847" | 1847-12-14<br/>1848-12-15 | [[Дмитрий Клеменц]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | [[:commons:Category:Dmitri Alexandrowitsch Klementz|Dmitri Alexandrowitsch Klementz]] | data-sort-value="1914" | 1914-01-08 |- | style='text-align:right'| 173 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Николай Аристов (1847)|Николай Аристов]] | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="1910" | 1910<br/>1918<br/>No/unknown value |- | style='text-align:right'| 174 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Алексей Шулятиков]] | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | [[Яраң өязе]] | | data-sort-value="1920" | 1920 |- | style='text-align:right'| 175 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Сергей Ильенко]] | | | | data-sort-value="1918" | 1918 |- | style='text-align:right'| 176 | data-sort-value="1847" | 1847-03-31 | [[Владимир Мещеринов]] | | | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 177 | data-sort-value="1848" | 1848-10-20<br/>1848-10-08 | [[Степан Смоленский|Степан Смоленски]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="1909" | 1909-08-02<br/>1909-07-20 |- | style='text-align:right'| 178 | data-sort-value="1848" | 1848-12-20 | [[Николай Невзоров]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q50798202|Казан укытучылар семинариясе]]''<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q28478526|Җиденче Питырбур гимназиясе]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-31 |- | style='text-align:right'| 179 | data-sort-value="1848" | 1848-12-17 | [[Василий Сорокин]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 180 | data-sort-value="1848" | 1848-11-10 | [[Александр Савельев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Aleksandrovich Savelyev|Aleksandr Aleksandrovich Savelyev]] | data-sort-value="1916" | 1916-05-29 |- | style='text-align:right'| 181 | data-sort-value="1849" | 1849-12-09 | [[Егор Вагнер]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | [[:commons:Category:Egor Egorovich Wagner|Egor Egorovich Wagner]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-27 |- | style='text-align:right'| 182 | data-sort-value="1849" | 1849-04-02 | [[Константин Леонтьев]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1904" | 1904-05-14 |- | style='text-align:right'| 183 | data-sort-value="1849" | 1849-01-03 | [[Семён Вишневский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922-10-14 |- | style='text-align:right'| 184 | data-sort-value="1850" | 1850-08-01 | [[Порфирий Крылов]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Porfiry Krylov|Porfiry Krylov]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-27 |- | style='text-align:right'| 185 | data-sort-value="1850" | 1850-10-22 | [[Александр Мотовилов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1920" | 1920 |- | style='text-align:right'| 186 | data-sort-value="1850" | 1850 | [[Владимир Хардин]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Khardin|Vladimir Khardin]] | data-sort-value="1920" | 1920-12-15 |- | style='text-align:right'| 187 | data-sort-value="1850" | 1850-01-17 | [[Леонард Колмачевский]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-12-24 |- | style='text-align:right'| 188 | data-sort-value="1850" | 1850 | [[Иван Корсаков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1912" | 1912-03-24 |- | style='text-align:right'| 189 | data-sort-value="1850" | 19th century | ''[[:d:Q42413729|Константин Гарин]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | data-sort-value="1930" | 20th century |- | style='text-align:right'| 190 | data-sort-value="1851" | 1851-12-18 | [[Николай Крушевский]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Mikołaj Kruszewski|Mikołaj Kruszewski]] | data-sort-value="1887" | 1887-11-12 |- | style='text-align:right'| 191 | data-sort-value="1851" | 1851-07-20 | [[Николай Загоскин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Pavlovich Zagoskin|Nikolay Pavlovich Zagoskin]] | data-sort-value="1912" | 1912-02-06 |- | style='text-align:right'| 192 | data-sort-value="1851" | 1851-05-02 | [[Михаил Соймонов]] | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1888" | 1888-09-12 |- | style='text-align:right'| 193 | data-sort-value="1851" | 1851-12-13 | [[Наум Теребинский]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nahum Varlaamovich (Varlamovich) Terebinsky|Nahum Varlaamovich (Varlamovich) Terebinsky]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 194 | data-sort-value="1851" | 1851-02-26 | [[Алексей Грузинцев]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]''<br/>''[[:d:Q16713603|Харкаўская губернская гімназія]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 195 | data-sort-value="1851" | 1851-02-27 | [[Александр Горталов]] | | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 196 | data-sort-value="1852" | 1852-01-27 | [[Александр Догел]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]'' | ''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Dogiel|Alexander Dogiel]] | data-sort-value="1922" | 1922-11-19 |- | style='text-align:right'| 197 | data-sort-value="1852" | 1852-10-02<br/>1852-09-21 | [[Пётр Кротов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[укытучы]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1914" | 1914-11-24 |- | style='text-align:right'| 198 | data-sort-value="1852" | 1852-09-30 | [[Григорий Дормидонтов]] | [[хокук белгече]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1919" | 1919-05-16 |- | style='text-align:right'| 199 | data-sort-value="1852" | 1852-05-09 | [[Николай Любимов|Николай Лүбимов]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | | data-sort-value="1906" | 1906-02-20 |- | style='text-align:right'| 200 | data-sort-value="1852" | 1852-06-12 | ''[[:d:Q59744054|Рясенцев, Иосиф Маркович]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1911" | 1911-03-04 |- | style='text-align:right'| 201 | data-sort-value="1852" | 1852-01-28 | ''[[:d:Q120278057|Иванов, Сергей Валентинович]]'' | | | | data-sort-value="1925" | 1925 |- | style='text-align:right'| 202 | data-sort-value="1853" | 1853-07-24 | [[Владимир Золотницкий]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930-04-18 |- | style='text-align:right'| 203 | data-sort-value="1853" | 1853 | [[Иван Яворский]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920 |- | style='text-align:right'| 204 | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Григорий Гутоп]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gutop Grigoriy Vladimirovich|Gutop Grigoriy Vladimirovich]] | data-sort-value="1917" | 1917 |- | style='text-align:right'| 205 | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1900" | 1900-04-01 |- | style='text-align:right'| 206 | data-sort-value="1854" | 1854-07-12 | [[Александр Архангельский (1854)|Александр Архангельский]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407681|Saint-Petersburg Elizabethan Institute]]''<br/>''[[:d:Q198625|Filologicheskie Zapiski]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-04-24 |- | style='text-align:right'| 207 | data-sort-value="1854" | 1854-02-22 | [[Александр Дмитриев]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Alexeevich Dmitriev|Alexander Alexeevich Dmitriev]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-14<br/>1902-06-01 |- | style='text-align:right'| 208 | data-sort-value="1854" | 1854-11-01 | [[Виктор Ивановский|Виктор Ивановски]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1926" | 1926-08-18 |- | style='text-align:right'| 209 | data-sort-value="1854" | 1854-04-17 | [[Николай Миславский|Николай Миславски]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1928" | 1928-12-28 |- | style='text-align:right'| 210 | data-sort-value="1854" | 1854-07-12<br/>1854-07-24 | [[Владимир Щеглов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-08-14 |- | style='text-align:right'| 211 | data-sort-value="1854" | 1854-05-28 | [[Иннокентий Канонников]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | | data-sort-value="1902" | 1902-03-15 |- | style='text-align:right'| 212 | data-sort-value="1854" | 1854-07-30 | [[Стефан Кузнецов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304039|Мәскәү археология институты]]'' | [[:commons:Category:Stefan Kuznetsov|Stefan Kuznetsov]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-13 |- | style='text-align:right'| 213 | data-sort-value="1854" | 1854-12-31 | [[Пётр Владимиров (1854)|Пётр Владимиров]] | ''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q27058542|belarussist]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1902" | 1902 |- | style='text-align:right'| 214 | data-sort-value="1854" | 1854-11-07 | [[Михаил Кандаратский]] | [[хирург]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1912" | 1912-10-20 |- | style='text-align:right'| 215 | data-sort-value="1854" | 1854-04-12 | ''[[:d:Q109406027|Аристарх Смирнов]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q26832546|медицина администраторы]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]''<br/>''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1899" | 1899 |- | style='text-align:right'| 216 | data-sort-value="1854" | 1854 | ''[[:d:Q112667716|Аронзон, Соломон Лейбович]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 217 | data-sort-value="1854" | 1854-06-30 | ''[[:d:Q134567222|Karl Aleksander Holzmann]]'' | ''[[:d:Q106823762|veterinary scientist]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922-02-03 |- | style='text-align:right'| 218 | data-sort-value="1855" | 1855-08-26 | [[Сергей Глинка]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Glinka|Sergey Glinka]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-18 |- | style='text-align:right'| 219 | data-sort-value="1855" | 1855-01-10 | [[Пётр Голубев]] | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1915" | 1915-02-05<br/>1912-02-05 |- | style='text-align:right'| 220 | data-sort-value="1855" | 1855-10-15 | [[Рауль Рума]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1909" | 1909-08-03 |- | style='text-align:right'| 221 | data-sort-value="1856" | 1856-03-20 | [[Алексей Зайцев (1856)|Алексей Зайцев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1921" | 1921 |- | style='text-align:right'| 222 | data-sort-value="1856" | 1856-01-07 | [[Иван Смирнов (1856)|Иван Смирнов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1904" | 1904-05-15 |- | style='text-align:right'| 223 | data-sort-value="1856" | 1856-05-25 | [[Владимир Орлов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1915" | 1915-06-23 |- | style='text-align:right'| 224 | data-sort-value="1857" | 1857-04-07<br/>1857-04-19 | [[Василий Богородицкий]] | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1941" | 1941-12-23 |- | style='text-align:right'| 225 | data-sort-value="1857" | 1857-04-08 | [[Василий Разумовский]] | [[хирург]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Vasili Razumovsky|Vasili Razumovsky]] | data-sort-value="1935" | 1935-04-07 |- | style='text-align:right'| 226 | data-sort-value="1857" | 1857-09-25 | [[Алексей Садовен]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-10-08<br/>1919 |- | style='text-align:right'| 227 | data-sort-value="1858" | 1858-12-17 | [[Пётр Заболотнов]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28666955|Николай император университеты]]''<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935-10-26 |- | style='text-align:right'| 228 | data-sort-value="1858" | 1858-12-28 | [[Пётр Кащенко]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Kashchenko|Pyotr Kashchenko]] | data-sort-value="1920" | 1920-02-19 |- | style='text-align:right'| 229 | data-sort-value="1858" | 1858-08-18 | [[Николай Кушев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-03-10 |- | style='text-align:right'| 230 | data-sort-value="1858" | 1858 | [[Алексей Остроумов (зоолог)]] | [[галим]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1925" | 1925 |- | style='text-align:right'| 231 | data-sort-value="1858" | 1858<br/>1858-12 | ''[[:d:Q20483740|Мөхәммәтҗан Карабаев]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1928" | 1928 |- | style='text-align:right'| 232 | data-sort-value="1859" | 1859-08-27 | [[Сергей Булич]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-04-15 |- | style='text-align:right'| 233 | data-sort-value="1859" | 1859-10-04 | [[Алексей Панормов]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1927" | 1927 |- | style='text-align:right'| 234 | data-sort-value="1859" | 1859-11-28 | [[Николай Тезяков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>''[[:d:Q15816836|бактериолог]]'' | | | data-sort-value="1925" | 1925-01-02 |- | style='text-align:right'| 235 | data-sort-value="1860" | 1860-03-20 | [[Сергей Реформатский]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Sergei Reformatski|Sergei Reformatski]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-28 |- | style='text-align:right'| 236 | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Алтмышбай Калмәнов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1937" | 1937 |- | style='text-align:right'| 237 | data-sort-value="1860" | 1860-12-01 | [[Владимир Мальмберг]] | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q15983985|классик археолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Malmberg|Vladimir Malmberg]] | data-sort-value="1921" | 1921-12-09 |- | style='text-align:right'| 238 | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Николай Семёнов (1860)|Николай Семёнов]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 239 | data-sort-value="1860" | 1860-04-17 | [[Александр Бодров]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1931" | 1931-08-29 |- | style='text-align:right'| 240 | data-sort-value="1861" | 1861-04-16 | [[Анастасий (Александров)|Анастасий]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Anastasius (Alexandrov)|Anastasius (Alexandrov)]] | data-sort-value="1918" | 1918-06-23 |- | style='text-align:right'| 241 | data-sort-value="1861" | 1861-01-13<br/>1861 | [[Дмитрий Бекарюков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]'' | ''[[:d:Q12089002|Вестник воспитания]]''<br/>''[[:d:Q4481784|Федераль фәнни һигиена үзәге]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-09-13<br/>1939 |- | style='text-align:right'| 242 | data-sort-value="1861" | 1861-02-11 | [[Владислав Залеский]] | [[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Vladislav Zalesskiy|Vladislav Zalesskiy]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-15 |- | style='text-align:right'| 243 | data-sort-value="1861" | 1861-08-26 | [[Сергей Коржинский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>''[[:d:Q3162406|Siberian Botanic Garden]]'' | [[:commons:Category:Sergei Ivanovich Korzhynsky|Sergei Ivanovich Korzhynsky]] | data-sort-value="1900" | 1900-11-18 |- | style='text-align:right'| 244 | data-sort-value="1861" | 1861 | [[Михаил Куликов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Kulikov Mikhail Fedorovich|Kulikov Mikhail Fedorovich]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 245 | data-sort-value="1861" | 1861-07-23 | ''[[:d:Q4507505|Иван Чарушников]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1916" | 1916 |- | style='text-align:right'| 246 | data-sort-value="1861" | 1861-10-21 | [[Сергей Баратаев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mihailovich Barataev|Sergey Mihailovich Barataev]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 |- | style='text-align:right'| 247 | data-sort-value="1861" | 1861-09-12 | [[Владимир Арнольдов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28666955|Николай император университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1941" | 1941 |- | style='text-align:right'| 248 | data-sort-value="1861" | 1861-10-22 | [[Арсений Горталов|Арсени Горталов]] | | | | data-sort-value="1930" | 1930 |- | style='text-align:right'| 249 | data-sort-value="1862" | 1862-11-17 | [[Владимир Бурцев|Владимир Бурсев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Vladimir Burtsev|Vladimir Burtsev]] | data-sort-value="1942" | 1942-08-21 |- | style='text-align:right'| 250 | data-sort-value="1862" | 1862-11-11 | [[Николай Варпаховский]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]'' | | | data-sort-value="1909" | 1909-02-12 |- | style='text-align:right'| 251 | data-sort-value="1862" | 1862-04-12<br/>1862-04-24 | [[Николай Лихачёв]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q104212657|sigillographer]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Petrovich Likhachyov|Nikolay Petrovich Likhachyov]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-14 |- | style='text-align:right'| 252 | data-sort-value="1862" | 1862-12-18 | [[Николай Быков (1862)|Николай Быков]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | | data-sort-value="1939" | 1939-04-23 |- | style='text-align:right'| 253 | data-sort-value="1862" | 1862 | ''[[:d:Q26255586|Иван Быстрицкий]]'' | [[хокук белгече]] | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 254 | data-sort-value="1862" | 1862-11-22 | ''[[:d:Q107304864|Nikolai Bogoslovski]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1914" | 1914-02-06 |- | style='text-align:right'| 255 | data-sort-value="1862" | 1862 | ''[[:d:Q135451533|Ястребова Аделаїда Север'янівна]]'' | ''[[:d:Q182436|китапханәче]]'' | ''[[:d:Q4496246|Kharkiv Korolenko State Scientific Library]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-11-26 |- | style='text-align:right'| 256 | data-sort-value="1863" | 1863-01-01 | [[Габриель Шершеневич|Габриел Шершеневич]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[:commons:Category:Gabriel Shershenevich|Gabriel Shershenevich]] | data-sort-value="1912" | 1912-08-31 |- | style='text-align:right'| 257 | data-sort-value="1863" | 1863-02-21 | [[Александр Галицкий]] | ''[[:d:Q2627699|шаһмат композиторы]]''<br/>''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q1801944|country doctor]]'' | | | data-sort-value="1921" | 1921-11-18 |- | style='text-align:right'| 258 | data-sort-value="1863" | 1863-12-10 | [[Аркадий Лаврский]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1944" | 1944-11-30 |- | style='text-align:right'| 259 | data-sort-value="1863" | 1863 | [[Сергей Пермяков]] | | | [[:commons:Category:Sergey Efremovich Permyakov|Sergey Efremovich Permyakov]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-06 |- | style='text-align:right'| 260 | data-sort-value="1863" | 1863-04-06 | [[Александр Толстой]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Petrovich Tolstoy|Alexander Petrovich Tolstoy]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 261 | data-sort-value="1863" | 1863-08-01 | [[Константин Котелов]] | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 262 | data-sort-value="1863" | 1863-04-06 | [[Алексей Наумов (1863)|Алексей Наумов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 263 | data-sort-value="1863" | 1863 | [[Иван Овчинников]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Nikiforovich Ovchinnikov|Ivan Nikiforovich Ovchinnikov]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 264 | data-sort-value="1863" | 1863-02 | [[Владислав Губерт]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4360211|Питырбур тәрбияләү йорты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[:commons:Category:Wladislaw Gubert|Wladislaw Gubert]] | data-sort-value="1941" | 1941-12 |- | style='text-align:right'| 265 | data-sort-value="1863" | 1863-02-10 | ''[[:d:Q27793041|Михаил Пономарёв]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Aleksandrovich Ponomarev|Mikhail Aleksandrovich Ponomarev]] | data-sort-value="1921" | 1921-02-01 |- | style='text-align:right'| 266 | data-sort-value="1863" | 1863-10-25 | [[Пётр Кудрявцев]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1935" | 1935-08-27 |- | style='text-align:right'| 267 | data-sort-value="1863" | 1863-02-12 | [[Александр Агабабов]] | [[профессор]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922-06-11 |- | style='text-align:right'| 268 | data-sort-value="1864" | 1864-09-07<br/>1864-09-19 | [[Михаил Рузский]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Ruzskiy|Mikhail Ruzskiy]] | data-sort-value="1948" | 1948-04-16<br/>1948-04-29 |- | style='text-align:right'| 269 | data-sort-value="1864" | 1864-09-30<br/>1864-09-18 | [[Николай Фирсов (1864)|Николай Фирсов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | Казан император университеты<br/>[[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | data-sort-value="1934" | 1934-04-07<br/>1933-06-07 |- | style='text-align:right'| 270 | data-sort-value="1864" | 1864-01-18<br/>1864-01-30 | [[Макар Евсевьев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | [[:commons:Category:Makar Yevseviev|Makar Yevseviev]] | data-sort-value="1931" | 1931-05-10<br/>1931-05-11 |- | style='text-align:right'| 271 | data-sort-value="1864" | 1864-10-14 | [[Евгений Вотчал]] | ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-04-01 |- | style='text-align:right'| 272 | data-sort-value="1864" | 1864-08-13 | [[Сергей Шестаков]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1940" | 1940-11-11 |- | style='text-align:right'| 273 | data-sort-value="1864" | 1864-04-26 | ''[[:d:Q15074567|Nikolay Pavlovitsj Misjkin]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]''<br/>''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''<br/>''[[:d:Q55776456|Беларускі інстытут сельскай і лясной гаспадаркі]]''<br/>''[[:d:Q60972175|Republican center for hydrometeorology, control of radioactive contamination and environmental monitoring]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935 |- | style='text-align:right'| 274 | data-sort-value="1864" | 1864-01-31 | [[Алексей Нечаев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1915" | 1915-09-08 |- | style='text-align:right'| 275 | data-sort-value="1864" | 1864-11-25 | [[Александр Реформатский]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4303988|Мәскәү югары хатын-кызлар курслары]]''<br/>''[[:d:Q4128093|Икенче Мәскәү дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4425482|Мәскәү шәһәр халык университеты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-12-27 |- | style='text-align:right'| 276 | data-sort-value="1864" | 1864 | ''[[:d:Q16703614|Леонид Кругликовский]]'' | ''[[:d:Q497294|лепидоптеролог]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q12107053|Киевски зоолошки музеј]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930 |- | style='text-align:right'| 277 | data-sort-value="1864" | 1864-03-31 | ''[[:d:Q18755187|Константин Пятницкий]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q4295438|Mir Bozhiy]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-01-06 |- | style='text-align:right'| 278 | data-sort-value="1864" | 1864-05-17 | [[Владимир Бургсдорф (1864)|Владимир Бургсдорф]] | | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1935" | 1935-04-03 |- | style='text-align:right'| 279 | data-sort-value="1865" | 1865-10-08 | [[Александр Котельников]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>[[Ксения гимназиясе бинасы (Казан)|Ксения гимназиясе бинасы]] | | data-sort-value="1944" | 1944-03-06 |- | style='text-align:right'| 280 | data-sort-value="1865" | 1865-02-24 | [[Иван Липа]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Lypa|Ivan Lypa]] | data-sort-value="1923" | 1923-11-13 |- | style='text-align:right'| 281 | data-sort-value="1865" | 1865-10-17 | [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Казан император университеты<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Andrey Gordyagin|Andrey Gordyagin]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-15 |- | style='text-align:right'| 282 | data-sort-value="1865" | 1865-04-07 | [[Александр Сахаров]] | ''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q860918|эсперантист]]''<br/>[[эшкуар]] | | | data-sort-value="1942" | 1942-07 |- | style='text-align:right'| 283 | data-sort-value="1865" | 1865-10-23 | [[Платон Тихов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-08-08 |- | style='text-align:right'| 284 | data-sort-value="1865" | 1865-09-11 | [[Михаил Догел]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1936" | 1936-08-25 |- | style='text-align:right'| 285 | data-sort-value="1865" | 1865-11-26 | ''[[:d:Q16371398|Аршак Костанян]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | data-sort-value="1920" | 1920-01-12 |- | style='text-align:right'| 286 | data-sort-value="1865" | 1865-02-21 | [[Лев Урванцов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-01-15 |- | style='text-align:right'| 287 | data-sort-value="1866" | 1866-10-24 | [[Михаил Грачев (1866)|Михаил Грачев]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1925" | 1925-08-17 |- | style='text-align:right'| 288 | data-sort-value="1866" | 1866 | [[Александр Краснов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1911" | 1911 |- | style='text-align:right'| 289 | data-sort-value="1866" | 1866-04-01 | [[Михаил Мандельштам]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-02-05 |- | style='text-align:right'| 290 | data-sort-value="1866" | 1866-03-05 | [[Феофан Ерёмин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Feofan Eryomin|Feofan Eryomin]] | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 291 | data-sort-value="1866" | 1866-10-03 | [[Григорий Клячкин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Клячкин шифаханәсе|Кләчкин хастаханәсе]]<br/>[[Казан хәрби госпитале]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Grigory Kliachkin|Grigory Kliachkin]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-21 |- | style='text-align:right'| 292 | data-sort-value="1867" | 1867-07-13 | [[Сәетгәрәй Алкин]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | [[:commons:Category:Said-Girey Alkin|Said-Girey Alkin]] | data-sort-value="1919" | 1919 |- | style='text-align:right'| 293 | data-sort-value="1867" | 1867-03-07 | [[Александр Бейвел]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-02-09 |- | style='text-align:right'| 294 | data-sort-value="1867" | 1867-03-14<br/>1867 | [[Венедикт Курилов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-02-08 |- | style='text-align:right'| 295 | data-sort-value="1867" | 1867-11-20 | [[Дмитрий Синцов]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | [[:commons:Category:Dmitrii Sintsov|Dmitrii Sintsov]] | data-sort-value="1946" | 1946-01-28 |- | style='text-align:right'| 296 | data-sort-value="1867" | 1867-04-07 | [[Платон Граве]] | [[математик]] | Казан император университеты<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-11-18 |- | style='text-align:right'| 297 | data-sort-value="1867" | 1867-11-18 | ''[[:d:Q15699375|Александр Гераклитов]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''<br/>''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Geraklitov|Alexander Geraklitov]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-11 |- | style='text-align:right'| 298 | data-sort-value="1867" | 1867 | ''[[:d:Q21857138|Пётр Останков]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | style='text-align:right'| 299 | data-sort-value="1867" | 1867-04-21 | [[Николай Колотинский]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1927" | 1927-04-17 |- | style='text-align:right'| 300 | data-sort-value="1867" | 1867-12-02<br/>1868 | ''[[:d:Q50390456|Sergej Pavlovič Nikonov]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4146794|State Far Eastern University]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928 |- | style='text-align:right'| 301 | data-sort-value="1867" | 1867 | ''[[:d:Q108457204|Pyotr Vasilyev]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930 |- | style='text-align:right'| 302 | data-sort-value="1868" | 1868-06-04 | [[Пётр Перцов]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Pertsov|Pyotr Pertsov]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-19 |- | style='text-align:right'| 303 | data-sort-value="1868" | 1868 | [[Сергей Ложкин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Lozhkin|Sergey Lozhkin]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 304 | data-sort-value="1868" | 1868-06-30<br/>1868-05-30 | [[Зиновий Таланцев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | [[:commons:Category:Zinoviy Talantsev|Zinoviy Talantsev]] | data-sort-value="1929" | 1929-03-09 |- | style='text-align:right'| 305 | data-sort-value="1868" | 1868-02-02 | [[Владимир Вормс]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1941" | 1941-05-24 |- | style='text-align:right'| 306 | data-sort-value="1868" | 1868 | ''[[:d:Q48507732|Николай Петрович Кильдюшевский]]'' | [[галим]] | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 307 | data-sort-value="1869" | 1869-10-29<br/>1869-11-10 | [[Николай Буш]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | [[:commons:Category:Nicolai Busch|Nicolai Busch]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-07 |- | style='text-align:right'| 308 | data-sort-value="1869" | 1869-11-21 | [[Семён Залкинд]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1941" | 1941-05-18 |- | style='text-align:right'| 309 | data-sort-value="1869" | 1869-04-13 | ''[[:d:Q4418678|Николай Сигорский]]'' | [[адвокат]] | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 310 | data-sort-value="1869" | 1869-07-12 | [[Владимир Здравосмыслов]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1944" | 1944-12-25 |- | style='text-align:right'| 311 | data-sort-value="1869" | 1869 | [[Сергей Корнильев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Kornilyev|Sergei Kornilyev]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 312 | data-sort-value="1869" | 1869-02-23 | [[Иван Ягодинский]] | [[фәлсәфәче]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 313 | data-sort-value="1869" | 1869-10-29 | ''[[:d:Q18327343|Дмитрий Шестаков]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1937" | 1937-06-17 |- | style='text-align:right'| 314 | data-sort-value="1869" | 1869-11-27 | [[Всеволод Первушин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vsevolod Pervushin|Vsevolod Pervushin]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-21 |- | style='text-align:right'| 315 | data-sort-value="1869" | 1869-04-21 | [[Сергей Колотинский]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | Казан император университеты | [[:commons:Category:Sergey Kolotinskiy|Sergey Kolotinskiy]] | data-sort-value="1922" | 1922 |- | style='text-align:right'| 316 | data-sort-value="1870" | 1870-04-22 | [[Владимир Ленин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4426244|Халык комиссарлары советы]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Lenin|Vladimir Lenin]] | data-sort-value="1924" | 1924-01-21 |- | style='text-align:right'| 317 | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Владимир Руднев (психиатр)]] | | | | data-sort-value="1951" | 1951 |- | style='text-align:right'| 318 | data-sort-value="1870" | 1870-03-13 | [[Пётр Изергин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | data-sort-value="1936" | 1936-10-08 |- | style='text-align:right'| 319 | data-sort-value="1870" | 1870-07-24<br/>1870 | ''[[:d:Q4253392|Исаак Лалаянц]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q8062250|Yuzhny Rabochy]]''<br/>''[[:d:Q219560|Iskra]]''<br/>''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933-07-14<br/>1933 |- | style='text-align:right'| 320 | data-sort-value="1870" | 1870-10-17 | [[Никандр Миролюбов]] | | Казан император университеты | | data-sort-value="1927" | 1927-01-27 |- | style='text-align:right'| 321 | data-sort-value="1870" | 1870-03-21 | ''[[:d:Q4307743|Николай Муравьёв]]'' | [[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | | | data-sort-value="1936" | 1936-12-31 |- | style='text-align:right'| 322 | data-sort-value="1870" | 1870-06-01 | ''[[:d:Q6095618|Юстин Фрациман]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q674426|куратор]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1927" | 1927-09-23 |- | style='text-align:right'| 323 | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Евгений Болотов]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-13 |- | style='text-align:right'| 324 | data-sort-value="1870" | 1870-06-11 | [[Александр Гуляев (1870)|Александр Гуляев]] | [[фәлсәфәче]] | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1935" | 1935-11-19 |- | style='text-align:right'| 325 | data-sort-value="1870" | 1870-11-01 | [[Дамиан Кочнев]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 326 | data-sort-value="1871" | 1871-12-07 | [[Әхмәт Беремҗанов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ahmet Beremzhanov|Ahmet Beremzhanov]] | data-sort-value="1928" | 1928-01-05 |- | style='text-align:right'| 327 | data-sort-value="1871" | 1871-12-21 | ''[[:d:Q9138423|Abraham Wirszubski]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943 |- | style='text-align:right'| 328 | data-sort-value="1871" | 1871 | ''[[:d:Q11729101|Юлиан Ротштадт]]'' | ''[[:d:Q783906|невролог]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942 |- | style='text-align:right'| 329 | data-sort-value="1871" | 1871-12-02<br/>1871-12-14 | [[Михаил Янишевский]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1949" | 1949-12-04 |- | style='text-align:right'| 330 | data-sort-value="1871" | 1871-05-27 | [[Һерман Клүге]] | ''[[:d:Q65054941|bryozoologist]]''<br/>''[[:d:Q109120509|хайваннар коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1956" | 1956-12-25 |- | style='text-align:right'| 331 | data-sort-value="1871" | 1871-08-14 | [[Александр Остряков]] | | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 |- | style='text-align:right'| 332 | data-sort-value="1871" | 1871-02-01 | [[Владимир Николаев (1871)|Владимир Николаев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-02-04 |- | style='text-align:right'| 333 | data-sort-value="1871" | 1871-03-25 | [[Владимир Соколов (1871)|Владимир Соколов]] | | | | data-sort-value="1921" | 1921-03-17 |- | style='text-align:right'| 334 | data-sort-value="1871" | 1871-11-14 | ''[[:d:Q112995093|Суров, Григорий Иванович]]'' | | | | data-sort-value="1947" | 1947-02-10 |- | style='text-align:right'| 335 | data-sort-value="1872" | 1872 | [[Искәндәрбәк Солтанов|Искәндәр Солтанов]] | [[адвокат]] | | | data-sort-value="1920" | 1920 |- | style='text-align:right'| 336 | data-sort-value="1872" | 1872 | [[Сергей Бондарев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1944" | 1944 |- | style='text-align:right'| 337 | data-sort-value="1872" | 1872-02-10 | [[Валерий Талиев]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-02-21 |- | style='text-align:right'| 338 | data-sort-value="1872" | 1872-03-22 | [[Александр Щербаков|Александр Чербаков]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1922" | 1922-11-07 |- | style='text-align:right'| 339 | data-sort-value="1872" | 1872-01-30 | [[Ипполит Забусов]] | [[галим]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1917" | 1917-07 |- | style='text-align:right'| 340 | data-sort-value="1872" | 1872 | [[Иван Покровский]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Pokrovskiy Ivan P.|Pokrovskiy Ivan P.]] | data-sort-value="1963" | 1963 |- | style='text-align:right'| 341 | data-sort-value="1872" | 1872-04-21 | [[Виктор Ищереков|Виктор Иччереков]] | | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1936" | 1936-09-23 |- | style='text-align:right'| 342 | data-sort-value="1872" | 1872-09-15 | [[Владимир Баранов (1872)|Владимир Баранов]] | | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан университетының астрономия обсерваториясе]] | | data-sort-value="1942" | 1942-02-14 |- | style='text-align:right'| 343 | data-sort-value="1873" | 1873-04-16 | [[Сергей Бруштейн]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Brushteĭn|Sergey Brushteĭn]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-20 |- | style='text-align:right'| 344 | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Владимир Ишерский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ischersky Vladimir Ivanovich|Ischersky Vladimir Ivanovich]] | data-sort-value="1937" | 1937<br/>1942 |- | style='text-align:right'| 345 | data-sort-value="1873" | 1873-02-08 | [[Мөхәммәтхан Кулаев]] | | | | data-sort-value="1958" | 1958 |- | style='text-align:right'| 346 | data-sort-value="1873" | 1873-02-01 | [[Семён Маслов]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-06-20 |- | style='text-align:right'| 347 | data-sort-value="1873" | 1873-07-05 | [[Иван Спрыгин]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q3761480|Пенза сәнгать училищесы]]''<br/>''[[:d:Q4348505|Пензенское землемерное училище]]''<br/>''[[:d:Q4180047|Zhiguli Nature Reserve]]'' | [[:commons:Category:Ivan Sprygin|Ivan Sprygin]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-02 |- | style='text-align:right'| 348 | data-sort-value="1873" | 1873-04-12 | [[Алексей Янишевский|Алексей Янишевски]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1936" | 1936-10-09 |- | style='text-align:right'| 349 | data-sort-value="1873" | 1873-02-10 | [[Алексей Фаворский (1873)]] | ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1930" | 1930-02-17 |- | style='text-align:right'| 350 | data-sort-value="1873" | 1873-04-20 | ''[[:d:Q12570452|Мәҗит Шомбалов]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 351 | data-sort-value="1873" | 1873-09-27 | [[Дмитрий Теренин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 352 | data-sort-value="1873" | 1873-12-27<br/>1874 | [[Аркадий Елистратов]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q4217408|Катков лицее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1955" | 1955 |- | style='text-align:right'| 353 | data-sort-value="1874" | 1874-09-08<br/>1874-09-20 | [[Николай Семашко]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгы]]<br/>[[Халыкара Кызыл Хач комитеты]] | [[:commons:Category:Nikolai Semashko|Nikolai Semashko]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-18 |- | style='text-align:right'| 354 | data-sort-value="1874" | 1874-08-28 | [[Борис Келлер]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''<br/>[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>''[[:d:Q2645793|Dokuchaev Soil Science Institute]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-10-29 |- | style='text-align:right'| 355 | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q4233898|Сергей Королёв]]'' | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | | | data-sort-value="1932" | 1932 |- | style='text-align:right'| 356 | data-sort-value="1874" | 1874-05-16 | [[Роман Лурия]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]]<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-22 |- | style='text-align:right'| 357 | data-sort-value="1874" | 1874-09-30 | [[Григорий Трошин]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q15839237|невропатолог]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-03-13 |- | style='text-align:right'| 358 | data-sort-value="1874" | 1874-12-01 | [[Рафаэль Зон]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | data-sort-value="1956" | 1956-10-27 |- | style='text-align:right'| 359 | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q9159625|Aristarch Iljin]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | | data-sort-value="1960" | 1960-07-07 |- | style='text-align:right'| 360 | data-sort-value="1874" | 1874-01-12 | [[Николай Шебуев]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Nikolay Shebuev|Nikolay Shebuev]] | data-sort-value="1937" | 1937-02-08 |- | style='text-align:right'| 361 | data-sort-value="1874" | 1874-02-01 | [[Пётр Афанасьев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1944" | 1944-08-20 |- | style='text-align:right'| 362 | data-sort-value="1874" | 1874-12-19 | [[Василий Чирковский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28666955|Николай император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1956" | 1956-03-02 |- | style='text-align:right'| 363 | data-sort-value="1874" | 1874-10-07 | [[Алексей Бакунин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1945" | 1945-01-10 |- | style='text-align:right'| 364 | data-sort-value="1874" | 1874-07-22 | ''[[:d:Q24642069|Владимир Трапезников]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="1937" | 1937-12-26 |- | style='text-align:right'| 365 | data-sort-value="1874" | 1874-10-08 | [[Александр Лебедев (1874)|Александр Лебедев]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-01-27 |- | style='text-align:right'| 366 | data-sort-value="1874" | 1874 | [[Александр Овчинников]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1936" | 1936-09-15 |- | style='text-align:right'| 367 | data-sort-value="1874" | 1874-03-02 | ''[[:d:Q62358258|Данилов Леонід Григорович]]'' | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928-11-27 |- | style='text-align:right'| 368 | data-sort-value="1874" | 1874-03-08 | [[Алексей Боголюбов (1874)|Алексей Боголюбов]] | | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 369 | data-sort-value="1874" | 1874-01-25 | ''[[:d:Q97182754|Вацуро, Григорий Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q63677188|хокук укытучысы]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-12 |- | style='text-align:right'| 370 | data-sort-value="1874" | 1874-04-07 | [[Виктор Боголюбов]] | | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1935" | 1935-03-07 |- | style='text-align:right'| 371 | data-sort-value="1874" | 1874-09-24 | ''[[:d:Q111745444|Михаил Пильнов]]'' | ''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''<br/>''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[ГИдУВ (Казан)|ГИдУВ]] | [[:commons:Category:Mikhail Pilnov|Mikhail Pilnov]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-01<br/>1920 |- | style='text-align:right'| 372 | data-sort-value="1874" | 1874-04-12 | ''[[:d:Q112861797|Дьяченко, Сергей Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q31728|дәүләт идарәсе]]'' | | | data-sort-value="1917" | 1917 |- | style='text-align:right'| 373 | data-sort-value="1875" | 1875-08-21 | [[Вячеслав Заленский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1923" | 1923-07-04 |- | style='text-align:right'| 374 | data-sort-value="1875" | 1875-10-06 | [[Константин Орлов]] | | Казан император университеты | | data-sort-value="1952" | 1952-04-14 |- | style='text-align:right'| 375 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Моисей Слоним]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | | data-sort-value="1945" | 1945 |- | style='text-align:right'| 376 | data-sort-value="1875" | 1875-02-05 | [[Дмитрий Янишевский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1944" | 1944-12-22 |- | style='text-align:right'| 377 | data-sort-value="1875" | 1875-03-01 | [[Нестор Петровский]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1921" | 1921-02-06 |- | style='text-align:right'| 378 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Абрам Кассиль]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | | data-sort-value="1951" | 1951-03-15 |- | style='text-align:right'| 379 | data-sort-value="1875" | 1875-11-09 | [[Дмитрий Алексеев (1875)|Дмитрий Алексеев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q59293195|П. Г. Шелапутин исемендәге педагогия институты]]''<br/>''[[:d:Q58174254|Томск технология институты]]''<br/>[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | | data-sort-value="1935" | 1935-06-26 |- | style='text-align:right'| 380 | data-sort-value="1875" | 1875 | ''[[:d:Q19906576|Владимир Ковалевский]]'' | ''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]'' | | | data-sort-value="1918" | 1918-12-13 |- | style='text-align:right'| 381 | data-sort-value="1875" | 1875-08-07 | [[Шәехгаттар Иманаев|Шәехгаттар Хәсән улы Иманаев]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | [[Хокук вә хәят (журнал, 1913)|«Хокук вә хәят»]]<br/>[[Бәянелхак|«Бәянелхак» газетасы]]<br/>[[13 нче мәктәп (Казан)|13 нче мәктәп]] | | |- | style='text-align:right'| 382 | data-sort-value="1875" | 1875-08-02 | ''[[:d:Q28702065|Ромоданов Пётр Дмитриевич]]'' | ''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-09-02 |- | style='text-align:right'| 383 | data-sort-value="1875" | 1875-01-25 | [[Игорь Завадский]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q43255826|All-Union Institute of Experimental Medicine]]''<br/>''[[:d:Q59212138|Санкт-Петербург хатын-кызлар медицина институты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-12-27 |- | style='text-align:right'| 384 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Николай Бушмакин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1936" | 1936-10-05 |- | style='text-align:right'| 385 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Исмәгыйль Госманов]] | | | | data-sort-value="1944" | 1944 |- | style='text-align:right'| 386 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Аркадий Боголюбов]] | | | | data-sort-value="1952" | 1952 |- | style='text-align:right'| 387 | data-sort-value="1875" | 1875-01-11 | [[Виктор Меньшиков]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Viktor Menshikov|Viktor Menshikov]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-22 |- | style='text-align:right'| 388 | data-sort-value="1875" | 1875-01-15 | [[Неонила Кедрова]] | ''[[:d:Q21002422|obstetrician-gynecologist]]'' | | | data-sort-value="1964" | 1964-11-13 |- | style='text-align:right'| 389 | data-sort-value="1876" | 1876-11-20 | [[Николай Ливанов]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1974" | 1974-12-07 |- | style='text-align:right'| 390 | data-sort-value="1876" | 1876-01-15 | [[Ян Пилсудски]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Jan Piłsudski|Jan Piłsudski]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-21 |- | style='text-align:right'| 391 | data-sort-value="1876" | 1876-10-24 | ''[[:d:Q15065912|Добросердов, Дмитрий Константинович]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | Казан император университеты<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-08-01 |- | style='text-align:right'| 392 | data-sort-value="1876" | 1876-09-04 | [[Дмитрий Эскин]] | [[хирург]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 393 | data-sort-value="1876" | 1876-06-27 | ''[[:d:Q112989038|Павел Иванович Пичугин]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1954" | 1954-03-31 |- | style='text-align:right'| 394 | data-sort-value="1877" | 1877-08-31 | [[Александр Арбузов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Aleksandr Arbuzov|Aleksandr Arbuzov]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-21 |- | style='text-align:right'| 395 | data-sort-value="1877" | 1877-01-16 | ''[[:d:Q981959|Semyon Frank]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Semyon Frank|Semyon Frank]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-10 |- | style='text-align:right'| 396 | data-sort-value="1877" | 1877-10-09 | [[Николай Осокин (1877)|Николай Осокин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1949" | 1949-10-10 |- | style='text-align:right'| 397 | data-sort-value="1877" | 1877 | ''[[:d:Q12842772|Mammadali Bey Selimbeyov]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q27349|стоматолог]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mammadali Bey Selimbeyov|Mammadali Bey Selimbeyov]] | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 398 | data-sort-value="1877" | 1877-01-31 | [[Николай Парфентьев]] | [[математик]]<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Родионов затлы кызлар институты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1943" | 1943-01-22 |- | style='text-align:right'| 399 | data-sort-value="1877" | 1877-08-07 | ''[[:d:Q16436413|Рәхимҗан Мәрсеков]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Raimzhan Marsekov|Raimzhan Marsekov]] | data-sort-value="1937" | 1937 |- | style='text-align:right'| 400 | data-sort-value="1877" | 1877 | [[Василий Парин (1877)|Васили Парин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vasily Parin|Vasily Parin]] | data-sort-value="1947" | 1947 |- | style='text-align:right'| 401 | data-sort-value="1877" | 1877-06-03 | ''[[:d:Q23656663|Владимир Хрунов]]'' | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969 |- | style='text-align:right'| 402 | data-sort-value="1877" | 1877-03-08 | ''[[:d:Q23943649|Ян Хенрик Любиницкий]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q348402|Adam Mickiewicz University in Poznań]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947 |- | style='text-align:right'| 403 | data-sort-value="1877" | 1877-02-13 | ''[[:d:Q112989133|Валентин Адамюк]]'' | [[галим]] | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]] | | data-sort-value="1950" | 1950-06-16 |- | style='text-align:right'| 404 | data-sort-value="1877" | 1877-10-04 | ''[[:d:Q137770937|Никодим Степанович Полянский]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | | | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 |- | style='text-align:right'| 405 | data-sort-value="1878" | 1878-08-07 | [[Владимир Адоратский]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Viktorovič Adoratskij|Vladimir Viktorovič Adoratskij]] | data-sort-value="1945" | 1945-06-05 |- | style='text-align:right'| 406 | data-sort-value="1878" | 1878-01-16 | [[Иван Лосев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4310659|НИИПМ]]'' | [[:commons:Category:Ivan Platonovich Losev|Ivan Platonovich Losev]] | data-sort-value="1963" | 1963-05-27 |- | style='text-align:right'| 407 | data-sort-value="1878" | 1878-06-30 | ''[[:d:Q4481346|Сергей Фарфоровский]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-01-18 |- | style='text-align:right'| 408 | data-sort-value="1878" | 1878-03-16 | ''[[:d:Q11718491|Jan Nelken]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Jan Nelken|Jan Nelken]] | data-sort-value="1940" | 1940 |- | style='text-align:right'| 409 | data-sort-value="1878" | 1878-02-13 | ''[[:d:Q15707394|Juliusz Morawski]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | [[:commons:Category:Juliusz Morawski|Juliusz Morawski]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-12 |- | style='text-align:right'| 410 | data-sort-value="1878" | 1878-12-05 | [[Александр Державин]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1963" | 1963-09-17 |- | style='text-align:right'| 411 | data-sort-value="1878" | 1878-08-14 | [[Дмитрий Марко]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Dmitriy Marko|Dmitriy Marko]] | data-sort-value="1963" | 1963 |- | style='text-align:right'| 412 | data-sort-value="1878" | 1878-07-12 | [[Степан Стрелков]] | [[хирург]] | | | data-sort-value="1953" | 1953 |- | style='text-align:right'| 413 | data-sort-value="1878" | 1878-01-14 | [[Хәбибрахман Атласов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949-12-15 |- | style='text-align:right'| 414 | data-sort-value="1879" | 1879-01-04 | ''[[:d:Q4167467|Пётр Драверт]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q113473949|meteoriticist]]'' | | [[:commons:Category:Peter Dravert|Peter Dravert]] | data-sort-value="1945" | 1945-12-12 |- | style='text-align:right'| 415 | data-sort-value="1879" | 1879-05-11 | [[Николай Горизонтов]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1949" | 1949-04-29 |- | style='text-align:right'| 416 | data-sort-value="1879" | 1879-11-22 | [[Владимир Барыкин]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1939" | 1939-04-15 |- | style='text-align:right'| 417 | data-sort-value="1879" | 1879 | ''[[:d:Q51667846|Михаил Гаврилов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 418 | data-sort-value="1879" | 1879-03-02 | ''[[:d:Q60826990|Valentin Ivanovich Smirnov]]'' | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1942" | 1942 |- | style='text-align:right'| 419 | data-sort-value="1879" | 1879-05-06 | ''[[:d:Q125212926|Арнольд Бренинг]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q105186|фармацевт]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | [[:commons:Category:Arnold Brening|Arnold Brening]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-13 |- | style='text-align:right'| 420 | data-sort-value="1880" | 1880-10-28 | ''[[:d:Q477300|Вильгельм Андерсон]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | [[:commons:Category:Wilhelm Anderson|Wilhelm Anderson]] | data-sort-value="1940" | 1940-03-26 |- | style='text-align:right'| 421 | data-sort-value="1880" | 1880-06-29 | [[Николай Васильев (1880)|Николай Васильев]] | [[математик]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1940" | 1940-12-31 |- | style='text-align:right'| 422 | data-sort-value="1880" | 1880 | [[Валентин Овчинников]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q28667128|Варшава император университеты]]'' | | data-sort-value="2000" | 20th century |- | style='text-align:right'| 423 | data-sort-value="1880" | 1880-10-29 | ''[[:d:Q4464881|Аркадий Тугаринов]]'' | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-08 |- | style='text-align:right'| 424 | data-sort-value="1880" | 1880-10-04 | [[Михаил Малиновский|Михаил Малиновски]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-05-04 |- | style='text-align:right'| 425 | data-sort-value="1880" | 1880-09-22 | ''[[:d:Q24643596|Тадеуш Ярошинский]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | [[:commons:Category:Tadeusz Jaroszyński (physician)|Tadeusz Jaroszyński (physician)]] | data-sort-value="1933" | 1933-05-20 |- | style='text-align:right'| 426 | data-sort-value="1880" | 1880-02-05 | [[Мәхмүтфуат Туктаров]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Fuad Tuktar|Fuad Tuktar]] | data-sort-value="1938" | 1938-12-19 |- | style='text-align:right'| 427 | data-sort-value="1880" | 1880-04-20 | ''[[:d:Q51670654|Николаев Семен Николаевич]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1976" | 1976-07-04 |- | style='text-align:right'| 428 | data-sort-value="1880" | 1880-05-09 | ''[[:d:Q55102031|Ibragim Akhtyamov]]'' | [[адвокат]] | | | data-sort-value="1936" | 1936-10-14 |- | style='text-align:right'| 429 | data-sort-value="1881" | 1881-02-13 | [[Алексей Рыков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Rykov|Alexei Rykov]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-15 |- | style='text-align:right'| 430 | data-sort-value="1881" | 1881-11-17 | [[Александр Ивановский]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968-01-12<br/>1968-01-11 |- | style='text-align:right'| 431 | data-sort-value="1881" | 1881-11-01 | ''[[:d:Q4819284|Людвик Райхман]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>''[[:d:Q15816836|бактериолог]]'' | | [[:commons:Category:Ludwik Rajchman|Ludwik Rajchman]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-13 |- | style='text-align:right'| 432 | data-sort-value="1881" | 1881 | [[Михаил Борок]] | | | | data-sort-value="1951" | 1951 |- | style='text-align:right'| 433 | data-sort-value="1881" | 1881-01-10 | [[Иринарх Стратонов]] | [[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1945" | 1945 |- | style='text-align:right'| 434 | data-sort-value="1881" | 1881-04-29 | [[Василий Доманжо]] | [[галим]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>Казан император университеты<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-09 |- | style='text-align:right'| 435 | data-sort-value="1881" | 1881-09-08 | [[Нота Клячкин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-08-07 |- | style='text-align:right'| 436 | data-sort-value="1881" | 1881-06-25 | ''[[:d:Q60743078|Vladimir Kryzhanovsky]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Kryzhanovsky|Vladimir Kryzhanovsky]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-07 |- | style='text-align:right'| 437 | data-sort-value="1881" | 1881-02-28 | [[Александр Тимофеев]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1929" | 1929-08-28 |- | style='text-align:right'| 438 | data-sort-value="1881" | 1881-04-04 | [[Владимир Донсков]] | | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1960" | 1960 |- | style='text-align:right'| 439 | data-sort-value="1882" | 1882 | [[Александр Васильев (1882)|Александр Васильев]] | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Alekseyevich Vasilyev|Aleksandr Alekseyevich Vasilyev]] | data-sort-value="1918" | 1918 |- | style='text-align:right'| 440 | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | ''[[:d:Q4363533|Виктор Писарев]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-04-05 |- | style='text-align:right'| 441 | data-sort-value="1882" | 1882-10-01 | ''[[:d:Q16526285|Адәм Фрысберг]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | | | data-sort-value="1940" | 1940 |- | style='text-align:right'| 442 | data-sort-value="1882" | 1882-12-05 | [[Вячеслав Аристовский]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1950" | 1950-05-04 |- | style='text-align:right'| 443 | data-sort-value="1882" | 1882-06-09 | [[Борис Кротов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q39082666|Lomonosov Institut]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-09-21 |- | style='text-align:right'| 444 | data-sort-value="1882" | 1882-12-31 | [[Василий Глушков]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vasily Glushkov|Vasily Glushkov]] | data-sort-value="1966" | 1966-07-21 |- | style='text-align:right'| 445 | data-sort-value="1882" | 1882-04-04 | ''[[:d:Q135476249|Алексей Васильев]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Aleksey Vasilyev (chemist)|Aleksey Vasilyev (chemist)]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-10 |- | style='text-align:right'| 446 | data-sort-value="1883" | 1883-01-01 | [[Валериан Васильев]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q4281440|Мари тел, әдәбият һәм тарих институты]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-05-02 |- | style='text-align:right'| 447 | data-sort-value="1883" | 1883-08-19 | [[Леонид Кулик]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q44494016|Committee on Meteorites]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Leonid Kulik|Leonid Kulik]] | data-sort-value="1942" | 1942-04-14 |- | style='text-align:right'| 448 | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Юныс Бикбов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942 |- | style='text-align:right'| 449 | data-sort-value="1883" | 1883-08-25 | ''[[:d:Q4493929|Василий Фёдоров]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]'' | [[:commons:Category:Vasily Pavlovich Fedorov|Vasily Pavlovich Fedorov]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-15<br/>1942-02-15 |- | style='text-align:right'| 450 | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Павел Эмдин]] | [[укытучы]] | Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959 |- | style='text-align:right'| 451 | data-sort-value="1883" | 1883-01-12 | [[Валерий Язвицкий]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-10-21 |- | style='text-align:right'| 452 | data-sort-value="1883" | 1883-12-25 | [[Фатыйх Мөхәммәдьяров]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1950" | 1950-01-30 |- | style='text-align:right'| 453 | data-sort-value="1883" | 1883-02-01 | ''[[:d:Q93967994|Nikolaj Ivanovič Agapov]]'' | | | | data-sort-value="1966" | 1966 |- | style='text-align:right'| 454 | data-sort-value="1883" | 1883-04-09 | [[Гомәр Терегулов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Gomer Teregulov|Gomer Teregulov]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-29 |- | style='text-align:right'| 455 | data-sort-value="1884" | 1884-05-18 | [[Николай Александров (1884)|Николай Александров]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | Казан император университеты | | data-sort-value="1915" | 1915-07-11 |- | style='text-align:right'| 456 | data-sort-value="1884" | 1884-07-10 | [[Александр Маковельский]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q26973007|professor of philosophy]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | Казан император университеты<br/>[[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q12839677|ANAS Philosophy and Sociology Institute]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Makovelski|Aleksandr Makovelski]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-16 |- | style='text-align:right'| 457 | data-sort-value="1884" | 1884-06-22 | ''[[:d:Q4369819|Пётр Полетика]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | | data-sort-value="1913" | 1913 |- | style='text-align:right'| 458 | data-sort-value="1884" | 1884-11-01 | [[Һербертс Маннс]] | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1938" | 1938-05-22 |- | style='text-align:right'| 459 | data-sort-value="1884" | 1884-08-04 | [[Александр Сливко]] | | | | data-sort-value="1972" | 1972-12-22 |- | style='text-align:right'| 460 | data-sort-value="1884" | 1884-01-05<br/>1883-12-24 | [[Альберт Пинкевич]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-12-25 |- | style='text-align:right'| 461 | data-sort-value="1884" | 1884-06-07 | ''[[:d:Q112629281|Смирнов, Павел Агафангелович]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''<br/>[[Урал дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 |- | style='text-align:right'| 462 | data-sort-value="1885" | 1885-10-10 | [[Вальтер Андерсон]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2004963|numismatist]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q135655521|fairy tale scholar]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]''<br/>Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Walter Anderson|Walter Anderson]] | data-sort-value="1962" | 1962-08-23 |- | style='text-align:right'| 463 | data-sort-value="1885" | 1885-09-25<br/>1885-10-07 | [[Александр Тарасов-Родионов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Alexander Tarasov-Rodionov|Alexander Tarasov-Rodionov]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-03 |- | style='text-align:right'| 464 | data-sort-value="1885" | 1885-06-08 | [[Илья Британ]] | [[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942-12-15 |- | style='text-align:right'| 465 | data-sort-value="1885" | 1885-01-15 | [[Борис Денике]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1941" | 1941-10-14<br/>1941-10-13 |- | style='text-align:right'| 466 | data-sort-value="1885" | 1885-12-26 | [[Владимир Казин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1916" | 20th century |- | style='text-align:right'| 467 | data-sort-value="1885" | 1885-11-30<br/>1883-11-30 | ''[[:d:Q11714104|Исаак Алуф]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q783906|невролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Isaak Aluf|Isaak Aluf]] | data-sort-value="1935" | 1935-07-20 |- | style='text-align:right'| 468 | data-sort-value="1885" | 1885-07-01 | ''[[:d:Q12128201|Sergeĭ Vasilʹevich Bezsonov]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]'' | | | data-sort-value="1955" | 1955-05-01 |- | style='text-align:right'| 469 | data-sort-value="1885" | 1885-08-28 | ''[[:d:Q12560552|Садыйк Аманҗолов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-12 |- | style='text-align:right'| 470 | data-sort-value="1885" | 1885-01-23 | [[Леонид Пономарев|Леонид Пономарөв]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1140429|Дәүләт тарих музее]]''<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1962" | 1962-10-21 |- | style='text-align:right'| 471 | data-sort-value="1885" | 1885-11-15 | ''[[:d:Q16405547|Рихард Хуго Кахо]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | [[:commons:Category:Hugo Kaho|Hugo Kaho]] | data-sort-value="1964" | 1964-09-17 |- | style='text-align:right'| 472 | data-sort-value="1885" | 1885-02-07 | [[Михаил Лаптев]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1948" | 1948-10-06 |- | style='text-align:right'| 473 | data-sort-value="1885" | 1885-01-03 | [[Иван Захаров (1885)|Иван Захаров]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q16695744|Төньяк Осетия сынлы сәнгать мөзәе]]''<br/>''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304076|Мәскәү дәүләт индустрия университеты]]''<br/>''[[:d:Q4281406|Mariinskaya Gymnasium, Perm]]''<br/>''[[:d:Q19908112|ПДУның тарих-филология факультеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="1958" | 1958-05 |- | style='text-align:right'| 474 | data-sort-value="1885" | 1885-12-08 | ''[[:d:Q126913485|Контский, Фаддей Мартынович]]'' | | | | data-sort-value="1977" | 1977-09-22 |- | style='text-align:right'| 475 | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Сергей Бакинский]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939 |- | style='text-align:right'| 476 | data-sort-value="1886" | 1886-09-19 | [[Николай Грацианский]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1945" | 1945-11-04 |- | style='text-align:right'| 477 | data-sort-value="1886" | 1886-01-11 | [[Афанасий Селищев]] | ''[[:d:Q15976717|социолингвист]]''<br/>''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>Казан император университеты | [[:commons:Category:Afanasy Selishchev|Afanasy Selishchev]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-06 |- | style='text-align:right'| 478 | data-sort-value="1886" | 1886-08-18 | [[Валентин Танаевский]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q4130492|Нократ дәүләт гуманитар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2617399|Таҗикстан дәүләт педагогия дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1969" | 1969-01-19 |- | style='text-align:right'| 479 | data-sort-value="1886" | 1886-12-21 | [[Артур Марушевски]] | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Artur Maruszewski|Artur Maruszewski]] | data-sort-value="1945" | 1945-12-06 |- | style='text-align:right'| 480 | data-sort-value="1886" | 1886-08-16 | [[Станислав Оконевски]] | [[офицер]] | | | data-sort-value="1966" | 1966-11-21 |- | style='text-align:right'| 481 | data-sort-value="1886" | 1886-03-25 | [[Юрий Рабинович]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | [[Мичиган университеты]] | [[:commons:Category:George Yuri Rainich|George Yuri Rainich]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-10 |- | style='text-align:right'| 482 | data-sort-value="1886" | 1886-04-20 | ''[[:d:Q12845245|Rahim bey Melikov]]'' | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Rahim bey Melikov|Rahim bey Melikov]] | data-sort-value="1936" | 1936-02-23 |- | style='text-align:right'| 483 | data-sort-value="1886" | 1886-03-27 | [[Вадим Кондаков]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="1959" | 1959-05-25 |- | style='text-align:right'| 484 | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Нәҗип Хәлфин]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 |- | style='text-align:right'| 485 | data-sort-value="1886" | 1886-09 | [[Самуил Брауде]] | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949-08 |- | style='text-align:right'| 486 | data-sort-value="1886" | 1886-05 | [[Ракыя Котлыбаева]] | | | | data-sort-value="1966" | 1966 |- | style='text-align:right'| 487 | data-sort-value="1886" | 1886-11-08 | ''[[:d:Q113685552|Мікалай Ільіч Шварц]]'' | | ''[[:d:Q4221178|Кыргыз дәүләт тыйб академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2067552|Grodno State Medical University]]'' | | |- | style='text-align:right'| 488 | data-sort-value="1887" | 1887-05-21 | ''[[:d:Q791680|Авенир Яковкин]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''<br/>Казан император университеты<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1974" | 1974-11-18 |- | style='text-align:right'| 489 | data-sort-value="1887" | 1887-04-15 | ''[[:d:Q1299717|Yakov Pechnikov]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 |- | style='text-align:right'| 490 | data-sort-value="1887" | 1887-05-14 | [[Солтанмәҗит Әфәндиев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sultan Majid Afandiyev|Sultan Majid Afandiyev]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-21 |- | style='text-align:right'| 491 | data-sort-value="1887" | 1887-04-03 | [[Николай Озеров]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Зур театр]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="1953" | 1953-12-04 |- | style='text-align:right'| 492 | data-sort-value="1887" | 1887-09-11<br/>1887-09-09 | [[Павел Радимов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[шагыйрь]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Pavel Radimov|Pavel Radimov]] | data-sort-value="1967" | 1967-02-12 |- | style='text-align:right'| 493 | data-sort-value="1887" | 1887-07 | [[Вәлитхан Таначев]] | [[адвокат]] | | [[:commons:Category:Validkhan Tanachev|Validkhan Tanachev]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-12 |- | style='text-align:right'| 494 | data-sort-value="1887" | 1887-06-15 | [[Газиз Гобәйдуллин]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Gaziz Gubaydullin|Gaziz Gubaydullin]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 |- | style='text-align:right'| 495 | data-sort-value="1887" | 1887-10-31<br/>1887-11-12 | [[Александр Половинкин]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-07-28<br/>1955-07-26 |- | style='text-align:right'| 496 | data-sort-value="1887" | 1887-10-12 | [[Александр Нефедьев]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]] | | data-sort-value="1929" | 1929-05-15 |- | style='text-align:right'| 497 | data-sort-value="1887" | 1887 | ''[[:d:Q60826773|Sergej Aleksandrovič Arcybyšev]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1957" | 1957-08-22 |- | style='text-align:right'| 498 | data-sort-value="1888" | 1888-03-03 | [[Сергей Теплоухов]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Teploukhov Sergei Aleksandrovich|Teploukhov Sergei Aleksandrovich]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-10 |- | style='text-align:right'| 499 | data-sort-value="1888" | 1888-05-20 | ''[[:d:Q12532743|Базарбай Мәмәтов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1946" | 1946 |- | style='text-align:right'| 500 | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Иван Антропов]] | [[адвокат]] | Казан император университеты | | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 |- | style='text-align:right'| 501 | data-sort-value="1888" | 1888-11-14 | [[Иван Разенков]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954-11-14 |- | style='text-align:right'| 502 | data-sort-value="1888" | 1888-05-24 | [[Николай Калинин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1959" | 1959-06-16<br/>1959-07-16 |- | style='text-align:right'| 503 | data-sort-value="1888" | 1888-03-13<br/>1888 | ''[[:d:Q64338202|Anatoliĭ Nikolaevich Vershinskiĭ]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-08-03 |- | style='text-align:right'| 504 | data-sort-value="1888" | 1888-10-11 | ''[[:d:Q112993441|Nikolai Bondarev]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]'' | ''[[:d:Q18786129|Samara Military Medical Institute]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-12-20 |- | style='text-align:right'| 505 | data-sort-value="1889" | 1889-04-03 | [[Георгий Фредерикс]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 |- | style='text-align:right'| 506 | data-sort-value="1889" | 1889-10-16 | ''[[:d:Q4519957|Евгений Шамурин]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-12-01 |- | style='text-align:right'| 507 | data-sort-value="1889" | 1889-02-21 | [[Владимир Баранов (1889)|Владимир Баранов]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1967" | 1967-08-03 |- | style='text-align:right'| 508 | data-sort-value="1889" | 1889-11-26 | [[Владимир Кармилов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1954" | 1954-10-18 |- | style='text-align:right'| 509 | data-sort-value="1889" | 1889-06-15 | ''[[:d:Q124769489|Ромадановский, Константин Владимирович]]'' | | | | data-sort-value="1968" | 1968-02-08 |- | style='text-align:right'| 510 | data-sort-value="1890" | 1890-05-23<br/>1890-06-04 | [[Сергей Абакумов]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-05-07 |- | style='text-align:right'| 511 | data-sort-value="1890" | 1890-02-27 | [[Александр Балин (1890)|Александр Балин]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-12-06 |- | style='text-align:right'| 512 | data-sort-value="1890" | 1890-02-17<br/>1890-03-01 | ''[[:d:Q4152085|Лев Гумилевский]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1976" | 1976-12-29 |- | style='text-align:right'| 513 | data-sort-value="1890" | 1890-05-04 | ''[[:d:Q4190061|Павел Здродовский]]'' | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q110823147|rickettsiologist]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314522|Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-07-24 |- | style='text-align:right'| 514 | data-sort-value="1890" | 1890-05-15 | [[Юзеф Твардҗицки]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-04-09 |- | style='text-align:right'| 515 | data-sort-value="1890" | 1890-03-20 | [[Михаил Агарков]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1947" | 1947-07-26 |- | style='text-align:right'| 516 | data-sort-value="1890" | 1890-07-15 | [[Илья Майоров]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Iliya Mayorov|Iliya Mayorov]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-11 |- | style='text-align:right'| 517 | data-sort-value="1890" | 1890-01-01 | ''[[:d:Q19691570|Мечислав Шпакевич]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q105186|фармацевт]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | [[:commons:Category:Mieczysław Szpakiewicz|Mieczysław Szpakiewicz]] | data-sort-value="1945" | 1945-06-26 |- | style='text-align:right'| 518 | data-sort-value="1890" | 1890-11-28 | [[Нурлыгаян Байтирәков|Нурелгаян Байтирәкев]] | [[офицер]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 |- | style='text-align:right'| 519 | data-sort-value="1890" | 1890-01-02 | [[Валерий Крюгер]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1958" | 1958-03-25 |- | style='text-align:right'| 520 | data-sort-value="1890" | 1890-04-12 | ''[[:d:Q29564408|Vladimir Ravich-Scherbo]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-05-07 |- | style='text-align:right'| 521 | data-sort-value="1890" | 1890-01-20 | [[Борис Кушелевский]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-02-03 |- | style='text-align:right'| 522 | data-sort-value="1890" | 1890-12-23 | [[Аркадий Лидский]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | | | data-sort-value="1973" | 1973-01-30 |- | style='text-align:right'| 523 | data-sort-value="1890" | 1890-07-24 | [[Борис Ивановский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-05-16 |- | style='text-align:right'| 524 | data-sort-value="1890" | 1890-06-11 | ''[[:d:Q112989030|Порудоминский, Илья Миронович]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1968" | 1968-03-24 |- | style='text-align:right'| 525 | data-sort-value="1890" | 1890-08 | ''[[:d:Q117716207|Александр Карпов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>''[[:d:Q4207700|Казан совет эшче-крәстиян республикасы]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937 |- | style='text-align:right'| 526 | data-sort-value="1891" | 1891-08-03 | [[Александр Максимов]] | [[фәлсәфәче]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-06-28 |- | style='text-align:right'| 527 | data-sort-value="1891" | 1891-10-08 | [[Сергей Пионтковский]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1937" | 1937-03-08 |- | style='text-align:right'| 528 | data-sort-value="1891" | 1891-02-21<br/>1891 | [[Георгий Шебуев (1891)|Георгий Шебуев]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q153502|Самар дырам тиятры]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-12-14<br/>1974 |- | style='text-align:right'| 529 | data-sort-value="1891" | 1891-05-01 | [[Солтан Габәши]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | [[:commons:Category:Sultan Gabyashi|Sultan Gabyashi]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-08 |- | style='text-align:right'| 530 | data-sort-value="1891" | 1891-04-10 | ''[[:d:Q11778936|Михал Круковский]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | | data-sort-value="1940" | 1940-04 |- | style='text-align:right'| 531 | data-sort-value="1891" | 1891 | ''[[:d:Q12547581|Иса Кашкынбаев]]'' | | | | data-sort-value="1948" | 1948-05-12 |- | style='text-align:right'| 532 | data-sort-value="1891" | 1891-11-29 | [[Михаил Заводовский]] | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-12-05 |- | style='text-align:right'| 533 | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Леонид Андреев]] | [[хирург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1941" | 1941-09-02 |- | style='text-align:right'| 534 | data-sort-value="1891" | 1891-01-15 | ''[[:d:Q21993458|Анна Берзкалне]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>[[укытучы]] | | [[:commons:Category:Anna Bērzkalne|Anna Bērzkalne]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-01 |- | style='text-align:right'| 535 | data-sort-value="1891" | 1891-03-14 | [[Алексей Кузьмин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-08-28 |- | style='text-align:right'| 536 | data-sort-value="1891" | 1891-11-19<br/>1891 | [[Трофим Борисов]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1943" | 1943-06-04<br/>1943 |- | style='text-align:right'| 537 | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Газыйм Касыймов|Газим Касыймов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1937" | 1937-08-19 |- | style='text-align:right'| 538 | data-sort-value="1891" | 1891 | ''[[:d:Q115466803|Іван Васілевіч Балычаў]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q114798744|Слонімская ЦРБ]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988 |- | style='text-align:right'| 539 | data-sort-value="1892" | 1892-03-25 | [[Александр Понятов]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1327627|электротехник]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980-10-24 |- | style='text-align:right'| 540 | data-sort-value="1892" | 1892-05-20 | [[Аввакум (Боровков)|Аввакум Боровков]] | ''[[:d:Q161944|диякын]]''<br/>''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | [[:commons:Category:Avvakum (Borovkov)|Avvakum (Borovkov)]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-15 |- | style='text-align:right'| 541 | data-sort-value="1892" | 1892-09-20 | [[Сергей Аничков]] | ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''<br/>''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-07-10 |- | style='text-align:right'| 542 | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Борис Лаврентьев]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''<br/>Казан император университеты | | data-sort-value="1944" | 1944-02-09 |- | style='text-align:right'| 543 | data-sort-value="1892" | 1892-01-12 | [[Габделәхәт Фәхреддинов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-09-16 |- | style='text-align:right'| 544 | data-sort-value="1892" | 1892-12-01 | [[Аркадий Воловик]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | | data-sort-value="1980" | 1980-01-07 |- | style='text-align:right'| 545 | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Василий Яблоков]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1975" | 1975 |- | style='text-align:right'| 546 | data-sort-value="1892" | 1892-04-22 | ''[[:d:Q60826904|Рукавицын, Иннокентий Николаевич]]'' | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1958" | 1958-08-16 |- | style='text-align:right'| 547 | data-sort-value="1892" | 1892-02-14 | [[Владимир Казем-Бек|Владимир Касыймбәк]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1931" | 1931-08-04 |- | style='text-align:right'| 548 | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q108782246|Ермолаев, Вадим Михайлович]]'' | | | | data-sort-value="1955" | 1955-06-27 |- | style='text-align:right'| 549 | data-sort-value="1892" | 1892-08-05<br/>1892-07-24 | [[Борис Болгарский]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="1980" | 1980-04-03 |- | style='text-align:right'| 550 | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q130601678|Leonard Perzyna]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1957" | 1957 |- | style='text-align:right'| 551 | data-sort-value="1893" | 1893-04-17 | ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]<br/>''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-12-18 |- | style='text-align:right'| 552 | data-sort-value="1893" | 1893-05-23 | [[Алексей Алексеев (1893)|Алексей Алексеев]] | [[галим]] | Казан император университеты<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1971" | 1971 |- | style='text-align:right'| 553 | data-sort-value="1893" | 1893-12-07 | [[Иоанн (Широков)|Иоанн]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:John (Shirokov)|John (Shirokov)]] | data-sort-value="1937" | 1937-08-19 |- | style='text-align:right'| 554 | data-sort-value="1893" | 1893-06-29 | [[Гомәр Куатов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1946" | 1946-04-06 |- | style='text-align:right'| 555 | data-sort-value="1893" | 1893-07-10 | [[Пётр Сергиев]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q15634281|вирусолог]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q132863023|Институт медицинской паразитологии, тропических и трансмиссивных заболеваний им. Е.И. Марциновского]]'' | [[:commons:Category:Petr Grigor'evich Sergiev|Petr Grigor'evich Sergiev]] | data-sort-value="1973" | 1973-07-12 |- | style='text-align:right'| 556 | data-sort-value="1893" | 1893-03-05 | ''[[:d:Q15696895|Вацлав Гавронский]]'' | | | [[:commons:Category:Wacław Gawroński|Wacław Gawroński]] | data-sort-value="1973" | 1973 |- | style='text-align:right'| 557 | data-sort-value="1893" | 1893-09-20 | ''[[:d:Q51670869|Михаил Боцманов]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 |- | style='text-align:right'| 558 | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q110982670|Sergei Palchikoff]]'' | ''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q30002353|language teacher]]''<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969 |- | style='text-align:right'| 559 | data-sort-value="1894" | 1894-11-17 | [[Борис Черепахин]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1969" | 1969-08-27 |- | style='text-align:right'| 560 | data-sort-value="1894" | 1894-08-24 | [[Владимир Карасик]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | | data-sort-value="1964" | 1964-06-14 |- | style='text-align:right'| 561 | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Владислав Яснитский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>[[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1945" | 1945-11-13 |- | style='text-align:right'| 562 | data-sort-value="1896" | 1896-06-01 | [[Валентин Дитякин]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1956" | 1956-12-02 |- | style='text-align:right'| 563 | data-sort-value="1896" | 1896-07-09 | [[Павел Черных]] | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1970" | 1970-08-10 |- | style='text-align:right'| 564 | data-sort-value="1896" | 1896-03-25 | ''[[:d:Q7212293|Хаим Кугель]]'' | ''[[:d:Q4175034|кануннар чыгаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | [[:commons:Category:Chajim Kugel|Chajim Kugel]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-04 |- | style='text-align:right'| 565 | data-sort-value="1896" | 1896-02-15 | ''[[:d:Q12821881|Gafar Abdullayev]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | ''[[:d:Q18399739|Сәмәрканд дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-02-09 |- | style='text-align:right'| 566 | data-sort-value="1896" | 1896-07-18 | [[Владимир Жадин]] | ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q129092090|Окская биологичечская станция]]''<br/>''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-02-09 |- | style='text-align:right'| 567 | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Владимир Тихомиров]] | ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]'' | | | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 568 | data-sort-value="1896" | 1896-08-12 | ''[[:d:Q138819013|Věra Gatti]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3798487|military nurse]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943-06-30 |- | style='text-align:right'| 569 | data-sort-value="1897" | 1897 | [[Мокыш Буштаев]] | [[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1921" | 1921 |- | style='text-align:right'| 570 | data-sort-value="1898" | 1898-01-04 | ''[[:d:Q133105166|Александр Гинцбург]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | data-sort-value="1918" | 1918-10-23 |- | style='text-align:right'| 571 | data-sort-value="1931" | 1931-09-05 | [[Диләвер Зөбәеров]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-09-22 |- | style='text-align:right'| 572 | | ''[[:d:Q55107166|Матюнин, Андрей Ефимович]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 573 | No/unknown value | ''[[:d:Q65963647|Karl Demonsi]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | | data-sort-value="1867" | 1867-11-10 |- | style='text-align:right'| 574 | No/unknown value | ''[[:d:Q68625377|Константин Михайлович Филиппович]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]'' | ''[[:d:Q55101835|Naval Hospital in Kronstadt]]'' | | data-sort-value="1878" | 1878-07-11 |- | style='text-align:right'| 575 | | [[Әхмәтҗан Әбдиев|Әбдиев Әхмәтҗан Габделгалләм улы]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 576 | | ''[[:d:Q137643204|Тоҡомбәтов Сәйфулла Ғүмәр улы]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | data-sort-value="1853" | 1853 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганаклар== *[https://j-roots.info/index.php?option=com_content&view=article&id=156&Itemid=156 Казан Император университеты]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20180712183844/http://intellect-invest.org.ua/content/userfiles/files/social_history_pedagogic/material_period/Avrus_History_universities.pdf ''Аврус А. И.''] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте]] * [[Казан университетын тәмамлаучылар исемлеге]] {{Инкыйлабкача Казанда югары, урта һәм махсус уку йортлары}} {{тәрҗемә|ru|Императорский Казанский университет}} [[Төркем:Әлифба буенча университетлар]] [[Төркем:Россия империясе уку йортлары]] [[Төркем:1804 елда нигезләнгән уку йортлары]] [[Төркем:1917 елда ябылган уку йортлары]] [[Төркем:Казан тарихы]] 3oqbacd5as2u8yum90cl7cpl77pxvp1 0 567052 6099709 3486632 2026-11-08T07:05:34Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099709 wikitext text/x-wiki '''''Фраһанг-и Оим-Эвак'''''<ref> IPA:fɾaˈhaŋg iː ˈoːi̯m eːˈwakʰ </ref> - ул борынгы [[Авеста теле]]-[[Урта Фарсы теле]] [[сүзлек|сүзлеге]]. Ул сүзлекнең ике беренче сүзе өчен аталган: ''oīm'' Авеста телендә ''бер'' дигәнне аңлата һәм ''ēwak'', аның Пәһләви эквиваленты. Ул якынча 880 Авеста теле сүзенең мәгънәсен бирә, я бер сүз яки бер гыйбарә белән, я аны аңлатып.<br/> Сүзлек башында "бу язма Авеста сүзләрен һәм гыйбарәләрен белү өчен, ягъни Зендны белү өчен, ошбу сүзләр нәрсә һәм ничек икәнен" дип раслана. Китапта 27 бүлек бар. Шул мөрәҗәгатьләрнең кайбер өлешләрендә ул тема буенча оештырылган, мәсәлән:<br/> * Саннар һәм кайбер чикләүләр;<br/> * Алмашлыкларның, сүзләрнең, хәрефләрнең, сыйфатларның саны һәм роды һәм кайбер бәйле темалар;<br/> * Тән өлешләре һәм аларның сыйфатламалары;<br/> * Вакыт үлчәве.<br/> Кайбер бүлекләрдә Авеста сүзләре беренче фонема буенча тезелгән.<br/> Бу сүзлек Сасанидлар чоры Авеста теле язуында һәм соңрак булган һәм хәзер мөрәҗәгать итәрлек булмаган сүзләрне аңлау өчен зур әһәмияткә ия. Бу сүзлектә игътибарга лаек рәт лингвистик төшенчә бар. Аны туплау һәм тезү вакыты турында мәгълүмат юк, әмма бу сүзлек, урта фарсы телендә язылган китаплар кебек, Һиҗрә буенча өченче яки дүртенче гасырда тупланган дип фараз итәргә була. Оим сүзлегенең ике кулъязмасы бар. Борынгы Зәнд-Пәһләви сүзлегенә керешендә Мартин Хауг шәһадәтләргә нигезләнеп, бу сүзлекнең язмасын Сасанидларга кадәр чорга карый дип фикерне алга сөргән. Бу сүзлекнең соңгы басмасы Рохама Эша Һиндстанда Кама Фонды тарафыннан нәшер ителгән һәм таратылган булган.<br/> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Тышкы сылтамалар== * [https://web.archive.org/web/20230115150553/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/avesta_glossary_text.pdf Raham Asha: Avesta Glossary. A glossary of Avesta words and their Pārsīg equivalents, based on the Zand, the so-called ''Frahang ī ōīm:ēk''. Text and Grammatical Notes. Mumbai, The K. R. Cama Oriental Institute, 2009.] [[Төркем:Зәрдөштлек]] [[Төркем:Фарсы теле сүзлекләре]] c36m7glvjmnrhurkq1q9apl5xqwin25 0 567201 6099530 6063430 2026-11-07T19:05:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099530 wikitext text/x-wiki {{FemmeFolklore2022}} {{УК}} [[File:Курчаклар - әби белән бабай.jpg|thumb|300px|Милли киемнәргә киенгән курчаклар]] '''Татар фольклоры''' — бу [[татар халкы]]ның җирле традицияне тасвирлаучы жанрларның уникаль төрлелеге. Татар фольклоры традицион жанрларның яхшы үсеш алган системасына ия, моңа героик эпослар ([[дастан]], [[бәет]]ләр, тарихи җырлар), әкиятләр һәм халык мәзәкләре, риваятьләр, табышмаклар, мәкальләр һәм әйтемнәр, җырлар: озын, сюжет, йола, уен, кыска җырлар, спектакль, уен, биюләр керә.<ref name="УЭ">{{Cite web |url=https://interpretive.ru/termin/tatarskii-folklor.html |title=Библиография: Уральская историческая энциклопедия. Издание 2-е, переработанное и дополненное. Посвящается 275-летию Российской академии наук. — Екатеринбург: Академкнига, Российская академия наук. Уральское отделение. Институт истории и археологии, 2000. — 649 с. — ISBN 5-93472-019-8. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205183949/https://interpretive.ru/termin/tatarskii-folklor.html |archivedate=2022-02-05 |accessdate=2022-02-05}}</ref><ref name="ПЭ" /> [[мишәрләр|Татар-мишәрләрдә]] эпос киң таралмаган, ул [[себер татарлары]] өчен хас.<ref name="ПЭ">{{Citation |title=Пензенская энциклопедия. Вишневский К.Д. Фольклор татарский. |url=https://interpretive.ru/termin/tatarskii-folklor.html |access-date=2022-02-05 |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205183949/https://interpretive.ru/termin/tatarskii-folklor.html |dead-url=yes }}</ref> == Календарь-йола поэзиясе == Монда, барыннан да элек, календарь-йола поэзиясен кертергә кирәк. Шулай ук [[нардуган]] жырлары киң таралыш тапкан. Нардуган көннәрендә утырмага җыелганнар, уеннар үткәрелгән, йөзек салыш уйналган, фал ачулар җырланган. Язгы кояш торган көннәрдә [[Нәүрүз]] жырлары яңгыраган. Кыш озату ([[Сөрән]] бәйрәме) йолалары сөрән сугу белән үрелеп барган. Язгы ташу вакытында 7-10 көн дәвамында [[җимчәчәк]] бәйрәме үткәрелгән. Бу көннәрдә шулай ук җар-җарлар, яки яр-ярлар, (язның чакыру тавышлары) яңгыраган. Карга туе, Сабан туе кебек яз бәйрәмнәре дә җырсыз үтмәгән. Корылыклы елларда [[яңгыр боткасы]] вакытында, нигездә яңгыр чакыру җырлары яңгыраган.<ref name="УЭ" /> == Җырлар == {{төп мәкалә|Татар халык җырлары}} Татар музыкасы төрле жанрларга ия. Тойгылар [[озын көй]]ләрдә чагыла. Алар билгеле бер җирлектән килгән яңгыраш, эчтәлек һәм килеп чыгыш белән, ягъни казан, мишәрләр, керәшен, әстерхан һәм себер татарларына карап аерыла. Жанр составы буенча татарларның туй җырлары күпкә катлаулырак. Алар арасында үз туй жырлары, сыктаулар, танкучатлар - туй иртәсе астында кәләшләрнең саубуллашу җырлары, шөмыраклар - кияүне кәләш йортына озатканда егетләр җырлары, яр-ярлар, бирнә жырлары - туй көнендә кияү йортында яучылар арасында бүләкләр алмашканда башкарыла торган җырлар, арбаулар: килен арбау (киленгә карата үгет-нәсихәт), кияү арбау (кияүгә җырланган үгет-нәсихәт), шулай ук яшьләрне арбау (яшьләргә үгет-нәсихәт), типсәүләр - кәләшнең кияү йортына күчкәндә җырланучы җырлар, әйтешләр - кияү һәм кәләшнең якыннары һәм дуслары арасында җыр бәйгесе, бит ачулар - кәләшнең туганнарына тәкъдим иткәндә киңәшләре бар. Моннан тыш, самаклар (яучы җырлары), хурлаурлар , мактаулар ( кебек шигъри формаларны да аерып була.<ref name="УЭ" /> == Бәетләр == Татар халык шигъриятенә бәетләр хас, бу үзенчәлекле жанр һәм асылда [[баллада|балладаларга]] якын булып тора. Бәетләр лирик-эпик характерда, гадәттән тыш, фаҗигале хәлләр, вакыйгалар, аерым кешеләрнең язмышлары турында сөйли. [[Пенза өлкәсе]] мишәрләренең күпчелек бәетләре 19 гасырның 2нче яртысына - 20 гасыр башына туры килә. Заманча фольклор репертуарында мишәрләрдә бәет жанры юкка чыга бара.<ref name="ПЭ" /> == Киемнәр == {{төп мәкалә|Татар милли киемнәре}} Ир-атлар һәм хатын-кызлар традицион татар киеме нигезен чагыштырмача җиңел тукымалардан тегелгән күлмәк һәм ыштан (чалбар) тәшкил итә. Хатын-кызлар киемнәренең иң якты элементларыннан берсе булып зәркән бизәнү әйберләре торган. Татар бизәкләре арасында хатын-кызларныкы да, ир-атларныкы да билгеле. Ир-атлар кыйммәтле йөзекләр, мөһер һәм билбаулар кигән. Хатын-кызлар арасында алкалар, йөзек, муен-күкрәк бизәнү әйберләре, көмеш, гәрәбә эшләнмәләре популяр булып торган.<ref>{{Cite web |url=https://tatobzor.ru/tatarskij-folklor |title=Традиционный татарский фольклор. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205204019/https://tatobzor.ru/tatarskij-folklor |archivedate=2022-02-05 |accessdate=2022-02-05}}</ref> == Мифология == {{төп мәкалә|Татар мифологиясе}} Йола поэзиясе, мәкальләр һәм әйтемнәр, табышмаклар, әкиятләр, мифологик хикәяләр һәм халык эпосы татарларның мәҗүси мифологиясен тасвирлый. Татар фольклоры персонажлары арасында күп башлы [[Дию]], [[дию пәрие]] [[зороастризм]] һәм аның изге китабы Авеста белән бәйле. Татар мифологиясенең иң популяр һәм киң танылган вәкилләренең берсе булып [[Шүрәле]], урман хуҗасы, [[убырлы карчык]], [[Аждаһа|Аждаһа]] тора. Татар мифологиясе төрле рухларга бай, алар Ия дигән гомуми термин белән билгеләнә.<ref>[http://100tatarstan.ru/structure/profile/folklor-narodnaya-pamyat Фольклор: народная память.]</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Татар%20фольклоры |сүз+төзмә= Татар+фольклоры |süz%20tözmä = }} {{Татарлар}} [[Төркем:Фольклор]] [[Төркем:Татар мәдәнияте]] b4foj78olfs4w6jbv2v9oxp4nyao83k 0 583987 6099472 6055224 2026-11-07T15:49:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099472 wikitext text/x-wiki {{Tatar4.0-2022}} {{ТП |халәт = авыл |татар исеме = Сукай |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы = 300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = өлкә |төбәк = Самар өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = район |район = Похвистнево районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1915 |беренче телгә алу = 1915 |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 133 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = татарлар |дини состав = сөнни мөселманнар |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча атамасы |add2 = Сукаевка |add3n = |add3 = }} {{мәгънәләр|Сукай (мәгънәләр)}} '''Сукай''' ({{lang-ru|Сукаевка}}) — [[Россия]]нең [[Самар өлкәсе|Самара өлкәсенең]] [[Похвистнево районы]]ндагы татар авылы. Иске Похвистнево авыл җирлеге составына керә. == Географиясе == Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнчыгыш өлешендә, [[Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы]]<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/downloadDocFile.php?uin=3661700002010301202005292&fid=fXlDkd5.doc|title=Схемы территориального планирования муниципального района Камышлинский Самарской области|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)}}{{Deadlink|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, урман-дала зонасында<ref>Приказ Министерства природных ресурсов Российской Федерации от 28 марта 2007 г. № 68 «Об утверждении Перечня лесорастительных зон и лесных районов Российской Федерации»</ref>, [[Котлыгыш|Котлыгыш елгасы]] ярында, район үзәге Похвистнево шәһәреннән төньяк-көнчыгышка таба якынча 9 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча). ; Климат Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1&nbsp;°C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2&nbsp;°C (абсолют максимум 37&nbsp;°C); иң салкын (гыйнвар) -13,3&nbsp;°C (абсолют минимум -46&nbsp;°C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/downloadDocFile.php?uin=3661700002010301202005292&fid=fXlDkd5.doc|title=Схемы территориального планирования муниципального района Камышлинский Самарской области|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)}} {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Тарихы == Авылны 1915 елда [[Казан губернасы]] [[Бәркәтә]] (бүгенге [[Татарстан Республикасы]]ның [[Чирмешән районы]]) авылы кешеләре нигезләгән.<ref name="ТД" /> == Халык саны == {{Население|Сукаевка}} ; Милли составы 2002 елда авылда 124 кеше, 2010 елда авылда 133 кеше яшәгән,<ref>{{Статья|ссылка=https://samarastat.gks.ru/national_census_2010|автор=|башлык=Численность и размещение населения Самарской области. Статистический сборник|год=2012|язык=|нәшрият=Самарастат|тип=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=|issn=}}</ref> [[татарлар]].<ref>{{Cite web|url=http://lingvarium.org/russia/BD/2015/Samarskaja_new.xls|author=[[Коряков, Юрий Борисович|Коряков Ю. Б.]]|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»}}</ref> == Шәхесләр == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q18802860. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569:туу,label:Исем,p69,p106,p108,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! туу ! Исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |} {{Wikidata list end}} * И. А. Төхфәтуллин — РСФСРның атказанган төзүчесе.<ref name="ТД" /> == Дин == Авылда мәчет эшләп килә.<ref name="ТД">Татарская деревня в местах компактного проживания татар в Среднем Поволжье: история и современность /Материалы круглого стола, проведённого в Институте татарской энциклопедии и регионоведения Академии наук Республики Татарстан (Казань, 27.10.2017). Научный справочник. Отв. ред. Л.М.Айнутдинова, Б.Л.Хамидуллин. – Казань: ОП «Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ», 2017. – 208 с., илл.</ref> == Мәгариф == 1930 елда мәктәп ачыла, бүгенге көндә ябык.<ref name="ТД" /> == Икътисады == 1929 елда «Кызыл партизан» колхозы оеша.<ref name="ТД" /> == Искәрмәләр == {{Reflist}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Сукай%20Самар |сүз+төзмә= Сукай+Самар|süz%20tözmä = }} {{Татар авыллары}} [[Төркем:Похвистнево районы торак пунктлары]] ax3ivay74r8gzhpcb6jwf56qgl3cosv 0 584251 6099823 4812921 2026-11-08T11:17:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099823 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Хөсәен (мәгънәләр)}} {{Tatar4.0-2022}} {{ТП |халәт = авыл |татар исеме = Хөсәен |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы = 300 |район харитасы зурлыгы = |төбәк төре = өлкә |төбәк = Самар өлкәсе |төбәк җәдвәлдә = |район төре = район |район = Чаллыбаш районы |район җәдвәлдә = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 18 гасыр |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |халәт = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = 42 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = татарлар |дини состав = сөнни мөселманнар |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча атамасы |add2 = Благодаровка |add3n = |add3 = }} '''Хөсәен''' (''Хөсәен-Яңавыл'',<ref>[http://kazanutlary.ru/news/sheheslerebez/tatar-galimene-ayanychly-yazmyshy Татар галименең аянычлы язмышы...]</ref> {{lang-ru|Благодаровка}}) — [[Россия]]нең [[Самар өлкәсе]] [[Чаллыбаш районы]]ндагы татар авылы. [[Сиделькино авыл җирлеге]]нә карый. == Географиясе == Авыл Самара өлкәсенең төньягында, Югары Идел аръягында<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/ais/of1?id=BB418168B96681469B5C2B671AAD79B0|title=Схемы территориального планирования муниципального района Челно-Вершинский Самарской области|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)|accessdate=2022-03-19|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111004434/https://fgistp.economy.gov.ru/ais/of1?id=BB418168B96681469B5C2B671AAD79B0}}</ref>, урман-дала зонасында<ref>Приказ Министерства природных ресурсов Российской Федерации от 28 марта 2007 г. № 68 «Об утверждении Перечня лесорастительных зон и лесных районов Российской Федерации»</ref>, [[Олы Тархан (елга)|Олы Тархан]] елгасының сул ярында, районның административ үзәге [[Чаллыбаш (Самар өлкәсе)|Чаллыбаш]] авылыннан төньякка якынча 8 километр ераклыкта урнашкан (туры сызык буенча). Диңгез өстеннән 89 метр биеклектә урнашкан.<ref>{{Cite web|url=https://www.geonames.org/7614063/blagodarovka.html|title=Blagodarovka|publisher=GeoNames}}</ref> ; Климаты Климат уртача континенталь, аз карлы салкын кыш һәм эссе коры җәй белән характерлана. Һаваның уртача еллык температурасы 3,4 ° С. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,4&nbsp;°C (абсолют максимум 42&nbsp;°C); иң салкын айның (гыйнвар) -13&nbsp;°C (абсолют минимум -47&nbsp;°C). Еллык уртача явым-төшем 498 мм, шуларның 339 мм апрельдән октябрьгә кадәр ява. Кар каплавы 151 көн дәвам итә.<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/ais/of1?id=BB418168B96681469B5C2B671AAD79B0|title=Схемы территориального планирования муниципального района Челно-Вершинский Самарской области|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111004434/https://fgistp.economy.gov.ru/ais/of1?id=BB418168B96681469B5C2B671AAD79B0|archivedate=2021-01-11|accessdate=2022-03-19}}</ref> ; Вакыт зонасы Благодаровка авылы, Самар өлкәсе шикелле үк, МСК+1 сәгать зонасында урнашкан. == Тарихы == [[Екатерина II]] указы нигезендә, [[XVIII гасыр]]да отставкадагы солдатлар тарафыннан нигез салына. Иң беренче булып бу җиргә Хөсәен исемле кеше килеп урнаша. Шуңа да аны Хөсәен авылы дип йөртә башлыйлар. Патша Николай Икенче, Россия дәүләтенә 25 ел тугры хезмәт иткән татарларга тыныч хезмәткә күчеп, тормыш алып бару өчен, җир бирү турындагы карарын бастыра. Патша әмереннән соң, Хөсәен авылына Благодатное исеме тагыла. Шулай итеп, Благодатное авылы Казан губернасы Чистай өязенең Сиделкино волостенә керә. Авылның бер башында мөселман татарлары яши, икенче башында правослаулы урыс, украин, чуаш, мукшы милләтендәгеләр көн күрә башлый.<ref>[http://samtatnews.ru/2016/03/03/%D1%85%D3%A9%D1%81%D3%99%D0%B5%D0%BD-%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D3%99%D1%81%D2%97%D0%B8%D0%B4%D0%B5/ Хөсәен авылы мәсҗиде.]</ref> [[Казан губернасы]]ның [[Чистай өязе]] составына, соңрак [[Самар губернасы]] [[Мәләкәс өязе]]нең Сиделькино волостена керә. [[1928 ел]]да 109 хуҗалык исәпләнгән. [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң авыл «Жданов исемендәге колхоз» составына керә. Авылда Бөек Ватан сугышы елларында һәлак булган авылдашлар истәлегенә обелиск куела. Мәктәп эшләгән ([[1986 ел]]да ябылган).<ref name="ТД">Татарская деревня в местах компактного проживания татар в Среднем Поволжье: история и современность /Материалы круглого стола, проведённого в Институте татарской энциклопедии и регионоведения Академии наук Республики Татарстан (Казань, 27.10.2017). Научный справочник. Отв. ред. Л.М.Айнутдинова, Б.Л.Хамидуллин. – Казань: ОП «Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ», 2017. – 208 с., илл.</ref> == Халык саны == {{Население|Благодаровка (Челно-Вершинский район)}} ; Җенес составы [[Бөтенроссия халык санын алу, 2010|2010-нчы Бөтенроссия халык санын алу]] мәгълүматлары буенча, халыкның җенес структурасында ир-атлар 42,9%, хатын-кызлар — 57,1% тәшкил иткән. ; Милли составы 2002 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, [[татарлар]] халыкның милли структурасында 69 кешенең 94% тәшкил иткән.<ref>{{Cite web|url=http://lingvarium.org/russia/BD/2015/Samarskaja_new.xls|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»}}</ref> == Шәхесләр == * Журналист, РФ атказанган мәдәният хезмәткәре Р. Н. Гарифуллин.<ref name="ТД" /> == Дин == [[1907 ел]]да төзелгән мәчет эшли, [[2007 ел]]да анда капиталь ремонт ясалган.<ref name="ТД" /> == Искәрмәләр == {{Reflist}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Благодаровка%20Чаллыбаш |сүз+төзмә= Благодаровка+Чаллыбаш|süz%20tözmä = }} {{Татар авыллары}} [[Төркем:Чаллыбаш районы торак пунктлары]] 7exlem2c1ftbcngkfurfx2sqglo1f7c 0 584359 6099482 6063421 2026-11-07T16:07:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099482 wikitext text/x-wiki {{Tatar4.0-2022}} {{FemmeFolklore2022}} {{Театр эшлеклесе | исем = Сылу Бәйрәмова | чын исем = | рәсем = Сылу Бәйрәмова 100.jpg | киңлеге = 250 px | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = Бәйрәмова Сылу Рәхип кызы | туу датасы = 10.12.1965 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], {{туу җире|Буа районы|Буа районында}}, [[Килдураз|Черки-Килдураз]] | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = драма актрисасы | гражданлыгы = {{байраклаштыру|ССРБ}}→<br/>{{байрак|Русия}} [[РФ]] | активлык еллары = 2007 — {{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Әтнә татар дәүләт драма театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | imdb_id = }} {{фш|Бәйрәмова}} '''Сылу Бәйрәмова''', Бәйрәмова Сылу Рәхип кызы ([[1965 ел|1965 елның]] [[10 декабрь|10 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Буа районы]], [[Килдураз|Черки-Килдураз]]) — драма актрисасы, [[Әтнә татар дәүләт драма театры]] артисты ([[2007 ел|2007 елдан]]).<ref name="a0">[https://atnyateatr.ru/s-bayramova Бәйрәмова Сылу Рәхип кызы]</ref> == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:Сылу Бәйрәмова чыгыш алдыннан 100.jpg|thumb|Сылу Бәйрәмова чыгыш алдыннан]][[Файл:Сылу Бәйрәмова балык тотуда 100.jpg|thumb|Сылу Бәйрәмова балык тотуда]][[Файл:Сылу Бәйрәмова сәхнәдә 100.jpg|thumb|Сылу Бәйрәмова сәхнәдә]][[Файл:Сылу Бәйрәмова (2018 ел) 100.jpg|thumb|Сылу Бәйрәмова классташлар очрашуында (38 елдан соң)]][[Файл:Кызы Ландыш һәм оныгы Алисә 100.jpg|thumb|Кызы Ландыш һәм оныгы Алисә]] [[1965 ел|1965 елның]] [[10 декабрь|10 декабрендә]] [[ТАССР|Татарстанның]] [[Буа районы]], [[Килдураз|Черки-Килдураз]] авылында туа. [[1980 ел|1980 елда]] мәктәпне тәмамлагач, [[Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы|Габдулла Тукай исемендәге Әтнә авыл хуҗалыгы техникумына]] укырга керә. Аны тәмамлый һәм тиздән кияүгә чыга. Ире белән өч бала үстерәләр: Таңсылу, Айсылу һәм Ландыш. Үзе Сылу бу вакытта беркайда да эшләми, балаларны тәрбияләү белән шөгыльләнә. [[1990-еллар]] азагында Себер якларына күченеп китәләр. 2007 елда [[Татарстан|Татарстанга]] кайталар, Әтнәдә төпләнәләр. 14 елын кызларына багышлаган Сылу җаны теләгән эшне эзли башлый. Шул чагында күзенә район газетасында чыккан бер белдерү чалына: театрда “Күк капусы ачылса” әсәрендәге Шәмсия роленә кастингка чакыру була бу.<ref name="a1">{{Cite web |url=http://madanizhomga.ru/news/sәhnә/kazan-arty-mogizasy |title=Казан арты могҗизасы |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000916/http://madanizhomga.ru/news/s%D3%99hn%D3%99/kazan-arty-mogizasy |archivedate=2021-01-19 |accessdate=2022-03-24}}</ref> Тиздән Сылу кастингны уҗышлы рәвештә үтә һәм театрда үз эшчәнлеген башлый. Шул ук вакытта [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте|Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллиятенә]] укырга керә. Хәзерге вакытта 5 онык әбисе (4 кыз һәм бер ир бала).<ref name="a1" /> Кызлары укытучы булып эшлиләр: Айсылу - информатика, Таңсылу - музыка, Ландыш - инглиз теле фәннәрен укыталар. Үзе Сылу театрдан тыш балык тоту белән мавыга.<ref name="a4">[https://vk.com/id174101650 Сылу Байрамова]</ref> == Театр == [[2007 ел|2007 елда]] [[Әтнә татар дәүләт драма театры|Әтнә татар дәүләт драма театрының]] коллективына кушыла.<ref name="a0" /> Аның көчле ягы - комедия. Сылу кешегә яшәргә комачаулаган сыйфатларны сәхнәдә бик оста күрсәтә белә. Мәсәлән, кимчелекләре күп булган хатын-кызны көлкегә калдырып, фаш итәргә кирәк булса, арттырып та уйнарга бик оста. [[Хәй Вахит|Хай Вахит]] әсәре буенча куелган «Күк капусы ачылса» спектаклендәге Шәмсия роле әнә шундыйлардан була. Ул үз-үзен сәхнәдә җиңел табигый итеп тота. Барысын да тәэсирле итеп сөйли белә. Аның сөйләм теле төгәл, яңгыравыклы һәм ачык. Тамаша вакытында тамашачыларны чын күңелдән көлүе белән мавыктыра. Сәхнәне бик яхшы сизә, ул иҗат иткән образлар чынбарлыкка тәгөл рәвештә тәңгәл килә. Тамашачыларга күбрәк [[Туфан Миңнуллин|Туфан Миңнуллинның]] әсәре буенча куелган “Җен алыштырган” спектаклендә Җенбикә, “Күбәләкләр утка оча”дагы Зөһрә, [[Хәй Вахит|Хай Вахитның]] “Ике килен – килендәш”тәге Камилә рольләре буенча таныш. == Репертуар == Репертуарында 25кә якын роле бар. * ''Ана'' - «Гүзәлем Әсәл» - [[Чыңгыз Айтматов]]; * ''Хатын'' - «Югалган көн» - [[Аяз Гыйләҗев]]; * ''Миссис Маймыл'' - «Урман-Club» - [[Илгиз Зәйниев]]; * ''Васюта'' - «Провинция мәзәкләре» - Александр Вампилов; * ''Кыз'' - «Кияүләр» - [[Хәй Вахит]]; * ''Зәгыйфә'' - «Адашкан күңел» - [[Мирхәйдәр Фәйзи]]; * ''II уйнаучы'', Мужик – "Безнең шәһәрнең серләре" – [[Галиәсгар Камал]]; * ''Онга баткан хатын'' – "Фронтовичка" – Анна Батурина; * ''Ана'' – "Күз нурларым" – [[Айгөл Әхмәтгалиева]] * ''Мәймүнә'' - «Миңлекамал» - [[Мирсәй Әмир]]; * ''Разия'' - «Американ» - [[Кәрим Тинчурин]]; * ''Дахирә'' - «Шимбә көн кич белән» - [[Георгий Хугаев]]; * ''Хупҗамал'' - «Яшел эшләпә» - [[Гамир Насрый]]; * ''Нурдидә'' - «Язын бозлар акканда» - [[Зөлфәт Хәким]]; * ''Ания'' - «Ай булмаса, йолдыз бар» - [[Туфан Миңнуллин]]; * ''Камилә'' - «Ике килен-килендәш» - Хәй Вахит; * ''Шәмсия'' - «Күк капусы ачылса» - Хәй Вахит; * ''Җенбикә'' - «Җен алыштырган» - Туфан Миңнуллин; * ''Зөһрә'' - «Күбәләкләр утка оча» - [[Равил Сабыр]]; * ''Маляр'' - «Җырым табар сине» - Хәй Вахит; * ''Мөслимә'' - «Мулла» - Туфан Миңнуллин; * ''Сабира'' - «Туган туфрак» - [[Сәет Шәкүров]]; * ''Зөләйха'' - «Әниемнең ак күлмәге» - [[Шәриф Хөсәенов]]; * ''Тылсымчы'' - "Бәхет кошы" - [[Морис Метерлинк]] һ.б.<ref name="a0" /> == Фильмография == * ''Халидә'' - Гади вакыйга ([[2010 ел|2010]], Россия).<ref name="a2">{{Cite web |url=https://tatobzor.ru/tatarskie-filmyi/gadi-vakyjga.html |title="Гади вакыйга" фильм |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526084318/https://tatobzor.ru/tatarskie-filmyi/gadi-vakyjga.html |archivedate=2022-05-26 |accessdate=2022-03-24}}</ref> == Шулай ук карагыз == * [[Әтнә татар дәүләт драма театры]] * [[Айсылу Башкурова-Садыйкова]] * [[Ләйсән Каюмова]] * [[Рәзилә Мөхлисуллина]] == Сылтамалар == * [https://tatar-congress.org/yanalyklar/minlekamal/ Миңлекамал | Всемирный конгресс татар] * [https://dumpor.com/v/atnyateatr.ru @atnyateatr.ru Әтнә татар дәүләт драма театры Instagram profile, stories, reels, tagged posts and followers view anonymously]{{Deadlink|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Чыганаклар == * Әтнә татар дәүләт драма театры сайты * [http://atnya-rt.ru/news/khbrlr/tn-dlt-drama-teatry-artisty-sylu-byrmovany-kotlyybyz|ТАТ МЕДИА: Әтнә таңы // 10.12.2020]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.afisha.ru/movie/211797/|Фильм Простая история (Россия, 2010) – Афиша-Кино] * [Http://sahne.ru/news/elartisty/g-tukaj-isemend-ge-tn-d-l-t-drama-teatry-artisty-b-jr-mova-sylu-r-khip-kyzy-1584|"Сәхнә" журналы // 16.02.2017]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Татар артистлары]] [[Төркем:Әтнә театры артистлары]] [[Төркем:Әтнә авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлаучылар]] p61p9snktbzkw92hpwfm4dq90bjkjjs 0 584859 6099496 4414536 2026-11-07T16:47:21Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099496 wikitext text/x-wiki {{Tatar4.0-2022}} {{Административ берәмлек-2 |Татар исеме = Сәрдек (Китәк) вулысы |Чын исем = {{lang-ru|Сардыкская (Китякская) волость}} |Ил = {{Байраклаштыру|РСФСР|1918}}<br/>{{байраклаштыру|ССРБ}} |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |уровень = |CoordScale = |Гимн = |Статус = [[Вулыс]] |Регион төре = [[Республика]] |Регион = [[ТАССР]] |Башкала = Олы Китәк, соңрак [[Зур Сәрдек]] |ЭреШәһәрләр = |Нигезләү = [[1920 ел]]ның [[25 июнь|25 июне]] |Юкка чыгару = [[1930 ел]]ның [[23 июль|23 июле]] |Башлык2 = |Башлык исеме2 = |ТЭП = |ТЭП елы = |ТЭП буенча урын = |Кеше башына ТЭП = |Кеше башына ТЭП буенча урын = |Тел = |Телләр = [[Татар теле|татар]], [[Рус теле|рус]] |Халык саны = 17 763 кеше<ref name="ggg">[http://history.org.ua/LiberUA/TerAdmPodSSSR_1926/TerAdmPodSSSR_1926.pdf]</ref> |Халык саны исәбе елы = 1926 |Халыктан % = |Халык саны буенча урын = |Халык тыгызлыгы = |Халык тыгызлыгы буенча урын = |Милли состав = [[руслар]], [[татарлар]] |Дини состав = |Мәйдан = |Мәйданнан % = |Мәйдан буенча урын = |Максималь биеклеге = |Урта биеклеге = |Минималь биеклеге = |Киңлек = |Озынлык = |Харита = |Харита зурлыгы = 350px |Административ берәмлек харитасы =Сардык 25.jpg |Харита зурлыгы ае = }} '''Сәрдек вулысы''' ([[Рус теле|рус.]] '' Сардыкская волость''), 1921 елга кадәр '''Китәк вулысы''' ([[Рус теле|рус.]] '' Китякская волость'') — [[1920 ел]]дан [[1930 ел]]га кадәр гамәлдә булган [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССРның]] юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. [[Арча]]дан Төньяк-Көнчыгышка 60 чакрым ераклыкта, Татарстанның Төньяк өлешендә урнашкан. Административ үзәк – Олы Китәк, соңрак [[Зур Сәрдек]] авыллары. == Тарих == [[File:Сардык (китяк) 21.jpg|thumb|Сәрдек вулысы (1921 ел)]] Сәрдек вулысы территориясе [[1552 ел]]га кадәр [[Казан ханлыгы]]нда, [[1552 ел]]дан [[1708 ел]]га кадәр [[Россия патшалыгы]] Казан патшалыгының Арча даругасында, 1708 елдан 1781 елга кадәр [[Казан губернасы]]ның Арча даругасында, [[1781 ел]]дан [[1796 ел]]га кадәр Нократ наместниклыгының Малмыж өязендә, 1796 елдан 1816 елга кадәр [[Нократ губернасы]]ның Өрҗем өязендә, 1816 елдан 1920 елга кадәр яңадан оештырылган Нократ губернасының Малмыж өязендә урнашкан. 1920 елның 25 июнендә яңа оештырылган ТАССР составына Китәк вулысы буларак тапшырыла.<ref name="ar">[https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/novejshee-vremya/territorialnye-edinicy/arskij-kanton? Арский кантон :: Татарская энциклопедия TATARICA]</ref> [[1920 ел]]ның [[25 июнь|25 июненнән]] декабрьгә кадәр [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]] [[Арча кантоны|Казан кантонының]] административ-территориаль берәмлеге, 1920 елның декабреннән 1930 елның 23 июленә кадәр [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Татарстан АССР]] [[Арча кантоны]]ның административ-территориаль берәмлеге булып тора. 1920 елда Китәк вулысы Күшкел, Шеңшеңәр, Янгол һәм Мамадыш кантонының Шәмәрдән вулыслары белән чиктәш булган. 1925 елда [[Янгол вулысы (ТАССР)|Янгол]], [[Шәмәрдән вулысы|Шәмәрдән]] вулыслары белән чикләшкән.<ref name="card1925">[http://www.etomesto.ru/map-kazan_1925-ethno/ Этнографическая карта Татарской С.С.Республики 1925 года]</ref> 1930 елның 23 июлендә Сәрдек вулысы юкка чыгарыла, аның территориясе Кукмара районына тапшырыла. == Административ бүленеш == 1921 елда вулыс халкы соравы буенча вулысның 13 торак пункты, шулай ук Олы Китәк авылы кире Вәтке губернасына күчерелә.<ref name="a19210110">{{Cite web |url=https://istmat.org/node/46749 |title=№ 520. Декрет Всероссийского Центрального Исполнительного Комитета. Об изменениях в очертаниях границы между Автономной Татарской Социалистической Советской Республикой и Вятской губернией. {{!}} Проект «Исторические Материалы» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230622220023/https://istmat.org/node/46749 |archivedate=2023-06-22 |accessdate=2022-04-01}}</ref> Шул ук елны вулыс идарәсе [[Зур Сәрдек]] авлына күчерелә, ә вулысның исеме Сәрдек дип үзгәртелә. 1924 елда төзелгән ТАССРның вулысларын зурайту проекты нигезендә, Сәрдек вулысы территориясе күрше Күкшел вулысы исәбенә зурайтыла.<ref name="card1925" /> [[1926 ел]]ның [[1 гыйнвар]]ында вулыста 18 авыл җирлеге, 21 торак пункты һәм 3465 йорт хуҗалыгы булган. Вулысның мәйданы 257 км² тәшкил иткән.<ref name="ggg" /> Сәрдек вулысы составында Адай, Зур Сәрдек, Чишмәбаш кебек авыллар булган. Хәзерге вакытта вулысның куп өлеше [[Татарстан]]да урнашкан. == Халык == [[1926 ел]]да халык саны 17763 кеше тәшкил иткән.<ref name="ggg" /> == Авыл хуҗалыгы == Вулыста күбесенчә кырчылык һәм дуңгыз үрчетү белән шөгыльләнгәннәр, күмәкләштерү, ягъни колхозлар оештыру барган. == Шулай ук карагыз == * [[Арча кантоны]] * [[Кукмара вулысы]] * [[Кулай вулысы]] * [[Кучак вулысы]] == Сылтамалар == * [http://www.millattashlar.ru/index.php/СӘРДЕК_ВУЛЫСЫ_(Сардыкская_волость) СӘРДЕК ВУЛЫСЫ (Сардыкская волость) — Милләттәшләр] * [http://history.org.ua/LiberUA/TerAdmPodSSSR_1926/TerAdmPodSSSR_1926.pdf Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 г.] == Чыганаклар == # Татар энциклопедия сүзлеге (Татарский энциклопедический словарь, на татарском языке) / Гл. ред. М.Х. Хасанов; Отв. ред. Г.С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002. — 830 с.: ил. <nowiki>ISBN 5-902375-01-0</nowiki> # Татар энциклопедиясе : 6 томда / баш мөхәррир М. Х. Хәсәнов. — Казан : Татар энциклопедиясе институты, 2008-. — 27 см.; <nowiki>ISBN 978-5-902375-04-5</nowiki> # Территориальное и административное деление Союза ССР на 1-е января 1926 г. / РСФСР. Нар. комиссариат внутренних дел. Стат. отд. — М. : Изд-во Гл. упр. коммун. хоз-ва НКВД, 1926. -284 с. : ил., табл.. — . == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Арча кантуны вулыслары}} [[Төркем:ТАССР]] [[Төркем:Арча кантуны вулыслары]] 9rh7n5tqi8jpkhv8g3bq6fxj2szevvq 0 585516 6099561 5934479 2026-11-07T22:27:36Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099561 wikitext text/x-wiki {{УК}} Тибет бик борынгы ике мәдәният үзәгендә - Һиндстан һәм Кытай арасында урнашкан, әмма аның географик урыны гамәлдә икесеннән дә аерым итә. Тибетлар Үзәк яки Көнчыгыш Азиядән чыккан дип әйтеп булмый, әмма телләре сино-тибет телләренә керүенә караганда (Кытай һәм бирма телләре белән), икесеннән кушылып барлыкка килгәндер дип фараз корырга була. Шуңа карамастан тарихи мәгълүматлар тибет мәдәнияте күршеләрен бәйсез рәвештә яшәп килгәнен күрсәтә. == Алтарих == Тибетта (Тингри) табылган иң борынгы артефактлар 50 мең ел элекке дип бәяләнә, болар таш балта һәм кыргыч. Неолит б.э.к. VI гасыр белән билгеләнә, керамика, малчылык һәм китмәнләп җир эшкәртү эзләре табыла (Каруй — Чамду янында) Чойгун [[мәдәният]]е бронза гасырына карый<ref>[http://magada.ru/arxeologiya-tibeta/ Археология Тибета]{{Deadlink|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Чангтан Калкулыгында алтарихка караган (тимер гасыр) каберләр бар, тик әлегә анык кына аңлатмалар юк. Тибет язмаларына караганда, Шангшунг иленнән Бон дине башланган.<ref>Чогьял Намкай Норбу. Драгоценное зеркало древней тарихи Шанг-Шунга и Тибета. Москва, изд. Шечен-Ганга</ref> == Иртә тарих чоры == VI гасыр ахырында VII гасыр башында күтәрелгән '''Ярлунг династиясе''' әкренләп күрше кабиләләрне үзенә буйсындырып, Тубо патшалыгы төзи. '''Ярлунг династиясе''' вакыты әдәбияттә тәфсирләп яктыртылган<ref>Кузьмин С. Л. [[Скрытый Тибет. История независимости и оккупации|Скрытый Тибет. история независимости и оккупации]]. С.Петербург, изд. А. Терентьева, 2010, с.14-25. [http://savetibet.ru/2010/03/10/ancient_tibet.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031003646/http://savetibet.ru/2010/03/10/ancient_tibet.html |date=2017-10-31 }}</ref>. Мәгәр хронологиясе буенча бәхәсләр бар. Тибет хәкимнәре һәм Тан династиясе (Кытай) арасында династия гаиләләре корыла, Кытай һәм Тибет халкының сәяси, хуҗалык һәм мәдәни бәйләнешләре алга таба да үсешә бара. [[IX гасыр]]да Тубо патшалыгы бүленә. Тибет тарихында моңа кадәр чор идарәсе «гамбо» дип атала, ә алга таба 300 ел — бүленеш чоры. Хәкимнәр үз-ара дошманлаша. Кытайда бу вакытта шулай ук болганышлар булып тора, илдә әледән-әле власть алмашына һәм сугышлар бара. XIII гасыр уртасында Тибет Монгол империясенә буйсындырыла. Кытай Монгол империясеннән чыккач, Кытай империясе Мин Тибеттан югары дин башлыкларын һәм район администрацияләрен тәгаенләүне тәртипкә салдырта алмый. == Тибетның барлыкка килүе риваятьләре == Беренсе патша Ньяти-цэнпо (Gnya'-khri-btsan-po) күктән төшкәнме, Һиндстаннан килгәнме - аны илаһ сыман күреп зурлыйлар. Ул һәр чак күк белән җеп аша сөйләшеп торган, үлмәгән, ә шул җеп буйлап күккә менеп киткән. Риваять патша Дигум-цэнпо (Dri-gum-brtsan-po) ата караучысы белән сугышып киткән дә, күккә бәйләнгән җебе өзелеп, үтерелгән. Дигум-цэнпо һәм башка патшалар гади кешеләр кебек үлгән, аларны яндырып җирләгәннәр. Лхатотори Ньянцэн (''Lha tho-tho-ti gnyan-btsan'') идарәсендә күктән изге язмалар '''tsinta ma ni’i gzungs''' («Чинтамани-дхарани») һәм '''spang bkong phyag rgya ma''' төшә. Күк елъязмада бәлки бу күккә табынучылар (Бон дине) уйлап чыгарылгандыр, гамәлдә аларны Буддхаракшита (Лосэмцо) һәм тәрҗемәче Литэсэ алып килгән дип хәбәр ителә. == Тибет империясе == Тибет тарихы VII - XI гасырларда җентеклерәк сурәтләнгән, империя ул мәл көньякта Бенгалиядан башлап (Һинд океаны) төньякта Монголияга кадәр җирләрне биләп яткан. Иң куәтле чагында империяга хәзерге Бангладеш, Ассам, Бутан, Аракан җирләре кергән. Тибетлар Һиндстанга караганда Кытайга күбрәк каршылык күрсәткән. === Тарихта тәүге телгә алыну === Тибет тарихта Клавдий Птолемей «География»сендә βαται дигән атама белән телгә алынган, грек транскрипциясендә - Bod. Алга таба Тибетны Кытай текстларында Fa дигән атама белән язганнар. Тибет тарихында башка чыганаклар белән дә расланган язма патша Намри Сонгцене (Gnam-ri-slong-rtsan) турында, ул Кытайга җиденче гасырда илче җибәргән булган (Beckwith, C. Uni. of Indiana Diss. 1977). === Ярлунг династиясе === Ярлунг династясе турында Сонгцен Гампо патша идарәсе вакытыннан языла башлаган. ==== Сонгцэн Гампо идарәсе (617 - 650 ) ==== [[Файл:King Songsten Gampo's statue in his meditation cave at Yerpa.jpg|frame|Патша Сонгтсен Гампо ( Йерпа мәгарәсе)]] Патша Сонгцэн Гампо чорында Тибетка буддизм килә. Сонгцен Гампо Кытайдан император кызын сораткан, әммә кире кагылган. Шунда ул Кытайга каршы яу ачкан һәм Кытай император ризалашырга мәҗбүр булган. 640 елдагы никахтан соң Тибет белән Кытай арасында озак тынычлык урнаашкан. 663 елда тибет армиясе Тогон дәүләтен басып алган. Сонгцен Гампо үлгәннән соң власть оныгына күчә, гамәлдә ил белән министр идарә итә башлый, ә буддизм көчсезләнә. ==== Трисонг Децен идарәсе (755—797) ==== Патша Трисонг Децен илдә Будда тәгълимәтын торгыза, Һиндстани бөек һинд гуруларын чакыра, [[санскрит]]тан тәгълимат текстларын тәрҗемә итә һәм будда сангхасы оештыра. Үзәк Тибетта Самье монастырь университеты ачыла, ул һамангача буддизмның мөһим үзәкләренең бересе булып кала. Трисонг Децен чорында атаклы Самье монастыренда Кытай монахы Хэшан һәм тантрасы Камалашила арасында ике еллык дискуссия була. Патша Трисонг Децен диспутта Камалашида җиңүен игълан итә, шуннан бирле Тибетта тантралы буддизм ныклы колач ала. Идарә итә башлаганда империя бөлгенлектә була, ил чигендә болганышлар була, көнбатышта гарәпләр якынлаша. 763 елда Трисонг Децен Кытай Кысымына җавап итеп 200 меңлек сугышчы белән Кытай башкаласы Чанъанга барып җитә. Кытай императоры качып китергә мәҗбүр була. 783 елда солых төзелә, Тибетка Кукунор җирләре бирелә. Трисонг Децен көнбатышка, Оксус елгасы ягына да барып карый, анда гарәп хәлифе Һарун әл-Рәшид белән бәрелешә. Хәлиф Кытай императоры белән Тибетка каршы килешүгә керешә, нәтиҗәдә Трисонг Децен экспансиясе туктатыла. Алга таба 797 елга кадәр Трисонг Децен ике якта - көнбатышта гарәпләр, төньяк һәм көнчыгышта Кытай белән сугышлар алып бара. ==== Ралпачан идарәсе (815—838) ==== Ралпачан, Трисонг Децен оныгы, Непалдан, Һиндстаннан, Кытайдан, Кашмирдан осталар чакырып будда храмнары һәм монастырьлары төзеттерә башлый. Ул идарәлеккә монахларга баш министрлар белән бер дәрәҗәдә тавыш бирү хокукы бирә. Аның чорында дәүләттә будда китаплары санскриттан тибет теленә күпләп тәрҗемә ителә. 822 елда Кытай белән тибетлар биләгән җиренә хокук расланган солых төзелә. Ралпачана чорында империя көчсезләнә, хәкимлек интригаларга күмелә, Бон дине тотучылар ризасызлык күрсәтә. ==== Ландарма идарәсе (838—841) ==== Инкыйлаб булып, патша Ралпачан үтерелә, властька Ландарма килә, ә ул Бон дине тотучылар ягында була, буддистларны эзәрлекли башлый. Монахлар һәм галимнәр тирәнлекләрдә яшеренә яки илдән чыгып китә. Ландарма үлгәч, империя вак патшалыкларга таркала: Гуге, Ладак, Пулань һәм башкалар. Шул мәлдән тибет тарихы бер ничә йөз ел системалы яктыртылмый. == Вакланган Тибет (842—1247) == Ландарма үлгәч тәхет өчен талаш китә. Граждандар сугышы башлана, ул Сакья мәктәбе илгә идара итүне үз кулына алганчы дәвам итә. Ландарманың улымы, энесе Вёсун Лхасаны, ә варисы Юймтэн Ярлунгны яулап ала,шунда үз династиясенә нигез сала<ref>Tsepon W. D. Shakabpa, ''Tibet, a Political History'' (New Haven: Yale, 1967), 53.</ref> Вёсуна улы Пэлкорцэн (Пэл Корцэн) үзәк Тибетның зур өлешен кулында тота, ике ул үстерә. Тикьимдин улы югары Нгарига китеп, Үзәк Тибеттың дәрәҗәле кызына өйләнә, аннан көнбатыш династия китә<ref>Petech, L. The Kingdom of Ladakh. (Serie Orientale Roma 51) Rome: Instituto Italiano per il Medio ed Estremo Oriente, 1977: 14-16</ref> Тибет Империясе 842 елда таркалгач, борынгы патшалар токымы Ньима-Гон Ладак династиясенә нигез сала. Кайде, аның баш баласы, Мар-юлда (Ладак) идарә итә башлый, ике кече улы көнбатыш Тибетка баш була, Гуге һәм Пу-ран патшалыкларын төзи. Соңрак олы улы Гуге будда монахы булып китә (тибет буддизмының икенче этабы). Кече улы Сон-э дәүләт эшләрен башкара; аның уллары династияне дәвам итә<ref>Hoffman, Helmut, «Early and Medieval Tibet», in Sinor, David, ed., ''Cambridge History of Early Inner Asia'' Cambridge: Cambridge University Press, 1990), 388, 394. Shakabpa, 56.</ref> Үзәк патша хакимияте үзәк Тибетны 842 - 1247 елларда бөтенләй контрольдә тотмый, тик буддизм Камада ныгый [http://www.tbrc.org/kb/tbrc-detail.xq;jsessionid=FD6BD9F8B96FF3725E463160893F056E?RID=P1523&wylie=n даты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802162134/http://www.tbrc.org/kb/tbrc-detail.xq |date=2009-08-02 }}<nowiki></ref></nowiki>), Буддизм төньяк-көнчыгыш Тибетта да торгызыла. Вёсунның бер варисы 10 егетне Гёнпа Рабсэлга укырга җибәрә. Яшь галимнәр 1042 ел башында Атишины чакырып китерә һәм Буддизмны көньяк Тибетта таратуга ирешә. Бу төбәктә тәгълимат көчле була һәм Сакья монастыре-мәктәбе ачыла (1073)<ref name="Grun37">Grunfeld 1996, p37-38. Hoffman, 393. Shakabpa, 54-55.</ref> Алга таба ике гасырда Сакья сәяси, дини һәм мәдәни планда алга чыга. Монастырь Цурпху 1155 елда төзелә. Төньяк-көнчыгышта (Тибет тан-тибет сугышларында яулаган җирләр) Гусыло дәүләте барлыкка килә. == Тибет теократиясе == === Буддизмны торгызү === Ландарма үлгәч, Тибет берничә кенәзлеккә таркала.Буддизм эзәрлекләнми, әмма үзәк хәкимлектән яклау тапмый. Вёсун һәм Пэл Корцэн храмнар һәм монастырьлар төзүне дәвам итә. Камнан монахлар килгәч, инаныч куәтләнә башлый. Буддизм 901—1009 елларда көчсезләнеп калган була. Яңа галимнәр килә, алар храмнар төзетә. Дин Камсун Сан-кханда монах общиналары барлыкка килә. 978 елда '' У-Цангадан алтау''дип аталган төркем килә һәм күпләрне монахлыкка кабул итә. Пэл Чувори скитында өч монах булган<ref>Их называют «Три учёных из Тибета» Bod kyi mkhas pa mi gsum . Они похоронены в [[Синин]]е</ref> алар Винае китапларын алып көнбатыш Тибетка Качкан. Төндә генә атлап, алар Арига барып җиткән (Тибет)<!-- временное уточнение -->|Ари. шуннан Уйгырстанга барып җиткән булырга тиешләр. == Монгол империясе Юань == Күренекле Тибет будда остазларының бер никадәре монгол хәкимнәре сарайларында көн күрә. Бу Тибетны монголларның тар-мар итеп бөтүеннән саклап кына калмый, тибет традицияләрен монгол халыклары арасында да тарата, күчмәләрнең тормышын рухи якка үзгәртә [[File:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|right|thumb|200px|Һүбиләй хан]] 1227 елда Чыңгыз хан гаскәрләре Тангут дәүләте Си Сяны тар-мар итә, анда туры идарә урнаштыра. 1239 елда Бөек хан Угедей улы Годан-хан Тибетка хәрби разведка җибәрә. Анда барган Дорда-дархан Тибетта бер ничә будда мәктәбе булуын, иң йогынтылысы Сакья мәктәбе икәнен хәбәр итә. 1245 елда Годан сараена аның чакыруы буенча Сакья мәктәбе җитәкчесе Сакья-пандита (1182—1251) үзенең үсмер туганы Пагба-лама белән килә. Сакья-пандита атаклы буддист остаз, будда традицияләре буенча күп китаплар язган була. Ул Годан сараенда калып, буддизмның гуманистик нигезләренә өйрәтә. Ул Монгол империясе белән Тибет арасында тынычлык, тотрыклылык булуга йогынты ясап тора. Чыңгыз хан Ясасына ярашлы яшәгән монголлар бар диннәргә ихтирам белән караган, монастырь һәм чиркәүләрдән салым алмаган, шуңа аларга бу аңлаешлы булган . Аерым дөньяви хәкимнәрнең салым түләмәве Тибетка 1251 елда гына, Сакья-пандита үлгәч кенә, һөҗүм итүгә китергән. 1253 елда Сакья-пандитаны булачак император Һүбиләй [[Пекин]]га чакырган булган, әмма ул үлгәч, үсмер Пагба-ламаны җибәрә. 1260 елда Һүбиләй үзен император дип игълан итә, Пагба-лама «дәүләтнең остазы» булып китә. Тибет буддизмның абруе бар Монгол империясендә үсеп китә. Һүбиләй тибет буддизмын Кытай мәдәнияте даосизм һәм конфуцианлыгын кертмәс өчен файдалана. Пагба-лама аның кушуы буенча монгол шакмак язуын барлыкка китерә, ул империянең барлык телләре өчен ( монгол, тибет, уйгыр һәм Кытай) кулланылырга тиеш була. Һүбиләй Пагба-ламага Тибетта 13 өлкәдә дини башлык булуны йөкләтә, Пагба-лама дөньяви хакимияте тәгаенли алган. 70 ел чамасы Тибет теократик дәүләт була. Монголлар Тибетка чираттагы һөҗүмне 1281 елда ясый, чөнки Пагба-лама ул үзе тәгаенләгән дөньяви хәким Гунга-Сангпо агулап үлергән дигән хәбәр килеп җитә. Һүбиләй чорында Тибетта бер ничә тапкыр халык исәбе алына, Сакья монастыре белән Ханбалык (Пекин) арасында 27 ям (почта) станциясе эшләтә. Монгол императорлары монастырьлар ремонтлауга акча бүлә торган булган. Карма Кагью Пекиндагы соңгы монгол императоры Тогон-Тэмур вакытында йогынты ясый башлый һәм Кармапа Ранчжунг Дордже Тогон Тэмурга таҗ кидерүдә була,ә яшь Ролпэ Дордже императорны 3 ел укыта. 1368 елда халык баш күтәреп, Кытай Монгол империясеннән аерыла. Тогон-Тэмур монгол далаларына кача, 1370 елда үлеп кала. Дрикунг-Кагью шулай ук Тибетта өстөнлек алырга тырыша. 1290 елда Сакья һәм Дрикунг монастыре арасында кораллы бәрелеш була, монголларга кысылырга туры килә һәм Дрикунг яклыларны басылдыра. Дрикунг Сакьяга Каршы булып кала, монгол империясе хәлсезләнгәч, 1354 елда Дрикунглардан Чангчуб Гьялцен Тибетның дөньяви җитәкчесе булып китә. === Гэлуг мәктәбе күтәрелү === [[Файл:Potala palace21.jpg|right|thumb|300px|Лхасада Потала сарае]] Гэлуг мәктәбе күтәрелүдә бүгенге калмыкларга тугандаш хошутлар зур роль уйный. Алар 1636 елда Кукунор күле буенда төпләнеп Кала һәм Хошут ханлыгы төзи. Гуши-хан ( хошутлар хәкиме) тибет буддизмын кабул иткән була, аларны «сары башлыклар» дип йөртәләр (бу мәктәп остазлары шундый башлык кия). Гуши-хан 1642 елда Далай-лама V -не үзәк Тибет буддистларының төп җитәкчесе дип игълан итә, үзе 1656 елда вафат булганга кадәр аның янындагы дөньяви хәким булып тора. === Мин Кытай империясе === [[Файл:17th century Central Tibeten thanka of Guhyasamaja Akshobhyavajra, Rubin Museum of Art.jpg|thumb|right|200px|XVII гасыр Тибет [[Танка (живопись)|танка]]сы. Мин сарае бүләк буларак шундый танкаларны кертеп тибет товарларын алган һәм җавап итеп Тибет илчеләренә бүләк биргән.<ref name="information office of the state council 73">Information Office of the State Council of the People’s Republic of China, ''Testimony of History'', 73.</ref><ref>Wang Jiawei & Nyima Gyaincain, ''The Historical Status of China’s Tibet'' (China Intercontinental Press, 1997), 39—41.</ref>]] Тибет белән Кытай арасында формаль сюзеренитет булган дигән гипотеза бар. Әмма император Цзяцзин (1521—1567) буддизмны түбән куеп конфуцианлыкны көчләп кертүе ризасызлык уята<ref name="wylie 470">Wylie, 470.</ref><ref name="wang nyima 1 40">Wang & Nyima, 1—40.</ref><ref name="laird 106 107">Laird, 106—107.</ref>. Һельмут Һоффман миннар Тибетта номиналь рәвештә генә хәким саналган дип исәпли<ref name="Hoffman 65">Hoffman, 65.</ref>. КХР авторлары Ван Цзявэй һәм Ньима Гьялцен киресен исбатлый,тибетлар Пекинга император кулыннан титул алырга килгән<ref name="wang nyima 37">Wang & Nyima, 37.</ref>. Мелвин С. Голдстейн Мин династиясе Тибетка ныклы йогынты ясый алмаган дип яза<ref name="goldstein 4 5">Goldstein, 4—5.</ref> Икенче тарихчылар Мин сарае белән тибет ламалары арасындагы дини бәйләнешләргә игътибар итәргә кирәк дип саный<ref name="norbu 52">Norbu, 52.</ref><ref name="kolmas 32">Kolmas, 32.</ref>. Башка берәүләр сәүдә бәйләнешләренә басым ясый,даими рәвештә атларга ихтыяҗ кичергәнлектән династия Мин Кытай чәенә алмаштырып алган дип раслыйлар<ref name="kolmas 29">Kolmas, 29.</ref><ref name="chan 262">Chan, 262.</ref><ref name="norbu 58">Norbu, 58.</ref><ref name="laird 137"/><ref name="wang nyima 42">Wang & Nyima, 42.</ref><ref name="dreyfus 504">Dreyfus, 504.</ref> XIV гасырда Тибетка кораллы һөҗүмнәр эшләп караганнар, әмма халык һәр чак каршы торып, аларны үткәрмәгән<ref name="langlois">Langlois, 139 & 161.</ref><ref name="geiss 417 418">Geiss, 417—418.</ref>. Патрисия Эбрей, Томас Лэйярд, Ван Цзявэй һәм Ньима Гьялцен Мин империясе, монголлардан аермалы, тибет территориясендә даими гарнизоннар тотмаган<ref name="laird 137">Laird, 137.</ref><ref name="ebrey 1999 227">Ebrey (1999), 227.</ref><ref name="wang nyima 38">Wang & Nyima, 38.</ref>. Император Ваньли (1572—1620) 1578 елдан күршеләре белән монгол-тибет альянсы кебек мөнәсәбәтләр булдырырга тырышкан<ref name="wylie 470"/><ref name="kolmas 31">Kolmas, 30—31.</ref><ref name="goldstein 8">Goldstein, 8.</ref><ref name="laird 143 144">Laird, 143—144.</ref><ref name="The Ming Biographical History Project of the Association for Asian Studies 23">The Ming Biographical History Project of the Association for Asian Studies, ''Dictionary of Ming Biography'', 23.</ref>. XVI гасыр ахырында Гэлугны яклау сылтавы белән монголлар даими Амдога агылган, нәтиҗәдә Гуши-хан (1582—1655) 1642 елда Тибетны буйсындырган<ref name="wylie 470"/><ref name="kolmas 34 35">Kolmas, 34—35.</ref><ref name="goldstein 6 8">Goldstein, 6—9.</ref><ref name="laird 152">Laird, 152.</ref> Күпчелек тарихчылар фикеренчә, Тибет Мин империясе өлеше булмаган. Тышкы буйсындыру атрибутлары Кытай императорын үз халкы алдында Дөнья хакиме итеп күрсәтү өчен генә кулланылган. Мин династиясенә "буйсынганнар" исемлегендә Кытай белән хәтта уртак чиге дә булмаган 100-ләп территория күрсәтелгән: Бадахшан, Гарәбстан, Сәмәркәнд һәм башкалар <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tributaries_of_Imperial_China List of tributaries of imperial China]</ref> Сәүдәгәрләр, илчеләр һәм башкалар килгән дәүләтләрнең барысы да "буйсынган" дип игълан ителгән. === Цин Империясе === Мин империясе таркалгач, Кытайны маньчжурлар яулап ала һәм ул Цин империясе өлеше булып китә. Маньчжур императоры Айсиньгиоро Сюанье Тибетны буйсындыру уе белән яши. 1705—1710 елларда Тибетта хошут хәкиме Лхавзан-хан белән тибет регенты Санчжай Чжамцо арасында таркаулык башлана. Джунгар ханлыгында хәкимлеккә Цэван Рабдан утыра. 1715 елда Цин империясе һәм Джунгар ханлыгы арасында сугыш чыга. Цэван Рабдан үзенең вассалы Цэрэн Дондуб ярдәмендә 1717 елда Тибетны яулый. Сюанье шуноң белән файдаланып, 1720 елда ике колонна һәм тибет ополчениесын ойратларга каршы җибәрә. Ойратлар Тибеттан китә, Цин империясе исә Үзәк Азиядә йогынтысын көчәйтә. Ойратларны кугач, маньчжурлар Лхасада ике меңлек монгол гарнизоны калдыра. Тибет хөкүмәте белән яңа Далай-лама 1723 елга кадәр аның коменданты кулы астында кала. Киләсе маньчжур императоры, Айсиньгиоро Иньчжэнь Тибетта контрольне көчәйтә бара. 1723 -1727 елларда цин гаскәре Лхасадан чыгарыла. Тибетта үзара тарткалашу китә.Боларны бастырыр өчен Иньчжэнь Тибетка 15 мең гаскәр җибәрә. Алар килүгә аристократ Полонай үзенең тугыз меңлек армиясе белән халыкны тынычландырган була. Моның өчен 1728 елда аңа кенәз титулы һәм илгә идарә итү хокукы бирелә. Тибетны контрольдә тотар өчөн Иньчжэнь Лхасада ике цин резидентын һәм бер меңлек гарнизон калдыра. Эчке вакыйгалар Тибетта маньчжур хәкимлеген император Айсиньгиоро Хунли вакытында тагын көчәюгә китерә. Маньчжур контроленнән котылыр өчен Полонайның улы яшерен генә гәскәр җыя. 1750 елда маньчжур наместниклары Чжурмэд-намчжалны үтерә. Лхаса халкы баш күтәреп, маньчжурларга каршы чыга. Җавап итеп Хунли Тибетка өченче тапкыр гаскәр җибәрә. 1751 елда илне таркатыр өчен ул идарәне дүрт министр-хәкимгә бирә, аларны Далай-ламага буйсындыра. Хан һәм кенәз титуллары бетерелә. Цин гарнизоны арттырыла. Тибетның үз акчасы булмый, непал акчасы ''мохар'' кулланыла. 1769 елда Непалда яңа акча чыгарыла. Тибетта яңа''мохар'' кертү турында сөйләшүләр башлана, тик ул нәтиҗә бирми. Непал 1788 елда Тибетка каршы сугыш башлый, илне талый. Тибетка ярдәмгә Кытай-маньчжур гаскәре килә һәм Катмандуга җитә. 1792 елда Непал хәкиме Тибет чигенә үтмәскә, таланганнарны кире кайтарырга бурыч ала, һәм үзен Цин империясе ясакчысы дип таный. 1792 ел җиңүен Хунли һәм Хэшэнь Тибетта маньчжур йогонтысын алга таба да ныгытуга файдаланалар. Цин наместниклары Далай-лама һәм Панчен-лама белән бер дәрәҗәгә күтәрелә. Маньчжур резидентлары алар белән идарә итүгә барып җитә. Монгол һәм Кытай гарнизоннары нык арта. Тибетка башка илләр йогынтысы булмасын өчен цин императорлары аларны дөньядан изоляциядә калдыра. Кайбер авторлар әйтүенчә, цин императорлары югаргы тибет иерархлары белән «чой — йонг» (остаз — яклаучы) мөнәсәбәтендә булган, Тибет аерым дәүләт булып калган; цин чорында тибетлар үзләре дә шундый фикердә булган<ref>Smith, W.W. 1997. 'Tibetan Nation. A History of Tibetan Nationalism and Sino-Tibetan Relations'. Boulder: Westview.</ref><ref>Sperling, E. 2004. 'The Tibet-China conflict: history and polemics'. — Policy Studies, v. 7 (Washington, East-West Center). — http://www.eastwestcenterwashington.org/publications/publications.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023104049/http://www.eastwestcenterwashington.org/ |date=2020-10-23 }}.</ref><ref>'The Mongols and Tibet. A Historical Assessment of Relations Between the Mongol Empire and Tibet'. 2009. DIIR Publ.</ref><ref>Van Walt van Praag, M.C. 1987. 'The Status of Tibet: History, Rights, and Prospects in International Law'. Boulder, Colorado: Westview Press.</ref> == Тибет Зур уенда == Азияне, Тибетны Бөек Британия һәм Рәсәй державалары колониаль мәнфәгатьләре объекты итеп күрә. Зур уенда 1903—1904 елларда Тибетка Френсис Янгхазбенд командованиесе астында үткәрелгән британ экспедициясе Тибет өчен көрәшнең кульминациясе булып сыга. 1906 елда инглизләр Тибетка янә бер тыныч миссия оештыра. Шул елда ук Тибет буенча инглиз-Кытай конвенциясенә кул куела. Ул Тибетка Цин империясе сюзеренитетын таный . Инглизләр Тибетны аннексияләмәскә һәм аңа идарә итүгә кысылмаска килешә. Цин Империясе Тибетка идарә итүгә чит дәүләтләрен кысылдырмаска бурыч ала. 1907 елда Тибетка урыс-инглиз мөнөсәбәтләре инглиз-урыс килешүе белән көйләнә (1907).Ике якта Цин империясенең Тибетка сюзеренитетын таный. Кытай Тибетка туры идарә итә башламакчы була. Нәтиҗәдә Тибетка янә бер цин экспедициясе җибәрелә (1910). 12 февральдә экспедиция Лхасаны ала. 25 февральдә маньчжурлар рәсми рәвештә Далай-лама XIII вазифасын салуын игълан итә, ул Британ Һиндстанының төньяк-көнчыгышына Сиккимга кача. Кытайдагы революция Тибеттан 1912 ел азагына Кытай гаскәрен чыгаруга китерә. == Бәйсезлек игълан итү == 1911 елда Цин империясендә Синьхай революциясе башлана. Аның максаты маньчжур династиясеннән котылып, милли хань дәүләте төзү була. Кытайның провинцияләре һәм җирләренең губернаторлары бер-бер артлы Пекиннан бәйсезлек турында игълан итә башлый. Тибет белән Монголия да үзләрен Цин империясенә бәйле, әмма Кытайның өлеше түгел дип белдерә<ref>Кузьмин С. Л. Скрытый Тибет. История независимости и оккупации. С.-Петербург: изд. А. Терентьева, 2010, с.86-112, 466—496, 502—504</ref><ref>Van Walt van Praag M.C. 1987. The Status of Tibet: History, Rights, and Prospects in International Law. Boulder, Colorado: Westview Press, p.188, 320—321.</ref> Мөһим дөнья державалары моны Кытайның эчке эше дип саный, нейтралитет тота. 1911 елда Монгол милли революциясе юлы белән Цин империясеннән бәйсезлек алган Монголия белән Тибет кына (1913) бер-берсен таный һәм үзара килешү төзи. == Икенче дөнья сугышы чорында Тибет == Сугыш алдыннан Тибетка Френсис Янгхазбенд фатихасы белән өч тапкыр немец натуралисты Эрнст Шефер килеп китә. Тибет сугыш чорында нейтралитет тота. Тибетның монда да Кытайдан бәйсезлек сәясәте прецедент булып чыга. Бу чорда Лхасага вермахт офицеры Генрих Харрер килеп чыга, ул британ лагереннан качкан булып чыга. Илья Толстой экспедициясе булып китә, ул Һиндстаннан Тибет аша Кытайга корал ташу мөмкин түгеллеген ачыклый. == КХР составында == 1950 елда Кытай халык-азатлык армиясе Чамдо Тибет районына үтеп керә. 1951 елда Далай-лама XIV үз вәкаләтен арттырып, Пекин белән Тибетны тыныч юл белән азат итү турында килешүгә кул куя, анда Кытайның Тибетка хокуклары язылган була<ref name=autogenerated1>{{Citation |title=Кузьмин С. Л. 2010. Скрытый Тибет. История независимости и оккупации. С.Петербург: изд. А. Терентьева, с.195-196 |url=http://savetibet.ru/2010/03/10/peaceful_liberation_3.html |access-date=2022-04-30 |archive-date=2018-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512021225/http://savetibet.ru/2010/03/10/peaceful_liberation_3.html |dead-url=yes }}</ref>. 1951 елдың 24 октябрендә Мао Цзэдунга Далай-Лама исеме белән телеграмма китә<ref name=autogenerated1 />. Тибетта кытайлылар тарафыннан «изге эшләр белән дуслар табу» тактикасы алып барыла. 1956 елда Тибет автоном районы булдыру буенча Әзерлек комитеты оештырыла. 1950-нче еллар уртасыннан тибет җирләрендә реформаларны тизләтү башлана, күпләп репрессияләр була. Тибет баш күтәрүе башлана (1959), ул Үзәк Тибетка барып җитә. Баш күтәрүчеләрне бастыру бара, ил талана, халыкны репрессиялиләр, кыралар. Будда статуялары Кытайга алып кителеп эретелә, асылташтары алына, монастырьлар җимертелә. 1959 елда «демократик реформалар» үткәрелүе, аның барышында «артта калган феодаль-крепостной режим» бетерелде дип хәбәр ителә<ref>{{Citation |title=От народного восстания до Культурной революции |url=http://www.savetibet.ru/2010/03/10/tibet_book.html |access-date=2022-04-30 |archive-date=2012-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920055737/http://savetibet.ru/2010/03/10/tibet_book.html |dead-url=yes }}</ref> Тибет хакимнәренең бер өлеше Далай-лама XIV һәм меңнәрчә башка тибетлар белән качып китә. 1959 елдан Һиндстанның Дхармасала Каласында Тибетның сөргендәге хөкүмәте эш алып бара. 1965 елда рәсми рәвештә Тибет автоном районы (ТАР) игълан ителә. Кытай Тибетны ныклы үзләштерүгә, кытайлаштыруга керешә. Тибетта күп гаскәр кертелә, этник кытайлылар шунда күченә. Кытайдагы 1966 елгы мәдәни революция вакытында монастырьлар һәм храмнар тоташ диярлек кырылган була, буддизм сәнгате һәм китаплары юкка чыгарыла, монахлар репрессияләнә<ref>{{Citation |title=Культурная революция в Тибете |url=http://savetibet.ru/2010/03/10/cultural_revolution.html |access-date=2022-04-30 |archive-date=2014-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701023735/http://savetibet.ru/2010/03/10/cultural_revolution.html |dead-url=yes }}</ref> 2008 елда Тибетта болганышлар була. Монахлар Далай-ламаның Һиндстанга куылуы еллыгына тәкъдим итеп тыныч митингына чыга, шуннан фетнә китә. Сычуань провинциясендә Кытай полиция участогына һөҗүм була<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7299597.stm Tibet unrest spreads beyond Lhasa]</ref> Митингны куганда Кытай полициясе корал кулланган дигән мәгълүматлар да бар. Кытай ягы моны кире кага.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7299965.stm Troops 'did not shoot Tibetans']</ref> == Искәрмәләр == {{примечания|2}} == Әдәбият == * Beckwith, Christopher I (1983). «The Revolt of 755 in Tibet» ''Contributions on Tibetan Language, History, and Culture.'' Ernst Steinkellner and Helmut Tauscher eds. Wiener Studien zur Tibetologie und Buddhismuskunde; Heft 10. Wien: Arbeitskreis für Tibetische und Buddhistische Studien, Universität Wien, pp.&nbsp;1–16. reprinted in: ''The History of Tibet''. ed. Alex Mckay. London: Routledge Curzon, 2003: 273—285. * Beckwith, Christopher I (1987). ''The Tibetan Empire in Central Asia.'' Princeton: Princeton University Press. * Petech, Luciano (1988). «The Succession to the Tibetan Throne in 704-5.» ''Orientalia Iosephi Tucci Memoriae Dicata'', Serie Orientale Roma 41.3. pp.&nbsp;1080–1087. * Richardson, Hugh E. (1965). «How Old was Srong Brtsan Sgampo» ''Bulletin of Tibetology'' 2.1. pp.&nbsp;5–8. * Richardson, Hugh E. (1988) «The Succession to Lang Darma». ''Orientalia Iosephi Tucci Memoriae Dicata'', Serie Orientale Roma 41.3. pp.&nbsp;1221–1229 * Zuiho Yamaguchi (1996) «The Fiction of King Dar-ma’s persecution of Buddhism» ''De Dunhuang au Japon: Etudes chinoises et bouddhiques offertes à Michel Soymié''. Genève : Librarie Droz S.A. * Wylie, Turnell V. (1977) «The First Mongol Conquest of Tibet Reinterpreted» Harvard Journal of Asiatic Studies 37.1: 103—133, * Goldstein, Melvyn C., with the help of Gelek Rimpche. ''A History of Modern Tibet, 1913—1951: The Demise of the Lamaist State'', Munshiram Manoharlal Publishers (1993), hardcover, 898 pages, ISBN 81-215-0582-8; University of California edition (1991), trade paperback, ISBN 0-520-07590-0. * Norbu, Thubten Jigme and Turnbull, Colin. 1968. '''''Tibet:''' Its History, Religion and People''. Reprint: Penguin Books, 1987. * [[Шакья, Церинг|Shakya, Tsering]], «The Dragon in the Land of Snows : A History of Modern Tibet Since 1947.» Penguin, (2000) paperback, 608 pages, ISBN 0-14-019615-3 * [[Штайн, Рольф Альфред|Stein, R. A]]. 1962. ''Tibetan Civilization''. First published in French. English translation by J. E. Stapelton Driver. Reprint: Stanford University Press (with minor revisions from 1977 Faber & Faber edition), 1995. ISBN 0-8047-0806-1 (hbk); ISBN 0-8047-0901-7 (sbk). * Yeshe De Project. 1986. ''ANCIENT TIBET: Research Materials from The Yeshe De Project''. Dharma Publishing. Berkeley. ISBN 0-89800-146-3 * [[Козлов Пётр Кузьмич|Козлов П. К.]] [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=140717 Тибет и Далай-лама, Петербург: 1920] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710094854/http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=140717 |date=2009-07-10 }} * [http://www.savetibet.ru/2010/03/10/tibet_book.html Кузьмин С. Л. Скрытый Тибет: история независимости и оккупации. С.-Петербург: изд. А. Терентьева, 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920055737/http://savetibet.ru/2010/03/10/tibet_book.html |date=2012-09-20 }} * [https://www.academia.edu/12054909/%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%A1.%D0%9B._2015._%D0%A2%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D0%B8_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE_Kuzmin_S.L._2015._The_State_of_Tibet_historical_facts_and_international_law_ Кузьмин С. Л. Тибетское государство: исторические факты и международное право. — Eurasia: statum et legem (Евразия: государство и право), № 1(4), 2015, с. 148—157] * [[Кычанов, Евгений Иванович|Кычанов Е. И.]], [[Мельниченко, Борис Николаевич|Мельниченко Б. Н.]] ''[http://www.istorya.ru/book/tibet/index.php История Тибета с древнейших времен до наших дней] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419002459/http://www.istorya.ru/book/tibet/index.php |date=2018-04-19 }}'' — М.: Вост. лит., 2005—351 с. — ISBN 5-02-018365-2 * Van Walt van Praag M.C. 1987. The Status of Tibet: History, Rights, and Prospects in International Law. Boulder, Colorado: Westview Press. * Ефимов Е. Г. К вопросу о результатах миссии Дж. Болгя в Тибете (1774—1775 ГОДЫ) // Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 4: История. Регионоведение. Международные отношения. 2006. № 11. С. 146—149. * [http://www.tuva.asia/lib/books_regions/5156-dmitriev-kuzmin.html?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter Дмитриев С. В., Кузьмин С. Л. Что такое Китай? Срединное государство в историческом мифе и реальной политике. — Восток (Oriens), № 3, 2012, с.5-19.] * [http://www.tuva.asia/lib/books_regions/6903-vasilev-kuzmin.html Дмитриев С. В., Кузьмин С. Л. Империя Цин как Китай: анатомия исторического мифа — Восток (Oriens), № 1, 2014, с. 5-17.] == Шулай ук карагыз == * Тибетский буддизм * Зона ахимсы * История европейского исследования Тибета == Сылтамалар == * Козлов П. К. [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=140717 Тибет и Далай-лама на сайте «Руниверс»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710094854/http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=140717 |date=2009-07-10 }} * Цепон В. Д. Шакабпа — Тибет: политическая история. * [http://gumilevica.kulichki.net/articles/tibet05.htm Гумилев Л. Н. Величие и падение Древнего Тибета] * [http://gumilevica.kulichki.net/articles/tibet14.htm Гумилев Л. Н. Этническая история Тибета в I тысячелетии н. э.] * [http://www.tibet.com/ The Government of Tibet in Exile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927004056/http://www.tibet.com/ |date=2009-09-27 }} * [http://www.nyingma.org/yd/bkth2.html Tibetan Buddhist Texts Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210142544/http://www.nyingma.org/yd/bkth2.html |date=2005-02-10 }} * [http://www.krugosvet.ru/articles/56/1005612/1005612a8.htm ПОЗДНИЕ МОНГОЛЬСКИЕ ГОСУДАРСТВА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090322132901/http://www.krugosvet.ru/articles/56/1005612/1005612a8.htm |date=2009-03-22 }} * [http://www.interfax-religion.ru/cis.php?act=print&div=7108 Всеволод Овчинников. Тибет стал частью Китая ещё в Средние века] на сайте [http://www.interfax-religion.ru ИА «Интерфакс»] * [http://savetibet.ru/2008/04/16/let_me_object.html Андрей Терентьев. Позвольте возразить. Открытое письмо кандидата исторических наук] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180322062416/http://savetibet.ru/2008/04/16/let_me_object.html |date=2018-03-22 }}, опубликованное на сайте [http://savetibet.ru Сохраним Тибет!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180423132113/http://www.savetibet.ru/ |date=2018-04-23 }} * [http://savetibet.ru/2010/06/08/ovchinnikov.html С. Л. Кузьмин. Заметки журналиста В. В. Овчинникова о Тибете: заблуждения или китайская пропаганда?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421110453/http://savetibet.ru/2010/06/08/ovchinnikov.html |date=2018-04-21 }} [[Төркем:Тибет]] [[Төркем:Һиндстан тарихы]] [[Төркем:Кытай тарихы]] [[Төркем:Непал]] nkxrj9tazahc7j78rm7vesyki5fp0sf 10 585746 6099412 5485241 2026-11-07T12:52:33Z Әмир 15082 өстәмә 6099412 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Россия җәмигъ мәчетләре | state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> | titlestyle = background:#00AA00; color:#FFFF00; border-bottom: 1px solid #fdfdfd; | title = [[Россия җәмигъ мәчетләре |<span style="color:#FFFF00;"> Россия җәмигъ мәчетләре </span>]] |image = [[File:Мечеть Кул Шариф, 2009.jpg|100px|Колшәриф мәчете]] | evenstyle = background:#f0f0f0 | group1 = [[Гамәлдәге мәчетләр|<span style="color:#FFFF00;">Гамәлдәге мәчетләр</span>]] | group1style = background: #00AA00; color:#FFFF00; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 1px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list1 = [[Ак мәчет (Әстерхан)|Әстерхан]]&nbsp;{{!}} [[Барнаул җәмигъ мәчете |Барнаул]]&nbsp;{{!}} [[Мөхтәров мәчете|Владикавказ]]&nbsp;{{!}} [[Вологда җәмигъ мәчете |Вологда]]&nbsp;{{!}} [[Чечня йөрәге мәчете |Грозный]]&nbsp;{{!}} [[Гудермес җәмигъ мәчете|Гудермес]]&nbsp;{{!}} [[Рамазан (мәчет, Екатеринбург) | Екатеринбург]]&nbsp;{{!}} [[Иваново җәмигъ мәчете | Иваново]]&nbsp;{{!}} [[Ижау җәмигъ мәчете | Ижау]]&nbsp;{{!}} [[Өркет җәмигъ мәчете |Иркутск]]&nbsp;{{!}} [[Колшәриф мәчете |Казан]]&nbsp;{{!}} [[Мөнирә (мәчет, Кемерово) |Кемерово]]&nbsp;{{!}} [[Киров җәмигъ мәчете|Киров]]&nbsp;{{!}} [[Кострома мәчете |Кострома]]&nbsp;{{!}} [[Красноярск җәмигъ мәчете |Красноярск]]&nbsp;{{!}} [[Курган җәмигъ мәчете |Курган]]&nbsp;{{!}} [[Курчалой җәмигъ мәчете |Курчалой]]&nbsp;{{!}} [[Майкоп җәмигъ мәчете |Майкоп]]&nbsp;{{!}} [[Үзәк җәмигъ мәчете (Махачкала) | Махачкала]]&nbsp;{{!}} [[Мәскәү җәмигъ мәчете |Мәскәү]]&nbsp;{{!}} [[Нальчик үзәк мәчете | Нальчик]]&nbsp;{{!}} [[Нижгар җәмигъ мәчете |Түбән Новгород]]&nbsp;{{!}} [[Орехово-Зуево җәмигъ мәчете| Орехово-Зуево]]&nbsp;{{!}} [[Пенза җәмигъ мәчете (1894)|Пенза (тарихи)]]&nbsp;{{!}} [[Пермь җәмигъ мәчете|Пермь]]&nbsp;{{!}} [[Ростов җәмигъ мәчете (2003)| Ростов-на-Дону]]&nbsp;{{!}} [[Самар җәмигъ мәчете |Самар]] &nbsp;{{!}} [[Санкт-Петербург җәмигъ мәчете| Санкт-Петербург]]&nbsp;{{!}} [[Әл-Мансур (мәчет, Саранск) |Саранск]]&nbsp;{{!}} [[Сарытау җәмигъ мәчете |Сарытау]]&nbsp;{{!}} [[Сургут җәмигъ мәчете |Сургут]]&nbsp;{{!}} [[Тверь җәмигъ мәчете| Тверь]]&nbsp;{{!}} [[Тольятти җәмигъ мәчете|Тольятти]]&nbsp;{{!}} [[Ак мәчет (Тум)| Томск]]&nbsp;{{!}} [[Төмән җәмигъ мәчете |Төмән]]&nbsp;{{!}} [[Түбән Варта җәмигъ мәчете|Түбән Варта]]&nbsp;{{!}} [[Ләйли-Җамал (мәчет, Сембер) | Сембер]]&nbsp;{{!}} [[Урыс-Мартан җәмигъ мәчете |Урыс-Мартан]]&nbsp;{{!}} [[Уфа шәһәренең беренче җәмигъ мәчете| Уфа (1нче)]]&nbsp;{{!}} [[Хәкимия| Уфа (Хәкимия)]]&nbsp;{{!}} [[Ак мәчет (Чиләбе)|Чиләбе]]&nbsp;{{!}} [[Черкесск җәмигъ мәчете| Черкесск]]&nbsp;{{!}} [[Чита җәмигъ мәчете |Чита]] &nbsp;{{!}} [[Мөселманнар горурлыгы мәчете| Шали]]&nbsp;{{!}} [[Ярославль җәмигъ мәчете|Ярославль]] </div> | group2 = Төзелүче мәчетләр | group2style = background: #00AA00; color:#FFFF00; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 2px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list2 = [[Казан шәһәренең Җәмигъ мәчете |Казан]] &nbsp;{{!}} [[Әр-Рәхим мәчете|Уфа]]&nbsp;{{!}} [[Җамиг мәчете (Яр Чаллы)| Яр Чаллы]] </div> | group4 = Гамәлдә түгел | group4style = background: #00AA00; color:#FFFF00; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 2px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list4 =[[Ростов җәмигъ мәчете (1918) |Ростов-на-Дону]]&nbsp;{{!}} | group5 = Рәсмиләштерелмәгән | group5style = background: #00AA00; color:#FFFF00; padding: 0.3em 1em 0.3em 1em; border-top: 2px solid #fdfdfd; font-size: 97%!important; letter-spacing: 0.05em; | list5 = </div> |below = <small style="color:white;">Моны да кара: [[Калып:Казан мәчетләре|<span style="color:white;">Казан мәчетләре</span>]]</small> |belowstyle = background:#00AA00 |below10 =}} <noinclude>[[Төркем:Калыплар:Русия]] [[Төркем:Россиядә ислам]][[Төркем:Калыплар:Ислам]]</noinclude> 31o7s0a7pylqm5k9qtu7atbcffvfvey 0 586281 6099400 5970965 2026-11-07T12:27:27Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099400 wikitext text/x-wiki {{CEESPRING2022}} {{Шәхес}} '''Сергей Пантелеевич Мавроди''' ([[1955 ел]]ның [[11 август]]ы, [[Мәскәү]] — [[2018 ел]]ның [[26 март]]ы, [[Мәскәү]]) — Россия эшмәкәре<ref name="Тимирчинская">{{cite web|author=Ольга Тимирчинская|url=https://www.gazeta.ru/business/2019/07/23/12516295.shtml|title=Пирамида лжи: как разваливалась МММ|subtitle=Как Сергей Мавроди зарабатывал миллионы на продаже бумажек|lang=|website=[[Газета.ru]]|publisher=|quote=Кооператив был зарегистрирован в Ленинском исполкоме Москвы и первоначально занимался вовсе не финансами, а торговлей импортной оргтехникой, ввозя в СССР компьютеры и комплектующие.|date=2019-07-23|access-date=2022-02-20}}</ref>, финанс пирамидаларына нигез салучы, сәясәт эшлеклесе. Зыян (3 млрд сум) һәм зыян күрүчеләр (10—15 млн кеше) саны буенча Россиянең классик һәм иң зур финанс пирамидасы саналган «[[МММ]]» АҖне оештыручы буларак билгеле<ref name="gorl">{{публикация|статья|автор=Горловская|автор имя=Ирина Георгиевна|заглавие=Финансовые пирамиды: понятие, признаки, проблемы|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/v/finansovye-piramidy-ponyatie-priznaki-problemy|язык=|вид=Научное издание|издание=Вестник Омского университета|издательство=Омский государственный университет им. Ф.М. Достоевского|место=Омск|год=2011|месяц=|день=|номер=|страницы=166—171|страниц=250}}</ref>. 2003 елда зур күләмдә караклык өчен хөкем ителә<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2008/06/10/mavrodi/|title=В квартире Сергея Мавроди идет опись имущества|publisher=www.lenta.ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.help.su/finance/news_16.htm|title=Мавроди Сергей Пантелеевич|publisher=Комитет пострадавших дольщиков}}</ref>. Судта 10 454 кеше зыян күргән дип табылган. 1994—1995 елларда [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасы]] депутаты була, «Халык капиталы партиясе»н һәм [[Украина]]да «МММ» ({{lang-uk|Ми Маємо Мету}}) партиясен оештыра. 1996 елда Россия Президентына үз кандидатурасын тәкъдим итә. Бөтенроссия җәмәгатьчелек фикерен өйрәнү үзәге тикшеренүләре буенча, россиялеләрнең якынча дүрттән өч өлеше аны «аферист, жулик һәм шарлатан» дип санаган. == Тормыш юлы == Сергей Мавроди 1955 елның 11 августында [[Мәскәү]]дә туган. Әнисе линиясе буенча — [[Руслар|рус]], әтисе линиясе буенча яртылаш [[Украиннар|украиналы]], яртылаш [[Юнаннар|юнан]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=dnmgnDqKL9c|title=Бизнес-секреты: Сергей Мавроди|access-date=2021-09-07}}</ref>. Әтисе — Пантелей Андреевич Мавроди — монтажчы (1980 елда үпкәдәге яман шештән үлә), әнисе — Валентина Фёдоровна Мавроди — экономист (1986 елда бавыр яман шешеннән үлгән)<ref>[http://sistemammmavrodi.blogspot.com/2013/10/blog-post_22.html Биография Мавроди Сергея Пантелеевича ~ Эталон стабильности МММ]</ref>. Эне — Вячеслав (1962). Балачакта Сергейга йөрәкнең тумыштан килгән кимчелеген диагнозлыйлар<ref name="Столица С2">{{Cite web|url=http://stolica-s.su/new/node/62/|title=Тех, кто сегодня разворовывают Россию, надо отстреливать!|author=Ольга Воронина|website=|date=2013-04-18|publisher=|archiveurl=https://archive.is/20130418144119/http://stolica-s.su/new/node/62/|archivedate=2013-04-18}}</ref>. Мавродиның сүзләренә караганда, балачакта ул феноменаль хәтергә ия булган<ref name="Esquire">{{Citation |title=Интервью журналу «Esquire» |url=http://tragemata.com/news/zhurnal-esquire-publikuet-intervyu-sergeya-mavrodi.html |access-date=2022-05-19 |archive-date=2012-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401150510/http://tragemata.com/news/zhurnal-esquire-publikuet-intervyu-sergeya-mavrodi.html |dead-url=no }}</ref>. Мәскәү шәһәренең 35 нче урта мәктәпнең, башка чыганаклар буенча 45 нче урта мәктәпнең<ref>[https://zn.ua/LAW/oreol_mavrodi_otkroveniya_zheny_rossiyskogo_kapitalista.html Ореол Мавроди Откровения Жены Российского Капиталиста]</ref>, ун сыйныфын тәмамлый. В. А. Серов исемендәге 1 нче балалар сәнгать мәктәбен тәмамлый<ref name="FHM">[http://sergey-mavrodi.com/?p=1438 Ответы на вопросы журналу FHM, блог С. П. Мавроди, 13.02.2010.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616195732/http://sergey-mavrodi.com/?p=1438|date=2011-06-16}}</ref>. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1972 елда Мәскәү физика-техник институтына укырга кермәкче була, әмма керү имтиханнарын тапшырмый һәм [[Мәскәү электроника һәм математика институты|Мәскәү электрон машина төзелеше институтына]] «Гамәли математика» факультетына укырга керә<ref name="autogenerated1">{{Cite news|title=Интервью с Сергеем Мавроди|url=https://krivoe-zerkalo.ru/node/14896}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220104947/http://krivoe-zerkalo.ru/node/14896 |date=2016-12-20 }}</ref>. Шахмат һәм покер белән мавыккан. Институтта Сергей беренче тапкыр аудио һәм видеоматериаллар күчермәләрен әзерли һәм сата башлаган. Мәскәү электрон машина төзелеше институтын тәмамлаганнан соң, ике ел ябык ФТИда эшли<ref name="autogenerated1"/>. 1983 елда беренче тапкыр «шәхси эшмәкәрлек эшчәнлеге өчен» ОБХСС хезмәткәрләре тарафыннан 10 тәүлеккә тоткарлана. === «МММ» === {{Main|МММ}} 1989 елда «[[МММ]]» кооперативына нигез сала, ул чит ил оргтехникасы белән сәүдә итә — ССРБга компьютерлар һәм комплектлау әйберләре алып кергән, финанс эшчәнлеге белән шөгыльләнәгән. Вакытлар узу белән төрле юнәлешләр өчен берничә дистә коммерция структурасы булдырылган. 1992 елда, соңыннан Россия тарихында иң зур финанс пирамидасына әверелгән «МММ» акционерлык җәмгыяте теркәлә (төрле бәяләүләр буенча, 10—15 миллион кеше зыян күргән.). 1994 елның 1 февралендә МММ АҖ акцияләре ирекле сатуга чыга. 4 августта Мавроди, ул җитәкләгән «Инвест-Консалтинг» фирмасының керемнәрен яшерүдә гаепләнеп кулга алына<ref name="стб">{{cite web|datepublished=2010-02-12|url=http://www.stb.ua/video/88068/|title=Моя правда. Сергей Мавроди|work=СТБ|lang=uk|archiveurl=https://www.webcitation.org/65gyxAmcI?url=http://www.stb.ua/video/88068/|archivedate=2012-02-24}}</ref>. Төрмәдә булганда, Мавроди [[Россия Дәүләт думасы|РФ Дәүләт Думасына]] депутатлыкка кандидат итеп теркәү өчен имзалар җыюны оештырган һәм ике айдан соң Үзәк сайлау комиссиясе тарафыннан теркәгән. 1994 елның 30 октябрендә Мавроди Россия парламенты депутаты итеп сайлана һәм сак астыннан азат ителә<ref name="newsru.com">{{Cite web|url=https://www.newsru.com/russia/11jan2011/m3.html|title=В милиции отказались заниматься новым проектом Мавроди: сначала он должен кого-нибудь обмануть|date=2011-01-11|publisher=NEWSru.com}}</ref>. 1997 елның 2 сентябрендә «МММ» банкрот дип таныла<ref>{{Cite web|url=http://www.fcsm.ru/ru/about/poulation/jsc/jsc_non-active/index.php?id_4=134|title=Справочная информация об акционерных обществах, действовавших в качестве инвестиционных фондов, специализированных инвестиционных фондов приватизации, аккумулировавших привати …|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512114509/http://www.fcsm.ru/ru/about/poulation/jsc/jsc_non-active/index.php?id_4=134|archivedate=2012-05-12|deadlink=yes}}</ref>. 2011 елда Сергей Мавроди Россия һәм [[Бәйсез Дәүләтләр Берлеге|БДБ]] илләрендә яшәүчеләр өчен МММ-2011 яңа финанс пирамидасын оештырган. Бер елдан соң МММ-2012 гә үзгәртелгән<ref>[http://www.1tv.ru/news/economic/209595 Мавроди официально объявил вкладчикам о закрытии МММ-2011] // Первый канал, 16 июня 2012</ref>. Нәтиҗәдә, пирамида мәхрүмгә дучар булган<ref>[http://www.rbc.ru/society/16/06/2012/5703f9169a7947ac81a69113 С.Мавроди объявил о крахе пирамиды МММ-2011] // [[РБК]], 16.06.2012</ref><ref>[http://www.vedomosti.ru/finance/articles/2012/05/31/mmm2011_prekratila_vyplaty МММ-2011 прекратила выплаты] // Ведомости, 31.05.2012</ref>. 2014 елда ул [[Африка]] илләренә юнәлдерелгән «MMM-Global» проектына нигез салган<ref>[http://www.svoboda.org/a/28068695.html Африканские пирамиды Мавроди] // Радио «Свобода», 22.11.2016</ref>. Бер үк вакытта пирамида төзелеше [[Азия]]дә — [[Индонезия]], [[Малайзия]], [[Бангладеш]], [[Филипин]], [[Япония]], [[Таиланд]], [[Һиндстан]] һәм [[Кытай]]да да башланган. Аннары МММ [[Америка Кушма Штатлары|АКШта]], [[Исраил|Израильдә]], [[Италия]]дә һәм [[Франция]]дә барлыкка килә. Дөньяның 107 илендә «Мавроди вкладчыларны шаккатырган»<ref>{{Cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/1753599/|title=Три миллиона обманутых МММ нигерийцев жаждут расправы над Мавроди|author=Иван Трушкин|publisher=НТВ|lang=en}}</ref>. 2017 елның декабрендә Сергей Мавроди Mavro үз криптовалютасын яңадан эшләтеп җибәрү турында игълан иткән. === Сәяси эшчәнлек === [[Файл:Sergei_Mavrodi.jpg|мини|[[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасы]] депутаты Сергей Мавроди]] 1994 елның 4 августында Сергей Мавроди үзе җитәкләгән «Инвест-Консалтинг» АОЗТ фирмасыннан керемнәрен яшерүдә гаепләнеп кулга алына. Төрмәдә булганда, депутатлыкка кандидат итеп теркәлгән. Сентябрь аенда [[Мәскәү]]нең Мытищи районында өстәмә сайлауларда [[Россия Дәүләт думасы|Дәүләт Думасына]] депутатлыкка кандидат буларак тәкъдим ителә, шуннан соң иреккә чыгарыла. 1994 елның 30 октябрендә Мавроди Россия парламенты депутаты итеп сайлана, шуннан соң депутат хезмәт хакыннан һәм барлык депутатлык өстенлекләреннән: ташламалар, дачалар, хезмәт машинасыннан баш тарту турында рәсми гариза яза. Ул депутатлыкка депутат кагылгысызлыгы өчен генә баруын яшермәгән<ref name="Столица С2"/>. Дәүләт Думасы депутаты итеп сайланганнан соң Мавроди аның бер утырышында гына катнашкан<ref name="Мавроди рассказал о причинах краха пирамиды Мэдоффа">[http://www.newsru.com/finance/06jul2009/mavrodya.html «Мавроди рассказал о причинах краха пирамиды Мэдоффа»]</ref>. Бер елдан соң, 1995 елның 6 октябрендә, Дәүләт Думасы депутатлары аның депутатлык вәкаләтләрен вакытыннан алда туктаталар. Киләсе елда яңадан Думага «Халык капиталы партиясе»ннән сайлауларда катнашса да, бу сайлауларда оттырган. 2012 елның 3 августында Сергей Мавроди Украинада «МММ» ({{lang-uk|Ми Маємо Мету}}) сәяси партиясен төзү турында игълан итә. Партия Денис Пушилинны [[Киев өлкәсе]]нең 94 нче сайлау округы буенча [[Украинаның Югары Радасы|Югары Радага]] депутатлыкка кандидат итеп чыгара'''<ref>{{Cite web|url=https://korrespondent.net/ukraine/1379172-mavrodi-obyavil-o-sozdanii-v-ukraine-partii-mmm-i-planah-ee-uchastiya-v-vyborah-v-radu/|title=Мавроди объявил о создании в Украине партии МММ и планах ее участия в выборах в Раду|publisher=Корреспондент.net}}</ref>'''. 2012 елның 16 октябрендә Мавроди «МММ» әгъзаларын оппозициянең Координация Советына сайлауларда сайлаучылар сыйфатында массакүләм теркәү һәм «бөтен советны алу» планнары турында белдерә<ref>[http://infox.ru/authority/mans/2012/10/16/Syergyey_Mavrodi__U_.phtml «Сергей Мавроди: У нас нет никаких оппозиционеров!»] — Infox.ru, 16.10.2012.</ref>. 2018 елда Сергей Мавроди Россиядә президент сайлауларында катнашу турында белдергән<ref>{{Cite news|title=Интервью Сергея Мавроди РИА-НОВОСТИ {{!}} Творчество Сергея Мавроди|url=http://xn----8sbeacmc3a6aqceshilf1g.xn--p1ai/bez-rubriki/sergey-mavrodi-v-intervyu-ria-novosti-otryivok/|work=Творчество Сергея Мавроди|date=2017-05-03|language=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525001224/https://xn----8sbeacmc3a6aqceshilf1g.xn--p1ai/bez-rubriki/sergey-mavrodi-v-intervyu-ria-novosti-otryivok/ |date=2022-05-25 }}</ref>. === Кулга алу һәм суд === Депутат мандатын мәхрүм иткәннән соң, аңа карата тикшерү эшләре яңадан башлана. 1997 елның 17 декабрендә Сергей Мавродинны башта — гомумроссия, ә бер елдан соң — халыкара эзләнүгә игълан итәләр. 2003 елның 31 гыйнварында Мавроди Мәскәүдә, Фрунзенская яр буендагы фатирда, Россия Эчке эшләр министрлыгының Җинаятьчеләрне эзләү Баш идарәсе хезмәткәрләре тарафыннан кулга алына. Кулга алу вакытында анарда гражданин Юрий Зайцев исеменә ялган паспорт табыла. Кулга алынганнан соң, аңа РФ Җинаять кодексының ике маддәсе: «Документларны ялганлауны оештыру» һәм «Оешмадан салымнар һәм (яки) җыемнар түләүдән качу» буенча гаепләү белдерелгән. Шулай итеп, аңа карата өч җинаять эше кузгатылган. 2003 елның 2 декабрендә Мәскәүнең Хамовник район суды Мавродины ялган паспортны чыгаруда гаепле дип тапкан һәм аны бер елга һәм бер айга ирегеннән мәхрүм иткән. 2004 елның 27 гыйнварында Тикшерү комитеты салым түләүдән качу факты буенча җинаять эшен туктаткан. 2007 елның 28 апрелендә Мәскәү шәһәренең Чертаново суды Сергей Мавродины гомуми режимлы колониядә җәза үтеп, дүрт елга һәм алты айга ирегеннән мәхрүм иткән. Әмма аңа билгеләнгән җәзаның бөтен вакытын диярлек ул «Матросская тишина» тикшерү изоляторында үткәргән. Суд өстәмә җәза чарасы сыйфатында Мавродидан дәүләт файдасына 10 мең сум күләмендә штраф түләттерүне билгеләгән. Әмма соңрак Мәскәү шәһәре суды бу штрафны гамәлдән чыгарган<ref name="ntv">{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/113025/?fb|title=Вкладчики МММ делят потерянные деньги|author=ntv.ru|website=|date=|publisher=|lang=}}</ref>. === Гаилә === Энесе — Вячеслав Мавроди (1962 елның 22 марты), «МММ» вице-президенты һәм баш бухгалтеры. Бертуганның улы — Филипп Газманов (Мавроди) (1997 елның 29 ноябре), [[Олег Газманов]] тарафыннан уллыкка алынган<ref name="наследство">[https://www.nnov.kp.ru/daily/26813.5/3849083/ Наследие и наследство Сергея Мавроди: на что великий махинатор потратил миллионы]//[[Комсомольская правда]] 31.03.2018</ref>. 1993—2005 елларда өйләнгән булган, кызы Ирина<ref>{{cite web|url=https://www.mk.ru/social/2018/03/29/telo-mavrodi-otkazalis-zabirat-iz-morga-semeynye-tayny-sozdatelya-mmm.html|title=Тело Мавроди отказались забирать из морга: семейные тайны создателя «МММ»|publisher=[[Московский комсомолец]]|lang=ru}}</ref>. Хатыны — Елена Александровна Павлюченко (1969 елның 7 июне). === Үлем === [[Файл:Gravestone_of_S.Mavrodi.jpg|мини|Мәскәүнең Троекуров зиратында Сергей Мавродиның кабере]] 2018 елның 26 мартында Сергей Мавродиның Мәскәүдә Поликарпов урамында автобус тукталышында хәле начарлана. Табиблар Мавродины Мәскәүнең 67 нче шәһәр хастаханәсенә илтә, анда ул йөрәк өянәгеннән үлә<ref>[https://dailystorm.ru/news/umer-sozdatel-mmm-sergey-mavrodi Умер создатель МММ Сергей Мавроди]</ref>. 31 мартта Троекуров зиратында «МММ»ның элекке вкладчылары хисабына җирләнә. == Мавроди халык аңында һәм мәдәниятендә == Психиатрлар мәгълүматларына караганда, Мәскәүдә һәм өлкәдә генә дә 2000 ел уртасында ук хастаханәләрдә дүрт йөзгә якын «Сергей Мавроди» теркәлгән<ref>[http://2000.novayagazeta.ru/nomer/2000/20d/n20d-s18.shtml «Психические жертвы политических перемен»]// Новая газета, 2000 {{Webarchive|date=2013-04-25 |url=https://web.archive.org/web/20130425161509/http://2000.novayagazeta.ru/nomer/2000/20d/n20d-s18.shtml }}</ref>. 1994 елда каналларның берсендә Сергей Мавроди россиялеләрне Яңа ел белән котлаган<ref>{{Cite web|url=http://www.aif.ru/ny/tellings/novogodnee_obraschenie_kak_pozdravlyali_narod_sovetskie_i_rossiyskie_lidery|title=Новогоднее обращение. Как поздравляли народ советские и российские лидеры|author=Андрей Сидорчик|publisher=www.aif.ru}}</ref>. 2011 елның 7 апрелендә киң прокатка Мавродиның «Пирамида» повесте буенча төшерелгән шул исемдәге сәнгать фильмы чыга. Сергей Мавроди ролен Алексей Серебряков уйнаган<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20090908/184129111.html|title=Съемки фильма "ПираМММида" по повести Сергея Мавроди начались в Москве|publisher=[[РИА Новости]]|lang=ru}}</ref>. 2011 елда Postal 3 уенында барлыкка килә<ref>{{Cite web|url=https://gmbox.ru/materials/1222-odnim-iz-personazhey-postal-iii-budet-sergey-mavrodi|title=Одним из персонажей Postal III будет Сергей Мавроди|date=2011-11-21|publisher=GMBOX|accessdate=2022-05-19|archivedate=2018-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180627062400/https://gmbox.ru/materials/1222-odnim-iz-personazhey-postal-iii-budet-sergey-mavrodi}}</ref>. Бөтенроссия җәмәгатьчелек фикерен өйрәнү үзәге үткәргән сораштыру мәгълүматларына караганда, 2014 елда россиялеләрнең 74% ы Мавродины — аферист һәм жулик, ә 17% ы — финанс гение һәм нәтиҗәле эшмәкәр дип атаган<ref name="ВЦИОМ">[[Всероссийский центр изучения общественного мнения|ВЦИОМ]], [https://wciom.ru/index.php?id=236&uid=721 Пресс-выпуск № 2667. «МММ»: 20 лет спустя]</ref>. == Китаплар == * 2007 — «Вся правда о „МММ“ — история первой пирамиды». Тюремные дневники, ISBN 978-5-7905-5074-4 * 2008 — «Искушение», ISBN 978-5-353-03368-4 * 2011 — «Сын Люцифера», ISBN 978-5-9573-2281-8 * 2012 — «Искушение-2», ISBN 978-5-9573-2500-0 * 2013 — «ПираМММида», ISBN 978-5-9573-2597-0 * 2015 — «Lucifer’s Son» (Book One), ISBN 9781942981619 * 2016 — «Lucifer’s Son» (Part 2), ISBN 9781942981817 == Искәрмәләр == <references responsive="" /> == Сылтамалар == * [http://xn----8sbeacmc3a6aqceshilf1g.xn--p1ai/ Сергей Мавроди иҗаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319013111/http://xn----8sbeacmc3a6aqceshilf1g.xn--p1ai/ |date=2017-03-19 }} * {{ВТ-ЛП|Мавроди, Сергей}} * {{статья|автор=Андрей Ванденко|заглавие=Светотень Мавроди|оригинал=|ссылка=http://newlookmedia.ru/IDNV/Novyj_Vzglad/Stranic/Novyj_vzglad_1994.html#16|автор издания=|издание=[[Новый взгляд (газета)|"Новый Взгляд"]]|тип=газета|место=Москва|год=1994|том=|номер=141|страницы=01|башлык=Светотень Мавроди}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Миокард инфарктыннан үлүчеләр]] [[Төркем:ССРБ математиклары]] [[Төркем:Русия сценаристлары]] [[Төркем:Йөрәк-кан тамырлары авыруларыннан үлүчеләр]] [[Төркем:Мәскәүдә вафатлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:2018 елда вафатлар]] [[Төркем:26 март көнне вафатлар]] [[Төркем:Мәскәүдә туганнар]] [[Төркем:1955 елда туганнар]] [[Төркем:11 август көнне туганнар]] [[Төркем:Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институтын тәмамлаучылар]] ic2qp1ilw5mvjbaom9fjafce68tpnu7 0 587270 6099635 5970770 2026-11-08T03:23:14Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099635 wikitext text/x-wiki {{Оешма |исем = Төрекмәнстан мөфтияте |альтернатив исем = {{lang-tk|Türkmenistanyň müftiyaty}} |background_color=#4B92DB |логотип = |логотип зурлыгы = 200 |рәсем асты язуы = |харита1 = |харита зурлыгы1 = |легенда1 = |харита2 = |харита зурлыгы2 = |легенда2 = |бергәлек = |үзәкнең төре = Баш-фатир |үзәк = 744000 {{байрак|Төрекмәнстан}} [[Төрекмәнстан]] / [[Ашхабад]] |төре = үзәкләштерелгән дини оешма |телләр = |җитәкче вазыйфасы1 = '''[[Мөфти]]''' |җитәкче исеме1 = Ялкап Ходжакулиев |җитәкче вазыйфасы2 = |җитәкче исеме2 = |җитәкче вазыйфасы3 = |җитәкче исеме3 = |нигезләүче1 = |нигезләү сәбәпләре1 = |нигезләү көне1 = |нигезләүче2 = |нигезләү сәбәпләре2 = ''' [[Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәте]] таркалу''' |нигезләү көне2 = [[1991 ел]] |нигезләүче3 = |нигезләү сәбәпләре3 = |нигезләү көне3 = |ябу сәбәпләре = |ябу көне = |сайт = |искәрмә1 = |искәрмә2 = |искәрмә5 = }} '''Төрекмәнстан мөфтияте''' ({{lang-tk|Türkmenistanyň müftiyaty}}), ''шулай ук'' Төрекмәнстан мөселманнарның Диния нәзарәте ― идарә итүче үзәкләштерелгән ярымдәүләти ислам дини оешмасы. Мөфтияткә Төрекмәнстан мөселманнары белән идарә итү һәм ислам дине белән бәйле чараларны оештыру йөкләнә. Штаб-фатиры ил башкаласы [[Ашхабад]] шәһәрендә урнашкан. Илнең 5 өлкәсендә бүлекчәләре бар. Төрекмәнстан Диния нәзарәте рәисе «Баш мөфти» титулын йөртми, «мөфти» дип йөртелә. 2010 елга мөфтият карамагында 398 мәчет булган <ref>[https://regnum.ru/news/1358162.html Госдепу США, по-прежнему, неизвестен уровень активных верующих в Туркмении.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220621181132/https://regnum.ru/news/1358162.html |date=2022-06-21 }} ИА REGNUM, 18.12.2010{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == [[СССР]] таркалганнан соң, [[Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәте]] каршында эшләп килгән казыятлар аннан аерылып чыга һәм элеккеге союздаш республикалар үзләренең бәйсез Диния нәзарәтләрен булдыра. 1991 елның октябрендә Төрекмәнстан бәйсезлек алгач, Үзәк Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәте карамагындагы [[Төрекмәнстан ССР]] өчен җавап бирүче казыят ''Төрекмәнстан мөфтияте'' итеп үзгәртелә. Мөфтиятнең югары органы идарә дип атала. Мөфтинең урынбасарлары булып 5 вилаятьнең баш [[имам]]нары тора. Ил мөфтиенең хокукый статусы билгеләнмәгән. 2009 елдан башлап мөфтияттә имамнарны ротацияләү принцибы кулланыла, аның нигезендә вилаятьләрнең баш имамнары даими рәвештә урыннары белән алышына, аларның берсе Төрекмәнстан мөфтие итеп сайлана. Мөфти идарә әгъзалары җыелышында сайланырга тиеш. Илнең чираттагы мөфтие сайлану турындагы карар, гадәттәгечә, руханилар катнашкан, составы билгесез булган, Төркмәнстан Президенты рәислегендә узучы киңәшмәләрдә игълан ителә. [[2015 ел]]да әлеге советны бетергәнчегә кадәр, ил мөфтие Төркмәнстан Президенты каршындагы Дин эшләре буенча Совет рәисе урынбасары булып торган. Төрекмәнстанда 2002 елда ислам уку йортлары ябылган, хәзер илдә бер генә ислам уку йорты да юк. Төрекмәнстан мөфтияте экспертлар һәм күзәтүчеләр тарафыннан ил хакимиятенә абсолют буйсынган, аның контролендә булган оешма булуы өчен тәнкыйтьләнә. Төрекмәнстан мөфтияте бөтен ил буенча барлык Ислам эшчәнлеген монополияләштергән һәм илдә гомуми кабул ителгән Ислам догмалары һәм кагыйдәләре белән килешмәгән дин тотучыларны эзәрлекләү буенча саклану көчләре белән актив хезмәттәшлек итүче дәүләт ведомствосы булып тора. Насрулла ибн Ибадулладан соң куелган мөфтиләр [[сакал]] йөртми, шома итеп кырылган бит белән йөрүне өстен күрә. Яңа заманда илдә сакалны бары тик аксакаллар («яшули́») гына йөртергә хокуклы. [[2019 ел]]ның [[август]]ында 160 Төрекмәнстан мөселманы ил президенты [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] боерыгы нигезендә «Türkmenhowaýollary» агентлыгы тарафыннан бирелгән [[очкыч]]та [[Согуд Гарәбстаны]]нда [[хаҗ]]да булып кайткан<ref>[http://www.stat.gov.tm/ru/ba-sahypa/novosti/turkmenskie-palomniki-zavershili-hadzh-v-mekku-i-medinu.html Туркменские паломники завершили хадж в Мекку и Медину] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200306075543/http://www.stat.gov.tm/ru/ba-sahypa/novosti/turkmenskie-palomniki-zavershili-hadzh-v-mekku-i-medinu.html |date=2020-03-06 }}{{ref-ru}}</ref>. == Мөфтиләр == * 1991–2003 елларда – Насрулла ибн Ибадулла <ref>[https://stanradar.com/news/full/12391-vozvraschenie-k-islamu-v-postsovetskom-turkmenistane.html Возвращение к исламу в постсоветском Туркменистане.] StanRadar, 13.09.2014{{ref-ru}}</ref> * 2003–2004 елларда – Какагельды Вепаев <ref>[https://www.turkmenistan.ru/ru/node/15472 НОВЫМ МУФТИЕМ ТУРКМЕНИСТАНА СТАЛ КАКАГЕЛЬДЫ ВЕПАЕВ.] Интернет-газета Turkmenistan.Ru, 18.01.2003</ref> * 2004–2009 елларда – Ровшан Аллабердыев * 2009–2013 елларда – Гурбанмырат Хайтлиев * 2013–2015 елларда – Мекан Акыев <ref>[http://www.ansar.ru/rfsng/v-turkmenii-obnovili-sostav-muftiyata-strany В Туркмении обновили состав муфтията страны.] Ансар, 14.01.2013</ref> * 2015–2019 елларда – Чарыгельды Серяев * 2019 елдан – Ялкап Ходжагулиев (Лебап вилаяте имамы) <ref>[https://www.hronikatm.com/2019/08/mufti/ В Туркменистане выбрали нового муфтия.] Хроника Туркменистана, 30.08.2019</ref> == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * ''Атагельды Нурыев''. [http://www.islamsng.com/tkm/pastfuture/2990 Исламские институты современного Туркменистана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407110855/http://www.islamsng.com/tkm/pastfuture/2990 |date=2022-04-07 }} Ислам в СНГ, 10.10.2011{{ref-ru}} == Моны да карагыз == * [[Урта Азия һәм Казакъстан мөселманнары Диния нәзарәте]] * [[Төрекмәнстанда ислам]] [[Төркем:Әлифба буенча дини төркемнәр һәм оешмалар]] [[Төркем:Төрекмәнстанда ислам]] [[Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре]] [[Төркем:Төрекмәнстан оешмалары]] 6kxtkept08qsbdq8gvw4jxmog8cbtkt 0 587597 6099461 5963201 2026-11-07T14:45:55Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099461 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2022}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Чиркәү |Татар атамасы = Спиридон Тримифунтский чиркәве |Үз атамасы = {{lang-ru|Церковь Спиридона Тримифунтского}} |Рәсем = Агыйдел_храмы.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = 452920,<br/> [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|20px]] [[Башкортстан]],<br/> [[Файл:Flag of Agidel.svg|20px]] [[Агыйдел (шәһәр)|Агыйдел]], {{comment|Дуслык|Дружбы}} ур., 3а |Координатлары = 55.902807, 53.940337 |Дин = [[Христианлык]] |Мәхәллә = [[Нефтекама епархиясе]] / Николо-Березовка благочиние округы |Кайсы дини агымга карый = [[православие]] |Бина төре = совет заманасы бинасыннан үзгәртеп корылган |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = 1999 ел |Төп даталар = 1999 ел – ачылу |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Спиридон Тримифунтский чиркәве''' ({{lang-ru|Церковь Спиридона Тримифунтского, храм Святителя Спиридона Тримифунтского}}) – [[Башкортстан]]ның [[Агыйдел (шәһәр)|Агыйдел шәһәрендә]] урнашкан [[православие дине]] гыйбадәтханәсе (''чиркәү''). [[Рус православие чиркәве]]нең Мәскәү патриархлыгы [[Башкортстан митрополиясе]] [[Нефтекама епархиясе]] Николо-Березовка благочиниесе составындагы «Изге Спиридон исемендәге» җирле православие дини оешмасы (приход) карамагында. <ref name=":1">[http://religrb.ru/rajonyi/gorodskoj-okrug-gorod-agidel.html Городской округ город Агидель. Православные религиозные организации.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220807163521/http://religrb.ru/rajonyi/gorodskoj-okrug-gorod-agidel.html |date=2022-08-07 }} Религии Башкортостана{{ref-ru}}</ref>. {{External media |рәсем1=[http://likirussia.ru/content/view/164 Чиркәү төзелү тарихы белән бәйле фоторәсемнәр]}} == Тарих == [[Файл:Агыйдел_храмы_1.jpg|200px|thumb|right|Звонница (чаң кагу җайланмасы)]] 2010 елгы Бөтенроссия халык санын алу нәтиҗәләре буенча Агыйдел шәһәрендә яшәүче милләтләр: [[татарлар]] — 53,6 %, [[башкортлар]] ― 22,2 %, [[руслар]] ― 16,2 %, [[марилар]] ― 4,3 %, [[удмуртлар]] ― 1,5 %, башка милләт кешеләре ― 2,2% % <ref>{{cite web |url = http://www.bashstat.ru/perepis2010/pub_work/Итоги%20Всероссийской%20переписи%20населения%202010%20года%20по%20Республике%20Башкортостан.pdf |title = Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года по Республике Башкортостан |archiveurl = https://www.webcitation.org/6EzC0FMGq?url=http://www.bashstat.ru/perepis2010/pub_work/%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%92%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%25 |archivedate = 2013-03-09 }}</ref>. Изге Спиридон Тримифунтский исеме белән аталган гыйбадәтханә [[Уфа авиация институты]] студенты Дмитрий Шурупов (хәзерге вакытта Белгород һәм Иске Оскол епархиясе рухание) башлангычы белән барлыкка килгән, ул Уфа һәм Стәрлетамак епискобы [[Никон (Васюков)|Никонга]] шәһәрдә православие храмын оештыру мөмкинлеге турындагы сорау белән хат яза. 1997 елның 23 сентябрендә епископтан уңай җавап хаты килә. 1997 елның декабрендә округ благочинные, [[Нефтекама]] шәһәренең Петропавел чиркәве настоятеле Алексей атакай (Алексей Николаевич Тихонов) җитәкчелегендә 43 кеше катнашында узган оештыру җыенында «Агыйдел шәһәрендә православие динендәгеләр {{comment|мәхәлләсе|приход}}» оеша. Чиркәү старостасы итеп, Агыйдел 1нче санлы мәктәбенең тарих укытучысы Юрий Александрович Шурупов сайлана (2001 елның сентябренә кадәр вазифада була) <ref name=":0">[http://likirussia.ru/content/view/164 храм Святителя Спиридона Тримифунтского.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810172640/http://likirussia.ru/content/view/164/ |date=2022-08-10 }} likirussia.ru{{ref-ru}}</ref>. 1998 елның 24 мартында Агыйдел православие мәхәлләсе шәһәр хакимиятендә рәсми рәвештә теркәлгән һәм, епископ Никон хәер-фатихасы белән, могҗиза тудыручы, изге {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Спиридон Тримифунтский исемендәге чиркәү| Спиридон Тримифунтский чиркәве| ru| Храм Спиридона Тримифунтского}} дип аталу хокукына ия булган <ref name=":0" />. 1999 елның 18 гыйнварында, [[Чумылдыру]] бәйрәмендә, махсус әзерләнгән эшчеләр ашханәсе (хәзер «Аэлита» кафесы) бинасында Петропавел храмы рухание Олег атакай (Олег Николаевич Зайцев) Агыйдел шәһәрендә беренче православие гыйбадәте уздыра <ref name=":0" />. 1999 елның августында шәһәр хакимияте тарафыннан, чиркәү итеп үзгәртеп төзү өчен, элеккеге медицина пункты бинасы бирелгән. Бинаны үзгәртеп корганнар, анда ремонт ясалган, түбәсендә ике [[гөмбәз]] урнаштырылган. Эчендә алтарь ясалган, диварларына иконалар беркеткәннәр. 1999 елның 22 маенда епископ Никон [[Агыйдел (шәһәр)|Агыйдел шәһәрендә]] була һәм чиркәү настоятеле итеп иерей Гавриил атакайны (Гавриил В. Подлиннов) билгели <ref name=":0" />. 2017 елда [[Россия Федерациясе юстиция министрлыгы|Россия Юстиция министрлыгының]] БР буенча идарәсендә җирле дини оешманың уставын яңадан теркәү үткәрелгән <ref name=":1" />. == Җитәкчелек == ;Настоятельләр * иерей Гавриил атакай (Гавриил В. Подлиннов) * протоиерей Олег атакай (Олег Викторович Максименко) <ref name=":0" /> * Сергей Владимирович Корягин <ref name=":1" /> == Тасвирлама == Агыйдел шәһәрендәге православие гыйбадәтханәсе шәһәрнең көнчыгыш өлешендә, Беренче төзүчеләр урамы артында, Дуслык урамы, 3А йортында урнашкан Чиркәү һәм аның корылмалар комплексы ике чаң кагу җайланмасы (звонница), капка, койма белән әйләндереп алынган территориядән гыйбарәт. Чиркәү тирәсендә [[чәчәк]] клумбалары урнаштырылган, мәхәллә (приход) кешеләре өчен эскәмия урнаштырылган. Чаң кагу җайланмасының берсе гыйбадәтханәгә керү юлына якын урнашкан, 5 чаңы бар (1 эре, 2 уртача, 2 кечкенә чаң), икенчесе ― эреле-ваклы бушаган газ баллоннарын бергә тезеп, аркылы тимер торбага асып куеп ясалган <ref>[https://web.archive.org/web/20211229165525/https://nashural.ru/mesta/bashkortostan/dostoprimechatelnosti-agideli-tserkov-spiridona-trimifuntskogo/ Достопримечательности Агидели: церковь Спиридона Тримифунтского.] Наш Урал, 28.10.2021{{ref-ru}}</ref>. Мәхәллә (приход) гыйбадәт көннәрендә эшли, расписание чиркәү ишекләрендә эленгән. Храм эчендә кечкенә генә сувенирлар кибете бар, анда балалар эшләнмәләрен сатып алырга һәм шуның белән храмны төзекләндерү эшендә матди ярдәм итәргә була. Приход әгъзалары, шәһәрнең «Руслар соборы» иҗтимагый оешмасы белән берлектә, Агыйдел шәһәрендә узучы «[[Раштуа бәйрәме|Раштуа]] колядкалары», [[Чумылдыру]], [[Хач ману]], [[Май чабу]] кебек дини бәйрәмнәрне, «Славян халыклары көннәре»н оештыруда һәм үткәрүдә актив катнаша <ref name=":1" />. == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20220807163521/http://religrb.ru/rajonyi/gorodskoj-okrug-gorod-agidel.html Городской округ город Агидель. Православные религиозные организации.] Религии Башкортостана{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20211229165525/https://nashural.ru/mesta/bashkortostan/dostoprimechatelnosti-agideli-tserkov-spiridona-trimifuntskogo/ Достопримечательности Агидели: церковь Спиридона Тримифунтского.] Наш Урал, 28.10.2021{{ref-ru}} * [https://vk.com/club116453226 Воскресная школа храма Святителя Спиридона ВКонтакте] [[Төркем:Башкортстан чиркәүләре]] [[Төркем:Агыйдел шәһәре гыйбадәтханәләре]] [[Төркем:Православие чиркәүләре]] [[Төркем:Нефтекама епархиясе чиркәүләре]] [[Төркем:1999 елда барлыкка килгәннәр]] 2yqh8xjl16peskkceqn55sp0kzwr0wf 0 588010 6099423 4082957 2026-11-07T13:11:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099423 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2022}} {{Шәхес | исем = Сибгатулла Гафуров | рәсем = С.С.Гафуров.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Сибгатулла Садыйк улы Гафуров | һөнәр = партия эшлеклесе, архивчы | туу датасы =25.10.1888 | туу җире = [[РИ]], [[Сарытау губернасы]], {{туу җире|Хвалын өязе|Сембер өлкәсендә}}, [[d:Q18803403|Татар Шомалагы]] | гражданлык = {{байраклаштыру|Русия империясе}}→<br/> {{байраклаштыру|РСФСР}}→<br/> {{байрак|СССР}} [[СССР]] | милләт = татар | үлем датасы =9.5.1938 | үлем җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{үлем җире|Казан| Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = [[Гөлчирә Гафурова]] | балалар = ''кызлары'' Гүзәл, Роза | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{фш|Гафуров}} '''Сибгатулла Гафуров''', Сибгатулла Садыйк улы Гафуров (''[[1888 ел]]ның [[25 октябрь|25 октябре]], [[РИ]], [[Сарытау губернасы]], [[Хвалын өязе]], Татар Шомалагы ― [[1938 ел]]ның [[9 май|9 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― революция хәрәкәтләрендә катнашучы, партия эшлеклесе <ref>Гафуров Сибгатулла Садыйк улы. // Татар энциклопедиясенең шәхесләр исемлеге. К.: [[ТР ФА]] Татар энциклопедиясе институты, 1997, 71нче бит</ref>, [[Сталин репрессияләре|сәяси репрессия]] корбаны. 1907 елдан [[РСДРП]] ([[РКП(б)]], [[ВКП(б)]]) әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == 1888 елның 25 октябрендә [[Сарытау губернасы]] [[Хвалын өязе]] Безоброзовка волосте (хәзерге [[Сембер өлкәсе]] [[Павловка районы]]) [[Татар Шомалагы]] (''[[:ru:Татарский Шмалак| ru]]'') авылында крестъян гаиләсендә туган. Авыл башлангыч мәктәбен (1900), Хвалынск өязе Озёрск авылы [[мәхәллә]] мәктәбен (1902) тәмамлаган. Рус мәктәбендә укуы билгеле. Ундүрт яшендә читкә китүче авылдашларына ияреп, Сибгатулла [[Баку]]га китә. Озак кына эшкә урнаша алмый йөргәннән соң, Романи дигән җирдә нефть промыселына ''масленщик'' булып эшкә урнаша<ref name=":2">[https://centrasia.org/person2.php?st=1404414367 ГАФУРОВ Сибгат Садыкович.] ЦентрАзия{{ref-ru}}</ref>. 1903–1914 елларда Бакуда төрле эшләрдә эшли. 1905–1907 еллардагы революциядә катнаша, 1905 елдан ― Нефть промыселлары эшчеләре берлеге идарәсе әгъзасы, 1913–1914 елларда ― [[РСДРП]]ның Баку комитеты әгъзасы<ref name=":0">''Ф. Г. Кәлимуллина''. [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/gafurov-sibgatulla-sadyjk-uly Гафуров Сибгатулла Садыйк улы.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>. [[1905 елгы инкыйлаб|Революцион эшчәнлек]] алып барган өчен 1914–1915 елларда [[Сарытау губернасы]]нда сөргендә була. 1915 елның ахырыннан [[Акчуриннар]]ның [[Сембер губернасы]] [[Зөябаш]] авылындагы постау фабрикасы конторасында писарь. Шушыннан солдатка алына. 1916–1920 елларда [[Сембер]] шәһәрендә Россия армиясенең 96нчы запас полкында хезмәт итә<ref name=":0" />. [[Февраль инкыйлабы|Февраль революциясе]] вакытында солдат депутатларының Сембер губерна советы комитеты әгъзасы. РСДРПның Сембер комитетын оештыруда катнаша, 1918 елда Сембер губерна башкарма комитеты әгъзасы; РКП(б)ның Сембер губерна комитетында милләтләр эше бүлеген, татар коммунистлары бюросын һәм мөселман секциясен оештыручыларның һәм җитәкчеләренең берсе<ref name=":0" />. 1918 елда [[Мәскәү]]дә [[Татар-Башкорт Совет Социалистик Республикасы]]н оештыру мәсьәләсенә багышланган киңәшмә эшендә катнаша. [[Сембер]]гә [[ак чехлар]] кергәндә, хәрби-сәяси комиссар буларак, 1918 елның июнь-август айларында Чех-словак корпусына каршы партизаннарның сугыш хәрәкәтләрен җитәкли <ref name=":0" />. 1919 елда Сембердә татар мәктәпләре өчен [[укытучы]]лар әзерләү буенча еллык курслар ачылуга булышлык итә. 1920 елдан [[Казан]]да: җир эшләре халык комиссары, социаль тәэминат халык комиссары урынбасары (1921 елда халык комиссары), дәүләт тәэминаты идарәсе мөдире<ref name=":2" />. 1922-1923 елларда [[Мәскәү]]дә Коминтерн башкарма комитетының Шәрекъ бүлегендә эшли: [[Төркия]]дә Коминтерн вәкиле була<ref name=":1">[https://ga.tatarstan.ru/sibgatulla-sadikovich-gafurov.htm Гафуров Сибгатулла Садыкович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260118022629/https://ga.tatarstan.ru/sibgatulla-sadikovich-gafurov.htm |date=2026-01-18 }} ГБУ Государственный архив РТ</ref>. 1923 елда РКП(б)ның Татарстан өлкә Контроль комиссиясенең партия коллегиясе тикшерүчесе, 1924 елда ТАССР Үзәк Башкарма Комитеты әгъзасы, 1925–1929 елларда РКП(б)ның Татарстан өлкә Контроль комиссиясе партия коллегиясенең 2нче секретаре, президиум әгъзасы<ref name=":1" />. 1929 елдан ― ВКП(б)ның [[Татарстан өлкә комитеты]] тарих-партия бүлеге мөдире. ВКП(б) Татарстан өлкә комитеты секретариатының 1929 елның 11 декабрендәге карары белән партия архивы мөдире итеп билгеләнә<ref name=":1" />. [[Владимир Ленин|В. И. Ульянов-Ленин]] исеме белән бәйле урыннарны мәңгеләштерү өчен күп көч куя. Казанда Ульяновлар гаиләсе яшәгән Орловлар йорты, [[Кокушкино]] авылында сөргендә вакытта В. И. Ленин яшәгән флигель төзекләндерелә<ref name=":1" />. == Репрессия корбаны == 1937 елның 26 маенда контрреволюция эшчәнлегендә («Троцкийчы милләтчеләрнең контрреволюцион-террористик оешмасы эше») гаепләнеп, кулга алына. Ул үзен гаепле дип танымый һәм судта контрреволюцион оешмада катнашмадым, дип белдергән. 1938 елның 9 маенда Казан шәһәрендә атып үтерелгән. 1956 елда аклана <ref>[https://ru.openlist.wiki/Гафуров_Сибгат_Садыкович_(1887) Гафуров Сибгат Садыкович (1887).] Открытый список{{ref-ru}}</ref>. == Гаиләсе == [[Файл:Г.З.Гафурова.jpg|200px|thumb|right|Хатыны [[Гөлчирә Гафурова]] (1901―1967)]] Хатыны ― [[Гөлчирә Гафурова|Гөлчирә Минзаһир кызы Гафурова]] (1901―1967), журналист, «[[Азат хатын]]» журналына нигез салучыларның берсе. Ире кулга алынгач, 8 елга ирегеннән мәхрүм ителгән, аны [[ГУЛАГ]]та (Карлаг) үткәргән<ref>[https://ru.openlist.wiki/Гафурова_Гильчура_Загировна_(1903) Гафурова Гульчира Загировна (1903).] Открытый список{{ref-ru}}</ref>. Гафуровларның ике кызын 7 һәм 10 яшьлек Роза һәм Гүзәлне сеңлесе Асия һәм аның ире Рәхим Бикмурзиннар, үз гаиләсенә алып, тәрбияли<ref>Кызыл чәчәкләр. Сибгатулла белән Гөлчирә кыйссасы. // ''[[Саимә Ибраһимова]]''. Әгәр мин янмасам... К.: [[ТКН]], 2011, 95-101нче бит. ISBN 978-5-398-01783-1</ref>. == Моны да карагыз == * [[Казанның канлы май 1938 корбаннары]] == Искәрмәләр == <small>{{искәрмәләр}}</small> == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20260118022629/https://ga.tatarstan.ru/sibgatulla-sadikovich-gafurov.htm Гафуров Сибгатулла Садыкович.] ГБУ Государственный архив РТ{{ref-ru}} * ''Ф. Г. Кәлимуллина''. [https://tatarica.org/tat/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/gafurov-sibgatulla-sadyjk-uly Гафуров Сибгатулла Садыйк улы.] Татарская энциклопедия TATARICA == Әдәбият == * Кызыл чәчәкләр. Сибгатулла белән Гөлчирә кыйссасы. // ''[[Саимә Ибраһимова]]''. Әгәр мин янмасам... К.: [[ТКН]], 2011, 95-101нче бит. ISBN 978-5-398-01783-1 * ''Юсупов А''. Гафуров С. Казан, 1966; * ''Хабибуллина Ф''. Гафуров Сибгатулла Садыкович // Борцы за счастье народное. Казань, 1988. Кн. 3. {{DEFAULTSORT:Гафуров, Сибгатулла}} [[Төркем:Татар революционерлары]] [[Төркем:КПСС әгъзалары]] [[Төркем:Архивчылар]] [[Төркем:Сәяси репрессия корбаннары]] [[Төркем:Репрессияләнгән татарлар]] fa8oocmgxdfkdaqosdajulv0hcy11ys 0 588213 6099571 6094846 2026-11-07T23:14:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099571 wikitext text/x-wiki {{ТП}} [[Файл:Ак мәчет (Әстерхан).jpg|200px|thumb|right|Бистәнең Ак мәчете]] '''Тияк'''<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/rossijskaya-federaciya/astrahanskaya-oblast/ikryaninskij-rajon Татар энциклопедиясе. Икрянин районы.]</ref> (яки ''Бирге Тияк, Төяк'', {{lang-ru|Зацарево}}, ''[[Йорт татарлары сөйләше|йорт.тат.]] Аргы Тиек'') — Әстерхан шәһәренә караган татар авылы, [[РСФСР Югары Советы]] Президиумы Указы белән [[Әстерхан|Әстерханга]] 1957 елның 17 октябрендә кертелгән<ref>{{Citation |title=Наримановский район. Историческая справка |url=http://narimanov.astrobl.ru/Default.aspx?id=12 |access-date=2022-08-05 |archive-date=2014-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113141725/http://narimanov.astrobl.ru/Default.aspx?id=12 |dead-url=unfit }}</ref>. Авыл [[Идел|Иделнең]] сул ярында урнашкан. == Исеме == Авылның русча исеме (Зацарево) Царев (Тиек) ерганагы артындагы авылның географик урынын чагылдыра.<ref>{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/map-astrahan_usa/?z=1&x=47.995247890992&y=46.319454895079|title=Американская военная карта окрестностей Астрахани<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> Татарча атамасы да Тиек елгасы белән бәйле. == Тарихы == [[Файл:Зацаревское.jpg|250px|right|альт=Зацарёвское|1875 елда Зацарево авылы тасвирламасы]] Авылны XVIII гасыр урталарында, яки XIX гасыр башында [[йорт татарлары]] нигезли. Шулай да, булачак авыл урынында 7 мең [[Йорт татарлары|нугай татары]] яшәгән йорт булуын, 1579-1581 елларда [[Әстерхан|Әстерханга]] килгән инглиз диңгезчесе Кристофер Бэрроу тасвирлый. Шул ук, торак пунктның XVII гасырда тынгысыз далалардан яңа урнашкан кешеләр белән тулылануын немец-голштинлы [[Adam Olearius|Адам Олеарий]] һәм фламандлы Корнелий де Бруин сурәтләгәннәр. Ә XVIII гасырда фәнни сәяхәтче С. Е. Гмелин да авылны искә ала<ref>{{Cite web|url=http://astragid.narod.ru/images/History/49.txt.html|title=Архивированная копия}}</ref>. Мәгърифәтче [[Габдрахман Гомәри]] [[1893 ел]]да Тияк бистәсендә «[[Низамия]]» мәктәбен, ә 1907 елда [[Гомәров басмаханәсе|татар китаплары басмаханәсен]] ача. 1925 елдан 1928 елгача, бетерелгән [[Әстерхан губернасы|Әстерхан]] губернасының Тияк районының административ үзәге. 1931 — 1957 елларда Түбән Идел краеның (1934 елдан — Сталинград крае, 1937 — Сталинград өлкәсе, 1943 — Әстерхан өлкәсе) [[Нәриман районы|Нариман районы]] административ үзәге. == Дин == [[Ак мәчет (Әстерхан)|Ак мәчет]] — [[Әстерхан]]дагы бүгенге көнгә кадәр сакланып калган борынгы [[мәчет]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://rodoslovnaya.astrobl.ru/news/o-mecetah-goroda-astrahani|title=О мечетях города Астрахани {{!}} Твоя родословная|publisher=rodoslovnaya.astrobl.ru|accessdate=2020-04-21|archivedate=2020-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715194411/https://rodoslovnaya.astrobl.ru/news/o-mecetah-goroda-astrahani}}</ref> 2000 — 2008 елларда [[Татарстан]] ярдәме белән төзекләндерелә. Тиякнең атаклы [[Яшел мәчет (Әстерхан)|Яшел мәчете]] дә хәрәбәләргә әйләнгәч,<ref>[https://tatar-congress.org/tatarlar-halkymminem/esterhan-kondelege/ Әстерхан көндәлеге.]</ref> 2012 елда торгызыла башлый һәм 2022 елның 10 июнендә төзекләндерелеп ачыла.<ref>{{Cite web|url=https://radiovolna.fm/news/astrahanskie-novosti/v-astrahani-posle-rekonstrukcii-otkryli-zelenuyu-m-29804.html|title=В Астрахани после реконструкции открыли Зелёную мечеть|website=Астраханский радиоканал {{!}} Южная Волна|access-date=2022-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221214162353/https://radiovolna.fm/news/astrahanskie-novosti/v-astrahani-posle-rekonstrukcii-otkryli-zelenuyu-m-29804.html|archivedate=2022-12-14|accessdate=2022-08-05}}</ref> == Халкы == 1939 елгы Бөтен Союз җанисәбен алу буенча авыл халкын 4668 кеше тәшкил иткән<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=1786|title=Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей}}</ref>. ;Милли составы (1939)<ref name="autogenerated1"/> {| class="standard" style="width 70em; max-width 70%;" ! style="text-align:center" |'''Милләт''' !Халык саны ! Өлеше |- | [[Руслар]] | style="text-align:center" | 1 658 | style="text-align:center" | 35.5 % |- | [[Татарлар]] | style="text-align:center" | 2839 | style="text-align:center" | 60.8 % |- |} == Шәхесләр == * Тияк бистәсендә язучы [[Басыйр Абдуллин]] үскән, биредә авыл мәдрәсәсен тәмамлаган. * Язучы [[Габдрахман Минский]] Тияк мәдрәсәсендә белем алган. == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Әстерхан]] [[Төркем:Әстерхан өлкәсе татар авыллары]] 4vbn4nkkyj80tmjp1wqr5dfq2ok9u77 14 588535 6099442 3529651 2026-11-07T14:17:18Z ~2026-58461-25 63270 6099442 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Укыту теле буенча уку йортлары]] [[Төркем:Татар телле оешмалар|Уку йортлары]] [[Төркем:Милли мәгариф]] 7pkapnyxewh1xzdzsfkud1u2pwfde9n 0 588541 6099728 5839524 2026-11-08T08:03:47Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099728 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәридә Харрасова | рәсем = Ф.З.Харрасова.jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәридә Заһир кызы Харрасова | һөнәр = рәссам-иллюстратор | туу датасы = 27.12.1971 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире| Казан |Казанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]] →<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = [[Ләис Зөлкарнәй]] | балалар = уллары Сөләйман, Йосыф, Даут, кызы Мәрьям | бүләк һәм премияләр = | сайт = [https://vk.com/kharrasovafar Farida Kharrasova] | башка мәгълүмат = }} {{фш|Харрасова}} '''Фәридә Харрасова''', Фәридә Заһир кызы Харрасова ''([[1971 ел]]ның [[27 декабрь|27 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Казан]]'') – рәссам-иллюстратор, [[Идел (журнал)|«Идел»]] (1992―2000), [[Татарстан (журнал)|«Татарстан»]] (2003―2009) журналларының баш рәссамы. == Тәрҗемәи хәле == 1971 елның 27 декабрендә [[Казан]]да туган. Әнисе – табибә, кызын ялгызы тәрбияләп аякка бастыра. Әби-бабасының авылы – [[Бөгелмә районы]] [[Димескәй]] авылы. Бабасы Халит Нәгыймуллин, [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] ветераны, колхоз рәисе булган. Фәридәнең [[балалар бакчасы]]ннан ук рәсем ясарга һәвәслеге була. Әкиятләр укырга, аларның рәсемнәрен карарга ярата. Физика-математика юнәлешендәге мәктәп белән беррәттән, сәнгать мәктәбен, 1993 елда [[Казан сәнгать училищесы|Н. И. Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесының]] театр-декорация бүлеген тәмамлый, квалификациясе – рәссам-декоратор. Икенче курста укыган вакытта ук [[Ялкын (журнал)|«Ялкын»]], [[Идел (журнал)|«Идел»]] журналларында иллюстратор буларак эшләгән. Дүртенче курста, «Идел» журналына баш рәссам итеп чакыралар, 1992-2000 елларда «Идел» журналында баш рәссам була. 2003-2009 елларда [[Татарстан (журнал)|«Татарстан»]] журналында баш рәссам вазифасын башкара. 2000-2002 елларда «Оазис» журналында рәссам-дизайнер була. 2007-2011 елларда «АртЭко» галереясында ефәктә рәсем ясау укытучысы. == Иҗаты == Төп илһам чыганагы – [[табигать]]. Салкын төсләрне ([[зәңгәр төс|зәңгәр]], [[шәмәхә төс|шәмәхә]]) ныграк үз итә. Ефәктә (батикта) ясалган картиналар – иҗатында төп юнәлешнең берсе<ref>[http://www.info-islam.ru/publ/novosti/tatarstan/tatarskij_ornament_v_sovremennom_batike/2-1-0-24521 Татарский орнамент в современном батике.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА «Инфо-Ислам», 04.07.2013</ref>. Башта картиналар ясый, яулык-шәлләргә бизәкләр сала, аннан соң зур тукымаларда эшләргә керешә. Соңгы елларда күбрәк рәссам-иллюстратор буларак эшли, [[Татарстан китап нәшрияты]] белән хезмәттәшлек итә. График-рәссам буларак, күп кенә китапларны бизәгән. Соңгы эшләренең берсе – [[Шәүкәт Галиев]]ның балалар өчен шигырьләр китабын бизәгән. Шагыйрь Ләис Зөлкарнәй китапларын да бизәгән. Атнасына өч тапкыр үзенең студиясендә дәресләр үткәрә<ref>[https://kzn.v2.repetitors.info/repetitor/?p=HarrasovaFZ Репетитор Харрасова Фарида Загировна (рисование)]{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Күргәзмәләре == Казанда ике шәхси күргәзмәсе узган. [[Җәйге Универсиада 2013|Җәйге Универсиада]] вакытында (2013), Мәдәни Универсиада кысаларында, [[Казан кремле]]ның [[Ислам мәдәнияте музее]]нда заманча батикта татар орнаменты темасына «Көмеш болын» ({{lang-ru|Шелковый ветер в серебряных лугах}}) дип аталган күргәзмәсе эшләгән<ref>[https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/210846.htm В Музее исламской культуры открылась выставка росписи по шелку.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819182827/https://minsport.tatarstan.ru/index.htm/news/210846.htm |date=2022-08-19 }} Министерство спорта Республики Татарстан</ref> Анда рәссамның ефәктән эшләнгән әйберләре тәкъдим ителгән<ref>''Александра Дашина''. [https://rt-online.ru/p-rubr-kult-10095540/ Шелковый ветер в серебряных лугах.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819182827/https://rt-online.ru/p-rubr-kult-10095540/ |date=2022-08-19 }} [[Республика Татарстан (газета)|«Республика Татарстан»]], 09.07.2013</ref>. 2014 елда Ә. Мәҗитовның сәнгать галереясында шагыйрь Ләис Зөлкарнәй шигырьләре буенча әзерләнгән «Мәңгелектә исә җил» ({{lang-ru|Ветер вечности}}) дип аталаган күргәзмәсе уза<ref>[https://art16.ru/reportage/2014/02/28/farida-harrasova-veter-vechnosti Фарида Харрасова: «Ветер вечности».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819182827/https://art16.ru/reportage/2014/02/28/farida-harrasova-veter-vechnosti |date=2022-08-19 }} Art16.ru</ref>. Күп иҗат эшләре шәхси кулларда, шәхси {{comment|тупланмаларда|коллекция}} саклана<ref>[https://rinfom.ru/kartiny/104-zhivopis/701-farida-kharrasova#:~:text=Фарида%20Загировна%20Харрасова%20родилась%20в,живописи%20а%20галерее%20%22АртЭко%22%20(2007-2011г.) Фарида Харрасова]</ref>. == Гаиләсе == Ире – шагыйрь [[Ләис Зөлкарнәй]] (Ләис Мәүлит улы Харрасов, 1962 елгы). [[Ялкын (журнал)|«Ялкын» журналында]] бергә эшләгәндә танышканнар. Олы уллары Сөләйман (28 яшьтә), кызлары Мәрьям, уллары Йосыф, Даут. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Таңсылу Габидуллина''. Шагыйрь һәм рәссамның бәхетле дуэты. [[Гаилә һәм мәктәп (журнал)|«Гаилә һәм мәктәп»]], 2022 ел, август, 2-5нче бит. == Сылтамалар == * [https://watan.su/rassamnar/17-rasem-sangate/513-farida-harrasova Фәридә Харрасова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819182826/https://watan.su/rassamnar/17-rasem-sangate/513-farida-harrasova |date=2022-08-19 }} {{DEFAULTSORT:Харрасова, Фәридә}} [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар]] 2ynu3j0v0wn4vg4zec8wf2ymfn2575b 0 591692 6099526 3629157 2026-11-07T18:50:29Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099526 wikitext text/x-wiki {{Фестиваль |Исем= Татар моңы |Ил=Россия |Шәһәр= [[Татарстан]], [[Казан]] |Сайт= |Жанр= халык җыры, инструменталь башкару, эстрада вокалы, академик вокал |Лого=Татар_моңы_эмблемасы.jpg |Еллар=2008 — {{х.в.}}}} '''«Татар моңы»''', Илһам Шакиров исемендәге «Татар моңы» телевизион конкурсы ― 2008 елдан [[Казан]]да узучы Халыкара яшь башкаручылар телевизион конкурсы. Конкурсны оештыручы ― [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]. Конкурсны уздыруда [[Казан дәүләт мәдәният институты]], Габдулла Тукай исемендәге [[Татар дәүләт филармониясе]] катнаша. Жюри рәисе ― Татарстанның һәм Башкортстанның халык артисты [[Салават Фәтхетдинов]]. Конкурсны гамәлгә куючы ― Татарстан Президенты каршындагы мәдәниятне үстерү фонды, [[Бөтендөнья татар конгрессы]], «Салават» эстрада җыр театры. == Тарих == «Татар моңы» Халыкара яшь башкаручылар телевизион конкурсы 2008 елдан башлап ел саен үткәрелгән. 2019 елдан бәйге өч елга бер тапкыр уздырыла <ref>''Эльвира Закирова''. [http://shahrikazan.ru/news/mәdәniyat/tatar-moynda-gran-pri-bulyrday-tavysh-tabylmady-le Татар моңында Гран-при булырдай тавыш табылмады әле.] «[[Шәһри Казан]]», 27.05.2021</ref>. 2019 елда [[Татарстан Республикасы Президенты]] [[Рөстәм Миңнеханов]] карары белән конкурска РСФСРның халык артисты [[Илһам Шакиров]] исеме бирелә <ref>[https://tatfil.ru/yet/press_center/novosti/gala-kontsert-mezhdunarodnogo-televizionnogo-konkursa-molodykh-ispolniteley-tatar-mo-y/?sphrase_id=2624 Международный телевизионный конкурс молодых исполнителей «Татар моңы».] Татгосфилармония, 10.10.2022</ref>. Конкурс 3 этапта уза<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/tatar-mony-konkursy/ «Татар моңы» конкурсы.] [[БТК]]</ref>. == Максаты == Конкурсның максаты – татар халык җырларын һәм татар композиторларының әсәрләрен пропагандалау, яшьләрнең игътибарын милли-мәдәни кыйммәтләргә җәлеп итү, талантлы яшь башкаручыларны ачыклау һәм ярдәм итү, аларның иҗади потенциалын үстерү. == Конкурсның географиясе == Бәйгедә Россиянең төрле нокталарыннан һәм чит илләрдән килгән биш меңнән артык яшь башкаручы катнашкан.<br/> [[Англия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Черногория]], [[Бельгия]], [[Кытай]], [[Финляндия]], [[Украина]], [[Үзбәкстан]], [[Казакъстан]], [[Кыргызстан]], [[Таҗикстан]]. Россия субъектлары: [[Татарстан]], [[Мәскәү]], [[Санкт-Петербург]], [[Кырым]], [[Башкортстан]], [[Удмуртия]], [[Марий Эл]], [[Чуашстан]] Республикалары, [[Киров өлкәсе|Киров]], [[Ырынбур өлкәсе|Ырынбур]], [[Сембер өлкәсе|Сембер]], [[Түбән Новгород өлкәсе|Түбән Новгород]], [[Курган өлкәсе|Курган]], [[Чиләбе өлкәсе|Чиләбе]], [[Свердлау өлкәсе|Свердловск]] өлкәләре, [[Магнитогорск]], [[Сургут]], [[Төмән]], [[Новосибирск]] һ. б. шәһәрләр<ref>[https://tatfil.ru/poster/tatarskoe_iskusstvo/tatar-monyn-galankontsert-1111/?sphrase_id=2624 «Татар моңы» Халыкара яшь башкаручылар телевизион конкурсы.] tatfil.ru</ref>. == Катнашучылар == Бәйгедә 17 яшьтән 35 яшькә кадәрге татар музыкаль әсәрләрен башкаручы солист – башкаручылар, шулай ук профессиональ башкаручылар катнаша ала. == Номинацияләр == «Татар моңы» җиңүчеләре дүрт номинация буенча бүләкләнә: * «Халык җыры» номинациясе * «Инструменталь башкаручы» номинациясе * «Эстрада вокалы» номинациясе * «Академик вокал» номинациясе Җиңүчеләргә акчалата бүләк, диплом тапшырыла. == Моны да карагыз == * ''[[:Төркем:«Татар моңы» конкурсы лауреатлары]]'' == Шулай ук карагыз == * [[Татар җыры]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20231127221402/https://kazgik.ru/kcontent/main/news_fails/2.09.14/Mejdunarodnyy%20televizionnyy%20konkurs%20molodyh%20ispolniteley%20Tatar%20mony.pdf Положение о подготовке и проведении Международного телевизионного конкурса молодых исполнителей «Татар моңы»] * [https://tatfil.ru/poster/tatarskoe_iskusstvo/tatar-monyn-galankontsert-1111/?sphrase_id=2624 «Татар моңы» Халыкара яшь башкаручылар телевизион конкурсы.] [[Татар филармониясе]] * [https://tatar-congress.org/yanalyklar/tatar-mony-konkursy/ «Татар моңы» конкурсы.] [[БТК]] * ''Зилә Мөбәрәкшина''. [https://tatar-inform.tatar/news/tatar-mony-xalykara-festivalenda-inucelarne-bulakladelar-5861678 «Татар моңы» халыкара фестивалендә җиңүчеләрне бүләкләделәр.] [[Татар-информ]], 19.10.2022 * [https://vk.com/tatarmona2013 «Татар Моңы» яшь башкаручылар теле- конкурсы.] [[ВКонтакте]] * [https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2123796.htm Илһам Шакиров исемендәге «Татар моңы» телевизион конкурсы.] [[ТР мәдәният министрлыгы]] {{Казанда узучы чаралар}} [[Төркем:Казан фестивальләре]] [[Төркем:Илһам Шакиров]] tusl6k4iystldm9h7djr2guea9ey5d9 0 604949 6099546 4410089 2026-11-07T20:57:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099546 wikitext text/x-wiki [[Файл:Татнетны_үстерү_фонды.png|270px|right]] {{УК}} '''Татнетны үстерү фонды''' — [[Мәгълүмат технологияләре]]нең һәм [[Интернет|интернет челтәренең]] [[татар теле]]ндәге өлешен үстерүгә юнәлтелгән интернет-проектларны үстерүгә ярдәм итү фонды.<ref name="ТИ" /> Татнетны үстерү фонды 2013 елның 27 мартында нигезләнә.<ref name="МРУ">{{Citation |title=Татнетны үстерү фонды: эше бар, акчасы юк. |url=https://matbugat.ru/news/?id=9159 |access-date=2022-10-23 |archive-date=2022-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023152745/https://matbugat.ru/news/?id=9159 |dead-url=yes }}</ref> Фондның оештыручысы һәм башкаручы директоры булып [[Гатауллин Раил Мәүлет улы]] тора.<ref name="ТИ">[http://tat-i.net/about Татнетны үстерү фондының рәсми сәхифәсе. Фонд турында.]</ref><ref name="МРУ" /> Татнетны үстерү фондының «[[Белем җәүһәрләре]]», «[[Яшь татнетчылар]]», «[[Әдәби җәүһәрләр]]» чаралары һәм «[[Авылым гүзәллеге]]», «[[ФӘНДЕМИЯ]]», «[[Әдәби марафон]]», «[[Сәламәт иртә]]» проектлары билгеле. Фонд даими рәвештә татарча симпозиумнар, конференцияләр, конкурслар, семинарлар, вебинарлар һәм башка чаралар оештырып тора.<ref name="ТИ" /> 2022 елның 26 августыннан эшләүче «[[Белем радиосы]]» ― билингваль белем бирү һәм мәдәни-агарту балалар һәм яшүсмерләр интернет-радиосы ― Татнетны үстерү фонды заявкасы буенча РФ Президенты каршындагы Мәдәни инициативалар фонды ярдәме белән (грант) тормышка ашырылучы социаль проект.<ref>[https://фондкультурныхинициатив.рф/public/application/item?id=bd7920d4-46e5-415d-9766-e1451f892126 Образовательное и культурно-просветительское интернет-радио "Радио Белем" - "Белем радиосы".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230224212232/https://xn--80aeeqaabljrdbg6a3ahhcl4ay9hsa.xn--p1ai/public/application/item?id=bd7920d4-46e5-415d-9766-e1451f892126 |date=2023-02-24 }} Проекты</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{Бу темага Татнетта|сүз%20төзмә= Татнетны%20үстерү%20фонды |сүз+төзмә= Татнетны+үстерү+фонды |süz%20tözmä = Tatnetnı%20üsterü%20fondı }} * [https://vk.com/tatnet Татнетны үстерү фондының ВКонтакте социаль челтәрендә рәсми сәхифәсе.] == Шулай ук карагыз == {{Татнетны үстерү фонды}} {{Портал|Татар теле|Интернет|Технология}} [[Төркем:Татар интернеты]] bkjrnhhko1ouyynrcpd4px2rrd63y0p 0 609821 6099720 5969833 2026-11-08T07:50:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099720 wikitext text/x-wiki {{АзияАе|ел=2022}} {{АТБВМ}} '''Фәрганә вилаяте''' ({{lang-uz|Farg‘ona viloyati}}), элекке исеме Фәрганә өлкәсе ― [[Үзбәкстан]]ның көнчыгышында, [[Фәрганә үзәне]]нең көньягында урнашкан административ берәмлек ([[вилаять]]). Административ үзәге – [[Фәрганә]] шәһәре. [[Файл:Farg'ona Viloyati in Uzbekistan.svg|200px|thumb|right|Фәрганә вилаяте [[Үзбәкстан]] картасында [[кызыл төс|куе кызыл төс]] белән аерылган]] == География == Мәйданы ― 6800 кв.км. Үзбәкстанның көнчыгышында, [[Фәрганә үзәне]]нең көньяк өлешендә урнашкан. Фәрганә вилаяте төньякта [[Нәмәнгән вилаяте|Нәмәнгән]], [[Әндиҗан вилаяте|Әндиҗан]] вилаятьләре, көньякта һәм көнчыгышта [[Кыргызстан]], көнбатышта [[Таҗикстан]] республикалары белән чиктәш. Фәрганәдән көньякка, Шаһимәрдән үзәнлегендә, Алай тавының төньяк битләвендә «Хәмзәабад» тау климаты курорты урнашкан. Климаты – йомшак, һавасы – чиста, шифалы, аеруча елга ярларында. Хәмзәабадның тирә-ягы да матур. Күксу үзәнлеге буйлап өскә таба, туристларны җәлеп итүче Зәңгәр күл урнашкан. [[Фәрганә үзәне]] ― [[Үзәк Азия]]дәге таулар арасындагы иңкүлек. Мзйданы ― якынча 22 мең кв.км, янәшәсендәге таулар белән 80 мең кв.км. Өстән караганда 300 км озынлыктагы һәм 170 км киңлекле эллипска охшаш. Максималь температура +43&nbsp;°C ка җитә, кыш көне кайвакытта -25&nbsp;°C та була. Төбәктә [[бакыр]] (Сырдәрьяның сулъяк ярында), [[нефть]] (Чимион), [[күкерт]] (Шорсу) ятмалары, минераль чыганаклар (Алтыарык районында) бар. Фәрганә вилаяте төрле табигый ресурсларга бай. Монда эре кварц чыганаклары, [[алтын]], [[көмеш]], платина, алмаз, алюминий, бакыр, тимер, вольфрам, уран, молибден, гранит, күмер, мәрмәр ятмалары бар, нефть һәм газның эре запаслары эзләп табылган. == Климат == Фәрганә вилаятенең климаты, бөтен [[Фәрганә үзәне]]ндәге кебек, кискен континенталь, йомшак [[кыш]] (сирәк кенә кырыс) һәм бик эссе [[җәй]] белән билгеләнә. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы - +3,2&nbsp;°C (Фәрганә), абсолют минимум -25&nbsp;°C. [[Кар]] катламының гомере кыска. Кышның аерым көннәрендә җылы һава торышы була. [[Июль]]нең уртача температурасы - +28&nbsp;°C, максималь - +42,4&nbsp;°C. Төбәкнең көнбатыш өлеше климат шартларының начар ягы ― [[Ленинабад]] тирәсендә [[Фәрганә үзәне]] авызында барлыкка килүче көчле җилләр. Язын бу җилләр кайвакыт туфракның өслеген киптерәләр, яшь [[мамык (үсемлек)|мамык]] үсентеләре һәм башка үсемлекләрнең тамыр системасын шәрәләндерә. Монда җил көче 30-35 м/с га җитә. Фәрганә вилаятендә уртача 42 җилле көн. Төбәктә явым-төшем аз төшә. Аның көнбатыш һәм үзәк өлешләре аеруча коры. Көнчыгыш өлешендә бер ел эчендә явым-төшем 170 ммга җитә. Вилаять су запасларына ия. Монда [[Сырдәрья]] һәм Алай тавыннан агып төшеп, Сырдәрьяга кадәр барып җитмәүче башка вак елгалар — Исфара, Сох, Шаһимәрдәнсай һәм Исфайрамсай ага.<ref name="neu">Ўзбекистон табиий географияси, 2006. с. 165</ref> == Халкы == 2020 елда [[халык саны]] 3 817 000 кеше, 2022 елда ― 3 896 393 кеше, шуларның 3,5 миллионы ― [[үзбәкләр]]. * [[яһүдләр]] — 1 896 кеше * [[кыргызлар]] — 70 866 * [[кореялеләр]] — 134 * [[руслар]] — 42 783 * [[таҗиклар]] — 208 811 * [[уйгырлар]] — 100 000 * [[татарлар]] — 2 553 Үз эченә 15 туман ([[район]]), 9 шәһәр ([[Бишарык]], [[Мәргылан]], [[Риштан]], [[Фәрганә]], [[Яйпан]], [[Куа (шәһәр)|Куа]], [[Куасай]], [[Кукан]], [[Тынычлык (шәһәр)|Тынычлык]]), 10 бистә, 164 кышлакны ([[авыл]]ны) (2004) ала. <ref>{{Cite web |url=http://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389583915-075513ff-856f |title=официальный сайт Комитета по межнациональным отношениям и дружественным связям с зарубежными странами при Кабинете министров Республики Узбекистан |accessdate=2020-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202143712/http://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389583915-075513ff-856f |archivedate=2019-12-02 |deadlink=yes }}</ref> == Тарих == Фәрганә вилаяте 1938 елның 15 гыйнварында оештырылган. Әлеге территориядә 1926-1930 елларда Фәрганә округы булган (үзәге Кукан). [[СССР Югары Советы]] Президиумының 1941 елның 6 мартындагы Указы белән [[Әндиҗан вилаяте|Әндиҗан]] һәм [[Нәмәнгән вилаяте|Нәмәнгән]] вилаятьләре оештырыла. Бу указ нәтиҗәсендә Фәрганә вилаяте чикләре 3 тапкырга кимегән. == Административ-территориаль бүленеш == [[Файл:Fergana districts.png|thumb|450px|right|Фәрганә вилаятенең административ-территориаль бүленеше.]] Административ үзәге — [[Фәрганә]] – вилаятьнең иң эре шәһәре (2020 елда халкы 291 100 кеше) <ref name=city>[https://www.citypopulation.de/en/uzbekistan/cities/ Uzbekistan], citypopulation.de</ref>. Вилаять составында — 15 [[туман]] ([[район]]) һәм 4 шәһәр.<ref name="Население 2017">{{cite web|lang=uz|url=https://data.gov.uz/ru/datasets/3224|title=Давлат классификаторлари|author=|website=|date=|publisher=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021160858/https://data.gov.uz/ru/datasets/3224|archivedate=2019-10-21|accessdate=2018-08-10}}</ref> ;Шәһәрләр Фәрганә вилаятендә турыдан-туры буйсынган түбәндәге 4 шәһәр бар: * [[Фәрганә]] <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=http://www.fergana.uz/index.php |access-date=2022-11-09 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109180153/https://fergana.uz/index.php |dead-url=yes }}</ref> * [[Кукан]] <ref>{{Citation |title=архив күчермәсе |url=https://qoqon.uz/ |access-date=2022-11-09 |archive-date=2022-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106060040/https://qoqon.uz/ |dead-url=yes }}</ref> * [[Мәргылан]] <ref>{{Cite web |url=http://www.margilan.uz/ |title=архив күчермәсе |accessdate=2022-11-09 |archivedate=2022-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221106131626/https://margilan.uz/ }}</ref> * [[Куасай]] <ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=https://quvasoy.uz/index.php?%2F |access-date=2021-07-29 |archivedate=2021-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607012150/https://quvasoy.uz/index.php?%2F }}</ref> ;Туманнар {| class="wikitable sortable" |- ! || [[Туман]] исеме || [[Туман]] мәркәзе |- | 1 ||[[Алтыарык туманы]]||[[Алтыарык]] |- | 2 ||[[Багдад туманы]]||[[Багдад (Үзбәкстан)|Багдад]] |- | 3 ||[[Бишарык туманы]]||[[Бишарык]] |- | 4 ||[[Бувайда туманы]]||[[Ибрат]] |- | 5 ||[[Дангара туманы]]||[[Дангара (Үзбәкстан)|Дангара]] |- | 6 ||[[Фәрганә туманы]]||[[Вадил]] |- | 7 ||[[Фуркат туманы]]||[[Навбахор (Фәрганә вилаяте)|Навбахор]] |- | 8 ||[[Куштүбә туманы]]||[[Лангар (Фәрганә вилаяте)|Лангар]] |- | 9 ||[[Куа туманы]]||[[Куа (шәһәр)|Куа]] |- | 10 ||[[Риштан туманы]]||[[Риштан]] |- | 11||[[Сох туманы]]||[[Раван (Фәрганә вилаяте)|Раван]] |- | 12 ||[[Ташлак туманы]]||[[Ташлак]] |- | 13 ||[[Учкуприк туманы]]||[[Учкуприк]] |- | 14||[[Үзбәкстан туманы]]||[[Яйпан]] |- | 15||[[Язъяван туманы]]||[[Язъяван]] |} == Икътисад == Фәрганә вилаяте ― республиканың сәнәгый яктан алга киткән төбәкләренең берсе. Төбәктә 86 эре сәнәгать предприятиесе бар. Сәнәгатьнең әйдәп баручы тармаклары: ягулык сәнәгате, химия сәнәгате, машина төзелеше, төзелеш материаллары җитештерү, мамык чистарту һәм эшкәртү, җиңел һәм азык-төлек сәнәгате һәм башкалар. Энергия базасы, нигездә, җылылык электр станцияләреннән тора: Фәрганә, Кукан, Куасай җылылык электр станцияләре гамәлдә. Алар [[Үзәк Азия]]нең Бердәм энергия системасына интеграцияләнгән. Химия сәнәгатенең иң эре предприятиеләре Фәрганә һәм Кукан шәһәрләрендә урнашкан. Алар арасында «Азот» җитештерү берләшмәсе, химик җепсел җитештерү заводлары, фуран кушылмалары заводы, Кукан суперфосфат заводы һәм башкалар бар. Төбәктә Фәрганә нефть эшкәртү заводы урнашкан. Төзелеш материаллары сәнәгате үсеш алган. Куасайдагы цемент заводы республикада җитештерелгән цементның дүрттән бер өлешен тәэмин итә. Куасайда сланец һәм башка төзелеш материаллары, пыяла һәм фарфор савыт-сабалары җитештерү заводлары эшли. Куканда «Электромаш», «Текстильмаш» һәм башка металл эшкәртү заводларында башка тармаклар өчен инструмент детальләре җитештерелә. Азык-төлек сәнәгате үсә. Бу челтәр предприятияләрендә төрле сортлы майлар, он, икмәк, макарон, консервалар һәм башка продуктлар җитештерелә. Төбәктә 84 уртак предприятие, 22 меңнән артык кече предприятие эшли. [[Фәрганә]]дә Nodira, PSMK3, Polina, [[Мәргылан]]да Margʻilon tongi һәм [[Кукан]]да Zilola кече остаханәләре, Oʻzsalaman, KabulFargʻona, Besteks, Ishonch уртак предприятиеләре эшли. Җылы климат [[мамык (үсемлек)|мамык]], субтропик культуралар үстерергә, [[ефәкчелек]] һәм [[бакчачылык]]ны үстерергә мөмкинлек бирә. [[Авыл хуҗалыгы]]нда [[мамык (үсемлек)|мамык игү]], кокос җитештерү, бөртекле культуралар үстерү, бакчачылык һәм [[йөземчелек]], шулай ук [[терлекчелек]] киң үсеш алган. [[Файл:Ferganaairport.jpg|200px|thumb|right|Фәрганә халыкара аэропорты]] == Транспорт == [[Кукан]], [[Мәргылан]] һәм [[Куа (шәһәр)|Куаны]] вилаять үзәкләре [[Әндиҗан]], [[Нәмәнгән]] һәм башкала [[Ташкент]] шәһәрләре белән тоташтыручы боҗра [[тимер юл]]ы бар. Тимер юлларның гомуми озынлыгы 200 километрдан артып китә. Автомобиль юлларының озынлыгы 3000 км дан артык. [[Фәрганә]] һәм [[Кукан]]да республика әһәмиятендәге аэропортлар бар (Куканда аэропорт 15 елдан артык эшләми). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{cite web |title = Официальный сайт Ферганского областного хокимията |url = http://ru.ferghana.uz/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130126085511/http://ru.ferghana.uz/ |archivedate = 2013-01-26 |deadlink = yes |lang = ru }} * [https://web.archive.org/web/20131105203723/http://www.gov.uz/ru/regional_authorities/160 Хокимият Ферганской области на портал Правительства Узбекистана]{{ref-ru}} * [http://www.avtonomer.net/content/view/154/45/ Автомобильные номера Ферганской области СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221109174644/http://www.avtonomer.net/content/view/154/45/ |date=2022-11-09 }}. == Моны да карагыз == * [[Коканд ханлыгы]] * [[Фирганә өлкәсе (Россия империясе)]] [[Төркем:Әлифба буенча административ-территориаль берәмлекләр]] [[Төркем:Үзбәкстан вилаятьләре]] [[Төркем:Фәрганә вилаяте]] jahl358kx70nde61n3hg575dip5n5o9 0 609867 6099552 6055263 2026-11-07T21:23:33Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099552 wikitext text/x-wiki {{АТБВМ}} '''Ташкент вилаяте''' ({{lang-uz|Toshkent viloyati}}), элекке исеме Ташкент өлкәсе ― [[Үзбәкстан]]ның төньяк-көнчыгышында урнашкан административ берәмлек ([[вилаять]]). Административ үзәге – [[Нурәфшан]] шәһәре (2017 елның 24 августыннан). [[Файл:Toshkent Viloyati in Uzbekistan.svg|200px|thumb|right|Ташкент вилаяте [[Үзбәкстан]] картасында [[кызыл төс|куе кызыл төс]] белән аерылган]] == География == Мәйданы ― 15 300 кв.км. Ташкент вилаяте Үзбәкстанның төньяк-көнчыгышында, [[Тянь-Шань]] тауларының көнбатыш өлеше һәм [[Сырдәрья]] елгасы арасында урнашкан. Вилаять территориясенең зур өлеше ― тау алды тигезлеге. Төньякта һәм төньяк-көнчыгышта ― биеклеге 4299 м га кадәр җитүче [[Тянь-Шань|Көнбатыш Тянь-Шань]] таулары. Ташкент вилаяте төньякта һәм төньяк-көнбатышта [[Казакъстан]], төньяк-көнчыгышта [[Кыргызстан]], көньякта [[Таҗикстан]], көнчыгышта [[Нәмәнгән вилаяте|Нәмәнгән]], көньяк-көнбатышта [[Сырдәрья вилаяте|Сырдәрья]] вилаятьләре белән чиктәш. Төбәктә туфрак, нигездә, [[соры туфрак]]. Территориянең күп өлеше сөрелгән, елга үзәннәрендә — тугай урманнары һәм куаклыклар, тауларда ― субальп һәм альп болыннары. Җир асты байлыклары ― бакыр, соры күмер, молибден, цинк, алтын, көмеш, сирәк җир металллары һ. б. [[Файл:Lac Tcharvak.jpg|200px|thumb|right|Чарвак сусаклагычы]] Төп елгалар – [[Сырдәрья]] һәм аның кушылдыгы Чырчык, Чарвак сусаклагычы бар. Ташкент вилаятендә Чырчык-Бозсу ГЭСлар (суэнергетика) тракты урнашкан. Чаткал тыюлыгы гамәлдә. == Климат == Климаты ― йомшак, дымлы [[кыш]] һәм эссе, коры [[җәй]] белән билгеләнүче кискен континенталь климат. [[Гыйнвар]]ның уртача температурасы -1&nbsp;°C, [[июль]]неке — +36&nbsp;°C. явым — төшем елына якынча 300 мм.<ref name="neu">Ўзбекистон табиий географияси, 2006. с. 165</ref> == Халкы == 2011 елда [[халык саны]] ― 2 644 400 кеше, 2022 елда ― 2 931 000 кеше. Милли составы: [[үзбәкләр]] – 84%, [[таҗиклар]] – 1%, [[руслар]] – 6%, [[кореялеләр]] – 5%, [[татарлар]] – 2%, [[кыргызлар]] — 1,0%, [[казакълар]], [[украиннар]], башка милләтләр – 5%.<ref>{{Cite web |url=http://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389583915-075513ff-856f |title=официальный сайт Комитета по межнациональным отношениям и дружественным связям с зарубежными странами при Кабинете министров Республики Узбекистан |accessdate=2020-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202143712/http://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389583915-075513ff-856f |archivedate=2019-12-02 |deadlink=yes }}</ref> == Тарих == [[СССР Югары Советы]] Президиумының 1938 елның 15 гыйнварындагы Указы белән [[Үзбәкстан ССР]] составында Ташкент өлкәсе оештырылган. 1950-1951 елларда ВКП(б)ның өлкә комитеты секретаре булып [[Нуретдин Мөхетдинов]] эшләгән. 2017 елның 24 августына кадәр өлкә (вилаять) үзәге булып [[Ташкент]] торган, 2017 елның 24 августыннан – [[Нурәфшан]] шәһәре. == Административ-территориаль бүленеш == [[Файл: Tashkent districts.png |thumb|450px|right|Ташкент вилаятенең административ-территориаль бүленеше.]] [[Административ үзәк|Административ үзәге]] — [[Нурәфшан]] (элекке Туйтүбә) шәһәре (2017 елның 24 августыннан, аңа кадәр – Ташкент) (2019 елда Нурәфшан халкы 52 000 кеше булган). Вилаять составында — 15 [[туман]] (район), 17 [[шәһәр]], 18 [[штб]], 146 авыл советы.<ref name="Население 2017">{{cite web|lang=uz|url=https://data.gov.uz/ru/datasets/3224|title=Давлат классификаторлари|author=|website=|date=|publisher=|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021160858/https://data.gov.uz/ru/datasets/3224|archivedate=2019-10-21|accessdate=2018-08-10}}</ref> ;Шәһәрләр [[Аңгрән]], [[Бәкабад]], [[Бүкә]], [[Дустабад]], [[Кәләс]], [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]], [[Аккурган]], [[Аһәңгәран]], [[Пәркәнт]], [[Пескәнт]], [[Ташкәнт]] ([[вилаять]] хокукында), [[Нурәфшан]], [[Чыназ]], [[Чырчык]], [[Яңыюл]], [[Яңыабад]], [[Газәлкәнт]]. ;Туманнары {| class="wikitable sortable" |- ! || Туман исеме || Туман мәркәзе |- | 1 ||[[Аккурган туманы]]||[[Аккурган]] |- | 2 ||[[Аһәңгәран туманы]]||[[Аһәңгәран]] |- | 3 ||[[Бәкабад туманы]]||[[Зафар]] |- | 4 ||[[Бостанлык туманы]]||[[Газәлкәнт]] |- | 5 ||[[Бүкә туманы]]||[[Бүкә]] |- | 6 ||[[Зангиата туманы]]||[[Эшонгузар]] |- | 7 ||[[Кибрай туманы]]||[[Кибрай]] |- | 8 ||[[Куечырчык туманы]]||[[Дустабад]] |- | 9 ||[[Пәркәнт туманы]]||[[Пәркәнт]] |- | 10 ||[[Пескәнт туманы]]||[[Пескәнт]] |- | 11||[[Ташкәнт туманы]]||[[Кәләс]] |- | 12 ||[[Уртачырчык туманы]]||[[Нурәфшан]] |- | 13 ||[[Чыназ туманы]]||[[Чыназ]] |- | 14 ||[[Югарычырчык туманы]]||[[Яңыбазар]] |- | 15 ||[[Яңыюл туманы]]||[[Гөлбаһор]] |} == Икътисад == Ташкент вилаяте ― ил сәнәгате югары үсеш алган төбәкләрнең берсе. Географик урыны аның икътисадын үстерергә мөмкинлек бирә. Региональ икътисадый комплекс, нигездә, башкаланың икътисадый комплексын тулыландыра. Хәзерге вакытта төбәктә республика сәнәгать продукциясенең 20% ы, электр энергиясенең 45% ы, күмернең 98% ы, 43% цемент, 100% корыч һәм металл прокаты, төсле металлларның төп өлеше җитештерелә. Хәзерге вакытта 190 сәнәгать тармагы, 160тан артык уртак, 20 меңнән артык кече һәм урта эшмәкәрлек субъекты эшли. Иң әһәмиятлеләре: Gʻishtchi ([[Аңгрән]]), Agat va Farhod (Бостанлык туманы), Metallurfemont ([[Бәкабад]]), Orion (Кыбрай туманы). Сәнәгатьнең алдынгы тармаклары ― энергетика, машина төзелеше, металлургия, күмер, тау металлургиясе, химия сәнәгате, аяк киеме, мамык чистарту, азык-төлек сәнәгате, текстиль һәм авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртү. Төбәкнең сәнәгать предприятиеләреннән Бәкабадта Oʻzbekiston metallurgiya, Алмалыктагы конметаллургия, Яңа Аәгрән, Ташкент җылылык электр станцияләре һәм Чырчыктагы утка чыдамлы һәм авыр эри торган металлар комбинаты эшли. == Транспорт == [[Файл:Taschkent Wegweiser.jpg|200px|thumb|right|Ташкент вилаятендә юл күрсәткече]] Төбәктә [[тимер юл]]лар озынлыгы 354,2 км тәшкил итә. Төбәк территориясеннән [[Үзәк Азия]]нең бәйсез дәүләтләрен [[Көнчыгыш Европа]] шәһәрләре белән тоташтыручы тимер юл линиясе уза (шул исәптән [[Мәскәү]] (Россия) — [[Ташкент]] — [[Төрекмәнбашы]] (Төрекмәнстан)). Аңгрән шәһәре һәм Чарвак бистәсе юнәлешендәге тимер юл челтәре Ташкентта башлана. Ташкент тирәсендәге тимер юллар электрлаштырылган. 2004 елдан [[Ташкент]] — [[Сәмәрканд]] пассажир поезды йөри башлаган. Төбәктә автомобиль юллары челтәре бик тыгыз. Региональ әһәмияттәге автомобиль юлларының гомуми озынлыгы — 6,6 мең км (шул исәптән каты өслекле юллар – 5,9 мең км). Мөһим магистральләр: Зур Үзбәк тракты, [[Ташкент]] – [[Әндиҗан]] – [[Ош]] (Кыргызстан) – [[Кашгар]] (Кытай) шоссесы. Ислам Кәримов исемендәге Ташкент халыкара аэропорты Ташкент шәһәре территориясендә, Сергели туманында, шәһәр үзәгеннән көньяк-көнчыгышка таба биш чакрым ераклыкта урнашкан. == Шәхесләр == * [[Әмирали Аблаев]] (1962), 1999 елдан Кырым мөфтие һәм Кырым һәм Акъяр мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе. * [[Нуретдин Мөхетдинов]] (1917―2008), Үзбәкстан ССР Коммунистлар партиясенең Ташкент өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1950-1951). * [[Хәйретдин Солтан]]ов (''Хәйретдин Солтан''; 1956), үзбәк язучысы, дәүләт эшлеклесе. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{cite web |title = Хокимият Ташкентской области |url = http://toshvil.uz/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20151029104135/http://toshvil.uz/ |archivedate = 2015-10-29 |deadlink = yes }} * [http://www.avtonomer.net/content/view/142/45/ Автомобильные номера Ташкентской области СССР]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Төркем:Әлифба буенча административ-территориаль берәмлекләр]] [[Төркем:Үзбәкстан вилаятьләре]] [[Төркем:Ташкент вилаяте]] 6cpwosmvgh88evhf8xnbn7ve4zaxfxb 0 610100 6099481 3638772 2026-11-07T16:07:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099481 wikitext text/x-wiki {{УК}}'''Сыеркойрык''' ([[Латин теле|лат]]. Verbáscum nígrum, [[Рус теле|рус]]. Коровяк) – сыраҗчалар семьялыгыннан озын туры сабаклы, төкле яфраклы, сары чәчәкле икееллык үләнчел үсемлек.<ref>{{Cite web |url=http://suzlek.antat.ru/indexR.php |title=Электронный фонд словарей. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221123171823/http://suzlek.antat.ru/indexR.php |archivedate=2022-11-23 |accessdate=2022-11-23}}</ref> == Биологик тасвирлама == Алар – 0,5-3 м биеклектәге ике яшьлек яки күпьеллык, сирәгрәк берьеллык үләнчел үсемлекләр яисә ярымкуаклыклар. Беренче елда бары тик прикор яфраклары розеткасы гына барлыкка килә; икенче елда чәчәк сабагы үсеп чыга, аның тышкы ягы, прикор яфраклары белән чагыштырганда, зур булмаган яфраклар була. Яфраклар суүткәргеч, күбесенчә тоташ, спираль буенча урнашкан, еш кына аларны киез белән каплаган пушка белән капланган, кайбер төрләрендә шома. Биш таҗ яфракчыгы чәчәкләре бик үк дөрес түгел, еш кына сары төслеләр, ләкин шулай ук кызгылт-сары, кызыл-көрән, зәңгәр, пурпурлы һәм аклар да очрый. Венчик дөрес яки дөрес диярлек, яссы, тәгәрмәчле, өч өлеш кыскарак һәм кытыршы җепләр белән тәэмин ителгән, калган ялангач. Бик кыска, аз сизелә торган көпшәле һәм биш күчәрле сыгылмалы Венчик, бераз бөгелгән яки яссы; биш яки дүрт (сирәк төрләренең бишенчесе (арткы) тычинка үсеш кичерми, җепләре киселгән. Барлык серкәләрнең серкәләре бертөрлеме, әллә ике алгы серкәчнең озынча озынча. == Тарату һәм экология == Евразиянең уртача климатында, Төньяк Африкада һәм таудай – Төньяк Америкада киң таралган. Россиядә – Европа өлешендә, Кавказда. Вербаскумның күпчелек төрләре – ксерофитлар – корылыклы шартларда яшәүгә җайлашканнар. Ташлы сөзәклекләр, далалар, коры болыннар, комлы урыннар, шешәләр, юл буйларында үсә. == Кайбер төрләре == Ярым шрифт белән Россиядә һәм чиктәш илләрдә очрый торган төрләр бүленгән. ·        ''Verbascum acaule'' (Bory & Chaub.) Kuntze ·        ''Verbascum adeliae'' Heldr. — Коровяк Адели ·        ''Verbascum adenanthum'' Bornm. ·        ''Verbascum adrianopolitanum'' Podp. — Коровяк адрианопольский ·        ''Verbascum anisophylum'' Murb. ·        ''Verbascum arcturus'' L. ·        ''Verbascum argenteum'' Ten. ·        ''Verbascum baldaccii'' Degen ·        '''''Verbascum banaticum'' Schrad. — Коровяк банатский''' ·        ''Verbascum barnadesii'' Vahl ·        ''Verbascum bithynicum'' Boiss. ·        '''''Verbascum blattaria'' L. — Коровяк тараканий''' ·        ''Verbascum boerhavii'' L. ·        ''Verbascum boissieri'' (Heldr. & Sart.) Kuntze — Коровяк Буассьё ·        ''Verbascum botuliforme'' Murb. ·        ''Verbascum bombyciferum'' Boiss. ·        ''Verbascum bugulifolium'' Lam. ·        ''Verbascum chaixii'' Vill. ·        ''Verbascum charidemii'' Murb. ·        ''Verbascum chinense'' (L.) Santapau — Коровяк китайский ·        ''Verbascum chrysanthum'' Murb. ·        ''Verbascum creticum'' (L.) Cav. — Коровяк критский ·        ''Verbascum cylindrocarpum'' Griseb. ·        ''Verbascum cyleneum'' (Boiss. & Heldr.) Kuntze ·        ''Verbascum daenzeri'' (Fauché & Chaub.) Kuntze ·        ''Verbascum davidoffii'' Murb. ·        ''Verbascum decorum'' Velen. ·        ''Verbascum delphicum'' Boiss. & Heldr. ·        '''''Verbascum densiflorum'' Bertol. — Коровяк высокий, или Коровяк густоцветковый, или Коровяк скипетровидный''' ·        ''Verbascum dentifolium'' Delile ·        ''Verbascum dieckianum'' Borbás & Degen ·        ''Verbascum dimoniei'' Velen. ·        ''Verbascum dingleri'' Mattf. & Stef. ·        ''Verbascum dumulosum'' P.H.Davis ·        ''Verbascum durmitoreum'' Rohlena ·        ''Verbascum epixanthinum'' Boiss. & Heldr. ·        ''Verbascum eriophorum'' Godr. ·        ''Verbascum euboicum'' Murb. & Rech.f. ·        ''Verbascum foetidum'' Boiss. & Heldr. ·        '''''Verbascum formosum'' Fisch. ex Schrank — Коровяк красивый''' ·        ''Verbascum friedrichsthalianum'' Kuntze ·        '''''Verbascum georgicum'' Benth. — Коровяк грузинский''' ·        ''Verbascum glabratum'' Friv. ·        ''Verbascum glandulosum'' Delile ·        '''''Verbascum gnaphalodes'' M.Bieb. — Коровяк черноморский''' ·        ''Verbascum graecum'' Heldr. & Sart. ex Boiss. ·        ''Verbascum guicciardii'' Heldr. ex Boiss. ·        ''Verbascum halacsyanum'' Sint. & Bornm. ex Halácsy — Коровяк Халаши ·        ''Verbascum haussknechtii'' Heldr. ex Hausskn. ·        ''Verbascum hervieri'' Degen ·        ''Verbascum herzogii'' Bornm. ·        ''Verbascum humile'' Janka ·        ''Verbascum hypoleucum'' Boiss. & Heldr. ·        ''Verbascum jankaeanum'' Pancic ·        ''Verbascum laciniatum'' (Poir.) Kuntze ·        ''Verbascum lagurus'' Fisch. & C.A.Mey. ·        ''Verbascum lanatum'' Schrad. ·        ''Verbascum lasianthum'' Boiss. ex Benth. ·        ''Verbascum leianthum'' Benth. ·        ''Verbascum leucophylum'' Griseb. ·        ''Verbascum levanticum'' I.K.Ferguson ·        ''Verbascum litigiosum'' Samp. ·        ''Verbascum longifolium'' Ten. ·        '''''Verbascum lychnitis'' L. — Коровяк мучнистый''' ·        ''Verbascum macedonicum'' Kosanin & Murb. ·        ''Verbascum macrurum'' Ten. ·        ''Verbascum malophorum'' Boiss. & Heldr. ·        ''Verbascum mucronatum'' Lam. ·        ''Verbascum nevadense'' Boiss. ·        ''Verbascum nicolai'' Rohlena ·        '''''Verbascum nigrum'' L. — Коровяк чёрный''' ·        ''Verbascum niveum'' Ten. ·        ''Verbascum nobile'' Velen. ·        ''Verbascum gypsicola'' Vural & Aydoğdu ·        ''Verbascum olympicum'' Boiss. ·        '''''Verbascum oreophilum'' K. Koch — Коровяк горолюбивый''' ·        '''''Verbascum orientale'' (L.) All. — Коровяк восточный''' ·        ''Verbascum orphanideum'' Murb. ·        '''''Verbascum ovalifolium'' Donn ex Sims — Коровяк овальнолистный''' ·        '''''Verbascum paniculatum'' Wulf. — Коровяк метельчатый''' ·        ''Verbascum pelium'' Halácsy ·        ''Verbascum pentelicum'' Murb. ·        ''Verbascum pestalozzae'' Murb. ·        '''''Verbascum phlomoides'' L. — Коровяк лекарственный, или Коровяк мохнатый''' ·        ''Verbascum phoeniceum'' L. — Коровяк фиолетовый * ·        '''''Verbascum pinnatifidum'' Vahl — Коровяк перистораздельный''' ·        ''Verbascum pseudonobilev'' Stoj. & Stef. ·        ''Verbascum pulverulentum'' Vill. ·        ''Verbascum purpureum'' (Janka) Hub.-Mor. ·        ''Verbascum pycnostachyum'' Boiss.& Heldr. ·        '''''Verbascum pyramidatum'' M.Bieb. — Коровяк пирамидальный''' ·        ''Verbascum reiseri'' Halácsy ·        ''Verbascum roripifolium'' (Halácsy) I.K.Ferguson ·        ''Verbascum rotundifolium'' Ten. ·        ''Verbascum rupestre'' (Davidov) I.K.Ferguson ·        ''Verbascum samniticum'' Ten. ·        ''Verbascum scardicola'' Bornm. ·        ''Verbascum siculum'' Tod. ex Lojac. ·        '''''Verbascum sinuatum'' L. — Коровяк выемчатый''' ·        '''''Verbascum songaricum'' Schrenk — Коровяк джунгарский''' ·        '''''Verbascum speciosum'' Schrad. — Коровяк великолепный''' ·        '''''Verbascum spectabile'' M.Bieb. — Коровяк блестящий''' ·        ''Verbascum spinosum'' L. ·        '''''Verbascum thapsus'' L. ^typus — Коровяк обыкновенный, или Медвежье ухо''' ·        ''Verbascum undulatum'' Lam. ·        ''Verbascum vandasii'' (Rohlena) Rohlena ·        ''Verbascum virgatum'' Stokes ·        ''Verbascum viridissimum'' Stoj. & Stef. ·        ''Verbascum widemannianum'' Fisch. & C.A.Mey. ·        ''Verbascum xanthophoeniceum'' Griseb. ·        ''Verbascum zuccarinii'' (Boiss.) I.K.Ferguson — Коровяк Цуккарини == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Федченко Б. А.'' Коровяк — Verbascum // Флора СССР / Ботанический институт имени В. Л. Комарова Академии наук СССР; Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Редакторы тома Б. К. Шишк. [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] [[Төркем:Сыраҗчалар]] nk85380nkfcby1ilne3wqxqnb7nc7p0 0 661054 6099656 6087175 2026-11-08T04:31:44Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099656 wikitext text/x-wiki {{ ТПВМ-Татарстан | халәт = авыл | татар исеме = Урсай Ключ {{Defunct}} |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 54 |lat_min = 45 |lat_sec = 33 |lon_deg = 53 |lon_min = 12 |lon_sec = 3 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Азнакай районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423301 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Урсай Ключ |add3n = |add3 = }} '''Урсай Ключ''' ({{lang-ru|Урсай Ключ}}) ― [[Татарстан АССР]] [[Азнакай районы]] [[Карамалы (Азнакай районы) |Карамалы]] авыл советына караган <ref>{{Citation |title=Татарская АССР. Административно - территориальное деление на 1 января 1940 года. Азнакаевский район |url=https://kitaphane.tatarstan.ru/file/kitaphane/File/28.%20Inv_30033_41.pdf |access-date=2022-12-25 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602200318/https://kitaphane.tatarstan.ru/file/kitaphane/File/28.%20Inv_30033_41.pdf |dead-url=yes }}</ref>, 1982 елда юкка чыккан (таралган) торак пункт (авыл).<ref>{{Citation |title=Исчезнувшие села и деревни Республики Татарстан. Азнакаевский район |url=https://avyllarrt.jimdofree.com/avyllarrt-tatar/%D0%B8%D1%81%D1%87%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%83%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/ |access-date=2022-12-25 |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225230346/https://avyllarrt.jimdofree.com/avyllarrt-tatar/%D0%B8%D1%81%D1%87%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%83%D0%B2%D1%88%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/ |dead-url=yes }}</ref> Рәсми мәгълүматларда һәм белешмәлекләрдә 2002 елдан соң телгә алынмый.<ref name=":0">[https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_ursay_klyuch.html История поселка Урсай-Ключ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221225173343/https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_ursay_klyuch.html |date=2022-12-25 }} Татары без границ</ref> == География == Татарстанның хәзерге Азнакай районы территориясендә, [[Ютазы]] тимер юл станциясеннән 19 км ераклыкта, Азнакай ― Ютазы юлының уналтынчы чакрымында, уңга таба иске юлдан (урман буеннан) 1,5 км көнбатышта урнашкан булган. Авылның ике ягы [[урман]]га терәлеп торган. Төньяктан тоташтан катнаш урман белән капланган. Авылны җил-бураннардан көньяк-көнчыгышта урнашкан бердәнбер биеклек – Биек тау саклап торган. Авылның ике урамы булган. Авыл урамы буйлап, Чишмә башыннан ерып төшерелгән ерганак – Чишмә елгасы һәм инеш аккан. == Административ бүленеш == {{Врезка | Выравнивание = right | Ширина = 250px | Заголовок = | Содержание = == «Динамо» == Ярты гасыр тагын шаулый-шаулый<br/> Яшәр идең әле кимендә.<br/> Күзгә күренеп ботакларың корый,<br/> Ташладык та киттек...сине дә.<br/> Тозлы судан кибә тамырларың,<br/> Толымнарың иртә сүтелде.<br/> Авылдашлар, авыл таралганын<br/> Күңел гафу итми түгелме?<br/> Булса икән тозлы суда гына<br/> Бөтен хикмәт. Түгел, түгел лә...<br/> Көюләрең өчен сагышларда <br/> Гаеплеләр күбәү...үзем, үзем дә!<br/> Шәһәр ышыгында ярты җаным,<br/> Шәфәкъләргә карыйм таш йорттан.<br/> Кое белән бергә, каенкаем,<br/> Сез киптегез безнең юклыктан.<br/> Күзләремә туры карама әле,<br/> Бөтен үпкәләрең миңамы?<br/> ...Ташлап сандугачлы аланнарны,<br/> Таралды шул инде «Динамо»....<br/> ''Фәһим Шәймәрданов. 1992'' }} 1922 елдан Татарстан АССР [[Бөгелмә кантоны]], 1930 елдан — [[Тымытык районы]] Бәйрәкә авыл советы, 1931 елдан — [[Азнакай районы]] Карамалы авыл советы, 1963 елдан — [[ Әлмәт районы|Әлмәт]], 1965 елдан – Азнакай районнары составында. <ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aznakaj-rajony/karamaly Карамалы.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref> Халкы – 179 кеше (1931 ел, [[татарлар]]), 122 кеше (1956 ел, татарлар). == Климат == {{temperatura12-y-cyrillic|-11.2|-11|-5.8|4.6|13.8|19.1|20.9|18.3|12.5|4.5|-4.8|-10.4|4.2}} Климат уртача континенталь. [[Кёппен климатлар классификация|Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе]] буенча климатның коды: Dfb<ref>[http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/present.htm#data World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna]</ref>. Уртача еллык һава температурасы 4.2&nbsp;°C.<ref>[http://www.retscreen.net NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International]</ref> == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=8| Халык<ref name=":0" /> |- class='shadow' |[[1931 ел|1931]] |[[1956 ел|1956]] |[[1982 ел|1982]] |- |179 |122 |0 |} Төп халык – [[татарлар]]. == Тарих == Урсай Ключ авылына Татарстан АССР [[Бөгелмә кантоны]] (хәзерге [[Азнакай районы]]) [[Карамалы (Азнакай районы) |Карамалы]] авылыннан аерылып чыккан гаиләләр нигез салган. Күченү 1921 елда башланган һәм берничә ел дәвам иткән. Яңа торак пунктка нигез салынганчы, бу җирләр Карамалы авылының көньяктагы иң ерак биләмәсе саналган, аның янәшәсендә Александр Саватеев, Дәүләтбай Дәүләтшин, Николай Ильин, Петр Бобров кебек татар һәм рус байларының [[Октябрь революциясе]]ннән соң әкренләп юкка чыккан хуторлары булган. Авылга исемне [[руслар]] биргән булырга мөмкин. [[1930-еллар]]да авыл, нигездә, күчеп килүчеләрнең өйләнеп, башка чыккан балалары исәбенә үсә. Мәҗбүри күмәкләштерү башлангач, 1931 елда авылда 35 хуҗалык, 179 кешене берләштергән «Динамо» [[күмәк хуҗалык|күмәк хуҗалыгы]] төзелә (беренче рәис Закир Солтанов). Күмәк хуҗалык, башлыча, [[игенчелек]] һәм [[терлекчелек]] белән шөгыльләнә, аның 510,6 (икенче күрсәткечтә: 790) га җир мәйданы, 46 эш аты, су тегермәне була. Себергә сөрелгән яки юк ителгән хутор байларының милке, авылга алып төшеп, мал-туар абзарлары, колхоз конторасы, клуб итеп корыла. [[1920-еллар]] ахырында авылда [[мәчет]] төзелә (беренче [[имам]] – [[Әгерҗе (Азнакай районы)|Әгерҗе]] авылыннан Сәях мулла Сафиуллин; беренче [[мәзин]] – [[Бәйрәкә]] мәдрәсәсен тәмамлаган Габдрәсүл Галимов (Айчуаков)). [[Бөек Ватан сугышы]]на авылдан 39 ир-егет алына (шулардан 23 е яуда ятып кала, берсе – 1903 елгы Абдуллин Хәмидулла Абдулла улы, 1944 елда [[Эстония]]дә һәлак булган).<ref>[https://tatfrontu.ru/card/429612 АБДУЛЛИН ХАМИДУЛЛА АБДУЛЛОВИЧ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221225173352/https://tatfrontu.ru/card/429612 |date=2022-12-25 }} Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан</ref> Башлангыч мәктәп 1943 елда ачыла (беренче [[укытучы]]лар Гашүрә Гаязова, Мөтәвәрига Газизова). Аңа кадәр балалар дүрт сыйныфны [[Таллы Бүләк (Азнакай районы)|Таллы Бүләк]]кә, бишенчедән җиденчегә кадәр Карамалыга йөреп укыган. 1960 елның 1 сентябренә Бәләкәй урамда яңа мәктәп бинасы төзелгән. 1970 елда мәктәп ябыла, бинасын Карамалыга күчереп салалар. 1961-1962 елларда авыл тулысынча [[электр]]лаштырыла. [[1950-еллар]]да авылда яңа дүртпочмаклы агач йортта кибет ачылган, аңа кадәр кибет колхоз идарәсе булган бинаның подвалында булган. 1967 елда авылда яңа клуб бинасы төзелә. Авылда [[ат]], бозау, [[сарык]], [[тавык]] (чеби) фермалары, карлыган, [[чия]], [[алма]], [[кыяр]], помидор, кәбестә үстерә торган җиләк-җимеш бакчасы, [[Умартачылык|умарталык]] булган. Колхоз басуларында [[арыш]], [[бодай]], [[арпа]], [[тары]], [[карабодай]], мәк, горчица, [[киндер]] үстерелгән. 1950 елда «Динамо» күмәк хуҗалыгы Карамалыдагы Киров исемендәге колхозга кушыла, бригада булып кала. 1970 елда «Динамо» бригадасы «Таллы Бүләк»кә кушыла. Авылдагы атлар, тана-бозау, сарыкларны [[Таллы Бүләк (Азнакай районы)|Таллы Бүләк]] бригадасына күчерәләр. Фермалар җимерелә. 1980-1981 елларда кибет, клуб ябыла. Халыкка эш бетә. Авылны ташлап, башка җиргә күченеп китү күмәк төс ала. 1982 елның җәй-көзендә, иң соңгылардан булып, Фәгыйлә Латыйпова, Мәрфуга һәм Мирмәгъсүм Хәсәншиннар, Әкрәмниса белән Малик Абдуллиннар гаиләләре Карамалыга күченә. == Шәхесләр == * Наил Малик улы Абдуллин (1952), 1987 елдан [[ТР Журналистлар берлеге]] әгъзасы. * Әлфия Мәкәрим кызы Галиева, ТР ФА Гамәли семиотика институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре, фәлсәфә фәннәре кандидаты.<ref>{{Citation |title=Галиева Альфия Макаримовна |url=http://www.antat.ru/ru/ips/about/employees/galieva_am.php |access-date=2022-12-25 |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225173408/http://www.antat.ru/ru/ips/about/employees/galieva_am.php |dead-url=yes }}</ref> * Нәсим Рәсим улы Гәрәйшин(1956), запастагы полковник (Азнакай). * Нәсимә Рәсим кызы Фазлыева (Гәрәйшина, 1960), 1987 елдан ТР Журналистлар берлеге әгъзасы. * Расих Рәсим улы Гәрәйшин(1962), запастагы майор ([[Калининград]]). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20221225173343/https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_ursay_klyuch.html История поселка Урсай-Ключ.] Татары без границ * ''Нәсимә Фазлыева''. [http://aznakaevo-rt.ru/news/җәmgyiyat/avyil-iseme-ursay-klyuch-kolhoznyikyi-dinamo Авыл исеме Урсай Ключ, колхозныкы – Динамо.] [[Татар-информ]], 24.01.2012 * ''Насима Фазлыева''. [https://aznakayevo.tatarstan.ru/index.htm/news/120291.htm Здесь родились мы, здесь выросли...] Азнакаевский муниципальный район, 27.01.2012 * [https://tatar-today.ru/2019/12/54956/ “Беркайчан да авылда яшәмим!”] Tatar Today - татар яңалыклары, 06.12.2019 == Әдәбият == * ''Наил Абдуллин.'' Урсай Ключ // Азнакай. Хәтер түрендәге авыллар (җыентык; авторлар коллективы, төзүче [[Марсель Гарипов|М. М. Гарипов]]). К.: Идел-Пресс, 2016, 72-105нче бит. * ''Наил Абдуллин''. Урсай Ключ - бәллүр чишмәм. Азнакай, 2011. == Моны да карагыз == * [[Кәкре Елга МТСы]] * [[Үрнәк (Азнакай районы)]] * [[Яшләү]] {{Азнакай районы}} [[Төркем:Азнакай районының торак пунктлары]] [[Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары]] gnw6kywavratppux48uwhs4sscqquyv 0 661100 6099551 4079822 2026-11-07T21:22:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099551 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Таш мәчет |Үз атамасы = |Рәсем = Сбоку7.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[шәһәр]] |Урнашу урыны = 423462 [[Татарстан]], [[Әлмәт]], Совет ур., 71 |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = Әлмәт районы мөхтәсибәтенең икенче мәхәлләсе |Кайсы дини агымга карый = [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы түбәсендә булган мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу =1902 |Нигезләү = [[1902]] |Төп даталар = [[1902]] (''төзелеш башлану'')<br/> [[1903]] (''ачылу'') |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = [[1902]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[1903]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Таш мәчет''' ({{lang-ru|Каменная мечеть}}), ''шулай ук'' Икенче мәхәллә мәчете, Ак мәчет, Байлар мәчете, Исхак хаҗи мәчете – Татарстанның [[Әлмәт]] шәһәрендә урнашкан [[ислам]] [[гыйбадәтханә]]се. [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте]]нең Әлмәт район мөхтәсибәте икенче мәхәлләсе карамагында.<ref>[http://almetievsk.muhtasibat.tatar/about/ Альметьевский Мухтасибат / О мухтасибате] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221228164735/http://almetievsk.muhtasibat.tatar/about/ |date=2022-12-28 }}</ref> Төбәк әһәмиятендәге архитектура һәйкәле. <ref>Постановление Кабинета министров Республики Татарстан № 188 от 15.04.1993</ref> == Тарих == [[Файл:Соборная мечеть в Альметьевске.jpg|200px|thumb|right|Мәчетнең Совет урамы ягыннан керү юлы]] Таш мәчет [[1902 ел]]да, 1879 елда кирпечтән төзелеп, 1901 елның 9 маенда янгын вакытында юкка чыккан җәмигъ мәчете урынында төзелгән. Элекке мәчет сәүдәгәр Исхак хаҗи Ильясов акчасына, 1877 елда оешкан икенче мәхәллә өчен, шул ук елда [[Самар губернасы|Самар губерна]] идарәсе раслаган проект буенча төзелгән булган. Архитектурасы [[манара]]сы түбәсендә торгызылган татар мәчетләре архитектурасы белән тәңгәл. Мәчет Әлмәт авылының үзәк урамы (хәзерге Совет урамы) тыкрык (хәзерге Фурманов урамы) белән кисешкән урында ''чупай ташы'' кулланып төзелгән. Яңа бина 1903 елда ачылган. 1905 елда [[мәхәллә]] 349 ир-ат һәм 347 хатын-кыз яшәгән 135 хуҗалыкны берләштергән. Беренче [[имам]] Мөхәммәтгалим Ногман улы Насыйров указны [[Ырынбур мөселман диния нәзарәте]]ннән 1878 елның 7 сентябрендә алган. 1880 елдан мәчет каршында [[мәдрәсә]] эшләгән. 1905 елдан икенче имам һәм мәдрәсә мөдәррисе – [[Мөхәммәтрәшит Яруллин]] (1938 елда атып үтерелгән). Улы [[Әхмәт Тимер]], кияве [[Һади Атласи]]. 1923 елдан указлы имам ― Мөхәммәтсафа Садретдинов. [[1930-еллар]]да манарасы төшерелгән, бинада мәктәп, склад, китапханә урнашканнар.<ref>''Д. Н. Тазиев, Г. Ф.Валеева-Сулейманова''. [https://almet-history.tatneft.ru/istoriya/religiya/islam/mechet-sobornaya-tash-mechet?lang=ru Мечеть соборная Таш мечеть.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221230081403/https://almet-history.tatneft.ru/istoriya/religiya/islam/mechet-sobornaya-tash-mechet?lang=ru |date=2022-12-30 }} Альметьевская энциклопедия {{ref-ru}}</ref> 1970 елда [[мөселманнар]] мәчетне кире кайтаруны сораганнар, ләкин үтенечләре кире кагылган. [[1993 ел]]да гына мәчет кире кайтарылган. Бинага ремонт үткәрелгән, сигезкырлы балконлы-тәрәзәле манара торгызылган. 2006 елда бинага яңа реконструкция уздырылган. Бина тышкы яктан ак сайдинг белән тышланган. Мәчетнең урам ягына бизәкле тимер койма тотылган. Мәчет каршында мәдрәсә эшли. [[Имам-хатыйб]]лар – Котдус Баһаветдинов, Хәсән Рәхимов, Мәҗит Шәйхетдинов. 1999 елда Ринат Гыймаделислам улы Галиев (1939―2007) исемендәге [[Р.Г. Галиев исемендәге мәчет (Әлмәт)|Әлмәт Үзәк җәмигъ мәчете]] төзелгәнче,<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/kultura/iskusstvo/arhitektura/zdaniya-i-sooruzheniya/almetevskij-musulmanskij-religiozno-prosvetitelskij-centr Әлмәт мөселман дини мәгърифәт үзәге.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>шәһәр җәмигъ мәчете вазифасын үтәгән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Д. Н. Тазиев, Г. Ф.Валеева-Сулейманова''. [https://web.archive.org/web/20221230081403/https://almet-history.tatneft.ru/istoriya/religiya/islam/mechet-sobornaya-tash-mechet?lang=ru Мечеть соборная Таш мечеть.] Альметьевская энциклопедия {{ref-ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Kr13U5APHKU Старо-Альметьевская мечеть и здание судебных приставов Альметьевска на ул.Советской.] [[YouTube]] видео, 2:25 {{Әлмәт мәчетләре}}{{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлмәт мәчетләре]] [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:1903 елда төзелгән мәчетләр]] smjct6oi1hagdvyrppsid8vrljhdm6n 0 661873 6099824 6093583 2026-11-08T11:34:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099824 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{мәгънәләр|Чакмагыш (мәгънәләр)}} '''Чакмагыш''' ({{lang-ba|Саҡмағош}}, {{lang-ru|Чекмагу́ш}}) ― [[авыл]], [[Башкортстан Республикасы]] [[Чакмагыш районы]]ның һәм Чакмагыш авыл җирлегенең [[административ үзәк|административ үзәге]]. Халык саны – 10164 (''[[1989 ел|1989]]''), 11382 (''[[2010 ел|2010]]''), 12412 (''[[2013 ел|2013]]'') <ref>[https://chekmagush.bashkortostan.ru/district/settlements/92/ Администрация сельского поселения Чекмагушевский сельсовет муниципального района Чекмагушевский район Республики Башкортостан]{{Deadlink|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, 13024 кеше (''[[2021 ел|2021]]'').<ref>{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |title=ЧИСЛЕННОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ РОССИИ, ФЕДЕРАЛЬНЫХ ОКРУГОВ, СУБЪЕКТОВ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ, ГОРОДСКИХ ОКРУГОВ, МУНИЦИПАЛЬНЫХ РАЙОНОВ, МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОКРУГОВ, ГОРОДСКИХ И СЕЛЬСКИХ ПОСЕЛЕНИЙ, ГОРОДСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ, СЕЛЬСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ С НАСЕЛЕНИЕМ 3000 ЧЕЛОВЕК И БОЛЕЕ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |archivedate=2022-09-01 |accessdate=2024-03-16}}</ref> Почта индексы — 452200, 452201. Автомобиль коды: 02, 102. ОКАТО коды — 80256870001. <ref>{{Cite web |url=http://www.statdata.ru/naselenie/respubliki-bashkortostan |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-07 |archive-date=2021-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420002258/http://www.statdata.ru/naselenie/respubliki-bashkortostan |deadlink=no }}</ref> == Урнашуы == Авыл [[Башкортстан|республиканың]] төньяк-көнбатыш өлешендә, республика башкаласы [[Уфа]] шәһәреннән 111 км ераклыкта, [[Калмаш (Чәрмәсән кушылдыгы)|Калмаш елгасы]] кушылдыгы булган [[Чакмагыш (Калмаш кушылдыгы)|Чакмагыш]] елгасы буенда урнашкан. == Транспорт == Авылдан Чакмагыш ― [[Бүздәк]] ― [[Дәүләкән]] автомобиль юлы уза. Районны [[Кушнаренко]] ― [[Бакалы]] һәм [[Дүртөйле]] ― Бүздәк автомобиль юллары кисеп үтә. <ref name=":0">[https://chekmagush.bashkortostan.ru/district/ О районе.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206125227/https://chekmagush.bashkortostan.ru/district/ |date=2022-02-06 }} Муниципальный район Чекмагушевский район Республики Башкортостан</ref> [[Куйбышев тимер юлы]]ның иң якын тимер юл станциясе ― [[Бүздәк]]тә, ул 74 км ераклыкта урнашкан.. == Тарих == Чакмагыш авылына [[1675 ел]]да нигез салынган. <ref>[https://chekmagush.bashkortostan.ru/district/settlements/92/ Администрация сельского поселения Чекмагушевский сельсовет муниципального района Чекмагушевский район Республики Башкортостан]{{Deadlink|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1738, 1739, 1745 елларда [[йомышлы татарлар]] ([[мишәрләр]]), соңрак [[типтәрләр]] килеп урнаша. 1747 елда 17 хуҗалыкта [[ир-ат]] җенесеннән 57 кеше яшәве мәгълүм.<ref name=":0" /> 1866-1930 елларда авыл ― [[Чакмагыш волосте]] үзәге. 1930 елда [[БҮБК]] президиумы карары белән кантоннар системасы бетерелгәч, 1930 елның 20 августында [[Бәләбәй кантоны]] [[Чакмагыш вулысы|Чакмагыш]] һәм [[Рәҗәп вулысы|Рәҗәп]] волосьтлары территориясендә барлыкка килгән [[Чакмагыш районы]]ның үзәге итеп сайлана.<ref name=":0" /> 1931 елның июлендә Чакмагыш машина-трактор станциясе оеша.<ref name=":0" /> == Халкы == {{ Население | Чекмагуш }} == Милли состав == 2002 елгы җанисәп буенча, төп милләтләр — [[татарлар]] (72,1 %), [[башкортлар]] (23,1 %).<ref>Итоги Всероссийской переписи населения 2002 года: В 14 т. / Рос. Федерация. Федер.служба гос.статистики. — Офиц.изд. — М.: Статистика России, 2004. — Т.4: Национальный состав и владение языками, гражданство. — 1 электрон.опт.диск (CD-ROM). — (Всероссийская перепись населения 2002 года; Т.4).</ref> == Дин == [[Файл:Әдһәм-Бикә_мәчете.jpg|200px|thumb|right|Чакмагышның Әдһәм-Бикә үзәк мәчете]] XX гасыр башында Чакмагышта 4 җәмигъ мәчете, ике мәдрәсә эшләгән. <ref>[https://posredi.ru/b_02_21_muslim_chekm-2.html Мечети, муллы и медресе Чекмагушевского края.] Посреди России</ref> * Әдһәм-Бикә үзәк мәчете. [[2010 ел]]да төзелгән. <ref>[https://vk.com/public218430662 Центральная мечеть "Адхам-Бика" с.Чекмагуш]</ref> * Мостафа мәчете, [[2022 ел]]да элекке сәүдә бинасын үзгәртеп ачылган. <ref>''Платон Федоров''. [https://bash.news/news/187911-v-sele-cekmagus-v-baskirii-otkrylas-novaya-mecet В селе Чекмагуш в Башкирии открылась новая мечеть.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127205640/https://bash.news/news/187911-v-sele-cekmagus-v-baskirii-otkrylas-novaya-mecet |date=2023-01-27 }} bash.news, 08.11.2022</ref> == Икътисад, социаль өлкә == Сыйфатлы, конкуренциягә сәләтле продукцияне Чакмагыш механика заводы, Чакмагыш кирпеч заводы, «Чакмагыш сөт заводы» һәм «Чекмагуш-молоко» [[җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять]]ләре, «Чакмагыш» сәүдә-җитештерү берләшмәсе кулланучылар җәмгыяте җитештерә.<ref name=":0" /> Чакмагыш авылында 85нче санлы Чакмагыш һөнәри лицее, Бөре кооператив техникумының Чакмагыш филиалы, Балалар иҗаты үзәге һәм Балалар сәнгать мәктәбе, "Олимпиец" физкультура-сәламәтләндерү комплексы, Яшьләр үзәге эшли.<ref name=":0" /> 1964 елда Чакмагыш авылында туган якны өйрәнү музее оештырыла, анда 4 меңгә якын экспонат бар. <ref>[https://vk.com/club179935916 Чекмагушевский историко-краеведческий музей]</ref> == Шәхесләр == * [[Марат Азаматов]] (1941―2002), «Салават Юлаев» хоккей клубы тренеры (1990-1991). * [[Гыйлемдар Баембәтов]] (1886―1933), публицист, җәмәгать эшлеклесе. * [[Ильмир Баянов]] (1966), физика-математика фәннәре докторы (2007), {{comment|КАИ|А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты}} профессоры (2009). * [[Рим Баянов]] (1930―1996), актер, режиссер. БАССР халык артисты (1980). * [[Рөстәм Нәбиев]] (1992), блогер, активист, спортчы. * [[Канзафар Усаев]] (1738-1804), дин әһеле-мулла (1757), Пугачев {{comment|бригадиры|генерал}} (1774). * [[Гөлназ Хатунцева]] (''Бадыйкова'', 1994), спортчы (''велосипед спорты''), Аурупа чемпионы (2021). * [[Равмер Хәбибуллин]] (1933―2011), КПССның Башкортстан өлкә комитеты беренче секретаре (1987-1990). == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://chekmagush.bashkortostan.ru/district/settlements/92/ Администрация сельского поселения Чекмагушевский сельсовет муниципального района Чекмагушевский район Республики Башкортостан]{{Deadlink|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://vk.com/chekmagush40 Чекмагушевский район Республики Башкортостан.] [[ВКонтакте]] * [https://nailtimler.com/bashkortostan/chekmagushevskiy_rayon/chekmagush_history.html История села Чекмагуш.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127194128/https://nailtimler.com/bashkortostan/chekmagushevskiy_rayon/chekmagush_history.html |date=2023-01-27 }} Татары без границ {{Чакмагыш районы}} [[Төркем:Чакмагыш районы торак пунктлары]] [[Төркем:Башкортстанның район үзәкләре]] dqzmze6f5u6659eiewwih5bwe1dkwry 0 662099 6099501 4643482 2026-11-07T17:06:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099501 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Сөмсә''' ({{lang-udm| Сюмси}}, {{lang-ru|Сюмси́}}) ― [[авыл]], [[Удмуртия]]нең [[Сөмсә районы]] муниципаль округы һәм Сөмсә авыл управасы (2021 елга кадәр Сөмсә авыл җирлеге) [[административ үзәк|административ үзәге]]. Халык саны ― 4766 кеше (''[[2021 ел|2021]]'').<ref>{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |title=ЧИСЛЕННОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ РОССИИ, ФЕДЕРАЛЬНЫХ ОКРУГОВ, СУБЪЕКТОВ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ, ГОРОДСКИХ ОКРУГОВ, МУНИЦИПАЛЬНЫХ РАЙОНОВ, МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОКРУГОВ, ГОРОДСКИХ И СЕЛЬСКИХ ПОСЕЛЕНИЙ, ГОРОДСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ, СЕЛЬСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ С НАСЕЛЕНИЕМ 3000 ЧЕЛОВЕК И БОЛЕЕ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |archivedate=2022-09-01 |accessdate=2022-09-01}}</ref> == Этимология == Авыл исеменең мәгънәсе [[удмурт теле]]ндәге ''сюм'' (култык, затон) һәм ''си'' (елга, су чыганагы) сүзләреннән барлыкка килгән, сүздән сүзгә тәрҗемә итәндә — «култыктан агып чыгучы елга», авылга карата «култыктан агып чыгучы елга ярында тора» дигән сүз. <ref>{{Cite web |url=http://www.sumsi-adm.ru/region/history |title=МО «Сюмсинский район». История района |accessdate=2010-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111110183923/http://sumsi-adm.ru/region/history |archivedate=2011-11-10 |deadlink=yes }}</ref> Авылның элекке тулы исеме ― ''Сөмсә Можга''. <ref>{{Cite web|url=https://rodnaya-vyatka.ru/places/77395|title=Сюмси {{!}} Родная Вятка|website=rodnaya-vyatka.ru|access-date=2021-04-20|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420141903/https://rodnaya-vyatka.ru/places/77395|deadlink=no|accessdate=2023-02-06|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420141903/https://rodnaya-vyatka.ru/places/77395}}</ref> Риваятьләрнең берсе буенча, әлеге авыл удмурт Можга токымының нәселе башланган урын булырга мөмкин. Риваять буенча, әлеге авылдан чыкан баһадир Мордан ''Можга Бусурман'' авылына нигез сала, бу хакта XIX гасыр патша белешмәсе сөйли. <ref>{{Cite web|url=https://rodnaya-vyatka.ru/matstat-vyatka/search?id_place=03131201|title=Материалы по статистике Вятской губернии. Подворная опись 1884-1893 гг. {{!}} Родная Вятка|website=rodnaya-vyatka.ru|access-date=2021-04-20|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420120334/https://rodnaya-vyatka.ru/matstat-vyatka/search?id_place=03131201|deadlink=no|accessdate=2023-02-06|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420120334/https://rodnaya-vyatka.ru/matstat-vyatka/search?id_place=03131201}}</ref> == География == Авыл республиканың көнбатыш өлешендә урнашкан. Район территориясен федераль әһәмияттәге [[Казан]] ― [[Малмыж]] ― [[Пермь]] ― [[Екатеринбург]] автомобиль юлы кисеп үтә. == Сәгать зонасы == Сөмсә авылы, бөтен Удмурт Республикасы кебек үк, МСК+1 сәгать зонасында урнашкан. Кулланылган вакытны UTC өчен күчерү + 4: 00 тәшкил итә. == Тарих == Сөмсә авылы турында документларда беренче тапкыр 1716-1717 елларда искә алына. Ул вакытта авылда 30 хуҗалыкта 116 кеше, <ref>{{Cite web|url=https://rodnaya-vyatka.ru/censuses/search?id_place=3400442|title=Переписи и ревизии Вятского края {{!}} Родная Вятка|website=rodnaya-vyatka.ru|access-date=2021-04-20|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420120334/https://rodnaya-vyatka.ru/censuses/search?id_place=3400442|deadlink=no|accessdate=2023-02-06|archivedate=2021-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420120334/https://rodnaya-vyatka.ru/censuses/search?id_place=3400442}}</ref> 1756 елда 11 хуҗалыкта 126 кеше яшәгән. <ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://sumsi-adm.ru/region/history |title=МО «Сюмсинский район». История района |accessdate=2013-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221125348/http://sumsi-adm.ru/region/history |archivedate=2014-02-21 |deadlink=yes }}</ref> Сөмсә авылы {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Себер тракты|Себер трактында |ru| Сибирский тракт}} урнашкан булган, 1790 елда Сөмсә аша, сөргенгә барышлый, {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Александр Радищев| Радищев| ru| Радищев Александр Николаевич}} узган. 1826 елда Сөмсәдә чиркәү приходы ачыла һәм агач чиркәү төзелә. Шул елдан авыл (село) булып санала башлаган. 1835-1839 елларда таштан Сретение чиркәве төзелгән. <ref name="ReferenceA" /> 1861 елда чиркәү каршында чиркәү-приход мәктәбе ачылган. 1843 елда авылда маҗар этнографы {{Тәрҗемә ителмәгән 3| Антал Регули |Антал Регули |ru| Регули Антал}} булып киткән. <ref>{{cite web |url = http://znamya.pressaur.ru/archives/5764 |title = Знамя. Муниципальная газета Сюмсинского района |deadlink = yes }}{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Авыл Сөмсә волосте үзәге булып торган. 1914 елда Сөмсәдә волость идарәсе, телеграф һәм почта станцияләре, ун сәүдә предприятиесе, шәраб җитештерү һәм күн эшкәртү заводлары була. <ref>{{cite web |url = http://znamya.pressaur.ru/archives/5908 |title = Знамя. Муниципальная газета Сюмсинского района |deadlink = yes }}{{Deadlink|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; Инкыйлаб, Ватандашлар сугышы Сөмсә авылында [[РСФСР|Совет хакимияте]] 1918 елның 18 февралендә урнаштырыла. <ref>[https://sumsi-adm.ru/nash-rayon/ Наш район.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202155839/https://sumsi-adm.ru/nash-rayon/ |date=2020-12-02 }} Официальный сайт муниципального образования «Муниципальный округ Сюмсинский район Удмуртской республики»</ref> Бу көнне авылда крестьян депутатларының беренче волость Советы җыелган. Волость башкарма комитетының беренче рәисе итеп Иван Иванович Шмыков билгеләнгән. <ref name="SumsA"> Рябов И. М. Сюмси. Век за веком, год за годом. — Ижевск: Удмуртия, 1999. — 248 с. — ISBN 5-7659-0002-X. </ref> Сөмсә крестьяннары [[большевиклар]] еш үткәргән азык-төлек реквизицияләреннән канәгать булмый. Бу хәл 1918 елның 12 августында большевикларның продотрядына каршы баш күтәрүгә китерә. Продотрядчылар крестьяннар җыенына җыелучыларны пулемет уты ачып куа. Шуннан соң авыл халкы большевикларга каршы баш күтәргән [[Ижевск]]ига винтовкалар җибәрүләрен сорап делегация җибәргән. Август ахырында авылда Совет хакимияте бәреп төшерелә. <ref name="SumsA" /> Авылда һәм волостьта мобилизация үткәрелгән, аның барышында Сөмсә волостенда оешкан һәм элеккеге укытучы һәм [[Беренче бөтендөнья сугышы]] офицеры Банников җитәкләгән йөзәр кешедән торган дүрт рота гыйсьянчылар армиясенә кушылган. [[Вавож]] гыйсъянчылары белән берләшеп, Сөмсә роталары [[Вала]] елгасында [[Кызыл Гаскәр]]гә каршы сугышлар алып барган. <ref name="SumsA" /> Сентябрь аенда авыл берничә тапкыр кулдан-кулга күчә, октябрьдә кызыллар тарафыннан яулап алына, шул вакытта Сөмсөдә яшәүче күп кенә гыйсъянчылар кызылларга каршы торуны дәвам итүче [[Ижау]]га чигенә һәм соңрак, фетнә җиңелгәннән соң, [[Чулман]] аръягына качып китә. <ref name="SumsA" /> ; Совет еллары Авылда [[РКП(б)]]ның беренче партия ячейкасы 1919 елның 5 гыйнварында төзелә, шул ук елны Сөмсәдә беренче [[комсомол]]лар барлыкка килә, шулай ук ятимнәр өчен приют ачыла. Беренче пионерлар отряды 1924 елда барлыкка килә. 1925 елда авылда беренче хезмәт коммунасы төзелә. 1929 елның 15 июленнән авыл ― [[Сөмсә районы]]ның үзәге. 1931 елга авылда өч [[колхоз]] төзелә. 1939 елда Сретение чиркәве ябыла, чиркәү бинасында башта клуб, аннары китапханә урнаштырыла. <ref name="SumsA" /> 1932 елда авылда «За коллективизацию» район газетасы даими чыга башлый, башта типография булмау сәбәпле, аны [[Селты]] авылында бастыралар. Соңрак газетаның исеме «Голос колхозника» дип үзгәртелә, 1954 елдан «Знамя» дип атала башлый. 1933 елда авылда җитен заводы эшли башлый. Ул 1980-елларга кадәр эшләгән. 1943 елда Сөмсә балалар йортына [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] вакытында азат ителгән [[Курск өлкәсе]]ннән ятим балалар китерелә. [[Бөек Ватан сугышы]]ннан соң Сөмсәдә беренче электр станциясе барлыкка килә. 2021 елдан Сөмсә районы муниципаль округы үзәге. == Халык саны == {{ Население | Сюмси }} == Дин == ; Православие * {{comment|Казан Изге Ана иконасы чиркәве|Церковь Казанской иконы Божией Матери}}<ref>[https://foto-planeta.com/photo/1095682.html#top Казанская церковь в центре Сюмсей.] Фотопланета</ref> == Шәхесләр == * Евгений Васильевич Черных (1931—2012), Ижау металлургия заводы корыч коючысы, [[Социалистик Хезмәт Каһарманы]] (1977). * Виктор Иванович Благодатских (1946—1998), физика-математика фәннәре докторы (1984), МДУ профессоры (1989). * Герман Петрович Корнев (1934―2007), педагогика фәннәре докторы, профессор. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * [https://vivaldi.nlr.ru/bx000007896/details#page=1 Удмуртская Республика : Энциклопедия] / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — 768 с. — 2200 экз. — ISBN 978-5-7659-0486-2. == Сылтамалар == * [https://sumsi-adm.ru/ Официальный сайт муниципального образования «Муниципальный округ Сюмсинский район Удмуртской республики»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221212013103/http://sumsi-adm.ru/ |date=2022-12-12 }} * [https://vk.com/club156796314 Сюмсинский район.] ВКонтакте [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Сөмсә районы торак пунктлары]] [[Төркем:Удмуртия район үзәкләре]] 7p4g50qbxoa89caqh6i4k79n8pezgmc 0 662200 6099637 4418653 2026-11-08T03:24:08Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099637 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''2023 елда Төркиядә һәм Сүриядә җир тетрәү''' — [[2023 ел]]ның [[6 февраль|6 февралендә]] тугыз сәгать аралыгында булган ике көчле [[җир тетрәү]]нең шартлы исеме. Җир тетерәү нәтиҗәсендә үлүчеләр саны {{ҮСВМ}} кешегә җиткән, якынча {{ЯСВМ}} кеше яраланган. Төркия [[матәм]] атнасын игълан иткән. == Үзенчәлекләре һәм эпицентр == 7,8 (± 0,1) магнитудалы беренчесенең эпицентры [[Газиантеп|Газиантепның]] [[Шеһиткамил (Шеһиткамил)|Шеһиткамил]] районында ([[Төркия]]), 7,5 (± 0,1) магнитудалы икенче эпицентр [[Кахраманмараш|Кахраманмарашның]] [[Экинөзү]] районында ([[Төркия]]) була. Җир тетрәүләрдән соң йөзләгән җир этәргечләре (җир тетрәүләре) теркәлә, аларның иң көчлесе 6,7 магнитудага җитә.<ref name="Son Depremler">{{Cite web|url=http://www.koeri.boun.edu.tr/scripts/lst9.asp|title=Son Depremler|website=www.koeri.boun.edu.tr|access-date=2023-02-07}}</ref> Төркия җир тетрәүгә дучар булган иң актив районнарның берсендә урнашкан. Ләкин, 2023 елның 6 февралендә җир тетрәү булган район чагыштырмача тыныч булып санала. 1970 елдан башлап 2023 елның 6 февраленәчә җир тетрәүдән 250 километр радиуста нибары 6 яки аннан да югары булган өч җир тетрәү булган. Шуларның иң зуры, 6,7 магнитуда, 2020 елның 24 гыйнварында була.<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive|title=M 7.8 - Central Turkey|work=earthquake.usgs.gov|accessdate=2023-02-06}}</ref> Европа-Урта диңгез сейсмология үзәге (EMSC) мәгълүматларыннан күренгәнчә, 2023 елның 8 февралендә Төркиядә ике яңа җир тетрәү булган, иртәнге сәгать 8:52-дә җир асты тетрәүләре Кахраманмараштан төньяк-көнбатышка таба һәм Афшиннан көньяк-көнбатышка таба теркәлгән, ә җир тетрәү учагы 4 чакрым тирәнлектә урнашкан була, сәгать 10:48-дә 4,8 магнитудалы җир асты тетрәүләре Гексуннан 26 чакрым ераклыкта һәм Кахраманмараштан төньяк-көнбатышка таба 85 чакрым ераклыкта теркәлгән.<ref>[https://shahrikazan.ru/news/kyiskacha-ya%D2%A3alyiklar/trkiyad-ber-kn-echend-ike-yaa-ir-tetr-terklgn Төркиядә бер көн эчендә ике яңа җир тетрәү теркәлгән.]</ref> == Тәэсире == Җир тетерәү нәтиҗәсендә үлүчеләр саны {{ҮСВМ}} кешегә җиткән, якынча {{ЯСВМ}} кеше яраланган.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.siasat.com/over-1300-dead-6000-injured-in-turkey-syria-after-powerful-earthquake-2519616/|title=Another powerful earthquake hits Turkey hours after first kills 1300|author=Sakina Fatima|work=The Siasat Daily|date=2023-02-06|accessdate=2023-02-06}}</ref><ref>[https://vatantat.ru/2023/02/104478/ Төркиядә җир тетрәү нәтиҗәсендә үлүчеләр саны 12 меңнән артты.]</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkish-us-top-diplomats-discuss-assistance-after-deadly-quakes|title=Turkish, US top diplomats discuss assistance after deadly quakes|author=|website=Daily Sabah|date=2023-02-09|access-date=2023-02-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.sky.com/story/more-than-11-000-confirmed-dead-in-turkey-and-syria-in-deadliest-earthquake-in-over-a-decade-12805832|title=More than 11,000 confirmed dead in Turkey and Syria in deadliest earthquake in over a decade|website=Sky News|access-date=2023-02-08}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|accessdate=2023-02-09|first=Jon|last=Henley|date=2023-02-09|id=0261-3077|website=The Guardian|title=Turkey-Syria earthquake updates: death toll nears 16,000 as 72-hour ‘rescue window’ passes - live news|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/feb/09/earthquake-turkey-syria-in-turkiye-2023-live-updates-latest-news-maps-quake-death-toll-kahramanmaras}}</ref> Төркиядә гадәттән тыш хәл һәм җиде көнлек матәм игълан ителә, ә фаҗигадән зыян күргән ун провинциядә өч айга гадәттән тыш хәл режимы кертелә.<ref>[Тулырак: https://matbugat.ru/news/?id=39765 Төркиядә җир тетрәү нәтиҗәсендә һәлак булучылар саны 14 меңнән артып китте.]</ref> 53 меңнән артык кеше эзләү-коткару эшләренә җәлеп ителгән.<ref>[http://saby-rt.ru/news/rayon/erdogan-torkiiada-ir-tetrau-arkasynda-halak-bulucylar-sany-35-men-kesedan-artty Эрдоган: Төркиядә җир тетрәү аркасында һәлак булучылар саны 3,5 мең кешедән артты.]</ref> Җир тетрәү 1939 елда [[Эрзинҗан|Эрзинҗанда]] булган җир тетрәүдән соң Төркиядә иң көчле дип табыла.<ref>[https://intertat.tatar/news/torkiyada-kocle-ir-tetrau-afate-tugannarnyn-oilare-iselgan-ike-onyk-yuk-didelar-5857521 Төркиядә көчле җир тетрәү: «Туганнарның өйләре ишелгән, ике онык юк, диделәр».]</ref> Җир асты тетрәүләре Төркия, Сүрия, Ливан, Иордания, Гыйрак, Казакъстан, Пакистан, Кипрда, Әрмәнстан-Грузия чигендә теркәлгән. Җир тетрәү [[Латакия]] һәм [[Хама]] ([[Сүрия]]) шәһәрләрендә, [[Газиантеп]] (Төркия) шәһәре янында зур җимерелүләргә китергән,<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://d3qr909yyj3dll.cloudfront.net/a/turtsii-i-sirii-proizoshli-silnye-zemletryaseniya/32257187.html|title=В Турции и Сирии произошли сильные землетрясения|work=Сибирь.Реалии|accessdate=2023-02-06|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206071036/https://d3qr909yyj3dll.cloudfront.net/a/turtsii-i-sirii-proizoshli-silnye-zemletryaseniya/32257187.html}}</ref> 5,7 мең бина,<ref>{{Cite web |url=https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2023-02-08/t-rki-m-s-ri-l-ge-er-tetr-8-me-d-n-ashyu-keshene-meren-g-n-3134931 |title=Төркиә һәм Сүриәләге ер тетрәү 8 меңдән ашыу кешенең ғүмерен өҙгән. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230210095253/https://ye102.ru/articles/ya-yly-tar-ta-ma-y-netu/2023-02-08/t-rki-m-s-ri-l-ge-er-tetr-8-me-d-n-ashyu-keshene-meren-g-n-3134931 |archivedate=2023-02-10 |accessdate=2023-02-10}}</ref> шул исәптән [[Рим империясе]] чорында төзелгән Газиантеп ныгытмасы, [[ЮНЕСКО бөтендөнья мирасы|Юнесконың бөтендөнья мирасына]] кертелгән Сүрия цитаделе (ныгытмасы) җимерелгән.<ref>{{Citation |title=Төркиядә иң көчле җир тетрәү булды. |url=https://omet-rb.com/articles/d-nyada-nil-r-bar/2023-02-09/t-rkiyad-i-k-chle-ir-tetr-buldy-3136440 |access-date=2023-02-10 |archive-date=2023-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210094643/https://omet-rb.com/articles/d-nyada-nil-r-bar/2023-02-09/t-rkiyad-i-k-chle-ir-tetr-buldy-3136440 |dead-url=yes }}</ref> Сүриядәге иң эре нефть эшкәртү заводы булган [[Банияс]], җиһазлары ватылу сәбәпле эшен туктата һәм аэропортларын яба.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/5810834|title=Главное о землетрясении в Турции и Сирии: больше тысячи погибших, разрушенные памятники и новые мощные толчки|work=Коммерсантъ|date=2023-02-06|accessdate=2023-02-06}}</ref> [[Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы]] мәгълүматларына ярашлы, ике илдә җир тетрәүдән 23 миллионга кадәр кеше каза күрүе ихтимал.<ref>{{Cite web |url=https://omet-rb.com/articles/d-nyada-nil-r-bar/2023-02-09/t-rkiyad-i-k-chle-ir-tetr-buldy-3136440 |title=Төркиядә иң көчле җир тетрәү булды. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230210094643/https://omet-rb.com/articles/d-nyada-nil-r-bar/2023-02-09/t-rkiyad-i-k-chle-ir-tetr-buldy-3136440 |archivedate=2023-02-10 |accessdate=2023-02-10}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/5811910|title=Геосотрясение|website=Коммерсантъ|date=2023-02-07|access-date=2023-02-08}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * {{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/world_news/mnogie-umirali-ne-zemletryaseniya-kazahstantsyi-tragedii-490528/|title=«Многие умирали не от землетрясения» — казахстанцы о трагедии в Турции|author=Ару Сатбаева, Юлия Сарачакова|date=2023-02-07|publisher=[[Tengrinews.kz]]|access-date=2023-02-09}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/articles/2023/02/06/turkeyearthquake/|title=В Турции произошло сильнейшее за 80 лет землетрясение|subtitle=Страшные кадры катастрофы, унёсшей жизни сотен человек|date=2023-02-06|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2023-02-06|ref=Lenta.ru}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/theme/3457?from=actualno|title=Землетрясения в Турции и Сирии|publisher=[[Коммерсантъ]]|access-date=2023-02-09}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/world_news/chislo-jertv-zemletryaseniy-v-turtsii-prevyisilo-12-tyisyach-490692/|title=Число жертв землетрясений в Турции превысило 12 тысяч|author=Мейирим Смайыл|date=2023-02-09|publisher=[[Tengrinews.kz]]|access-date=2023-02-09}} {{Тышкы сылтамалар}}{{Портал|Геология|Сейсмология|Җәмгыять}} [[Төркем:Әлифба буенча җир тетрәүләр]] [[Төркем:2023 ел җир тетрәүләре]] [[Төркем:6 февраль]] [[Төркем:2023 ел]] [[Категория:Төркиядә җир тетрәүләр]] [[Категория:Сүриядә җир тетрәүләр]] qctm6114fc6zzoeypgzgnyvetl7c04n 0 662494 6099713 4418670 2026-11-08T07:26:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099713 wikitext text/x-wiki {{БашкортстанТатарлары|ел=2023}} {{Татар4.0|ел=2023}} {{Театр эшлеклесе | исем = Фәим Әхмәтҗанов | чын исем = | рәсем = Ф.Г.Әхмәтҗанов.jpg | киңлеге = | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = {{lang-ba|Фәим Ғәни улы Әхмәтйәнов}}<br/> Фәим Гани улы Әхмәтҗанов | туу датасы = 1.07.1964 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Ишембай районы|Ишембай районында}}, [[Ибрай (Ишембай районы)|Ибрай]] | үлем датасы = 29.03.2022 | үлем җире = [[РФ]], [[БР]], {{үлем җире|Белорет районы| Белорет районында}} | һөнәр = драма актеры | гражданлыгы = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 1991 – 2022 | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный артист Республики Башкортостан.jpg|20px|Башкортстанның атказанган артисты – 2004 ]] [[Файл:BashNarodArt1.jpg|20px|Башкортстанның халык артисты - 2021]] | сайт = | imdb_id = }} {{Фш|Әхмәтҗанов}} '''Фәим Әхмәтҗанов''', Фәим Гани улы Әхмәтҗанов ({{lang-ba|Фәим Ғәни улы Әхмәтйәнов}}, ''[[1964 ел]]ның [[1 июль|1 июле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Ишембай районы]], [[Ибрай (Ишембай районы)|Ибрай]] – [[2022 ел]]ның [[29 март]]ы, [[РФ]], [[БР]], [[Белорет районы]]'') ― театр актеры, 1991-2022 елларда [[Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры]] артисты, Башкортстанның [[Башкортстанның атказанган артисты|атказанган]] (2004) һәм [[Башкортстанның халык артисты|халык]] (2021) артисты. Стәрлетамак театрына нигез салучыларның берсе. == Тәрҗемәи хәле == 1964 елның 1 июлендә [[Ишембай районы]]ның [[Ибрай (Ишембай районы)|Ибрай]] авылында туган. [[Исәкәй (Ишембай районы)|Исәкәй]] сигезьеллык, [[Макар (Ишембай районы)|Макар]] урта мәктәпләрен тәмамлаган. [[Армия]]дә хезмәт итеп кайткач, [[Уфа дәүләт сәнгать институты]]на укырга керә. Хезмәт юлын Стәрлетамак шәһәрендә башлый. 1991 елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, Стәрлетамак дәүләт театр берләшмәсенең башкорт театры актеры булып эшли башлый. Стәрлетамак театрына нигез салынганнан алып, 30 ел актёр булып эшләгән (2013 елдан – Стәрлетамак дәүләт театр-концерт берләшмәсе составында [[Илшат Йомагулов]] исемендәге Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры).<ref>''[[Ләйлә Аралбаева]]. ''[https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-10-07/st-rletama-ty-bash-ort-drama-teatryna-ilshat-yoma-olovty-iseme-birelde-2981718 Стәрлетамаҡтың Башҡорт драма театрына Илшат Йомағоловтың исеме бирелде.] «Башинформ» МА, 7.10.2022{{ref-ba}}</ref> == Вафаты == 2022 елның 29 мартында, [[Әбҗәлил районы]]на хатыны ягыннан туганын җирләргә дип кайтып барганда, [[Белорет районы]]нда ([[Уфа]] ― [[Инҗәр (Белорет районы)|Инҗәр]] ― [[Белорет]] автомобиль юлының 190нчы чакрымында) юл-транспорт һәлакәтендә үлә. <ref>''[[Ләйлә Аралбаева]]''. [https://bash.bashinform.ru/news/culture/2022-03-30/bash-ortostandy-haly-artisy-f-im-hm-ty-nov-m-uny-atyny-ot-os-os-yul-fazhi-end-l-k-bul-an-2749104 Башҡортостандың халыҡ артисы Фәим Әхмәтйәнов һәм уның ҡатыны ҡот осҡос юл фажиғәһендә һәләк булған.] «Башинформ» МА, 30.03.2022{{ref-ba}}</ref> == Иҗаты == Стәрлетамак башкорт театры сәхнәсендә уйнаган өч дистә ел эчендә артист шулкадәр ук санда рольләр башкара, иҗат биографиясендә – күп жанрларда (комедия, трагедия, драма) төрле образлар. Башкорт һәм татар классикасы, башкорт, татар һәм башка милләт драматургларының әсәрләре буенча куелган спектакльләрдә уйнаган һәр роле ихлас башкарылган. <ref>[https://henek.info/news/%2B%2B%2B-/2022-03-31/izge-keshel-r-e-ho-ay-en-ala-2750233 Изге кешеләрҙе Хоҙай үҙенә ала.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230222200141/https://henek.info/news/+++-/2022-03-31/izge-keshel-r-e-ho-ay-en-ala-2750233 |date=2023-02-22 }} henek.info{{ref-ba}}</ref> == Башкарган рольләре == * ''Исмәгыйль'' ― «Галиябану» ([[Мирхәйдәр Фәйзи]]) ― '''беренче роле''' * ''Муса'' ― «Париж башкорты» ([[Булат Рәфыйков]]), * ''Гыйльметдин'' ― «Яшь йөрәкләр» ([[Фәтхи Бурнаш]]) * ''Искәндәр бай'' ― «Асылъяр» (Мирхәйдәр Фәйзи) * ''Мәмәт тархан'' ― «Бәндәбикә һәм Җирәнчә чәчән» (Айдар Хөсәенов) * ''Зөлкәрнәй'' ― «Дивана яшьлек» ([[Ибраһим Абдуллин]]) * ''Шаянгул'' ― «Һай, Уфа кызлары!»( Ибраһим Абдуллин) * ''Сәфәргали'' ― «Ашкадар» ([[Мөхәммәтша Бурангулов]]) һ. б. <ref>''Гөлнар Гарифуллина''. [https://intertat.tatar/news/tuganyn-irlarga-baryslary-bulgan-baskortstanda-axmatanovlar-yul-faigasenda-vafat-5852385 Туганын җирләргә барышлары булган: Башкортстанда Әхмәтҗановлар юл фаҗигасендә һәлак.] [[Интертат]], 3.04.2022</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1994 ― «Театр язы» җөмһүрият фестивалендә «Иң яхшы ир-егет образы» номинациясендә җиңүче – [[Флорид Бүләков]]ның «Онытылган дога» драмасында Томан роле белән,<ref>[https://ashkadar.com/news/novosti/2019-11-19/bash-ortostandy-at-a-an-an-artisy-f-im-hm-ty-nov-st-rletama-ta-1426491 Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Фәим Әхмәтйәнов Стәрлетамаҡта.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230222200140/https://ashkadar.com/news/novosti/2019-11-19/bash-ortostandy-at-a-an-an-artisy-f-im-hm-ty-nov-st-rletama-ta-1426491 |date=2023-02-22 }} Ашкадар, 19.11.2019{{ref-ba}}</ref> * 2004 ел – [[Башкортстанның атказанган артисты]], * 2021 ел – [[Башкортстанның халык артисты]] == Гаиләсе == Хатыны Хөснә Рәфыйк кызы, [[Әбҗәлил районы]]ннан, [[укытучы]] булган (2022 елның 29 мартында юл һәлакәтендә үлгән), улы Аяз, кызы Азалия (җырчы-баянчы [[Айдар Юнысов (1987)|Айдар Юнысовның]] хатыны). <ref>''Алинә Айдарова''. [https://intertat.tatar/news/aidar-almaz-yunysovlar-aniga-beznen-xakta-bu-balalar-isan-kalmayacak-digannar-5857786 Айдар – Алмаз Юнысовлар: «Әнигә безнең хакта: «Бу балалар исән калмаячак», – дигәннәр».] [[Интертат]], 21.02.2023</ref> == Моны да карагыз == * [[Риза Мәһәдиев]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{DEFAULTSORT:Әхмәтҗанов, Фәим}} [[Төркем:Башкортстан артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:Башкортстанның халык артистлары]] [[Төркем:Уфа сәнгать институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Стәрлетамак башкорт драма театры актерлары]] 8378esm43gr48vixfak8ge09kyte4as 0 662922 6099408 4645998 2026-11-07T12:46:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099408 wikitext text/x-wiki {{Театр эшлеклесе | исем = Сергей Скоморохов | чын исем = | рәсем = С.Г.Скоморохов.jpg | киңлеге = | рәсем язуы = | туганда бирелгән исеме = {{lang-ru|Сергей Геннадьевич Скоморохов}} | туу датасы = 25.04.1952 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Сарытау өлкәсе]], {{туу җире|Сарытау|Сарытауда}} | үлем датасы = | үлем җире = | һөнәр = рәссам, педагог | гражданлыгы = {{байрак|СССР}} [[СССР]]→<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | активлык еллары = 1977-{{х.в.}} | псевдоним = | амплуа = | театр = [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Качалов театры]]<br/> [[Камал театры]] | рольләр = | спектакльләр = | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} [[Файл:Gold Medal Spirituality, Traditions, Mastery.png|20px|«Рухилык. Традиция. Осталык» алтын медале - 2019]] [[Файл:NarodniIsoTatarstan.jpg|20px|ТР халык рәссамы – 2003]] [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе -1990]] [[Файл:Medal Prize Dzhalil (new).png|20px|Муса Җәлил премиясе - 1989]] [[Файл:MedalTatarstan1.jpg|20px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале - 2022]][[Файл:RUS Order For Merit in Culture and Art obverse.jpg|20px|«Мәдәният һәм сәнгатьтәге казанышлары өчен» ордены (2024)]]<br/>[[Марсель Сәлимҗанов премиясе]] (2025) | сайт = | imdb_id = }} '''Сергей Скоморохов''', Сергей Геннадий улы Скоморохов ({{lang-ru|Сергей Геннадьевич Скоморохов}}, ''[[1952 ел]]ның [[25 апрель|25 апреле]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Сарытау өлкәсе]], [[Сарытау]]'') ― театр-декорация сәнгате рәссамы, рәссам-сценограф, 1995 елдан [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]ның, 1984-1994 елларда [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театрының]] баш рәссамы, [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1990), Татарстан Республикасының [[Муса Җәлил премиясе|Муса Җәлил]] (1989), [[Дамир Сираҗиев премиясе|Дамир Сираҗиев]] (2004), [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Габдулла Тукай исемендәге дәүләт]] (2010) һәм [[Марсель Сәлимҗанов премиясе|Марсель Сәлимҗанов]] (2025) премияләре лауреаты, Татарстанның [[Татарстанның халык рәссамы|халык]] (2003), Россия Федерациясенең [[Россия Федерациясенең атказанган рәссамы|атказанган]] (2012) рәссамы. СССР Рәссамнар берлеге әгъзасы (1987 елдан). <ref>[https://artchive.ru/artists/56354~Sergej_Gennad'evich_Skomorokhov/biography Сергей Геннадьевич Скоморохов - биография.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308180354/https://artchive.ru/artists/56354~Sergej_Gennad%27evich_Skomorokhov/biography |date=2023-03-08 }} Артхив{{ref-ru}}</ref> == Тәрҗемәи хәле == 1952 елның 25 апрелендә [[Сарытау]]да рәссам Геннадий Николаевич Скоморохов (1925―1975) гаиләсендә туган.<ref name=":1">[https://rv-ryazan.ru/my-iz-skazochnogo-mira/ Мы из сказочного мира.] «Рязанские ведомости», 22.10.2022{{ref-ru}}</ref> [[Казан]] ― әнисе ягыннан бабасының ватаны.<ref>''Айсылу Кадырова''. [https://www.evening-kazan.ru/articles/sergey-skomorohov-ya-uzhe-davno-sebya-tatarinom-oshchushchayu.html Сергей Скоморохов: я уже давно себя татарином ощущаю.] [[Вечерняя Казань (гәҗит)|«Вечерняя Казань»]], 04.02.2013{{ref-ru}}</ref> [[Ростов-на-Дону|Дондагы Ростовта]] М. Б. Греков исемендәге сәнгать училищесын (1972), М. Горький исемендәге СССР МХАТы каршындагы МХАТ мәктәп-студиясен (1977) тәмамлаган. [[Амурдагы Комсомольск]] (1975 елда Мәскәүдән производство практикасына килә, шәһәр драма театрында беренче бизәгән спектакле «Просто ужас»<ref name=":0">''Анна Тарлецкая''. [https://realnoevremya.ru/articles/248244-sergey-skomorohov-teatralnye-hudozhniki-lyudi-kotorye-ne-naigralis Сергей Скоморохов: «Театральные художники – люди, которые не наигрались».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308180350/https://realnoevremya.ru/articles/248244-sergey-skomorohov-teatralnye-hudozhniki-lyudi-kotorye-ne-naigralis |date=2023-03-08 }} «Реальное время», 23.04.2022{{ref-ru}}</ref>, [[Хабаровск]], [[Чита]], [[Тверь]], [[Тула]], [[Түбән Новгород]], [[Чабаксар]], [[Йошкар-Ола]] театрларында, [[Ремшайд]] ([[Алмания]]) театрында «Жуан йорты» һәм [[Әнкара]]да ([[Төркия]]) «Сүнгән йолдызлар» спектакльләрен бизәгән.<ref>''Татьяна Лескова''. [https://www.sobaka.ru/kzn/entertainment/theatre/59271 ТОП 50: Сергей Скоморохов.] Sobaka.ru, 7.12.2017{{ref-ru}}</ref> 1984-1994 елларда ― [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театрының]] баш рәссамы.<br/> 1995 елдан – [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]]ның баш рәссамы. С. Скомороховның Татар академия театрында сценографик дебюты (1989 елда) [[Чыңгыз Айтматов]] буенча легендар «Плаха» спектакле була. [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе|Николай Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесында]] студентлар белән шөгыльләнә <ref name=":0" />. «Спектакльнең сәнгатьчә бизәлеше», «Театр макеты», уку практикасы дисциплиналарыннан укыта, беренче квалификация категорияле укытучы. <ref>[http://kazanartschool.ru/index.php/ru/ob-uchilishche-2/prepodavateli-2 Скоморохов Сергей Геннадьевич.] [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] рәсми сайты</ref> == Шәхси күргәзмәләре == * [[2013 ел]]да 60 яшенә [[«Хәзинә» милли сәнгать галереясы]]нда «Сценография» күргәзмәсе <ref>[https://art16.ru/reportage/2013/04/29/scenografiya-vystavka-sgskomorohova «Сценография». Выставка С. Г. Скоморохова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308180351/https://art16.ru/reportage/2013/04/29/scenografiya-vystavka-sgskomorohova |date=2023-03-08 }} Art16.ru</ref>; * [[2017 ел]]да Казанның Әсгать Мәҗитов музеенда «Театр. Скоморохов» күргәзмәсе <ref>''Айсылу Хафизова''. [https://www.tatar-inform.ru/news/vystavka-teatr-skomorohov-otkryvaetsya-v-muzee-mazitova Выставка «Театр. Скоморохов» открывается в музее Мазитова.] [[Татар-информ]], 12.05.2017</ref>; * [[2022 ел]]да 70 яшенә [[Камал театры]] фойесында «Пролог» исемле шәхси күргәзмәсен оештыра. <ref name=":0" /> == Бизәгән спектакльләре == С. Скоморохов спектакльләрне төрле стильдә бизи – метафорик минимализмнан персонажларның көнкүреш мохитен җентекләп кабатлауга кадәр, әмма аның барлык әсәрләренә пьесаны һәм тарихи контекстны җентекләп өйрәнү, шулай ук режиссер концепциясенең киңлек-колористик мәгънәсен аеру хас. <ref>[https://rt-online.ru/p-rubr-kult-10075057/?print=print Русский художник с «татарской» биографией.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308180351/https://rt-online.ru/p-rubr-kult-10075057/?print=print |date=2023-03-08 }} [[Республика Татарстан (газета)| «Республика Татарстан»]]</ref><br/> Ике йөз алтмыштан артык спектакль бизәгән. ;Камал театры * [[Чыңгыз Айтматов|Ч. Айтматов]] «Ахырзаман» (1989); * [[Гаяз Исхакый|Г. Исхакый]] «Зөләйха» (1994); * Лопе де Вега «Биюче», * [[Туфан Миңнуллин|Т. Миңнуллин]] «Җанкисәккәем» (1995); * Т. Миңнуллин «Илгизәр + Вера» (2000); * Т. Миңнуллин «Шулай булды шул» * «Галиябану, сылуым иркәм» (2005); * [[Нәкый Исәнбәт|Н. Исәнбәт]] «Хуҗа Насретдин» * [[Галиәсгар Камал|Г. Камал]] «Каениш, көндәш һәм башкалар» (1996); * Эдуардо де Филиппо «Гаугалы гаилә» (1999); * [[Геор Хугаев|Г. Хугаев]] «Кара чикмән» (2003); * [[Кәрим Тинчурин|К.Тинчурин]] «Казан сөлгесе» (2004); * [[Мәхмүт Галәү|М. Галәү]] «Мөһаҗирләр» һ. б. <ref>[https://kazan.ws/cgi-bin/people/print.pl?action=view_cul&id_cul=1018&id_razdel=7&id_sub=36&id_sub_sub=13&wh=sub Скоморохов Сергей Геннадьевич - Известные люди нашего города.] Моя Казань{{ref-ru}}</ref>. ;Тинчурин театры * [[Мирхәйдәр Фәйзи|М. Фәйзи]] «Галиябану» (1989); * [[Наил Гаетбай|Н. Гаетбай]] «Әстәгъфирулла» (1991) һ. б. ;Әтнә театры * [[Мирсәй Әмир|М. Әмир]] [[Миңлекамал (спектакль)|«Миңлекамал»]] (2013) == Фильмография == * 2005 ― [[Зөләйха (фильм)|«Зөләйха»]] (режиссер [[Рамил Төхвәтуллин]]; Казан кинохроника студиясе, «Рамай» студиясе) ― ''рәссам''. <ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/37733/annot/ Зулейха (2005) - информация о фильме.] Кино-Театр.Ру{{ref-ru}}</ref> == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1990), * [[Муса Җәлил премиясе|Муса Җәлил исемендәге республика премиясе]] лауреаты (1989), * [[Дамир Сираҗиев премиясе|Дамир Сираҗиев исемендәге премия]] (2004), * [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе|Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе]] лауреаты (2009) – ''Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында драматург Зөлфәт Хәкимнең «Телсез күке» спектаклен бизәгән өчен'' <ref>[http://gabdullatukay.ru/tukay-prize/laureates/laureat-2009/skomorohov-sergej-gennadevich-ndash-teatr-dekoratsiya-sengate-ressamy/ Скоморохов Сергей Геннадьевич – театр-декорация сәнгате рәссамы.] Габдулла Тукайга багышланган сайт</ref>, * [[Татарстанның халык рәссамы]] (2003), * [[Россия Федерациясенең атказанган рәссамы]] (2012)<ref>РФ Президентының 2012 елның 30 июнендәге 925 номерлы Указы</ref>, * Россия Рәссамнар берлегенең югары бүләге – «Рухилык. Традиция. Осталык» алтын медале (2019)<ref>[https://www.tatpressa.ru/news/343076.html Сергей Скоморохов награжден высшей наградой художников России.] tatpressa.ru, 18.01.2019</ref>, * [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] (2022)<ref>[https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2117251.htm Список деятелей культуры и искусства Республики Татарстан, награжденных государственными наградами.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308180351/https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2117251.htm |date=2023-03-08 }} Министерство культуры Республики Татарстан</ref> * 2024 ― {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Мәдәният һәм сәнгатьтәге казанышлары өчен» ордены|«Мәдәният һәм сәнгатьтәге казанышлары өчен» ордены|d|Q108435249}} ― ''Ватан мәдәнияте һәм сәнгате үсешенә керткән өлеше, күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен <ref>[https://tatar-inform.tatar/news/putin-tatarstan-teatrlary-direktoryn-ham-bas-rassamyn-bulaklade-5897394 Путин Татарстан театрлары директорын һәм баш рәссамын бүләкләде.] [[Татар-информ]], 8.12.2024</ref> * 2025 ― [[Марсель Сәлимҗанов премиясе]] ― ''Татарстан Республикасының профессиональ театр сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткән өчен''<ref>''Рузилә Мөхәммәтова.'' [https://tatar-inform.tatar/news/marsel-salimanov-isemendage-premiyalar-tapsyryldy-5913793 Марсель Сәлимҗанов исемендәге премияләр тапшырылды.] [[Татар-информ]], 8.11.2025</ref> == Гаиләсе == Хатыны математик, программист, милләте буенча латыш, балалары [[Рига]]да туган. Олы улы Геннадий, ГИТИСның сценография факультетын тәмамлаган театр рәссамы, аның хатыны Надежда (Чехович) шулай ук ГИТИС тәмамлаган, кызлары Варвара (2020 елгы). Кече улы Юрий – китап бизәүче рәссам-график.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://kamalteatr.ru/tat/about-the-theatre/personalities/artists/skomorokhov-sergey-gennadevich-bash-r-ssam/ Скоморохов Сергей Геннадьевич.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308180351/https://kamalteatr.ru/tat/about-the-theatre/personalities/artists/skomorokhov-sergey-gennadevich-bash-r-ssam/ |date=2023-03-08 }} Камал театры рәсми сайты * [http://kazanartschool.ru/index.php/ru/ob-uchilishche-2/prepodavateli-2 Скоморохов Сергей Геннадьевич.] Николай Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесы рәсми сайты == Моны да карагыз == {{Тукай премиясе лауреатлары 1990-2000}} {{«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнгәннәре}} {{Татарстан Республикасының Атказанган сәнгать эшлеклесе}} {{Татарстан Республикасының Халык рәссамнары}} {{DEFAULTSORT:Скоморохов, Сергей}} [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Театр рәссамнары]] [[Төркем:МХАТ мәктәп-студиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның халык рәссамнары]] [[Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Русиянең атказанган рәссамнары]] [[Төркем:Шәхесләр:Камал театры]] [[Төркем:Шәхесләр:Казан Зур театры]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:«Мәдәният һәм сәнгатьтәге казанышлары өчен» ордены кавалерлары]] [[Төркем:Марсель Сәлимҗанов премиясе лауреатлары]] r73q5whe60dmaygftln8sdesjnpu4p2 0 665075 6099647 4440055 2026-11-08T03:56:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099647 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''«Умарта» телләр өйрәнү мектәбе''' ([[Рус теле|рус.]] ''Языковая школа «Умарта»'') — Мәскәү шәһәре төбәк татар милли-мәдәни автономиясе каршындагы шәхси өстәмә [[белем бирү]] учреждениясе.<ref name="ТНК">{{Cite web |url=http://tnc-mo.ru/2118-shkola-umarta-v-moskve-priglashaet-zhelayushchikh-izuchat-tatarskij-yazyk |title=Языковая школа «Умарта» при РТНКА г. Москвы вновь распахнула свои двери. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312082429/http://tnc-mo.ru/2118-shkola-umarta-v-moskve-priglashaet-zhelayushchikh-izuchat-tatarskij-yazyk |archivedate=2023-03-12 |accessdate=2023-03-12}}</ref> == Тарихы == Кусларны 2004 елда, Мәскәү дәүләт педагогия институтында укыган вакытында филология фәннәре кандидаты [[Лилиана Сафина]] оештырган.<ref>[https://www.business-gazeta.ru/article/329054 Непросто быть татарином, не владеющим родным языком. Для кого-то это душевная травма...]</ref> == Төркемнәр == Татар телен өйрәнергә теләүчеләр өч төркемгә бүлгәннәр: * «Нулевиклар» * «Укуның икенче елы» * «Сөйләшүче» Иң кечкенә тыңлаучыларга килгәндә, алар өчен «Нәни Умарта» балалар төркеме ачылачак дип көтелә.<ref name="ТНК" /> == Гомуми характеристика == «Умарта» тел мәктәбе җитәкчесе, филология фәннәре кандидаты Лилиана Сафина сүзләренчә, тыңлаучыларның төп массасы татар телен белү дәрәҗәсе белән аерылып тора. Шул ук вакытта кайберәүләр сөйләмне генә аңлыйлар, әмма сөйләшә белмиләр дип белдерә, әмма аралашу вакытында алар җитәрлек дәрәҗәдә грамоталы җөмләләр төзи алганнар. Димәк, алар татар телен беләләр, әмма курсларда үтәргә тиешле тел киртәсе бар. Татарча яхшы сөйләшүчеләр дә бар, ләкин бер сүз дә укый алмыйлар – бу күнекмәләрне алар «сөйләшүче» төркемендә дәресләрдә алачак.<ref name="ТНК" /> Ә әзерлек дәрәҗәсе нуль булган тыңлаучыларга килгәндә, алар өчен кыска вакыт эчендә татар телен үзләштерергә мөмкинлек бирүче тулы бер методика эшләнгән.<ref name="ТНК" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Татар теле|Мәгариф|Тел белеме}} [[Төркем:Татар теле курслары]] [[Төркем:Мәскәү татарлары]] [[Төркем:Мәскәү оешмалары]] [[Төркем:Мәскәү мәгарифе]] 87n7tbpuiwix61282swq6m3m0salroz 0 698398 6099504 3893480 2026-11-07T17:10:49Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099504 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[Файл:Бересклет крылатый.jpg|мини]] '''Сөялле кабар агачы''' [[Латин теле|(лат]]. Euonymus verucosus) — тәбәнәк яфраклы куак, Бересклет (Euonymus) гаиләсенең төре Бересклетовые (Celastraceae). Үсемлек Евразиядә киң таралган, шул исәптән Россиянең Европа өлешендә. Үсемлекнең өч үзенчәлекле үзенчәлеге бар, алар буенча аны Россиянең Европа өлешендәге башка агачлардан һәм куаклыклардан җиңел аерырга мөмкин: качканда күпсанлы ясмык (сакал бөртеге); Чәчәкләрнең «серкәч» исе; ал җимешләрдән салынып төшкән кызгылт-сары орлыклы, чукмарбашларга охшаган кара орлыклар.<ref>{{Cite web |url=http://suzlek.antat.ru/indexR.php |title=Электронный фонд словарей |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221123171823/http://suzlek.antat.ru/indexR.php |archivedate=2022-11-23 |accessdate=2022-11-23}}</ref> == Тарату == Бересклет күбрәк киң яфраклы (бигрәк тә имәнлекләрдә) һәм ылыслы-киң яфраклы урманнарда очрый. Хәбәргә бай уңдырышлы туфрак өстен күрә. Күләгәдәге мезофит. Көньяк, Үзәк һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа тауларында, Россиянең Европа өлешендә Псковтан алып Предуральга кадәр җәелдерелгән. Россиянең, Кавказ, Балтыйк буе илләренең күп кенә тыюлыкларында бар. Шулай ук Төркия, Иран, Кытай, Япония, Кореяда да үсә.<ref>Коновалова Т. Ю., Шевырева В. А. Бересклет // Ядовитые растения: Атлас-определитель. — М.: ЗАО «Фитон+», 2011. — С. 22—23. — 112 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-93457-372-1</nowiki>. — УДК 635.9</ref> == Ботаник тасвирлама == Туры-туры яфраклы әрәмәлек (биеклеге гадәттә берсеннән ике метрга кадәр, кайчак 3,5 м га кадәр) яки биеклеге 6 м га кадәр булган зур булмаган агач. Үсемлекнең яшәү вакыты — илле яшькә кадәр. Унбиш ел эчендә куак якынча метр ярым метрга кадәр үсә, шуннан соң аның үсеше сизелерлек акрыная, ә утыз елдан соң туктала. Берсклет үсентеләре берничә ел дәвамында орлыкны да, чын яфракларны да саклап калырга мөмкин (Мәскәү өлкәсе шартларында — өч яшькә кадәр, ә кайвакыт урман күләгәсендә — хәтта 7-8 яшькә кадәр). Бу үзенчәлек кайчандыр берескларның мәңге яшел үсемлекләр булуын күрсәтә. Тамыр системасы өске, күп санлы сидек тамырлары булган. Әйберләре юка, күп санлы көрән яки кара-көрән калкулыклар — наростов (сакал бөртеге) белән капланган, шуның аркасында кыяфәт һәм үз исемен алган. Бу ясалмалар («ясмык» дип аталучылар) һава үтә ала торган көпшәк тукымадан тора һәм искергән ботаклар япмасында ял итә — алар аша тере тукымалар сулый. Яшь ботаклар бик юка, җылы-яшел, нык булу өчен хезмәт итә торган киртләч төстәге тукымадан ишкәк сыман үсентеләр белән. Яфраклары гади, җирәнгеч, шома, күкәй озынча, кырыйлары вак ташлы. Яшел язгы һәм җәйге төсләр көз көне алсу яки кызыллы-алсу төскә алмашына. Чәчәкләр вак, шыксыз, чагыштырмача яссы; озын чәчәкле яфраклар куенында урнашкан кечкенә тамчылы чәчәкләргә (өчәр, бишәр яки җиде данә) җыелган. Дүрт сәгать, алар таҗ яфракчыкларына тыгыз якын торалар. Ботаклар да дүртәү; аларның төсе яшел төстә, яшькелт-көрән төстә; алар түгәрәк формада, киң җәелеп, бер яссылыкта урнашкан. Дүрт серкәч — алар итле нектар дискуга беркетелгән. Шулай ук дүрт Столбиков, алар нектар дискның уртасына урнашкан. Чәчәкләрнең исе күңелсез, «серкәч» исе. Бересклет сакаллы-мыеклы май аенда чәчәк ата башлый һәм аның чәчәк ата башлау вакыты, гадәттә, май ландоды (Convallaria majalis) чәчәк ата башлау вакыты белән туры килә. Чәчәкнең дәвамлылыгы — берничә атна. Сөйрәлү бөҗәкләр ярдәмендә башкарыла — бересклет чәчәкләре, барыннан да элек, кыска хоботкалы чәчәкле чебеннәрне җәлеп итә. Сакаллы каен җимеше — кабыклы коры дүрт аерчалы тартма, аның эчендә сусыл итле тукыма — присемянник белән капланган орлыклар урнашкан. Тышкы яктан караганда, кара яки соры орлыклар, ә присемянникка чумган яктан якты орлыклар; присемянник үзе ачык кызыл яки алсу-кызгылт сары төскә буялган. Өлгермәгән тартмалар — шарсыман яки грушалы, аксыл-яшел; соңрак, тулы өлгергәндә, алсу яисә куе алсу төскә керә. Тармаклар дүрт көпшәле итеп ачыла, ләкин присемянниклары булган орлыклар моннан соң күп чәчәкле үсемлекләрнеке кебек төшми, ә серьга кебек "җеп"ләргә салыналар (аларны орлык түбе дип атау дөресрәк). Орлыкларның һәм присемяннарның шундый урнашуы, шулай ук капма-каршы төснең (присемянникларда ал кәүсәсе, присемянникларда кызгылт сары һәм орлыкта кара төстәге) өлгереп җиткән үсемлек җимешләрен бик ачык күрсәтә, бу аларны тарату өчен мөһим. Имезүчеләрнең имилеге татлы тәмле, бу күп кенә кошларны җәлеп итә, шул ук вакытта бересклет орлыкларының төп аермасы булып киндер (Carduelis cannabina) тора. Җимешләр августта — сентябрьдә өлгерә. == Химик состав һәм агулану мөмкинлеге == Бересклет сакаллы, бу ыруның башка барлык төрләре кебек үк — агулы үсемлек. Үсемлекнең барлык өлешләренең агулары. Агулануның иң ихтимал ысулы — җимешләрне куллану, алар кешеләрдә үзенең якты буявы белән кызыксыну уятырга мөмкин (җимеш тәменә баллы, тәмсез тәмәкегә ия). Агулану мөмкин булган симптомнар арасында — косу, диарея, йомшаклык, туңу, калтырау. Беренче ярдәм буларак ашказанын активлаштырылган күмер үлчәве, тозлы йомшарткычлар кабул итү, чистарту клизмасы куллану кулланылырга мөмкин. Агуланган кешенең тынычлыкта калуы таләп ителә. Агулану йөрәк эшчәнлеге бозылу сәбәпле, авыруның йөрәк эшен күзәтергә кирәк. == Мәгънәсе һәм куллану == Яфракларда, кабыкта һәм бигрәк тә тамырларда үсемлекләр гутта (тамыр кабыгында — 1 дән 35 %ка кадәр) — гуттаперча алырга мөмкин булган матдә. XX гасырның беренче яртысында промышленность масштабларында гуттаперчлар алу өчен европача сакаллы һәм бересклет (Euonymus europaeus) куллану эшләре алып барылды, ләкин химия сәнәгате җитәрлек күләмдә ясалма полимерлар җитештерә башлагач, бересклет белән эшләр тукталды. Каен тамырларын зур күләмдә әзерләгәннәр, хәтта бу үсемлекнең плантацияләре дә барлыкка килгән. Урманның 1 гектарыннан 0,44 кг нан 4,3 кг га кадәр коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры коры агач җыеп алганнар. Сакаллы каенның — вак әйберләр ясау өчен кулланыла торган каты үзагачы; аннан челноклар, музыка кораллары, үзле энәләр, ишкәк ишүчеләр, шпилькалар һ. б. ясыйлар. Бересклет күптәннән декоратив үсемлек буларак үсә. Болардан тыш, үсемлек тере киртәләр, шул исәптән коймаларны, төрле хуҗалык корылмаларын, компостирование урыннарын декоратив бизәү өчен файдаланылганнарын төзү өчен файдаланыла. Орлыкларда майлы майның 54 %ына кадәр, аны сабын кайнату өчен кулланырга мөмкин. Җимешләр капкачлары сары һәм коңгырт төскә керә. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] [[Төркем:Ауразия флорасы]] [[Төркем:Төньяк Америка флорасы]] kdyloixq1lf5upf9r6gdl7iil2e87v9 0 698457 6099483 4419284 2026-11-07T16:12:03Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099483 wikitext text/x-wiki {{ВикиЯз|ел=2023}} {{БашкортстанТатарлары|ел=2023}} {{УК}} {{мәгънәләр|Сыңрау торна}} '''Сыңрау торна'''<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/ufada-nuriev-k-nn-rend-torna-yry-baletyn-k-rs-t-l-r Уфада Нуриев көннәрендә «Торна җыры» балетын күрсәтәләр.]</ref><ref>{{Citation |title=Юлдашы якты кояш булды. Күренекле шагыйрь Сафуан Әлибайның тууына — 80 ел. |url=https://kiziltan.ru/articles/kultura/2021-03-02/yuldashy-yakty-koyash-buldy-1178895 |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331191633/https://kiziltan.ru/articles/kultura/2021-03-02/yuldashy-yakty-koyash-buldy-1178895 |dead-url=yes }}</ref> яки '''Чыңрау торна'''<ref>[https://kazanutlary.ru/j-archive/journal-materials/2002-11/khzerge-dbi-telebez-seshe Флера Сафиуллина. ХӘЗЕРГЕ ӘДӘБИ ТЕЛЕБЕЗ ҮСЕШЕ.]</ref><ref>{{Cite web |url=https://madanizhomga.ru/news/shn/par-akkoshlar-kebek |title=Миләүшә ГАЛИУЛЛИНА. Пар аккошлар кебек… |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331192139/https://madanizhomga.ru/news/shn/par-akkoshlar-kebek |archivedate=2023-03-31 |accessdate=2023-03-31}}</ref> ({{Lang-ba|Сыңрау торна}}) — [[Башкорт халык җырлары|башкорт халык җыры]],<ref>[http://bashenc.online/ba/articles/93216/ Сынрау торна]</ref> көйләү җыры, [[Урал батыр|Урал-батыр]] милли эпосының фрагменты.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.youtube.com/watch?v=v853hteH0xw?t=197|title=Ләйсән Золотарева - «Урал-батыр», Сыңрау торна 3 минута башлана |access-date=2023-01-24}}</ref> 1894 елда [[Сергей Рыбаков]] ''«Урал мөселманнарының җырлары һәм аларның тормышы турында»'' китабында бастырылган. «Сыңрау торна» җыры [[Динә Хөсәенова]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0eigILg2eME|title=2018 Сынрау торна - Дина Хусаенова}}</ref>, [[Кәрвансарай (төркем)|Кәрвансарай төркеме]], [[Флюра Килдиярова|Флюра Килдарова]], [[Роберт Юлдашев]] һәм башка артистлар репертуарында бар. Юмабай Исянбаев, башкорт халкының башка җырлары белән бергә, «Сыңрау торна» җырын 1927 елда [[Франкфурт-ам-Майне]] (Алмания) Бөтендөнья музыка күргәзмәсендә башкарган.<ref>{{Citation |title=Легендарный напев из глубины веков. |url=https://kitaplong.ru/napev_iz_vekov |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131231615/https://kitaplong.ru/napev_iz_vekov |dead-url=yes }}</ref> == Тексты == <!-- The whole text is in wikisource --> {| cellpadding=6 ! Башкортча ! Татарча |- style="vertical-align:top; white-space:nowrap;" | Сыңрай-сыңрай осоп килә<br /> Сыңрау торнаҡай<br /> Уралыңдан сәләм тине<br /> Сыңрау торнаҡай<br /> ''Уралҡайым, Уралҡайым,''<br /> Тыуған Уралҡай,<br /> Иҫән-һау, ти<br /> Урал-тау, ти<br /> Сыңрау торнаҡай.<br /> Юҡ хафа, ти, юҡ афәт, ти<br /> Сыңрау торнаҡай.<br /> Илдә ир-ат — Салауат, ти<br /> Сыңрау торнаҡай.<br /> ''Уралҡайым, Уралҡайым''<br /> Тыуған Уралҡай!<br /> Ил көйләр ти<br /> Тел һөйләр ти<br /> Уйнар ҡурайҡай.<br /> Ҡыуанысым, йыуанысым<br /> Булды Уралҡай<br /> Йыр ҡанатлы, нур ҡанатлы<br /> Сыңрау торнамдай.<br /> ''Уралҡайым, Уралҡайым''<br /> Тыуған Уралҡай!<br /> Быуаттарҙан быуаттарға<br /> Осоп барғандай.<br /> | Сыңрый-сыңрый очып килә<br /> Сыңрый торнакай<br /> Уралыңнан сәлам тине<br /> Сыңрый торнакай<br /> ''Уралкаем, Уралкаем'',<br /> Туган Уралкай,<br /> Исән-сау, ти<br /> Урал-тау, ти<br /> Сыңрый торнакай.<br /> Юк хафа, ди, юк әфәт, ди<br /> Сыңрый торнакай.<br /> Илдә ир-ат — Салават, ди<br /> Сыңрый торнакай.<br /> Уралкаем, Уралкаем<br /> Туган Уралкаем!<br /> Ил көйләр ди<br /> Тел сөйләр ди<br /> Уйнар курайкай.<br /> Куанычым, юанычым<br /> Булды Уралкай<br /> Җыр канатлы, нур канатлы<br /> Сыңрый торнамдай.<br /> Уралкаем, Уралкаем<br /> Туган Уралкаем!<br /> Гасырлардан гасырларга<br /> Очып баргандай. |} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Башкорт халык җырлары]] 4v6v2fjfi0z47yzwz2zppastxw2c81d 0 812219 6099453 6063363 2026-11-07T14:36:00Z Әмир 15082 /* Бүләкләре, мактаулы исемнәре */ өстәмә 6099453 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Исем = Ришат Фазлыйәхмәтов |Имза = |Фото =Р.Н.Фазлыйәхмәтов.jpg |Рәсем асты язуы = |Фон = solo_singer |Тугандагы исеме = |Тулы исеме = Ришат Нур улы Фазлыйәхмәтов |Туу көне = 15.02.1989 |Туу урыны = [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мари АССР]] {{туу урыны|Бәрәңге районы|Бәрәңге районында}}, [[Мазарбашы]] |Үлү көне = |Үлү урыны = |Еллар = 2010 - {{х.в.}} |Дәүләт = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] |Һөнәрләр = [[җырчы]] |Моң = |Кораллар = |Жанрлар = эстрада |Псевдонимнар = |Коллективлар = Барс-Медиа |Хезмәттәшлек = |Лейбллар = |Бүләкләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган артисты (2026)]]{{«Мәдәнияттәге казанышлары өчен» билгесе (Татарстан)}} |Сайт = [https://vk.com/id86889983 Ришат Фазлиахметов] }} {{Фш| Фазлыйәхмәтов }} '''Ришат Фазлыйәхмәтов''', Ришат Нур улы Фазлыйәхмәтов (''[[1989 ел]]ның [[15 февраль|15 феврале]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Мари АССР]], [[Бәрәңге районы]], [[Мазарбашы]]'') ― татар эстрадасы җырчысы, «БАРС-РЕКОРДС» ҖЧҖ вокал башкаручысы. [[Татарстан мәдәният министрлыгы]]ның «Мәдәнияттәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе иясе (2023). [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] (2026). == Тәрҗемәи хәле == 1989 елның 15 февралендә [[Мари АССР]] [[Бәрәңге районы]] [[Мазарбашы]] авылында туган. Әтисе Нур (2012 елда вафат) инженер-механик булып, әнисе Луиза (2014 елда вафат) аш-су остасы булып эшләгән. Бертуганнары Рифат (2006 елда вафат), Ринат, Рүзәл. [[Казан дәүләт мәдәният институты]]н тәмамлаган (укытучылары – [[Римма Ибраһимова]], [[Кирам Сатиев]]). Икенче курстан [[Салават Фәтхетдинов]] төркемендә җырлый башлаган. «[[Барс Медиа]]»га күчкән. Шул чорда «Ак шомырт та, ак сирин» (Р. Габделганиев көе hәм сүзләре) җыры <ref>[https://pesni.guru/text/ришат-фазлиахметов-ак-шомырт-та-ак-сирин Ришат Фазлиахметов - Ак шомырт та ак сирин.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503180928/https://pesni.guru/text/%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B0%D1%82-%D1%84%D0%B0%D0%B7%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D0%BA-%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%82-%D1%82%D0%B0-%D0%B0%D0%BA-%D1%81%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD |date=2023-05-03 }} Текст песни</ref> белән тамашачыга таныла. 2018 елда «Барс Медиа» компаниясе белән килешү тәмамлану сәбәпле, үзенең концерт төркемен булдырган. <ref>''Гөлнара Җәлилова''. [https://shahrikazan.ru/news/intervyu/rishat-fazlyykhmtov-min-firzr-atly-bulasy-idem Ришат Фазлыйәхмәтов: «Ә мин Фирзәр атлы буласы идем».] [[Шәһри Казан]], 20.09.2019</ref> <ref>[http://rsloboda-rt.ru/news/җәmgyiyat/rishat-fazlyykhmtov-mia-prodyuser-administrator-investor-kirk Ришат Фазлыйәхмәтов: миңа продюсер, администратор, инвестор кирәк.] [[Шәһри Чаллы]]. 6.02.2019</ref> == Танылган җырлары == * Ак шомырт та, ак сирень * Әле ярый, син очрадың * Сәлам әйтегезче, кошкайлар * Син кирәк * Әткәй * Яшәтәсе килә әниләрне * һ. б. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2023 ― [[«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе]] <ref>[https://intertat.tatar/news/risat-fazlyiaxmatov-kotlaular-kabul-itam-5858968 Ришат Фазлыйәхмәтов: «Котлаулар кабул итәм...»] Интертат, 30.04.2023</ref><ref>[https://vk.com/wall-104999655_20783 Ришат Фазлыйәхмәтов "Мәдәнияттәге казанышлар өчен" күкрәк билгесе белән буләкләнгән.] Татарская эстрада ВКонтакте</ref> * 2026 — [[Татарстан Республикасының атказанган артисты]] — ''музыка сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен''<ref>[https://rais.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_613681.pdf Указ Раиса РТ № 799 от 30.09.2026] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[2026 ел|2026]] — «Галим-мәгърифәтче Каюм Насыйриның тууына 200 ел» юбилей медале — ''татар мәдәниятен һәм традицияләрен үстерүгә керткән зур өлеше, татар телен популярлаштыруга һәм милләтара яхшы мөнәсәбәтләрне ныгытуга ярдәм иткәне өчен''<ref>''Гүзәл Басыйрова, Диләрә Нургалиева''. [https://intertat.tatar/news/risat-fazlyiaxmatov-koncerty-yaltyravykly-botinka-tatarca-stendap-medal-ham-raxmatlar-5881438 Ришат Фазлыйәхмәтов концерты: ялтыравыклы ботинка, татарча стендап, медаль һәм рәхмәтләр.] [[Интертат]], 5.11.2026</ref> == Гаилә хәле == * Беренче никахы Гөлназдан улы Искәндәр. <ref>[https://intertat.tatar/news/risat-fazlyiaxmatovnyn-ulyna-1-million-sum-burycy-yelgan-5853301 Ришат Фазлыйәхмәтовның улына 1 миллион сум бурычы җыелган.] Интертат</ref> * Икенче никахы Эльмира (Тәтишкә). <ref>[https://intertat.tatar/news/rishat-fazlyy-hm-tov-instachylarga-minem-elmiramda-sezne-eshegez-yuk Ришат Фазлыйәхмәтов инстачыларга: «Минем Эльмирамда сезнең эшегез юк».] [[Интертат]], 16.06.2020</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Фазлыйәхмәтов, Ришат}} [[Төркем:Татар җырчылары]] [[Төркем:Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:«Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Татарстанның атказанган артистлары]] [[Төркем:«Каюм Насыйриның тууына 200 ел» юбилей медале белән бүләкләнүчеләр]] s7y0f0gkeplrp0ch46a0gllzgjbgvsp 0 812380 6099517 4422485 2026-11-07T18:07:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099517 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Танып-белү''' — [[субъект]] фикерләвендә чынбарлыкны чагылдыру һәм кабул итү, аның нәтиҗәсе — дөнья турында белем. Танып-белү, кагыйдә буларак, фәкать [[Хакыйкать|хакыйкатьне]] эзләү процессы гына, ә аның нәтиҗәсе — [[белем]].<ref>Обществознание. 11 класс: учеб, для общеобразоват. учреждений: базовый уровень/ [Л. Н. Боголюбов, Н. И. Городецкая, А. И. Матвеев и др.]; под ред. Л. Н. Боголюбова [и др.]; Рос. Акад, наук, Рос. акад, образование, изд-во «Просвещение».— 5-е изд.— М.: Просвещение, 2010.— 349 с. (Академический школьный учебник). ISBN 978-5-09-023426-9</ref> Танып-белунең максаты булып объектив дөнья турында теләсә нинди түгел, ә нәкъ менә объектив белемнәр алу тора. Танып-белү процессында теләсә нинди, ягъни ялган белемнәр дә чагылыш таба, ләкин артык хезмәт буларак кына. Танып-белү төп ике баскыч үтә — [[сизү]] һәм [[Рационализм (фәлсәфә)|рациональ]] танып-белү. Сизү белән танып-белү — түбәнге баскыч — тою, кабул итү һәм күзаллау формаларында гамәлгә ашырыла. Анда сизүнең кешене тышкы дөнья белән бәйләп тора торган биш әгъзасы — күрү, ишетү, тотып тою, ис һәм тәм сизү эшкә җигелә. Танып-белү процессына шулай ук фикерләү эшчәнлегенең фаразлау, фантазия, гипотеза, кузаллау, хыял, интуиция кебек формалары да керә. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Кохановский В. П. и др.'' Основы философии науки. М.: Феникс, 2007. 608 с ISBN 978-5-222-11009-6 * {{ВТ-ЭСБЕ|Теория познания}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [http://www.nuru.ru/philos/026.htm Танып белү (эпистемология).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200410164831/http://www.nuru.ru/philos/026.htm |date=2020-04-10 }} * ''Н.'' ''Хартман.'' [https://web.archive.org/web/20061110011228/http://www.elenakosilova.narod.ru/studia/hartmann.htm Онтология яктылыгында танып белү.] * ''Фролов И. Т.'' [https://web.archive.org/web/20241218070207/https://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_6.html Фәлсәфә белән таныштыру. 2 өлеш.] [https://web.archive.org/web/20241218070207/https://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_6.html VI бүлек.] [https://web.archive.org/web/20241218070207/https://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_6.html Танып белү.] == Моны да карагыз == * [[Фәлсәфи төшенчәләр]] [[Төркем:Фәлсәфи төшенчәләр]] [[Төркем:Игътираф]] [[Төркем:Белем]] slg60td0nal5voeg272bmax31im8vgq 0 812753 6099443 6093323 2026-11-07T14:17:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099443 wikitext text/x-wiki {{ВикиЯз|ел=2023}} {{УК}} '''Солёный''' ({{lang-ba|Солёный}}, {{lang-ru|Солёный}}) ― [[Башкортстан]]ның [[Ишембай районы]]ндагы торак пункт, хутор. XIX гасырда нигезләнгән. 1981 елда Башкортстан АССР торак пунктлары реестрыннан төшерелгән. 2007 елда тергезелгән. Петровское авыл советы [[авыл җирлеге]]нә карый.<br/> Почта индексы — 453230, ОКАТО коды — 80231855008. == Географик урыны == ;Ара * Авыл советы үзәгенә (''[[Петровское (Ишембай районы)|Петровское]]'') кадәр – 8 км. * Якындагы [[тимер юл]] станциясенә (''[[Ишембай]]'') кадәр – 35 км. == Атамасы == Авылның атамасы Солёный ({{lang-tt|Тозлы}}) якындагы тоз сазлыгы буенча бирелгән. == Тарих == Авылга XIX гасырда хәзерге [[Украина]] һәм [[Беларусия]] территориясеннән күченүчеләр нигез салган. <ref>[http://hghltd.yandex.net/yandbtm?fmode=inject&url=http%3A%2F%2Fwww.agidel.ru%2F%3Fparam1%3D13005%26tab%3D5&text=Солёный%27%27%27%20—%20хутор%20в%20Ишимбайский%20район&l10n=ru&sign=28129b0ff0e6b5450fb8ef662476c156&keyno=0]{{Deadlink|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1973 елда янгыннан соң авыл бөтенләй диярлек бушап калган. 1981 елда Башкортстан АССР Югары Советы Президиумының 1981 елның 14 сентябрендәге 6-2/327 номерлы «Кайбер торак пунктларны Башкортстан АССРның административ-территориаль бүленүе буенча исәп-хисап мәгълүматларыннан чыгару турында» указы нигезендә рәсми рәвештә юкка чыгарылган ([[Ишембай районы]]ның Кодаш, Лашмино, Фарейкин торак пунктлары белән бергә). <ref>{{cite web |url = http://ufa.regionz.ru/index.php?ds=39989 |title = УКАЗ Президиума ВС Башкирской АССР от 14.09.1981 № 6-2/327 "ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ НЕКОТОРЫХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ ИЗ УЧЕТНЫХ ДАННЫХ ПО АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОМУ ДЕЛЕНИЮ БАШКИРСКОЙ … |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140304154553/http://ufa.regionz.ru/index.php?ds=39989 |archivedate = 2014-03-04 }}</ref> 2007 елда [[Россия Хөкүмәте|РФ Хөкүмәтенең]] 2007 елның 10 сентябрендәге 572 номерлы «Адыгея Республикасында, Башкортстан Республикасында, Ленинград, Смоленск һәм Чиләбе өлкәләрендә географик объектларга исемнәр бирү һәм географик объектларның исемнәрен үзгәртү турында» карары нигезендә яңадан рәсми рәвештә тергезелгән. <ref>[http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/d_1_1.pdf Постановление Правительства РФ от 10.09.2007 № 572 О присвоении наименований географическим объектам и переименовании географических объектов в Республике Адыгея, Республике Башкортостан, Ленинградской, Смоленской и Челябинской областях] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170102173350/http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/d_1_1.pdf |date=2017-01-02 }}</ref> == Халык == 2010 елның 14 октябренә карата халык саны ― 1 кеше. == Икътисад == «Зеркальный карп» крестьян-фермер хуҗалыгы — балык тоту һәм балык үрчетү. Туризм.<ref>[http://travellers.ru/city-soljonyjj-(khutor-ishimbajjskijj-rajjon) Солёный (хутор, Ишимбайский район).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524162911/http://travellers.ru/city-soljonyjj-(khutor-ishimbajjskijj-rajjon) |date=2023-05-24 }} travellers.ru</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.ruspostindex.ru/02/53.html Почтовые индексы Ишимбайского района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205182541/http://ruspostindex.ru/02/53.html |date=2020-02-05 }} * [https://web.archive.org/web/20100810033057/http://ufagen.ru/places/ishimbayskiy Начальная страница Ишимбайского района портала «Генеалогия и Архивы»] * Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан N 126-з от 17 декабря 2004 года * [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094552/http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls |date=2016-03-04 }} {{Ишембай районы}} [[Төркем:Әлифба буенча торак пунктлар]] [[Төркем:Ишембай районы торак пунктлары]] [[Төркем:Башкортстанның яңадан тергезелгән торак пунктлары]] 30q54xrxqcnnt69i311f3n619s4nyl3 0 813196 6099518 4451232 2026-11-07T18:07:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099518 wikitext text/x-wiki {{Язучы|Иҗат итү теле=[[румын теле]], [[кырымтатар теле]]|Милләт=[[кырымтатар]]|Фото=TanerMurat.jpg}} '''Танэр Мурат''' ({{Lang-crh|Taner Murat}}; ''[[1959 ел|1959 елның]] [[8 май|8 мае]], [[Румыния]], [[Күстәнҗә]]'') — Румыния [[Кырым татарлары|кырымтатар]] язучысы, шагыйре һәм тәрҗемәчесе. == Карьера == Мурат [[румын теле]]<nowiki/>ннән [[кырымтатар теле]]<nowiki/>нә һәм кырымтатар теленнән румын теленә сүзлекләр язган вә тәрҗемә эткән. Кырымтатар теле өчен ул Á, Ç, Ğ, Ñ, Î, Í, Ó, Ş, Ú хәрефләре белән [[Latin älifbası|латин әлифбасын]], Ә, Җ, І, Ң, Ө, Ү, Ў хәрефләре белән [[Кириллица|кирилл әлифбасын]], иске төрки һәм гарәп-фарсы язуын (ڭ хәрефе белән) кулланган<ref name="ME">{{Cite web|url=https://vebuka.com/document/170114173422-ad31c61dd7cdb69da4eb87d4e7c5f93e|title=Vebuka.com – Luceafarul – Sholpan by Mihai Eminescu|website=Vebuka.com|accessdate=2023-06-13|archivedate=2023-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521080412/https://vebuka.com/document/170114173422-ad31c61dd7cdb69da4eb87d4e7c5f93e}}</ref>. == Библиография == * Murat, Taner (2006). Kókten sesler: Temúçin. Victoria BC: Trafford Publishing. [https://books.google.com/books?id=CEPCoL0QhmQC&dq=taner+murat+temucin&pg=PP1 Kókten sesler : Temúçin]. * Murat, Taner (2010). Ótken bír șaklayga sewdam: manzúme-iy sewda. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=ULb1UpmMzHMC&dq=taner+murat+otken&pg=PP1 Ótken Bír Saklayga Sewdam: Manzúme-Iy Sewda]. * Murat, Taner (2011). Autostrada: poezii. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=3rcAo0AUCJIC&dq=taner+murat+autostrada&pg=PP1 Autostrada]. * Murat, Taner (2011). Fiat Justitia: manzúmeler. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=YeRNLvDOdQ4C&dq=taner+murat+fiat+justitia&pg=PP1 Fiat Justitia]. * Murat, Taner (2012). Ağî Ayna, Yeșíl Elmaz: manzúmeler. Charleston: CreateSpace. * Murat, Taner (2012). Oglinda Amăruie, Diamantul Verde; poeme. Charleston: CreateSpace. * Murat, Taner (2012). Коктен сеслер: Темючин. Charleston: CreateSpace. * Murat, Taner (2012). Opening the Doors of Science. Iași: StudIS. * Murat, Taner (2013). Открывая Двери Знаний. Charleston: CreateSpace. [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxuYXphcmxvb2t8Z3g6MjhjZGE3ZjE4YjM5MjdjNA Opening the Doors of Science_Russian.pdf]. * Murat, Taner (2013). اُتْكَنْ بِرْ شَاقْلَیْغَا سَوْدٰامً. Charleston: CreateSpace. [http://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/9781491236192?e=2254043/5203178 Otken bir shakhlaygha sewdam (My Love for a Singing Seagull) by Taner Murat by Anticus Multicultural Association – Issuu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120184704/https://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/9781491236192?e=2254043/5203178 |date=2025-01-20 }}. * Murat, Taner (2012). The Bizarre Age: Anthology of Short Stories. Iași: StudIS. [https://books.google.com/books?id=fSpSZsn0UroC&dq=taner+murat+opening&pg=PP1 The Bizarre Age – Anthology of Short Stories]. * Murat, Taner (2012). Spectral Lines: Anthology of Contemporary Poetry. Iași: StudIS. [https://books.google.com/books?id=rh251tVDDgwC&dq=taner+murat+opening&pg=PP1 Spectral Lines – Anthology of Contemporary Poetry]. * Murat, Taner (2012). Magnetic Resonance Therapy: Anthology of Interviews. Charleston: CreateSpace. * Murat, Taner (2012). Crossing the Path of Tellers: Short Stories of Our Time. Iași: StudIS. * Murat, Taner (2012). Extraterrestrial Life: Poetry of Our Time. Iași: StudIS. * Murat, Taner (2012). The Infinite Facets of Sphere: An Anthology of Essays and Interviews. Iași: StudIS. * Murat, Taner (2012). Looking Back: Anthology of Short Stories. Iași: StudIS. [https://books.google.com/books?id=NKlBltSP6zEC&dq=taner+murat+looking+back&pg=PP1 Looking Back: Anthology of Short Stories]. * Petrovskiy, Valery (2013). Tomcat Tale: Short Story Collection. Iași: StudIS. [http://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/tomcat_tale_preview?e=2254043/4877444 Tomcat Tale by Valery Petrovskiy by Anticus Multicultural Association – Issuu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120185031/https://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/tomcat_tale_preview?e=2254043/4877444 |date=2025-01-20 }}. * Musa, Jalil (2014). To a Friend: selected poems. Charleston: CreateSpace. [https://web.archive.org/web/20250120184559/https://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/to_a_friend?e=2254043/6739441 To a friend by Anticus Multicultural Association – Issuu]. * Murat, Taner (2014). پَرُزَلِ سٰلِنْجٰاقْ، قِرِمْ تَتَارْ مٰانْزُمَلَرً جِیِنْتِغِ. Charleston: CreateSpace. [http://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/peruzeli_salingak_online?e=2254043/7900198 Perúzelí salînğak by Anticus Multicultural Association – Issuu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250121202453/https://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/peruzeli_salingak_online?e=2254043/7900198 |date=2025-01-21 }}. * Murat, Taner (2009). Dicționar român – tătar crimean / Sózlík kazakșa – kîrîm tatarșa. Constanța: Muntenia. [https://books.google.com/books?id=e6vnF1A0dvkC&dq=taner+murat+alem-i&pg=PP1 Dicţionar român – tătar crimean, Sózlík kazakşa – kîrîm tatarşa]. * Murat, Taner (2010). Kîrîm Tatarğa Álem-í Tayyarat / Aviarium Scythicum ad scientiam conformatus. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=vJk0ybc41SAC&dq=taner+murat+alem-i&pg=PP1 Kîrîm Tatarga Álem-í Tayyarat]. * Murat, Taner (2011). Kîrîm Tatarğa Álem-í Nebatat / Herbarium Scythicum ad scientiam conformatus. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=ybKDlUXAKpkC&dq=taner+murat+alem-i&pg=PP1 Kîrîm Tatarğa Álem-í Nebatat – Herbarium Scythicum ad scientiam conformatus]. * Murat, Taner (2011). Dicționar tătar crimean – român / Sózlík kîrîm tatarșa – kazakșa. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=zdEcdIv3uE8C&dq=taner+murat+alem-i&pg=PP1 Dictionar Tatar Crimean – Roman, Kirim Tatarsa – Kazaksa Sozlik]. * Baudelaire, Charles (2011). Les fleurs du mal / Yamanlîgîñ șeșeklerí: saylangan sonetler. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=2Fi9BeHmHAMC&dq=charles+baudelaire+les+fleurs+du+mal+taner&pg=PP1 Les Fleurs du Mal – Yamanlîgîñ Seseklerí: Sonnets Choisis – Saylangan Sonetler]. * Schiller, Friedrich (2011). An die Freude – Kaside Kunakka. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=zSWNADW7iuAC&dq=schiller+kaside&pg=PP1 An die Freude – Kaside Kunakka]. * Gaspîralî, Ismail (2012). Kadînlar Ulkasî / Molla Abbas Franseviy. Charleston: CreateSpace. [https://books.google.com/books?id=zSWNADW7iuAC&dq=schiller+kaside&pg=PP1 An die Freude – Kaside Kunakka]. * Murat, Taner; Rushan Shamsutdinov (2013). مَتْرَلِ قَایْتَرْمَالَرً. Charleston: CreateSpace. [http://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/mc_arabic_online?e=2254043/6155346 Metreli kaytarmalar (Metric Conversions-Poetry of Our Time) by Anticus Multicultural Association – Issuu]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Murat, Taner (2014). Perúzelí salînğak: Kîrîm Tatar manzúmeler ğîyîntîgî / Leagănul cu peruzea: zbornic liric tătar crimean. Charleston: CreateSpace. [http://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/leaganul_cu_peruzea__online?e=2254043/7900209 Perúzelí salînğak – Leagănul cu peruzea by Anticus Multicultural Association – Issuu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120184716/https://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/leaganul_cu_peruzea__online?e=2254043/7900209 |date=2025-01-20 }}. * Murat, Taner; Sagida Siraziy (Sirazieva) (2013). Metric Conversions / Metrelí kaytarmalar: búgúngí tízmeler ğîyîntîgî. Iași: StudIS. ISBN 9786066244497. [https://books.google.com/books?id=fDHoY1hjBMQC&dq=taner+murat+metric&pg=PP1 Metric Conversions – Metreli Kaytarmalar: Poetry of Our Time – Bugungi Tizmeler Giyintigi]. *Singh, Ram Krishna; Alsou Shikhova Ildarovna (2014). I Am No Jesus / Men Isa tuwulman. Iași: StudIS. [https://web.archive.org/web/20241127143646/https://issuu.com/kirim-tatar-kitaplari/docs/i_am_no_jesus?e=2254043/7342469 I Am No Jesus by Ram Krishna Singh by Anticus Multicultural Association – Issuu]. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://sites.google.com/site/tanermuratkitap/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230218135852/https://sites.google.com/site/tanermuratkitap/ |date=2023-02-18 }} * [https://sites.google.com/site/tanermuratkitap/ro/alphabet Latin alphabet used by Taner Murat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423130656/https://sites.google.com/site/tanermuratkitap/ro/alphabet |date=2023-04-23 }} * [https://vebuka.com/print/170114173422-ad31c61dd7cdb69da4eb87d4e7c5f93e/Luceafarul_-_Sholpan_by_Mihai_Eminescu The translation of the book "''Luceafărul''" (Mihai Eminescu) by Taner Murat with this scripts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518210315/https://vebuka.com/print/170114173422-ad31c61dd7cdb69da4eb87d4e7c5f93e/Luceafarul_-_Sholpan_by_Mihai_Eminescu |date=2023-05-18 }} * [[google:Taner+Murat&btnG=Search+Books&tbm=bks&tbo=1&gws_rd=ssl|Google Books]] * [http://www.amazon.com/s/ref=nb_sb_noss?url=search-alias%3Dstripbooks&field-keywords=Taner%20Murat Amazon] [[Төркем:Кырымтатар язучылары]] [[Төркем:Кырымтатар шагыйрьләре]] kxf2s315v2zsjtqc4q181irbincuz6i 0 813518 6099630 4420247 2026-11-08T03:06:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099630 wikitext text/x-wiki {{УК}}{{мәгънәләр|Тәүфыйк (мәчет)}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Тәүфыйк |Үз атамасы = |Рәсем = Тәүфыйк_мәчете_(Сарман).jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны =[[Татарстан]], [[Сарман районы]], [[Сарман]] авылы, М. Җәлил урамы, 57 б |Координатлары = 55°25′91″ <br /> 52°59′22″ (G) (O) (Я) |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте|ТРМ ДН]] Сарман районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = [[мәчет]] |Архитектура стиле = татар |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[1991]] |Төп даталар = [[1991]] (''төзелеш башлану'')<br/> [[1994]] (''манара кую'') <br/>1995 (''ачылу'') |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = [[1991]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[1995]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Тәүфыйк''' ― [[Татарстан]]ның [[Сарман районы]] үзәге [[Сарман]] авылында 1995 елда ачылган ислам гыйбадәтханәсе, мәчет. Сарман авылында яңа заманда төзелгән беренче мәчет. [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте]]нең Сарман район мөхтәсибәтенә карый. == Тарих == XIX гасыр уртасыннан документларда авылда 2 мәчет, аннан соң алар янында мәдрәсәләр теркәлгән. <ref>[https://komanda-k.ru/Татарстан/поселок-сарманово Поселок Сарманово.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230620133435/https://komanda-k.ru/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BA-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE |date=2023-06-20 }} Марийские Лесоходы{{ref-ru}}</ref> 1905 елда авылда ([[Сарман вулысы|волость]] үзәгендә) 2 мәчет, 2 мәдрәсә эшләгән. 1870 елда, [[Ырынбур мөселман диния нәзарәте|Ырынбур Диния нәзарәтеннән]] рөхсәт алып, язгы ташу вакытында зыян күргән икенче мәчетне халык үз акчасына төзекләндергән.<ref name=":0" /> Беренче җәмигъ мәчетендә 1875 елдан Габдерәкыйп Габделвәли улы [[имам]] булып торган. 1880 елдан Әфәндәй Мөхәммәдкәрим улы, 1910 елдан Миргасим Әфәндәй улы ([[Бөгелмә өязе]] [[Мәмәт]] авылыннан) указлы мулла итеп билгеләнгән. 1890 елда Сарманда икенче мәхәлләдә мәчет төзелә. Имамнар булып Камалетдин Зәйнетдин улы Баймурзин, Мәхүбрахман Габдерәкыйп улы, Нуретдин Камалетдин улы Баймурзин хезмәт иткән. 1906 елның 23 сентябрендә Сарман авылында өченче җәмигъ мәчете төзергә рөхсәт алына. 1909 елдан анда Сәхәбетдин Гыйләҗетдин улы ([[Аяз Гыйләҗев]]ның бабасы) имамлык иткән.<ref name=":0" /> 1919 елдан Мәхүбрахман Рәкыйпов имамлык иткән икенче мәчет бинасы ТАССР Югары Советы президиумының 1939 елның октябрь карары белән мәктәп итеп файдалану өчен район советы башкарма комитетына тапшырыла.<ref name=":0" /> == Яңа тарих == [[Бөек Ватан сугышы|Сугыштан]] соң, авыл мөселманнары [[җомга намазы|җомга намазларын]] Сарман зиратының эш кораллары саклый торган кечкенә бинасында укыганнар. Указлы руханилар булмау сәбәпле, дини йолаларны үтәү ([[никах]] уку, исем кушу, җеназа уку, [[җомга намазы]]н үткәрү һ.б.) өлкән яшьтәге гади кешеләргә йөкләнгән. Сарман авылында дини вазыйфаларны намус белән башкарган Җәүһәр абыстай халык хәтерендә саклана.<ref name=":0" /> Мөселманнар авыл советының иске бинасын ремонтлап, җылы кертеп, шунда намаз укып килгәннәр. Госстрах оешмасы җитәкчесе (Тавис Нигъмәтуллин) үз биналарының зур залында җомга намазларын укырга рөхсәт биргән. Мөселманнар [[мөтәвәлли]]ят төзегән. 1988―1989 елларда халыктан хөкүмәт органнарына авылда мәчет төзергә рөхсәт сорау кәгазьләре керә башлый. Сарман районында иң беренчеләрдән булып, 1990 елда [[Рангазар]] авылында «Нур» мәчете ачылган. Сарманның элеккеге [[зират]]ы урынында мәчет салырга рөхсәт алына. <ref>''Зөлфия Шәрипова''. Сарман аксакалы. [[Сарман (газета)|Сарман]], 4.07.2023, № 27, 6нчы бит.</ref> === Яңа бина === 1991 елда Сарман мөтәвәллияте вәкилләре [[Уфа]]га, [[Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте]]нә барып, мәчет проектын алып кайта. Авыл халкыннан акчалата ярдәм җыела. Мәчет төзелешенә район советы башкарма комитеты рәисе урынбасары Марс Касыйм улы Билалов теләктәшлек күрсәтә. Оешмалардан ПМК-5 (җитәкчесе Зөфәр), «Татарстан» [[күмәк хуҗалык|күмәк хуҗалыгы]] (рәисе Җәләлетдин), Җәлилнефть идарәсе (башлыгы Наил, башлык урынбасары Рафис Каюмов), «Петровка» агрофирмасы (генераль директоры [[Сәлимхан Әхмәтханов]]) мәчет төзелешенә ярдәм күрсәтә. [[Татарстанның халык артисты]], якташлары җырчы [[Зөһрә Шәрифуллина]] үзенең концерт бригадасы белән [[Сарман]]га махсус кайтып, концерттан кергән акчаны мәчет төзелешенә тапшыра.<ref>[https://sarman-rt.ru/news/rubriki-dlya-gazetyi-na-tatarskom/rais-abyi-90-iaslek-iubileen-bilgelap-uta Рәис абый 90 яшьлек юбилеен билгеләп үтә (видео, 2:49)]</ref> 1994 елның сентябрендә манарасы күтәрелә.<ref name=":0" /> === Имам-хатыйблар === * 1995 елдан ― Рәис хәзрәт Фатыйхов * 2000 елдан ― [[Йосыф Дәүләтшин|Йосыф хәзрәт Дәүләтшин]] * 2005 елдан ― Сәет хәзрәт Хаков * 2006 елдан ― Динар хәзрәт Зарипов * 2008 елдан ― Мәлик хәзрәт Садыйков <ref>[https://msu.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/234396.htm?ysclid=lj44a0f64l658109677 Аллаһ ризалыгы өчен.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251011065953/https://msu.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/234396.htm?ysclid=lj44a0f64l658109677 |date=2025-10-11 }} [[Сарман (газета) |Сарман]], 19.10.2013</ref> * 2016 елдан ― Илнур хәзрәт Сабуров <ref>[https://sarman-rt.ru/news/hlak/taufyik-macetenda-ostaxana-eslaiacak?ysclid=lj40x3cbae629314935 “Тәүфыйк” мәчетендә остаханә эшләячәк.] [[Сарман (газета)|Сарман]], 20.04.2023</ref> == Урнашуы == Сарманның 1нче мәчете булган «Тәүфыйк» мәчете Сарман авылының Муса Җәлил урамында урнашкан. Мәчет янында Сарман һәм Мөслим районнарының берләшкән хәрби комиссариаты бинасы, Сарман районы Мәдәният йорты, Россия Социаль фондының Сарман районы буенча бүлекчәсе, хәләл кафе урнашкан.<ref>[https://2gis.ru/firm/70000001059382963 Тәүфыйк мәчете картада]</ref> == Тасвирлама == Мәчет бер катлы, заманча төзелеш материаллары кулланылып, төзелгән. [[Манара]]сы түбәдә, керү юлы өстендә урнашкан. Үзәктән җылыту системасына тоташтырылган, су кертелгән, тәһарәтханәсе бина эчендә, уку класслары, дини атрибутика сату урыны бар. 150-200 кеше сыйдыра. [[Хатын-кыз]]ларга аерым ишектән керешле намаз залы булдырылган. Мәчет территориясе төзекләндерелгән. 2022 елда ремонт эшләре уздырылган.<ref name=":0">''Д. М. Кәшипова, Н. Ә. Мәхмүтов, Ф. Г. Салихова''. Гасырларны бәйләүче азан авазы. [[Сарман]], 2022, 64-66, 78, 91нче бит.</ref> == Моны да карагыз == * [[Бәрәкәт (мәчет, Сарман)|Сарманның «Бәрәкәт» мәчете]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Д. М. Кәшипова, Н. Ә. Мәхмүтов, Ф. Г. Салихова''. Гасырларны бәйләүче азан авазы. [[Сарман]], 2022, 64-66 бит. * Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә / Сарман муниципаль районы Башкарма комитеты, Төбәкне өйрәнүчеләр җәмгыяте.– Казан: АО ИД «Казанская недвижимость», 2020. – 384 б. == Сылтамалар == * [https://2gis.ru/firm/70000001059382963 Тәүфыйк мәчете картада] {{Тышкы сылтамалар}}{{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Сарман районы мәчетләре]] [[Төркем:1995 елда төзелгән мәчетләр]] pim2rvefm6zwwno211qlu9ggjozmmyi 0 813725 6099657 4410801 2026-11-08T04:33:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099657 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2023}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Урта Кәшер мәчете |Үз атамасы = Илдус |Рәсем = Урта_Кәшер_мәчете.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = 423378 [[Татарстан]], [[Сарман районы]], [[Урта Кәшер]], Һ. Такташ ур. |Координатлары = N 55° 9' 31.68" E 52° 30' 33.12" |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Сарман районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый =[[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы янәшәдә урнашкан [[мәчет]] |Архитектура стиле = ислам архитектурасы |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[2017]] |Төп даталар = [[2017]] (''төзелеш башлану'') <br/> [[2018]] (''ачылу'') |Төзелешнең башлануы = [[2017]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[2018]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Урта Кәшер мәчете''', рәсми исеме '''Илдус мәчете''' ({{lang-ru|Средне-Каширская мечеть}}) ― [[Татарстан]]ның [[Сарман районы]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Иске Кәшер авыл җирлеге| Иске Кәшер авыл җирлеге| d| Q23895986}} составындагы [[Урта Кәшер]] авылында 2018 елда ачылган ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]).<ref>[https://sarmanovo.tatarstan.ru/file/pub/pub_141277.jpg Старо-Каширское сельское поселение.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251010194106/https://sarmanovo.tatarstan.ru/file/pub/pub_141277.jpg |date=2025-10-10 }} Карта</ref> [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең]] Сарман районы мөхтәсибәте карамагында. Бу ― районда төзелгән 42нче мәчет <ref name=":3">[https://sarman-rt.ru/news/khbrlr/bgen-urta-ksher-avylynda-mchet-achyldy Бүген Урта Кәшер авылында мәчет ачылды.] [[Сарман (газета)|Сарман]], 18.09.2018</ref> == Тарих == [[Уфа губернасы]] [[Минзәлә өязе]] [[Иске Кәшер вулысы|Иске Кәшер волостена]] (1920 елдан [[Минзәлә кантоны|Минзәлә]], 1921 елдан [[Чаллы кантоны|Чаллы]] кантоннары, 1930 елдан [[Сарман районы]]на) караган, XVIII гасырның икенче яртысында нигезләнгән<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_s/s_176.shtml|title=Средний Кашир|website=Институт татарской энциклопедии|access-date=2022-04-17|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211235955/http://ite.antat.ru/articles/punkt_s/s_176.shtml|deadlink=no|accessdate=2023-07-02|archivedate=2020-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200211235955/http://ite.antat.ru/articles/punkt_s/s_176.shtml}}</ref> [[Урта Кәшер]] (''[[Бөек Октябрь инкыйлабы|инкыйлабка]] кадәр'' Кәшербаш) авылында XX гасыр башында [[мәчет]], [[мәдрәсә]] һәм мәктәп булуы теркәлгән. <ref>[https://nailtimler.com/rayony_pages/sarmanovsky_rayon/sarmanovsky_rayon_sredny_kashir.html История деревни Средний Кашир ( Урта Кәшер).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230702123357/https://nailtimler.com/rayony_pages/sarmanovsky_rayon/sarmanovsky_rayon_sredny_kashir.html |date=2023-07-02 }} Татары без границ</ref> Авылда ике катлы мәчет [[1812 елгы Ватан сугышы]]ннан соң төзелгән. [[Урта Кәшер]]дән (Кәшербаш) Насыйбулла исемле кеше әлеге сугышта рус армиясе генералының ординарецы булып хезмәт иткән. [[1812 елгы Ватан сугышы|Сугышта]] генерал каты яраланып, госпитальгә ятканда, булган [[акча]]-алтыннарын ординарецына биреп калдырган. «Исән калсам, кире бирерсең, үлсәм, үзеңә калыр», ― дигән. Генерал озак яткан, әмма терелә алмаган. Насыйбулла сугыштан исән кайта, шул акчага ике катлы ике зур бүлмәле [[мәчет]] төзетә, үзенең тормышын да рәтли, авылның иң бай кешесе булып китә, [[хаҗ]]га бара, хаҗи була. [[Мәдрәсә]] аның өчен махсус салынган ике катлы бинаның икенче катында, беренче катта ашханә һәм кибет урнашкан булган. Хәсән ([[Яхшы Каран]]нан), Шәңгәрәй ([[Стәрлетамак]] мәдрәсәсендә белем алган), Ризван исемле муллалар мәдрәсәдә мөгаллим булып та хезмәт иткән. <ref>Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. К.: АО «ИД Казанская Недвижимость», 2020, 69нчы бит. ISBN 978-5-6044058-7-1</ref> Урта Кәшердә (Кәшербаш) 1834 елда 100, 1870 елда 233, 1920 елда 612 кеше яшәгән, [[мөселманнар]]. <ref name=":2" /> [[Уфа губернасы|Уфа губерна]] идарәсе авылда мәчеткә яңа бина төзергә 1906 елның 7 июлендә рөхсәт биргән. ;Имамнар: * 1907 елдан ― Ризван Гыйльман улы Габдукаев (1882 елгы), [[хатыйп]] * 1912 елдан ― Хәсән Гарәфетдин улы, 1921 елда [[Каташ-Каран мәчете]]нә имам булып күчкән.<ref name=":1">''Д. Кашапова, Н. Мәхмүтов, Ф. Салихова''. Гасырларны бәйләүче азан авазы. Сарман, 2022, 27нче бит. </ref> 1921 елда Насыйбулла хаҗи салдырган мәдрәсәнең икенче катында сугыш һәм ачлык вакытында ятим калган балалар өчен приют ачылган. <ref>Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. К.: АО «ИД Казанская Недвижимость», 2020, 251 нче бит. ISBN 978-5-6044058-7-1</ref> == Яңа бина == 2018 елның 18 сентябрендә авылда бер катлы кирпеч бинада яңа мәчет сафка баса. Мәчеткә аны төзүне башлап йөргән, төзелешенә күп хезмәт куйган Илдус Гайфуллин истәлегенә «Илдус» (Ильдус) мәчете дип исем бирелгән.<ref name=":3" /> [[Манара]]сы бина янәшәсендә. <ref name=":1" /> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. К.: АО «ИД Казанская Недвижимость», 2020. ISBN 978-5-6044058-7-1 * ''Д. Кашапова, Н. Мәхмүтов, Ф. Салихова''. Гасырларны бәйләүче азан авазы. Сарман, 2022, 27нче бит. == Сылтамалар == * [https://sarman-rt.ru/news/khbrlr/bgen-urta-ksher-avylynda-mchet-achyldy Бүген Урта Кәшер авылында мәчет ачылды.] [[Сарман (газета)|Сарман]], 18.09.2018 {{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:2018 елда төзелгән мәчетләр]] [[Төркем:Сарман районы мәчетләре]]. 2rjtnjpd2q83dpz2k4f8446ocv6aw2l 0 813821 6099673 6087176 2026-11-08T05:07:58Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099673 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2023}} {{мәгънәләр|Фаевка (мәгънәләр)}} {{ ТПВМ-Татарстан | халәт = авыл | татар исеме = Фаевка {{Defunct}} |чын исем = |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Азнакай районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = |исәп елы = |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423307 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Фаевка |add3n = |add3 = }} '''Фаевка''' ({{lang-ru|Фаевка}}, {{lang-uk|Фаївка}}) ― [[Татарстан Республикасы]] [[Азнакай районы]]нда бетерелгән торак пункт. 1930 елдан [[Бөгелмә районы]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Чемодур авыл җирлеге|Чемодур авыл җирлегенә|d|Q4508852}} караган. 1930 елда халык саны 121 кеше. 1963 елдан соң белешмә басмаларда искә алынмый. <ref name=":0">[http://www.antat.ru/ru/ite/publishing/novye-izdaniya/Исчезнувшие%20НП-2016.pdf Фаевка. Исчезнувшие НП-2016.pdf С.267]</ref> == География == Хәзерге Татарстан Республикасы Азнакай районы территориясендә, [[Чемодурово|Чемодурдан]] 3 км, [[Актүбә (Азнакай районы)|Актүбә]] эшчеләр бистәсеннән ~10 км, [[Азнакай]] шәһәреннән көньякка таба ~20 км, [[Бөгелмә]] тимер юл станциясеннән – 32 км ераклыкта урнашкан булган. == Административ бүленеш == 1930 елдан [[Бөгелмә районы]] Чемодур авыл советы составында булган. <ref>[https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_faevka.html История деревни Февка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708142907/https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_faevka.html |date=2023-07-08 }} Татары без границ</ref> == Демография == {| class='standard' style='text-align: center;' width=60% | colspan=5 | Халык саны |- class='shadow' |[[1930 ел|1930]] |[[1939 ел|1939]] |[[1956 ел|1956]] |[[1963 ел|1963]] |[[1970 ел|1970]] |- |121 |153 |88 |26 |0 |} Төп милләтләр: [[украиннар]], [[руслар]]. <ref name=":0" /> == Тарих == Яңа торак пунктка [[Украина]]ның [[Чернигов губернасы]] (''хәзерге'' [[Чернигов өлкәсе]] [[Новгород-Северский]] районы) {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Фаевка|Фаевка|d| Q4480481}} авылыннан күченеп утыручылар нигез салган. Биредә җир сатып алып, беренче күчеп килүчеләр ― Заспенко, Маханько, Петрухан, Лемешко, Синявский гаиләләре. Күченүчеләр [[Чемодурово|Чемодур]] авылыннан 3 км читтәрәк урнашкан яңа авылга еракта калган туган авылларының исемен кушканнар. Авылның ике кыска гына урамы, 30-35 хуҗалыгы булган. Башлангыч мәктәп булган (анда Анастасия Сергеевна, Вера Николаевна Аверьянова, Надежда Николаевна, [[Бөек Ватан сугышы|сугыштан]] исән-сау кайткан Николай Титович Лемешко эшләгән). Авылда кибет булмаган, азык-төлекне Чемодурдан яки [[Алферовка]]дан алып кайтканнар. 1930-елларда авылда оештырылган [[күмәк хуҗалык]]ка Димитров исеме бирелгән (рәисе Александр Сазонов). Колхоз [[игенчелек]], [[терлекчелек]], [[умартачылык]] белән шөгыльләнгән, [[яшелчә культуралары|яшелчә]] үстергән. [[Сыер]], [[сарык]], [[йорт аты|ат]] үрчеткәннәр. Басуларда [[бодай]], [[арыш]], [[борчак]] үстергәннәр. Колхозда техника булмау сәбәпле, бар эшләр ат һәм кул көче белән эшләнгән. Авыл янәшәсендә елга булмагач, яшелчәгә сибәргә суны коелардан һәм кечкенә инешләрдән алганнар. Йорт хуҗалыкларында терлек тотканнар, яшелчә үстергәннәр. Украин хатыннары күп төрле яшелчәне үстерә дә, аны саклый да белгәннәр. Ирләре ат өчен дирбия эшләгән, хатыннары чигү чиккән. 14 октябрьдә [[Покрау]]ны бәйрәм иткәннәр. Колхозларны эреләндерү башлангач, 1957 елда Димитров исемендәге күмәк хуҗалыкны [[Бөгелмә районы]] «Сокольский» совхозына (үзәге [[Чемодурово|Чемодур]]) кушалар ([[Алферовка|Алфёровка]], [[Тетвел (Азнакай районы)|Тетвель]] авыллары белән бергә).<ref>[http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_a/a117.shtml Алфёровка.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708142908/http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_a/a117.shtml |date=2023-07-08 }} Институт Татарской Энциклопедии</ref> Терлекләрне Чемодур авылына күчергәч, авылда эш калмый, халык әкренләп тарала башлый: күбесе Чемодурга, кайберләре [[Бөгелмә]]гә күчеп китә. <ref>[https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_chemodurovo.html История села Чемодурово.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708142906/https://nailtimler.com/rayony_pages/aznakaevsky_rayon/aznakaevsky_rayon_chemodurovo.html |date=2023-07-08 }} Татары без границ</ref> Авылның ташландык христиан [[зират]]ы сакланган. [[Нефть]] сәнәгате объектларына хезмәт күрсәтү өчен төзелгән иң беренче электр подстанциясенә ''Фаевская'' исеме бирелгән. == Шәхесләр == * Михаил Егорович Булатов (1932 елда Фаевкада туган), «[[Татнефть]]» АҖ Азнакай бораулау эшләре идарәсенең бульдозер машинисты, медальләр белән бүләкләнгән. * Татьяна Ивановна Савельева (1939), «Актюбанефть» НГДУ операторы, медальләр белән бүләкләнгән. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Фаевка // Азнакай. Хәтер түрендәге авыллар (җыентык; авторлар коллективы, төзүче [[Марсель Гарипов|М. М. Гарипов]]). К.: Идел-Пресс, 2016, 305-306нчы бит. * Фаевка // Исчезнувшие населённые пункты Республики Татарстан: справочник / под ред. Р.В.Шайдуллина. – Казань: ОП «Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ», 2016. – 320 с. ISBN 978-5-902375-13-5 == Сылтамалар == * [http://www.antat.ru/ru/ite/publishing/novye-izdaniya/Исчезнувшие%20НП-2016.pdf Фаевка.] Татарстан Республикасының югалган торак пунктлары == Моны да карагыз == * [[Бугаевка]] * [[Кәкре Елга МТСы]] * [[Шкаповка]] * [[Урсай Ключ]] {{Азнакай районы}} [[Төркем:Азнакай районының торак пунктлары]] [[Төркем:Татарстанның юкка чыккан торак пунктлары]] n36afhsv3qj42pelipyhoxul53969ls 0 813955 6099774 5914686 2026-11-08T09:56:12Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099774 wikitext text/x-wiki {{Шәхес|сурәт=Хилми.png}} '''Хильми Олейник''', Хильми Кочевич Олейник (''[[1994 ел]]ның [[18 июнь|18 июне]], [[Россия|РФ]], [[Краснодар]]''), '''Хилми Форкс''' ({{Lang-en|Hilmi Forks}}) буларак күбрәк танылган — Россия [[Транс-хатын-кыз|трансгендер]] [[Треш-стрим|треш-блогеры]] һәм [[ТикТок|тиктокеры]]. Әхлаксыз, эпатажлы һәм провокацион тәртибе белән танылган. == Тәрҗемәи хәле == 1994 елның 18 июнендә Краснодарда туган. Аның әти әнисе [[Чернобыль]]дән. Әтисе гаиләдән иртә киткән, әнисе [[алкоголизм]]нан интеккән. Хильмига 10 яшь булганда, аның әнисен ата-ана хокукыннан мәхрүм иткәннәр, ә үзен балалар йортына урнаштырганнар. Ул анда балигъ булганчы булган. Үзенең блогерлык эшчәнлеген 2014 елда [[YouTube]]'та роликлар урнаштырып һәм параллель рәвештә [[Instagram]]'да блог алып барып башлаган. Беренче популярлык дулкынын 2020 елда карантин башланганнан бирле алган. Шул вакытта ул [[ТикТок|TikTok]]'та трансгендер блогер [[Даша Корейка]], ә соңрак фуд-блогер Молли Молоко белән бергә видеолар урнаштыра башлаган<ref>{{Cite web|url=https://360tv.ru/tekst/obschestvo/shtraf-v-1-tysjachu-ili-tjurma/|title=На Хилми Форкса завели уголовное дело: кто это, как выглядит, в чем виноват|date=2023-07-13|website=360°|access-date=2023-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.myseldon.com/ru/news/index/261588226|title=Продюсер Даши Корейки Хилми: Ориентация, смена пола, драки, последние новости|date=2021-11-04|website=news.myseldon.com|access-date=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714132136/https://news.myseldon.com/ru/news/index/261588226|archivedate=2023-07-14|accessdate=2023-07-16}}</ref>. Бу социаль челтәрдәге ике аккаунтны блоклаштырудан соң, [[Telegram]]'да шәхси канал актив алып бара башлаган. Ул төрле треш-контент бастырып, Telegram'да популярлык яулый башлаган<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/articles/obshchestvo/13072023/597657|title=Драка, треш-контент и порнография: почему на блогера Хилми Форкса завели дело|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2023-07-14}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}}{{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Россия тиктокерлары]] [[Төркем:Россия блогерлары]] [[Төркем:Трансгендер һәм транссексуаль хатын-кызлар]] [[Төркем:Блогерлар]] c2s18o6svgpdcm7ey1n42snbhgvuf56 14 813978 6099460 4084454 2026-11-07T14:44:06Z Әмир 15082 төркемдә үзгәртү 6099460 wikitext text/x-wiki {{төп мәкалә|«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале}} [[Төркем:«Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале]] [[Төркем:Татарстан медальләре белән бүләкләнүчеләр]] [[Төркем:Татар шәхесләре]] 53vfnzaopl8rzj6w6khc5bsay05ytlq 0 814348 6099531 6055281 2026-11-07T19:09:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099531 wikitext text/x-wiki {{ТөркиМарафон|ел=2023}} {{Басма | Исем = Татар халык иҗаты | Оригинал исеме = | Башка исемнәр = | Рәсем = Татар_халык_иҗаты_(25_томлык)_1.jpg | Киңлек = 200 | Имза = Том 1. «Мифология» | Автор = [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | Жанр = тупланма | Тел = [[татар теле|татар]] | Оригинал чыгарылышы = | Тәрҗемәче = | Бизәү = | Серия = | Нәшрият = [[ТКН]] | Чыгарылыш = [[2021 ел]]дан | Битләр = I том – 511 бит | Аудиокитап = | Алдагы = 13 томлык (1970―1980 еллар) | Киләсе = | isbn = ISBN 978-5-298-04310-6 | Lib = | Викикитап = | Тираж = 1 200 }} '''«Татар халык иҗаты»''' ({{lang-ru|Татарское народное творчество}}) ― татар [[фольклор]]истикасы буенча [[татар теле]]ндә Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының [[Татар халык иҗаты бүлеге (ТӘһСИ)|татар халык иҗаты бүлеге]] галимнәре тарафыннан әзерләнә торган егерме биш томлык академик тупланма. Әлеге күптомлык «Татар халык иҗаты» (13 томда, 1972―1988, 1993) басмасына кергән материалларны да, унөчтомлыкка керми калган һәм басма нәшер ителгәннән соң табылган фольклор җәүһәрләрен игътибар үзәгенә алуны күз алдында тота. 25 томлыкны нәшер итүнең максаты ― халыкның рухи байлыгын үзенә кайтару, аны популярлаштыру, тарихка кертеп калдыру, фольклордагы күпгасырлык табышларны бербөтен итеп күзаллап, күпьеллык фәнни-тикшеренү нәтиҗәләрен гомумиләштерү.<ref>[http://www.antat.ru/tt/iyli/news/15830/ ТӘҺСИнең яңа китабы: 25 томлык «Татар халык иҗаты» тупланмасының икенче томы.] antat.ru, 10.02.2023</ref> Редколлегия: [[Ким Миңнуллин|К. М. Миңнуллин]], [[Илдар Сәгъдәтшин|И. К. Сәгъдәтшин]], [[Дания Заһидуллина|Д. Ф. Заһидуллина]], И. И. Ямалтдинов. == Тарих == Татар фольклоры әсәрләреннән махсус әзерләнгән һәм фәнни таләпләргә нигезләнеп төзелгән «Татар халык иҗаты» дип исемләнгән беренче антология [[1951 ел]]да дөнья күрә ([[Хәмит Ярми]]нең кереш мәкаләсе белән). 1970―1980 елларда Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтының фольклор секторы галимнәре тарафыннан татар фольклорының барлык жанрлары китерелгән «Татар халык иҗаты» күптомлыгының 13 томы дөнья күргән.<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/nauka/nauchnye-uchrezhdeniya/institut-yazyka-literatury-i-iskusstva Тел, әдәбият һәм сәнгать институты.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref><ref>''Сайфулина Ф. С., Замалиева Л. Ф.''. [https://kpfu.ru/staff_files/F196794226/F.S._Zamalieva.Uch..Metod..posob..pdf Устное народное творчество: учебно-методическое пособие.] [[тубыл|Тобольск]]: Тобольская государственная социально-педагогическая академия им. Д.И. Менделеева, 2013, 3нче бит.</ref> [[Халык авыз иҗаты]] (фольклор) ― милләтне милләт итеп тота торган төп милли кодларны, символ-образларны, хикмәти фикер тәгълиматын барлап, туплап, саклап, һәр яңа буын хәтеренә сеңдереп торучы хәзинә, база.<ref>''[[Галимҗан Гыйльманов]]''. [https://tatcultresurs.ru/sites/default/files/filefield_paths/tugerek_uen_no3_21.12.2020.pdf Халык иҗаты каян башлана яки Исәнбәт васыяте.] [[Түгәрәк уен (журнал)|«Түгәрәк уен»]], 2020, № 3, 26нчы бит.</ref> Татар фольклористикасы тарихында беренче тапкыр гамәлгә ашырыла торган татар телендә 25 томлык татар фольклоры җыентыгын төзү проекты [[Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясе]]нең [[Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] тарафыннан гамәлгә ашырыла. Басма татар халык иҗатының 13 томлык академик басмасында басылган (1989 елда соңгы 12нче том чыккан, соңрак тагын 1 том дөнья күргән) <ref>''Рузилә Мөхәммәтова''. [https://intertat.tatar/news/kim-minnullin-saxeslar-yuklygy-ikence-saxeslar-gaebeder-iteserga-momkinlek-birelmagan-5858610 Ким Миңнуллин: «Шәхесләр юклыгы башка шәхесләр гаебедер – җитешергә мөмкинлек бирелмәгән».] [[Интертат]], 12.04.2023</ref> һәм анда кермәгән материалларны, шулай ук академик томнар чыкканнан соң җыелган фольклор текстларын җентекләп тикшерүне күздә тота. Мондый басманы әзерләү кирәклеге үзенең тарихи-мәдәни һәм милли тамырларына, традицияләренә, татар фольклористикасының үсеш дәрәҗәсенә кызыксынуның артуы, шулай ук фольклорчыларның күпьеллык җыю һәм тикшеренү эше нәтиҗәсендә тупланган шактый фольклор материалының булуы белән бәйле.<ref>[http://www.antat.ru/ru/iyli/news/14677/ 25-томный Свод татарского фольклора.] Институт языка, литературы и искусства им. Г. Ибрагимова</ref> Әллә кайчаннан бирле әзерләнеп килгән 25 томлык халык иҗаты тупланмасының <ref>''[[Марсель Бакиров]]''. [https://madanizhomga.ru/news/an-avazyi/marsel-bakirov-iana-sigeztomlyk-nik-kirak: Яңа сигезтомлык ник кирәк?]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Мәдәни Җомга]], 22.02.2023</ref> [[Татарстан китап нәшрияты]]нда [[татар теле]]ндә «Татар халык иҗаты»ның 2 томы ― «Мифология» (2021) һәм «Йола фольклоры» (2022) томнары һәм [[Мәгариф (нәшрият)|«Мәгариф» нәшриятында]] һәм Татарстан китап нәшриятында [[рус теле]]ндә 15 томлык «Татарское народное творчество» тупланмасының һәрберсе 1 200 данә тираж белән 9 томы (1 том – «Хайваннар турындагы әкиятләр. Тылсымлы әкиятләр» (2008), 2 том – «Тылсымлы әкиятләр» (2008), 3 том – «Көнкүреш әкиятләре» (2010), 4 том – «Табышмаклар» (2013), 5 том – «Риваятьләр һәм легендалар» (2015)<ref>[https://vk.com/wall-170262406_40 Предания и легенды.] Татарская Мифология /Татар Мифологиясе ВКонтакте, 26.08.2018</ref>, 6 том – «Мәкальләр һәм әйтемнәр» (2017), 7 том – «Мәзәкләр» (2017) <ref>[https://www.litres.ru/book/raznoe-47672/mezeki-narodnye-shutki-43116352/ Мэзэки (народные шутки), Сборник.] Литрес</ref>, 8 том – «Дастаннар» (2019), 9 том ― «Бәетләр» (2022) басылып чыккан <ref>[http://antat.ru/tt/iyli/ob-institute/structure/narodnogo-tvorchestva.php Халык иҗаты бүлеге.] Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты</ref><ref>[https://search.rsl.ru/ru/record/01004380785 Татарское народное творчество = Татар халык иҗаты : в 15 т.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729145550/https://search.rsl.ru/ru/record/01004380785 |date=2023-07-29 }} Российская Государственная Библиотека</ref> == Аерым китаплар == [[Файл:Татар_халык_иҗаты_(25_томлык)_2.jpg|200px|thumb|right|Том 2. «Йола фольклоры»]] === Том 1. Мифология === Татар фольклористикасы фәнендә татар халкының мифологик күзаллауларын чагылдырган текстларны тулы бер система буларак тәкдим иткән беренче фәнни хезмәт. «Мифология» томы борынгы бабаларның бүгенге көнгәчә сакланган мифологик күзаллаулар системасын кабат тергезү максатыннан эшләнгән. Әлеге томга кертелгән һәм төрле жанрларга ([[легенда]], ырым, ышану, тыю, юрау, мифологик хикәят һ. б.) караган текстлар җиде бүлектә тәкъдим ителгән: # Югары аллалар, дөнья һәм төрки кабиләләр яратылышы # Әйләнә-тирәдәге төрле объект һәм күренешләрнең килеп чыгышы # Беренче кешеләр һәм пәһлеваннар # Рух-ияләр # Түбән рухлар # Дәвалау һәм саклау магиясе # Халык ышанулары === Том 2. Йола фольклоры === «Йола фольклоры» томы<ref>[http://antat.tatar/ru/iyli/news/15829/ Новая книга ИЯЛИ: второй том 25-томного Свода татарского фольклора.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729145530/http://antat.tatar/ru/iyli/news/15829/ |date=2023-07-29 }} ИЯЛИ АН РТ, 10.02.2023</ref> ― татар халкының [[йола]] фольклорын тулы бер комплекс (хәрәкәт һәм сүз берлеге) итеп күз алдына бастыру юнәлешен алга куйган фәнни хезмәт. Китапка татар халкының йола фольклорына мөнәсәбәтле жанрларга караган поэтик үрнәкләр (ырымнар, келәүләр, йола җырлары, [[такмак]]лар, арбаулар, алкышлар, сыктаулар һ. б.) урнаштырылган. Кереш сүздә, искәрмәләр һәм аңлатмалар бүлегендә татар йола фольклорының өйрәнелү тарихы, бүгенге торышы, жанрлар системасы һәм чыганаклар хакында бай мәгълүмат тәкъдим ителә.<ref>{{Cite web |url=https://tatkniga.ru/books/111197 |title=Татар халык иҗаты 25 томда. Том 2. Йола фольклоры |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230729145552/https://tatkniga.ru/books/111197 |archivedate=2023-07-29 |accessdate=2023-07-29}}</ref>. Тупланма [[Татарстан Фәннәр академиясе]]нең Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият, сәнгать институтының әйдәүче гыйльми хезмәткәре, филология фәннәре докторы [[Ләйлә Дәүләтшина|Л. Х. Дәүләтшина]] тарафыннан төзелгән (фәнни мөхәррире [[Марсель Бакиров|М. Х. Бакиров]]). Томда [[БДУ]] татар филологиясе һәм мәдәнияте кафедрасының фольклор фондында сакланган күпсанлы халык иҗаты үрнәкләре дә урнаштырылган.<ref>''[[Илдус Фазлетдинов|И. К. Фазлетдинов]]''. [https://vk.com/wall-52342995_1731 Ниһаять, кулыма Татарстан китап нәшриятында..] Илдус Фазлетдинов [[ВКонтакте]], 5.11.2022</ref> Әлеге томда язмалар тематик класссификация нигезендә төп ике зур төркемгә («Календарь йола иҗаты», «Гаилә-көнкүреш йола иҗаты») бүленеп урнаштырылган. * Календарь йола иҗаты ** Яз һәм җәй айларына бәйләнешле йола-бәйрәмнәр ** Көз һәм кыш айларына бәйләнешле йола-бәйрәмнәр * Гаилә-көнкүреш йола иҗаты ** Бала туу йоласы ** Туй йоласы ** Күмү һәм иске алу йолалары ** Солдатка озату йолалары === Том 3-8. Әкиятләр (6 китапта) === {{Көтелгән вакыйгалар}} === Том 9. Дастаннар === === Том 10. Китаби дастаннар === === Том 11. Табышмаклар === === Том 12-13. Мәкальләр һәм әйтемнәр (2 китапта) === === Том 14-15. Мәзәкләр (2 китапта) === === Том 16-17. Бәетләр (2 китапта) === === Том 18. Мөнәҗәтләр === === Том 19. Риваятьләр һәм легендалар === === Том 20-23. Җырлар (4 китапта) === === Том 24-25. Балалар фольклоры (2 китапта) === Басма фольклор, тарих һәм этнография буенча белгечләргә, [[Югары уку йорты|югары уку йортлары]] һәм урта уку йортлары укытучыларына, студентларга, шулай ук киң укучылар даирәсенә исәпләнгән.<ref>[https://vk.com/tatarmif Литература о татарской мифологии.] Tatarmif, 26.08.2018</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Ләйлә Дәүләтшина''. Татар халкының рухи мирасын барлау. [[Казан утлары|«Казан утлары»]], 2023, № 7, 180-184нче бит. == Сылтамалар == * [https://search.rsl.ru/ru/record/01004380785 Татарское народное творчество = Татар халык иҗаты : в 15 т.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729145550/https://search.rsl.ru/ru/record/01004380785 |date=2023-07-29 }} Российская Государственная Библиотека{{ref-ru}} * [http://www.antat.ru/ru/iyli/news/14677/ 25-томный Свод татарского фольклора.] Институт языка, литературы и искусства им. Г. Ибрагимова * [http://www.antat.ru/tt/iyli/news/15830/ ТӘҺСИнең яңа китабы: 25 томлык «Татар халык иҗаты» тупланмасының икенче томы.] antat.ru [[Төркем:Татарча китаплар]] [[Төркем:2021 ел китаплары]] [[Төркем:2022 ел китаплары]] [[Төркем:Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] [[Төркем:Мәгариф нәшриятында басылган китаплар]] [[Төркем:Татарстан китап нәшриятында басылган китаплар]] m8odgeutjk94o44kui0k00zqmaetc3j 0 815109 6099584 4417106 2026-11-08T00:55:43Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099584 wikitext text/x-wiki {{Көллият кәртечкәсе | исем = Троицк педагогика көллияте | сокращение = ТПК | оригинал = Троицкий педагогический колледж | элеккеге = Дарелмөгаллимат (1910–1920)<br/> Троицк татар-башкорт педагогика техникумы<br/>Рус мәктәпкәчә педагогика училищесы | нигезләнгән = 1910 | ябылган = | реорганизован = | год реорганизации = | тип = педагогика | студенты = | преподаватели = | урын = {{Байрак|Россия}} [[РФ]], [[Чиләбе өлкәсе]], [[Троицк (Чиләбе өлкәсе) |Троицк]] | адрес = 457100, Троицк, Гагарин ур., 19 | сайт = http://tpcollege.ru | логотип = | Награды = | lat_deg = 54.0862247517409 | lon_deg = 61.5489741390616 |region = RU |CoordAddon = type:edu_region:RU }} '''Троицк педагогика көллияте''' ({{lang-ru|Троицкий педагогический колледж}}) ― [[Россия Федерациясе]]нең [[Чиләбе өлкәсе]] [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)| Троицк]] шәһәрендә урнашкан урта һөнәри белем бирүче дәүләт мәгариф оешмасы. [[Файл:Педучилище 1.jpg|300px|thumb|right|Троицк педагогика көллияте урнашкан бина]] == Тарих == === Дарелмөгаллимат === [[Файл:Дарульмугаллимат 1.jpg|180px|thumb|left|Дарелмөгаллимат урнашкан бина. Хәзерге күренеш]] 1910―1912 елларда [[сәүдәгәр]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Мөхәммәтшәриф Яушев |Шәриф Яушевның |d |Q120268836}} хатыны Гайния Яушева һәм аның улы {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Мөхәммәтлатыйф Яушев |Латыйф Яушев |d |Q112994531}} [[Ырынбур губернасы]] [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] шәһәрендә биш сыйныфлы [[хатын-кыз]]лар мөселман училищесын оештыралар. 1915 елда [[Ырынбур губернасы|губерна]] хакимияте аның уставын рәсми рәвештә раслый<ref name=encycl>Троицкий городской округ: энциклопедия [ред.-изд. совет: В. А. Щёкотов (пред.) и др.]. — Челябинск: Каменный пояс, 2013, сс. 210—211</ref>. «Дарелмөгаллимат»<ref>''Дарелмөгаллимат'' ― хатын-кызлардан укытучылар хәзерли торган уку йорты.<br/> ''Дарелмөгаллимин'' ― ирләрдән укытучылар хәзерли торган уку йорты</ref> дип аталган әлеге училище ― педагогик сыйныфлы тулы хатын-кызлар гимназиясенең аналогы һәм Россия тарихында [[мөселман]] мәктәпләре өчен дипломы булган [[укытучы]]лар әзерләүгә хөкүмәтнең рәсми рөхсәтен алган беренче уку йорты<ref name=encycl>Троицкий городской округ: энциклопедия [ред.-изд. совет: В. А. Щёкотов (пред.) и др.]. — Челябинск: Каменный пояс, 2013, сс. 210—211</ref>. Семинария белән танылган мәгърифәтче [[Мөхлисә Бубый]] җитәкчелек итә. Укытучылар арасында Әхмәтхаҗи Рахманкулов, шулай ук [[Төркия]] һәм [[Германия]] университетларын тәмамлаучылар булган<ref name=encycl>Троицкий городской округ: энциклопедия [ред.-изд. совет: В. А. Щёкотов (пред.) и др.]. — Челябинск: Каменный пояс, 2013, сс. 210—211</ref>. 1916 елда училищеда «Мөселман биш сыйныфлы хатын-кызлар училищесында рус телен укыту программасы» басылып чыга, аның буенча Россиянең башка шәһәрләрендә күп кенә уку йортлары эшли башлый<ref name=encycl>Троицкий городской округ: энциклопедия [ред.-изд. совет: В. А. Щёкотов (пред.) и др.]. — Челябинск: Каменный пояс, 2013, сс. 210—211</ref>. === Татар-башкорт педагогика техникумы === {{Төп мәкалә| Троицк татар-башкорт педагогика училищесы}} [[Россия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышыннан]] соң Дарелмөгаллимат базасында [[Көньяк Урал]]дагы беренче урта махсус уку йортларының берсе ― [[Анатолий Луначарский|Луначарский]] исемендәге [[Троицк татар-башкорт педагогика училищесы|Троицк татар педагогика техникумы]] оештырыла<ref name=encycl>Троицкий городской округ: энциклопедия [ред.-изд. совет: В. А. Щёкотов (пред.) и др.]. — Челябинск: Каменный пояс, 2013, сс. 210—211</ref>. Техникум [[татарлар|татар]] һәм [[башкортлар|башкорт]] милли мәктәпләре укытучыларын әзерләү белән шөгыльләнә. Соңрак техникум ир-егетләр гимназиясенең элеккеге бинасына күчерелә. Шул ук бинада Татар-башкорт совет-партия мәктәбе дә урнаша, аның тыңлаучылары белән техникум укытучылары дәресләр алып барган. Элекке бинада 7 еллык татар мәктәбе урнаша, аның белән «Дарелмөгаллимат»ны тәмамлаган С. Газизова җитәкчелек итә. === Рус мәктәпкәчә педагогика училищесы === Татар-башкорт техникумы каршында рус телле курслар булдырыла, әлеге курслар 1932 елда [[Троицк татар-башкорт педагогика училищесы|Татар-башкорт техникумы]] белән бер бинада урнашкан Рус педагогика техникумы итеп үзгәртелә. 1935 елда рус техникумы базасында [[балалар бакчасы|балалар бакчалары]] өчен белгечләр әзерләүче Рус мәктәпкәчә педагогика училищесы ачыла. 1940 елда, урта махсус уку йортлары укучыларына стипендияләр бирү туктатылганнан соң, татар-башкорт техникумында укучылар саны кискен кими. [[Бөек Ватан сугышы]] башлану белән татар-башкорт техникумы эшчәнлеге туктатыла, аның милке Рус мәктәпкәчә педагогика училищесы карамагына күчә. [[1998 ел]]дан училище ''педагогика көллияте'' статусын ала. == Көллият бүген == Училищены тәмамлаучылар [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] [[Балалар бакчасы|балалар бакчаларында]] гына түгел, башка шәһәрләрдә дә эшлиләр. Көллияттә 12 ел дәвамында өзлексез педагогик белем бирү системасы барлыкка килә һәм эшли: 3,5 – 4 ел эчендә аның чыгарылыш укучылары {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Магнитогорск дәүләт университеты|Магнитогорск университетында|d|Q4274100}} алга таба белем ала. Көллиятнең укытучылар коллективында 63 педагог, аларның күбесе беренче һәм югары категорияләргә аттестацияләнгән, дүрт педагогика фәннәре кандидаты эшли, ике укытучы диссертация яклауга әзерләнә. 50дән артык укытучы [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы|РФ Мәгариф һәм фән министрлыгы]] грамоталары, «РФ урта һөнәри белем бирүнең мактаулы хезмәткәре», «Халык мәгарифе отличнигы» билгеләре, [[Чиләбе өлкәсе]]нең Закон чыгару җыелышы һәм Чиләбе өлкәсе губернаторы грамоталары, шулай ук «Гуманизм һәм педагогик осталык өчен» корпоратив премиясе белән бүләкләнгән. Педагогика көллиятендә күпсанлы төрле спорт секцияләре, түгәрәкләр, иҗади үзәкләр эшли. == Белгечлекләр == * Мәктәпкәчә белем бирү * Махсус мәктәпкәчә белем бирү * Башлангыч сыйныфларда укыту * Башлангыч белем бирүдә коррекцион педагогика == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20231209143942/https://tpcollege.ru/ Сайт Троицкого педагогического колледжа] [[Төркем:Урта һөнәри уку йортлары]] [[Төркем:Педагогика юнәлешле уку йортлары]] [[Төркем:Педагогика көллиятләре]] [[Төркем:Троицк (Чиләбе өлкәсе)]] 8ks0q544anqlc36f9lwwttjtbwwrew1 0 815235 6099505 4320048 2026-11-07T17:19:38Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099505 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Табанлы Күл мәчете |Үз атамасы = Ак мәчет |Рәсем = Табанлы_Күл_мәчете.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = 423765 [[Татарстан]], [[Актаныш районы]], [[Табанлы Күл]], Гагарин ур., 56 |Координатлары = 55° 27′0″N 53°44′0″E |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Актаныш районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый =[[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы керү юлы өстендә урнашкан [[мәчет]] |Архитектура стиле = ислам архитектурасы |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[2022]] |Төп даталар = [[2022]] (''төзелеш башлану'') <br/> [[2023]] (''ачылу'') |Төзелешнең башлануы = [[2022]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[2023]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Табанлы Күл мәчете''', җирле дини оешма Табанлы Күл авылының «Ак мәчет»е ({{lang-ru|Мечеть деревни Табанлы Куль}}) ― [[Татарстан]]ның [[Актаныш районы]] [[Югары Яхшый авыл җирлеге]] составына керүче <ref>[https://aktanysh.tatarstan.ru/tat/o-poselenii-424048.htm Югары Яхшый авыл җирлеге.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913232641/http://aktanysh.tatarstan.ru/tat/o-poselenii-424048.htm |date=2019-09-13 }} Җирлек турында</ref> [[Табанлы Күл]] авылында 2023 елда ачылган ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). Үзәкләшкән дини оешма [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең]] Актаныш районы [[мөхтәсибәт]]е карамагында. Актаныш районы мөхтәсибәтендәге 57нче мәчет<ref name=":0">[https://dumrt.ru/news/news/news_29615.html Актаныш мөхтәсибәтендә яңа мәчет ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005131926/https://dumrt.ru/news/news/news_29615.html |date=2023-10-05 }} [[ТР МДН]] рәсми сайты, 28.08.2023</ref>. == Тарих == [[Уфа губернасы]]ның [[Минзәлә өязе]] [[Әмәкәй вулысы|Әмәкәй волостена]] кергән авылда 1848 елда мәчет булган<ref>[https://nailtimler.com/rayony_pages/aktanyshsky_rayon/aktanyshsky_rayon_tabanly_kul_history.html?ysclid=lmwbrbbvhi426428287 История деревни Табанлы Куль.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005131925/https://nailtimler.com/rayony_pages/aktanyshsky_rayon/aktanyshsky_rayon_tabanly_kul_history.html?ysclid=lmwbrbbvhi426428287 |date=2023-10-05 }} Татары без границ</ref>, XX гасыр башында мәчет каршында мәктәп эшләгән<ref>[https://tatarica.org/tat/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/aktanysh-rajony/tabanly-kl Табанлы Күл.] Онлайн - энциклопедия Tatarica</ref>. [[Октябрь революциясе|Революциягә]] кадәр тирә-якта данлыклы булган мәчетне<ref>Табанлыкүл // ''Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин''. Актаныш – туган җирем. Икенче басма. К.: 2010, 310нчы бит.</ref> 1930-елларда япканнар, бинасын хуҗалык эшендә кулланганнар, аннары бина юкка чыгарылган. == Яңа заман == [[Табанлы Күл]] авылында яңа мәчет төзүне шушы авылда туып үскән, бүгенге көндә читтә яшәүче хәйрияче Рүзилә Шәймәрданова күтәреп чыга. Мәчет төзү өчен акча җыю башлана<ref name=":1">[https://vk.com/video-217120261_456240104 Актаныш районының Табанлы кул авылында да яңа мәчет сафка баса.] [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» Дәүләт телерадиокомпаниясе]], 3.03.2023</ref>. Яңа мәчеткә 2022 елның 24 июнендә нигез салынган. 2023 елның 3 мартында, [[ураза]] алдыннан, иганәчеләр ярдәме белән төзелгән мәчетнең [[манара]]сы урнаштырыла, бинага ярымай куела, беренче тапкыр [[намаз]] укыла<ref name=":1" />. == Ачылу == 2023 елның 28 авгусында мәчетне ачу тантанасында [[Актаныш районы|район]] башлыгы [[Ленар Зарипов]], «{{comment|Челтәр компаниясе|Сетевая компания}}» генераль директоры [[Илшат Фәрдиев]], Татарстанның төньяк-көнчыгыш төбәге казые, Актаныш районы имам-мөхтәсибе Руслан хәзрәт Мортазин, Казаннан Габдерәхим Утыз Имәни исемендәге [[Утыз Имәни мәчете|«Ал Таң» мәчете]] имамы Ирек хәзрәт Җиһаншин һәм башкалар катнашкан<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/aktanysnyn-tabanlykul-avylynda-ak-macet-acyldy-5875536 Актанышның Табанлыкүл авылында «Ак мәчет» ачылды.] [[Татар-информ]], 26.08.2023</ref><ref>''Ләйсән Газизова.'' [http://aktanysh-rt.ru/news/kyybla/tabanlykulda-ak-macet-acyldy-iman-iortynnan-xalyk-ozelmasen Табанлыкүлдә “Ак мәчет” ачылды.] Актаныш-информ, 26.08.2023</ref><ref>[https://aktanysh.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2227404.htm Табанлыкүл авылының «Ак мәчет»ендә тәүге азан тавышы яңгырады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251007183613/https://aktanysh.tatarstan.ru/tat/index.htm/news/2227404.htm |date=2025-10-07 }} Актаныш муниципаль районы рәсми сайты, 28.08.2023</ref> Мәчет ~40 кешегә исәпләнгән, гомуми мәйданы 60 квадрат метрны тәшкил итә. Бер катлы итеп кирпечтән һәм яхшы сыйфатлы төзелеш материалларыннан төзелгән. Барлык уңайлыклар тудырылган тәһарәтханәсе бар. Газ, ут, су кертелгән<ref name=":0" />. Авылның ун елдан артык эшләүче [[хатыйп|имам-хатыйбы]] ― Рәсих хәзрәт Салихов<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20251007183615/https://aktanysh.tatarstan.ru/fotoreports.htm/photoreport/9053859.htm Открытие новой мечети.] Фоторепортаж * [https://vk.com/video-217120261_456240104 Актаныш районының Табанлы кул авылында да яңа мәчет сафка баса.] «Татарстан» Дәүләт телерадиокомпаниясе, 3.03.2023 (видео, 2:15) * [https://dumrt.ru/news/news/news_29615.html Актаныш мөхтәсибәтендә яңа мәчет ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005131926/https://dumrt.ru/news/news/news_29615.html |date=2023-10-05 }} [[ТР МДН]] рәсми сайты, 28.08.2023 {{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:2023 елда төзелгән мәчетләр]] [[Төркем:Актаныш районы мәчетләре]] 3dhckrwh9bh1efhki4dmyizmj9vwqif 0 815458 6099613 5914687 2026-11-08T02:27:48Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099613 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Түбән Ушмы мәчете |Үз атамасы = |Рәсем =Түбән_Ушмы_мәчете.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = 422164 [[Татарстан]], [[Мамадыш районы]], [[Түбән Ушмы (Мамадыш районы)|Түбән Ушмы]], Ленин ур., 41а |Координатлары 55°43'39.806"N, 51°17'28.507"E |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[ТР МДН]] Мамадыш районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый =[[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы түбәсендә урнашкан [[мәчет]] |Архитектура стиле = ислам архитектурасы |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[1898]] |Төп даталар = [[1898]] (''төзелеш башлану'') <br/> [[1940]] (''ябылу'') <br/> [[1990]] (''ачылу'') |Төзелешнең башлануы = [[1898]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[1899]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Түбән Ушмы мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть в селе Нижняя Ошма}}) ― [[Татарстан]]ның [[Мамадыш районы]] [[Түбән Ушмы (Мамадыш районы)|Түбән Ушмы]] авылында урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). Татарстанда төзегән вакыттагы рәвешен саклаган иң борынгы мәчет булып санала. Аны 1898 елның 18 маенда Казан губерна идарәсе тарафыннан расланган проект буенча төзегәннәр. Совет елларында бина склад, клуб һәм музей итеп кулланылган<ref>[https://vk.com/wall496261117_2134?ysclid=lnyu9u1zax776597814 Знаете ли вы, что в Мамадышском районе находится одна из старейших мечетей Татарстана?] Правительство Республики Татарстан ВКонтакте, 17.11.2020</ref>. XX гасыр башы архитектура һәйкәле<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20190413014317/http://ite.antat.ru/articles/punkt_n/n_108.shtml Түбән Ушма.] Институт Татарской Энциклопедии</ref>. == Тарих == Авылга беренче кешеләр килеп урнашкан чорда ук мәчет төзелүе мәгълүм <ref>{{Citation |title=Нижнеошминское сельское поселение. Историческая справка |url=https://mamadysh.tatarstan.ru/istoricheskaya-spravka-609909.htm |access-date=2023-10-20 |archive-date=2016-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004033502/http://mamadysh.tatarstan.ru/istoricheskaya-spravka-609909.htm |dead-url=yes }}</ref>. XX гасыр башына Түбән Ушмы авылы дүрт [[мәхәллә]]гә бүленгән булган<ref name=":0" /><ref>[https://nailtimler.com/rayony_pages/mamadyshsky_rayon/mamadyshsky_rayon_bottom_oshma.html История села Нижняя Ошма.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202030025/https://nailtimler.com/rayony_pages/mamadyshsky_rayon/mamadyshsky_rayon_bottom_oshma.html |date=2021-12-02 }} Татары без границ</ref>. Беренче мәхәллә авылның төньяк өлешендә урнашкан булган, 429 [[ир-ат]]ны, 492 [[хатын-кыз]]ны берләштергән. Мәхәлләнең агачтан салынган мәчетендә төрле елларда [[имам]] булып Сираҗетдин Мөхәммәтрәхимов (указы 1846 елның 30 гыйнварында бирелгән), Мөҗәһетдин Әхмәтов (указы 1861 елның 14 августында бирелгән), 1878 елдан Хәсән Гатауллин (1850 елгы, [[Югары Аты|Яңа Аты]] авылыннан), 1898 елдан Мөхәммәтсабир Ситдыйков (1866 елгы) эшләгән. Мәчет каршында [[мәдрәсә]] эшләп торган<ref name=":1">''Амур Фәләх''. Дүрт бабай нәселе. [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2006 ел, № 6, 86-99нчы бит.</ref>. Икенче мәхәллә мәчете (бүгенге таш мәчет) беренче [[гильдия]] сәүдәгәр [[Әхмәт Хөсәенов|Әхмәт бай Хөсәенов]] (1837―1906) исеме белән бәйле. Гасырлар буе хезмәт итеп килгән иске агач мәчет 1897 елның 23 июлендә янгач, авыл картлары Әхмәт байга мөрәҗәгать итәләр, бай мәчет төзелеше чыгымнарын үз өстенә алачагын әйтә<ref name=":1" />. 1898 елның 3 февралендә икенче мәхәлләнең 420 ир-аты, килешү төзеп, Габдулла Мансуровтан мәчетнең проектын, сызымын эшләтәләр. Шул ук елның 18 маенда төзү эшләре башлана<ref>[https://komanda-k.ru/Татарстан/достопримечательности-мамадышского-района Достопримечательности Мамадышского района]. Марийские Лесоходы{{ref-ru}}</ref>. Архитектурасы Көнбатыш Европа готика соборлары архитектурасы (''иске рус стиле'') белән бер үк диярлек<ref>[https://iknigi.net/avtor-gleb-nosovskiy/71134-tayna-russkoy-istorii-gleb-nosovskiy/read/page-25.html Читать книгу Тайна русской истории Глеба Носовского : онлайн чтение - страница 25]</ref>. Өченче мәхәллә XIX гасырның 60-еллар азагында оеша, 402 ир-атны, 406 хатын-кызны берләштерә. Олы юл буенда урнашкан агач мәчеттә имам вазифасын 1868 елдан Һадиулла Әхмәтов, 1909 елдан улы Габделшәкүр (1887 елгы) алып бара<ref name=":1" />. Дүртенче мәхәллә шулай ук XIX гасырның 60-еллар азагында оеша, 364 ир-атны, 403 хатын-кызны берләштерә. Мәчетендә имам итеп 1885 елдан Мөхәммәтзариф Мөхәммәтшәрипов («Сукыр мулла», 1859 елгы), 1904 елдан Исмәгыйль Ибраһимов (1879 елгы) сайланган. Мәчет каршындагы [[мәдрәсә]]дә 91 малай, 43 кыз бала укыган<ref name=":1" />. XX гасырның 30-елларында (1936―1937) мәчетләрдә әле гыйбадәт кылалар. [[Бөек Ватан сугышы|Сугыш]] алды елларында бөтен ил күләмендә [[дин]]не кысрыклау, [[мулла]]ларны кулга алулар башлана. Беренче мәхәллә мәчетенең манарасы 1940-елларда ишелә, бинасы озак еллар клуб итеп файдаланыла. Өченче мәхәллә мәчетенең манарасы 1950-елларда МТС тракторчылары Миронов һәм Баженов тарафыннан киселеп, трактор белән тарттырып аударылган; бинасында китапханә урнаша. Соңыннан бинасы сүтелеп, бүрәнәләреннән тоз склады төзелгән<ref name=":1" />. Икенче мәхәлләнең 550нче санлы таш мәчетендә XX гасырның 30-елларында имам итеп Могыйн хәзрәт сайлап куелган (хатыны Зәкия абыстай). Могыйн мулланы [[Тәкәнеш]]тән килгән Вафа мулла алыштыра. Ул төрмәдә утыра, аннан исән кайта, колхозда эшли, 1958 елда вафат булып, авыл зиратында җирләнә<ref name=":1" />. 1940 елда таш мәчетнең [[манара]]сын кисәргә карар итәләр, ләкин алты багананың дүртесен кискәч, кире уйлап, киселгән баганаларны болтлар белән ныгытып куялар. [[Бөек Ватан сугышы|Сугыш]] елларында мәчет бинасын мәктәп, [[балалар бакчасы]], клуб, икмәк склады, ашлама җыю урыны итеп файдаланалар. 1970-еллар ахырында «Кызыл флаг» колхозы рәисе Мөхәммәтҗан Шакиров, беркемнән рөхсәт сорап тормыйча, мәчетне төзекләндерә: түбәгә яңа калай яптыра, михрабны ныгыттыра, манараны төзекләндерә, өр-яңа ярымай куйдыра<ref name=":1" />. Мәчет бинасында җирле музей оештырыла<ref>[http://www.info-islam.ru/publ/novosti/tatarstan/odnoj_iz_starejshikh_mechetej_tatarstana_ispolnilos_110_let/2-1-0-31581 Одной из старейших мечетей Татарстана исполнилось 110 лет.]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА «Инфо-Ислам», 13.10.2014{{ref-ru}}</ref>. == Яңа заман == Мәчет [[1990 ел]]дан яңадан эшли башлый. 1999 елда [[имам]] Динмөхәммәт Һадиуллин [[хаҗ]]га бара. 2004 елда колхоз рәисе Рафаэль Мөхәммәтшин мәчеттә капиталь ремонт эшләре башлап җибәрә<ref name=":1" />. Беренче, өченче, дүртенче мәхәллә мәчетләренең макетлары Түбән Ушмы мәктәбенең икенче катында урнашкан авыл музеенда саклана<ref>[https://edu.tatar.ru/mamadysh/n-oshma/sch/page3251973.htm Школьный музей.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251205181753/https://edu.tatar.ru/mamadysh/n-oshma/sch/page3251973.htm |date=2025-12-05 }} МБОУ «Нижнеошминская СОШ им.М.Ш. Шакирова»</ref>. Мәчет көньяк юнәлештә зур рельеф авышлыгы булган участокта урнашкан. Кирпечтән төзелгән бер катлы, биек цоколь каты булган мәчет, манарасы түбәсендә булган ике заллы мәчет төренә карый. Мәчеткә керү урыны төньяк фасад ягыннан. Анфилада белән вестибюль һәм ике намаз залы тоташтырылган. Хуҗалык билгеләнешендәге цоколь катында керү урыны бар, ул төп намаз залы астында көнчыгыш яктан урнашкан. Көньяктан ярымтүгәрәк михрабы бар. [[Манара]]сы беренче намаз залы һәм вестибюль арасындагы аркылы диварга таяна. Татар мәчетенең типик үрнәге. Фасадлар классицистик архитектура элементларын кулланып эшләнгән<ref>[https://filling-form.ru/turizm/49531/index.html?page=15 §15.Развитие религии в Мамадышском крае.]{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Учебное пособие для 7 класса общеобразовательных учреждений{{ref-ru}}</ref>. 2015―2016 елларда бинада капиталь ремонт ясалган ― җылытылган идән урнаштырылган, тәрәзәләрдәге витражлар [[Яр Чаллы|Чаллыда]] махсус технология буенча эшләнгән<ref name=":1" />. 2010 елдан [[хатиб|имам-хатыйб]] ― Илфат улы Илнар хәзрәт Фәхретдинов <ref>''Роман Медников''. [https://rt-online.ru/malenkoe-selo-s-bolshimi-svyazyami/ Маленькое село с большими связями.] [[Республика Татарстан (газета)|«Республика Татарстан»]], 21.11.2016{{ref-ru}}</ref>. <ref>[https://www.rusprofile.ru/id/195598 {{comment|ММРО|Местная Мусульманская Религиозная Организация}} ― Приход с.Нижняя Ошма Мухтасибата Мамадышского района {{comment|ЦРО|Централизованной Религиозной Организации}} ― Духовного Управления Мусульман Республики Татарстан]</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == ;Мәкаләләр * ''Амур Фәләх''. Дүрт бабай нәселе. [[Мәйдан (журнал)|«Мәйдан»]], 2006 ел, № 6, 86-99нчы бит. == Сылтамалар == * [https://dumrt.ru/ru/news/news_8229.html?curPos=2580&ysclid=lnyukw1glz156517975 Одной из старейших мечетей Татарстана исполнилось 110 лет.] ДУМ РТ, 13.10.2014 * [https://web.archive.org/web/20251009095401/https://mamadysh.tatarstan.ru/press/foto.htm/photoreport/626237.htm День села в Нижней Ошме. Торжественное мероприятие по случаю 110-летия мечети.] mamadysh.tatarstan.ru * [https://old.islamtat.ru/publ/28-1-0-67 Вторая Соборная Мечеть д. Нижняя Ошма // Мамадышский район.]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ИА «Исламтат», 06.06.2007 {{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Мамадыш районы мәчетләре]] [[Төркем:1898 елда төзелгән мәчетләр]] qjbm46r3yejbc3b7oxvp3hkljn0ov5v 0 815562 6099641 5752948 2026-11-08T03:25:54Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099641 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Чын исеме=Назыйм Нәҗип улы Исмәгыйлев|Туу көне=1986|Туу урыны=[[ССРБ]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]|Жанр=[[рэп]], [[ню-метал]]<ref>{{Cite web|url=https://kino.rambler.ru/movies/50101592-glavnyy-zloy-tatarskiy-reper-usal-vypustil-debyutnyy-albom/|title=Главный злой татарский рэпер УСАЛ выпустил дебютный альбом}}</ref>|Фото=Усал.png|Коллектив=[[Ittifaq|İttifaq]]|Дәүләт={{Байраклаштыру|Россия}}}} '''Назыйм Исмәгыйлев''', Назыйм Нәҗип улы Исмәгыйлев (иҗади тәхәллүсе — '''УСАЛ'''; [[1986 ел|''1986 ел'']]'', [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]], [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]], [[Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы|ТАССР]], [[Казан]]'') — татар [[рэп]]-башкаручысы, [[дизайн]]еры һәм [[Каллиграфия|каллиграфы]]. [[Ittifaq|İttifaq]] рэп-төркемендә '''Padeeshah''' тәхәллүсе белән катнаша. == Биография == [[1986 ел]]да Казанда туган. Башта тулай торакта яшәгән, аннары әти-әнисе белән фатирга күченгән. Галим һәм каллиграф [[Нәҗип Исмәгыйлев|Нәҗип Нәккашның]] улы. Әтисенең эшчәнлеге Назыймга тәэсир иткән. Ул шулай ук каллиграфия белән мавыккан һәм готика рәсеме ясый башлаган. Сәнгать мәктәбенә йөрәгән. Тугызынчы сыйныфта укыганда, коймаларга һәм диварларга [[граффити]] рәсеме ясаган. [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты|КДАТУга]], инженер-архитектура факультетына укырга керергә теләгән, ләкин булдыра алмаган. [[Казан дәүләт мәдәният институты]]на, декоратив-кулланма сәнгатькә киткән, анда ике ел чүлмәкчегә укыган. Әмма соңрак КДАТУга кайтырга тәкъдим алган, ул аннан файдаланган. Университетны тәмамлаганнан соң, бер ел дәвамында эш булмау сәбәпле, бернәрсә белән дә шөгыльләнмәгән, ә аннары дизайнер булып урнашкан. [[2013 ел]]дан каллиграфия белән шөгыльләнә<ref>{{Cite web|url=https://m.realnoevremya.ru/articles/186815-usal-mne-ne-nuzhen-pozitiv|title=УСАЛ: «Мне не нужен позитив»|website=|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231104211047/https://m.realnoevremya.ru/articles/186815-usal-mne-ne-nuzhen-pozitiv|archivedate=2023-11-04|accessdate=2023-10-30}} ''Реальное время.''</ref>. == Иҗаты == Тере чыгышларда УСАЛ шул ук исемдәге төркем белән чыгыш ясый. Бергә алар [[AWAZ]], [[Ural Music Night]], «[[Дикая Мята]]» һәм [[Tat Cult Fest]] фестивальләрендә булганнар<ref>{{Cite web|url=https://entermedia.io/news/usal-vypustil-debyutnyj-polnoformatnyj-albom-s-yah-t/|title=УСАЛ выпустил дебютный полноформатный альбом «Сәяхәт» {{!}} Enter|access-date=2023-10-30|website=}} ''entermedia.io.''</ref>. «[[Син әзерме? (җыр)|Син әзерме]]» җырына [[Байбулат Батулла]] төшергән клипы аеруча танылган. == Дискография == === Студия альбомнар === * Сәяхәт (2023) === Сингллар === * [[Син әзерме? (җыр)|Син Әзерме]] (2019) * Кайна Казан (2020) * Кабатла (2020) * Югалтма (2019) *[[1552 (җыр)|1552]] (2021) * Сәяхәт '95 (2021) * [[Ит (җыр)|Ит]] (2021) * От первого лица (2022) * Урманнарга (2022) * bayan_trap_95 (2022) * Син әзерме (Сабантуй Mix) (2023) * Урман (2023) * Фида (2024) === Берләшмәдә === * Менә Сиңа Мә (feat. K-Ru) (2020) * Surreal (feat. MITYA) (2023) == Шәхси тормышы == Гаиләсе бар, ике бала әтисе<ref>[https://dmhs1fhlw14e7.cloudfront.net/a/33664694.html Казанда 1552 җырын башкаручы Усалның планлаштырылган концерты уздырылмаячак]{{Deadlink|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://uralmusicnight.ru/en/artist/6557/usal УСАЛ] Ural Music Night сайтында {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Татар музыкантлары]] [[Төркем:Татар музыкасы]] [[Төркем:Дизайнерлар]] [[Төркем:Каллиграфлар]] [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Казанда туганнар]] 0pk61i7nh5e3ry6qhtpnvcwrep0onxx 0 815839 6099737 4422273 2026-11-08T08:25:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099737 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Фәрүәз мәчете |Үз атамасы = |Рәсем =.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = 422774 [[Татарстан]], [[Питрәч районы]], [[Көек (Питрәч районы) |Көек]], Умырзая ур., 24 |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[ТР МДН]] Питрәч районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый =[[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы түбәсендә урнашкан [[мәчет]] |Архитектура стиле = ислам архитектурасы |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[2020]] |Төп даталар = [[2021]] (''төзелеш башлану'') <br/> [[2023]] (''ачылу'') |Төзелешнең башлануы = [[2021]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[2023]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Көек авылының «Фәрүәз» мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть «Фаруаз» села Куюки}}) ― 2023 елда [[Татарстан]]ның [[Питрәч районы]] [[Богородски (Питрәч районы)|Богородское]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Богородское авыл җирлеге|авыл җирлеге|d|Q24208292}} составындагы<ref>{{Cite web |url=https://pestreci.tatarstan.ru/file/pub/pub_3709717.pdf |title=Паспорт Богородского сельского поселения Пестречинского муниципального района |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714195226/https://pestreci.tatarstan.ru/file/pub/pub_3709717.pdf |archivedate=2024-07-14 |accessdate=2023-11-18}}</ref> [[Көек (Питрәч районы) |Көек]] авылында ачылган ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). Питрәч районы мөхтәсибәтендә 23нче, Көек авылында 2нче мәчет. [[ТР МДН]] Питрәч районы [[мөхтәсибәт]]енә карый<ref name=":0">[https://dumrt.ru/news/news/news_29958.html Питрәч мөхтәсибәтенең Көек авылында икенче мәчет ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118201510/https://dumrt.ru/news/news/news_29958.html |date=2023-11-18 }} [[ТР МДН]], 17.11.2023</ref>. == Тарих == 2019 елда Көек авылында икенче мәчет бинасын төзү өчен җирне [[мәхәллә]]гә Рөстәм Әбузәр улы Әбзалов бүләк иткән. 2020 елда мәхәллә [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы|ТР Юстиция министрлыгында]] теркәлү узган. 2021 елда төзелеш эшләрен алып бару өчен рөхсәт алынган, бина күтәрелгән, түбәсе ябылган. Мәчетне төзү эшләрен Хөсәен хәзрәт Кашапов башлап җибәргән. Яңа мәчет иганәчеләр һәм халык [[акча]]сына сафка баскан. 2022 елда мәчеткә [[су]], [[электр]] һәм [[газ]] кертелгән, бина җылылык системасына тоташтырылган, җылы идәннәр җәелгән, эчке төзекләндерү эшләре башкарылган. 2022 елда, [[Корбан бәйрәме]] алдыннан, түбәдәге [[манара]]га ярымай куелган<ref name=":0" />. Яңа мәчеткә бинаны төзү өчен җир биргән Рөстәм Әбзалов әнисенең исеме ― «Фәрүәз» исеме бирелгән<ref name=":0" />. 2023 елның 17 ноябрендә узган мәчетне ачу тантанасында [[Камил Сәмигуллин|Татарстан мөфтиенең]] мөхтәсибәтләр белән эшләү буенча урынбасары Равил хәзрәт Зөфәров, [[Питрәч районы]] башлыгы [[Илһам Кашапов]], Питрәч районы имам-мөхтәсибе Габбас хәзрәт Шляпошников, эшмәкәрләр, мәхәллә халкы, чакырылган кунаклар катнашкан<ref name=":0" />. == Тасвирлама == Мәчет бинасы [[Казан]] шәһәрен узуга ук яңа сафка баскан «Яңа Салмачы» коттедж бистәсендә урнашкан <ref>[http://pestrecy-rt.ru/photo/v-kuiukax-poiavilas-novaia-mecet В Куюках появилась новая мечеть.] «Алга», 17.11.2023</ref>. Бина ике катлы итеп кирпечтән төзелгән. Беренче катта – [[ир-ат]]лар өчен, икенче катта – [[хатын-кыз]]лар өчен аерым керү ишеге булган [[намаз]] уку заллары бүленгән. Бина ~200 кешене сыйдыра, гомуми мәйданы ― 354 квадрат метр. Тәһарәтханәләр, җылы су, душ бина эчендә. Балалар укыту өчен бер класс җиһазландырылган<ref name=":0" />. Бина каршында мәйданга брусчатка җәелгән, машина кую урыннары ясалган. Мәчет янәшәсендә чишмә ачылган. Киләчәктә ашханә булдыру ниятләнә. Мәчетнең [[хатиб|имам-хатыйбы]] ― Юныс хәзрәт Вәлиуллин<ref name=":0" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20231118201510/https://dumrt.ru/news/news/news_29958.html Питрәч мөхтәсибәтенең Көек авылында икенче мәчет ачылды.] [[ТР МДН]], 17.11.2023 * [https://tatar-inform.tatar/news/pitrac-moxtasibatenen-koek-avylynda-ikence-macet-acyldy-5879220 Питрәч мөхтәсибәтенең Көек авылында икенче мәчет ачылды.] [[Татар-информ]], 17.11.2023 == Моны да карагыз == * [[Фатыйма мәчете (Көек)|«Фатыйма» мәчете]] (Мирная ур., 2) {{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:2023 елда төзелгән мәчетләр]] [[Төркем:Питрәч районы мәчетләре]] o77qpksjxu637kvz3qt319giz9tbt8e 0 816774 6099452 4876609 2026-11-07T14:34:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099452 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Софья Кузьминых | рәсем = Sofiya Kuzminykh (2014-05-30).jpg | рәсем_зурлыгы = 180 | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Софья Даниловна Кузьминых | һөнәр = рәссам | туу датасы = 19.12.1927 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире| Казан |Казанда}} | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]] <br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = рус | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = кызы [[Светлана Гарбузова]] | кул кую = | бүләк һәм премияләр = {{Габдулла Тукай исемендәге премия}} [[Файл:NarodniIsoTatarstan.jpg|20px|ТР халык рәссамы - 1998]][[Файл:Медаль «За доблестный труд.png|40px|«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) - 2007]]<br/>[[Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1980)<br/>[[Бакый Урманче премиясе|Бакый Урманче исемендәге премия]] (2001) | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Софья Кузьминых''', Софья Даниловна Кузьминых ({{lang-ru|Софья Даниловна Кузьминых}}, ''[[1927 ел]]ның [[19 декабрь|19 декабре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Казан]]'') ― гамәли бизәү сәнгате рәссамы, татар декоратив-гамәли сәнгате һәм татар орнаменты буенча әйдәп баручы белгеч. Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1980), Татарстанның халык (1998), Россиянең атказанган рәссамы, ТР Мәдәният министрлыгының Бакый Урманче исемендәге (2001), Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт (2013) премияләре лауреаты, СССР (1976), Россия һәм Татарстан Республикасы Рәссамнар берлекләре әгъзасы, республика, зона, бөтенроссия һәм халыкара күргәзмәләрдә катнашучы. == Тәрҗемәи хәле == [[Файл:С.Д.Кузьминых.jpg|180px|thumb|right|Софья Даниловна Кузьминых]] 1927 елның 19 декабрендә [[Казан]]да халык сәнгате рухы хөкем сөргән гаиләдә туган. Әнисе профессиональ чигүче, әтисе агачтан кисеп бизәк ясаучы оста булган <ref>[https://rt-online.ru/p-rubr-kult-33751/ Тысяча и одна голубая шаль.] [[Республика Татарстан (газета) |«Республика Татарстан»]]</ref>. [[Рязань өлкәсе]]нең {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Кадом|Кадом|d|Q2631412}} шәһәрендә нәфис чигү белгечлеге буенча тегү техникумында һөнәри белем ала. {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Мәскәү дәүләт текстиль университеты |Мәскәү дәүләт текстиль университетының| d |Q4304093}} келәм-текстиль бүлеген «рәссам-технолог» белгечлеге буенча тәмамлаган (1963)<ref>[https://artchive.ru/artists/45772~Sofija_Danilovna_Kuz'minykh София Даниловна Кузьминых.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124171812/https://artchive.ru/artists/45772~Sofija_Danilovna_Kuz%27minykh |date=2024-01-24 }} Артхив</ref>. [[Арча милли аяк киеме фабрикасы]]нда рәссам-модельер, аннары Казан күн галантерея фабрикасының баш рәссам-модельеры булып эшләгән<ref name=":0">[https://www.tatar-inform.ru/news/zilya-valeeva-sofya-kuzminyh-zamechatelnyy-master-dekorativno-prikladnogo-iskusstva Зиля Валеева: «Софья Кузьминых – замечательный мастер декоративно-прикладного искусства».] [[Татар-информ]], 19.12.2007{{ref-ru}}</ref>. Иҗатында [[Камал театры]]нда [[Марсель Сәлимҗанов]] куйган [[Зәңгәр шәл (спектакль)|«Зәңгәр шәл» спектакле]] (''[[Кәрим Тинчурин |К. Тинчурин]] ― [[Салих Сәйдәшев |С. Сәйдәшев]]'') өстендә эшләве аерым урын алып тора. Рәссам тарафыннан эшләнгән [[Зәңгәр төс|зәңгәр]] шәл спектакльдә әһәмиятле роль уйный<ref name=":1000kzn.ru">''Светлвна Бессчетнова''. [http://www.1000kzn.ru/article/ru/145/77/2/ Тысяча и одна шаль.] 1000kzn.ru{{ref-ru}}</ref>. Казан халык сәнгате һөнәрчелеге [[Казан халык сәнгате һөнәрчелеге техникумы |техникумы]] (элекке 40нчы һөнәри техник училище) базасында [[күн]] мозаикасын укыту бүлеген булдыруда, декоратив-гамәли юнәлешне үстерүдә зур роль уйный. Татар күн мозаикасы сәнгате традицияләрен, [[алтын]] җеп белән тегү, тукучылыкны яңарту һәм [[келәм]]нәр ясау, нәзек тукымаларның декоратив рәсемнәрен торгызуда керткән өлеше зур. Эксклюзив эшләре техникумның музеенда саклана<ref>[https://ktnhp.tatarstan.ru/history.htm История техникума.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210912222018/https://ktnhp.tatarstan.ru/history.htm |date=2021-09-12 }} Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение «Казанский техникум народных художественных промыслов»{{ref-ru}}</ref>. Рәссам [[күн]] мозаикасы, күн буенча тиснение, чигү, алтын җеп белән тегү, батик һ. б. декоратив-гамәли сәнгать жанрларында эшли. Үзенең әсәрләре белән С. Д. Кузьминых халыкка аның борынгы сәнгатен кайтара, ул яңа мотивлар, сюжетлар, орнаменталь композицияләр, нәфис колорит белән баетыла. == Күргәзмәләре == София Кузьминых Россиядә һәм чит илләрдә күпсанлы күргәзмәләрдә катнаша: «Зур Идел» зона күргәзмәләре (1969―1998), [[Санкт-Петербург]]та декоратив-гамәли сәнгать күргәзмәсе (1990), шәхси күргәзмәләре (1978―2022), 1969 елда күн мозаикасы техникасында башкарылган милли аяк киеме комплектлары коллекциясе өчен «Аяк киеме-69» халыкара күргәзмәсе дипломын ала, 1980 елда [[Германия]]нең [[Лейпциг]] шәһәрендә халыкара күргәзмә-ярминкәдә алтын медаль ала. 2002 елда ул [[Франция]]нең [[Дижон]] шәһәрендә Бөтендөнья күргәзмә-ярминкәсендә катнаша<ref>[https://e-kazan.ru/news/show/6497 Татарские мотивы.] e-Kazan.ru,8.12.2012{{ref-ru}}</ref> * [[2007 ел]]ның 19 декабрендә [[«Хәзинә» милли сәнгать галереясы]]нда оештырылган күргәзмәсе авторның тууына 80 ел тулуга багышлана һәм аның иҗатының төп казанышларын чагылдыра<ref>[https://real-kremlin.ru/v/artgal/kuzminyh/ С. Д. Кузьминых.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124171813/https://real-kremlin.ru/v/artgal/kuzminyh/ |date=2024-01-24 }} Казанский Кремль и Казань{{ref-ru}}</ref>. * [[2012 ел]]ның 20 декабрендә «Хәзинә» галереясында «Софья Кузьминыхның 85 яшенә» юбилей күргәзмәсе ачыла. * [[2018 ел]]ның 17 гыйнварында [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее|Татарстан Республикасы Дәүләт сынлы сәнгать музееның]] «Хәзинә» милли сәнгать галереясында рәссамның тууына 90 ел тулуга багышланган декоратив-гамәли сәнгать әсәрләре күргәзмәсе ачыла <ref>[https://izo-museum.ru/hazine/vyistavki-i-sobyitiya/yubileynaya-vyistavka-sofi-kuzminyih Юбилейная выставка Софьи Кузьминых.] Государственный музей изобразительных искусств РТ{{ref-ru}}</ref> <ref>''Анна Тарлецкая''. [https://www.tatar-inform.ru/news/v-kazani-otkrylas-vystavka-k-90-letiyu-sofi-kuzminyh В Казани открылась выставка к 90-летию Софьи Кузьминых.] [[Татар-информ]], 18.01.2018{{ref-ru}}</ref>. * [[2022 ел]]да «Хәзинә» галереясында «Рәссамның 95 еллыгына» ({{lang-ru|«К 95-летию художника»}}) күргәзмәсе эшли<ref>[https://www.culture.ru/events/1799131/vystavka-sofii-danilovny-kuzminykh-k-95-letiyu-khudozhnika Выставка Софии Даниловны Кузьминых «К 95-летию художника».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124171813/https://www.culture.ru/events/1799131/vystavka-sofii-danilovny-kuzminykh-k-95-letiyu-khudozhnika |date=2024-01-24 }} culture.ru{{ref-ru}}</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[Татарстан АССР атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1980), * [[Татарстан Республикасының Халык рәссамы]] (1998), * Россиянең атказанган рәссамы, * ТР Мәдәният министрлыгының [[Бакый Урманче премиясе|Бакый Урманче исемендәге премиясе]] (2001) ― ''«Алтын гасыр» комплекты өчен (итекләр һәм сумкалар)''<ref name=":0" /> * [[Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] (2003) ― ''Г. Тукай истәлегенә багышланган, күн мозаикасы техникасында башкарылган әсәрләр циклы өчен''<ref name="ReferenceF">{{Citation |title=2013 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләкләрен бирү турында |url=http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_60723.pdf |access-date=2020-05-04 |archive-date=2016-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313085452/http://1997-2011.tatarstan.ru/files/laws/laws_60723.pdf |dead-url=yes}}</ref> * [[«Фидакарь хезмәт өчен» медале]] == Гаиләсе == Ире табиб Юрий Михайлович. Бер елдан аерылышканнар<ref name=":1000kzn.ru" />. Кызы [[Светлана Гарбузова]], рәсссам, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20240124171812/https://artchive.ru/artists/45772~Sofija_Danilovna_Kuz%27minykh София Даниловна Кузьминых.] Артхив{{ref-ru}} * ''Светлана Бессчетнова''. [http://www.1000kzn.ru/article/ru/145/77/1/ Тысяча и одна шаль.] 1000kzn.ru{{ref-ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=DxpLRT4EwWI Выставка Софьи Кузьминых открылась в национальной художественной галерее «Хазинэ».] [[YouTube]], 2:54 {{Тукай премиясе лауреатлары 2010-еллар}} [[Төркем:Мәскәү дәүләт текстиль университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Татарстанның халык рәссамнары]] [[Төркем:РФ атказанган рәссамнары]] [[Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Бакый Урманче премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан) белән бүләкләнүчеләр]] odj6he8ev1bg0p1cm27e3nksrgtjahu 0 818131 6099515 6085722 2026-11-07T18:01:16Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099515 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Төркият''' — [[Тел|телләр]], [[әдәбият]], [[Тарих|тарих,]] [[фольклор]], [[дин]], [[этнография]], рухи һәм [[Arxeologik mädäniät|археологик мәдәният]], [[Төрки халыклар|төрки]] һәм [[Төрки телләр|төрки телдә сөйләшүче]] халыкларның үткәнен һәм бүгенгесен өйрәнүче [[Гуманитар фәннәр|гуманитар]] фәннәр җыелмасы . Элегрәк төрки телләр һәм әдәбият белән эш итүче [[Филология|филология фәне]] буларак кына карала. == Өйрәнү предметы == Географик яктан төркият галимнәренең кызыксыну өлкәсе ерак төньяктагы [[Якутия|Якутиядән]] көньяк-көнбатыштагы [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте|Кипрга]], көнчыгыштагы [[Кытай]]дан көньяктагы [[Якын Көнчыгыш]] илләренә кадәр җәелгән. Бүгенге көндә дөньяда төрки халыкларның саны, этник төркемнәр һәм азчылыклар белән бергә, якынча 165 миллион кешегә җитә. 20 миллионга якын кеше төрки телләрнең берсендә икенче яки өченче тел буларак сөйләшә. Ләкин мондый белем милли үзаң белән буталырга тиеш түгел. Иң борынгы төрки текстлар безнең эраның 600—800 елларына карый.<ref>{{Cite web|url=http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1964-2.htm|title=Древнетюркские рунические памятники как источник по Средней Азии|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423041112/http://kronk.spb.ru/library/klashtorny-sg-1964-2.htm|archivedate=2023-04-23|author=[[Кляшторный, Сергей Григорьевич|С.Г. Кляшторный]]|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref> Борынгы төркиләрнең дине [[Тәңречелек]] булган<ref>{{Cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/kult-tengri-u-drevnyh-tyurok|title=Культ Тенгри у древных тюрок|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418205221/https://cyberleninka.ru/article/n/kult-tengri-u-drevnyh-tyurok|archivedate=2023-04-18|author=|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref> . Хәзерге вакытта төрки халыклар төрле диннәрне тоталар. Төп диннәр — [[Ислам]], [[Христианлык]], [[Буддачылык]]. Хәзерге төркиләрнең күбесе [[Сөнничелек|сөнни мөселманнар]] . Буддачылык тарафдарлары бүген [[сары уйгырлар]] һәм [[тывалар]], [[тарбагатай кыргызлары]] һәм [[Xotonnar|хотоннар]] арасында бар. [[Чуашлар|Чуаш]] һәм [[Гагаузлар|гагауз кешеләре]] күбесенчә [[Pravoslawlıq|православие христианнары]] . Караитлар һәм [[Кырымчаклар]] [[Яһүд дине|яһүд динен]] тоталар<ref>{{Cite web|url=https://eleven.co.il/judaism-trends/karaites-medieval-sects/11972/|title=Караимы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200625223513/https://eleven.co.il/judaism-trends/karaites-medieval-sects/11972/|archivedate=2020-06-25|author=|date=|language=|work=|publisher=|accessdate=2023-04-18}}</ref>. [[Россия|Рәсәйдә]] 25 төрки халык яши (барлыгы 12 миллион кеше): [[татарлар]] (5 миллион 554 мең), [[башкортлар]] (1 миллион 673 мең), [[чуашлар]] (1 миллион 637 мең), [[казакълар]] (653 мең), [[әзербайҗаннар]][[Комыклар|​]][[Кырым татарлары|​]][[Тывалар|​]][[Карачайлар|​]] (621 мең), [[якутлар]] (443 мең), [[кумыклар]] (422 мең), [[кырым татарлары]] (254 мең), [[тывалар]] (243 мең), [[карачайлар]] (192 мең), [[үзбәкләр]] (122 мең), [[балкарлар]] (108 мең), [[төрекләр]] (92 мең), [[Нугайлар|ногайлар]] (110 мең), [[хакаслар]] (75 мең), [[алтайлар]] (67 мең), [[төрекмәннәр]] (33 мең), [[кыргызлар]] (31 мең), [[шорлар]] (13 мең), [[гагаузлар]] (12 мең), [[долганнар]] (7261), [[Уйгырлар|уйгурлар]] (2867), [[каракалпаклар]] (1609), [[тофалар]] (837), [[караимнар]] (366)<ref>{{Cite web|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|title=Данные Всероссийской переписи 2002 года|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200109173322/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|archivedate=2020-01-09|accessdate=2009-09-03}}</ref> . [[Төрки телләр|Төрки телләрнең]] саны төрлечә билгеләнә. 1966-нчы елда СССР Фәннәр академиясе тарафыннан бастырылган монографиядә 23 тере тел күрсәтелә; А. А. Реформатский дәреслегендә 25 тере һәм 7 үле тел бар; [[Николай Баскаков|Н. А. Баскаков]] монографиясендә 27 тере һәм 12 үле тел исәпләнә. 1997-нче елда Россия Фәннәр академиясенең Лингвистика институты тарафыннан бастырылган «Төрки телләр» монографиясендә 39 тере һәм 15 үле төрки тел искә алына<ref>Языки Мира. Тюркские языки. М., 1996.</ref> . Киң таралуы, мәдәни һәм практик әһәмияте аркасында төркиятне өйрәнүче студентлар беренче өйрәнү теле буларак еш кына [[Төрек теле|төрек телен]] сайлыйлар. Россиядә төркият белгечләрен [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты|MГИМО]], ISAA, СПБГУ, МГЛУ, [[Россия дәүләт гуманитар университеты|РГГУ]], Мәскәү өлкәсенең хәрби университеты, Россия фәннәр академиясенең Көнчыгыш тикшеренүләре институты, [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан дәүләт университеты]], [[Чиләбе дәүләт университеты]], [[Себер федераль университеты|Себер Федераль Университеты]] һәм башка бик күп югары уку йортларында әзерлиләр.<ref>{{Cite web|url=http://www.vestikavkaza.ru/articles/obshestvo/molod/1113.html|title=Межвузовская Тюркология<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305114714/http://www.vestikavkaza.ru/articles/obshestvo/molod/1113.html|archivedate=2012-03-05|accessdate=2009-09-03}}</ref> Көнчыгыш һәм төркият белгечләренең белемнәре лингвистикада, мәдәнияттә, политология, журналистика, социология, статистика, антропология һ.б. юнәлешләрдә әһәмиятле. == Тарих == Төркият өчен мөһим чыганаклар — VIII—X гасыр [[Orxon älifbası|борынгы төрки рун язулары]] ([[Orxon älifbası|Орхон-Енисей язулары]]) һәм VIII—XVI гасырларда [[Иске уйгыр язуы|Иске уйгыр руналарында]] язылган истәлекләр. Төрки телләр буенча беренче җитди фәнни эш — XI гасырда [[Кашгар]] төрки галиме [[Мәхмүд Кашгарый]] тарафыннан тупланган «Төрки диалектлар җыентыгы» (''Kitâbü divân-i lûgat it-Türk'' — Төрле төрки телләр буенча сүзлек-белешмәлек китабы). XV—XVII гасырларда төркиятнең төп юнәлеше [[Госман империясе]]н һәм [[Госманлы төрекчәсе]]н өйрәнү була. 1795 елда [[Париж]]да көнбатыш дөньясында төрки телләрне өйрәнүгә багышланган беренче югары мәктәп, «Тере көнчыгыш телләре мәктәбе» (''L'école des langues Orienteles vivantes'') ачыла. Россиядә төркиятне өйрәнү XVIII гасырның икенче яртысында башлана. Моңа кадәр [[төрки халыклар]] һәм [[Төрекләр|төрекләрнең]] тасвирламалары рус елъязмаларында (мәсәлән, " Повесть временных лет ") һәм аерым әсәрләрдә (Нестор Искәндәрнең " Константинополь вакыйганамәсе "; Иван Пересветовның [[Иван IV|Явыз Иванга]] төрекләр турындагы трактатлары; Андрей Лызловның"Скифлар тарихы"; Дмитрий Кантимернең ике томлык Төркия тарихы, һ.б.) [[Мишәр диалекты|Академик]] [[Симон Петер Паллас|Симон Петер Палласның]] 1787 елда [[Санкт-Петербург|Санкт-]] [[Башкорт теле|Петербургта]] басылган "Барлык телләрнең чагыштырма сүзлеге"ндә татар, мишәр, башкорт, ногай һәм башка төрки телләрдән лексик материал урнашкан. XIX гасыр уртасына кадәр төркият [[Төрки телләр|төрки телләрне]], әдәбият һәм тарихи истәлекләр, өлешчә [[нумизматика]], [[этнография]] һәм төрки телләрдә сөйләшүче халыкларның [[Фольклор|фольклорын]] өйрәнгән катлаулы дисциплина буларак үсеш ала. 1863 елда [[Санкт-Петербург дәүләт университеты|Санкт-Петербург университетының]] көнчыгыш телләре факультетында Көнчыгыш тарихы бүлеге булдырыла, анда [[Төрки халыклар|төрки халыкларының]] тарихын өйрәнү мөстәкыйль үсеш ала башлый. Россиядә төркият мөстәкыйль фән буларак XIX гасырның икенче яртысында барлыкка килгән. Аны төзү һәм үстерүдә төп рольне [[Александр Казем-Бек|М. А. Казембек]] (« [[Госманлы төрекчәсе|Госманлы теле]] грамматикасы», 1839), О. Н. Бетлингк («Якут теле грамматикасы», 1851), П. М. Мелиоранский («Гарәп филологиясе төрек теле турында», 1900), А. Н. Самойлович («Кыскача [[кырымтатар теле]] грамматикасы тәҗрибәсе», 1916) тикшеренүләре уйный. Октябрьгә кадәрге чорда [[Хәсәнгата Габәши|төркият]] үсешенә зур [[Әхмәтзәки Вәлиди|өлеш]] керткән Рәсәй галимнәре: [[Вилһелм Радлов|В. В. Радлов]] [[Николай Катанов|, И.Халфин]] [[Ибраһим Хәлфин|,]] [[Чокан Вәлиханов|Чокан Вәлиханов,]] [[Хәсәнгата Габәши|Х. Габәши]], Совет чоры төркият галимнәре: [[Василий Богородицкий|В. А. Богородицкий]], [[Сергей Малов (1880)|С. Э.]] [[Сергей Малов (1880)|Малов]], [[Габделхәй Әхәтов]], [[Николай Ашмарин|Н. И. Ашмарин]], [[Николай Баскаков|Н. А. Баскаков]], [[Николай Дмитриев|Н. К. Дмитриев]], [[Андрей Кононов|А. Н. Кононов]], [[Әдһәм Тенишев|Әдһәм Тенишев,]] [[Латыйф Җәләй]], [[Җәлил Киекбаев]], А. М. Щербак, М. Ш. Ширалиев һәм башкалар. Бу чорларда төрки телләр диалектларын өйрәнү буенча зур эш алып барыла, грамматик система эшләнә, фәнни грамматикалар һәм фразеологик сүзлекләр бастырыла. Төрки лексикография зур үсеш ала: милли-рус һәм рус-милли күп томлы аңлатма сүзлекләр, шулай ук терминологик һәм диалектологик сүзлекләр тупланып бастырыла. Совет төркиятеләренең казанышлары чагыштырма [[фонетика]], [[Морфология (тел белеме)|морфология]] һәм төрки телләрнең [[Синтаксис|синтаксисын]] булдыруда да чагыла. Төркият мәсьәләләре шулай ук [[Болгария|Болгариядә]] (Г. Галыбов, Н. Тодоров), [[Маҗарстан|Венгриядә]] (Д. Немет, Д. Хазам, [[Андраш Рона-Таш|А. Рона-Таш]]), [[Польша]]да [[Төркия|(]] А. Зайончковский, Э. Трыярский), [[Төркия|Төркиядә]] (Р. Арат, Б. Аталай, А. Дильачар, А. Валиди-Тоган), [[Германия|Алманиядә]] (А. фон Габен, Г. Дорфер), [[Швеция|Швециядә]] (Г. Ярринг, Л. Юхансон), [[АКШ]] (К. Г. Менгес, П. Б. Голден) һәм башка илләрдә өйрәнелә. ХХ гасырның 30-40 нчы елларында [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|СССРдагы]] күп күренекле төркият галимнәре репрессияләнә<ref>{{Cite web|url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf|title=Русские археологи и политические репрессии 1920—1940-х гг.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010181816/http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/archeology/1998/3/191-206.pdf|archivedate=2017-10-10|accessdate=2011-11-05}}</ref> . Шулай итеп, ялган гаепләүләр аркасында профессор [[Бәкер Чобан-задә|Чобан-задә]] (1937)<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/choban.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118021942/http://memory.pvost.org/pages/choban.html|archivedate=2012-01-18|accessdate=2011-11-05}}</ref> һәм профессор Э. Д. Поливанов (1938), СССР Фәннәр академиясе академиясе Самойлович (1938)<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118035216/http://memory.pvost.org/pages/samojlovich.html|archivedate=2012-01-18|accessdate=2011-11-05}}</ref> һәм башкалар шпионлыкта гаепләнеп атыла.<ref>{{Cite web|url=http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html|title=Биобиблиографический словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524060732/http://memory.pvost.org/pages/polivanov.html|archivedate=2012-05-24|accessdate=2011-11-05}}</ref>. == Танылган галимнәре == {{seealso|Төркем:Төрки халыклар белгечләре}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P106 wd:Q13210922. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=p569,label:Исем,p69,p108,p570}} {| class='wikitable sortable' ! туу датасы ! Исем ! уку йорты ! эш урыны ! үлем датасы |- | data-sort-value="1455" | 1455 | ''[[:d:Q12630940|Feliks Petančić]]'' | | | data-sort-value="1517" | 1517 |- | data-sort-value="1615" | 1615 | ''[[:d:Q20480593|Jakab Harsányi Nagy]]'' | ''[[:d:Q1293929|University of Franeker]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q195625|George II Rákóczi]]''<br/>''[[:d:Q2184286|Gheorghe Ştefan]]''<br/>''[[:d:Q152727|Frederick William of Brandenburg]]'' | data-sort-value="1676" | 1676 |- | data-sort-value="1784" | 1784-12-24 | ''[[:d:Q141760415|Antoine-Jérôme Desgranges]]'' | ''[[:d:Q3577936|École des Jeunes de langues]]'' | ''[[:d:Q20901295|foreign affairs ministry]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-10-25 |- | data-sort-value="1793" | 1793-05-14 | ''[[:d:Q1450898|François Bernard Charmoy]]'' | | ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-12-09 |- | data-sort-value="1802" | 1802<br/>1802-06-22 | [[Александр Казем-Бек (1802)|Александр Казем-Бек]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-11-27 |- | data-sort-value="1807" | 1807 | ''[[:d:Q4157361|Jean Jacques Pierre Desmaisons]]'' | | ''[[:d:Q57655605|Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-09-06 |- | data-sort-value="1812" | 1812-04-12 | [[Лазарь Будагов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-12-30 |- | data-sort-value="1812" | 1812 | [[Мартиниан Иванов|Иванов Мартиниан Иван улы]] | [[Neplüev kadet korpusı|Ырынбур Неплюев кадет корпусы]] | | data-sort-value="1896" | 1896 |- | data-sort-value="1818" | 1818-05-10 | ''[[:d:Q4440830|Albert Starchevsky]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1901" | 1901-10-20 |- | data-sort-value="1820" | 1820-09-21 | ''[[:d:Q214165|Georg Rosen]]'' | | | data-sort-value="1891" | 1891-10-29 |- | data-sort-value="1822" | 1822-04-23<br/>1822-05-05 | [[Николай Ильминский]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1891" | 1891-12-27 |- | data-sort-value="1830" | 1830-11-12 | ''[[:d:Q4191602|Vladimir Zernov-Velyaminov]]'' | ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-01-30 |- | data-sort-value="1831" | 1831-01-15 | ''[[:d:Q31783885|Dániel Szilágyi]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885-11-22 |- | data-sort-value="1832" | 1832-03-19 | ''[[:d:Q557360|Ármin Vámbéry]]'' | | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q661916|Nyugat]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-09-15 |- | data-sort-value="1835" | 1835-01-23 | [[Евфимий Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1918" | 1918-02-25 |- | data-sort-value="1836" | 1836-08-13 | ''[[:d:Q201763|Michael Jan de Goeje]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-05-17<br/>1909-05-13 |- | data-sort-value="1837" | 1837-01-05<br/>1837-01-17 | [[Вилһелм Радлов]] | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | [[Кунсткамера]] | data-sort-value="1918" | 1918-05-12 |- | data-sort-value="1837" | 1837 | ''[[:d:Q135488405|Camilla Ružićka-Ostoić]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885 |- | data-sort-value="1838" | 1838-02-24<br/>1840 | ''[[:d:Q16683658|Magomed-Efendi Osmanov]]'' | | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="1904" | 1904 |- | data-sort-value="1842" | 1842-01-25 | ''[[:d:Q171485|Vilhelm Thomsen]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]''<br/>''[[:d:Q12332836|Randers State School]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-12 |- | data-sort-value="1846" | 1846-07-28 | ''[[:d:Q4424605|Vasily Dmitriyevich Smirnov]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1922" | 1922-05-25 |- | data-sort-value="1854" | 1854-11-08 | ''[[:d:Q12278057|Diamandi Ihchiev]]'' | [[Истанбул университеты]] | | data-sort-value="1913" | 1913-03-26 |- | data-sort-value="1860" | 1860-03-12 | [[Бернат Мункачи]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-09-21 |- | data-sort-value="1860" | 1860-09-22 | [[Игнац Кунош]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-01-12 |- | data-sort-value="1860" | 1860 | ''[[:d:Q112513733|Nil Sergejevič Lykošin]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922 |- | data-sort-value="1861" | 1861-12-25 | ''[[:d:Q1320566|József Thúry]]'' | | | data-sort-value="1906" | 1906-05-22 |- | data-sort-value="1861" | 1861-12-29<br/>1861 | ''[[:d:Q6583303|Necip Asım Yazıksız]]'' | | | data-sort-value="1935" | 1935-12-12<br/>1935 |- | data-sort-value="1862" | 1862-05-18<br/>1862-05-06 | [[Николай Катанов]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | data-sort-value="1922" | 1922-03-09<br/>1922-03-10 |- | data-sort-value="1868" | 1868-09-17 | ''[[:d:Q62907|Carl Brockelmann]]'' | ''[[:d:Q159895|Росток университеты]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]''<br/>''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q20266330|Фридрих Вилһелм үнивирситите]]''<br/>[[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-05-06 |- | data-sort-value="1868" | 1868-11-18 | ''[[:d:Q4289495|Platon Melioransky]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-16 |- | data-sort-value="1868" | 1868-03 | ''[[:d:Q24642493|Seräli Lapin]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 |- | data-sort-value="1869" | 1869-11-03 | [[Василий Бартольд]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-19 |- | data-sort-value="1869" | 1869-12 | ''[[:d:Q401773|Әхмәт Агаев]]'' | ''[[:d:Q3064259|Париж университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1167080|Дарелфөнүн]]''<br/>''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-19 |- | data-sort-value="1869" | 1869-08-09 | ''[[:d:Q6058766|Willi Bang]]'' | | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]]<br/>''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-08 |- | data-sort-value="1870" | 1870-09-22 | [[Николай Ашмарин]] | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | [[Казан керәшен педагогия техникумы]]<br/>[[Казан Татар укытучылар мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q113411576|Северо-восточный археологический и этнографический институт]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1933" | 1933-08-26 |- | data-sort-value="1870" | 1870-12-11 | ''[[:d:Q15410478|Friedrich Giese]]'' | ''[[:d:Q165528|Грайфсвальд үнивирситите]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-19 |- | data-sort-value="1871" | 1871 | ''[[:d:Q12272783|Atse Dorev]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-09-19 |- | data-sort-value="1871" | 1871-03-12 | ''[[:d:Q25680779|İsmail Lömanov]]'' | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-02 |- | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q97579033|Efetov Semion Borisovich]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4504314|Central Museum of Tavrida]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09 |- | data-sort-value="1873" | 1873-05-08 | ''[[:d:Q2496339|Seraya Shapshal]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-11-18 |- | data-sort-value="1874" | 1874<br/>1873<br/>1876 | ''[[:d:Q61073071|Ahmet Rifat Bilge]]'' | ''[[:d:Q6099542|Истанбул университетының хокук факультеты]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-02-22 |- | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q128013905|Ernst C. Marré]]'' | | | |- | data-sort-value="1876" | 1876-03-23 | ''[[:d:Q83275|Ziya Gökalp]]'' | [[Истанбул университеты]] | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1165599|Dar ul-Funun]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-25 |- | data-sort-value="1876" | 1876-09-25 | ''[[:d:Q4143882|Vladimir Gordlevsky]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-09-10 |- | data-sort-value="1876" | 1876 | ''[[:d:Q6061193|Yahya Naci Bayburtlu]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943 |- | data-sort-value="1876" | 1876-08-29 | [[Һади Атласи]] | [[Буа мәдрәсәсе]]<br/>[[Каргалы мәдрәсәләре]] | [[Буа мәдрәсәсе]]<br/>[[Әлмәт]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-15 |- | data-sort-value="1878" | 1878-12-02 | ''[[:d:Q73498901|Theodor Menzel]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-10 |- | data-sort-value="1879" | 1879-08-30 | ''[[:d:Q1747863|Rıza Nur]]'' | ''[[:d:Q6088994|Гөлханә хәрби медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q6024125|Госманлы хәрби медицина мәктәбе]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-09-08 |- | data-sort-value="1879" | 1879-07-24 | ''[[:d:Q3171671|Jean Deny]]'' | ''[[:d:Q1977696|Ришелье лицее]]''<br/>''[[:d:Q1059546|Бөек Лүдовик литсие]]''<br/>''[[:d:Q20749407|Paris Faculty of Law and Economics]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | ''[[:d:Q789848|Ministry for Europe and Foreign Affairs]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]''<br/>''[[:d:Q3064325|Париж сынлы сәнгать факүлтите]]''<br/>''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-05 |- | data-sort-value="1879" | 1879-01-03 | ''[[:d:Q4060313|Osman Nuri-Asan oğlu Aqçoqraqlı]]'' | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Кырым татар педагогика техникумы]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-17 |- | data-sort-value="1880" | 1880-01-28<br/>1880-01-04 | [[Сергей Малов (1880)|Сергей Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-06<br/>1957-01-09<br/>1957-01-07 |- | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q3935871|Besim Atalay]]'' | | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q7855292|Turkish National Police Academy]]''<br/>''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-07 |- | data-sort-value="1883" | 1883-03-28 | ''[[:d:Q171227|Gyula Mészáros]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q636088|Museum of Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q4533056|Ethnography Museum of Ankara]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-25 |- | data-sort-value="1883" | 1883 | ''[[:d:Q114427016|Vladimir Khindalov]]'' | | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4996206|Bulgarian Historical Archive]]'' | data-sort-value="1934" | 1934 |- | data-sort-value="1887" | 1887-10-18<br/>1887-10-05 | ''[[:d:Q4218368|Isaac Kaja]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4479417|Вильно яһүд укытучылар институты]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-03-30 |- | data-sort-value="1887" | 1887 | [[Коҗи Окубо]] | [[Токио Чит Телләр Университеты]] | ''[[:d:Q274486|Waseda University]]''<br/>[[Токио университеты]] | data-sort-value="1950" | 1950 |- | data-sort-value="1888" | 1888-07-14<br/>1888-06-14 | ''[[:d:Q13052153|Aram Safrastyan]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-06-12<br/>1966-07-12 |- | data-sort-value="1888" | 1888-10-08 | ''[[:d:Q13174129|Pavel Falyov]]'' | ''[[:d:Q33082587|Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-03 |- | data-sort-value="1889" | 1889-09-04 | ''[[:d:Q4199340|Ille Takhti]]'' | [[Сембер чуаш укытучылар мәктәбе]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-22 |- | data-sort-value="1889" | 1889-12-26 | [[Нигъмәт Хәким]] | | | |- | data-sort-value="1889" | 1889-10-15 | ''[[:d:Q29994586|Arthur Siefeldt-Simumägi]]'' | | ''[[:d:Q20573822|Baku Higher Party School]]''<br/>''[[:d:Q129150499|Azerbaijan Scientific Society]]''<br/>''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-06 |- | data-sort-value="1890" | 1890-12-10 | [[Әхмәтзәки Вәлиди]] | [[Вена университеты]] | ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-26 |- | data-sort-value="1890" | 1890-11-02<br/>1890-11-01 | ''[[:d:Q782305|Gyula Németh]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-12-14 |- | data-sort-value="1890" | 1890-12-13 | ''[[:d:Q4085214|Evgenii Eduardovich Bertels]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-07 |- | data-sort-value="1890" | 1890-05-03 | ''[[:d:Q4533753|Konstantin Yudakhin]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-02-22 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-15 | ''[[:d:Q66650|Franz Babinger]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | data-sort-value="1967" | 1967-06-23 |- | data-sort-value="1891" | 1891-04-28 | ''[[:d:Q4224104|Gerard Clauson]]'' | ''[[:d:Q1135137|Corpus Christi College]]''<br/>''[[:d:Q192088|Итон көллияте]]''<br/>''[[:d:Q7637318|Summer Fields School]]'' | [[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="1974" | 1974 |- | data-sort-value="1891" | 1891-06-12<br/>1891-12-21 | ''[[:d:Q7778909|Lajos Fekete]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-16<br/>1969-02-21 |- | data-sort-value="1891" | 1891-01-16<br/>1891 | [[Гаяз Максуди]] | [[Кышкар мәдрәсәсе]]<br/>[[Хөсәения мәдрәсәсе]]<br/>[[Иж-Бубый мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Гыйльми Үзәк]]<br/>[[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]<br/>[[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 |- | data-sort-value="1892" | 1892-06-16 | [[Каюм Мифтахов]] | | | data-sort-value="1948" | 1948-10-04 |- | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q94920489|Ahmet Muhiddin]]'' | | | data-sort-value="1923" | 1923 |- | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q124643415|Gălăb Gălăbov]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972 |- | data-sort-value="1893" | 1893-05-15 | [[Бәкер Чобан-задә]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q64776872|Institute of Language and Writing of the Peoples of the USSR of the Academy of Sciences of the USSR]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 |- | data-sort-value="1893" | 1893-06-25 | ''[[:d:Q4402791|Martti Räsänen]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | ''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-09-07 |- | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q70254548|Hikmet Cevdetzade]]'' | ''[[:d:Q6030829|Дарелмөгәллимин ир-ат укытучылар укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1945" | 1945-04-17 |- | data-sort-value="1894" | 1894-04-08 | ''[[:d:Q215059|Gotthard Jäschke]]'' | | ''[[:d:Q168426|Мүнстер университеты]]''<br/>[[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | data-sort-value="1983" | 1983-12-29 |- | data-sort-value="1894" | 1894-11-17 | [[Латыйф Җәләй]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966 |- | data-sort-value="1894" | 1894-01-26 | ''[[:d:Q6957550|Agâh Sırrı Levend]]'' | ''[[:d:Q1167080|Дарелфөнүн]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 |- | data-sort-value="1894" | 1894-05-01 | ''[[:d:Q18203733|Aleksandr Potseluevskiy]]'' | ''[[:d:Q2029787|Лазарев көнчыгыш телләре институты]]'' | ''[[:d:Q13030264|Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута]]''<br/>''[[:d:Q4313358|People's Commissariat for Railways of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-06 |- | data-sort-value="1894" | 1894-06-02 | ''[[:d:Q59531171|Willi Heffening]]'' | | ''[[:d:Q152171|Бонн университеты]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-03-03 |- | data-sort-value="1895" | 1895-05-22 | ''[[:d:Q395340|Agop Dilâçar]]'' | ''[[:d:Q1342484|Robert College]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | ''[[:d:Q20508065|Luys]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]''<br/>''[[:d:Q20510743|Rahvira]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-09-12 |- | data-sort-value="1896" | 1896-09-15 | ''[[:d:Q131300050|Ali Akber Toptchibachi]]'' | ''[[:d:Q44397539|Baku Real School]]''<br/>''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]''<br/>''[[:d:Q29293|Париж югары сәүдә мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-02-09 |- | data-sort-value="1897" | 1897-01-24 | ''[[:d:Q126595813|Margit Palló]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-09-03 |- | data-sort-value="1898" | 1898-10-20 | ''[[:d:Q4160294|Sergi Dzhikiya]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-12-06 |- | data-sort-value="1898" | 1898-08-16<br/>1898-08-28<br/>1898-09-09 | [[Николай Дмитриев]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-22 |- | data-sort-value="1898" | 1898-06-25 | ''[[:d:Q15815217|Herbert Jansky]]'' | [[Вена университеты]] | [[Вена университеты]]<br/>''[[:d:Q278044|Вена икътисад университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-03-12 |- | data-sort-value="1898" | 1898 | ''[[:d:Q20617445|Altan Saryn]]'' | | | |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-22 | ''[[:d:Q511129|László Rásonyi]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-05-04 |- | data-sort-value="1899" | 1899-04-17 | ''[[:d:Q2081180|Ahmet Caferoğlu]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-06 |- | data-sort-value="1899" | 1899-02-26 | [[Әмир Нәҗип]] | | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1991" | 1991-03-28 |- | data-sort-value="1899" | 1899-01-01 | ''[[:d:Q6072261|İsmail Hami Danişmend]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-04-12 |- | data-sort-value="1900" | 1900-05-15 | [[Рәшит Рәхмәти Арат]] | | | data-sort-value="1964" | 1964-11-29 |- | data-sort-value="1900" | 1900-03-21 | ''[[:d:Q20561156|Mukhtar Huseynzade]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1985" | 1985 |- | data-sort-value="1900" | 1900-09-11 | ''[[:d:Q100439901|Салий Сергеевич Майзель]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-07 |- | data-sort-value="1900" | 1900 | ''[[:d:Q136590834|Walter Livingston Wright]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949 |- | data-sort-value="1901" | 1901-02-16 | ''[[:d:Q4293476|Anatoly Miller]]'' | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-03 |- | data-sort-value="1901" | 1901-10-22 | ''[[:d:Q4412681|Ervand Sevortyan]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-03-23 |- | data-sort-value="1901" | 1901-11-06 | ''[[:d:Q16544300|Eugeniusz Słuszkiewicz]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1752712|Nicolaus Copernicus University in Toruń]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-08-28 |- | data-sort-value="1902" | 1902-04-15<br/>1902-03-15<br/>1902 | ''[[:d:Q68105|Joseph Schacht]]'' | ''[[:d:Q154804|Лейпциг университеты]]''<br/>''[[:d:Q315658|Вроцлав университеты]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-01<br/>1970 |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-28 | ''[[:d:Q368183|Lajos Ligeti]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-05-24 |- | data-sort-value="1902" | 1902-10-28 | ''[[:d:Q25591325|Лигети Лайош]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984 |- | data-sort-value="1902" | 1902-08-15 | ''[[:d:Q26179731|Hüseyin Namık Orkun]]'' | | ''[[:d:Q6097677|Gazi Eğitim Enstitüsü]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-23 |- | data-sort-value="1903" | 1903 | ''[[:d:Q1507322|George Ewart Bean]]'' | ''[[:d:Q1227526|St Paul's School]]''<br/>''[[:d:Q956501|Pembroke College]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1977" | 1977-12-07 |- | data-sort-value="1903" | 1903-12-27 | ''[[:d:Q4063933|Sarsen Amanzholov]]'' | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-28 |- | data-sort-value="1903" | 1903-04-22 | [[Äqdäs Niğmät Qurat]] | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | ''[[:d:Q6023949|Research Institute of Turkology]]''<br/>''[[:d:Q65219541|Denizli High School]]''<br/>''[[:d:Q6097677|Gazi Eğitim Enstitüsü]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-08 |- | data-sort-value="1904" | 1904 | ''[[:d:Q141714202|Heinz Kristinus]]'' | [[Вена университеты]] | ''[[:d:Q19521081|BRG & BORG St. Pölten]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q6097677|Gazi Eğitim Enstitüsü]]''<br/>''[[:d:Q6100801|Pertevniyal High School]]'' | No/unknown value |- | data-sort-value="1905" | 1905-03-09<br/>1905-03-22 | [[Николай Баскаков]] | ''[[:d:Q4533069|MSU Faculty of Ethnology]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]] | data-sort-value="1996" | 1996-08-26 |- | data-sort-value="1905" | 1905-08-21 | ''[[:d:Q110922550|Janos Eckmann]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-11-22 |- | data-sort-value="1905" | 1905 | ''[[:d:Q137106805|Mehmet Tuğrul]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985 |- | data-sort-value="1906" | 1906-10-14<br/>1906-10-27 | [[Андрей Кононов]] | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-30 |- | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q4527460|Japar Shukurov]]'' | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | | data-sort-value="1963" | 1963 |- | data-sort-value="1906" | 1906-10-28<br/>1906 | ''[[:d:Q20623617|Igor' Alekseevič Batmanov]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-08<br/>1969 |- | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q138391271|Akhmet Rafikov]]'' | | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-12 | [[Гуннар Ярринг]] | [[Лунд университеты]] | [[Лунд университеты]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-29 |- | data-sort-value="1907" | 1907-09-02 | ''[[:d:Q3376159|Pertev Naili Boratav]]'' | ''[[:d:Q344292|Istanbul High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q118946302|Istanbul School of Higher Education (1924-1978)]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1998" | 1998-03-16 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-27 | ''[[:d:Q4468740|Elizaveta Ubryatova]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-03-04 |- | data-sort-value="1907" | 1907-07-27 | [[Сәгадәт Исхакый-Чагатай|Сәгадәт Исхакый Чагатай]] | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-06-24 |- | data-sort-value="1907" | 1907-02-15<br/>1907 | [[Смет Кенесбаев]] | ''[[:d:Q4258140|Ленинград көнчыгыш университеты]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-16<br/>1995 |- | data-sort-value="1907" | 1907-10-07<br/>1907-11-07 | ''[[:d:Q16432682|Maulen Balakaevich Balakaev]]'' | [[Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q104175723|Казакъ педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-10-15 |- | data-sort-value="1907" | 1907-11-26 | ''[[:d:Q130260845|Abdullah Zihni Soysal]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q11713249|Instytut Wschodni w Warszawie]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 |- | data-sort-value="1908" | 1908-03-27 | ''[[:d:Q4523567|Юлия Артемьевна Шибаева]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | | No/unknown value |- | data-sort-value="1908" | 1908-08-15 | ''[[:d:Q11769530|Marian Lewicki]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-13 |- | data-sort-value="1909" | 1909-10-30<br/>1909 | ''[[:d:Q63066750|Semen Lvovitsj Volin]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4318766|Interpipe]]''<br/>''[[:d:Q4380517|Proletarsky Plant]]''<br/>''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-17<br/>1943 |- | data-sort-value="1910" | 1910-06-12 | ''[[:d:Q730671|József Blaskovics]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-07-06 |- | data-sort-value="1910" | 1910-10-10 | ''[[:d:Q1463960|Friedrich von Rummel]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-13 |- | data-sort-value="1910" | 1910-07-14 | ''[[:d:Q28055121|Anna Stepanovna Tveritinova]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-10-19 |- | data-sort-value="1910" | 1910-06-27 | ''[[:d:Q84723033|Olga Smirnova]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-01-13 |- | data-sort-value="1911" | 1911-04-30 | ''[[:d:Q6005885|Fahir İz]]'' | ''[[:d:Q6100138|Saint-Michel Highschool]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | ''[[:d:Q896267|Босфор университеты]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q170027|Лондон университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | data-sort-value="2004" | 2004-07-05 |- | data-sort-value="1911" | 1911-10-14 | ''[[:d:Q58203030|Robert Anhegger]]'' | | ''[[:d:Q157033|Goethe-Institut]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-27 |- | data-sort-value="1911" | 1911-11-04 | ''[[:d:Q106776487|Mihail Guboglu]]'' | ''[[:d:Q1551183|Черновцы милли университеты]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-05-12 |- | data-sort-value="1911" | 1911-08-15 | ''[[:d:Q124737321|Jevhen Zavalyns'kyj]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-07-17 |- | data-sort-value="1912" | 1912-09-08 | ''[[:d:Q1577357|Hans Joachim Kißling]]'' | | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-10-10 |- | data-sort-value="1912" | 1912-11-14 | [[Әхмәт Тимер]] | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q20266894|Берлин университеты]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Азатлык радиосы]]<br/>''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 |- | data-sort-value="1913" | 1913-01-13 | ''[[:d:Q216758|Johannes Benzing]]'' | | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-16 |- | data-sort-value="1913" | 1913 | ''[[:d:Q4449330|Ahmet Ateş]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-20 |- | data-sort-value="1913" | 1913-12-25 | ''[[:d:Q56255898|Józef Sulimowicz]]'' | ''[[:d:Q4126434|Institute of Oriental Studies, University of Warsaw]]'' | ''[[:d:Q9185980|Central Military Library]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-03-05 |- | data-sort-value="1914" | 1914-04-26 | ''[[:d:Q4133597|Virineâ Stefanovna Garbuzova]]'' | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]''<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-06-08 |- | data-sort-value="1914" | 1914-04-26 | ''[[:d:Q4755648|Andreas Tietze]]'' | [[Вена университеты]] | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>[[Вена университеты]] | data-sort-value="2003" | 2003-12-22 |- | data-sort-value="1914" | 1914-07-21 | ''[[:d:Q6542341|Włodzimierz Zajączkowski]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-09-03 |- | data-sort-value="1914" | 1914-01-19 | ''[[:d:Q20472681|Tibor Halasi-Kun]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | data-sort-value="1991" | 1991-10-19 |- | data-sort-value="1914" | 1914 | ''[[:d:Q112560198|Stanisława Płaskowicka-Rymkiewicz]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989 |- | data-sort-value="1915" | 1915-02-12<br/>1915 | ''[[:d:Q12808860|Beşir Göğüş]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-17<br/>1999 |- | data-sort-value="1915" | 1915-02-07 | ''[[:d:Q13089760|Nedim Filipović]]'' | | | data-sort-value="1984" | 1984-04-21 |- | data-sort-value="1916" | 1916-05-02 | ''[[:d:Q1521289|Richard Franz Kreutel]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-10-29 |- | data-sort-value="1917" | 1917-11-07 | ''[[:d:Q2062057|Irène Mélikoff]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]'' | ''[[:d:Q1109084|Marc Bloch University]]''<br/>''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-01-08 |- | data-sort-value="1917" | 1917-12-17 | ''[[:d:Q20624659|Yevdokiya Korkina]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | data-sort-value="2009" | 2009-06-10 |- | data-sort-value="1917" | 1917-05-22 | ''[[:d:Q130526889|Géza Fehér]]'' | ''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]'' | ''[[:d:Q914141|Hungarian National Museum]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-02-21 |- | data-sort-value="1917" | 1917-04-01 | ''[[:d:Q137122406|Hikmet Dizdaroğlu]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981-12-22 |- | data-sort-value="1918" | 1918-05-05 | ''[[:d:Q12842162|Mirali Seyidov]]'' | ''[[:d:Q19716417|Yerevan Azerbaijan Pedagogical Teknikum]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-04-26 |- | data-sort-value="1919" | 1919-03-15 | ''[[:d:Q3501194|Hasan Eren]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-05-26 |- | data-sort-value="1919" | 1919-07-04 | [[Касыйм Миршан]] | ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-07-18 |- | data-sort-value="1919" | 1919-01-24 | ''[[:d:Q12847486|Khalyk Korogly]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-02 |- | data-sort-value="1919" | 1919-12-27 | ''[[:d:Q20618186|Nikolay Antonov]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 |- | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q136331656|John R. Walsh]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-11 |- | data-sort-value="1920" | 1920-03-08 | ''[[:d:Q120987|Gerhard Doerfer]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | data-sort-value="2003" | 2003-12-27 |- | data-sort-value="1920" | 1920-12-29 | ''[[:d:Q3261196|Louis Bazin]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | data-sort-value="2011" | 2011-03-02 |- | data-sort-value="1920" | 1920-06-19 | ''[[:d:Q4385819|Geoffrey Lewis]]'' | ''[[:d:Q609646|Изге Ибан көллияте]]'' | [[Оксфорд университеты]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-12 |- | data-sort-value="1920" | 1920-10-12 | ''[[:d:Q6089853|Reha Oğuz Türkkan]]'' | ''[[:d:Q3191643|Kabataş Boys High School]]''<br/>''[[:d:Q1007545|Galatasaray High School]]''<br/>''[[:d:Q97489308|Gazi High School]]''<br/>''[[:d:Q4765985|Әнкара үнивирсититенең юридик факультеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-01-18 |- | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q16378569|Efrasiyab Vekilov]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="2004" | 2004 |- | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q17431631|Orhan Köprülü]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 |- | data-sort-value="1920" | 1920-04-15 | ''[[:d:Q31087828|Victor Louis Ménage]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-06-11 |- | data-sort-value="1920" | 1920-04-20 | ''[[:d:Q125202326|Munira Salakhetdinova]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]<br/>''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1991" | 1991-01-30 |- | data-sort-value="1921" | 1921-04-25 | [[Әдһәм Тенишев]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="2004" | 2004-07-11 |- | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q6045356|İlhan Başgöz]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-04-13 |- | data-sort-value="1921" | 1921-03-30 | ''[[:d:Q11632538|Mori Masao]]'' | [[Токио университеты]] | [[Токио университеты]]<br/>''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]'' | data-sort-value="1996" | 1996-12-23 |- | data-sort-value="1921" | 1921-09-20 | ''[[:d:Q65972563|Stepan Avanesov]]'' | ''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q5154330|Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic]]''<br/>''[[:d:Q3110315|Golos Armenii]]''<br/>''[[:d:Q20514825|Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-16 |- | data-sort-value="1923" | 1923-08-01 | ''[[:d:Q4465039|Boris Tukan]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-01 |- | data-sort-value="1923" | 1923-03-31 | ''[[:d:Q108494220|Edward Tryjarski]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q11822496|Polish Institute of International Affairs]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-08-23 |- | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q139029108|Natta Avrumovna Ajzenštejn]]'' | | | |- | data-sort-value="1924" | 1924-03-24 | ''[[:d:Q4250625|Leonid Kyzlasov]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-07-24 |- | data-sort-value="1924" | 1924-12-24 | [[Сәрия Мирҗанова|Сәрия Мирҗәнева]] | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]''<br/>[[Башкорт дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2000" | 2000-11-25 |- | data-sort-value="1924" | 1924-10-30 | ''[[:d:Q4832992|Turghun Almas]]'' | ''[[:d:Q17004219|Lu Xun Literary Institute]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-22 | ''[[:d:Q7277616|Aleksander Dubiński]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-09-23 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q25539981|Akper Babaev]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-09-12 |- | data-sort-value="1924" | 1924-05-16 | ''[[:d:Q109833083|Győző Gerő]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-10-11 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q130340357|Margaret Bainbridge]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q134546847|Rašid Abdullovič Aganin]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005 |- | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q137116054|Äbduäli Ķajdar]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019 |- | data-sort-value="1925" | 1925-01-05 | ''[[:d:Q2005517|Jean-Paul Roux]]'' | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q273534|Лувр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]''<br/>''[[:d:Q273534|Лувр мәктәбе]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-06-29 |- | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | ''[[:d:Q30124730|Abdul Huseynov]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-05-14 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-13 | [[Жужа Какук]] | ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-04-18 |- | data-sort-value="1925" | 1925-08-05 | [[Андраш Бодроглигети]] | | ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-12-06 |- | data-sort-value="1925" | 1925 | ''[[:d:Q110225377|Ali Alparslan]]'' | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]'' | ''[[:d:Q220144|Лондон университетының Көнчыгыш һәм Африка тикшеренүләре мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Босфор университеты]]''<br/>''[[:d:Q1936057|Мимар Синан исемендәге нәфис сәнгатьләр университеты]]''<br/>''[[:d:Q19612614|General Directorate of State Archives of the Prime Ministry]]''<br/>''[[:d:Q2612487|Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey]]''<br/>''[[:d:Q38216496|Ankara University Faculty of Divinity]]'' | data-sort-value="2006" | 2006-01-24 |- | data-sort-value="1926" | 1926-12-18 | ''[[:d:Q171192|Aleksandr Shcherbak]]'' | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-01-28 |- | data-sort-value="1926" | 1926-04-12 | ''[[:d:Q4102524|Sevyan Vaynshteyn]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-10-16 |- | data-sort-value="1927" | 1927-09-08 | [[Габделхәй Әхәтов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1986" | 1986-11-25 |- | data-sort-value="1927" | 1927-06-14 | ''[[:d:Q1122803|Gyula Káldy-Nagy]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-10-14 |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-16 | ''[[:d:Q6048926|Talât Tekin]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-11-28 |- | data-sort-value="1927" | 1927-02-10 | ''[[:d:Q12838073|Jahangir Gahramanov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-06-26 |- | data-sort-value="1927" | 1927-11-26 | ''[[:d:Q16369019|Hasan Mirza]]'' | ''[[:d:Q16413706|Nakhchivan Teachers Institute]]''<br/>''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-02-25 |- | data-sort-value="1927" | 1927-07-22 | ''[[:d:Q113766644|Mefkure Mollova]]'' | | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-06-27 |- | data-sort-value="1928" | 1928-02-04 | ''[[:d:Q1703999|Sergey Klyashtorny]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-21 |- | data-sort-value="1929" | 1929-04-25 | ''[[:d:Q4152757|Rauf Guseĭnov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q61931545|Institute of History and Ethnology of Azerbaijan National Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q3916653|Institute of Archaeology and Anthropology of Azerbaijan]]'' | |- | data-sort-value="1929" | 1929-11-28 | ''[[:d:Q6044546|Geng Shimin]]'' | ''[[:d:Q190336|Минзу үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q190336|Минзу үнивирситите]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-12-17 |- | data-sort-value="1929" | 1929-07-31 | ''[[:d:Q113834353|Mirsultan Osmanof]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-01 |- | data-sort-value="1930" | 1930-05-05 | ''[[:d:Q4093481|Michail Ivanovitsj Borgojakov]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-10-15 |- | data-sort-value="1930" | 1930-04-22 | [[Вәли Псәнчин]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-30 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q6019033|Kemal Eraslan]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022 |- | data-sort-value="1930" | 1930-08-16 | ''[[:d:Q20029674|Tadeusz Majda]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-05-12 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q124559109|أزاد سولييف]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997 |- | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q137107816|Abžan Ķūryšžanūly Ķūryšžanov]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007 |- | data-sort-value="1931" | 1931-03-24 | [[Кенесбай Мусаев]] | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-05-26 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q17028547|Elisavet Zachariadou]]'' | ''[[:d:Q220144|Лондон университетының Көнчыгыш һәм Африка тикшеренүләре мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q2302473|University of Crete]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-12-26 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q38673237|Emin Özdemir]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-01 |- | data-sort-value="1931" | 1931-05-19 | ''[[:d:Q39039896|Gustav Bayerle]]'' | ''[[:d:Q149990|Рочестер университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-10-12 |- | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q82071708|Vasilis Dimitriadis]]'' | | | |- | data-sort-value="1931" | 1931-11-02 | ''[[:d:Q109488349|Babaš Ä. Äbílķasymov]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-07-30 |- | data-sort-value="1932" | 1932-04-30 | ''[[:d:Q1034575|György Hazai]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-01-07 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-09 | [[Voroşil Gukasän]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-10-11 |- | data-sort-value="1932" | 1932-12-08 | ''[[:d:Q4194591|Yury Zuev]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-10 | ''[[:d:Q16708235|Liliya Tugusheva]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]''<br/>''[[:d:Q4201561|РФА телбелем тикшеренүләре институты]]'' | data-sort-value="2020" | 2020-06-05 |- | data-sort-value="1932" | 1932-07-07 | ''[[:d:Q19766286|Emil Boev]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-01-13 |- | data-sort-value="1932" | 1932<br/>1931 | ''[[:d:Q20640215|Maria Składanek]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017 |- | data-sort-value="1932" | 1932-01-10 | ''[[:d:Q112227822|Nodar Shengelia]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024 |- | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q124680378|Aleksandr Nikolaevich Baskakov]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003 |- | data-sort-value="1932" | 1932-11-04 | ''[[:d:Q140050819|Ralph Jaeckel]]'' | ''[[:d:Q579611|Һаверфорд көллияте]]''<br/>''[[:d:Q1357891|Middlebury College]]'' | ''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-10-21 |- | data-sort-value="1933" | 1933-07-10 | [[Рифгать Әхмәтьянов]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы]]<br/>[[Уфа фән һәм технологияләр университетының Бөре филиалы]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | data-sort-value="2018" | 2018-10-11 |- | data-sort-value="1933" | 1933-12-10 | [[Марсель Бакиров]] | | | |- | data-sort-value="1933" | 1933 | ''[[:d:Q137160164|Būķatūly Bazylhan]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012 |- | data-sort-value="1934" | 1934-06-09 | ''[[:d:Q1875479|Luděk Hřebíček]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-12-29 |- | data-sort-value="1934" | 1934-06-02<br/>1934-02-06 | ''[[:d:Q4063931|Altay Sarsenuly Amanzholov]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-10-08<br/>2012-10-09<br/>2012-08-10 |- | data-sort-value="1934" | 1934-04-28 | ''[[:d:Q4410085|Tadeusz Swietochowski]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q469482|American University of Beirut]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q922647|Monmouth University]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-15 |- | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q112370078|Anna Masala]]'' | | ''[[:d:Q209344|Сапиенца Рим үнивирситите]]'' | data-sort-value="2015" | 2015 |- | data-sort-value="1935" | 1935-06-23 | ''[[:d:Q1104386|György Kara]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-04-16 |- | data-sort-value="1935" | 1935 | ''[[:d:Q124636578|Muhammad Sabir]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1661751|University of Karachi]]'' | ''[[:d:Q1661751|University of Karachi]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-11-08 |- | data-sort-value="1936" | 1936-03-08 | ''[[:d:Q17045893|Lars Johanson]]'' | [[Уппсала университеты]] | ''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-11-24 |- | data-sort-value="1936" | 1936-05-06 | ''[[:d:Q18428031|Abulfaz Rajabli]]'' | | | |- | data-sort-value="1936" | 1936-08-17 | ''[[:d:Q136218716|Джангиши Хангишиев]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]]<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-26 |- | data-sort-value="1937" | 1937-04-04 | ''[[:d:Q12556127|Nemat Kelimbetov]]'' | ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-12-15 |- | data-sort-value="1937" | 1937-07-12 | ''[[:d:Q62560164|Hans Georg Majer]]'' | | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-08-26 |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q113802141|István Kecskeméti]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-05-31 |- | data-sort-value="1937" | 1937-03-11 | ''[[:d:Q136221124|Нураммат Ольмесов]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | data-sort-value="2014" | 2014-08-28 |- | data-sort-value="1938" | 1938-01-10 | ''[[:d:Q15445294|Klaus Röhrborn]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1938" | 1938-04-23 | ''[[:d:Q16056135|Ajdar Ismayilov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4520475|Şərq Qapısı]]''<br/>''[[:d:Q4314700|Nakhchivan State University]]'' | data-sort-value="2022" | 2022-03-13 |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q31190937|Gönül Tekin]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]'' | [[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>''[[:d:Q753778|Atatürk University]]'' | |- | data-sort-value="1938" | 1938-03-14 | ''[[:d:Q31296339|Samat Alizade]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-31 |- | data-sort-value="1938" | 1938-12-15 | ''[[:d:Q109495299|Elizbar Javelidze]]'' | ''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q112537291|Stefan Andreev]]'' | | | |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q112560092|Jan Ciopiński]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012 |- | data-sort-value="1938" | 1938-02-20 | ''[[:d:Q132180205|Jafar Jafarov]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1351705|Төрекмән дәүләт университеты]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-20 |- | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q135892210|Yunis Mammadov]]'' | | ''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="2018" | 2018 |- | data-sort-value="1939" | 1939-12-20 | ''[[:d:Q541337|Halina Kobeckaitė]]'' | ''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]'' | ''[[:d:Q389852|Vilnius Gediminas Technical University]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939-06-07 | ''[[:d:Q2501887|Ursula Spuler-Stegemann]]'' | | ''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-11-22 |- | data-sort-value="1939" | 1939-11-12 | ''[[:d:Q4390299|Valentin Rassadin]]'' | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-08-15 |- | data-sort-value="1939" | 1939-03-24 | ''[[:d:Q12371658|Ott Kurs]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-02-07 | ''[[:d:Q17209897|Eiji Mano]]'' | ''[[:d:Q336264|Киото университеты]]'' | ''[[:d:Q1071862|Ryukoku University]]'' | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-05 | ''[[:d:Q17385366|Anna Parzymies]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-08-14 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q112481219|Radmila Tričković]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q113821099|Milan Adamović]]'' | | | |- | data-sort-value="1939" | 1939-01-30 | ''[[:d:Q126691175|Tuncer Gülensoy]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-11 |- | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q139352100|Klaus Liebe-Harkort]]'' | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | ''[[:d:Q95444901|Vojtech Kopčan]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000 |- | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q113777615|Michel Bozdémir]]'' | | | |- | data-sort-value="1940" | 1940-02-19 | ''[[:d:Q115967562|Mertol Tulum]]'' | ''[[:d:Q31187688|Anadolu Boy's High School]]''<br/>''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[Истанбул университеты]] | |- | data-sort-value="1940" | 1940-12-27 | ''[[:d:Q126164237|Klára Hegyi]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-06-12 | ''[[:d:Q6018256|Jean-Louis Bacqué-Grammont]]'' | ''[[:d:Q52440672|École nationale des langues orientales vivantes]]''<br/>''[[:d:Q999763|Париж 1 университеты]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-05-08 |- | data-sort-value="1941" | 1941-10-02 | ''[[:d:Q7645318|Suraiya Faroqhi]]'' | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1079140|Блумиңтондагы Индиана үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q40025|Эрланген — Нүрнберг университеты]]''<br/>''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q309948|Бохумдагы Рур университеты]]''<br/>''[[:d:Q344262|Istanbul Bilgi University]]''<br/>''[[:d:Q25477770|İbn Haldun University]]'' | |- | data-sort-value="1941" | 1941-05-05 | ''[[:d:Q12166817|Халимоненко Григорій Іванович]]'' | ''[[:d:Q56716516|Faculty of Philology of the State University of Kyiv]]''<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q1144798|Open International University of Human Development “Ukraine”]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-11-07 |- | data-sort-value="1941" | 1941-12-26 | ''[[:d:Q12279676|Elena Grozdanova]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1003730|Bulgarian Academy of Sciences]]'' | data-sort-value="2011" | 2011 |- | data-sort-value="1941" | 1941-06-04 | ''[[:d:Q109924059|Syed Tanvir Wasti]]'' | ''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1941" | 1941-10-20 | ''[[:d:Q111493755|Bronislava Borisovna Ovchinnikova]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | |- | data-sort-value="1941" | 1941-02-22 | ''[[:d:Q136215856|Калсын Кадыраджиев]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q21639922|Institute of History, Archaeology and Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-03<br/>1932-05-03 | ''[[:d:Q1472700|Semih Salih Tezcan]]'' | ''[[:d:Q344334|Истанбул техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | ''[[:d:Q391028|Британ Колумбиясе университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Босфор университеты]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-14 |- | data-sort-value="1942" | 1942-12-23 | ''[[:d:Q5693570|Heath W. Lowry]]'' | ''[[:d:Q1771717|Portland State University]]''<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]'' | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]]<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]]<br/>''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q896267|Босфор университеты]]''<br/>''[[:d:Q3409570|Bahçeşehir University]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q12950889|Altan Gökalp]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010 |- | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Франсуа Жоржон]] | | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-04-19 | ''[[:d:Q19612268|Peter Zieme]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-26 | ''[[:d:Q32668821|Edit Tasnádi]]'' | | | |- | data-sort-value="1942" | 1942-08-31 | ''[[:d:Q70177320|Tofig Melikli]]'' | ''[[:d:Q65279049|Faculty of Oriental Studies, Baku State University]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | ''[[:d:Q616799|AzTV]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | |- | data-sort-value="1942" | 1942-11-20 | ''[[:d:Q70927153|Katerina Venedikova]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q12281769|Institute for Historical Studies]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-09-24 | ''[[:d:Q6073419|Robert Dankoff]]'' | | ''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-02-08 | ''[[:d:Q6091777|Ahmet Bican Ercilasun]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | ''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''<br/>''[[:d:Q753778|Atatürk University]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]'' | |- | data-sort-value="1943" | 1943-10-24 | ''[[:d:Q66084458|Wojciech Hensel]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-07-10 |- | data-sort-value="1943" | 1943-11-09 | ''[[:d:Q110129944|Mihai Maxim]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-02 |- | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | ''[[:d:Q125300692|A.H. de Groot]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-04-01 |- | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Морат Аджи]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-03-07 |- | data-sort-value="1944" | 1944-02-10 | [[Мандоки Иштван Конгур]] | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-08-22 |- | data-sort-value="1944" | 1944-04-18 | ''[[:d:Q12779239|Xénia Celnarová]]'' | | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-12-29 | ''[[:d:Q16875615|Tomáš Laně]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1944" | 1944-07-15 | [[Надир Дәүләт]] | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-04-30 |- | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | ''[[:d:Q967263|Christopher I. Beckwith]]'' | ''[[:d:Q309331|Оһайо штаты университеты]]''<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | ''[[:d:Q6608367|Indiana University]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-03-06 | ''[[:d:Q1745357|Klaus Kreiser]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-09-07 |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-01 | ''[[:d:Q3371128|Paul Dumont]]'' | | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | ''[[:d:Q4414994|Iraida Yakovlevna Selyutina]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201797|Institute of Philology of the Siberian Branch of the RAS]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945<br/>1947 | ''[[:d:Q6093930|Ahmet Yaşar Ocak]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | [[Истанбул университеты]]<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-12-03 | ''[[:d:Q6101652|Fikret Türkmen]]'' | ''[[:d:Q753778|Atatürk University]]'' | ''[[:d:Q1297001|Ege University]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q6756093|Marcel Erdal]]'' | ''[[:d:Q1342484|Robert College]]'' | ''[[:d:Q50662|Франкфурт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1945" | 1945-05-04 | ''[[:d:Q27994233|István Vásáry]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q137969460|Özer Ergenç]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q756126|Якын Көнчыгыш техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-03-12 | ''[[:d:Q4100162|Viktor Butanayev]]'' | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | ''[[:d:Q1059283|Николай Фёдорович Катанов исемендәге Хакасия дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-06-05 |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-11 | ''[[:d:Q4104601|Dmitry Vasilyev]]'' | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-01-18 |- | data-sort-value="1946" | 1946-08-18 | ''[[:d:Q16369230|Kamil Veli Nerimanoğlu]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1297001|Ege University]]''<br/>''[[:d:Q2035790|Eastern Mediterranean University]]''<br/>''[[:d:Q116418769|Yeditepe Üniversitesi]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-12-16 |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-15 | ''[[:d:Q19285844|Hugo Strötbaum]]'' | | ''[[:d:Q632004|Неймеген университеты]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-01-02 |- | data-sort-value="1946" | 1946-10-28 | ''[[:d:Q31301674|Azade Musabeyli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' | |- | data-sort-value="1946" | 1946-04-01 | ''[[:d:Q61122293|Mária Kenessey]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q95305057|Osman Fikri Sertkaya]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q122789366|Celia Kerslake]]'' | ''[[:d:Q797846|Girton College]]''<br/>''[[:d:Q1819342|St Anne's College]]''<br/>''[[:d:Q4638918|St Paul's Girls' School]]'' | [[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q2035359|St Antony's College]]''<br/>[[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]] | data-sort-value="2023" | 2023-02 |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q136975714|Ryō Miyashita]]'' | | | |- | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q137112293|Sevim Piličkova]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947-07-22 | ''[[:d:Q75190|Wolfgang-Ekkehard Scharlipp]]'' | | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1947" | 1947-07-28 | ''[[:d:Q30605062|Adil Baghirov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | ''[[:d:Q6002003|Nakhchivan University]]'' | data-sort-value="2016" | 2016-04-21 |- | data-sort-value="1947" | 1947-04-01 | ''[[:d:Q113400470|Fuat Bozkurt]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q125167333|Valeriu Veliman]]'' | ''[[:d:Q608338|Бухарест университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q137108149|Gasan Magomed-Rasulovič Orazaev]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023 |- | data-sort-value="1947" | 1947-12-03 | ''[[:d:Q137972421|Wu Zhanzhu]]'' | | | |- | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q139029743|Katalin Czeglédi]]'' | | | |- | data-sort-value="1948" | 1948-02-14 | [[Алмас Гарәфиев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q18645079|Mehmet Bayrak]]'' | ''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]'' | | |- | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q93232386|Ugo Marazzi]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949-01-10 | ''[[:d:Q11960809|Bernt Brendemoen]]'' | | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-03-09 |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q12403473|Ehud R. Toledano]]'' | [[Мичиган университеты]]<br/>''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''<br/>[[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]'' | |- | data-sort-value="1949" | 1949-04-01 | ''[[:d:Q12843354|Nizami Xudiyev]]'' | ''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-25 |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q112545576|Zoja Todorova Barbolova]]'' | | | |- | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q112548688|Rhoads Murphey]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q131252|Чикаго университеты]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]]<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]'' | |- | data-sort-value="1949" | 1949-08-22 | ''[[:d:Q114830859|Géza Dávid]]'' | ''[[:d:Q1421021|Pálné Veres High School]]''<br/>''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-12-04 | ''[[:d:Q11733924|Kamal Abdullayev]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2121637|Бакы славян университеты]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q3701492|Azerbaijan University of Languages]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950-08-14 | ''[[:d:Q55199749|Mehman Musaoğlu]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | ''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]''<br/>''[[:d:Q1496662|Gazi University]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-09-05 |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-07 | ''[[:d:Q63141834|Birgit Schlyter]]'' | | ''[[:d:Q221645|Стокгольм университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-16 | ''[[:d:Q92878075|Michael Ursinus]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-09-15 | ''[[:d:Q94237101|Hendrik Boeschoten]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-02-18 |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q112478361|Martin Strohmeier]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q112512698|Maria Kozłowska]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950-08-31 | ''[[:d:Q112514205|Mária Ivanics]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q113091291|Grace Martin Smith]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 20th century | ''[[:d:Q113775962|Ildikó Bellér-Hann]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1247589|Ньюнһәм көллияте]]'' | ''[[:d:Q186285|Копенһаген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q116163532|Ingeborg Hauenschild]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q133667163|Osman Nuri Ekiz]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q136407638|İlhami Yusif oğlu Cəfərsoy]]'' | | | |- | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q139517604|İlhan Çeneli]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q4538134|Henryk Jankowski]]'' | ''[[:d:Q52110191|ELTE Faculty of Science]]'' | ''[[:d:Q348402|Adam Mickiewicz University in Poznań]]'' | |- | data-sort-value="1951" | 1951-03-21 | ''[[:d:Q9151447|Andrzej Ananicz]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q601940|Agencja Wywiadu]]''<br/>''[[:d:Q11822496|Polish Institute of International Affairs]]''<br/>''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]''<br/>''[[:d:Q178909|Chancellery of the President of the Republic of Poland]]''<br/>''[[:d:Q11713097|Lech Wałęsa Institute]]''<br/>''[[:d:Q11795494|Obóz]]''<br/>''[[:d:Q6608367|Indiana University]]''<br/>[[Оксфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q2955976|Chancellery of the Prime Minister of Poland]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-09-19 |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q30605244|Árpád Berta]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-03-09 |- | data-sort-value="1951" | 1951-10-01 | ''[[:d:Q133735105|Imre Baski]]'' | | | |- | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q139033999|Mübeccel Kızıltan]]'' | | | |- | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q15401844|Klára Agyagási]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | ''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1952" | 1952-10-19 | ''[[:d:Q61481166|Maria Pia Pedani]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | data-sort-value="1953" | 1953-03-15 | ''[[:d:Q2674418|Erik-Jan Zürcher]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]''<br/>''[[:d:Q2629078|Het Rijnlands Lyceum Oegstgeest]]'' | ''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | |- | data-sort-value="1953" | 1953-11-27 | ''[[:d:Q85851663|Mehdi Polisi]]'' | ''[[:d:Q29659|Приштина үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-05-21 |- | data-sort-value="1953" | 1953-06-04 | ''[[:d:Q112548829|János Sipos]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q20974138|Móricz Zsigmond Gimnázium]]'' | | |- | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q133577804|Mehmet Arslan]]'' | ''[[:d:Q753778|Atatürk University]]''<br/>''[[:d:Q5194072|Sivas Cumhuriyet University]]'' | ''[[:d:Q5194072|Sivas Cumhuriyet University]]''<br/>''[[:d:Q6073794|Amasya University]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-12-12 |- | data-sort-value="1953" | 1953 | ''[[:d:Q133751100|Mahmut Kaplan]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954-01-06 | ''[[:d:Q1637387|Jens Peter Laut]]'' | | ''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q108782922|Ayşe Saraçgil]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q112432132|Jordanka Zlateva Bibina]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q112534529|Ewa Siemieniec-Gołaś]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q125967044|Muhammad Noureddine]]'' | | ''[[:d:Q975461|Lebanese University]]'' | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q137156130|Nemat Rahmati]]'' | | | |- | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q139097232|Mahmud Kamaloğlu]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-10-05 | ''[[:d:Q16398489|Ruben Safrastyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]'' | ''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1977379|Әрмән педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q6378860|Ереван дәүләт сәнгать-театр институты]]''<br/>''[[:d:Q28666167|Supreme Council of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q16387481|Office of the President of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q191559|Ministry of Foreign Affairs of Armenia]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-02-03 | ''[[:d:Q20437023|Pál Fodor]]'' | | ''[[:d:Q101579933|The Hungarian Historical Review]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-10-23 | ''[[:d:Q62560432|Claus Schönig]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-23 |- | data-sort-value="1955" | 1955 | ''[[:d:Q112481791|Emilija Emilova Siljanova]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-06-10 | ''[[:d:Q116917440|Özgür Savasci]]'' | | | |- | data-sort-value="1955" | 1955-02-13 | ''[[:d:Q124596412|Júlia Bartha]]'' | ''[[:d:Q1125173|Kölcsey Ferenc Teacher Training College of the Reformed Church]]''<br/>''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | ''[[:d:Q901420|János Damjanich Museum]]'' | |- | data-sort-value="1955" | 1955-04-11 | ''[[:d:Q137115633|Sadık Erdem]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956-06-28 | ''[[:d:Q19363520|István Zimonyi]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q21261751|Ingeborg Baldauf]]'' | | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q118833463|Faruk Tuncay]]'' | | | |- | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q139031225|Zühal Yüksel]]'' | | | |- | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q6758896|Marek Stachowski]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1958" | 1958-10-10 | ''[[:d:Q16370946|Maharram Mammadov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | |- | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q123704189|Barbara Podolak]]'' | | | |- | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q133376995|Irina Nevskaya]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959-06-04 | [[Анна Дыбо]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]]<br/>''[[:d:Q47086838|Centre for Comparative Linguistics]]'' | |- | data-sort-value="1959" | 1959-12-31 | ''[[:d:Q61122279|Mirza Ansarli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q25536572|Institute of Oriental Studies of Academy of Sciences of Azerbaijan]]'' | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q112480160|Kerima Filan]]'' | | | |- | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q133741063|Timur Muhidine]]'' | | ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-10 | ''[[:d:Q4462420|Вадим Трепавлов]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-03-31 |- | data-sort-value="1960" | 1960-02-02 | ''[[:d:Q13389647|Mark Kirchner]]'' | | ''[[:d:Q317053|Гисен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | ''[[:d:Q65276872|Akira Matsunaga]]'' | ''[[:d:Q815432|Кэйо университеты]]'' | ''[[:d:Q815432|Кэйо университеты]]''<br/>''[[:d:Q11558996|The Sasakawa Peace Foundation]]''<br/>[[Токио университеты]] | |- | data-sort-value="1960" | 1960-11-07 | ''[[:d:Q109289037|Gábor Ágoston]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q333886|Җорҗтаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q1187444|University of Pécs]]'' | |- | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q133754847|Hans Theunissen]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q20180565|Raoul Motika]]'' | | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q106256571|Christoph Herzog]]'' | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | ''[[:d:Q707272|University of Bamberg]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q112418205|Gisela Procházka-Eisl]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q113773990|Ahmet Kanlıdere]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]''<br/>''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]''<br/>[[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | ''[[:d:Q1424081|Мәрмәрә университеты]]''<br/>''[[:d:Q401546|Ahmet Yesevi University]]'' | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q122840189|Sultan Tulu]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q123379192|Hendrik Fenz]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q135973072|Quralbay Paxratdinov]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q137113230|İbrahim Dizman]]'' | | | |- | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q139030755|Zühal Ölmez]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962-06-30 | ''[[:d:Q20742723|Maurus Reinkowski]]'' | | ''[[:d:Q372608|Базел университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q59610218|Matthias Käppler]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q95327202|Christopher Kubaseck]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q130815823|Astrid Menz]]'' | | | |- | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q137110536|Işıq Sönmäz]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963-08-23 | ''[[:d:Q20627014|Oljobay Karatayev]]'' | ''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]'' | ''[[:d:Q13173540|Тил жана адабият институту]]''<br/>''[[:d:Q1964642|Кыргыз милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4250914|Manas University]]''<br/>''[[:d:Q595840|Kastamonu University]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | |- | data-sort-value="1963" | 1963-03-31 | [[Мәхмәт Өлмәз]] | ''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | ''[[:d:Q1569712|Turkish Language Association]]''<br/>''[[:d:Q1567050|Хаҗетеппе университеты]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q112354746|Gottfried Hagen]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q112453187|Tatjana Paić-Vukić]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q113773474|Ekkehard Ellinger]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q133633890|Ali Fuat Bilkan]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q139049574|Metin Ekici]]'' | | | |- | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q139093660|Nazlı Rânâ Gürel]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-04-20<br/>1964 | ''[[:d:Q6104811|Necati Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q69524805|Karin Schweißgut]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113749138|Isabel Niemöller]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113796183|Béatrice Hendrich]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113796830|Celal Beydili]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q113839369|Abdurishid Yakup]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964-12-17 | ''[[:d:Q127699958|Naryman Seytyagyayev]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q4242943|Crimean State Engineering Pedagogical University]]''<br/>''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q12074682|A. Krymsky Institute of Oriental Studies]]'' | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q132918084|Nurettin Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q138957864|Filiz Kıral]]'' | | | |- | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q139520677|İbrahim Ahmet Aydemir]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965-01-27 | ''[[:d:Q1314680|Klára Sándor]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q107098624|Alexandre Toumarkine]]'' | ''[[:d:Q546118|Paris-Sorbonne University - Paris IV]]'' | ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1491731|Galatasaray University]]''<br/>''[[:d:Q1246531|Institut français d'études anatoliennes]]'' | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q112399049|Gabriel Pirický]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q136964927|Theocharēs Stauridēs]]'' | | | |- | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q140673796|Amina Šiljak-Jesenković]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q13170425|Кылычев, Акылбек Мукаевич]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966-04-29 | [[Галина Мишкинене]] | ''[[:d:Q14634723|Vilnius University Faculty of Philology]]'' | ''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]''<br/>''[[:d:Q13638216|Institute of the Lithuanian Language]]'' | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q136960008|Hüseyin Özcan]]'' | | | |- | data-sort-value="1966" | 1966 | ''[[:d:Q139517237|Nedim Zahirović]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-12-28<br/>1967 | ''[[:d:Q15450041|Michael Reinhard Heß]]'' | | [[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]] | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q112476111|Tatjana Katić]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967-10-18 | ''[[:d:Q113792658|Mieste Hotopp-Riecke]]'' | | | |- | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q139101698|Näpil Bazylhan]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968-06-19 | ''[[:d:Q55753818|Sándor F. Kovács]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q903092|Дебрецен университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q112409969|Petr Štěpánek]]'' | | | |- | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q136992251|Emel Turker]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q24817250|Oh Eun-kyung]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q59524653|Vangelis Kechriotis]]'' | [[Афина университеты|Афин университеты]]<br/>''[[:d:Q1075104|Эссекс университеты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | ''[[:d:Q896267|Босфор университеты]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-08-27 |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q139363561|Hüseyin Demir]]'' | | | |- | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q141596166|Adnan Kadrić]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970-02-09 | ''[[:d:Q54934554|Gegham Manukyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | ''[[:d:Q8052613|Yerkir]]''<br/>''[[:d:Q702690|Yerkir Media]]''<br/>''[[:d:Q1337463|Әрмәнстан парламенты]]'' | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q95273041|Patrick Bartsch]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q113719627|Hatice Bayraktar]]'' | | | |- | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q139099894|Ömür Ceylan]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-05-27 | ''[[:d:Q95329577|Yavuz Köse]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-01-03 | ''[[:d:Q117087348|Agnieszka Ayşen Kaim]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1971" | 1971-05-05 | ''[[:d:Q130323173|İhsan Safi]]'' | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q133279484|Joo-Yup Lee]]'' | | ''[[:d:Q101009715|Department of Near and Middle Eastern Civilizations, University of Toronto]]'' | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q134394609|Shinji Ido]]'' | | | |- | data-sort-value="1971" | 1971 | ''[[:d:Q139483517|Miklós Fóti]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-05-28<br/>1972-05-18 | ''[[:d:Q16522831|Balázs Sudár]]'' | ''[[:d:Q52109860|ELTE Faculty of Humanities]]''<br/>''[[:d:Q371115|Teleki Blanka Gymnasium]]'' | | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q131180393|Stanisław Guliński]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]'' | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q131416060|Qudratulla Omonov]]'' | | | |- | data-sort-value="1972" | 1972-09-01 | ''[[:d:Q134484465|Մհեր Քումունց]]'' | ''[[:d:Q57769589|high school #4 of Goris]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q18354101|Armenian Virtual College]]'' | ''[[:d:Q19705472|Goris State University]]'' | |- | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q137111137|Erhan Aydın]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q113734321|Marinos Sarēgiannēs]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q116586711|Ömer Zülfe]]'' | | | |- | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q132983104|Max Scherberger]]'' | | | |- | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q112473855|Marc Aymes]]'' | ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q2302586|Экс-Марсел университеты]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1975" | 1975-08-12 | ''[[:d:Q65175193|Tomasz Majtczak]]'' | ''[[:d:Q9379410|Faculty of Philology of the Jagiellonian University]]''<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1975" | 1975-08-01 | ''[[:d:Q78633431|Julian Rentzsch]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112392102|Katy Abraham]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112413226|Petra Prahlová]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q112551391|Tülay Çulha]]'' | | | |- | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q133648989|Vjeran Kursar]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q28787992|Élise Massicard]]'' | [[Säyäsi tikşerenülär institutı (Parij)|Сәяси тикшеренүләр институты]]<br/>[[Берлинның Ирекле университеты|Берлинның Ирекле үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]'' | ''[[:d:Q280413|Милли фәнни тикшеренүләр үзәге]]'' | |- | data-sort-value="1976" | 1976-01-15 | ''[[:d:Q130384418|Béla Kempf]]'' | | | |- | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q139369122|Cumhur Teke]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-22 | ''[[:d:Q107548311|Meline Anumyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | ''[[:d:Q20514546|The Armenian Genocide Museum-Institute]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | |- | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q113807733|Aleksandr Anatolʹevič Sotničenko]]'' | | | |- | data-sort-value="1977" | 1977-03-01 | ''[[:d:Q116959769|Сергей Владимирович Сорокин]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | ''[[:d:Q2426655|Kyiv National Linguistic University]]'' | |- | data-sort-value="1977" | 1977-04-12 | ''[[:d:Q123594256|Faig Alakbarli]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12839677|ANAS Philosophy and Sociology Institute]]''<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q12044939|Petr Kučera]]'' | ''[[:d:Q3563550|Faculty of Arts, Charles University in Prague]]'' | | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q130789613|David Selim Sayers]]'' | | | |- | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q133509649|Christian Gabriel-Junk]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-10-24 | ''[[:d:Q64619107|Erika Hancz]]'' | | | |- | data-sort-value="1979" | 1979-02-24 | ''[[:d:Q126003771|Gergely Csiky]]'' | ''[[:d:Q390287|Будапешт университеты]]'' | ''[[:d:Q30273441|Institute for Musicology]]'' | |- | data-sort-value="1980" | 1980-07-24 | ''[[:d:Q16704070|Кульчинський Олесь Богданович]]'' | ''[[:d:Q12074699|Kyïvsʹkyĭ nat︠s︡ionalʹnyĭ universytet imeni Tarasa Shevchenka.]]''<br/>[[Истанбул университеты]] | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q65727924|Michał Németh]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q106697061|Aşkın Hayat Doğan]]'' | | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q113738052|Emmanuel Szurek]]'' | ''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]'' | | |- | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q139028638|Maria Siakallē]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q90388099|Adrian Gheorghe]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q98543931|Amela Jordamović]]'' | ''[[:d:Q572286|University of Sarajevo]]'' | ''[[:d:Q24914044|Radio BIR]]'' | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q122100383|Irena Kolaj Ristanović]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q133325640|Mehmet Akif Duman]]'' | | | |- | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q139278447|Zeynep Tüfekçioğlu]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q112440855|Karol Bieniek]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q125803065|Alp Yenen]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q133394799|Ellinor Morack]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q133656123|Nurdin Useev]]'' | | | |- | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q141127894|Anđelko Vlašić]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112418169|Rita Akritidisová]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112523205|Darima Dambinimajevna Doržijeva]]'' | | | |- | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q112562185|Oksana Oleksandrìvna Tyščenko-Monastyrs‘ka]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-11-27 | ''[[:d:Q98918561|Marie Bossaert]]'' | ''[[:d:Q83259|Югары нормаль мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q273631|Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q273542|École française de Rome]]'' | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q107395493|Hülya Çelik]]'' | | [[Вена университеты]] | |- | data-sort-value="1984" | 1984-03-09 | ''[[:d:Q111180225|Andrei Kubatin]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-29 |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q112546105|Michail Michajlovič Jakušev]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q133630491|Emre Erol]]'' | | | |- | data-sort-value="1984" | 1984-12-01 | ''[[:d:Q135965153|Márton Vér]]'' | ''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]'' | ''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q219989|Берлин-Бранденбург табигый һәм һуманитар фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q369839|Сегед университеты]]''<br/>''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' | |- | data-sort-value="1985" | 1985-04-09 | ''[[:d:Q122361704|Maxime Gauin]]'' | ''[[:d:Q17355366|Lycée Bernard Palissy (Agen)]]''<br/>''[[:d:Q3268605|lycée Camille-Jullian]]''<br/>''[[:d:Q10159|École Normale Supérieure de Lyon]]''<br/>''[[:d:Q999763|Париж 1 университеты]]''<br/>''[[:d:Q13342|Bordeaux Montaigne University]]'' | | |- | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q140673820|Madžida Mašić]]'' | | | |- | data-sort-value="1987" | 1987-10-31 | ''[[:d:Q133146859|Gökhan Yağcı]]'' | | | |- | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q120972506|Արփի Աթաբեկյան]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]'' | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-15 | ''[[:d:Q53146934|Mkhitar Hayrapetyan]]'' | ''[[:d:Q21697530|high school #127 named after Levon Arisyan]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | | |- | data-sort-value="1990" | 1990-05-07 | ''[[:d:Q134394598|Semih İpek]]'' | | | |- | data-sort-value="1991" | 1991-01-01 | ''[[:d:Q63892216|Vagharshak Hakobyan]]'' | ''[[:d:Q21697128|ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ]]''<br/>''[[:d:Q21468837|Institute of Oriental Studies of Armenia]]'' | | |- | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q11713856|Irena Tatarzyńska]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q651690|Польша фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q213624|Ministry of Foreign Affairs of Poland]]'' | |- | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q102876263|Emma Sinclair-Webb]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]]<br/>''[[:d:Q375606|Биркбек]]'' | | |- | | ''[[:d:Q1032223|Jamal al-Din al-Turki]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q5385259|Erdağ Göknar]]'' | | [[Дьюк университеты|Дьюк үнивирситите]] | |- | | ''[[:d:Q6094674|Minakhanim Taklali]]'' | | ''[[:d:Q31293632|Baku Engineering University]]''<br/>''[[:d:Q4058260|Әзербайҗан дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q616799|AzTV]]'' | |- | | ''[[:d:Q12538462|Annemarie Gaben]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q12546724|Ибн Мұқанна]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q13166838|Бектемирова, Айнагүл Кашкарбаевна]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q20621829|Асанов, Темиркул Ишекеевич]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q20628305|Мамбаева, Салтанат]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q25584170|Гаврилов Михаил Филипович]]'' | | | |- | No/unknown value<br/>1945 | ''[[:d:Q28720611|Colin Imber]]'' | [[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]] | ''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q49853258|Tiran Lokmagyozyan]]'' | | ''[[:d:Q395477|Agos]]'' | |- | | ''[[:d:Q54221400|Vahram Ter-Matevosyan]]'' | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>[[Лунд университеты]]<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q467164|American University of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q2379496|Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1474624|Ереван дәүләт университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q112613197|Erich Prokosch]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113736409|Gökhan Şilfeler]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113737710|Hakan T. Karateke]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113741644|Dilek Sarmis]]'' | ''[[:d:Q273518|Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q1246531|Institut français d'études anatoliennes]]'' | ''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]'' | |- | | ''[[:d:Q113779275|Rufat Sattarov]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113791224|Ablet Semet]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113797812|Sebastian Cwiklinski]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113797820|Catharina Dufft]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113802201|Hakan Aydemir]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113833859|Cevat Kara]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q113843596|Aysima Mirsultan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q114241179|Luca Berardi]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q124641015|Zsombor Rajkai]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q125673672|Nicholas L. Danforth]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130149915|Allahshukur Gurbanov]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130363015|Aslı Göksel]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130769991|Jens Wilkens]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130770139|Michael Friederich]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q130799351|Christiane Czygan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q131828369|Клавдія Ремер]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q132920516|Fikret Turan]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133403541|Barbara Henning]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133428324|Elke Hartmann]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q133871462|Ceren Selvi]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q136767831|Dilara Aydın]]'' | [[Истанбул университеты]] | | |- | | ''[[:d:Q137000794|Balázs Danka]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137002827|Gerhard Grüßhaber]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137006957|Helga Anetshofer]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137062891|Kağan Arık]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q137179645|Johann Strauss]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]'' | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>''[[:d:Q223429|Бирмингем университеты]]''<br/>''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]''<br/>''[[:d:Q15837722|Orient-Institut Istanbul]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | |- | | ''[[:d:Q139171775|Charlotte Joppien]]'' | | | |- | | ''[[:d:Q140462418|Shirin Melikoff-Sayar]]'' | ''[[:d:Q571293|Sorbonne Nouvelle-Paris 3]]''<br/>''[[:d:Q1430113|Франция илкүләм көнчыгыш телләре һәм цивилизацияләре институты]]''<br/>''[[:d:Q125504954|Lycée Jean-Jacques Rousseau]]'' | | |- | | ''[[:d:Q141242535|Vahid Adilov]]'' | ''[[:d:Q20574967|Faculty of Philology of the Baku State University]]'' | ''[[:d:Q753778|Atatürk University]]''<br/>''[[:d:Q4818282|Qafqaz University]]''<br/>''[[:d:Q7263594|Institute of Linguistics named after Nasimi]]'' | |- | | ''[[:d:Q141255819|Michal Láznička]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' Россиядә төрки телләрне өйрәнү тарихы: октябрьгә кадәрге чор. — 2 нче басма. — Л.: Наука, 1982. * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' Россия төркиятчеләренең биобиблиографик сүзлеге: октябрьгә кадәрге чор. — 2 нче басма. , эшкәртелгән — М., 1989. * {{книга|автор=[[Ашнин, Фёдор Дмитриевич|Ашнин Ф. Д.]], [[Алпатов, Владимир Михайлович|Алпатов В. М.]], [[Насилов, Владимир Михайлович|Насилов Д. М.]]|часть=|ссылка часть=|заглавие=Репрессированная тюркология|ссылка=|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=«Восточная литература» РАН|год=2002|страницы=|страниц=296, [8]|серия=|isbn=5-02-018338-5|тираж=}} * Милибанд С. Д. Востоковеды России: XX — начало XXI века: биобиблиографический словарь: в 2 книгах / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2008. — 968 + 1005 с. — <nowiki>ISBN 978-5-02-036364-9</nowiki>. * Милибанд С. Д. Востоковеды России: XX — начало XXI века: дополнения и указатель / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2009. — Т. 3. — 71 с. — <nowiki>ISBN 978-5-02-036395-3</nowiki>. == Сылтамалар == {{тышкы сылтамалар}} * [http://garshin.ru/linguistics/languages/nostratic/altaic/turkic/turkology.html Библиография һәм төркият буенча сылтамалар] * [https://web.archive.org/web/20101004112845/http://altaica.narod.ru/links_t.htm Төркият турындагы сайтларга сылтамалар] * [http://kitap.net.ru/turkolog.php Татар электрон китапханәсе сайтында төркият] * ''[[Андрей Кононов|Кононов А. Н.]]'' [http://tapemark.narod.ru/les/525b.html Төркология // Лингвистик энциклопедик сүзлек, М., 1990] == Моны да карагыз == * [[шәрекъ белеме|Көнчыгышны өйрәнү]] * [[Госманлы укулары|Госманчылык]] * [[Төрки халыклар]] * [[Төрки телләр]] * [[пантөркичелек|Пантөркизм]] * [[Алтай телләре]] [[Төркем:Төрки телләр]] [[Төркем:Төркият]] 1sfgfpin2e7opu3dud4xfm0mb0u1v0p 0 818379 6099760 6037938 2026-11-08T09:11:39Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099760 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Хара (мәгънәләр)}} {{taxobox}} '''''Хара''''' ''(лат. Chara)'' - Characeae семьялыгына керүче яшел суүсемнәр [[Ыруг (биология)|ыругы.]] Алар күп күзәнәкле һәм җир үсемлекләренә бераз охшаш. Тукымаларга ия булмаган типик суүсемнәрдән аермалы буларак, тамыр һәм яфракка охшаган структуралары бар. Алар чиста суларда, аеруча төньяк зонасында известьташлы туфрак суларында очрый. Алар ләмле су төбенә берегеп, су астына үсәләр. Алар бик үк кислородлы булмаган һәм каты суны өстен күрә, черки личинкалары булган суларда очрамый.<ref>{{Cite journal|last=Barber|first=M. A.|date=1924|title=The Effect of Chara Robbinsii on Mosquito Larvæ|url=https://archive.org/details/sim_public-health-reports_1924-03-28_39_13/page/611|journal=Public Health Reports|volume=39|issue=13|pages=611–615|doi=10.2307/4577099|issn=0094-6214}}</ref> Тәннәрендә кальций карбонаты (CaCO ₃ ) туплыйлар. Суүсемнәрнең өслегендә эпифит булып цианобактрияләр яши, алар туклану өчен мөһим булган [[азот]]ны үзләштерүдә катнашырга мөмкин.<ref>{{Cite journal|last=Sims|first=G. K.|date=1984|title=Diurnal and seasonal variations in nitrogenase activity (C2H2 reduction) of rice roots|url=https://archive.org/details/sim_soil-biology-biochemistry_1984_16/page/15|journal=Soil Biology and Biochemistry|volume=16|pages=15–18|doi=10.1016/0038-0717(84)90118-4}}</ref> [[Файл:Cyanobacteria_growing_as_epiphytes_on_Chara_species.jpg|мини|АКШның Луизиана штатындагы дөге басуында ''Хара'' төрләре өстендә эпифит булып үскән билгесез цианобактерия һәм башка организмнарының күренеше.]] == Төзелеше == ''Хара'' төрләренең тармаклану системасы катлаулы.<ref name="Round 66">Round, F.E. 1965.''The Biology of the algae.'' Ernest Arnold.</ref> Төп сабаклары ''[[Наратбаш]]ка'' (споралы үсемлек) охшаган тармаклар үстерәләр.<ref>Bryant, J. 2007. The Stoneworts (Chlorophyta. Charales) ''in'' Guiry, M.D., John, D.M., Rindi, F. and McCarthy, T.K. 2007. ''New Survey of Clare Island. Volume 6: The Freshwater and Terrestrial Algae.'' Royal Irish Academy</ref> Алар, гадәттә, җир асты ризоидлары ярдәмендә яр буйларына берегәләр. Х''ара'' үсемлекләре күзәнәк тышчасына [[кальций]] тозлары туплый. Бу метаболик процесслар аркасында Х''ара'' үсемлекләреннән үзенчәлекле һәм күңелсез [[Күкертле су тудыргыч|водород сульфиды]] исе килә.<ref name="Round 66" /> == Морфология == Үсемлекнең тәне - гаметофит . Ул (төеннәргә һәм төен араларына бүленгән төп сабактан, ике төрле ботаклардан (чикләнмәгән үсешле озын тармаклар һәм чикләнгән үсешле кыска ботаклар), ризоидлардан (септаланган, күп күзәнәкле) һәм яфракчыклардан (икенчел тармаклардан үскән энә формасындагы структуралар) тора. == Үрчү == [[File:Chara_gametangia_WM.jpg|alt=Light micrograph of a whole-mount slide of an oogonium and antheridium of ''Chara''|уңда|мини| [[Oogonium|Оогонийның]] (яки нукуланың) һәм ''Чараның'' [[Antheridium|антеридиумының]] (яки глобуласының) тулы монтаж слайдының җиңел микрографы.]] ''Хара'' вегетатив һәм җенси юл белән үрчи. Вегетатив үрчү бүлбеләр, амилум йолдызлары һәм икенчел протонематалар белән тормышка ашырыла. Җенес әгъзалары - күп күзәнәкле һәм тышчалы шарчык яки антеридиум (ир-ат җенесе) һәм нукула яки архегоний (хатын-кыз җенесе). Антеридий һәм архегоний аерым үсемлекләрдә, бер үк үсемлектә бергә яки бер үсемлектә аерым-аерым урнашырга мөмкин.<ref>{{Cite journal|year=1966|title=Attempted Hybridization between Monoecious and Dioecious Clones of ''Chara''|journal=American Journal of Botany|volume=53|issue=9|pages=937–940|doi=10.2307/2439818}}</ref> Хараларның үрчү әгъзалары бик югары яраклашу дәрәҗәсен күрсәтәләр. Огоний дип аталган хатын-кыз әгъзасы - зур овал структура, ул спираль рәвешендә яшел җепләр белән уратылган. Ир-ат әгъзасы шулай ук зур, ачык сары яки кызыл төстә, сферик формада, антеридиум дип атала, кайбер галимнәр аны бер әгъза гына түгел, ә күпсанлы структура дип саныйлар. Җенси әгъзалар параллель рәвештә төп ботакларның өске төеннәрендәге күзәнәкләрдән парлы рәвештә үсә, антеридиум өстендә оогоний барлыкка килә. Алар күз белән җиңел күренерлек дәрәҗәдә зур, аеруча кызыл антеридиум. Бүтәннәрдә ике төрле җенес органнары ботакларның төрле нокталарыннан барлыкка килә. Аталанган зиготадан тыш, Хараларның барлык күзәнәкләре гаплоид. Зигота - оогонийның эчке өлешендәге зур бер күзәнәк. Ул әгъзанең калын тышчасы эченә берегеп, үсү өчен уңайлы шартлар көткән ооспора формалаштыра. Үсү дәверендә диплоид ооспора мейоз кичерә, дүрт гаплоид төш барлыкка китерә. Ооспора бүленә, аннан төп протонема һәм ризоидаль башлангыч барлыкка килә. Болардан суүсем үсешен дәвам итә.<ref>{{Cite web|url=http://www.biologydiscussion.com/algae/life-cycle-algae/chara-occurrence-structure-and-reproduction-algae/21135|title=Chara: Occurrence, Structure and Reproduction|author=Dinesh Sharma|date=2016-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822073231/http://www.biologydiscussion.com/algae/life-cycle-algae/chara-occurrence-structure-and-reproduction-algae/21135|archivedate=2019-08-22|accessdate=2018-11-29}}</ref> == Төрләр == {{Columns-list|* ''[[Chara braunii]]'' ({{ITIS|id=9434}}) * ''[[Chara canescens]]'' ({{ITIS|id=9454}}) * ''[[Chara contraria]]'' ({{ITIS|id=9455}}) opposite stonewort * ''[[Chara corallina]]'' ({{ITIS|id=9442}}) * ''[[Chara elegans]]'' ({{ITIS|id=9459}}) * ''[[Chara excelsa]]'' ({{ITIS|id=9460}}) * ''[[Chara fibrosa]]'' ({{ITIS|id=9429}}) * ''[[Chara formosa]]'' ({{ITIS|id=9461}}) * ''[[Chara fragilis]]'' ({{ITIS|id=9456}}) * ''[[Chara globularis]]'' ({{ITIS|id=9449}}) * ''[[Chara hispida]]'' ({{ITIS|id=9464}}) * ''[[Chara hornemannii]]'' ({{ITIS|id=9458}}) * ''[[Chara intermedia]]'' ({{ITIS|id=9457}}) * ''[[Chara nataklys]]'' * ''[[Chara sejuncta]]'' ({{ITIS|id=9462}}) * ''[[Chara virgata]]'' ({{ITIS|id=9463}}) * ''[[Chara vulgaris]]'' ({{ITIS|id=9446}}) * ''[[Chara zeylanica]]'' ({{ITIS|id=9422}}) * ''[[Chara connivens]]'' (convergent stonewort) * ''[[Chara wallichii]]''}} == Таралуы == Космополит. Төче һәм тозлы суларда үсүче 100 дән артык төре билгеле. [[Татарстан]] территориясендә гади хара (C. vulgaris) һәм сасы исле хара (C. foetida) очрый. Чиста сулык төпләрендә үсә, аларның таралуы суның үтә күренмәлелегенә бәйле. Ләмле грунтта киң әрәмәлекләр хасил итә. «Сабагы» кабыклы, 50 см га кадәр биеклектә. «Яфраклары» озын, буынлы, боҗралы. Хара вегетатив (вегетатив үрчү тамырчалар барлыкка килүне хәтерләтә) һәм җенси ысул белән үрчи. Су кошлары өчен азык. Гади хара [[Татарстан Республикасы Кызыл китабы|ТРның Кызыл китабына]] кертелгән.<ref>=<nowiki>https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/hara</nowiki> Онлайн - энциклопедия Tatarica</ref> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Ботаника]] [[Төркем:Суүсемнәр]] [[Төркем:Кызыл китап]] [[Төркем:Әлифба буенча үсемлекләр]] dzser82kicy8ru60ud6qd5yp817sac7 0 818508 6099543 4250166 2026-11-07T20:50:42Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099543 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Татмебель''' ― [[Казан]] мебель җитештерү оешмасы. 1931 дә Казан тара фәбриге буларак барлыкка килә. 1946 да исеме Казан мичкә ясау заводы (''Казанский бондарный завод'') дип үзгәртелә. 1955 тә 1941 дә барлыкка килгән Казан кәгазь кою заводына кушыла. 1961 дән Казан мебель-тара комбинаты. 1962 дә эченә 2 нче санлы Казан мебель фәбpиге, 1963 тә 1 нче санлы, Октябрьнең 15-еллыгы исемендәге һәм «Новый путь» мебель фәбрикләрe керәләр; шул ук елда Казан мебель-тара комбинаты ''Казан мебель комбинаты''на, аннан соң ''Казан мебель берләшмәсе''нә үзгәртеп корыла. 1966 дан «Татмебель» мебель фирмасы, 1975 тән шул ук исемле җитештерү берләшмәсе. Совет чоры азагында карамагында 4 фабрика, 1 комбинат, фирма кибете, 289 нчы санлы балалар бакчасы, [[Салют (балалар аланы, Татмебель)|«Салют» балалар аланы]], «Мебельщик» гәҗите һ.б.н. булган; 1993 тә 1480 кеше эшләгәнлеге билгеле. 1997 дән дәүләт унитар предприятиесе, 1999 дән ачык акционерлык җәмгыять. 2004 тә банкротлыкка очрап эшчәнлеген туката.<ref>{{Cite web |url=https://ga.tatarstan.ru/rus/file/pub/pub_2751615.doc |title=архив күчермәсе |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211001615/https://ga.tatarstan.ru/rus/file/pub/pub_2751615.doc |archivedate=2025-12-11 |accessdate=2024-05-26}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Казан ширкәтләре]] fdek0aoaxu3ayupssh5xxre7f66tsug 0 818811 6099809 5818308 2026-11-08T10:57:00Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099809 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Хәмидә |Үз атамасы = |Рәсем = Хәмидә_мәчете.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны =652870,<br/>[[Кемерово өлкәсе]], [[Анжеро-Судженск]], Куйбышев ур., 100 |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте | Кемеров өлкәсе МДН]] / «Ватан-Отечество» мәхәлләсе |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] ислам |Бина төре = |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = 1994 ― ''агач бина төзелү''<br/>2007 ― ''төзелеш тәмамлану''<br/>2008 ― ''рәсми ачылу'' |Төзелешнең башлануы = 1994 |Төзелешнең тәмамлануы = 2007 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''«Хәмидә» мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть «Хамида» г. Анжеро-Судженска}}) ― [[Россия Федерациясе]]нең [[Кемерово өлкәсе]] [[Анжеро-Судженск]] шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (''[[мәчет]]''). [[Россия мөселманнары Дини җыены]] составындагы [[Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте]]нә керүче «Ватан-Отечество» җирле дини җәмгыятенә карый. [[Татарлар]] биредә шәһәргә нигез салынганнан бирле (1897 елдан) яшиләр. 1920—1927 елларда [[ВКП(б)]] райкомы каршында мөселман секциясе, 1920―1930 елларда 2 татар башлангыч мәктәбе, татар балалар бакчалары һәм балалар йорты эшләгән. [[1931 ел]]га кадәр мәчет булган. 1930―1940 елларда җирле күмер шахталарында Идел һәм Урал буйларыннан мәҗбүри күчерелгән татарларның хезмәте киң файдаланылган. 2010 елда шәһәр халкының (76 646 кеше) татарлар 4,2 % ын (3 268 кеше) тәшкил иткән<ref>{{Citation |title=2010 елгы җанисәп алу базасы. |url=http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |access-date=2014-12-01 |archive-date=2017-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111042357/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |dead-url=yes }}</ref> Соңгы елларда мөселманнар саны [[Урта Азия]]дән килүчеләр ([[кыргызлар]], [[үзбәкләр]]) исәбенә артып бара. == Тарих == {{төп мәкалә|Анжеро-Судженск}} [[Кемерово өлкәсе]]нең беренче рәсми мөселман дини оешмасы 1992 елда [[Анжеро-Судженск]] шәһәрендә оешкан. 1992 елда шәһәр мулласы, [[Бөек Ватан сугышы|сугыш]] ветераны Хәтмулла Зариф улы Рәхмәтуллин җирле татар мөселманнарын дини җәмгыятькә берләштерә. Анжеро-Судженск мөселманнары җәмгыяте [[ҮДН|БДБның Европа өлеше һәм Себер мөселманнары Диния нәзарәте]] каршында 381нче номер белән теркәлгән. Оешма рәсми теркәлгәч, Хәтмулла бабай [[мәчет]] төзү максатын куйган. 1993 елның апрелендә Әнвәр Ибраһимовны [[Уфа]]га, мөфти [[Тәлгать Таҗетдин]] янына мәчет проекты сайларга җибәрә. Мәчет өчен урын урман янында, автобус һәм тимер юл тукталышлары булган урында сайлана. 1994 елда вакытлыча агач гыйбадәтханә төзелә (хәзер монда административ-көнкүреш бина урнашкан), чөнки таш мәчет төзү өчен шактый акча кирәк була. 1990-елларның икенче яртысында финанс кризисы башлану сәбәпле, мәчет төзелеше туктала. Мәчет төзелешенең төп авырлыгы мәхәллә идарәсе рәисе Фәрит Мостафин җилкәсенә төшә. Административ мәсьәләләрне хәл итүдә, геодезия һәм багана эшләрен башкаруда җирле РСУ директоры Рәшид Сәгыйдуллин зур ярдәм күрсәткән. Мәчет төзелешенә традицион рәвештә ислам динен тоткан [[татарлар]]дан гына түгел, [[руслар]]дан да, шул исәптән [[Томск өлкәсе]]ндә яшәүчеләрдән дә иганәләр килгән. 2007 елда төзелеш тәмамланган. Мәчет классик стильдә, Исламның иң яхшы архитектура традицияләрендә төзелгән. 2008 елның октябрендә, [[Рамазан]] аенда, рәсми рәвештә ачылган<ref>[https://islamnews.ru/Kuzbass-ukrasyat-mechet-yu Кузбасс украсят мечетью.] IslamNews, 31.07.2008</ref>. Мәчет төзелешнең баш спонсоры Фәрит Мостафинның әнисе хөрмәтенә «Хәмидә» дип аталган. Мәчет янындагы мөселман җәмгыяте «Ватан-Отечество» исемен йөртә. 1999 елдан «Әл-Иман» газетасы нәшер ителгән (хәзер туктаган)<ref>{{Citation |title= Анжеро-Судженск. Татар энциклопедиясе. |url=http://tatarile.org/maglumat/%D0%BC%D3%99%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D3%99/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA |access-date=2015-02-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130009/http://tatarile.org/maglumat/%D0%BC%D3%99%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D3%99/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA |dead-url=yes }}</ref> == Бина == [[Манара]]сы һәм [[гөмбәз]]е бар. Намаз уку залы булган өлеше түгәрәк формада. Мәхәллә әгъзалары арасында яшьләр дә, өлкәннәр дә бар, татар яшьләре күбрәк, [[кыргызлар|кыргыз]], [[үзбәкләр|үзбәк]] диаспорасы бар. [[Җомга намазы]]нда 50 дән артык кеше була<ref>[https://tmatic.travel/ru/view/story/mecet-khamida_ogG3sHI/ru?center=85.992590,56.064500,15.71 Мечеть Хамида.] tmatic.travel{{ref-ru}}</ref>. == Җитәкчелек == * [[Имам]] Әнвәр хәзрәт Ибраһимов, 1930-елларда [[Сембер өлкәсе]]ннән күчеп килгәннәрнең нәселеннән, Новосибирск мәдрәсәсендә дини белем алган. * Мәхәллә идарәсе рәисе Мансур Фәйзи улы Зиннуров, бокс буенча спорт мастеры, элекке эшмәкәр <ref>{{Cite web |url=https://www.list-org.com/company/6039680#:~:text=Организация%20'Местная%20мусульманская%20религиозная%20организация,1094200002490%20и%20выдан%20ИНН%204246016495 |title=РО «Ватан-Отечество» |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241215184908/https://www.list-org.com/company/6039680#:~:text=Организация%20'Местная%20мусульманская%20религиозная%20организация,1094200002490%20и%20выдан%20ИНН%204246016495 |archivedate=2024-12-15 |accessdate=2024-06-07}}</ref> * Имам Рамил хәзрәт<ref>[https://vk.com/wall-148329728_5494 Объявляется сбор на ремонт мечети «Хамида».] Мечеть «Кышлау нуры»</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Калиль Кабдулвахитов''. [https://web.archive.org/web/20240607180417/https://mail.islamrf.ru/news/russia/events/22286/ Мечеть «Хамида» в Анжерке на небоскребных сваях.] IslamNews, 01.06.2012{{ref-ru}} * [https://татарыкузбасса.рф/anzhero-sudzhensk Религия. Анжеро-Судженск.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240607180417/https://xn--80aaaad9au1cnacbq4i.xn--p1ai/anzhero-sudzhensk |date=2024-06-07 }} татарыкузбасса.рф{{ref-ru}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Кемерово өлкәсе мәчетләре]] [[Төркем:2007 елда төзелгән мәчетләр]] aq1tf5ubsub091do6ccfatur9mkzvhk 0 818954 6099455 4419282 2026-11-07T14:37:13Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099455 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Социаль хезмәткәрләр көне''' — Россия Федерациясендә ел саен 8 июньдә билгеләп үтелә торган халыкка социаль хезмәт күрсәтү оешмалары хезмәткәрләренең һөнәри бәйрәме<ref>[https://www.calend.ru/holidays/0/0/53/ Профессиональный праздник День социального работника]</ref>. Социаль хезмәткәрләр көне Россия Федерациясенең рәсми һөнәри бәйрәмнәр календарендә 2000 елның 27 октябрендә [[Россия Федерациясе Президенты]] [[Владимир Путин|В.В. Путинның]] «Социаль хезмәткәрләр көнен 8 июньгә билгеләү һәм бәйрәм итү турында»гы 1796 номерлы Указы нигезендә барлыкка килә»<ref>[https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_119034/ Указ Президента РФ от 27.10.2000 N 1796 "О Дне социального работника"]</ref>. Социаль хезмәткәрләр көненең 8 июньгә туры килүе Россиядә формалашкан социаль хезмәт тарихы белән турыдан-туры бәйләнгән. 1701 елның 8 июнендә Россия императоры Петр I «Изге Патриархат биналарында ярлылар, авырулар һәм картлар өчен сыену урыннары ачу турында»гы 1856 номерлы Фәрман чыгара. Аның нигезендә «ун авыру кешегә бер сәламәт кеше беркетелергә һәм ул, авыруларны карарга, аларның булган ихтыяҗларын канәгәтьләндерегә тиеш» була<ref>{{Cite web|url=http://tbnrussia.org/news/1473/184/|title=Информагентство ТБН — Телерадиосеть ТБН<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613042358/http://tbnrussia.org/news/1473/184/|archivedate=2010-06-13|accessdate=2010-06-09|deadlink=yes}}</ref>. 2007 елда, Владимир Путин, социаль хезмәт күрсәтү оешмалары хезмәткәрләрен һөнәри бәйрәмнәре белән котлап:<blockquote>''«Сез үзегез өчен авыр, әмма бик мөһим'' ''–'' ''мохтаҗларга нәтиҗәле ярдәм күрсәтү һөнәрен'' ''сайлагансыз. Социаль хезмәткәрләрнең һөнәри осталыгына һәм компетентлыгына, югары шәхси сыйфатларына илебездә миллионлаган кешеләрнең тормыш сыйфаты, аларның социаль хәле, иртәгесе көнгә ышанычы бәйле... Ышанам ки, сез алга таба да,'' ''үз эшегезгә тугры'' ''калып, үзегездән алдагы'' ''буыннар'' ''корган'' ''искиткеч традицияләрне кадерләп сакларсыз һәм'' ''үстерерсез...''»''<ref>{{Cite web |url=http://rost.ru/news/2007/06/081528_9550.shtml |title=Приоритетные национальные проекты / Новости / Владимир Путин поздравил социальных работников России с их профессиональным праздником<!-- Заголовок добавлен ботом --> |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614175406/https://rost.ru/news/2007/06/081528_9550.shtml |archivedate=2024-06-14 |accessdate=2024-06-14}}</ref>'', дип белдерә.</blockquote>Социаль хезмәткәрләр көне ял көне булып саналмый. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Әлифба буенча бәйрәмнәр|Социальная сфера]] [[Төркем:Россия бәйрәмнәре|Социальная сфера]] [[Төркем:Социаль өлкә]] 453rtkzs15l2o1l2fnwvvvumem8jfiy 0 818958 6099433 4163354 2026-11-07T14:10:00Z ~2026-58461-25 63270 /* Тәрҗемәи хәл */ 6099433 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} {{фамилиядәшләр|Долотказин}} '''Кәрим Долотказин''' ({{ТД}}, {{ТУ}} — {{ҮД}}, {{ҮУ}}) — [[Казан педагогика институты]] укытучысы, икътисадчы, экономика фәннәре кандидаты. ==Тәрҗемәи хәл== Мөхәммәткәрим Ибраһим улы Долотказин 1935 елда [[Мордва Республикасы]], [[Иса]] авылында игенче гаиләсендә туа. Туган авылында урта мәктәпне тәмамлый. [[Ләмберә татар педагогия училищесы]]нда, 1953-58 елларда [[КДУ]]ның рус филологиясе һәм әдәбияты бүлегендә укый. Диплом алгач, Казан трамвай-троллейбус идарәсенең күптиражлы гәзитәсенең җаваплы сәркатибе. 1960-62 елларда ВЛКСМ Өлкә комитетының пропаганда һәм агитация бүлегендә инструктор, [[Татарстан коммунисты]] журналында өлкән әдәби хезмәткәр. 1966-69 елларда [[МДУ]]ның политэкономия кафедрасында аспирант. 1970 елда [[МДУ]]да икътисад буенча фән кандидаты дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1973-82 елларда [[Казан педагогика институты]]нда: политэкономия кафедрасында өлкән укытучы, доцент. 1982-91 елларда Казан һөнәри-техник педагогика институтында ([[Мирза Мәхмүтов]] оештырган һәм җитәкчелек иткән алдынгы фәнни оешма), икътисади белем бирү һәм тәрбия лабораториясе мөдире. 1990 елларда милли хәрәкәттә катнаша, татар милли мәгарифне торгызу максаты куйган «Мәгариф» ассоциациясен оештыручыларның берсе була. Дәүләтнеке булмаган [[Татар Милли университеты|Татар милли университетын]] оештыру белән мәшгуль була. Теркәлеп, ләкин бинасыз көенчә, аерым галим һәм укытучыларның фидакярлеге белән генә эшләгән берничә хосусый югары уку йортында проректор, декан, кафедра мөдире булып хезмәт куя. Татар милли университеты идеясе Татарстан җитәкчелегендә һәм мәгариф чиновникларында аңлау, кызыксыну һәм ярдәм тапмаганга, ул уку йортлары уңышлы эшләп китә алмыйлар. К. Долотказин ССРБ журналистлар берлеге әгъзасы була. 2005 елдан [[Сарански]]да Мордовия татарларының [[Юлдаш (Спутник)]] гәзите чыга башлагач, редакциясе белән даими хезмәттәшлек итә. Мәкаләләре туган ягының шәхесләренә һәм аерым нәселләрне барлауга багышлана. Язмаларында [[Усман Кильдеев]], [[Абдулла Кротов]], [[Сөләйман Еналеев]], [[Али Долотказин]], [[Фәрит Ямбушев]] кебек шәхесләрнең тормыш юлларын барлый һәм тарихи вакыйгаларга ачыклык кертә. == Чыганак == * Казанский университет, 1804-2004 : Биобиблиогр. слов. / Гл. ред. Г.Н. Вульфсон. - Казань : Изд-во Казан. ун-та, 2002-. [https://elibs.kai.ru/_docs_file/%D0%A2%D0%BE%D0%BC%202.%20%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C_%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF/HTML/392/#zoom=z . 2: 1905-2004 (А-М). Т. 2. - 2004. - 877, [2] с.] [[Төркем:Икътисад фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татар милли хәрәкәте шәхесләре]] {{DEFAULTSORT:Долотказин, Кәрим}} <references /> [[Төркем:Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты укытучылары]] keycokhwdzyj3z98hegga7uq5yy6u6r 0 819301 6099652 5546792 2026-11-08T04:26:30Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099652 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Уренгой мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Уренгой_бистәсе_мәчете.png |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = бистә |Урнашу урыны = 629860,<br/>[[Төмән өлкәсе]], [[ЯНАО]], [[Пур районы]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Уренгой| Уренгой|d|Q1810924}} [[штб]], 3нче {{comment|мкрн|микрорайон}} |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте |ЯНАО МДН]] / «Ислам» мәхәлләсе |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] ислам |Бина төре = манарасы юк бина |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = 2013 ― ''төзелеш тәмамлану''<br/> 2014 ― ''ябылу''<br/> 2022 ― ''ачылу'' |Төзелешнең башлануы = 2012 |Төзелешнең тәмамлануы = 2013 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} ''Яңа Уренгой [[Иман (мәчет, Яңа Уренгой) |мәчете]] белән бутамагыз.'' '''Уренгой мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть пгт Уренгой}}) — [[Россия Федерациясе]] субъекты [[Ямал-Ненец автономияле округы]]ның [[Пур районы]] Уренгой [[шәһәр тибындагы бистә]]сендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). [[ҮДН]] составындагы [[Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]]нә керүче «Ислам» җирле мөселман җәмгыяте ([[мәхәллә]]) карамагында. Уренгойда (1966 елдан [[эшчеләр бистәсе]], 1979 елдан [[штб]]<ref>[https://yamal-media.ru/narrative/urengoj-slavnaja-istorija-i-zhizn-poselka-geologov-pervoprohodtsev Уренгой: славная история и жизнь поселка геологов-первопроходцев.] Ямал-Медиа, 7.06.2024{{ref-ru}}</ref>) 2010 елда шәһәр халкының (11 018 кеше) 3 000 е [[мөселман]] халыклары вәкилләре булган. 2023 елның 1 гыйнварына бистәдә яшәүчеләрнең гомуми саны 5 857 кеше<ref>[https://www.puradm.ru/organy-vlasti/gorodskie-i-selskie-poseleniya/munitsipalnoe-obrazovanie-poselok-urengoy.php Посёлок городского типа Уренгой.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815004309/https://puradm.ru/organy-vlasti/gorodskie-i-selskie-poseleniya/munitsipalnoe-obrazovanie-poselok-urengoy.php |date=2022-08-15 }} puradm.ru{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == 1997 елда Уренгойда мөселманнарның «Ислам» җирле дини берләшмәсе барлыкка килгән. Мурат Халитов ([[Дагстан]]нан) дини оешманы теркәтүгә ирешкән. Җирле хакимият гыйбадәт йорты төзү өчен 3 мең кв. м. җир бүлеп биргән. Әүвәл мөселманнарның гыйбадәт йорты тимер чанага утыртылган щитовой йортта ачылган. Гыйбадәт йортының алгы бүлмәсе, тәһарәтханәсе, 5х12 метрлы намаз бүлмәсе булган. Әлеге бинага газ, су, җылылык тоташтырылган. Барлык төзелеш эшләре 3 айда төгәлләнеп, гыйбадәт йорты [[Ураза бәйрәме]]нә ачылган. Беренче имам Алавдин Ахмедов (Дагстаннан) булган, ул айлап вахтага эшкә киткәндә, мөфтият рөхсәте белән, аны ярдәмчесе (шулай ук вахтовик) Идибек Ходжиев ([[Таҗикстан]]нан) алыштырып торган. 2006 елдан имам ― Салман Султанович Аюпов (Дагстанда туган [[чеченнар|чечен]])<ref name=":Старостин">''Старостин А. Н.'' [https://rdumyamala.ru/#flipbook-df_5822/3/ Мусульмане на берегах Ледовитого океана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108164849/https://rdumyamala.ru/#flipbook-df_5822/3/ |date=2023-01-08 }} [[Екатеринбург]], 2022, стр.141–145.</ref>. 2008 елның 13 маенда «Ислам» җирле мөселман оешмасы налог органнарында рәсми теркәлгән<ref>[https://www.tenderer.ru/contragent/8911023462-1088900000540-mestnaya-musulmanskaya-religioznaya-organizaciya-islam-p-urengoy-regionalnogo-duhovnogo-upravleniya-musulman-yamalo-neneckogo-avtonomnogo-okruga-purovskiy-r-n ММРО «Ислам» РДУМ ЯНАО]</ref>. 2008 елда янгын чыгып, гыйбадәт йорты янып беткән. Аның урынында диндар кеше бүләк итеп биргән 4х9 метрлы тимер гаражны бастырып, янына вакытлы тәһарәтханә көйләп, шунда 2012 елга кадәр намаз укуларны дәвам иткәннәр. 2012 елда җирле хакимият, мөселманнарның 3 мең кв.м. җир кишәрлегендә мәчет төзи алмауларын сәбәп итеп, әлеге җирне кире муниципаль милеккә ала, «Ислам» мөселман оешмасына яңа, кечерәк (1,5 мең кв.м.) җир кишәрлеге тәкъдим итә. Әлеге урында «Ямата» төзелеш ширкәте ([[Төркия]]), [[Төмән]], [[Яңа Уренгой]], [[Губкинский]] мөселманнары ярдәме белән яңа мәчет өчен бер катлы бина төзелә ([[манара]]сы булмый). 2012 ел ахырына мәчет өчен бина сафка баса. 2013 елда анда эчке төзелеш-бизәү эшләре башкарыла. Җирле мөселманнар, бина эчендә [[намаз]] укырлык шартлар барлыкка килү белән, биредә намаз укый башлыйлар. Әмма район прокуратурасы, «рәсми рәвештә файдаланылуга тапшырылмаган объектны эксплуатациялиләр», дигән сылтау белән, «Ислам» дини берләшмәсен судка бирә. 2014 елда [[Пур районы]] суды, прокуратураның таләпләрен канәгатьләндерә, мәчет ябыла. Бинада хәвефсезлек буенча күпчелек таләпләрне үтәгәч, 2016 елда «Ислам» дини берләшмәсе судка апелляция бирә<ref name=":Старостин" />. 2022 елда район хакимияте (бистәдә яңа [[православие]] храмы төзү белән бергә), «Ислам» җирле мөселман берләшмәсенә ярдәм итү максатында, мәчет бинасын һәм аның җирен муниципаль милек итеп күчерә, газ, су, җылылык үткәрүне, сигнализация куюны, бинаның [[террор]]чылыкка каршы саклану паспортын булдыруны үз өстенә ала, мәчет алды территориясен тәртипкә китерә. Алга таба мәчет бинасын мөселманнарга сроксыз арендага бирү мәсьәләсе карала<ref name=":Старостин" />. Мәчеткә, мәхәллә әгъзалары буларак, [[Татарстан]], [[Башкортстан]], Идел-Урал төбәкләре, [[Кавказ|Төньяк Кавказ]], [[Урта Азия]] һәм [[Азәрбайҗан]]нан эшкә килгән кешеләр йөри. Алар вахтага китеп эшләү сәбәпле, [[җомга намазы|җомга намазларына]], гадәттә, 70–130 кеше, мөселман бәйрәмнәренә 250 кеше килә<ref name=":Старостин" />. == Бина == Мәчетнең мәйданы 200 квадрат метр тәшкил итә. [[Манара]]сы юк, әмма кешеләр [[Аллаһы Тәгалә]]гә табыну йортының кайда урнашканын белсеннәр өчен, мәчет янында очында ярымае булган биек яшел торба куелган<ref>[https://vk.com/@-52662378-rss-797550166-444651025 Новую мечеть Старого Уренгоя узнают по полумесяцу на высоте.] Ислам-Ньюс ВКонтакте, 6.02.2022</ref>. == Җитәкчелек == 2006 елдан (''өзеклек белән'') [[хатиб|имам-хатыйб]] Салман Султанович Аюпов (Дагстанда туган [[чеченнар|чечен]], 2001 елда беренче мәртәбә Уренгойга килгән, [[Стәрлетамак]] мәдрәсәсендә дини белем алган)<ref name=":Старостин" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''Старостин А. Н.'' [https://rdumyamala.ru/#flipbook-df_5822/3/ Мусульмане на берегах Ледовитого океана.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108164849/https://rdumyamala.ru/#flipbook-df_5822/3/ |date=2023-01-08 }} [[Екатеринбург]], 2022, стр.141–145. ISBN 978-5-6048120-7-5. == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://islamnews.ru/news-novuyu-mechet-starogo-urengoya-uznayut-po-polumesyatsu-na-vysote Новую мечеть Старого Уренгоя узнают по полумесяцу на высоте.] IslamNews, 06.02.2022{{ref-ru}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:2013 елда төзелгән мәчетләр]] [[Төркем:Ямал-Ненец автономияле округы мәчетләре]] 7qmlbbdloczy14z5uw6elr2etihq726 0 819529 6099555 6085774 2026-11-07T21:32:09Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099555 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{seealso|Казан университеты укытучылары һәм хезмәткәрләре исемлеге}} {{TOC right}} '''Казан университетын тәмамлаучылар исемлеге''' ({{lang-ru|{{Label|Q127605852|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q127605852|lang=en}}}}) — төрле елларда [[Казан Император университеты|Казан император]] (1804-1917), [[Казан_(Идел_буе)_федераль_университеты#ССРБ_вакытында|Казан дәүләт]] (1918-2010) һәм [[Казан (Идел буе) федераль университеты|Казан федераль университетларын]] (2010-) тәмамлаган шәхесләр исемлеге. === Казан император (1804-1917) университетын тәмамлаучылар === {{seealso|Төркем:Казан император университетын тәмамлаучылар}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q28482293. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p569 |columns=number:#,label:Исем,p106,p108,p569,p19,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! туу датасы ! туу урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | style='text-align:right'| 1 | [[Василий Перевощиков]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1785" | 1785-04-01 | ''[[:d:Q4524730|Shishkeevo]]'' | data-sort-value="1851" | 1851-10-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Андрей Кайсаров]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1787" | 1787 | [[Александровка (Комсомол районы)|Александровка]] | data-sort-value="1854" | 1854-07-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Дмитрий Перевощиков]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1788" | 1788-04-17<br/>1788-04-28 | ''[[:d:Q4524730|Shishkeevo]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-09-03<br/>1880-09-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Александр Панаев]] | | | data-sort-value="1788" | 1788 | No/unknown value | data-sort-value="1868" | 1868 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 5 | [[Владимир Булыгин (1789)|Владимир Булыгин]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Пенза]] | data-sort-value="1838" | 1838 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Пётр Кондырев]] | [[галим]]<br/>[[шагыйрь]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1789" | 1789 | No/unknown value | No/unknown value<br/>1823-03-24 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 7 | [[Михаил Юнаков]] | ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1790" | 1790 | No/unknown value | data-sort-value="1820" | 1820-01-03 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 8 | [[Сергей Аксаков|Сергей Аксакыв]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="1791" | 1791-10-01 | [[Уфа]] | data-sort-value="1859" | 1859-05-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Василий Тимьянский]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1791" | 1791 | No/unknown value | data-sort-value="1840" | 1840 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 10 | [[Николай Лобачевский|Николай Лобачевски]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1792" | 1792-11-20 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1856" | 1856-02-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Александр Княжевич|Александр Кнәжевич]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1792" | 1792-10-11 | [[Уфа]] | data-sort-value="1872" | 1872-03-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Владимир Панаев]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1792" | 1792-11-06 | [[Тәтеш]] | data-sort-value="1859" | 1859-11-20 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Михаил Рыбушкин]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1792" | 1792 | [[Сембер]] | data-sort-value="1849" | 1849-03-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Александр Агафи]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1792" | 1792 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1816" | 1816 | [[Әстерхан]] |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q16723470|Януарий Ярцов]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1792" | 1792-03-10 | [[Екатеринбург]] | data-sort-value="1861" | 1861-12-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Дормидонт Самсонов]] | [[шагыйрь]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1793" | 1793 | No/unknown value | data-sort-value="1822" | 1822-09-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Николай Алёхин]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Казан губернасы]] | data-sort-value="1819" | 1819-02-04 | [[Казан губернасы]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[Иван Симонов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1794" | 1794-06-20 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1855" | 1855-01-10<br/>1855-01-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[Алексей Лобачевский]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1794" | 1794 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Михаил Мусин-Пушкин]] | ''[[:d:Q12377291|censor]]'' | | data-sort-value="1795" | 1795-11-25 | [[Казан]] | data-sort-value="1862" | 1862-06-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Александр Лентовский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1798" | 1798 | | data-sort-value="1867" | 1867 | [[Иске Майна]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Дмитрий Протопопов (медик)|Дмитрий Протопопов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1799" | 1799 | | data-sort-value="1857" | 1857-02-21 | |- | style='text-align:right'| 23 | [[Осип Ковалевски|Юзеф Ковалевский]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="1800" | 1800-01-09 | [[Вяликая Бераставица|Вәликая-Бераставитса]]<br/>[[Левково-Старе]] | data-sort-value="1878" | 1878-10-20<br/>1878-11-07 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Иван Грацинский]] | | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1800" | 1800-01-02 | ''[[:d:Q23843506|Горетово]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-05-06 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Николай Юферов]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1800" | 1800 | No/unknown value | data-sort-value="1864" | 1864-01-18 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 26 | [[Иван Базилев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1800" | 1800-05-30 | [[Пенза]] | data-sort-value="1873" | 1873-12-03 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q4372539|Mikhail Popov]]'' | [[укытучы]] | | data-sort-value="1801" | 1801 | | data-sort-value="1872" | 1872 | |- | style='text-align:right'| 28 | [[Иван Жуков (1801)|Иван Жуков]] | | | data-sort-value="1801" | 1801 | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q124970151|Алексей Фёдорович Билетов]]'' | | | data-sort-value="1804" | 1804 | | data-sort-value="1849" | 1849 | |- | style='text-align:right'| 30 | [[Пётр Болгаков]] | | | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Ырынбур губернасы]] | data-sort-value="1883" | 1883-09-04 | [[Тамбов]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[Александр Попов (1808)|Александр Попов]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q19829967|mongolist]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1808" | 1808 | [[Волгоград]] | data-sort-value="1865" | 1865 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Карл Фойгт]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1808" | 1808-04-07 | [[Нарва]] | data-sort-value="1873" | 1873-10-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q15080909|Алексей Покровский]]'' | [[укытучы]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1808" | 1808 | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 34 | [[Дмитрий Крюков]] | [[профессор]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1809" | 1809-04-20 | [[Казан]] | data-sort-value="1845" | 1845-03-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q12077651|Михаил Александровский]]'' | | | data-sort-value="1810" | 1810 | | | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Владимир Караваев]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | data-sort-value="1811" | 1811-07-08<br/>1811 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1892" | 1892-03-03<br/>1892 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Салихҗан Күкләшев]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1811" | 1811-03-01 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1863" | 1863<br/>1864<br/>1878 | [[Ырынбур]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Николай Зинин]] | ''[[:d:Q34463094|organic chemist]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | data-sort-value="1812" | 1812-08-13 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-02-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Лазарь Будагов]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1812" | 1812-04-12 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1878" | 1878-12-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[Михаил Первухин (педагог)]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1813" | 1813 | [[Нократ губернасы]] | data-sort-value="1871" | 1871 | |- | style='text-align:right'| 41 | [[Николай Козлов (1814)|Николай Козлов]] | ''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]'' | data-sort-value="1814" | 1814-11-30 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1889" | 1889-09-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Габдүш Ваһапов]] | | | data-sort-value="1814" | 1814 | [[Казан]] | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 43 | ''[[:d:Q4134880|Александр Гейсман]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1815" | 1815 | [[Каманича]] | data-sort-value="1859" | 1859 | |- | style='text-align:right'| 44 | [[Александр Попов (1815)|Александр Попов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1815" | 1815-11-17 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1878" | 1878-12-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Александр Лазарев (1815)|Александр Лазарев]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1815" | 1815 | [[Пенза губернасы]] | data-sort-value="1877" | 1877-12-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[Александр Козлов (1816)|Александр Козлов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1816" | 1816 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q16682458|Евлампий Огородников]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]'' | | data-sort-value="1816" | 1816-10-03 | [[Төмән]] | data-sort-value="1884" | 1884-03-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Лев Ибраһимов]] | | | data-sort-value="1816" | 1816-02-22<br/>1818 | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q65974629|Диттель, Вильям Францевич]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1816" | 1816 | [[Казан]] | data-sort-value="1848" | 1848 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[Алексей Әхмәтов]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1817" | 1817-11-22 | ''[[:d:Q19811247|Белый Ключ (Вешкайман кӀошт)]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-11-25 | [[Флоренция]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[Антон Станиславский]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | data-sort-value="1817" | 1817-06-13 | ''[[:d:Q65270|Ставышче]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-08-09 | [[Била Церква|Била-Серква]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[Илья Березин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1818" | 1818-07-20<br/>1818-07-19 | ''[[:d:Q16014765|Yug]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-03-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[Василий Васильев (1818)|Василий Васильев]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q100851212|Buddhologist]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1818" | 1818-02-20 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1900" | 1900-04-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Павел Мельников-Печерский]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | data-sort-value="1818" | 1818-11-06 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1883" | 1883-02-13 | ''[[:d:Q4272825|Lyakhovo]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | [[Николай Второв]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1818" | 1818-09-21 | [[Самар]] | data-sort-value="1865" | 1865-12-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 56 | ''[[:d:Q4359400|Aleksandr Pertsov]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1819" | 1819 | | data-sort-value="1896" | 1896-12-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Александр Иванович Артемьев|Александр Артемьев]] | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казанские губернские ведомости (гәҗит)|Казанские губернские ведомости]]<br/>''[[:d:Q3739034|Россия империясенең Эчке эшләр министрлыгы]]'' | data-sort-value="1820" | 1820-10-24 | [[Хвалынск|Хвалын]] | data-sort-value="1874" | 1874-09-29 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Иван Зедерштедт]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1820" | 1820-12-10 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1892" | 1892-04-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Михаил Ляпунов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1820" | 1820-10-12 | ''[[:d:Q19815129|Плетниха]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-12-02 | ''[[:d:Q19811433|Болобоново]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | [[Франц Залеский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q15985128|medical historian]]'' | [[Казан Родионов затлы кызлар институты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1820" | 1820-07-15 | ''[[:d:Q4084587|Березовычи]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-12-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Лев Сутковский]] | [[хирург]] | [[Казан хәрби госпитале]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1820" | 1820<br/>1821 | | data-sort-value="1886" | 1886-12-25 | |- | style='text-align:right'| 62 | [[Николай Львов]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1821" | 1821-02-19 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1872" | 1872-04-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Доржи Банзаров]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1822" | 1822 | ''[[:d:Q4164142|Додо-Ичөтуй]]'' | data-sort-value="1855" | 1855<br/>1855-03 | [[Иркутск]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Алексей Соколовский|Алексей Соколовски]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1822" | 1822 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Иван Поплавский]] | | | data-sort-value="1822" | 1822-11-22 | No/unknown value | data-sort-value="1893" | 1893-10-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Алкуин Шарбе]] | | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1823" | 1823 | [[Грос-Зарау]] | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[Михаил Навроцкий]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1823" | 1823-11-11 | | data-sort-value="1871" | 1871-01-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[Василий Лапин]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1958649|school inspector]]''<br/>''[[:d:Q15143191|science communicator]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1823" | 1823<br/>1825 | [[Пермь]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q30879897|Nikolay Tolstoy]]'' | [[язучы]] | | data-sort-value="1823" | 1823-06-21 | ''[[:d:Q749556|Якты Алан]]'' | data-sort-value="1860" | 1860-09-20 | [[Йер]] |- | style='text-align:right'| 70 | ''[[:d:Q139585567|Mahmud İsmayılov]]'' | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1823" | 1823 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1867" | 1867 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Николай Зоммер]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]'' | | data-sort-value="1824" | 1824-04-19 | [[Саранск]] | data-sort-value="1847" | 1847-09-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 72 | ''[[:d:Q4427051|Avdij Ivanovič Sokolov]]'' | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q1958649|school inspector]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1824" | 1824 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1893" | 1893-11-18 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[Раймунд Шарбе]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1824" | 1824 | [[Грос-Зарау]] | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 74 | ''[[:d:Q15632362|Наркиз Чупин]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4476751|College named after I. I. Polzunov]]'' | data-sort-value="1824" | 1824-02-04 | [[Екатеринбург]] | data-sort-value="1882" | 1882-04-12 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Николай Булич]] | ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1824" | 1824-02-03 | [[Курган]] | data-sort-value="1895" | 1895-05-24 | [[Урыс Йорткүле]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[Николай Смирнов (1824)|Николай Смирнов]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q18120029|библиофил]]'' | | data-sort-value="1824" | 1824-11-14 | [[Нижгар губернасы|Түбән Новгород губернасы]] | data-sort-value="1905" | 1905-10-20 | [[Петергоф|Петерһоф]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Андрей Бекетов (1825)|Андрей Бекетов]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q15143191|science communicator]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | data-sort-value="1825" | 1825-11-26 | ''[[:d:Q19638804|Alferievka]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-07-01 | ''[[:d:Q2947742|Шахматово]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | [[Виктор Варенцов]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1825" | 1825-11-01 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1867" | 1867-04-01 | [[Мессина]] |- | style='text-align:right'| 79 | ''[[:d:Q11164336|Mykhailo Vaschenko-Zakharchenko]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28375|Киев пехота инженерлары кадет мәктәбе]]'' | data-sort-value="1825" | 1825-11-12 | ''[[:d:Q4277742|Maliivka]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-08-14 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Модест Киттары]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1825" | 1825-11-22 | [[Пермь]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q51669969|Әхмәт Хәйеров]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1825" | 1825 | [[Сабаш]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q55107220|Nikolay Gerngross]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1825" | 1825-12-04 | | data-sort-value="1900" | 1900-10-08 | |- | style='text-align:right'| 83 | [[Матвей Гусев]] | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q658192|Вильнюс университеты]]'' | data-sort-value="1826" | 1826-11-16<br/>1826 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1866" | 1866-04-10 | [[Берлин]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[Евгений Белов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]'' | data-sort-value="1826" | 1826-01-20 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1895" | 1895-11-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[Пётр Пекарский]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]'' | | data-sort-value="1827" | 1827-05-19 | [[Уфа губернасы]] | data-sort-value="1872" | 1872-07-12 | [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]] |- | style='text-align:right'| 86 | ''[[:d:Q49240452|Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы]]'' | | | data-sort-value="1827" | 1827 | [[Куандык районы]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 87 | ''[[:d:Q72202094|Филолог Васильевич Рудаков]]'' | [[укытучы]] | | data-sort-value="1827" | 1827-01-06 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]] | data-sort-value="1885" | 1885-05-31 | [[Тубыл]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Лев Толстой]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q860918|эсперантист]]''<br/>''[[:d:Q16003550|pacifist]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | ''[[:d:Q4345832|Санкт-Петербург фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="1828" | 1828-08-28 | ''[[:d:Q749556|Якты Алан]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-11-07 | ''[[:d:Q4071563|Astapovo]]'' |- | style='text-align:right'| 89 | [[Aleksandr Butlerov]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1828" | 1828-09-15 | [[Чистай]] | data-sort-value="1886" | 1886-08-17 | [[Бутлеровка]]<br/>[[Биарриц]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[Александр Миславский]] | | | data-sort-value="1828" | 1828-12-24 | [[Воткинск|Вуткин]] | data-sort-value="1914" | 1914-11-28 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Владимир Хохряков]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828-11-11 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1916" | 1916-05-11 | [[Пенза]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Семён Капустин]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828-10-14 | [[Тубыл]] | data-sort-value="1891" | 1891-01-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[Михаил Имшенецкий]] | | ''[[:d:Q18399859|Сарытау ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | data-sort-value="1828" | 1828 | [[Ижау]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 94 | [[Алексей Безобразов]] | | | data-sort-value="1828" | 1828-04-11 | No/unknown value | data-sort-value="1905" | 1905-05-12 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q60827610|Konstantin Pertsov]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1828" | 1828 | | data-sort-value="1913" | 1913 | |- | style='text-align:right'| 96 | [[Василий Берви-Флеровский]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1829" | 1829-04-28 | [[Рязань]] | data-sort-value="1918" | 1918-10-04 | [[Донецк]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[Николай Вагнер]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q15962040|Нижгар асылзатлар институты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | data-sort-value="1829" | 1829-07-18 | [[Карпинск]] | data-sort-value="1907" | 1907-03-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[Степан Ешевский]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1829" | 1829-02-06 | ''[[:d:Q18807250|Шоргутово]]'' | data-sort-value="1865" | 1865-05-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[Петр Рудановский|Пөтр Рудановски]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Түбән Тагил]] | data-sort-value="1829" | 1829-06-26 | [[Казан]] | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Түбән Тагил]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[Эраст Янишевский]] | [[математик]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1829" | 1829 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1906" | 1906 | |- | style='text-align:right'| 101 | ''[[:d:Q15720291|Николай Золотницкий]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | data-sort-value="1829" | 1829-12-03 | [[Беренче Чурашево]] | data-sort-value="1880" | 1880-05-26<br/>1880-05-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Даниил Мордовцев]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q14917718|Ministry of the Means of Communication of the Russian Empire]]''<br/>''[[:d:Q3739034|Россия империясенең Эчке эшләр министрлыгы]]'' | data-sort-value="1830" | 1830-12-07 | ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-06-10 | [[Кисловодск]] |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q15720353|Валериан Назарьев]]'' | | | data-sort-value="1830" | 1830 | | data-sort-value="1902" | 1902-03-12 | |- | style='text-align:right'| 104 | ''[[:d:Q75149104|Розов, Иван Ермиевич]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1830" | 1830s | | data-sort-value="1892" | 1892-10-04 | [[Колпино]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Илья Ульянов]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1831" | 1831-07-14<br/>1831-07-31 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-12<br/>1886-01-24 | [[Сембер]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Константин Голстунский]] | ''[[:d:Q1944500|монгол халыкларын өйрәнү]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1831" | 1831-06-14 | [[Васильсурск|Василсурски]] | data-sort-value="1899" | 1899-07-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Александр Ильинский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1831" | 1831 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 108 | ''[[:d:Q4320460|Pavel Rovinski]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1831" | 1831-02-22 | [[Сарысу өязе]] | data-sort-value="1916" | 1916-01-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Михаил Галкин-Враской]] | [[язучы]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832-09-17 | [[Казан]] | data-sort-value="1916" | 1916-04-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Василий Имшенецкий|Васили Имшенетски]] | [[математик]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1832" | 1832-01-04 | [[Ижау]] | data-sort-value="1892" | 1892-05-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Николай Кремлев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1832" | 1832-07-11 | [[Тубыл губернасы|Тубыл гөбернәсе]] | data-sort-value="1910" | 1910-04-21 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 112 | [[Николай Нелидов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]'' | data-sort-value="1832" | 1832-12-16 | [[Иске Майна]] | data-sort-value="1888" | 1888-10-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Андрей Лихачев]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832-07-04 | [[Казан губернасы]] | data-sort-value="1890" | 1890-08-23 | [[Казан губернасы]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[Александр Корсак]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832-11-05 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]] | data-sort-value="1874" | 1874-03-13 | [[Ялта]] |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q90246005|Pavel Andrejevič Mullov]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>[[хокук белгече]] | | data-sort-value="1832" | 1832-10-20 | [[Пермь]] | data-sort-value="1893" | 1893-10-24<br/>1893 | |- | style='text-align:right'| 116 | [[Мемнон Петровский]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[укытучы]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1833" | 1833-01-29<br/>1833-02-10 | [[Васильсурск|Василсурски]] | data-sort-value="1912" | 1912-04-13<br/>1912-04-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 117 | ''[[:d:Q15065006|Вицын, Александр Иванович]]'' | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1833" | 1833-11-06 | [[Пермь]] | data-sort-value="1900" | 1900-02-26 | [[Ялта]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[Василий Лебедев]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1833" | 1833-10-01 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1909" | 1909-05-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 119 | ''[[:d:Q136816861|Грацинский, Сергей Иванович]]'' | | | data-sort-value="1833" | 1833-10-27 | [[Казан]] | data-sort-value="1872" | 1872-03-14 | [[Курск]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Николай Головкинский]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q240631|Белград үнивирситите]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q76466916|Новороссия император университеты]]''<br/>''[[:d:Q6591103|University of Belgrade Faculty of Mathematics]]'' | data-sort-value="1834" | 1834-11-17 | [[Ядернә]] | data-sort-value="1897" | 1897-06-09 | [[Алушта]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Константин Кучин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1834" | 1834-09-08 | No/unknown value | data-sort-value="1895" | 1895-12-10 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[Николай Демерт]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q656823|in-home tutor]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1835" | 1835-12<br/>1835 | [[Чистай өязе]] | data-sort-value="1876" | 1876-03-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[Илиодор Износков]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | data-sort-value="1835" | 1835-08-15 | [[Кукмара]] | data-sort-value="1917" | 1917 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 124 | ''[[:d:Q18759510|Вениамин Португалов]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q551835|табиб-язучы]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1835" | 1835 | [[Полтава]] | data-sort-value="1896" | 1896-10-20 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[Госман Саинов]] | | [[Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе|Ырынбур татар укытучылар мәктәбе]] | data-sort-value="1835" | 1835-10-02 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q96363324|Михаил Элпидин]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | data-sort-value="1835" | 1835-09-23 | [[Карай (Татарстан)|Карай]] | data-sort-value="1908" | 1908-02-17 | [[Женева]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[Милий Балакирев]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q740103|Saint Petersburg – Warsaw Railway]]''<br/>''[[:d:Q586283|Санкт-Петербург дәүләт академия капелласы]]''<br/>''[[:d:Q11567401|Free Music School]]'' | data-sort-value="1836" | 1836-12-21 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[Пётр Боборыкин]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="1836" | 1836-08-15 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1921" | 1921-08-12 | [[Лугано]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[Никанор Хржонщевский]] | ''[[:d:Q2552072|гистолог]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1836" | 1836-08-07 | [[Пермь]] | data-sort-value="1906" | 1906-09-01 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[Пётр Пашино]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]'' | data-sort-value="1836" | 1836<br/>1838 | [[Эрбет (шәһәр)|Эрбет]] | data-sort-value="1891" | 1891-09-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[Семен Жеманов]] | | | data-sort-value="1836" | 1836 | No/unknown value | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Женева]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[Мөхәммәтъяр Солтанов|Мөхәммәдьяр Солтан]] | ''[[:d:Q3111753|religious person]]''<br/>[[мөфти]] | | data-sort-value="1837" | 1837 | [[Мәчти]] | data-sort-value="1915" | 1915-06-12 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[Владимир Марковников (1838)|Владимир Марковников]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1838" | 1838-12-22 | [[Кнәгин]] | data-sort-value="1904" | 1904-01-29 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[Аполлон Смирнов]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q723682|dean]]'' | | data-sort-value="1838" | 1838-10-25 | [[Кнәгин]] | data-sort-value="1902" | 1902-05-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[Лев Мандельштам]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1838" | 1838 | ''[[:d:Q393332|Жагаре]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-02-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[Фёдор Керенский]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q15918735|Нократ ирләр гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4419524|Сембер Мария хатын-кызлар гимназиясе]]'' | data-sort-value="1838" | 1838-02-02 | ''[[:d:Q19690056|Керанка]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-06-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[Фёдор Зеленогорский]] | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1839" | 1839 | [[Горбатов өязе]] | data-sort-value="1908" | 1908-07-14 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[Николай Иванов (1839)|Николай Иванов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1839" | 1839-08-19 | [[Мәдәнә]] | data-sort-value="1903" | 1903-06-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[Иван Краснопёров]] | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | data-sort-value="1839" | 1839-01-13 | [[Ык Тамагы]] | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[Василий Магницкий]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1839" | 1839-03-03 | [[Ядернә]] | data-sort-value="1901" | 1901-03-04 | [[Советское (Ядернә районы)|Шомат]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Арсений Щербаков|Арсени Чербаков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1839" | 1839-08-16 | [[Шомбыт]] | data-sort-value="1900" | 1900-03-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[Николай Ковалевский]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1840" | 1840-05-08<br/>1840 | [[Казан]] | data-sort-value="1891" | 1891-09-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q4372348|Александр Попов]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1840" | 1840 | [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]] | data-sort-value="1881" | 1881-08-06 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 144 | ''[[:d:Q15720254|Михаил Воронов]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | data-sort-value="1840" | 1840-09-05 | [[Сарытау]]<br/>[[Ялта]] | data-sort-value="1873" | 1873-01-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[Александр Орлов (1840)|Александр Орлов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1840" | 1840-10-13 | [[Инсар (шәһәр)|Инсар]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[Николай Мельников (1840)|Николай Мельников]] | [[галим]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1840" | 1840-07-14 | [[Казан]] | data-sort-value="1900" | 1900-12-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[Николай Боголюбов (1840)|Николай Боголюбов]] | [[хирург]] | | data-sort-value="1840" | 1840-05-20 | [[Малмыж]] | data-sort-value="1893" | 1893-08-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[Александр Зайцев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1841" | 1841-06-20 | [[Казан]] | data-sort-value="1910" | 1910-08-19 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Модест Богданов]] | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | data-sort-value="1841" | 1841-09-07 | ''[[:d:Q18799349|Русская Бекшанка]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-03-04<br/>1888-03-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 150 | ''[[:d:Q440680|Андрей Хардин]]'' | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>[[адвокат]] | | data-sort-value="1842" | 1842-09-14 | [[Самар]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-06 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Александр Овсянников (1842)|Александр Овсянников]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842 | [[Шуран (Татарстан)|Шуран]] | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Григорий Глинский]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1842" | 1842-01-20 | [[Самар губернасы]] | data-sort-value="1884" | 1884-04-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Иван Моллесон]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842-02-22 | [[Иркутск]] | data-sort-value="1920" | 1920-12-18 | [[Воронеж]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[Алексей Аристов]] | [[композитор]] | | data-sort-value="1842" | 1842-02-16 | [[Тубыл]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Александр Ге]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1842" | 1842-10-26 | [[Казан]] | data-sort-value="1907" | 1907-07-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[Äbüsöğüd Äxtäm]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1843" | 1843-10-07 | | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Петропавел|Кызылъяр]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[Дмитрий Корсаков]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-10 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1919" | 1919-05-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[Николай Осокин]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1843" | 1843-04-10 | [[Казан]] | data-sort-value="1895" | 1895-12-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[Николай Высоцкий (1843)|Николай Высоцкий]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]'' | data-sort-value="1843" | 1843-10-09 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1922" | 1922-06-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 160 | ''[[:d:Q4252226|Сергей Лавров]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1844" | 1844-06-04 | | data-sort-value="1910" | 1910-09-25 | |- | style='text-align:right'| 161 | [[Пётр Кузнецкий]] | | | data-sort-value="1844" | 1844-04-06 | [[Вольск]] | data-sort-value="1912" | 1912-05-21 | [[Түбән Тагил]] |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q47004157|Иван Словцов]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q2997765|Омск кадетлар корпусы]]''<br/>''[[:d:Q4061519|Aleksandrovskoe real school]]'' | data-sort-value="1844" | 1844-11-17 | [[Төмән]] | data-sort-value="1907" | 1907-10-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[Иван Синцов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1845-03-30 | [[Могилев губернасы|Мәгилү гөбернәсе]] | data-sort-value="1914" | 1914-07-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 164 | ''[[:d:Q12358780|Aleksandr Solovyov]]'' | ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1844-02-23 | [[Сембер губернасы]] | | |- | style='text-align:right'| 165 | [[Фёдор Суворов]] | [[математик]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1845" | 1845-09-26 | [[Кошва]] | data-sort-value="1911" | 1911-07-02 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 166 | [[Василий Заусайлов]] | | | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Казан]] | data-sort-value="1913" | 1913 | |- | style='text-align:right'| 167 | [[Николай Студенский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1845" | 1845<br/>1844 | | data-sort-value="1891" | 1891-09-17<br/>1891 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 168 | ''[[:d:Q104702690|Mikhail Dmitrievsky]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]'' | data-sort-value="1845" | 1845-09-01 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1932" | 1932-03-29 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[Владимир Аленицын]] | ''[[:d:Q1734662|картограф]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | data-sort-value="1846" | 1846-04-29 | [[Камышлы (Свердловск өлкәсе)|Камышлы]] | data-sort-value="1910" | 1910-11-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Иван Мещанинов (1846)|Иван Мещанинов]] | [[хокук белгече]] | | data-sort-value="1846" | 1846-08-17 | [[Сарытау губернасы]] | data-sort-value="1918" | 1918-10-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Юлиан Шелль]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1846" | 1846 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1881" | 1881-02-01 | [[Vilnius]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[Дмитрий Клеменц]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | data-sort-value="1847" | 1847-12-14<br/>1848-12-15 | ''[[:d:Q19638926|Горяиновка]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-01-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Николай Аристов (1847)|Николай Аристов]] | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1847" | 1847 | No/unknown value | data-sort-value="1910" | 1910<br/>1918<br/>No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 174 | [[Алексей Шулятиков]] | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | [[Яраң өязе]] | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Глазов]] | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Яраң]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Сергей Ильенко]] | | | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Казан]] | data-sort-value="1918" | 1918 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Владимир Мещеринов]] | | | data-sort-value="1847" | 1847-03-31 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1919" | 1919 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 177 | [[Степан Смоленский|Степан Смоленски]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | data-sort-value="1848" | 1848-10-20<br/>1848-10-08 | [[Казан]] | data-sort-value="1909" | 1909-08-02<br/>1909-07-20 | [[Васильсурск|Василсурски]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Николай Невзоров]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q50798202|Казан укытучылар семинариясе]]''<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q28478526|Җиденче Питырбур гимназиясе]]'' | data-sort-value="1848" | 1848-12-20 | [[Кострома губернасы]] | data-sort-value="1904" | 1904-05-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Василий Сорокин]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1848" | 1848-12-17 | [[Екатеринбург]] | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[Александр Савельев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1848" | 1848-11-10 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1916" | 1916-05-29 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[Егор Вагнер]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | data-sort-value="1849" | 1849-12-09 | [[Казан]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-27 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[Константин Леонтьев]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1849" | 1849-04-02 | [[Тотьма]] | data-sort-value="1904" | 1904-05-14 | [[Ялта]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Семён Вишневский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]'' | | data-sort-value="1849" | 1849-01-03 | [[Ядернә өязе]] | data-sort-value="1922" | 1922-10-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[Порфирий Крылов]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1850" | 1850-08-01 | ''[[:d:Q21857701|Sagàiskoie]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-27 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Александр Мотовилов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1850" | 1850-10-22 | No/unknown value | data-sort-value="1920" | 1920 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 186 | [[Владимир Хардин]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1850" | 1850 | [[Самар]] | data-sort-value="1920" | 1920-12-15 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Леонард Колмачевский]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1850" | 1850-01-17 | No/unknown value | data-sort-value="1889" | 1889-12-24 | [[Брянск]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Иван Корсаков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1850" | 1850 | ''[[:d:Q4109687|Весьегонск өязе]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-24 | |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q42413729|Константин Гарин]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | data-sort-value="1850" | 19th century | | data-sort-value="1930" | 20th century | |- | style='text-align:right'| 190 | [[Николай Крушевский]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1851" | 1851-12-18 | [[Луцк|Лутск]] | data-sort-value="1887" | 1887-11-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[Николай Загоскин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1851" | 1851-07-20 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1912" | 1912-02-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Михаил Соймонов]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1851" | 1851-05-02 | [[Казан]] | data-sort-value="1888" | 1888-09-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Наум Теребинский]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1851" | 1851-12-13 | [[Ырынбур губернасы]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 194 | [[Алексей Грузинцев]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]''<br/>''[[:d:Q16713603|Харкаўская губернская гімназія]]'' | data-sort-value="1851" | 1851-02-26 | [[Рыбинск]] | data-sort-value="1919" | 1919 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 195 | [[Александр Горталов]] | | | data-sort-value="1851" | 1851-02-27 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 196 | [[Александр Догел]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q16271428|эмбриолог]]'' | ''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1852" | 1852-01-27 | ''[[:d:Q1719466|Паневеҗис]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-11-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Пётр Кротов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[укытучы]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-02<br/>1852-09-21 | ''[[:d:Q12073313|Елау]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-11-24 | |- | style='text-align:right'| 198 | [[Григорий Дормидонтов]] | [[хокук белгече]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-30 | [[Городище (Пинзә өлкәсе)|Городичче]] | data-sort-value="1919" | 1919-05-16 | |- | style='text-align:right'| 199 | [[Николай Любимов|Николай Лүбимов]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | data-sort-value="1852" | 1852-05-09 | [[Уфа]] | data-sort-value="1906" | 1906-02-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q59744054|Рясенцев, Иосиф Маркович]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1852" | 1852-06-12 | [[Буйнакск]] | data-sort-value="1911" | 1911-03-04 | [[Петрозаводск]] |- | style='text-align:right'| 201 | ''[[:d:Q120278057|Иванов, Сергей Валентинович]]'' | | | data-sort-value="1852" | 1852-01-28 | | data-sort-value="1925" | 1925 | ''[[:d:Q252510|Repino]]'' |- | style='text-align:right'| 202 | [[Владимир Золотницкий]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1853" | 1853-07-24 | ''[[:d:Q18778458|Ivanovskoye]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-04-18 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Иван Яворский]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | data-sort-value="1853" | 1853 | No/unknown value | data-sort-value="1920" | 1920 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 204 | [[Григорий Гутоп]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Уфа]] | data-sort-value="1917" | 1917 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 205 | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Казан]] | data-sort-value="1900" | 1900-04-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[Александр Архангельский (1854)|Александр Архангельский]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4419529|Сембер классик гимназиясе]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407681|Saint-Petersburg Elizabethan Institute]]''<br/>''[[:d:Q198625|Filologicheskie Zapiski]]'' | data-sort-value="1854" | 1854-07-12 | [[Пенза]] | data-sort-value="1926" | 1926-04-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[Александр Дмитриев]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854-02-22 | ''[[:d:Q4156781|Dedyukhin]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-06-14<br/>1902-06-01 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[Виктор Ивановский|Виктор Ивановски]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1854" | 1854-11-01 | [[Мамадыш]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[Николай Миславский|Николай Миславски]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1854" | 1854-04-17 | [[Краснотурьинск]] | data-sort-value="1928" | 1928-12-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[Владимир Щеглов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]'' | data-sort-value="1854" | 1854-07-12<br/>1854-07-24 | [[Усмань]] | data-sort-value="1927" | 1927-08-14 | [[Ярославль]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[Иннокентий Канонников]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1854" | 1854-05-28 | [[Иркутск]] | data-sort-value="1902" | 1902-03-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Стефан Кузнецов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304039|Мәскәү археология институты]]'' | data-sort-value="1854" | 1854-07-30 | [[Пахотная]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-13 | [[Малмыж]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Пётр Владимиров (1854)|Пётр Владимиров]] | ''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q27058542|belarussist]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | data-sort-value="1854" | 1854-12-31 | [[Казан]] | data-sort-value="1902" | 1902 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[Михаил Кандаратский]] | [[хирург]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1854" | 1854-11-07 | [[Зөя (Яшел Үзән районы)|Зөя]] | data-sort-value="1912" | 1912-10-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q109406027|Аристарх Смирнов]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q26832546|медицина администраторы]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]''<br/>''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1854" | 1854-04-12 | | data-sort-value="1899" | 1899 | |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q112667716|Аронзон, Соломон Лейбович]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854 | [[Ырынбур]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q134567222|Karl Aleksander Holzmann]]'' | ''[[:d:Q106823762|veterinary scientist]]'' | | data-sort-value="1854" | 1854-06-30 | ''[[:d:Q14948301|Aakre manor]]''<br/>[[Тарту]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Сергей Глинка]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1855" | 1855-08-26 | [[Сысәрт (шәһәр)|Сысәрт]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[Пётр Голубев]] | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1855" | 1855-01-10 | [[Омутнинск]] | data-sort-value="1915" | 1915-02-05<br/>1912-02-05 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[Рауль Рума]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1855" | 1855-10-15 | [[Льеж]] | data-sort-value="1909" | 1909-08-03 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[Алексей Зайцев (1856)|Алексей Зайцев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1856" | 1856-03-20 | [[Казан]] | data-sort-value="1921" | 1921 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 222 | [[Иван Смирнов (1856)|Иван Смирнов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1856" | 1856-01-07 | [[Арино]] | data-sort-value="1904" | 1904-05-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[Владимир Орлов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1856" | 1856-05-25 | | data-sort-value="1915" | 1915-06-23 | |- | style='text-align:right'| 224 | [[Василий Богородицкий]] | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1857" | 1857-04-07<br/>1857-04-19 | [[Йошкар-Ола]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[Василий Разумовский]] | [[хирург]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1857" | 1857-04-08 | ''[[:d:Q4177412|Ефимовка]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-04-07 | [[Ессентуки]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[Алексей Садовен]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]'' | data-sort-value="1857" | 1857-09-25 | [[Чернигов губернасы]] | data-sort-value="1919" | 1919-10-08<br/>1919 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[Пётр Заболотнов]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28666955|Николай император университеты]]''<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]'' | data-sort-value="1858" | 1858-12-17 | [[Юнга]] | data-sort-value="1935" | 1935-10-26 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[Пётр Кащенко]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1858" | 1858-12-28 | [[Ейск]] | data-sort-value="1920" | 1920-02-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[Николай Кушев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1858" | 1858-08-18 | [[Чабаксар]] | data-sort-value="1941" | 1941-03-10 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[Алексей Остроумов (зоолог)]] | [[галим]] | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1858" | 1858 | [[Сембер]] | data-sort-value="1925" | 1925 | |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q20483740|Мөхәммәтҗан Карабаев]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1858" | 1858<br/>1858-12 | [[Введенка (Костанай өлкәсе)]] | data-sort-value="1928" | 1928 | ''[[:d:Q4249290|Kustanay Okrug]]'' |- | style='text-align:right'| 232 | [[Сергей Булич]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1859" | 1859-08-27 | [[Казан]] | data-sort-value="1921" | 1921-04-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[Алексей Панормов]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1859" | 1859-10-04 | [[Бөгелмә өязе]] | data-sort-value="1927" | 1927 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Николай Тезяков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>''[[:d:Q15816836|бактериолог]]'' | | data-sort-value="1859" | 1859-11-28 | [[Югары Сырга]] | data-sort-value="1925" | 1925-01-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Сергей Реформатский]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1860" | 1860-03-20 | ''[[:d:Q56026010|Borisoglebskoye]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[Алтмышбай Калмәнов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1860" | 1860 | ''[[:d:Q4454459|Тимер өязе]]'' | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[Владимир Мальмберг]] | ''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q15983985|классик археолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1860" | 1860-12-01 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1921" | 1921-12-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[Николай Семёнов (1860)|Николай Семёнов]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Петровск (Сарытау өлкәсе)|Питрау]] | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[Александр Бодров]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1860" | 1860-04-17 | [[Өрҗем]] | data-sort-value="1931" | 1931-08-29 | [[Яңа Торъял]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[Анастасий (Александров)|Анастасий]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1861" | 1861-04-16 | [[Байтирәк (Балык Бистәсе районы)|Байтирәк]] | data-sort-value="1918" | 1918-06-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[Дмитрий Бекарюков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]'' | ''[[:d:Q12089002|Вестник воспитания]]''<br/>''[[:d:Q4481784|Федераль фәнни һигиена үзәге]]'' | data-sort-value="1861" | 1861-01-13<br/>1861 | ''[[:d:Q4104220|Васыливка]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-13<br/>1939 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[Владислав Залеский]] | [[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1861" | 1861-02-11 | [[Казан]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-15 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[Сергей Коржинский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>''[[:d:Q3162406|Siberian Botanic Garden]]'' | data-sort-value="1861" | 1861-08-26 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1900" | 1900-11-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[Михаил Куликов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q4507505|Иван Чарушников]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-07-23 | [[Глазов]] | data-sort-value="1916" | 1916 | |- | style='text-align:right'| 246 | [[Сергей Баратаев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861-10-21 | ''[[:d:Q37891420|Баратаевка]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | [[Сембер]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[Владимир Арнольдов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28666955|Николай император университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1861" | 1861-09-12 | [[Сембер]] | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[Арсений Горталов|Арсени Горталов]] | | | data-sort-value="1861" | 1861-10-22 | No/unknown value | data-sort-value="1930" | 1930 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 249 | [[Владимир Бурцев|Владимир Бурсев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1862" | 1862-11-17 | [[Форт-Шевченко]] | data-sort-value="1942" | 1942-08-21 | [[Париж]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[Николай Варпаховский]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]'' | | data-sort-value="1862" | 1862-11-11 | [[Казан губернасы]] | data-sort-value="1909" | 1909-02-12 | [[Архангельск]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[Николай Лихачёв]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q182436|китапханәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q104212657|sigillographer]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | data-sort-value="1862" | 1862-04-12<br/>1862-04-24 | [[Чистай]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[Николай Быков (1862)|Николай Быков]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | data-sort-value="1862" | 1862-12-18 | No/unknown value | data-sort-value="1939" | 1939-04-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q26255586|Иван Быстрицкий]]'' | [[хокук белгече]] | | data-sort-value="1862" | 1862 | [[Сембер]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 254 | ''[[:d:Q107304864|Nikolai Bogoslovski]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1862" | 1862-11-22 | [[Гороховец|Гороховетс]] | data-sort-value="1914" | 1914-02-06 | ''[[:d:Q771345|Helwan]]'' |- | style='text-align:right'| 255 | ''[[:d:Q135451533|Ястребова Аделаїда Север'янівна]]'' | ''[[:d:Q182436|китапханәче]]'' | ''[[:d:Q4496246|Kharkiv Korolenko State Scientific Library]]'' | data-sort-value="1862" | 1862 | | data-sort-value="1913" | 1913-11-26 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[Габриель Шершеневич|Габриел Шершеневич]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | data-sort-value="1863" | 1863-01-01 | [[Херсон губернасы]] | data-sort-value="1912" | 1912-08-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[Александр Галицкий]] | ''[[:d:Q2627699|шаһмат композиторы]]''<br/>''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q1801944|country doctor]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-02-21 | [[Рус Краисы]] | data-sort-value="1921" | 1921-11-18 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[Аркадий Лаврский]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1863" | 1863-12-10 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1944" | 1944-11-30 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[Сергей Пермяков]] | | | data-sort-value="1863" | 1863 | [[Казан]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-06 | ''[[:d:Q1886651|Малаховка]]'' |- | style='text-align:right'| 260 | [[Александр Толстой]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-04-06 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 261 | [[Константин Котелов]] | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-08-01 | [[Казан]] | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Днипро]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[Алексей Наумов (1863)|Алексей Наумов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-04-06 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 263 | [[Иван Овчинников]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 264 | [[Владислав Губерт]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4360211|Питырбур тәрбияләү йорты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | data-sort-value="1863" | 1863-02 | [[Каманича]] | data-sort-value="1941" | 1941-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 265 | ''[[:d:Q27793041|Михаил Пономарёв]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1863" | 1863-02-10 | [[Воронеж]] | data-sort-value="1921" | 1921-02-01 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[Пётр Кудрявцев]] | [[галим]] | | data-sort-value="1863" | 1863-10-25 | ''[[:d:Q19669611|Чертково]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-27 | [[Рязань]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Александр Агабабов]] | [[профессор]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1863" | 1863-02-12 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1922" | 1922-06-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[Михаил Рузский]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]''<br/>''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q4205432|ихтиолог]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28667234|Томск император университеты]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-09-07<br/>1864-09-19 | ''[[:d:Q13664578|Osmino]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-16<br/>1948-04-29 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[Николай Фирсов (1864)|Николай Фирсов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | data-sort-value="1864" | 1864-09-30<br/>1864-09-18 | [[Казан]] | data-sort-value="1934" | 1934-04-07<br/>1933-06-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[Макар Евсевьев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | data-sort-value="1864" | 1864-01-18<br/>1864-01-30 | [[Кече Кармалы]] | data-sort-value="1931" | 1931-05-10<br/>1931-05-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[Евгений Вотчал]] | ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-10-14 | ''[[:d:Q4094857|Borshna]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-01 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[Сергей Шестаков]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1864" | 1864-08-13 | [[Казан]] | data-sort-value="1940" | 1940-11-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q15074567|Nikolay Pavlovitsj Misjkin]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4361180|Петр авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]''<br/>''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''<br/>''[[:d:Q55776456|Беларускі інстытут сельскай і лясной гаспадаркі]]''<br/>''[[:d:Q60972175|Republican center for hydrometeorology, control of radioactive contamination and environmental monitoring]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-04-26 | ''[[:d:Q4142856|Golyany]]'' | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[Алексей Нечаев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1864" | 1864-01-31 | [[Казан]] | data-sort-value="1915" | 1915-09-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[Александр Реформатский]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4303988|Мәскәү югары хатын-кызлар курслары]]''<br/>''[[:d:Q4128093|Икенче Мәскәү дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4425482|Мәскәү шәһәр халык университеты]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-11-25 | ''[[:d:Q56026010|Borisoglebskoye]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q16703614|Леонид Кругликовский]]'' | ''[[:d:Q497294|лепидоптеролог]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q12107053|Киевски зоолошки музеј]]'' | data-sort-value="1864" | 1864 | [[Сарапул]] | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 277 | ''[[:d:Q18755187|Константин Пятницкий]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q4295438|Mir Bozhiy]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-03-31 | ''[[:d:Q4219291|Kemtsy Park]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[Владимир Бургсдорф (1864)|Владимир Бургсдорф]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1864" | 1864-05-17 | [[Лысково|Лискау]] | data-sort-value="1935" | 1935-04-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[Александр Котельников]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>[[Ксения гимназиясе бинасы (Казан)|Ксения гимназиясе бинасы]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-08 | [[Казан]] | data-sort-value="1944" | 1944-03-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[Иван Липа]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865-02-24 | [[Kireç|Керчь]] | data-sort-value="1923" | 1923-11-13 | ''[[:d:Q997412|Вынныкы]]'' |- | style='text-align:right'| 281 | [[Андрей Гордягин|Андрей Гордәгин]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-17 | [[Пермь]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[Александр Сахаров]] | ''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q860918|эсперантист]]''<br/>[[эшкуар]] | | data-sort-value="1865" | 1865-04-07 | [[Кудеиха]] | data-sort-value="1942" | 1942-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[Платон Тихов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1865" | 1865-10-23 | [[Түре (шәһәр)]] | data-sort-value="1917" | 1917-08-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[Михаил Догел]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1865" | 1865-09-11 | [[Һайделберг]] | data-sort-value="1936" | 1936-08-25 | [[Париж]] |- | style='text-align:right'| 285 | ''[[:d:Q16371398|Аршак Костанян]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865-11-26 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-01-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[Лев Урванцов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | data-sort-value="1865" | 1865-02-21 | [[Казан]] | data-sort-value="1929" | 1929-01-15 | [[Карловы-Вары]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[Михаил Грачев (1866)|Михаил Грачев]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1866" | 1866-10-24 | [[Рындино (Чуел районы)|Рындино]] | data-sort-value="1925" | 1925-08-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[Александр Краснов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1866" | 1866 | [[Тамбов]] | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[Михаил Мандельштам]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1866" | 1866-04-01 | [[Сураж]] | data-sort-value="1939" | 1939-02-05 | ''[[:d:Q1018222|Butyrka prison]]'' |- | style='text-align:right'| 290 | [[Феофан Ерёмин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1866" | 1866-03-05 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | data-sort-value="1919" | 1919 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 291 | [[Григорий Клячкин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Клячкин шифаханәсе|Кләчкин хастаханәсе]]<br/>[[Казан хәрби госпитале]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1866" | 1866-10-03 | [[Нясвиж|Нәсвиж]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[Сәетгәрәй Алкин]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | data-sort-value="1867" | 1867-07-13 | [[Алкин (Мамадыш районы)|Алкин]] | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[Александр Бейвел]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1867" | 1867-03-07 | [[Житомир]] | data-sort-value="1939" | 1939-02-09 | [[Копейск]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[Венедикт Курилов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-03-14<br/>1867 | [[Вологда губернасы|Вологда гөбернәсе]] | data-sort-value="1921" | 1921-02-08 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[Дмитрий Синцов]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-11-20 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1946" | 1946-01-28 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[Платон Граве]] | [[математик]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-04-07 | [[Рязань]] | data-sort-value="1919" | 1919-11-18 | [[Воронеж]] |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q15699375|Александр Гераклитов]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''<br/>''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1867" | 1867-11-18 | [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-11 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q21857138|Пётр Останков]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1867" | 1867 | | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[Николай Колотинский]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1867" | 1867-04-21 | ''[[:d:Q105821282|Usad]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-04-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 300 | ''[[:d:Q50390456|Sergej Pavlovič Nikonov]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4157547|Демидов юридик лицее]]''<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4146794|State Far Eastern University]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-12-02<br/>1868 | [[Өрҗем]] | data-sort-value="1928" | 1928 | |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q108457204|Pyotr Vasilyev]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1867" | 1867 | [[Самар]] | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[Пётр Перцов]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1868" | 1868-06-04 | [[Казан]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[Сергей Ложкин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1868" | 1868 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 304 | [[Зиновий Таланцев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-06-30<br/>1868-05-30 | [[Ядернә өязе]] | data-sort-value="1929" | 1929-03-09 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[Владимир Вормс]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1868" | 1868-02-02 | ''[[:d:Q24200022|Тирсә]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-24 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 306 | ''[[:d:Q48507732|Николай Петрович Кильдюшевский]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1868" | 1868 | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 307 | [[Николай Буш]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q112055113|Museum of Botanical Garden of V.L. Komarov Botanical Institute]]''<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407737|Санкт-Петербург психоневрология фәнни тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | data-sort-value="1869" | 1869-10-29<br/>1869-11-10 | [[Слабутски|Слободской]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-07 | [[Белозерск]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Семён Залкинд]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Әстерхан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1869" | 1869-11-21 | ''[[:d:Q658562|Расәйнай]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-18 | [[Әстерхан]] |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q4418678|Николай Сигорский]]'' | [[адвокат]] | | data-sort-value="1869" | 1869-04-13 | [[Череповец]] | No/unknown value | [[Вологда]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[Владимир Здравосмыслов]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1869" | 1869-07-12 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-25 | [[Лемго]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[Сергей Корнильев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1869" | 1869 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 312 | [[Иван Ягодинский]] | [[фәлсәфәче]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1869" | 1869-02-23 | [[Казан]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 313 | ''[[:d:Q18327343|Дмитрий Шестаков]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1869" | 1869-10-29 | [[Казан]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[Всеволод Первушин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1869" | 1869-11-27 | [[Пермь]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-21 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[Сергей Колотинский]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1869" | 1869-04-21 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1922" | 1922 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[Владимир Ленин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4426244|Халык комиссарлары советы]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-04-22 | [[Сембер]] | data-sort-value="1924" | 1924-01-21 | ''[[:d:Q3286190|Bolshiye Gorki]]'' |- | style='text-align:right'| 317 | [[Владимир Руднев (психиатр)]] | | | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Новочеркасск]] | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Сәмәрканд]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[Пётр Изергин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-03-13 | [[Высокогорье (Киров өлкәсе)|Высокогорье]] | data-sort-value="1936" | 1936-10-08 | ''[[:d:Q448047|Alupka]]'' |- | style='text-align:right'| 319 | ''[[:d:Q4253392|Исаак Лалаянц]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q8062250|Yuzhny Rabochy]]''<br/>''[[:d:Q219560|Iskra]]''<br/>''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]'' | data-sort-value="1870" | 1870-07-24<br/>1870 | [[Кизләр]] | data-sort-value="1933" | 1933-07-14<br/>1933 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[Никандр Миролюбов]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1870" | 1870-10-17 | [[Тәтеш өязе]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-27 | [[Харбин]] |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q4307743|Николай Муравьёв]]'' | [[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | | data-sort-value="1870" | 1870-03-21 | [[Тверь губернасы]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 322 | ''[[:d:Q6095618|Юстин Фрациман]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q674426|куратор]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-06-01 | [[Кухурештий де Жос (Флорешти)]] | data-sort-value="1927" | 1927-09-23 | [[Кухурештий де Жос (Флорешти)]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[Евгений Болотов]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Казан]] | data-sort-value="1922" | 1922-09-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Александр Гуляев (1870)|Александр Гуляев]] | [[фәлсәфәче]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-11 | ''[[:d:Q4100872|Быдреевка]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-19 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[Дамиан Кочнев]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1870" | 1870-11-01 | [[Нюрба|Нүрба]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 326 | [[Әхмәт Беремҗанов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871-12-07 | ''[[:d:Q4465781|Тургай өязе]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 327 | ''[[:d:Q9138423|Abraham Wirszubski]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871-12-21 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1943" | 1943 | |- | style='text-align:right'| 328 | ''[[:d:Q11729101|Юлиан Ротштадт]]'' | ''[[:d:Q783906|невролог]]'' | | data-sort-value="1871" | 1871 | [[Варшава]] | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[Михаил Янишевский]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1871" | 1871-12-02<br/>1871-12-14 | [[Казан]] | data-sort-value="1949" | 1949-12-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[Һерман Клүге]] | ''[[:d:Q65054941|bryozoologist]]''<br/>''[[:d:Q109120509|хайваннар коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1871" | 1871-05-27 | [[Радом губернасы|Радом гөбернәсе]]<br/>[[Радом]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[Александр Остряков]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-14 | [[Богырыслан]] | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Сочи]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[Владимир Николаев (1871)|Владимир Николаев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | data-sort-value="1871" | 1871-02-01 | [[Задонск]] | data-sort-value="1950" | 1950-02-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[Владимир Соколов (1871)|Владимир Соколов]] | | | data-sort-value="1871" | 1871-03-25 | ''[[:d:Q4151183|Грязовец өязе]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-03-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 334 | ''[[:d:Q112995093|Суров, Григорий Иванович]]'' | | | data-sort-value="1871" | 1871-11-14 | [[Алатыр]] | data-sort-value="1947" | 1947-02-10 | [[Сембер]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[Искәндәрбәк Солтанов|Искәндәр Солтанов]] | [[адвокат]] | | data-sort-value="1872" | 1872 | [[Минзәлә өязе]] | data-sort-value="1920" | 1920 | |- | style='text-align:right'| 336 | [[Сергей Бондарев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872 | [[Самар өязе]] | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[Валерий Талиев]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-02-10 | [[Лукоянов]] | data-sort-value="1932" | 1932-02-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[Александр Щербаков|Александр Чербаков]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1872" | 1872-03-22 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1922" | 1922-11-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[Ипполит Забусов]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1872" | 1872-01-30 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1917" | 1917-07 | [[Казан губернасы]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[Иван Покровский]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1872" | 1872 | No/unknown value | data-sort-value="1963" | 1963 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 341 | [[Виктор Ищереков|Виктор Иччереков]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1872" | 1872-04-21 | [[Сергач]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[Владимир Баранов (1872)|Владимир Баранов]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан университетының астрономия обсерваториясе]] | data-sort-value="1872" | 1872-09-15 | [[Микулино|Микулин]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[Сергей Бруштейн]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873-04-16 | [[Усолье]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[Владимир Ишерский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1937" | 1937<br/>1942 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[Мөхәммәтхан Кулаев]] | | | data-sort-value="1873" | 1873-02-08 | ''[[:d:Q4192340|Җиянчура]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[Семён Маслов]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873-02-01 | ''[[:d:Q4260978|Ливны өязе]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[Иван Спрыгин]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q3761480|Пенза сәнгать училищесы]]''<br/>''[[:d:Q4348505|Пензенское землемерное училище]]''<br/>''[[:d:Q4180047|Zhiguli Nature Reserve]]'' | data-sort-value="1873" | 1873-07-05 | [[Пенза]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-02 | [[Пенза]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[Алексей Янишевский|Алексей Янишевски]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1873" | 1873-04-12 | [[Казан]] | data-sort-value="1936" | 1936-10-09 | [[Sofiä|София]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[Алексей Фаворский (1873)]] | ''[[:d:Q15839237|невропатолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1873" | 1873-02-10 | ''[[:d:Q27535879|Sedlistoye]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 350 | ''[[:d:Q12570452|Мәҗит Шомбалов]]'' | | | data-sort-value="1873" | 1873-04-20 | ''[[:d:Q2736647|Bokey Orda District]]'' | | |- | style='text-align:right'| 351 | [[Дмитрий Теренин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873-09-27 | No/unknown value | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 352 | [[Аркадий Елистратов]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q4217408|Катков лицее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1873" | 1873-12-27<br/>1874 | [[Сөендек вулысы]] | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[Николай Семашко]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе сәламәтлек саклау министрлыгы]]<br/>[[Халыкара Кызыл Хач комитеты]] | data-sort-value="1874" | 1874-09-08<br/>1874-09-20 | ''[[:d:Q16021693|Livenskaya]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[Борис Келлер]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''<br/>[[РФАнең В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаник урманы|Питырбур ботаника бакчасы]]<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]''<br/>''[[:d:Q2645793|Dokuchaev Soil Science Institute]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-08-28 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-29 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 355 | ''[[:d:Q4233898|Сергей Королёв]]'' | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1932" | 1932 | |- | style='text-align:right'| 356 | [[Роман Лурия]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]]<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-05-16 | [[Брест]] | data-sort-value="1944" | 1944-10-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[Григорий Трошин]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q15839237|невропатолог]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-09-30 | ''[[:d:Q12130915|Mushak]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-13 | ''[[:d:Q2786011|Bubeneč]]'' |- | style='text-align:right'| 358 | [[Рафаэль Зон]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-12-01 | [[Сембер]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-27 | |- | style='text-align:right'| 359 | ''[[:d:Q9159625|Aristarch Iljin]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874 | | data-sort-value="1960" | 1960-07-07 | |- | style='text-align:right'| 360 | [[Николай Шебуев]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1874" | 1874-01-12 | [[Иске Шигали]] | data-sort-value="1937" | 1937-02-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[Пётр Афанасьев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-02-01 | [[Апанас-Тимәш|Апанасово-Тимәш]] | data-sort-value="1944" | 1944-08-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[Василий Чирковский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]''<br/>''[[:d:Q28666955|Николай император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1874" | 1874-12-19 | [[Пермь]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-02 | |- | style='text-align:right'| 363 | [[Алексей Бакунин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-10-07 | ''[[:d:Q19966146|Дәдино]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-10 | [[Сент-Женевьев-де-Буа (Эссонна)|Сент-Женевьев-де-Буа]] |- | style='text-align:right'| 364 | ''[[:d:Q24642069|Владимир Трапезников]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-07-22 | [[Пермь]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-26 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[Александр Лебедев (1874)|Александр Лебедев]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-10-08 | [[Казан]] | data-sort-value="1936" | 1936-01-27 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[Александр Овчинников]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1874" | 1874 | | data-sort-value="1936" | 1936-09-15 | [[Берлин]] |- | style='text-align:right'| 367 | ''[[:d:Q62358258|Данилов Леонід Григорович]]'' | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-03-02 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-27 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[Алексей Боголюбов (1874)|Алексей Боголюбов]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1874" | 1874-03-08 | [[Казан]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 369 | ''[[:d:Q97182754|Вацуро, Григорий Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q63677188|хокук укытучысы]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-01-25 | [[Житомир]] | data-sort-value="1941" | 1941-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[Виктор Боголюбов]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1874" | 1874-04-07 | [[Казан]] | data-sort-value="1935" | 1935-03-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 371 | ''[[:d:Q111745444|Михаил Пильнов]]'' | ''[[:d:Q25543366|dermatovenereologist]]''<br/>''[[:d:Q2447386|дирматулыг]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[ГИдУВ (Казан)|ГИдУВ]] | data-sort-value="1874" | 1874-09-24 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-01<br/>1920 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 372 | ''[[:d:Q112861797|Дьяченко, Сергей Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q31728|дәүләт идарәсе]]'' | | data-sort-value="1874" | 1874-04-12 | [[Казан губернасы]] | data-sort-value="1917" | 1917 | |- | style='text-align:right'| 373 | [[Вячеслав Заленский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875-08-21 | [[Чабаксар]] | data-sort-value="1923" | 1923-07-04 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[Константин Орлов]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875-10-06 | [[Дагстан өлкәсе]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-14 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[Моисей Слоним]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | data-sort-value="1945" | 1945 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[Дмитрий Янишевский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875-02-05 | [[Казан]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[Нестор Петровский]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875-03-01 | [[Казан]] | data-sort-value="1921" | 1921-02-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[Абрам Кассиль]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875 | ''[[:d:Q1719466|Паневеҗис]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-15 | [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[Дмитрий Алексеев (1875)|Дмитрий Алексеев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''<br/>[[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q59293195|П. Г. Шелапутин исемендәге педагогия институты]]''<br/>''[[:d:Q58174254|Томск технология институты]]''<br/>[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875-11-09 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1935" | 1935-06-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 380 | ''[[:d:Q19906576|Владимир Ковалевский]]'' | ''[[:d:Q1201260|хәрби табиб]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875 | | data-sort-value="1918" | 1918-12-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[Шәехгаттар Иманаев|Шәехгаттар Хәсән улы Иманаев]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | [[Хокук вә хәят (журнал, 1913)|«Хокук вә хәят»]]<br/>[[Бәянелхак|«Бәянелхак» газетасы]]<br/>[[13 нче мәктәп (Казан)|13 нче мәктәп]] | data-sort-value="1875" | 1875-08-07 | [[Тирсә]] | | |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q28702065|Ромоданов Пётр Дмитриевич]]'' | ''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875-08-02 | ''[[:d:Q4303637|Moskalenky]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-02 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[Игорь Завадский]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q43255826|All-Union Institute of Experimental Medicine]]''<br/>''[[:d:Q59212138|Санкт-Петербург хатын-кызлар медицина институты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-01-25 | [[Сембер]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-27 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[Николай Бушмакин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Чистай]] | data-sort-value="1936" | 1936-10-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[Исмәгыйль Госманов]] | | | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Казан]] | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[Аркадий Боголюбов]] | | | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Никалай өязе|Николаевск өязе]] | data-sort-value="1952" | 1952 | [[Тәтеш]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[Виктор Меньшиков]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1875" | 1875-01-11 | [[Лаеш өязе]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[Неонила Кедрова]] | ''[[:d:Q21002422|obstetrician-gynecologist]]'' | | data-sort-value="1875" | 1875-01-15 | ''[[:d:Q1655564|Спас-Деменск районы]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-13 | [[Калуга]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[Николай Ливанов]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1876" | 1876-11-20 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[Ян Пилсудски]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | data-sort-value="1876" | 1876-01-15 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-21 | ''[[:d:Q3402867|Penley]]'' |- | style='text-align:right'| 391 | ''[[:d:Q15065912|Добросердов, Дмитрий Константинович]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-10-24 | [[Самар]] | data-sort-value="1936" | 1936-08-01 | [[Одесса]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[Дмитрий Эскин]] | [[хирург]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-04 | [[Пермь]] | No/unknown value | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 393 | ''[[:d:Q112989038|Павел Иванович Пичугин]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1876" | 1876-06-27 | [[Морке|Морки]] | data-sort-value="1954" | 1954-03-31 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[Александр Арбузов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1877" | 1877-08-31 | [[Арбузов-Баран|Арбузов-Бәрән]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 395 | ''[[:d:Q981959|Semyon Frank]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1877" | 1877-01-16 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-10 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[Николай Осокин (1877)|Николай Осокин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1877" | 1877-10-09 | [[Казан]] | data-sort-value="1949" | 1949-10-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 397 | ''[[:d:Q12842772|Mammadali Bey Selimbeyov]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q27349|стоматолог]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877 | [[Бакы]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 398 | [[Николай Парфентьев]] | [[математик]]<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Родионов затлы кызлар институты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1877" | 1877-01-31 | [[Казан]] | data-sort-value="1943" | 1943-01-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 399 | ''[[:d:Q16436413|Рәхимҗан Мәрсеков]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877-08-07 | ''[[:d:Q2550757|Улан районы]]'' | data-sort-value="1937" | 1937 | |- | style='text-align:right'| 400 | [[Василий Парин (1877)|Васили Парин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1877" | 1877 | [[Малмыж өязе]] | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 401 | ''[[:d:Q23656663|Владимир Хрунов]]'' | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877-06-03 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Чаплыгин (шәһәр)|Чаплыгин]] |- | style='text-align:right'| 402 | ''[[:d:Q23943649|Ян Хенрик Любиницкий]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q348402|Adam Mickiewicz University in Poznań]]'' | data-sort-value="1877" | 1877-03-08 | [[Чернигов|Черниһив]] | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Люблин|Лүблин]] |- | style='text-align:right'| 403 | ''[[:d:Q112989133|Валентин Адамюк]]'' | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]] | data-sort-value="1877" | 1877-02-13 | [[Казан]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 404 | ''[[:d:Q137770937|Никодим Степанович Полянский]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | | data-sort-value="1877" | 1877-10-04 | ''[[:d:Q4076326|Балакау өязе]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-23 | [[Брянск]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[Владимир Адоратский]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1878" | 1878-08-07 | [[Казан]] | data-sort-value="1945" | 1945-06-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[Иван Лосев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4310659|НИИПМ]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-01-16 | [[Фролово]] | data-sort-value="1963" | 1963-05-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 407 | ''[[:d:Q4481346|Сергей Фарфоровский]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | data-sort-value="1878" | 1878-06-30 | [[Переславль-Залесский]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 408 | ''[[:d:Q11718491|Jan Nelken]]'' | [[офицер]] | | data-sort-value="1878" | 1878-03-16 | ''[[:d:Q4422135|Skomoroshky]]'' | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q321107|Katyn]]''<br/>[[Смоленск]] |- | style='text-align:right'| 409 | ''[[:d:Q15707394|Juliusz Morawski]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | data-sort-value="1878" | 1878-02-13 | ''[[:d:Q318686|Радвилишкис]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-12 | [[Краков]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[Александр Державин]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1878" | 1878-12-05 | [[Казан]] | data-sort-value="1963" | 1963-09-17 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[Дмитрий Марко]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1878" | 1878-08-14 | [[Казан]] | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[Степан Стрелков]] | [[хирург]] | | data-sort-value="1878" | 1878-07-12 | ''[[:d:Q3739717|Voskresenskoye]]'' | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Ижау]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[Хәбибрахман Атласов]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1878" | 1878-01-14 | [[Ырынбур губернасы]] | data-sort-value="1949" | 1949-12-15 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 414 | ''[[:d:Q4167467|Пётр Драверт]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q113473949|meteoriticist]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879-01-04 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1945" | 1945-12-12 | [[Омск]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[Николай Горизонтов]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1879" | 1879-05-11 | [[Казан]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-29 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[Владимир Барыкин]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1879" | 1879-11-22 | [[Орёл губернасы]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-15 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 417 | ''[[:d:Q51667846|Михаил Гаврилов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879 | | | |- | style='text-align:right'| 418 | ''[[:d:Q60826990|Valentin Ivanovich Smirnov]]'' | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1879" | 1879-03-02 | [[Казан]] | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 419 | ''[[:d:Q125212926|Арнольд Бренинг]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q105186|фармацевт]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879-05-06 | [[Казан]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 420 | ''[[:d:Q477300|Вильгельм Андерсон]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-10-28 | [[Минск]] | data-sort-value="1940" | 1940-03-26 | ''[[:d:Q639241|Мендзыжеч]]'' |- | style='text-align:right'| 421 | [[Николай Васильев (1880)|Николай Васильев]] | [[математик]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1880" | 1880-06-29 | [[Казан]] | data-sort-value="1940" | 1940-12-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[Валентин Овчинников]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q28667128|Варшава император университеты]]'' | data-sort-value="1880" | 1880 | [[Нократ губернасы]] | data-sort-value="2000" | 20th century | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 423 | ''[[:d:Q4464881|Аркадий Тугаринов]]'' | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-10-29 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[Михаил Малиновский|Михаил Малиновски]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-10-04 | ''[[:d:Q18791831|Неклүдово]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 425 | ''[[:d:Q24643596|Тадеуш Ярошинский]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-09-22 | [[Сухе-Липе]] | data-sort-value="1933" | 1933-05-20 | ''[[:d:Q9248407|Dziekanka]]'' |- | style='text-align:right'| 426 | [[Мәхмүтфуат Туктаров]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-02-05 | [[Күлбай Мораса]] | data-sort-value="1938" | 1938-12-19 | [[Әнкара]] |- | style='text-align:right'| 427 | ''[[:d:Q51670654|Николаев Семен Николаевич]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880-04-20 | [[Начар Үби]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-04 | [[Прага]] |- | style='text-align:right'| 428 | ''[[:d:Q55102031|Ibragim Akhtyamov]]'' | [[адвокат]] | | data-sort-value="1880" | 1880-05-09 | [[Уфа]] | data-sort-value="1936" | 1936-10-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[Алексей Рыков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-02-13 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[Александр Ивановский]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-11-17 | [[Казан]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-12<br/>1968-01-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 431 | ''[[:d:Q4819284|Людвик Райхман]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q8359428|җәмгыять активисты]]''<br/>''[[:d:Q15816836|бактериолог]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-11-01 | [[Варшава]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-13 | [[Шеню]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[Михаил Борок]] | | | data-sort-value="1881" | 1881 | ''[[:d:Q638592|Krāslava]]'' | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[Иринарх Стратонов]] | [[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1881" | 1881-01-10 | [[Казан]] | data-sort-value="1945" | 1945 | [[Buxenwald]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[Василий Доманжо]] | [[галим]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]] | data-sort-value="1881" | 1881-04-29 | [[Пенза губернасы]] | data-sort-value="1922" | 1922-09-09 | [[Иркутск]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[Нота Клячкин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1881" | 1881-09-08 | [[Могилев губернасы|Мәгилү гөбернәсе]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-07 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 436 | ''[[:d:Q60743078|Vladimir Kryzhanovsky]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1881" | 1881-06-25 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[Александр Тимофеев]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1881" | 1881-02-28 | [[Казан]] | data-sort-value="1929" | 1929-08-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[Владимир Донсков]] | | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1881" | 1881-04-04 | [[Түбән Күл (Ырынбур өлкәсе)|Түбән Күл]] | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Иркутск]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[Александр Васильев (1882)|Александр Васильев]] | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q23848334|Марьевка]]'' | data-sort-value="1918" | 1918 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 440 | ''[[:d:Q4363533|Виктор Писарев]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | [[Иркутск]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 441 | ''[[:d:Q16526285|Адәм Фрысберг]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | | data-sort-value="1882" | 1882-10-01 | [[Варшава]] | data-sort-value="1940" | 1940 | ''[[:d:Q321107|Katyn]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | [[Вячеслав Аристовский]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q52842913|Kazan Research Institute of Epidemiology and Microbiology]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1882" | 1882-12-05 | [[Чистай]] | data-sort-value="1950" | 1950-05-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[Борис Кротов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q39082666|Lomonosov Institut]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-06-09 | [[Казан]] | data-sort-value="1974" | 1974-09-21 | |- | style='text-align:right'| 444 | [[Василий Глушков]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1882" | 1882-12-31 | [[Сембер]] | data-sort-value="1966" | 1966-07-21 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 445 | ''[[:d:Q135476249|Алексей Васильев]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1882" | 1882-04-04 | [[Ыргыз (авыл)|Ыргыз]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[Валериан Васильев]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q4281440|Мари тел, әдәбият һәм тарих институты]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-01-01 | [[Сусады-Ябалак]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-02 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[Леонид Кулик]] | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q44494016|Committee on Meteorites]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-08-19 | [[Тарту]] | data-sort-value="1942" | 1942-04-14 | [[Спас-Деменск]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[Юныс Бикбов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Әбүләис (Зиянчура районы)|Әбүләис]] | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Караганда|Караганды]] |- | style='text-align:right'| 449 | ''[[:d:Q4493929|Василий Фёдоров]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4303883|Мәскәү тау эше академиясе]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-08-25 | [[Пермь]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-15<br/>1942-02-15 | ''[[:d:Q16710041|Unzhlag]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | [[Павел Эмдин]] | [[укытучы]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Чавусы]] | data-sort-value="1959" | 1959 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[Валерий Язвицкий]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | data-sort-value="1883" | 1883-01-12 | ''[[:d:Q18406915|Orlov-Gay]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[Фатыйх Мөхәммәдьяров]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1883" | 1883-12-25 | [[Кукмара вулысы]]<br/>[[Олы Җәке]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 453 | ''[[:d:Q93967994|Nikolaj Ivanovič Agapov]]'' | | | data-sort-value="1883" | 1883-02-01 | ''[[:d:Q4478563|Ust-Uyskoe]]'' | data-sort-value="1966" | 1966 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[Гомәр Терегулов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883-04-09 | [[Югары Каргалы]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-29 | [[Әнкара]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[Николай Александров (1884)|Николай Александров]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1884" | 1884-05-18 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1915" | 1915-07-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[Александр Маковельский]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q24265174|фәлсәфә тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q26973007|professor of philosophy]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Бакы дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q12839677|ANAS Philosophy and Sociology Institute]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-07-10 | [[Гродно|Һродна]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-16 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 457 | ''[[:d:Q4369819|Пётр Полетика]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | data-sort-value="1884" | 1884-06-22 | ''[[:d:Q776499|Коньске]]'' | data-sort-value="1913" | 1913 | |- | style='text-align:right'| 458 | [[Һербертс Маннс]] | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | data-sort-value="1884" | 1884-11-01 | ''[[:d:Q107582|Cēsis]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-22 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[Александр Сливко]] | | | data-sort-value="1884" | 1884-08-04 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | data-sort-value="1972" | 1972-12-22 | [[Омск]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[Альберт Пинкевич]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-01-05<br/>1883-12-24 | [[Өренде]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 461 | ''[[:d:Q112629281|Смирнов, Павел Агафангелович]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]''<br/>[[Урал дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-06-07 | ''[[:d:Q4248554|Kurmanayevka]]'' | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[Вальтер Андерсон]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2004963|numismatist]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q135655521|fairy tale scholar]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]''<br/>''[[:d:Q156737|Кил үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q672420|Көнигсберг университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1885" | 1885-10-10 | [[Минск]] | data-sort-value="1962" | 1962-08-23 | [[Кил (шәһәр)|Кил]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[Александр Тарасов-Родионов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>[[офицер]] | | data-sort-value="1885" | 1885-09-25<br/>1885-10-07 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-03 | ''[[:d:Q1018007|Бутово полигоны]]'' |- | style='text-align:right'| 464 | [[Илья Британ]] | [[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-06-08 | [[Кишинёв]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-15 | ''[[:d:Q16928476|Fort Mont-Valérien]]'' |- | style='text-align:right'| 465 | [[Борис Денике]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1885" | 1885-01-15 | [[Казан]] | data-sort-value="1941" | 1941-10-14<br/>1941-10-13 | [[Раменское]]<br/>[[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[Владимир Казин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-12-26 | [[Казан]] | data-sort-value="1916" | 20th century | |- | style='text-align:right'| 467 | ''[[:d:Q11714104|Исаак Алуф]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q783906|невролог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1885" | 1885-11-30<br/>1883-11-30 | [[Полоцк|Полатск]] | data-sort-value="1935" | 1935-07-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 468 | ''[[:d:Q12128201|Sergeĭ Vasilʹevich Bezsonov]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q11486702|архитектура тарихчысы]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-07-01 | ''[[:d:Q21852099|Лунево]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 469 | ''[[:d:Q12560552|Садыйк Аманҗолов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1885" | 1885-08-28 | [[Алматы өлкәсе]] | data-sort-value="1941" | 1941-12 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[Леонид Пономарев|Леонид Пономарөв]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1140429|Дәүләт тарих музее]]''<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1885" | 1885-01-23 | [[Уфа]] | data-sort-value="1962" | 1962-10-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 471 | ''[[:d:Q16405547|Рихард Хуго Кахо]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | data-sort-value="1885" | 1885-11-15 | [[Пәрну]] | data-sort-value="1964" | 1964-09-17 | [[Һамбург]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[Михаил Лаптев]] | [[галим]] | | data-sort-value="1885" | 1885-02-07 | [[Пермь]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-06 | [[Ашкабад]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[Иван Захаров (1885)|Иван Захаров]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q16695744|Төньяк Осетия сынлы сәнгать мөзәе]]''<br/>''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304076|Мәскәү дәүләт индустрия университеты]]''<br/>''[[:d:Q4281406|Mariinskaya Gymnasium, Perm]]''<br/>''[[:d:Q19908112|ПДУның тарих-филология факультеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1885" | 1885-01-03 | [[Варламово (Чиләбе өлкәсе)|Варламово]] | data-sort-value="1958" | 1958-05 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 474 | ''[[:d:Q126913485|Контский, Фаддей Мартынович]]'' | | | data-sort-value="1885" | 1885-12-08 | [[Минск]] | data-sort-value="1977" | 1977-09-22 | [[Петергоф|Петерһоф]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[Сергей Бакинский]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Рига]] | data-sort-value="1939" | 1939 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[Николай Грацианский]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-19 | ''[[:d:Q4176412|Ерлино]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-04 | ''[[:d:Q4390517|Рассудово]]'' |- | style='text-align:right'| 477 | [[Афанасий Селищев]] | ''[[:d:Q15976717|социолингвист]]''<br/>''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-11 | ''[[:d:Q4119165|Volovo]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[Валентин Танаевский]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q4130492|Нократ дәүләт гуманитар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2617399|Таҗикстан дәүләт педагогия дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1886" | 1886-08-18 | [[Сырьяны]] | data-sort-value="1969" | 1969-01-19 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[Артур Марушевски]] | [[офицер]] | | data-sort-value="1886" | 1886-12-21 | [[Варшава]] | data-sort-value="1945" | 1945-12-06 | [[Керколди]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[Станислав Оконевски]] | [[офицер]] | | data-sort-value="1886" | 1886-08-16 | [[Радом]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-21 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[Юрий Рабинович]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | [[Мичиган университеты]] | data-sort-value="1886" | 1886-03-25 | [[Одесса]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-10 | [[Әнн-Арбор]] |- | style='text-align:right'| 482 | ''[[:d:Q12845245|Rahim bey Melikov]]'' | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | data-sort-value="1886" | 1886-04-20 | [[Зәрдаб]] | data-sort-value="1936" | 1936-02-23 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[Вадим Кондаков]] | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1886" | 1886-03-27 | [[Уса]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[Нәҗип Хәлфин]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Казан]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 | |- | style='text-align:right'| 485 | [[Самуил Брауде]] | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | data-sort-value="1886" | 1886-09 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1949" | 1949-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[Ракыя Котлыбаева]] | | | data-sort-value="1886" | 1886-05 | [[Казан]] | data-sort-value="1966" | 1966 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 487 | ''[[:d:Q113685552|Мікалай Ільіч Шварц]]'' | | ''[[:d:Q4221178|Кыргыз дәүләт тыйб академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3533388|Тверь дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]''<br/>''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407669|Санкт-Петербург медицина табиблары белемен арттыру академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2067552|Grodno State Medical University]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-11-08 | [[Вологда]] | | |- | style='text-align:right'| 488 | ''[[:d:Q791680|Авенир Яковкин]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1887" | 1887-05-21 | [[Благовещен|Благовещенск]] | data-sort-value="1974" | 1974-11-18 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 489 | ''[[:d:Q1299717|Yakov Pechnikov]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1887" | 1887-04-15 | [[Воронеж]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Солтанмәҗит Әфәндиев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1887" | 1887-05-14 | [[Шәмахы]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-21 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[Николай Озеров]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Зур театр]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | data-sort-value="1887" | 1887-04-03 | [[Рязань]] | data-sort-value="1953" | 1953-12-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[Павел Радимов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[шагыйрь]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | data-sort-value="1887" | 1887-09-11<br/>1887-09-09 | ''[[:d:Q23883555|Ходяйново]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-12 | [[Хотьково]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[Вәлитхан Таначев]] | [[адвокат]] | | data-sort-value="1887" | 1887-07 | [[Атырау]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[Газиз Гобәйдуллин]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1887" | 1887-06-15 | [[Казан]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[Александр Половинкин]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-10-31<br/>1887-11-12 | [[Ичиксы]] | data-sort-value="1955" | 1955-07-28<br/>1955-07-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Александр Нефедьев]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]] | data-sort-value="1887" | 1887-10-12 | [[Казан]] | data-sort-value="1929" | 1929-05-15 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 497 | ''[[:d:Q60826773|Sergej Aleksandrovič Arcybyšev]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1887" | 1887 | | data-sort-value="1957" | 1957-08-22 | |- | style='text-align:right'| 498 | [[Сергей Теплоухов]] | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-03-03 | ''[[:d:Q2949953|Ильински]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 499 | ''[[:d:Q12532743|Базарбай Мәмәтов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1888" | 1888-05-20 | ''[[:d:Q2556173|Sarkand District]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | |- | style='text-align:right'| 500 | [[Иван Антропов]] | [[адвокат]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Алабуга]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[Иван Разенков]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-11-14 | [[Кадыковка (Сембер өлкәсе)|Кадыковка]] | data-sort-value="1954" | 1954-11-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[Николай Калинин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1888" | 1888-05-24 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1959" | 1959-06-16<br/>1959-07-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 503 | ''[[:d:Q64338202|Anatoliĭ Nikolaevich Vershinskiĭ]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-03-13<br/>1888 | ''[[:d:Q19847655|Игуменка]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-03 | [[Тверь]] |- | style='text-align:right'| 504 | ''[[:d:Q112993441|Nikolai Bondarev]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]'' | ''[[:d:Q18786129|Samara Military Medical Institute]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-10-11 | [[Актүбә]] | data-sort-value="1965" | 1965-12-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[Георгий Фредерикс]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-03 | ''[[:d:Q4418120|Sechenovo]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 506 | ''[[:d:Q4519957|Евгений Шамурин]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q33386280|китапчылык белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1889" | 1889-10-16 | [[Ереван]] | data-sort-value="1962" | 1962-12-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[Владимир Баранов (1889)|Владимир Баранов]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1889" | 1889-02-21 | [[Олы Нырты]] | data-sort-value="1967" | 1967-08-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[Владимир Кармилов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1889" | 1889-11-26 | [[Калининск]] | data-sort-value="1954" | 1954-10-18 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 509 | ''[[:d:Q124769489|Ромадановский, Константин Владимирович]]'' | | | data-sort-value="1889" | 1889-06-15 | | data-sort-value="1968" | 1968-02-08 | |- | style='text-align:right'| 510 | [[Сергей Абакумов]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-23<br/>1890-06-04 | [[Чабаксар]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[Александр Балин (1890)|Александр Балин]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1890" | 1890-02-27 | [[Тум|Томск]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-06 | [[Иркутск]] |- | style='text-align:right'| 512 | ''[[:d:Q4152085|Лев Гумилевский]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-02-17<br/>1890-03-01 | [[Аткар]] | data-sort-value="1976" | 1976-12-29 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 513 | ''[[:d:Q4190061|Павел Здродовский]]'' | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q110823147|rickettsiologist]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314522|Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институты]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-05-04 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[Юзеф Твардҗицки]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-05-15 | [[Радом]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-09 | [[Краков]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[Михаил Агарков]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1890" | 1890-03-20 | [[Казан]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[Илья Майоров]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-07-15 | [[Тын Су авылы|Тихий Плес]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-11 | [[Орёл өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 517 | ''[[:d:Q19691570|Мечислав Шпакевич]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q105186|фармацевт]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-01-01 | ''[[:d:Q193177|Сандомеж]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-26 | [[Торунь]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[Нурлыгаян Байтирәков|Нурелгаян Байтирәкев]] | [[офицер]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1890" | 1890-11-28 | [[Шланлыкүл]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[Валерий Крюгер]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1890" | 1890-01-02 | [[Үскәмән]] | data-sort-value="1958" | 1958-03-25 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 520 | ''[[:d:Q29564408|Vladimir Ravich-Scherbo]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-04-12 | [[Егорьевск]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[Борис Кушелевский]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-01-20 | [[Пермь]] | data-sort-value="1976" | 1976-02-03 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[Аркадий Лидский]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | | data-sort-value="1890" | 1890-12-23 | [[Краснодар]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-30 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[Борис Ивановский]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890-07-24 | [[Слабутски|Слободской]] | data-sort-value="1941" | 1941-05-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 524 | ''[[:d:Q112989030|Порудоминский, Илья Миронович]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1890" | 1890-06-11 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1968" | 1968-03-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 525 | ''[[:d:Q117716207|Александр Карпов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>''[[:d:Q4207700|Казан совет эшче-крәстиян республикасы]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-08 | [[Тәтеш]] | data-sort-value="1937" | 1937 | |- | style='text-align:right'| 526 | [[Александр Максимов]] | [[фәлсәфәче]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-08-03 | [[Южноуральск]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[Сергей Пионтковский]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1891" | 1891-10-08 | [[Одесса]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[Георгий Шебуев (1891)|Георгий Шебуев]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q153502|Самар дырам тиятры]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-02-21<br/>1891 | [[Самар]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-14<br/>1974 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[Солтан Габәши]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-05-01 | [[Кече Солабаш]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-08 | [[Чалкак]] |- | style='text-align:right'| 530 | ''[[:d:Q11778936|Михал Круковский]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891-04-10 | ''[[:d:Q16454059|Juodaklonis]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 531 | ''[[:d:Q12547581|Иса Кашкынбаев]]'' | | | data-sort-value="1891" | 1891 | | data-sort-value="1948" | 1948-05-12 | |- | style='text-align:right'| 532 | [[Михаил Заводовский]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="1891" | 1891-11-29 | [[Петрозаводск]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-05 | ''[[:d:Q542227|Медвежьегорск районы]]'' |- | style='text-align:right'| 533 | [[Леонид Андреев]] | [[хирург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-02 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 534 | ''[[:d:Q21993458|Анна Берзкалне]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1891" | 1891-01-15 | ''[[:d:Q16356446|Vējava Parish]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-01 | [[Рига]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[Алексей Кузьмин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-03-14 | [[Сем (Чиләбе өлкәсе)|Сем]] | data-sort-value="1980" | 1980-08-28 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[Трофим Борисов]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1891" | 1891-11-19<br/>1891 | [[Алнаш районы|Әлнәш районы]] | data-sort-value="1943" | 1943-06-04<br/>1943 | [[Чимкәнт]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[Газыйм Касыймов|Газим Касыймов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Яңа Биктәш]] | data-sort-value="1937" | 1937-08-19 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 538 | ''[[:d:Q115466803|Іван Васілевіч Балычаў]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q114798744|Слонімская ЦРБ]]'' | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Иске Оскол]] | data-sort-value="1988" | 1988 | |- | style='text-align:right'| 539 | [[Александр Понятов]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1327627|электротехник]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892-03-25 | [[Урыс-Татар Әйшәсе]] | data-sort-value="1980" | 1980-10-24 | [[Пало-Альто]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[Аввакум (Боровков)|Аввакум Боровков]] | ''[[:d:Q161944|диякын]]''<br/>''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892-05-20 | [[Уфа]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-15 | [[Сандармох]] |- | style='text-align:right'| 541 | [[Сергей Аничков]] | ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''<br/>''[[:d:Q1962532|USSR Academy of Medical Sciences]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-09-20 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[Борис Лаврентьев]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Казан]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[Габделәхәт Фәхреддинов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892-01-12 | [[Чыбыклы]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[Аркадий Воловик]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | data-sort-value="1892" | 1892-12-01 | [[Киев]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-07 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[Василий Яблоков]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Казан]] | data-sort-value="1975" | 1975 | |- | style='text-align:right'| 546 | ''[[:d:Q60826904|Рукавицын, Иннокентий Николаевич]]'' | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | data-sort-value="1892" | 1892-04-22 | | data-sort-value="1958" | 1958-08-16 | |- | style='text-align:right'| 547 | [[Владимир Казем-Бек|Владимир Касыймбәк]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892-02-14 | [[Казан]] | data-sort-value="1931" | 1931-08-04 | [[Харбин]] |- | style='text-align:right'| 548 | ''[[:d:Q108782246|Ермолаев, Вадим Михайлович]]'' | | | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Казан]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-27 | |- | style='text-align:right'| 549 | [[Борис Болгарский]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1892" | 1892-08-05<br/>1892-07-24 | [[Казан]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 550 | ''[[:d:Q130601678|Leonard Perzyna]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892 | | data-sort-value="1957" | 1957 | |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q1990021|Михаил Попов]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]<br/>''[[:d:Q2466783|"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q280791|Hryshko National Botanical Garden]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-04-17 | [[Вольск]] | data-sort-value="1955" | 1955-12-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[Алексей Алексеев (1893)|Алексей Алексеев]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1893" | 1893-05-23 | [[Казан]] | data-sort-value="1971" | 1971 | |- | style='text-align:right'| 553 | [[Иоанн (Широков)|Иоанн]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | data-sort-value="1893" | 1893-12-07 | [[Казан]] | data-sort-value="1937" | 1937-08-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[Гомәр Куатов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1893" | 1893-06-29 | [[Зиянчура районы]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[Пётр Сергиев]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q15634281|вирусолог]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q132863023|Институт медицинской паразитологии, тропических и трансмиссивных заболеваний им. Е.И. Марциновского]]'' | data-sort-value="1893" | 1893-07-10 | ''[[:d:Q7585757|Sretensky, Russia]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 556 | ''[[:d:Q15696895|Вацлав Гавронский]]'' | | | data-sort-value="1893" | 1893-03-05 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Чикаго]] |- | style='text-align:right'| 557 | ''[[:d:Q51670869|Михаил Боцманов]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1893" | 1893-09-20 | [[Чуел]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q110982670|Sergei Palchikoff]]'' | ''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q30002353|language teacher]]''<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | data-sort-value="1969" | 1969 | |- | style='text-align:right'| 559 | [[Борис Черепахин]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1894" | 1894-11-17 | [[Волын губернасы]] | data-sort-value="1969" | 1969-08-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[Владимир Карасик]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | data-sort-value="1894" | 1894-08-24 | [[Самар]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[Владислав Яснитский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>[[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Сембер]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-13 | [[Иркутск]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[Валентин Дитякин]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1896" | 1896-06-01 | [[Каменка (Пинзә өлкәсе)|Каменка]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[Павел Черных]] | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1896" | 1896-07-09 | [[Иркутск]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 564 | ''[[:d:Q7212293|Хаим Кугель]]'' | ''[[:d:Q4175034|кануннар чыгаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896-03-25 | [[Минск]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-04 | ''[[:d:Q192213|Holon]]'' |- | style='text-align:right'| 565 | ''[[:d:Q12821881|Gafar Abdullayev]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | ''[[:d:Q18399739|Сәмәрканд дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-02-15 | [[Бакы]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-09 | [[Сәмәрканд]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[Владимир Жадин]] | ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q129092090|Окская биологичечская станция]]''<br/>''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-07-18 | [[Мөрәм|Муром]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-09 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[Владимир Тихомиров]] | ''[[:d:Q114009157|хуҗалык эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Зөя (Яшел Үзән районы)|Зөя]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 568 | ''[[:d:Q138819013|Věra Gatti]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3798487|military nurse]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896-08-12 | [[Лысково|Лискау]] | data-sort-value="1943" | 1943-06-30 | [[Чернигов өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[Мокыш Буштаев]] | [[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1897" | 1897 | [[Баянавыл]] | data-sort-value="1921" | 1921 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 570 | ''[[:d:Q133105166|Александр Гинцбург]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | data-sort-value="1898" | 1898-01-04 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1918" | 1918-10-23 | ''[[:d:Q782190|Kaka]]'' |- | style='text-align:right'| 571 | [[Диләвер Зөбәеров]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-05 | [[Казан]] | data-sort-value="2010" | 2010-09-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 572 | ''[[:d:Q55107166|Матюнин, Андрей Ефимович]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 573 | ''[[:d:Q65963647|Karl Demonsi]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]'' | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | No/unknown value | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1867" | 1867-11-10 | |- | style='text-align:right'| 574 | ''[[:d:Q68625377|Константин Михайлович Филиппович]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]'' | ''[[:d:Q55101835|Naval Hospital in Kronstadt]]'' | No/unknown value | | data-sort-value="1878" | 1878-07-11 | |- | style='text-align:right'| 575 | [[Әхмәтҗан Әбдиев|Әбдиев Әхмәтҗан Габделгалләм улы]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 576 | ''[[:d:Q137643204|Тоҡомбәтов Сәйфулла Ғүмәр улы]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | | data-sort-value="1853" | 1853 | |} {{Wikidata list end}} === Казан дәүләт (1918-2010) һәм Казан федераль (2010-) университетларын тәмамлаучылар === {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели. <!-- Кул белән тутырылучы татарча тасвирламасы булмаганда - буш калдыра.--> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P69 wd:Q113788. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=p69/Q113788/p582 |columns=number:#,label:Исем,p106,p108,p569,p19,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! һөнәр төре ! эш урыны ! туу датасы ! туу урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q19910282|Василий Кузнецов]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-12-25 | [[Алатыр]] | data-sort-value="1988" | 1988<br/>1989-09-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q20535128|Nikolaj Ivanovich Khodukin]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896-07-15<br/>1896-07-27 | | data-sort-value="1957" | 1957-05-22 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q20556791|Азади Рәхимов]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958 | [[Дагстан]] | | |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q20559057|Платон Кешелава]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6430706|тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q12867753|Ozurget Uyezd]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-18 | [[Tbilisi|Тбилиси]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Клара Булатова]] | ''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-18 | [[Татар Карамалысы]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-29 | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Мәхмүт Бөдәйли]] | [[язучы]] | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[«Чаян» журналы]] | data-sort-value="1895" | 1895-04-03 | [[Мамадыш районы]] | data-sort-value="1975" | 1975-04-15 | |- | style='text-align:right'| 7 | [[Вахит Хаков]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-08-16 | [[Буа районы]] | data-sort-value="2008" | 2008-08-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Рәхим Гайсин]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1950" | 1950-04-26 | [[Омск]] | | |- | style='text-align:right'| 9 | [[Дамир Гарифуллин]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1939" | 1939-05-05 | [[Яхшыбай]] | | |- | style='text-align:right'| 10 | [[Наил Зәбиров]] | | | data-sort-value="1953" | 1953-09-05 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 11 | [[Тереза Камалова]] | | | data-sort-value="1970" | 1970-09-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 12 | [[Фоат Комаров]] | [[мэр]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-06-26 | [[Әлмәт]] | | |- | style='text-align:right'| 13 | [[Зиннур Мансуров]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-07-15 | [[Түбән Ушмы (Мамадыш районы)|Түбән Ушма (Мамадыш районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 14 | [[Рөстәм Мингалим]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-08-15 | | | |- | style='text-align:right'| 15 | [[Марат Мәһдиев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-07-26 | [[Бөгелмә]] | | |- | style='text-align:right'| 16 | [[Илбарис Надиров|Илбарис Надыйров]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1925" | 1925-04-15 | [[Яңа Нәдер]] | data-sort-value="2009" | 2009-08-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Рәис Борһанов]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-12-01 | [[Иске Чәчкаб]] | | |- | style='text-align:right'| 18 | [[Габделхәй Сабитов]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1931" | 1931-06-28 | [[Югары Тәкермән]] | data-sort-value="1995" | 1995 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 19 | [[Җәүдәт Сөләйманов|Җәүдәт Шәүкәт улы Сөләйманов]] | ''[[:d:Q15976270|санак тел белемчесе]]''<br/>''[[:d:Q121867593|фәнни җитәкче]]''<br/>''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Гамәли семиотика институты (ТР ФА)|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-15 | [[Кызыл Чишмә (Батыр районы)|Кызыл Чишмә]] | | |- | style='text-align:right'| 20 | [[Фуат Ганиев]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-01 | [[Нәсибаш]] | data-sort-value="2016" | 2016-02-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Әнвәр Хәйри]] | [[галим]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Мирас (журнал)|Мирас]]<br/>[[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Шәрбән]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Рафаил Хәким]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | data-sort-value="1947" | 1947-02-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | [[Хәниф Хәйруллин]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1931" | 1931-09-12 | [[Сарман]] | | |- | style='text-align:right'| 24 | [[Хәнәфи Бәдигый]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1941" | 1941-01-13 | [[Арча районы]] | | |- | style='text-align:right'| 25 | [[Ирек Шәрипов]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-11-15 | [[Әгерҗе районы]] | | |- | style='text-align:right'| 26 | [[Эльмира Шәрифуллина]] | | | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Мөслим районы]] | | |- | style='text-align:right'| 27 | [[Хәмит Ярми]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]'' | [[Юксыллар чаткысы (гәҗит)|Юксыллар чаткысы]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1904" | 1904-05-05 | [[Кырынкүл]] | data-sort-value="1981" | 1981-10-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Җәвад Алмаз]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q28255863|текстолог]]''<br/>''[[:d:Q26709887|археограф]]'' | ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q15924726|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үргәнеч дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1916" | 1916 | [[Чертуш]] | data-sort-value="1979" | 1979-03-23 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Шәүрә Гыйльманова]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Башкортстан юлдаш телевидениесе|Башкорт иярчен телевидениесе]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-01 | [[Гафури районы]] | | |- | style='text-align:right'| 30 | [[Хәлил Сәлимов]] | [[композитор]] | | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Апас районы]] | | |- | style='text-align:right'| 31 | ''[[:d:Q21029850|Леонид Демидович]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-10 | [[Казан]] | data-sort-value="1999" | 1999 | |- | style='text-align:right'| 32 | [[Александр Гречкин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-04 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 33 | [[Александр Дыхно]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Дагстан дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q4154234|Ерак Көнчыгыш дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-10-09 | [[Смоленск]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-30 | [[Красноярск]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[Владимир Ловчев]] | [[галим]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-15 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 35 | [[Мәгъсүм Сәлахов|Мәгъсүм Сәләхов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]<br/>[[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-13 | [[Рудный]] | | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Рудольф Буруковский]] | ''[[:d:Q16868721|carcinologist]]''<br/>[[галим]] | | data-sort-value="1940" | 1940-02-21 | [[Хуҗанд|Хуҗант]] | | |- | style='text-align:right'| 37 | [[Петр Денисов]] | [[галим]] | [[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-28 | [[Батыр районы]] | data-sort-value="2014" | 2014-04-24 | [[Россия|Россия Федерациясе]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Валентин Андреев (1940)|Валентин Андреев]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1940" | 1940-03-25 | [[Олы Кабан]] | data-sort-value="2015" | 2015-04-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Ольга Бороднева]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | [[Татарстан — Яңа Гасыр]]<br/>''[[:d:Q1935240|Miliceiskaya Volna]]''<br/>[[НТВ]]<br/>''[[:d:Q7274874|Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-05-14 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 40 | ''[[:d:Q21639333|Андрей Ермолаев]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q84990136|Лань]]''<br/>''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы һәм техника институты]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-06-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 41 | [[Юрий Кулагин]] | [[галим]] | | data-sort-value="1929" | 1929-11-14 | ''[[:d:Q4477066|Urishka]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-10-20 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Валерий Летяев]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Волгоград дәүләт университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-10-30 | | | |- | style='text-align:right'| 43 | [[Наил Мөхәррәмов]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-21 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 44 | [[Владимир Иоффе]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | | data-sort-value="1898" | 1898-02-14 | [[Мглин]] | data-sort-value="1979" | 1979-04-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Аркадий Пудовик]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1916" | 1916-03-15 | [[Чуел]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[Рафаил Шәкүров]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-02-13 | [[Озын Куак]] | data-sort-value="2013" | 2013-06-24 | |- | style='text-align:right'| 47 | [[Сергей Егоров (1899)|Сергей Егоров]] | [[галим]] | | data-sort-value="1899" | 1899-10-02 | [[Алатыр]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Дания Сабирова]] | [[галим]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1944" | 1944-05-20 | [[Сиңгел]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Николай Александров (1908—?)|Николай Александров]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127562|All-Russian Electrotechnical Institute]]'' | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 50 | [[Петр Широков|Пөтр Широков]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-28 | [[Казан]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[Фәния Габидуллина]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1957" | 1957-03-04 | [[Дүртөйле районы]] | | |- | style='text-align:right'| 52 | [[Игорь Бикәев]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | data-sort-value="1974" | 1974-09-07 | [[Касыйм (шәһәр)|Касыйм]] | | |- | style='text-align:right'| 53 | [[Наил Сәхибуллин]] | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1940" | 1940-10-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 54 | [[Сергей Ляхов|Сергей Ләхов]] | ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | ''[[:d:Q4201826|РФА Идел бассейны экологиясе институты]]''<br/>''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q782912|Aviakor]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-02-05 | [[Казан]] | data-sort-value="1986" | 1986-04-04 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Һарун Йосыпов]] | [[галим]] | | data-sort-value="1914" | 1914-06-22 | [[Казан]] | data-sort-value="1968" | 1968-06-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[Валерий Авдеев]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4424939|Смоленск дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-08 | [[Изгар]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-05 | [[Ровно|Ривне]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Юрий Котиков]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-02-03 | [[Иске Ладога]] | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Флёра Сафиуллина|Флүрә Сәфиуллина]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-05-24 | [[Тукай районы]] | data-sort-value="2011" | 2011-12-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[Шамил Башкиров]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-01-01 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 60 | [[Габделмәңгыйм Әминов]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908-02-15 | [[Волгоград өлкәсе]] | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 61 | ''[[:d:Q24938181|Дмитрий Мазуров]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | [[Байкоңгыр|Байкуңгыр]] | | |- | style='text-align:right'| 62 | ''[[:d:Q25390648|Александра Троицкая]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896-05-14 | ''[[:d:Q4264178|Likhvinsky Uyezd]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-04-14 | [[Калуга]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Асия Тимерәсова|Асия Тимерәсева]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-11 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 64 | [[Дания Сәлимова]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-01-02 | | | |- | style='text-align:right'| 65 | [[Мансур Мортазин]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1966" | 1966-09-22 | [[Балык Бистәсе районы]] | | |- | style='text-align:right'| 66 | [[Артем Сидоров]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975-07-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 67 | [[Җәүдәт Салихов]] | | | data-sort-value="1959" | 1959-01-08 | [[Әлмәт (Сарман районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 68 | [[Айдар Хәбетдинов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-04-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 69 | [[Раил Садриев]] | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-10-14 | [[Буа районы]] | | |- | style='text-align:right'| 70 | [[Әхәт Мушинский]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1951" | 1951-05-27 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 71 | [[Флера Тарханова]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Чистай районы]] | data-sort-value="2018" | 2018-07-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Илшат Гафуров]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-01 | [[Баулы]] | | |- | style='text-align:right'| 73 | [[Йолдыз Шәрапова]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1962" | 1962-04-10 | [[Буа районы]] | | |- | style='text-align:right'| 74 | [[Илсөяр Иксанова]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-02-07 | [[Татар Сараланы]] | | |- | style='text-align:right'| 75 | [[Фоат Галимуллин]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1941" | 1941-03-21 | [[Арпаяз]] | | |- | style='text-align:right'| 76 | [[Нәҗип Исмәгыйлев]] | ''[[:d:Q3303330|хаттат]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Үсәли]] | | |- | style='text-align:right'| 77 | [[Әнвәр Шәрипов]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-10-09 | [[Ютазы районы]] | | |- | style='text-align:right'| 78 | [[Равил Рахмани]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-05-08 | [[Буа районы]] | | |- | style='text-align:right'| 79 | [[Фәрит Галимов (радиофизик)|Фәрит Галимов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-01-08 | [[Азнакай районы]] | | |- | style='text-align:right'| 80 | [[Шамил Мөхәммәдьяров]] | [[галим]] | | data-sort-value="1923" | 1923-06-17 | [[Казан]] | data-sort-value="2005" | 2005-05-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Гурий Эвайн]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1882" | 1882-03-15 | [[Ишем (Мишкә районы)|Ишем]] | data-sort-value="1938" | 1938-05-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q25686018|Денис Сахарных]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q23038345|википедияче]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Удмурт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q25686263|Idnakar]]''<br/>''[[:d:Q25686050|Institute for Educational Development]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-05-26 | [[Ижау]] | | |- | style='text-align:right'| 83 | [[Борис Гагаев]] | [[математик]]<br/>[[профессор]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-20 | [[Казан]] | data-sort-value="1975" | 1975-08-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[Августа Лаврухина]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q7263638|Россия фәннәр академиясенең Владимир Иванович Вернадский исемендәге Геохимия һәм аналитик химия институты]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-11-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-09 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 85 | [[Флүрә Баязитова|Флера Баязитова]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-02 | [[Иске Салавыч]] | | |- | style='text-align:right'| 86 | [[Вадим Мерзляков]] | [[галим]] | | data-sort-value="1928" | 1928-10-01 | [[Иске Никольски|Иске Никольский]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-17 | |- | style='text-align:right'| 87 | [[Михаил Порай-Кошиц]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]'' | ''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-07 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1994" | 1994-04-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Михаил Сергиевский]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-10-27 | ''[[:d:Q18172934|Жарөнки]]'' | data-sort-value="1982" | 1982 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 89 | ''[[:d:Q27048271|Шамил Ишмөхәммәтов]]'' | [[математик]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 90 | ''[[:d:Q27663857|Җылдыз Мамбеталиева]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-01-26 | [[Бишкәк]] | | |- | style='text-align:right'| 91 | [[Владимир Иванов (1939)|Ладимер Иванов]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[80 нче мәктәп (Казан)|80 нче мәктәп]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-12 | [[Чистай районы]] | data-sort-value="2004" | 2004-10-23 | |- | style='text-align:right'| 92 | [[Булат Гыйззәтуллин]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1920" | 1920-09-29 | [[Уфа]] | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[Ян Винецкий]] | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-03-10 | [[Запорожье]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 94 | ''[[:d:Q28358574|Николай Рупасов]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-04-30 | [[Малмыж]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-14 | |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q28359975|Пётр Конторович]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-03-04 | [[Климавичы]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-27 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[Вячеслав Баранов]] | [[галим]] | | data-sort-value="1962" | 1962-10-22 | [[Кострома]] | | |- | style='text-align:right'| 97 | [[Валерий Лазарев]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | data-sort-value="1940" | 1940-10-25 | ''[[:d:Q18781420|Коровинка]]'' | data-sort-value="2025" | 2025-06-20 | |- | style='text-align:right'| 98 | ''[[:d:Q28500290|Сергей Перуанский]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-09-14 | | | |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q28702213|Радий Ветров]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-12-10 | [[Харьков]] | | |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q28703344|Эвальд Варес]]'' | ''[[:d:Q27349|стоматолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]''<br/>''[[:d:Q4271095|Danylo Halytsky Lviv National Medical University]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2010" | 2010-12-10 | [[Львов]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[Азат Әхмәдуллин]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-10-13 | [[Байлар Сабасы]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Альберт Гыйльметдинов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-07-27 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 103 | [[Альберт Фәтхи]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-07-08 | [[Такталачык (Актаныш районы)|Такталачык]] | | |- | style='text-align:right'| 104 | [[Билсур Габделхәев]] | [[галим]] | | data-sort-value="1936" | 1936-10-29 | ''[[:d:Q27579070|Txistoprudni]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-03-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Вакыйф Нуруллин]] | [[язучы]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Казань (журнал)|Казань]] | data-sort-value="1935" | 1935-05-01 | [[Югары Әшнәк]] | data-sort-value="2026" | 2026-03-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Газинур Морат]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1959" | 1959-08-18 | [[Зур Сәрдек]] | | |- | style='text-align:right'| 107 | [[Гамирҗан Дәүләтшин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-12 | [[Сарман районы]] | | |- | style='text-align:right'| 108 | [[Гариф Ахунов]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-09-18 | [[Кече Өчиле]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Гәрәй Рәхим]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]]<br/>[[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>''[[:d:Q3920305|Россия язучылар берлеге]]''<br/>[[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]] | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | [[Аланлык]] | data-sort-value="2021" | 2021-09-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Дамир Фәтхетдинов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933 | | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Костанай|Куштанай]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Илшат Вәлиулла]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1967" | 1967-03-19 | [[Олы Ачасыр]] | | |- | style='text-align:right'| 112 | [[Ким Миңнуллин]] | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-04 | [[Шәммәт]] | | |- | style='text-align:right'| 113 | [[Ленар Шәех]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Татарстан китап нәшрияты]] | data-sort-value="1982" | 1982-10-04 | [[Такталачык (Актаныш районы)|Такталачык]] | | |- | style='text-align:right'| 114 | [[Ләбиб Лерон]] | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-11-11 | [[Түреш (Мөслим районы)|Түреш]] | | |- | style='text-align:right'| 115 | [[Мансур Сафин]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-05-11 | [[Кемерово өлкәсе]] | | |- | style='text-align:right'| 116 | [[Мансур Шиһапов]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]<br/>[[Салих Сәйдәшев исемендәге Дәүләт Зур концерт залы]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Республика татар күчмә театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | [[Яншык (Татарстан)]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[Марсель Әхмәтҗанов]] | ''[[:d:Q28255863|текстолог]]''<br/>''[[:d:Q26709887|археограф]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q15632632|ипиграфис]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[шагыйрь]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-26 | [[Шөгер]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[Марсель Галиев]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | [[Татарстан язучылар берлеге]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-08 | [[Балтач (Азнакай районы)|Балтач]] | | |- | style='text-align:right'| 119 | [[Мәхмүт Әхмәтҗанов]] | [[укытучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1927" | 1927-02-14 | [[Нәсибаш]] | data-sort-value="2010" | 2010-04-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[Мөхәммәт Мәһдиев]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1930" | 1930-12-01 | [[Гөберчәк]] | data-sort-value="1995" | 1995-06-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Нәбирә Гыйматдинова]] | [[язучы]] | [[«Идел» журналы]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-20 | [[Карасу (Татарстан)|Карасу]] | | |- | style='text-align:right'| 122 | [[Нәҗибә Сафина]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-03-02 | [[Кисәк Каен]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-11 | |- | style='text-align:right'| 123 | [[Равил Фәйзуллин]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Әлмәт язучылар оешмасы]] | data-sort-value="1943" | 1943-08-04 | [[Балтач (Юлсубино)|Балтач]] | | |- | style='text-align:right'| 124 | [[Рамай Юлдашев]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-03-24 | [[Ибрай (Кызыл Гвардия районы)|Ибрай]] | | |- | style='text-align:right'| 125 | [[Рамил Төхфәтуллин]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-02 | [[Галиәсгар Камал урамы (Казан)|Галиәсгар Камал урамы]] | | |- | style='text-align:right'| 126 | [[Рашат Гайнанов]] | | | data-sort-value="1925" | 1925-10-25 | [[Салават районы]] | | |- | style='text-align:right'| 127 | [[Риза Шәфи]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-02-20 | [[Кыйгы районы]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-03 | [[Воткинск|Вуткин]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[Роза Туфитуллова]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Сабантуй (журнал)|«Сабантуй» журналы]]<br/>[[Ялкын (журнал)|Ялкын]]<br/>[[Сөембикә (журнал)]]<br/>[[Бөтендөнья татар конгрессы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-17 | [[Яңа Үзи]] | | |- | style='text-align:right'| 129 | [[Рушания Арсланова]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4461829|tractor driver]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935-07-05 | [[Кече Чынлы]] | data-sort-value="2014" | 2014-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[Рәдиф Сәгъди]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-17 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 131 | [[Рәдиф Гаташ]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-03-30 | [[Марс (Кушнарин районы)|Марс]] | | |- | style='text-align:right'| 132 | [[Рәдиф Җамалетдинов]] | | ''[[:d:Q25080754|Казан (Идел буе) федераль университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-27 | [[Кече Чынлы]] | | |- | style='text-align:right'| 133 | [[Рәмис Аймәт]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q9363889|әдәби тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[җырчы]] | [[Татарстан язучылар берлеге]]<br/>[[Татар әдәбияты тарихы музее һәм Шәриф Камалның мемориаль фатиры]]<br/>[[Тукай музее (Казан)|Габдулла Тукайның әдәби музее]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-04 | [[Мунчәли|Иске Мочали]] | | |- | style='text-align:right'| 134 | [[Рәшит Ахунов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-10-24 | [[Казан]] | data-sort-value="2016" | 2016-03-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[Рәшит Әхмәтҗанов]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1941" | 1941-04-14 | [[Татар Кандызы]] | data-sort-value="1995" | 1995-01-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[Тәлгать Галиуллин]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан федераль университетының Алабуга институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-22 | [[Кычытканлы]] | | |- | style='text-align:right'| 137 | [[Тәүфикъ Әйди]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1941" | 1941-05-01 | ''[[:d:Q4464898|Туголесски-Бор]]'' | | |- | style='text-align:right'| 138 | [[Фазыл Фасиев]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1925" | 1925-10-18 | [[Лениногорск районы]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[Фәиз Зөлкәрнәев]] | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1951" | 1951-12-04 | [[Сөендек (Бакалы районы)|Сөендек]] | data-sort-value="1997" | 1997 | |- | style='text-align:right'| 140 | [[Фәнзаман Баттал]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-02-16 | [[Ырыс]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Фәрваз Миңнуллин]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1934" | 1934-08-05 | [[Арча районы]] | | |- | style='text-align:right'| 142 | [[Фәрит Бәшир]] | | | data-sort-value="1958" | 1958-11-30 | [[Арча районы]] | | |- | style='text-align:right'| 143 | [[Фәһимә Хисамова]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-12-01 | [[Ютазы районы]] | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Хатыйп Миңнегулов]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1939" | 1939-05-12 | [[Апач (Зәй районы)|Апач]] | | |- | style='text-align:right'| 145 | [[Эльмира Закирова]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-12-19 | [[Актаныш районы]] | | |- | style='text-align:right'| 146 | [[Энгель Нигъмәтуллин]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-11-06 | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 147 | [[Энгель Таһиров]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-04 | [[Иске Шөгер]] | | |- | style='text-align:right'| 148 | ''[[:d:Q13208746|Яхъя Халитов]]'' | | | data-sort-value="1929" | 1929-08-22 | [[Үтәмеш (Тәтеш районы)|Үтәмеш]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Әхсән Баян]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | data-sort-value="1927" | 1927-12-08 | [[Әшмән (Илеш районы)|Ашман]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-07 | |- | style='text-align:right'| 150 | [[Руслан Айсин (1980)|Руслан Айсин]] | ''[[:d:Q15253558|активист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Бөтендөнья татар конгрессы]]<br/>''[[:d:Q109731240|Idel.Realities]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-22 | [[Сембер]] | | |- | style='text-align:right'| 151 | [[Арсентий Орлов]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]'' | | data-sort-value="1918" | 1918-07-08 | [[Сюндюково]] | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Беларус Совет Социалистик Республикасы]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Рифат Сәлах]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1987" | 1987-07-08 | [[Буа районы]] | | |- | style='text-align:right'| 153 | ''[[:d:Q13493642|Айдар Әхәтов]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-06-20 | [[Тубыл]] | | |- | style='text-align:right'| 154 | [[Марсель Зарипов]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1931" | 1931-10-23 | [[Янурыс]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[Ирина Хрунова]] | [[адвокат]] | | data-sort-value="1975" | 1975-09-28 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 156 | [[Марат Бариев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961-07-09 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 157 | [[Кирилл Большаков]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-12-11 | [[Ряжск]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[Рамил Вәлиев (1955)|Рəмил Вəлиев]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-28 | [[Керкәле (Лениногорск районы)|Керкәле]] | | |- | style='text-align:right'| 159 | [[Алмас Гарәфиев]] | ''[[:d:Q13210922|төркиятче]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-02-14 | [[Иске Чишмә]] | | |- | style='text-align:right'| 160 | [[Пётр Грязневич]] | ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q16832248|иранист]]''<br/>''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-19 | ''[[:d:Q25509994|Павловка]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Олег Ерастов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-20 | [[Вахруши (Слабутски районы, штп)|Вахруши]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[Аарон Колен]] | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1893" | 1893-12-27 | [[Кукан]] | data-sort-value="1978" | 1978-05-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[Евгений Копосов]] | | | data-sort-value="1952" | 1952-10-09 | ''[[:d:Q18804873|Уткино]]'' | data-sort-value="2013" | 2013-07-31 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Александр Логачёв]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | data-sort-value="1898" | 1898-11-11 | [[Белозерье (Сембер өлкәсе)|Белозерье]] | data-sort-value="1978" | 1978-11-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Герман Мягков]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1946" | 1946-07-10 | [[Ярославль]] | | |- | style='text-align:right'| 166 | [[Фәридә Танташева]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-04 | [[Бохара]] | data-sort-value="2012" | 2012-07-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Индус Таһиров|Индус Таhиров]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1936" | 1936-05-24 | [[Лениногорск районы]] | | |- | style='text-align:right'| 168 | [[Александр Сызганов]] | [[хирург]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-04 | [[Арча]] | data-sort-value="1980" | 1980-10-08 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[Виктор Сурков]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418276|Себер геология, геофизика һәм минераль чимал ФТИ]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-12 | [[Зөя кантоны]] | data-sort-value="2016" | 2016-04-12 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Валентина Сочнева]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-09 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 171 | ''[[:d:Q15918753|Иван Герсаимов]]'' | | | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Уфа губернасы]] | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q16269456|Марат Йосыпов]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-02-12 | [[Әлмәт]] | | |- | style='text-align:right'| 173 | [[Фрума Арест]] | [[галим]] | | data-sort-value="1913" | 1913-11-26 | [[Казан]] | data-sort-value="1991" | 1991-02-22 | [[Ашкабад]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Фёдор Гахов]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''<br/>[[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | data-sort-value="1906" | 1906-02-19 | [[Черкесск]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-30 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 175 | ''[[:d:Q16582608|Норберт Коломейчик]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-11-11 | ''[[:d:Q325124|Александрув-Куявски]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-05-02 | |- | style='text-align:right'| 176 | ''[[:d:Q16598785|Рызард Халаба]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-11-20 | | data-sort-value="1992" | 1992-11-20 | |- | style='text-align:right'| 177 | [[Александр Елизаров]] | [[галим]] | | data-sort-value="1954" | 1954-08-14 | ''[[:d:Q854760|Dovhe]]'' | | |- | style='text-align:right'| 178 | [[Усман Куатов]] | | | data-sort-value="1897" | 1897 | ''[[:d:Q4192340|Җиянчура]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[Георгий Остроумов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1994279|Нижгар радио лабораториясе]]''<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-12-27 | [[Пенза]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[Әсгать Сәфәров|Әсгать Сәфәрев]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q132449651|Татарстан Республикасы Рәисе Аппараты]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-20 | [[Яңа Шимбер]] | | |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q16718191|Георгий Чефранов]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2324386|Көньяк федераль университетының Таганрог технология институты]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-02-27 | [[Охтырка]] | data-sort-value="1991" | 1991-04-01 | [[Таганрог]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[Салих Япиев]] | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914-09-17 | [[Чиләбе]] | data-sort-value="1993" | 1993-12-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[Вил Ганиев]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | [[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-10 | [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[Роберт Бикмөхәммәтов]] | ''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-05 | [[Илеш]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Марс Фәтхуллин]] | [[Галәмче|космонавт]] | | data-sort-value="1939" | 1939-03-14 | [[Иске Шәйморза]] | data-sort-value="2003" | 2003-04-15 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 186 | [[Иван Лапкин]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1903" | 1903-01-18 | ''[[:d:Q761130|Һеническ]]'' | data-sort-value="1993" | 1993-10-16 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Борис Козырев]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1905" | 1905-05-04 | [[Ашкабад]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Сергей Кузьминых]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>[[Гыйльми хезмәткәр]] | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-11 | [[Отары (Оршанка районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 189 | [[Александр Дерюгин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4198174|Ижау дәүләт медицина академиясе]]''<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-22 | [[Алабуга]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-22 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 190 | ''[[:d:Q17617617|Фирдүс Фәтклисламов]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1962" | 1962-09-14 | | | |- | style='text-align:right'| 191 | [[Рәис Сөләйманов (1984)|Рәис Сөләйманов]] | ''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]'' | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4398081|Русия стратегик тикшеренүләр институты]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-06-25 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q18226846|Любовь Васильева]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2487799|миколог]]'' | | data-sort-value="1901" | 1901-02-06 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-07 | [[Владивосток]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Алексей Саланов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-03-27 | [[Кормыш|Курмыш]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-25 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Михаил Ливанов]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''<br/>''[[:d:Q4201606|Institute of the Human Brain]]''<br/>''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-10-20 | [[Казан]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Аркадий Алексеев (1946)|Аркадий Алексеев]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4458752|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Виктор Иванович Ильичёв исемендәге Тын океан океанология институты]]''<br/>''[[:d:Q4154230|Россия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсе]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | [[Казан]] | data-sort-value="2018" | 2018-07-29 | [[Владивосток]] |- | style='text-align:right'| 196 | ''[[:d:Q18698402|Александр Повзнер]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q43456|Совет армиясе]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-06-27 | [[Полтава]] | data-sort-value="2008" | 2008-04-21 | [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Евгений Гроссман]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]'' | ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]'' | data-sort-value="1910" | 1910 | No/unknown value | data-sort-value="1954" | 1954-02-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Михаил Нужин]] | | | data-sort-value="1914" | 1914-10-21 | ''[[:d:Q28526674|Ostrozhka]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-08-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Фәйзрахман Бәгишев]] | | | data-sort-value="1911" | 1911-11-11 | [[Әҗе]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q19909831|Владимир Шестаков]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-01 | [[Ырынбур өлкәсе]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-24 | |- | style='text-align:right'| 201 | [[Алексей Песошин]] | [[инженер]] | | data-sort-value="1963" | 1963-12-09 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 202 | [[Николай Гущин]] | [[галим]] | | data-sort-value="1906" | 1906-12-16 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1965" | 1965 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Николай Герасимов]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1898" | 1898-10-25 | [[Казан]] | data-sort-value="1952" | 1952-03-13 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[Александр Дымкин]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4146793|Vernadsky State Geological Museum]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-25 | [[Кузнечиха]] | data-sort-value="1992" | 1992-01-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Михаил Даль]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-08 | [[Акмәсҗит]] | data-sort-value="1984" | 1984 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 206 | [[Дмитрий Бугров]] | | | data-sort-value="1966" | 1966-07-22 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 207 | [[Рамил Хәйретдинов|Рамил Хәйретдинев]] | | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Qazan Kirmäne|Казан Кирмәне]]<br/>''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-16 | [[Буа районы]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[Эльвира Батыева]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1940" | 1940-10-31 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 209 | [[Юрий Яблоков]] | | | data-sort-value="1933" | 1933-09-10 | | data-sort-value="2012" | 2012 | |- | style='text-align:right'| 210 | [[Игорь Жарков]] | | | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Мәсәгут (Дуван районы)|Мәсәгут]] | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[Ринат Жданов]] | | | data-sort-value="1944" | 1944-10-11 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 212 | [[Сергей Жданов]] | | | data-sort-value="1900" | 1900-10-08 | [[Урыс Волчья Бистәсе|Бүре Бистәсе]] | data-sort-value="1972" | 1972-10-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Борис Железнов]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1927" | 1927-02-10 | [[Житомир]] | | |- | style='text-align:right'| 214 | [[Ярослав Заботин]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-11-20 | [[Казан]] | data-sort-value="2012" | 2012-10-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[Георгий Забусов]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1899" | 1899-10-18 | [[Казан]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[Лия Заһидуллина]] | | | data-sort-value="1946" | 1946-04-25 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q30345703|Иосиф Резниченко]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930-11-02 | [[Kireç|Керчь]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[Мәрьям Атлас]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | data-sort-value="1911" | 1911-12-21 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="2006" | 2006-08-17 | ''[[:d:Q4102813|Валентиновка]]'' |- | style='text-align:right'| 219 | [[Хәкимҗан Зарипов]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1929" | 1929-10-18 | [[Сергеевка (Миякә районы)|Каран-Кункас]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-04 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[Галимҗан Шәрәф]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1896" | 1896-12-29 | [[Татар Аксуы]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[Исмәгыйль Шәрәфиев]] | | | data-sort-value="1953" | 1953-04-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-22 | [[Татарстан]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[Илдус Нәфыйков]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q7257955|public procurator]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-12 | [[Спас районы]] | | |- | style='text-align:right'| 223 | [[Рөстәм Галиуллин]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | [[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[«Идел» журналы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Татарстан китап нәшрияты]] | data-sort-value="1987" | 1987-11-26 | [[Наласа]] | | |- | style='text-align:right'| 224 | [[Эдвард Хәкимов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-12 | [[Чистай]] | | |- | style='text-align:right'| 225 | [[Розалина Шаһиева (1945)|Розалина Шаһиева]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-06-28 | [[Яшел Үзән районы]] | data-sort-value="2024" | 2024-05-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[Сәйдәш Гарифуллин]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-11-10 | [[Буа районы]] | | |- | style='text-align:right'| 227 | [[Нәсүр Йөрешбаев]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Барда районы]] | | |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q32362694|Сергей Зайцев]]'' | | | data-sort-value="1960" | 1960-07-31<br/>1960-03-31 | | | |- | style='text-align:right'| 229 | [[Рифат Фәттахов]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-11-17 | [[Актук]] | | |- | style='text-align:right'| 230 | [[Ринат Зарипов]] | | | data-sort-value="1947" | 1947-11-02 | [[Мукачево|Мукачеве]] | | |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q36675660|Sergei Ivanovich Genkal]]'' | ''[[:d:Q12358881|альголог]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-01-27 | | | |- | style='text-align:right'| 232 | ''[[:d:Q36683330|Сергей Смирнов]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q37377062|Олег Гусев]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1153275|RIKEN]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q3244340|Juntendo University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 234 | [[Алексей Захаров (1953)|Алексей Захаров]] | | | data-sort-value="1953" | 1953-03-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 235 | [[Алексей Захаров (1940)|Алексей Захаров]] | | | data-sort-value="1940" | 1940-07-10 | [[Күкчәтау]] | | |- | style='text-align:right'| 236 | [[Вячеслав Захаров]] | | | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | [[Воронеж]] | | |- | style='text-align:right'| 237 | [[Фирдәвес Зарифуллин|Фирдәвес Зәрифуллин]] | | | data-sort-value="1962" | 1962-01-02 | [[Күгеш (Татарстан)|Күгеш]] | | |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q37837455|Артём Мищенко]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q230899|Манчестер университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 239 | [[Евгения Захарова]] | | | data-sort-value="1955" | 1955-04-19 | [[Языково (Алексеевск районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 240 | [[Зиннур Зиннәтуллин]] | | [[Удмурт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-13 | [[Манзарас]] | | |- | style='text-align:right'| 241 | [[Рөстәм Заһидуллин]] | | | data-sort-value="1986" | 1986-04-29 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 242 | [[Вакыйф Зыятдинов]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-07-01 | [[Югары Ырга]] | | |- | style='text-align:right'| 243 | [[Фарсель Зыятдинов]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-06-01 | [[Качкын]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-16 | |- | style='text-align:right'| 244 | [[Сәйдә Зыятдинова|Сәидә Зыятдинева]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1941" | 1941-03-27 | [[Шәдке]] | | |- | style='text-align:right'| 245 | [[Любовь Златоустова]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-08-30 | [[Чистай]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-30<br/>2011 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[Александр Зорин]] | | | data-sort-value="1961" | 1961-03-19 | [[Тула]] | | |- | style='text-align:right'| 247 | [[Николай Зорин]] | ''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923-02-25 | [[Калинино (Урнар районы)|Калинино]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[Ләис Зөлкарнәев]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1962" | 1962-04-02 | [[Бакалы районы]] | | |- | style='text-align:right'| 249 | [[Татьяна Зябликова|Татьяна Зәбликова]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-05-11 | [[Казан]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[Сәгадәт Ибраһимов]] | | | data-sort-value="1928" | 1928-05-25 | [[Таллы Бүләк (Азнакай районы)|Таллы Бүләк]] | | |- | style='text-align:right'| 251 | [[Альберт Ризванов]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-17 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q38801247|Регина Мифтахова]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 253 | [[Борис Иванов (1929)|Борис Иванов]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-12-31 | [[Казан]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[Виктор Иванов (1942)|Виктор Иванов]] | | | data-sort-value="1942" | 1942-09-12 | [[Зеквай]] | | |- | style='text-align:right'| 255 | [[Владимир Иванов (1951)|Владимир Иванов]] | | | data-sort-value="1951" | 1951-01-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 256 | [[Ирек Миңнеәхмәтов|Ирек Миңнеәхмәтев]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-12-25 | [[Казан]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[Рәисә Иванова]] | | | data-sort-value="1922" | 1922-07-11 | [[Мария Посады]] | data-sort-value="2009" | 2009-11-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[Галина Ившина]] | | | data-sort-value="1953" | 1953-10-22 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 259 | [[Василий Игнатьев|Васили Игнатьев]] | | | data-sort-value="1917" | 1917-03-12 | ''[[:d:Q19670666|Zagoski]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-03-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[Виктор Игнатьев]] | | | data-sort-value="1918" | 1918-11-10 | [[Спиридоновка|Спиридун]] | data-sort-value="1992" | 1992-03-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[Юрий Игнатьев|Юри Игнатьев]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1947" | 1947-08-04 | [[Львов]] | | |- | style='text-align:right'| 262 | [[Клара Һидиятуллина]] | | | data-sort-value="1955" | 1955-02-11 | [[Победа (Азнакай районы)|Победа]] | | |- | style='text-align:right'| 263 | [[Фуат Гатин]] | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-09-10 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 264 | [[Игорь Антипин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1954" | 1954-04-07 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 265 | [[Дамир Гобәйдуллин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1957" | 1957-12-06 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 266 | [[Георгий Юньев]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4314607|Mental Health Research Center of Russian Academy of Medical Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4201793|И. П. Павлов ис. РФА Физиология институты]]''<br/>''[[:d:Q3880525|Faculty of Biology of the Belarusian State University]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-05-05 | [[Вологда]] | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Виктор Григорьев (1939)|Виктор Григорьев]] | [[галим]] | | data-sort-value="1939" | 1939-01-12 | [[Уфа]] | | |- | style='text-align:right'| 268 | [[Вера Кивалкина]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | data-sort-value="1912" | 1912-09-25 | [[Коротни]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[Рәфис Измайлов]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1940" | 1940-06-27 | [[Мәлләтамак]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[Рөстәм Измайлов]] | | | data-sort-value="1926" | 1926-12-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 271 | [[Всеволод Изосимов]] | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1899" | 1899-10-28 | [[Ширәмәт]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[Ольга Ильинская]] | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-18 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | | |- | style='text-align:right'| 273 | [[Николай Ильинский|Николай Ильински]] | | | data-sort-value="1932" | 1932-05-31 | [[Казан]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-05 | |- | style='text-align:right'| 274 | [[Рафаил Ильясов (1942)|Рафаил Ильясов]] | | | data-sort-value="1942" | 1942-03-22 | [[Бакы]] | | |- | style='text-align:right'| 275 | [[Владимир Миронов (1957)|Владимир Миронов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1957" | 1957-09-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 276 | [[Әхәт Ильясов]] | | | data-sort-value="1936" | 1936-07-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 277 | [[Равил Имангалиев]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-09-29 | [[Каргалы бистәсе]] | | |- | style='text-align:right'| 278 | ''[[:d:Q40120337|Михаил Эйдельштейн]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 279 | [[Алексей Ионкин]] | | | data-sort-value="1962" | 1962-07-31 | [[Күзнәй]] | | |- | style='text-align:right'| 280 | [[Наис Гамбәр]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1947" | 1947-08-25 | [[Мөслим районы]] | data-sort-value="2005" | 2005-05-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[Флүр Баһаутдинов|Флүр Баһаветдинев]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-01-10 | [[Мөслим районы]] | | |- | style='text-align:right'| 282 | [[Әнәс Исхаков (1945)|Әнәс Исхаков]] | | | data-sort-value="1945" | 1945-08-14 | [[Югары Чыршылы (Лениногорск районы)|Югары Чыршылы]] | data-sort-value="2019" | 2019-10-21 | |- | style='text-align:right'| 283 | ''[[:d:Q41141479|Артур Саламатин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 284 | [[Дамир Исхаков]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Туган җир (журнал)|Туган җир]] | data-sort-value="1951" | 1951-12-11<br/>1952 | [[Шәмәрдән]] | | |- | style='text-align:right'| 285 | [[Ризидә Исхакова]] | | | data-sort-value="1964" | 1964-11-01 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 286 | [[Венера Ихсанова]] | | | data-sort-value="1933" | 1933-08-23 | [[Түбән Шөн]] | data-sort-value="2019" | 2019-02-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[Ильяс Ихсанов]] | | | data-sort-value="1959" | 1959-01-26 | [[Ключищи (Татарстан)|Келүчишче]] | | |- | style='text-align:right'| 288 | [[Фәрит Ишмаев]] | | | data-sort-value="1911" | 1911-01-14 | [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[Элеонора Ишмаева|Илиянура Ишмаева]] | | | data-sort-value="1940" | 1940-04-18 | [[Уфа]] | | |- | style='text-align:right'| 290 | [[Илгиз Кавиев]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-08-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 291 | [[Мәҗит Кавиев]] | | | data-sort-value="1908" | 1908-01-04 | [[Ис (Свердловск өлкәсе)|Ис]] | data-sort-value="1966" | 1966-01-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 292 | ''[[:d:Q41668981|Валентина Кичигина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 293 | [[Октябрь Кадыйров|Үктәбер Кадыйров]] | | | data-sort-value="1935" | 1935-10-25 | [[Дүртөйле (Чистай районы)|Дүртөйле]] | | |- | style='text-align:right'| 294 | [[Элла Казакова]] | | | data-sort-value="1946" | 1946-03-14 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | |- | style='text-align:right'| 295 | [[Владимир Кайгородов]] | | | data-sort-value="1936" | 1936-12-24 | [[Яңа (Туринская Слобода районы)|Яңа]] | data-sort-value="2015" | 2015-09-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[Марина Калайда]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-06-13 | ''[[:d:Q134712|Шәүләй]]'' | | |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q42167145|Дмитрий Самигуллин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 298 | [[Тәңребиргән Гаделбаев]] | | | data-sort-value="1914" | 1914 | [[Күкҗиде (Саркан районы)|Күкҗиде]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 299 | ''[[:d:Q42790082|Владимир Сироткин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 300 | [[Равил Фәхруллин]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>[[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-11 | ''[[:d:Q2162658|Rokytne]]'' | | |- | style='text-align:right'| 301 | [[Фәридә Корбангалиева]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q46034607|interviewer]]'' | ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''<br/>''[[:d:Q55663942|Current Time TV]]''<br/>''[[:d:Q4049621|Republic.ru]]''<br/>''[[:d:Q108839367|Holod]]''<br/>''[[:d:Q125780326|The Breakfast Show]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-08-27 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 302 | [[Борис Курчатов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-08-03<br/>1905 | [[Сем (Чиләбе өлкәсе)|Сем]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-13<br/>1972 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[Виталий Лисиченко]] | [[галим]] | | data-sort-value="1922" | 1922-01-01 | ''[[:d:Q1936339|Боһуслав]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-05-23 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[Алтер Литвин]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-06 | |- | style='text-align:right'| 305 | [[Василий Лихачев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="1952" | 1952-01-05 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-08 | |- | style='text-align:right'| 306 | [[Иоел Малкин]] | [[математик]] | ''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]''<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-11-11 | [[Нижын]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-14 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[Виктор Малков]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-08 | ''[[:d:Q4086804|Биләр]]'' | data-sort-value="2019" | 2019-06-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[Дмитрий Мартынов (1906)|Дмитрий Мартынов]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]]<br/>''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1906" | 1906-03-25 | [[Төмрек]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[Диана Машкова]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1977" | 1977-11-29 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 310 | [[Сергей Мельник]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1963" | 1963-10-24 | [[Тольятти]] | | |- | style='text-align:right'| 311 | [[Айдар Метшин|Айдар Мәтшин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-08-27 | [[Түбән Кама]] | | |- | style='text-align:right'| 312 | [[Роберт Миңнуллин]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]'' | [[Сабантуй (журнал)|«Сабантуй» журналы]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-01 | [[Шәммәт]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[Борис Миркин]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | [[Уфа]] | data-sort-value="2017" | 2017-08-09 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[Борис Михайлов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-03-13 | ''[[:d:Q16016762|Знаменка]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-03-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[Валентин Монахов]] | [[математик]] | ''[[:d:Q4201472|РФА СБ Һидродинамика институты]]''<br/>''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-12<br/>1932-12-07 | [[Енакиеве]] | data-sort-value="2006" | 2006-10-18 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[Олег Морозов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-05 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 317 | [[Рәфыйк Мөхәммәтшин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]]<br/>''[[:d:Q212071|ректор]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-19 | [[Борнак]] | | |- | style='text-align:right'| 318 | [[Руслан Мөхәммәтшин]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-10-29 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 319 | [[Данияр Мөштәри]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1945" | 1945-04-10 | [[Казан]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[Николай Намёткин]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1916" | 1916-08-16 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q4313562|Николай Нарышкин]]'' | [[галим]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-12 | [[Кадыш (Карсун районы)]] | data-sort-value="2024" | 2024-12-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[Анатолий Наумов]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1939" | 1939-03-17 | [[Бакы]] | | |- | style='text-align:right'| 323 | [[Сәйфихан Нәфиев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-11-26 | [[Мунчәли|Иске Мочали]] | data-sort-value="2004" | 2004-08-31 | [[Ялта]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[Николай Непримеров]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1921" | 1921-05-01 | ''[[:d:Q4066717|Анновка]]'' | data-sort-value="2017" | 2017-01-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[Милица Нечкина]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-02-12<br/>1901-02-25 | [[Нижын]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[Пётр Осипов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1900" | 1900-01-27<br/>1900-01-14 | [[Кудемеры]] | data-sort-value="1987" | 1987-03-08<br/>1987-03-18 | [[Чабаксар]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[Денис Осокин]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-08-14 | ''[[:d:Q113564781|Брикетный]]'' | | |- | style='text-align:right'| 328 | [[Юрий Откупщиков]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | data-sort-value="1924" | 1924-04-29<br/>1924-08-29 | [[Казан]] | data-sort-value="2010" | 2010-09-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[Геннадий Паушкин]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1921" | 1921-02-28 | [[Бишбалта бистәсе]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[Николай Первушин]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q201492|Макгилл университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q18405788|Нефтесиндикат СССР]]''<br/>''[[:d:Q627969|University of Ottawa]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-04-28 | [[Казан]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-14 | [[Канада]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[Константин Персидский]] | [[математик]] | | data-sort-value="1903" | 1903-03-23 | [[Сызран]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-22 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[Андрей Пионтковский (1898)|Андрей Пионтковский]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]''<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''<br/>''[[:d:Q2031652|ССҖБ Югары мәхкәмәсе]]''<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-08-08 | [[Ярославль]] | data-sort-value="1973" | 1973-11-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 333 | ''[[:d:Q4363617|Валерий Писигин]]'' | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1957" | 1957-09-21 | [[Чиләбе]] | | |- | style='text-align:right'| 334 | [[Виталий Племенков]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q25382557|Alexander Butlerov Chemistry Institute]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-31 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-14 | |- | style='text-align:right'| 335 | [[Марина Разбежкина]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1235146|documentary filmmaker]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-17 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 336 | [[Дмитрий Рассейкин]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-20 | ''[[:d:Q18399779|Әтәш]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-15 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q4391271|Ефим Рачевский]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-01-06 | ''[[:d:Q853785|Soroca]]'' | | |- | style='text-align:right'| 338 | [[Динә Сабитова|Динә Сабитева]] | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-24 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q4404778|Виссарион Садовский]]'' | ''[[:d:Q21329070|материаллар белеме галиме]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201784|РФА Урал бүлекчәсенең Металлар физикасы институты]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-07-24 | [[Омск]] | data-sort-value="1991" | 1991-02-17 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[Генрих Садретдинов]] | ''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-05 | [[Кызыл Чаллы]] | data-sort-value="2008" | 2008-11-10 | [[Омск]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[Фоат Садриев]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1941" | 1941-03-10 | [[Мөслим районы]] | | |- | style='text-align:right'| 342 | [[Александр Салагаев]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[профессор]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-03-17 | [[Казан]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[Марсель Сәлимҗанов]] | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-07 | [[Казан]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[Кев Салихов]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | | |- | style='text-align:right'| 345 | ''[[:d:Q4415398|Виктор Семерной]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-04-29 | | | |- | style='text-align:right'| 346 | [[Наил Сибгатуллин]] | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1943" | 1943-05-27 | [[Казан]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[Олег Синяшин|Олег Синәшин]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1956" | 1956-02-25 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 348 | ''[[:d:Q4425529|Андрей Снежневский]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q913157|Психиатрия һәм наркология федераль медицина тикшеренү университеты]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-05-07 | [[Кострома]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[Роман Солнцев]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-05-21 | [[Минзәлә районы]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-17 | [[Красноярск]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[Валерий Соловьев (1952)|Валери Соловйов]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 351 | [[Натан Солодухо]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-03-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-18 | |- | style='text-align:right'| 352 | [[Геннадий Сорокин]] | [[укытучы]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-02-10 | [[Чистай]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 353 | ''[[:d:Q4431040|Алексей Сперанский]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4314532|Научно-исследовательский центр курортологии и реабилитации]]'' | data-sort-value="1902" | 1902 | ''[[:d:Q4375642|Poshekhonsky Uyezd]]'' | data-sort-value="1983" | 1983 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[Александр Ступишин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1912" | 1912-06-26 | [[Псков]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[Фикрәт Табиев]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928-03-04 | [[Әҗе]] | data-sort-value="2015" | 2015-06-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[Александр Таркаев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-07-08 | [[Чистай]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-20 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 357 | [[Игорь Тарчевский]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-24 | [[Омск]] | | |- | style='text-align:right'| 358 | [[Кадыйр Тимергазин|Тимергазин Кадир Рәхим улы]] | [[галим]] | | data-sort-value="1913" | 1913-02-05 | [[Чыбакүл]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[Виталий Тимерәсов|Витали Тимерәсев]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-06 | [[Аксубай районы]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[Игорь Торгов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1912" | 1912-02-02 | [[Казан]] | data-sort-value="2007" | 2007-06-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 361 | ''[[:d:Q4461191|Ирина Торокова]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1968" | 1968-09-10 | ''[[:d:Q1043141|Tashtypsky District]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-12-20 | [[Истанбул]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[Анатолий Трофимов]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-22 | [[Казан]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-10 | |- | style='text-align:right'| 363 | [[Андрей Трофимук]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-08-03 | [[Федзькавичы|Федзкавичы]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-24 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[Зөфәр Фәтхетдинов]] | [[галим]] | | data-sort-value="1940" | 1940-11-06 | [[Кострома]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-02 | |- | style='text-align:right'| 365 | [[Нурихан Фәттах]] | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1928" | 1928-10-25 | [[Күчтавыл]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[Владимир Федотов (1940)|Владимир Федотов]] | [[галим]] | | data-sort-value="1940" | 1940-01-01 | [[Манас (Кыргызстан)|Манас]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[Василий Фомин (1940)|Василий Фомин]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201751|РФА СБ гамәли һәм назари механика институты]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-05 | [[Краснодар]] | | |- | style='text-align:right'| 368 | [[Владислав Фронин]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-04-21 | [[Андреевка (Сембер өлкәсе)|Андреевка]] | | |- | style='text-align:right'| 369 | [[Алексей Фёдоров-Давыдов]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Третьяков галереясе]]<br/>''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q16157447|Department of History and Theory of Art, Faculty of History, Moscow State University]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-03-05 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-06<br/>1969-06-06 | [[Мәскәү]]<br/>[[Видное]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[Шәүкәт Хәбибуллин]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1915" | 1915-02-07 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | data-sort-value="1996" | 1996 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[Талия Хәбриева]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 372 | ''[[:d:Q4494647|Фәнгать Хәҗиев]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q16655672|Institute of Biology of Ufa Federal Research Center]]''<br/>[[Башкортстан Фәннәр академиясе]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-27 | [[Ялангач]] | | |- | style='text-align:right'| 373 | [[Илдар Халиков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-11-21 | [[Әгерҗе]] | | |- | style='text-align:right'| 374 | ''[[:d:Q4495162|Игорь Халымбаджа]]'' | [[язучы]] | | data-sort-value="1933" | 1933-05-22 | [[Котовск (Тамбу өлкәсе)|Котовск (Тамбов өлкәсе)]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-22 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 375 | ''[[:d:Q4496178|Сергей Харченко]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | data-sort-value="1945" | 1945-07-07 | ''[[:d:Q2620703|Yemilchyne Raion]]'' | | |- | style='text-align:right'| 376 | [[Мансур Хәсәнов]] | [[галим]] | [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-25 | [[Зәй районы]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[Михаил Худяков]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | data-sort-value="1894" | 1894-09-03 | [[Малмыж]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[Педер Хузангай]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907-01-22<br/>1907-01-09 | [[Сихтермә|Хузангай]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-04 | [[Чабаксар]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[Павел Черных]] | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | ''[[:d:Q4304063|Мәскәү шәһәр педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1896" | 1896-07-09 | [[Иркутск]] | data-sort-value="1970" | 1970-08-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[Николай Четаев]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q6804564|механика белгече]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1902" | 1902-11-23 | [[Казан губернасы]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[Роман Шәйхетдинов]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-08-28 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q4523274|Виктор Шершунов]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-11-16 | [[Ләңгәр (шәһәр)|Ләңгәр]] | data-sort-value="2007" | 2007-09-20 | [[Мәскәү өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[Евгений Штырков|Евгени Штырков]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-12-22 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 384 | [[Вәлиулла Якупов]] | [[мөфти]] | [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | data-sort-value="1963" | 1963-09-04 | [[Байсерке]] | data-sort-value="2012" | 2012-07-19 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[Фәнис Яруллин]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1938" | 1938-02-09 | [[Баулы районы]] | data-sort-value="2011" | 2011-12-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 386 | ''[[:d:Q4790557|Гариф Сәлимов]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q753778|Atatürk University]]''<br/>[[Азәрбайҗан]] | data-sort-value="1956" | 1956-06-07 | [[Аксу (шәһәр, Азәрбайҗан)|Аксу]] | | |- | style='text-align:right'| 387 | [[Миркасыйм Госманов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-31 | [[Голҗа]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 388 | ''[[:d:Q6826405|Мейер Бокштейн]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q18663426|тополог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913-10-04 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-02 | |- | style='text-align:right'| 389 | ''[[:d:Q6908314|Менахем Мендель Ставоровский]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-12-27 | [[Гродно|Һродна]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-13 | |- | style='text-align:right'| 390 | [[Хәмид Мөштәри]] | [[математик]] | [[Гыйльми Үзәк]]<br/>''[[:d:Q2300372|РСФСР Мәгариф халык комиссариаты]]''<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-07-22 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[Җәүдәт Дәрзаман]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Ялкын (журнал)|Ялкын]]<br/>''[[:d:Q140593338|Татар интеллектуаль милек агентлыгы]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-13 | [[Сугышлы (Лениногорск районы)|Сугышлы]] | data-sort-value="2019" | 2019-02-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 392 | ''[[:d:Q11709037|Henryk Majecki]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932-12-19 | ''[[:d:Q249259|Енджеюв]]'' | data-sort-value="2009" | 2009-01-12 | [[Бялысток|Белосток]] |- | style='text-align:right'| 393 | ''[[:d:Q11728985|Юлия Заблоцка]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q348402|Adam Mickiewicz University in Poznań]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-14 | [[Забже]] | data-sort-value="1993" | 1993-03-26 | [[Познань]] |- | style='text-align:right'| 394 | ''[[:d:Q12077620|Александр Александров]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Удмурт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1919" | 1919-10-25 | [[Тверь өлкәсе]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-26 | [[Ижау]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[Геннадий Матвеев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-08-21 | [[Пектубай]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-23 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 396 | ''[[:d:Q12130089|Владимир Морозов]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1910" | 1910-12-15 | [[Вологда]] | data-sort-value="1975" | 1975-01-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 397 | ''[[:d:Q12130216|Владимир Московкин]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-05 | [[Ялта]] | | |- | style='text-align:right'| 398 | ''[[:d:Q12555212|Моратбәк Карабаев]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1952" | 1952-07-15 | [[Таскескен (Түркестан өлкәсе)]] | data-sort-value="2022" | 2022-05-26 | |- | style='text-align:right'| 399 | ''[[:d:Q13028024|Иван Куликов]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4330438|Joint Institute for Power and Nuclear Research]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-10 | [[Хоцимск]] | | |- | style='text-align:right'| 400 | [[Флүзә Хәйруллина]] | ''[[:d:Q15253558|активист]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-02-07 | [[Бакалы районы]] | | |- | style='text-align:right'| 401 | [[Юлия Зарипова]] | ''[[:d:Q13381753|уртача арага йөгерүче]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-04-26 | ''[[:d:Q3916390|Svetly Yar]]'' | | |- | style='text-align:right'| 402 | ''[[:d:Q68764|Альбин Степович]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q3917343|Belarusian Gymnasium of Vilnia]]''<br/>''[[:d:Q13028733|Беларуская крыніца]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-03-18 | [[Барани (Астравецкий районы)|Барани]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-18 | [[Vilnius]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[Евгения Гинзбург]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1904" | 1904-12-20<br/>1903-12-20 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1977" | 1977-05-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[Валериан Васильев]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q4281440|Мари тел, әдәбият һәм тарих институты]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-01-01 | [[Сусады-Ябалак]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-02 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[Александр Дубяго]] | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1903" | 1903-12-18 | [[Казан]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[Михаил Лаврентьев (1900)|Михаил Лаврентьев]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1962793|Lebedev Institute of Precision Mechanics and Computer Engineering]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-11-19 | [[Казан]] | data-sort-value="1980" | 1980-10-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[Николай Фёдоров]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-05-09 | ''[[:d:Q4518529|Chodino]]'' | | |- | style='text-align:right'| 408 | [[Борис Лаптев]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1905" | 1905-04-23 | [[Казан]] | data-sort-value="1989" | 1989-01-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[Евгений Завойский|Евгени Завойски]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q30893327|Central Radio Laboratory]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-09-28 | [[Могылив-Подильскый|Моһылив-Подилскый]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[Вероника Тушнова]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-03-14 | [[Казан]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[Станислав Говорухин]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-03-29 | [[Березники]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-14 | ''[[:d:Q2042212|Barvikha]]'' |- | style='text-align:right'| 412 | [[Равил Кашапов]] | ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q19827218|ultramarathon runner]]''<br/>''[[:d:Q13382460|marathon runner]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-11-15 | [[Болгар (Спас районы)|Болгар]]<br/>''[[:d:Q1786707|Krasnogorsky, Chelyabinsk Oblast]]'' | | |- | style='text-align:right'| 413 | ''[[:d:Q1442255|Цзян Пин]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q833961|China University of Political Science and Law]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-28 | ''[[:d:Q678658|Kwantung Leased Territory]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-12-19 | ''[[:d:Q5013040|China-Japan Friendship Hospital]]'' |- | style='text-align:right'| 414 | [[Игорь Адо]] | [[математик]] | | data-sort-value="1910" | 1910-01-17 | [[Казан]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-29 | |- | style='text-align:right'| 415 | [[Альфред Халиков]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1929" | 1929-05-30 | [[Кизләү (Татарстан)|Кизләү]] | data-sort-value="1994" | 1994-07-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[Лилия Гилдиева]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[НТВ]] | data-sort-value="1976" | 1976-06-14 | [[Зәй шәһәре|Зәй]] | | |- | style='text-align:right'| 417 | [[Илсур Метшин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | | |- | style='text-align:right'| 418 | [[Урал Латыйпов (1951)|Урал Латыйпов]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-02-28 | [[Яңа Катай]] | | |- | style='text-align:right'| 419 | [[Наум Мейман]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]'' | ''[[:d:Q1487403|Теоретик һәм эксперименталь физика институты]]''<br/>''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''<br/>''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-05-12 | ''[[:d:Q2022610|Базар]]'' | data-sort-value="2001" | 2001-03-31 | [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[Николай Никифоров]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-06-24<br/>1982-06-22 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 421 | [[Алексей Петров (1910)|Алексей Петров]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q12074686|Bogolyubov Institute for Theoretical Physics]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-10-15 | [[Кошки (Самар өлкәсе)|Кошки]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-09 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[Алексей Обмочаев]] | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-05-22 | [[Кисловодск]] | | |- | style='text-align:right'| 423 | [[Камил Исхаков]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-02-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 424 | [[Леон Литинецкий]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967-08-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 425 | [[Игорь Белькович]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]] | data-sort-value="1904" | 1904-10-15<br/>1904-10-02 | [[Ормар]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[Равил Бохараев]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q10270331|radio editor]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951-10-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2012" | 2012-01-24 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[Семён Альтшулер]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1911" | 1911-09-24 | [[Витебск]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[Абрам Абкин]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1903" | 1903-01-20 | [[Полоцк|Полатск]] | data-sort-value="1983" | 1983-02-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[Артур Агаҗанян]] | [[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1957" | 1957-10-23 | [[Күккүл (шәһәр)|Күккүл]] | | |- | style='text-align:right'| 430 | [[Нариман Аитов]] | [[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-28 | [[Казан]] | data-sort-value="1999" | 1999-08-17 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[Николай Андреев (1892)|Николай Андреев]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="1892" | 1892-10-23<br/>1892-11-23<br/>1892-11-11 | [[Казан]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[Вячеслав Аристов]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-16 | [[Болгар (Спас районы)|Болгар]] | data-sort-value="1992" | 1992-06-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 433 | ''[[:d:Q4070079|Марат Арсланов]]'' | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-07 | | | |- | style='text-align:right'| 434 | [[Лев Гаскәров]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-09-01<br/>1942-10-01 | ''[[:d:Q1046627|Pirallahı]]'' | data-sort-value="2023" | 2023-04-30 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[Әнвәр Баһаветдинов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925-11-27 | [[Кама Тамагы районы]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[Михаил Бадмаев]] | [[галим]] | | data-sort-value="1900" | 19th century | No/unknown value | data-sort-value="2000" | 20th century | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 437 | [[Александр Баев]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''<br/>''[[:d:Q15839206|молекуляр биолог]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | ''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]''<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q4201437|РФА Биохимия институты]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-12-28<br/>1904-01-10 | [[Чита]] | data-sort-value="1994" | 1994-12-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[Валентин Бажанов]] | [[фәлсәфәче]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Сембер дәүләт университеты|Сембер ил үнивирситите]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-10 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 439 | [[Фәүзия Бәйрәмова]] | ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950-12-05 | [[Сабай (Татарстан)|Сабай]] | | |- | style='text-align:right'| 440 | [[Роман Баканов]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1981" | 1981-01-22 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 441 | [[Олег Белькович]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Казан]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-11 | |- | style='text-align:right'| 442 | [[Владимир Беляев (1952)|Владимир Беляев]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-09-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 443 | [[Евгений Бердников]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1936" | 1936-10-21 | [[Бакы]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-11 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 444 | [[Васил Булатов]] | | | data-sort-value="1921" | 1921-09-15 | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | data-sort-value="1988" | 1988-06-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[Андрей Бусыгин]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 446 | [[Евгений Бусыгин]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1913" | 1913-12-22 | [[Казан]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[Рәис Бохараев]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-24 | [[Тум|Томск]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[Диас Вәлиев]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-07-01 | [[Арча районы]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[Kamil Wäliev]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4310655|Mikron Group]]''<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4483572|Institute of Physics and Technology]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-15 | [[Югары Шүләңгер]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 450 | ''[[:d:Q4104910|Борис Васильков]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]'' | ''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-01-26 | ''[[:d:Q4319514|Nizovka]]'' | data-sort-value="1980" | 1980 | |- | style='text-align:right'| 451 | [[Георгий Вахрушев|Георги Вахрушев]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге|Русия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге]]<br/>[[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | data-sort-value="1894" | 1894-11-17 | [[Некрасовка (Гафури районы)|Некрасовка]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-06 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[Александр Вишневский (1906)|Александр Вишневский]] | ''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''<br/>''[[:d:Q2849224|Q2849224]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-05-11 | [[Казан]] | data-sort-value="1975" | 1975-11-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[Станислав Воронов]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[хокук белгече]] | | data-sort-value="1957" | 1957-08-20 | [[Югары Хоразан]] | | |- | style='text-align:right'| 454 | ''[[:d:Q4137139|Игорь Гергенрёдер]]'' | [[язучы]] | | data-sort-value="1952" | 1952-09-15 | [[Богырыслан]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-13 | |- | style='text-align:right'| 455 | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-31 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 456 | [[Эдуард Гыймади]] | [[математик]] | ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-04 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 457 | [[Хәйри Гыймади]] | [[галим]] | | data-sort-value="1912" | 1912-10-01 | [[Мулла Иле]] | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 458 | ''[[:d:Q4138965|Михаил Гиршман]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q80171|Донецк илкүләм университеты]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-20 | ''[[:d:Q41822|Bira]]'' | data-sort-value="2015" | 2015-05-17 | [[Донецк]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[Максим Глухов|Мәкчем Глухов-Нугайбәк]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1937" | 1937-11-23 | [[Үри Чаллысы]] | data-sort-value="2003" | 2003-10-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[Иван Грачёв]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952-02-19 | [[Якутск]] | | |- | style='text-align:right'| 461 | [[Яков Гришин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1942" | 1942-03-08 | [[Эстәче]] | | |- | style='text-align:right'| 462 | ''[[:d:Q4151572|Матвей Гудимов]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4127502|All Russian Scientific Research Institute of Aviation Materials]]'' | data-sort-value="1913" | 1913 | | data-sort-value="2001" | 2001 | |- | style='text-align:right'| 463 | [[Евгений Гуляковский]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-08-29 | [[Казан]] | data-sort-value="2017" | 2017-11-03 | |- | style='text-align:right'| 464 | [[Николай Гусев (1911)|Николай Гусев]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q60244908|фитофизиолог]]'' | | data-sort-value="1911" | 1911-07-07 | [[Казан]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[Тимербәк Дәүләтшин|Тимурбәк Дәүләтшин]] | [[язучы]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q482980|автор]]'' | | data-sort-value="1904" | 1904-05-26 | [[Җилдәр (елга)|Җилдәр]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-07 | [[Мүнхен]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[Яков Дамский]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934-04-24 | [[Витебск]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-29 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[Алексей Дедков]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1924" | 1924-04-01 | [[Дятьково|Дәтково]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[Кузьма Дрягин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты|Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицинасы университеты]] | data-sort-value="1897" | 1897-10-13 | [[Нулин өязе]] | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[Владимир Егоров]] | [[галим]] | | data-sort-value="1947" | 1947-10-30 | [[Канаш (шәһәр)|Канаш]] | | |- | style='text-align:right'| 470 | [[Игорь Ермолаев]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1932" | 1932-04-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 471 | [[Андрей Ершов]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-02-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 472 | [[Мирфатыйх Зәкиев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-14 | [[Зәйпе]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[Александр Җамалиев]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3064303|Питырбур дәүләт университетының фәлсәфә факультеты]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-13 | [[Эшвайлер]] | | |- | style='text-align:right'| 474 | [[Юлия Җиһаншина]] | [[композитор]]<br/>[[җырчы]] | | data-sort-value="1970" | 1970-08-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 475 | [[Игорь Золотусский]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]] | data-sort-value="1930" | 1930-11-28 | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 476 | [[Вахит Имамов]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1954" | 1954-03-18 | [[Иске Байсар]] | | |- | style='text-align:right'| 477 | [[Семён Ислюков]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915-02-07 | [[Чуаш Тайбасы]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-07 | [[Чабаксар]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[Рәшит Исмәгыйлев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-08 | [[Красноурал]] | | |- | style='text-align:right'| 479 | [[Морат Камалетдинов|Морат Камалетдинев]] | ''[[:d:Q7178961|геолог-нефтяник]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928-07-18 | [[Тум|Томск]] | data-sort-value="2013" | 2013-07-01 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[Игорь Кантеров]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-04 | [[Кострома]] | data-sort-value="2018" | 2018-12-01 | |- | style='text-align:right'| 481 | [[Рәфкать Кәрами]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1942" | 1942-02-18 | [[Рангазар|Алангазар]] | | |- | style='text-align:right'| 482 | [[Сәимә Кәримова|Сәимә Кәримева]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-10-31 | [[Бишкәк]] | data-sort-value="2013" | 2013-01-01 | [[Нерюнгри]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[Анна Качкаева]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-26 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 484 | ''[[:d:Q4218871|Константин Кедров]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | data-sort-value="1942" | 1942-11-12 | [[Рыбинск]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-16 | |- | style='text-align:right'| 485 | [[Алексей Кибяков]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-09-27 | [[Шомырбаш]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[Владимир Киселёв (1942)]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-11-23 | ''[[:d:Q918477|Dinskaya]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-07-30 | |- | style='text-align:right'| 487 | [[Евгений Климов]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-11 | [[Нократ Аланы]] | data-sort-value="2014" | 2014-05-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 488 | ''[[:d:Q4224314|Вера Клюева]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1894" | 1894-03-05 | [[Мариуполь]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 489 | ''[[:d:Q4226462|Михаил Козаков]]'' | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-08-11 | ''[[:d:Q12148777|Romodan]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Евгений Колесников (1950)]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 491 | [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-30 | [[Казан]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[Юрий Коноплёв]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1939" | 1939-12-06 | [[Казан]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[Михаил Корнишин]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-11-21 | [[Турдаково]] | data-sort-value="1991" | 1991-04-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[Виктор Коробейников]] | [[математик]] | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-15 | [[Кондызлы]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-06 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[Владимир Корчагин]] | [[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1924" | 1924-10-14 | [[Казан]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[Владимир Крат]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-07-08 | [[Сембер]] | data-sort-value="1983" | 1983-06-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[Павел Крысин]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1923" | 1923-01-25 | [[Басурманнар (Муркаш районы)|Басурманнар]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-22<br/>2014-09-20 | [[Чабаксар]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[Борис Кудряшов]] | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-10 | [[Казан]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[Владимир Курашов]] | [[галим]] | | data-sort-value="1951" | 1951-12-01 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 500 | [[Сергей Курашов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910-10-01 | ''[[:d:Q4224458|Klyuchi]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 501 | ''[[:d:Q43060921|Вадим Ермолаев]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 502 | ''[[:d:Q43060925|Сергей Кацюба]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 503 | ''[[:d:Q43067400|Гөлнара Сафина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q836805|Чалмер технология институты]]''<br/>''[[:d:Q371522|Гөтеборг университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 504 | ''[[:d:Q43105300|Александр Бредихин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 505 | [[Иван Корякин]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q13664641|Еремеевская (Котельничан кӀошт)]]'' | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[Артём Скворцов]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''<br/>[[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1975" | 1975-04-16 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 507 | ''[[:d:Q45329647|Максим Авдеев]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q781606|Australian Nuclear Science and Technology Organisation]]''<br/>''[[:d:Q649120|Argonne National Laboratory]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 508 | [[Павел Чиков]] | [[хокук белгече]] | ''[[:d:Q616418|Agora]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-05-19 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 509 | ''[[:d:Q47094893|Регина Сибгатуллина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 510 | [[Әлфия Когогина]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-02-22 | [[Яшел Үзән]] | | |- | style='text-align:right'| 511 | [[Татьяна Ларионова]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-07-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 512 | ''[[:d:Q47504030|Юлия Будникова]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 513 | [[Рәмзия Габделхакова]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1959" | 1959-11-02 | [[Иске Үтәмеш]] | | |- | style='text-align:right'| 514 | ''[[:d:Q48132691|Татьяна Горшкова]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | | | |- | style='text-align:right'| 515 | ''[[:d:Q48955937|Галина Алтухова]]'' | | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Харьков]] | | |- | style='text-align:right'| 516 | [[Альфред Апин]] | [[галим]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-01-26 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1972" | 1972-02-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 517 | ''[[:d:Q50635281|Евгений Шакиров]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q49213|Остиндагы Техас университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1379613|Marshall University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 518 | [[Роза Яппарова]] | ''[[:d:Q47492700|theatre maker]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-02 | [[Хансүәр]] | | |- | style='text-align:right'| 519 | ''[[:d:Q50941869|Марат Җиһаншин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 520 | ''[[:d:Q51125795|Сергей Ефимов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 521 | [[Билал Йосыпов]] | [[галим]] | | data-sort-value="1904" | 1904-12-25 | [[Яңа Мерәс]] | data-sort-value="1999" | 1999-02-26 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 522 | ''[[:d:Q51668555|Клара Барбакова]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Клинцы]] | data-sort-value="2018" | 2018-02-19 | [[Төмән]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[Гыймаз Баһаветдинев|Гыймаз Баһаветдинов]] | | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q123149559|Татарстан Республикасы прокуратурасы]]''<br/>[[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1897" | 1897-12-27 | [[Менделеевск]] | data-sort-value="1938" | 1938-05-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 524 | ''[[:d:Q52145175|Гүзәл Сыйтдыкова]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1968" | 1968 | | | |- | style='text-align:right'| 525 | [[Әзһәр Мөхәммәдиев]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1933" | 1933-09-08 | [[Сеңрән]] | data-sort-value="2018" | 2018-04-25<br/>2018 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 526 | ''[[:d:Q52312150|Даниэль Тартаковский]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2878105|инженер-энергетик]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''<br/>[[галим]] | [[Stenford universitetı|Стенфорд университеты]]<br/>''[[:d:Q622664|Сан-Диегодагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q379848|Los Alamos National Laboratory]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 527 | ''[[:d:Q52769891|Полина Микшина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 528 | ''[[:d:Q52769894|Юрий Зуев]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q14906342|биофизик]]'' | [[Казан дәүләт энергетика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 529 | ''[[:d:Q53402499|Эльвира Әхмәтҗанова]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 530 | [[Илдус Әмирханов|Илдус Әмирхан]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-01-04 | [[Урта Тирескә]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 531 | ''[[:d:Q55102265|Леонид Грошев]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-03-15 | [[Иваново өлкәсе]] | data-sort-value="1974" | 1974-06-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 532 | ''[[:d:Q55103383|Денис Громов]]'' | ''[[:d:Q1424605|Trader]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 533 | [[Виктор Савельев (1963)]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-01-01 | [[Әлмәт]] | | |- | style='text-align:right'| 534 | ''[[:d:Q55728487|Эльвира Җиһаншина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 535 | ''[[:d:Q55728501|Айрат Җиһаншин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 536 | [[Равил Сәйфетдинов|Равил Сәйфетдинев]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q57612045|deputy head teacher]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938-10-14 | [[Мулла Иле]] | data-sort-value="2018" | 2018-02-10 | [[Мулла Иле]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[Рәшит Нигъмәтуллин (1923)|Рәшит Нигъмәтуллин]] | [[галим]] | | data-sort-value="1923" | 1923-01-05 | [[Казан]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[Андрей Поминов]] | [[инженер]] | [[Н.И. Лобачевский исемендәге лицей (Казан)|Н.И. Лобачевский исемендәге лицей]] | data-sort-value="1958" | 1958-03-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 539 | [[Иван Поминов]] | ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-02-19 | [[Самар губернасы]] | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[Павал Абрамов]] | | [[Татарстан китап нәшрияты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | data-sort-value="1914" | 1914-02-23 | [[Шомырбаш]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 541 | [[Дамир Фәттахов]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-10-11 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 542 | ''[[:d:Q56154145|Айрат Каюмов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 543 | ''[[:d:Q56306906|Владимир Поварницын]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4315124|National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-06-14 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | data-sort-value="1962" | 1962-10-21 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[Әминә Мөхетдинова|Әминә Мөхетдинева]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан мөселман социалистик комитеты|Казан мөселман социалистлар комитеты]]<br/>[[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]<br/>[[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>[[СБКФ ҮК]]<br/>[[Гыйльми Үзәк]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-06 | [[Казан]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-26 | [[Енисейск]] |- | style='text-align:right'| 545 | ''[[:d:Q56594561|Anna Valeeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 546 | ''[[:d:Q56654615|Mikhail Pugachev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 547 | ''[[:d:Q56654617|Nikita Shtyrlin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 548 | ''[[:d:Q56800387|Pavel Sidorov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q2945402|Marseille Cancer Research Center]]''<br/>''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | | | |- | style='text-align:right'| 549 | ''[[:d:Q56815097|Olga Ermakova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q695267|Аурупа молекуляр биология тәҗрибәханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2030894|Albert Einstein College of Medicine]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 550 | ''[[:d:Q56934170|Alexey Tiranov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q503473|Женева университеты]]''<br/>''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q1163431|PSL Research University]]''<br/>''[[:d:Q263761|Нилс Бор институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q57019224|Alexander R Mukhitov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Pensilvaniä universitetı|Пенсилвания университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 552 | ''[[:d:Q57053644|Julia Lebedeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 553 | ''[[:d:Q57055602|Konstantin S Usachev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | | | | |- | style='text-align:right'| 554 | ''[[:d:Q57065143|Mikhail S Bukharov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 555 | [[Тимур Галибаев]] | | | data-sort-value="1966" | 1966-03-12 | [[Өрген]] | | |- | style='text-align:right'| 556 | ''[[:d:Q57296712|Ilya Saushin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]] | | | | |- | style='text-align:right'| 557 | ''[[:d:Q57389069|Tatiana Nikolaeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q422208|Wageningen University & Research]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q57410621|Rafail Rakhmatullin (Rakhmatoullin, Rahmatouline, Razmatullin))]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 559 | ''[[:d:Q57413528|Daria Martynova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 560 | ''[[:d:Q57423437|Khassanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 561 | ''[[:d:Q57437541|Mustafin Askar Nailevich]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 562 | ''[[:d:Q57494080|Зөлфия Габидуллина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 563 | [[Тимофей Белов]] | | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | data-sort-value="1907" | 1907-02-13 | [[Тимәш]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 564 | ''[[:d:Q57595235|Юрий Кутин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1912101|Max Planck Institute for Chemical Energy Conversion]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q685557|Technical University of Dortmund]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 565 | ''[[:d:Q57651217|Yuliya Ponomareva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q10302897|Instituto de Medicina Molecular]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 566 | [[Альберт Кәримов|Әлбирт Кәримов]] | | | data-sort-value="1976" | 1976-01-23 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 567 | [[Сергей Иванов (1976)|Сергей Иванов]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]'' | ''[[:d:Q87759809|Татарстан Республикасының Туристлык буенча дәүләт комитеты]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-02 | [[Северодвинск]] | | |- | style='text-align:right'| 568 | [[Азат Хамаев|Азат Хәмәев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-01-01 | [[Пучы]] | | |- | style='text-align:right'| 569 | [[Эльмира Зарипова]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-24 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 570 | ''[[:d:Q57763532|Waleed S. Mohammed]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Әл-Әзһәр университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 571 | ''[[:d:Q57788304|Bulat Usmanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 572 | ''[[:d:Q57844064|Marat Gafurov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 573 | ''[[:d:Q57902492|Daut Islamov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 574 | ''[[:d:Q57913764|Роланд Тамазович Херианов]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-08-25 | ''[[:d:Q653420|Bolnisi]]'' | | |- | style='text-align:right'| 575 | ''[[:d:Q57920070|K. M. Mijanur Rahman]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 576 | ''[[:d:Q57982034|Людмила Леонтьева]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 577 | ''[[:d:Q58197626|G. F. Romashkina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 578 | ''[[:d:Q58210561|Shmeleva Liudmila]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 579 | ''[[:d:Q58231625|George Mamin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 580 | ''[[:d:Q58267876|Timur A. Sibgatullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 581 | ''[[:d:Q58371578|Arkady Popov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 582 | [[Рәис Шәйхелисламов]] | | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4211745|Казан федераль университетының Чаллы институты]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q130331369|Татарстан Республикасы мәгарифен үстерү институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-24 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 583 | ''[[:d:Q58457234|Natalia Nikonorova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1137665|Гент университеты]]''<br/>''[[:d:Q2463367|Flanders Institute for Biotechnology]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 584 | ''[[:d:Q58464200|Olga Kravtsova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 585 | ''[[:d:Q58679802|Айрат Хасьянов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 586 | ''[[:d:Q58679954|Ilia Sozutov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 587 | ''[[:d:Q58779893|Mohammad Nooraiepour]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q486156|Осло университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 588 | ''[[:d:Q58819378|Rustam Khaibullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 589 | ''[[:d:Q58825766|Serghei Malkov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q7864122|UCSF Medical Center]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 590 | [[Тансык Нәҗметдинев]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1927" | 1927-03-30 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | data-sort-value="2008" | 2008-03-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[Мира Космодемьянская]] | | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-03 | [[Сембер]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 592 | ''[[:d:Q59293395|Héctor Alejandro Cabrera Fuentes]]'' | ''[[:d:Q15839206|молекуляр биолог]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | ''[[:d:Q738236|National University of Singapore]]'' | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Эль Эспинал муниципалитеты (Оахака)]] | | |- | style='text-align:right'| 593 | ''[[:d:Q59565111|Aydar I Rakhmatullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q51782802|Conditions extrêmes et matériaux : haute température et irradiation]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 594 | ''[[:d:Q59594389|Akhmet Galeev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 595 | ''[[:d:Q59660459|Artur Useinov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q43401|National Chiao Tung University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 596 | ''[[:d:Q59667145|Irshad Sharafutdinov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q40025|Эрланген — Нүрнберг университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 597 | ''[[:d:Q59695299|Nikolay V Kotov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 598 | ''[[:d:Q59827413|Sandra Morales Ruiz]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 599 | ''[[:d:Q59866275|Martin Kangwa]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q28738925|IRC/Library at Constructor University Bremen]]''<br/>[[Штутгарт университеты|Штутгарт үнивирситите]] | | | | |- | style='text-align:right'| 600 | ''[[:d:Q60141392|Iskander Vakhitov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 601 | [[Александр Груничев]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q2144353|Россия Федерациясе Пенсия фонды]]''<br/>[[Россия Федерациясе монополиягә каршы федераль хезмәте|Федераль монополиягә каршы хезмәт]]<br/>''[[:d:Q123267358|Татарстан Республикасының Тарифлар буенча дәүләт комитеты]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-10 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 602 | ''[[:d:Q60222445|Anna Danilushkina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 603 | ''[[:d:Q60390911|Alexander Turanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]''<br/>[[Казан дәүләт энергетика университеты]]<br/>''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 604 | ''[[:d:Q60391151|Renad Ibrahimovich Zhdanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 605 | ''[[:d:Q60393881|Dmitrii A. Emelianov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 606 | ''[[:d:Q60695029|Sergeĭ Vasilʹevich Dʹi︠a︡kov]]'' | [[укытучы]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-26 | [[Балашау]] | data-sort-value="2016" | 2016-08-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 607 | ''[[:d:Q60695322|Vladimir Nikolaevich Rogozhin]]'' | | | data-sort-value="1915" | 1915-11-22 | [[Тула]] | data-sort-value="2009" | 2009-03-06 | |- | style='text-align:right'| 608 | ''[[:d:Q60695870|Iraida Romanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q74433747|Institute of Volcanology and Seismology FEB RAS]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 609 | [[Павел Софроницкий]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1910" | 1910-08-26 | [[Казан]] | data-sort-value="1997" | 1997-07-13 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 610 | ''[[:d:Q60827012|Фролов, Дмитрий Николаевич]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1589820|Chief Directorate of the Northern Sea Route]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-10-24 | [[Котельнич|Катилнич]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-30 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 611 | ''[[:d:Q61101798|Сергей Абруков]]'' | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="1921" | 1921-09-13 | [[Кече Сөнчәле]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-01 | [[Чабаксар]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[Дания Заһидуллина]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | data-sort-value="1961" | 1961-10-01 | [[Әмәкәй]] | | |- | style='text-align:right'| 613 | [[Марат Заһидуллин (1978)|Марат Заһидуллин]] | | | data-sort-value="1978" | 1978-07-20 | [[Апас районы]] | | |- | style='text-align:right'| 614 | [[Фәрит Гыйльми]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Мөслим районы]] | | [[Әлмәт]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[Ләйлә Фазлыева]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="1975" | 1975-05-29 | [[Кыргызстан]] | | |- | style='text-align:right'| 616 | [[Равил Сабиров (1974)|Равил Сабиров]] | [[язучы]] | | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Минзәлә районы]] | | |- | style='text-align:right'| 617 | [[Артур Поляков]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | [[Кайбыч районы]] | | |- | style='text-align:right'| 618 | ''[[:d:Q61160824|Irina V Romanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 619 | ''[[:d:Q61304965|Guzel Ziyatdinova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 620 | ''[[:d:Q61477858|Andrey Galukhin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 621 | [[Борис Кочелаев]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1934" | 1934-04-19 | [[Долгопрудный]] | data-sort-value="2025" | 2025-09-29 | |- | style='text-align:right'| 622 | [[Әлмира Әдиатуллина]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]]<br/>[[Сөембикә (журнал)]]<br/>[[Независимость (гәҗит)|Независимость]]<br/>[[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-08 | [[Сәеткол (Илеш районы)|Сәеткол]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 623 | ''[[:d:Q61994384|Nadezhda Tarasova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 624 | ''[[:d:Q61994386|Yury Gogolev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]] | | | | |- | style='text-align:right'| 625 | ''[[:d:Q61999255|Аркадий Лин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q157575|Страсбур үнивирситите]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q52844897|Central Scientific Research Institute of Geology of Non-metallic Minerals]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 626 | ''[[:d:Q62036330|Aida Gainutdinova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 627 | ''[[:d:Q62283357|Natalia Schukina]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1589563|Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-27 | ''[[:d:Q465104|Броды]]'' | | |- | style='text-align:right'| 628 | [[Йолдыз Нигъмәтуллина]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-04-29 | [[Казан]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-02 | |- | style='text-align:right'| 629 | [[Татьяна Багаева]] | | | data-sort-value="1952" | 1952-02-17 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 630 | [[Эдуард Бадәмшин]] | | | data-sort-value="1932" | 1932-06-03 | [[Казан]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[Юрий Бабанов]] | | | data-sort-value="1931" | 1931-12-12 | [[Казан]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[Александр Бажанов]] | | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q111046861|Казан совет төзелеше институты]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1898" | 1898-08-30 | [[Казан]] | data-sort-value="1983" | 1983-01-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 633 | ''[[:d:Q62651062|Tatiana Gavrilova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]] | | | | |- | style='text-align:right'| 634 | [[Рөстәм Бәйкиев]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-04-16 | [[Яшел Үзән]] | | |- | style='text-align:right'| 635 | [[Тәлгать Миңнебаев]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-10 | [[Кичүчат]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[Луиза Бәйрәмова|Луиза Бәйрәмева]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1935" | 1935-01-01 | [[Исәнбай]] | data-sort-value="2022" | 2022-02-26 | |- | style='text-align:right'| 637 | [[Александр Балакин]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1957" | 1957-08-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 638 | [[Юрий Балашов]] | | | data-sort-value="1951" | 1951-04-16 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 639 | [[Владимир Барабанов]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-05-19 | [[Дон-Урай]] | | |- | style='text-align:right'| 640 | [[Геннадий Баранов]] | | [[Татарстан Республикасы Югары Суды|Татарстан Республикасының Югары Мәхкәмәсе]] | data-sort-value="1941" | 1941-04-29 | [[Базарлы Сызган]] | | |- | style='text-align:right'| 641 | [[Владимир Батыр]] | | | data-sort-value="1907" | 1907-07-17 | [[Киев]] | data-sort-value="1957" | 1957-10-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[Анатолий Бахтин]] | | | data-sort-value="1939" | 1939-12-25 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 643 | [[Иван Башкиров (1900)|Иван Башкиров]] | | | data-sort-value="1900" | 1900-07-28 | [[Казан]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-30 | [[Франкфурт]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[Рәдиф Бәширев]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-01-03 | [[Казан]] | data-sort-value="1996" | 1996-04-20 | [[Махачкала]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[Илидә Бәширева]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-11-23 | [[Иске Әшер]] | | |- | style='text-align:right'| 646 | ''[[:d:Q63229816|Oleg A. Timoshkin]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4261806|Limnological Institute]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-06-30 | | | |- | style='text-align:right'| 647 | [[Рөстәм Баязитев]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-12-17 | [[Владивосток]] | | |- | style='text-align:right'| 648 | [[Александра Безина]] | [[хокук белгече]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1932" | 1932-02-15 | [[Коломна]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[Фәрит Йосыпов]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1939" | 1939-05-15 | [[Олы Карагуҗа]] | | |- | style='text-align:right'| 650 | [[Дмитрий Белихов]] | | | data-sort-value="1898" | 1898-04-08 | [[Кострома]] | data-sort-value="1979" | 1979-09-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[Луиза Янсуар]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-08-13 | [[Кавал]] | | |- | style='text-align:right'| 652 | [[Николай Беляев (1937)|Николай Беляев]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]'' | | data-sort-value="1937" | 1937-09-23 | [[Ярославль]] | data-sort-value="2016" | 2016-12-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[Маргарита Беляева]] | | | data-sort-value="1912" | 1912-12-30 | [[Чистай]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[София Березина]] | | | data-sort-value="1916" | 1916-08-21 | [[Орлов өязе]] | data-sort-value="1997" | 1997-04-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[Вадим Бик]] | | | data-sort-value="1894" | 1894-04-26 | [[Акмәсҗит]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-06 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 656 | ''[[:d:Q63489500|Ruslan Shekurov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 657 | [[Юрий Благов (1937)|Юрий Благов]] | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>[[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | data-sort-value="1937" | 1937-02-10<br/>1937 | [[Югары Ослан]] | data-sort-value="2014" | 2014-10-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[Георгий Блом]] | | | data-sort-value="1918" | 1918-09-03 | ''[[:d:Q1493534|Rauna]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-06-03 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[Александр Блудоров]] | | | data-sort-value="1902" | 1902-04-15 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[Зелиг Блюмштейн|Зелиг Блүмштейн]] | | | data-sort-value="1894" | 1894-11-06 | [[Сарапул]] | data-sort-value="1986" | 1986-10-19 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[Халидә Багданова]] | | | data-sort-value="1940" | 1940-07-08 | [[Уфа]] | | |- | style='text-align:right'| 662 | [[Роза Баһаветдинева]] | | | data-sort-value="1945" | 1945-03-01 | [[Хрустальный]] | | |- | style='text-align:right'| 663 | [[Владимир Бойко]] | | | data-sort-value="1933" | 1933-03-11 | [[Могилёв]] | data-sort-value="2022" | 2022-05-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 664 | ''[[:d:Q63865103|Alexander Ovsyannikov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 665 | ''[[:d:Q63877376|Михайлов, Леонид Григорьевич]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-28 | [[Миякә районы]] | data-sort-value="2015" | 2015-03-15 | |- | style='text-align:right'| 666 | ''[[:d:Q63913217|Rafil Khairullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1144565|Умео университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 667 | [[Виталий Боронин]] | | | data-sort-value="1927" | 1927-08-23 | [[Волостниковка (Иске Майна районы)|Волостниковка]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[Александр Бредихин]] | | | data-sort-value="1951" | 1951-10-19 | [[Каманича]] | | |- | style='text-align:right'| 669 | [[Борис Бронштейн]] | | | data-sort-value="1945" | 1945-12-10 | [[Чирмешән (Чирмешән районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 670 | [[Герман Будников]] | | | data-sort-value="1936" | 1936-10-08 | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 671 | [[Владимир Булыгин (1916)|Владимир Булыгин]] | | | data-sort-value="1916" | 1916-04-17 | [[Казан]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[Дмитрий Булыгин]] | | | data-sort-value="1952" | 1952-01-28 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 673 | [[Владимир Булычев]] | | | data-sort-value="1942" | 1942-06-29 | [[Казан]] | data-sort-value="1995" | 1995-08-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[Лариса Борһанова]] | | | data-sort-value="1950" | 1950-05-13 | [[Дүшәнбе]] | | |- | style='text-align:right'| 675 | [[Николай Бурмистров]] | | | data-sort-value="1925" | 1925-12-25 | [[Чулпан (Арча районы)|Чулпан]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[Борис Буров]] | | | data-sort-value="1934" | 1934-06-04 | [[Казан]] | data-sort-value="2008" | 2008-03-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[Ефим Бушканец]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | [[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1922" | 1922-11-12 | [[Пермь]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 678 | ''[[:d:Q64541403|Diana A Mironova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 679 | ''[[:d:Q64541405|Ramil Nugmanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q45135018|Janssen Pharmaceuticals]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 680 | ''[[:d:Q64541422|Olga D Bochkova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 681 | [[Наилә Вазыйхова]] | | | data-sort-value="1945" | 1945-02-14 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | | |- | style='text-align:right'| 682 | [[Рәмзи Вәлиев]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-05-07 | [[Карашәм]] | data-sort-value="2026" | 2026-07-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[Револь Вәлиев]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-08-19 | [[Күрәз]] | | |- | style='text-align:right'| 684 | [[Николай Воробьёв (1894)]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1894" | 1894-11-15<br/>1894-11-01 | [[Хвалынск|Хвалын]] | data-sort-value="1967" | 1967-09-29<br/>1967-09-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[Солтан Вәлиев]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-10-19 | ''[[:d:Q1968907|Shkotovo]]'' | data-sort-value="2012" | 2012-02 | [[Россия|Россия Федерациясе]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[Фалес Вәлиев]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-09-30 | [[Кычытканлы]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-08 | [[Россия|Россия Федерациясе]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[Евгений Сухов]] | [[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1959" | 1959-07-25 | [[Потсдам]] | | |- | style='text-align:right'| 688 | [[Зиннәт Вәли]] | | | data-sort-value="1924" | 1924-03-08 | [[Шәпкә]] | | |- | style='text-align:right'| 689 | [[Гомәр Саттаров]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q13419575|Төмән дәүләт университетының Дмитрий Иванович Менделеев исемендәге Тубыл педагогика институты]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-02 | [[Мулла Иле]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[Ирина Коновалова]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2016" | 2016-08-14 | |- | style='text-align:right'| 691 | [[Тимур Шиһабетдинов]] | ''[[:d:Q378622|узышчы]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-01-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 692 | ''[[:d:Q65154671|Rashit Shagaliev]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-29 | | | |- | style='text-align:right'| 693 | [[Рафаил Газизов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-04-26 | [[Кече Кирмән]] | | |- | style='text-align:right'| 694 | [[Мәлик Хәйруллин]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат]]<br/>[[Олы Кайбыч урта мәктәбе|Олы Кайбыч урта гомуми белем бирү мәктәбе - цифрлы һәм гуманитар профильле белем бирү үзәге]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]<br/>[[Казан федераль университетының Алабуга институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-01 | [[Кошман]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[Гөлчирә Мансурова-Такташева]] | [[укытучы]] | | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Яңа Әлем]] | data-sort-value="1984" | 1984 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 696 | [[Чулпан Закирова]] | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан (бию ансамбле)|«Казан» бию ансамбле]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-24 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 697 | [[Марат Маликов]] | [[галим]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-02-02 | [[Илеш районы]] | | |- | style='text-align:right'| 698 | [[Наил Алан]] | | | data-sort-value="1963" | 1963-06-05 | [[Алан (Теләче районы)|Алан]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-11 | [[Кабо-Верде]] |- | style='text-align:right'| 699 | ''[[:d:Q66688797|Альберт Аганов]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16744668|физико-химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1941" | 1941-04-21 | ''[[:d:Q3403723|Öndörkhangai]]'' | | |- | style='text-align:right'| 700 | ''[[:d:Q67097007|Іван Цімафеевіч Арзамасаў]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q12773412|паразитолог]]'' | ''[[:d:Q38904888|Scientific-Practical Center National Academy of Sciences of Belarus on bioresources]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-08 | ''[[:d:Q21845264|Вялікія Кулікі]]'' | data-sort-value="1990" | 1990 | |- | style='text-align:right'| 701 | [[Дмитрий Мартынов (1980)]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q23038345|википедияче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 702 | ''[[:d:Q68570815|Alexander Makeev]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q19356817|петролог]]''<br/>''[[:d:Q11424604|Җир белегече]]'' | ''[[:d:Q4229557|Komi Scientific Center UB RAS]]''<br/>''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-07<br/>1951 | ''[[:d:Q503469|Cahul]]'' | | |- | style='text-align:right'| 703 | [[Ирина Ларочкина]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-14 | [[Әлмәт]] | | |- | style='text-align:right'| 704 | ''[[:d:Q71945581|Наил Фәткуллин]]'' | ''[[:d:Q482980|автор]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-10 | [[Яшел Үзән]]<br/>[[Юдино районы]] | | |- | style='text-align:right'| 705 | ''[[:d:Q73632153|Irina Tikhonova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q76473|Саутһәмптон университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 706 | ''[[:d:Q74415301|Ренат Нугаев]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>[[фәлсәфәче]] | [[Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты|Идел буе физик культура, спорт һәм туризм университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 707 | ''[[:d:Q75194860|Nikolai I Petrov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30265093|All-Russian Electrotechnical Institute named after V.I.Lenin]]''<br/>''[[:d:Q1035745|Кардифф университеты]]''<br/>''[[:d:Q20718|Samsung Electronics]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 708 | [[Товий Эпштейн]] | [[галим]] | ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1895" | 1895-12-15 | [[Даугавпилс]] | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 709 | ''[[:d:Q76529748|Vera Alekseevna Kosova]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 710 | ''[[:d:Q77319159|Andrey Chasov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 711 | [[Сергей Вицин]] | [[хокук белгече]] | | data-sort-value="1929" | 1929-10-26 | [[Воткинск|Вуткин]] | data-sort-value="2017" | 2017-01 | |- | style='text-align:right'| 712 | ''[[:d:Q77550206|Nikolay K. Andreev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 713 | ''[[:d:Q78123889|Alexander Shengelaya]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-03 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | | |- | style='text-align:right'| 714 | ''[[:d:Q78158803|Victor Silvestrovich Charin]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-11-07 | [[Пыёлдино]] | data-sort-value="2008" | 2008-10-16 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 715 | ''[[:d:Q78163763|Viktor Brylyov]]'' | ''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q12764792|doctoral student]]'' | [[Вологда дәүләт педагогика университеты]] | data-sort-value="1940" | 1940-05-06 | [[Иркутск]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-06 | |- | style='text-align:right'| 716 | ''[[:d:Q79256628|Олег Петров]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]''<br/>''[[:d:Q129195|Technische Universität Ilmenau]]''<br/>[[Дармштадт техник университеты]]<br/>''[[:d:Q1112515|University of New Brunswick]]''<br/>''[[:d:Q854280|Кыйрал технология институты]]''<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 717 | [[Артем Хохорин]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-07-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 718 | ''[[:d:Q80289561|Alexandr Eremeev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 719 | ''[[:d:Q80955095|Alexander I Sagidullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q7115375|Oxford Instruments]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 720 | ''[[:d:Q80959478|Irek R. Mukhamedshin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q13531686|ComUE Paris-Saclay University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 721 | ''[[:d:Q82044539|Innokentii Vishnyakov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 722 | ''[[:d:Q82216229|Maya Rudakova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q1972721|Luleå University of Technology]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 723 | ''[[:d:Q82289674|Alexey B Dobrynin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 724 | ''[[:d:Q82517371|Mikhail Khrizanphorov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 725 | ''[[:d:Q83047960|Anton Eremeev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 726 | ''[[:d:Q83223776|Boris Yavkin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 727 | ''[[:d:Q83223779|Timur Biktagirov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q679134|University of Paderborn]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 728 | ''[[:d:Q83282793|Vyacheslav Semenov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 729 | ''[[:d:Q83343895|Julia Morozova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 730 | ''[[:d:Q83569121|Anastas A Bukharaev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 731 | ''[[:d:Q83798739|Bulat Khayrutdinov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q12622929|Korea Basic Science Institute]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 732 | ''[[:d:Q84045471|Alexander V Gerasimov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 733 | ''[[:d:Q84326720|Samiullah Khan]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q5013372|COMSATS University Islamabad]]''<br/>''[[:d:Q3695588|Shaukat Khanum Memorial Cancer Hospital & Research Centre]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 734 | ''[[:d:Q84484820|Yulia S Lapteva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201430|Institute for Biological Instrumentation]]''<br/>''[[:d:Q4201435|Institute of Biochemistry and Physiology of Microorganisms]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 735 | ''[[:d:Q84721896|Булашевич, Юрий Петрович]]'' | | | data-sort-value="1911" | 1911-07-11 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1999" | 1999-07-09 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 736 | ''[[:d:Q84724306|Мережин, Виктор Павлович]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-10-06 | [[Петрозаводск]] | data-sort-value="2006" | 2006-08-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[Эрик Рәхмәтуллин]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-13 | | | |- | style='text-align:right'| 738 | [[Владлен Фролов]] | [[математик]] | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-08 | [[Тәтеш]] | | |- | style='text-align:right'| 739 | ''[[:d:Q84946115|Bulat N Galimzyanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4458750|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Тын океан география институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 740 | ''[[:d:Q85368630|Eduard Khaziev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 741 | ''[[:d:Q85631880|Aleksandr Yakovlev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 742 | ''[[:d:Q85635448|Leisan F Galiullina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 743 | ''[[:d:Q85662673|Valery Solovyev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 744 | ''[[:d:Q85821229|Ildar Galeev]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-04-22 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 745 | ''[[:d:Q85899438|Aliya D Suleimanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 746 | [[Кадрия Котлыбаева]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1909" | 1909-03-10 | [[Габдулла Тукай урамы (Казан)|Габдулла Тукай урамы]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-11 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[Айдар Сәлимгәрәев]] | | [[Tatmedia|«Татмедиа» матбугат һәм гаммәви багланышлар буенча республика агентлыгы]]<br/>[[Татар-информ]]<br/>[[Бигеш һава аланы]]<br/>[[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте]] | data-sort-value="1971" | 1971-08-03 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 748 | [[Дамир Динниулов]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-12-23 | [[Казан]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 749 | ''[[:d:Q86059473|Edvard T Musaev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q10159|École Normale Supérieure de Lyon]]''<br/>''[[:d:Q678982|Һанновер университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 750 | ''[[:d:Q86071170|I A Zakharova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 751 | ''[[:d:Q86105469|Aleksandr Laikov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 752 | ''[[:d:Q86452554|Valeriya Grinenko]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 753 | ''[[:d:Q86553514|Елена Никитина]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 754 | ''[[:d:Q86568570|Askar K Gatiatulin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 755 | ''[[:d:Q86761136|Ekaterina Kozlova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 756 | ''[[:d:Q86833414|Aliia Shamsieva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 757 | ''[[:d:Q86852526|Ilya Vasilyev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 758 | ''[[:d:Q86871654|Elena Gorobets]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 759 | ''[[:d:Q86959675|Oleg Morozov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 760 | ''[[:d:Q87501035|Zemfira A Bredikhina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 761 | ''[[:d:Q87517442|Dmitry Suchkov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 762 | ''[[:d:Q87555557|Yu V Obnosov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 763 | ''[[:d:Q87555561|Anvar Kacimov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1808326|Sultan Qaboos University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 764 | ''[[:d:Q87709798|Konstantin G. Kornev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q631066|Clemson University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 765 | ''[[:d:Q87715392|Rezeda Ishkaeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 766 | ''[[:d:Q87778791|Aygul Subkhangulova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]]<br/>''[[:d:Q4982877|Buck Institute for Research on Aging]]''<br/>''[[:d:Q1912019|Max Delbrück Center for Molecular Medicine]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 767 | ''[[:d:Q87784157|Marsil Kadirov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 768 | ''[[:d:Q87786646|Elvira Musina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 769 | ''[[:d:Q87945819|Evgeniya Levy]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 770 | ''[[:d:Q87970688|Кирилл Петровнин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q300980|Aalto University]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 771 | ''[[:d:Q88020099|Ivan Popov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q714439|Oak Ridge National Laboratory]]''<br/>''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 772 | ''[[:d:Q88260516|Daria Chulpanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 773 | ''[[:d:Q88314038|Yury Borisovich]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-30 | [[Камень-на-Оби]] | data-sort-value="2007" | 2007-07-16 | [[Воронеж]] |- | style='text-align:right'| 774 | ''[[:d:Q88424687|Anna Orlova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q13421865|LNCMI]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 775 | ''[[:d:Q88436532|Ayslu Mardanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 776 | ''[[:d:Q88665395|Timur Shakirov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 777 | ''[[:d:Q88804484|Kajum Safiullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q309988|Карлсруэ технология университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 778 | ''[[:d:Q88804486|Andrey Stanislavovas]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 779 | ''[[:d:Q88838618|Анастасия Поликарпова]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q666941|Research Institute of Molecular Pathology]]''<br/>[[Дрезден техник университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 780 | ''[[:d:Q88913461|Alexey Krushelnitsky]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]''<br/>''[[:d:Q32120|Һалле-Виттенберг үнивирситите]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 781 | ''[[:d:Q88929099|Marina Gomzikova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 782 | ''[[:d:Q88943639|Rustem R Zairov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 783 | ''[[:d:Q89220335|Nikolai Shamaev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 784 | [[Александра Тяжёва]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | data-sort-value="1901" | 1901-04-14 | [[Ардатау (Мордовия)|Ардатов]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-14 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 785 | ''[[:d:Q89438646|Aidar A Validov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 786 | ''[[:d:Q89447559|Vera Khrizanforova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 787 | ''[[:d:Q89487111|Elena Valeeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 788 | ''[[:d:Q89503602|Вячаслаў Міхайлавіч Шырокаў]]'' | | ''[[:d:Q89503733|Сібірскі навукова-даследчы інстытут энергетыкі]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-14 | [[Сембер]] | data-sort-value="1994" | 1994 | |- | style='text-align:right'| 789 | ''[[:d:Q89834666|Dmitry Bespiatykh]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 790 | ''[[:d:Q89909533|Iskander Khusainov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q695267|Аурупа молекуляр биология тәҗрибәханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3152004|Institute of Genetics and Molecular and Cellular Biology]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | | | |- | style='text-align:right'| 791 | ''[[:d:Q90009792|Mohamed Zoughaib]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 792 | ''[[:d:Q90017187|Fedor Nikolaev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q349055|Вейн университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 793 | ''[[:d:Q90017210|Yaw Abayie Akosah]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q2509370|Valley View University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 794 | ''[[:d:Q90017241|Jacob Sheehama]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q220226|Намибия үнивирситите]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 795 | ''[[:d:Q90108076|Vladimir Arkhipov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 796 | ''[[:d:Q90135538|Gera A Pavlova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Edinburg universitetı|Эдинбург университеты]]<br/>''[[:d:Q21639923|Institute of Molecular and Cell Biology]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 797 | ''[[:d:Q90249621|Daina Buzyurova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 798 | ''[[:d:Q90274960|Anton V Naumov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q2302280|Texas Christian University]]''<br/>''[[:d:Q1053764|Central Connecticut State University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 799 | ''[[:d:Q90373082|Abdul-Razak Masoud]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q2783344|Nazarbayev University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 800 | ''[[:d:Q90563316|Michael Volkov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 801 | ''[[:d:Q90563323|Elena Frolova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 802 | ''[[:d:Q90587976|Ekaterina Lebedeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4481740|Федераль медицина һәм биология агентлыгы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 803 | ''[[:d:Q90622318|Anton O Svinin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Мари дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 804 | ''[[:d:Q90736820|Timur Burganov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 805 | ''[[:d:Q90785538|Rim Gubaev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 806 | ''[[:d:Q90950611|Rodion Okunev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 807 | ''[[:d:Q90974006|Semyon Vologin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 808 | ''[[:d:Q91130783|Olga Kataeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 809 | ''[[:d:Q91130787|Artem Laskin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 810 | ''[[:d:Q91168388|Alisa Shaimardanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 811 | ''[[:d:Q91197414|Александр Теплов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 812 | ''[[:d:Q91372259|Vladimir A Burilov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 813 | ''[[:d:Q91381608|Almaz R Gazizov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 814 | [[Бакый Халидов]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q4071802|Ulugh Beg Astronomical Institute]]''<br/>''[[:d:Q4141043|Turkestan Military District]]''<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | data-sort-value="1905" | 1905-03-09 | [[Казма]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-23 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 815 | ''[[:d:Q91424483|Anna Pavlova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 816 | [[Евгения Тихвинская]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1901" | 1901-05-05 | [[Вязьма]] | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 817 | ''[[:d:Q91562406|Daniil A Kabanov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q763586|Masaryk University]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 818 | ''[[:d:Q91716573|Эмилия Вәлиева]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 819 | ''[[:d:Q91793327|Daria L Melnikova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 820 | ''[[:d:Q91820939|Tagir Akhmetshin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 821 | ''[[:d:Q91869681|Denis Lebedev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 822 | [[Гөлнара Сергеева]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-06-05 | [[Дөбъяз]]<br/>[[Биектау районы]] | | |- | style='text-align:right'| 823 | ''[[:d:Q91903279|Ruslan A Saifutdinov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201691|Россия фәннәр академиясенең Алексей Николаевич Северцов исемендәге Экология һәм эволюция мәсьәләләре институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 824 | ''[[:d:Q91931036|Ekaterina V Galeeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 825 | [[Флера Зыятдинова|Флюра Зыятдинова]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-02-18 | [[Казан]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 826 | ''[[:d:Q91980023|Sufia A Ziganshina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 827 | ''[[:d:Q91982055|Зося Канарская]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 828 | ''[[:d:Q92314824|Dilyara Khusnutdinova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 829 | ''[[:d:Q92357628|Vladislav Olegovych Gerasimov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 830 | ''[[:d:Q92363883|Юрий Кузин]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 831 | ''[[:d:Q92414588|Ivan S Smirnov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 832 | ''[[:d:Q92489655|Sergey S Kharintsev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 833 | ''[[:d:Q92489658|Anton V Kharitonov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 834 | ''[[:d:Q92605627|Liliya Kadyrgulova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 835 | ''[[:d:Q92615089|Giniyat Khaliullin]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q835529|Max Planck Institute for Solid State Research]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 836 | ''[[:d:Q93124591|Петрова, Элеонора Борисовна]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q17749157|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Кырым федераль университеты]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-21<br/>1950 | [[Харьков]] | | |- | style='text-align:right'| 837 | ''[[:d:Q93231203|Алексей Носков]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 838 | ''[[:d:Q93357784|Natalia Mokshina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 839 | ''[[:d:Q94526538|Nikolay Astafiev]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-12-26 | ''[[:d:Q2457921|Cherusti]]'' | data-sort-value="2024" | 2024-01-29 | |- | style='text-align:right'| 840 | ''[[:d:Q94591148|Айрат Сәхәбетдинов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 841 | ''[[:d:Q95179130|Хабиль Сәхәбиев]]'' | ''[[:d:Q315247|university student]]'' | | | [[Татарстан]] | | |- | style='text-align:right'| 842 | ''[[:d:Q95230996|Ирина Волынец]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-08-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 843 | ''[[:d:Q95265746|Alexey Zazybin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1734762|Kazakh-British Technical University]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 844 | ''[[:d:Q95312037|Werner Scheltjens]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[профессор]]<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q707272|University of Bamberg]]''<br/>''[[:d:Q850730|Гронинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q10159|École Normale Supérieure de Lyon]]''<br/>''[[:d:Q273536|Paris School of Economics]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-12-01 | ''[[:d:Q688781|Mortsel]]'' | | |- | style='text-align:right'| 845 | ''[[:d:Q95368720|Alexander Leyfer]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1943" | 1943-12-27 | [[Омск]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-28<br/>2017 | [[Омск]] |- | style='text-align:right'| 846 | ''[[:d:Q95945436|Timur Safin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 847 | ''[[:d:Q95982620|Liubov E Amirova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 848 | ''[[:d:Q96001911|Dinara I Silantyeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 849 | ''[[:d:Q96067628|Alena A Vavilova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 850 | ''[[:d:Q96104931|Nikolai Lyadov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 851 | ''[[:d:Q96105659|Яков Самуилов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-27 | | | |- | style='text-align:right'| 852 | ''[[:d:Q96114264|Mohammad Al Farroukh]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 853 | ''[[:d:Q96173232|Wael M Mohammed]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q101002010|Minia University Faculty of Science]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 854 | ''[[:d:Q96189284|Mikhail Ye Zhilkin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 855 | ''[[:d:Q96194947|Elena Tutubalina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 856 | ''[[:d:Q96196381|Marsel Fazlyyyakhmatov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 857 | ''[[:d:Q96199119|Liliya Sharafetdinova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 858 | ''[[:d:Q96204766|Saul Lema Asqui]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q5059855|Center for Research in Agricultural Genomics]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 859 | ''[[:d:Q96212905|Diana Baydamshina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 860 | ''[[:d:Q96245773|Абдулреза Фархадиан]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 861 | ''[[:d:Q96248259|Dmitry Anatolevich Bizyaev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 862 | ''[[:d:Q96301707|Evgeny A Pakhomov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q391028|Британ Колумбиясе университеты]]''<br/>''[[:d:Q2005511|Форт-Һер университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 863 | ''[[:d:Q96346964|Sergey Ryabichko]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 864 | ''[[:d:Q96352811|Dinar T Yarullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 865 | [[Валентин Михайлов]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-01-31 | ''[[:d:Q1656119|Vokhomsky District]]'' | | |- | style='text-align:right'| 866 | [[Евгений Казаков]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Альфред Халиков исемендәге Археология институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Альфред Халиков исемендәге Археология институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1934" | 1934-10-22 | ''[[:d:Q4100355|Бутурлино]]'' | data-sort-value="2026" | 2026-08-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 867 | ''[[:d:Q97201416|László Rosta]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928-06-14 | ''[[:d:Q633789|Dombóvár]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-05-23 | |- | style='text-align:right'| 868 | [[Радик Салихов (1965)|Радик Салихов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1965" | 1965-04-10 | [[Мамадыш районы]] | | |- | style='text-align:right'| 869 | [[Айгөл Әхмәтгалиева]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | [[Мәгърифәт (газета)|Мәгърифәт]]<br/>[[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]]<br/>[[«Мәйдан» журналы]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Чаллы дәүләт татар драма театры|Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театры]] | data-sort-value="1973" | 1973-11-27 | [[Иске Сәфәр]] | | |- | style='text-align:right'| 870 | [[Йолдыз Миңнуллина]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1985" | 1985-04-06 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 871 | [[Зәбихулла Искужин]] | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[галим]] | | data-sort-value="1911" | 1911-01-03 | [[Мәкъсүт (Җылаер районы)|Мәкъсүт]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[Стелла Писарева]] | | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | data-sort-value="1925" | 1925-02-28 | [[Бердычив]] | data-sort-value="2020" | 2020-05-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 873 | ''[[:d:Q97552214|Alla Fedorenko]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 874 | ''[[:d:Q97677849|Maria E Belousova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30263709|Россия авыл хуҗалыгы фәннәре академиясенең Бөтенроссия авыл хуҗалыгы микробиологиясе фәнни тикшеренү институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 875 | [[Илшат Әминов]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Татарстан — Яңа Гасыр]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-27 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 876 | ''[[:d:Q98050410|Илнур Гарипов]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-02-26 | [[Иске Җөри]] | | |- | style='text-align:right'| 877 | ''[[:d:Q98067073|Илдар Сәгъдәтшин]]'' | | [[Татарстан китап нәшрияты]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-03 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 878 | [[Тимур Сөләйманов (1987)|Тимур Сөләйманов]] | | [[Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре министрлыгы]] | data-sort-value="1987" | 1987-01-04 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 879 | ''[[:d:Q98068031|Нурсөя Шәйдуллина]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q91783723|Татарстан Республикасының Дәүләт киңәшчесе]]''<br/>[[Татарстан Рәисе|Татарстан Республикасы Рәисе]]<br/>[[Татарстан (журнал)|Татарстан]]<br/>[[Сөембикә (журнал)]] | | | | |- | style='text-align:right'| 880 | ''[[:d:Q98619436|Igor A Litvinov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 881 | ''[[:d:Q98649073|Almaz L Zinnatullin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 882 | [[Александр Терентьев]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-13 | [[Югары Ослан]] | | |- | style='text-align:right'| 883 | [[Альберт Салихов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1962" | 1962-01-25 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 884 | ''[[:d:Q99709067|Kristina Kitaeva]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 885 | [[Ленар Сафин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | data-sort-value="1969" | 1969-02-11 | [[Арча]] | | |- | style='text-align:right'| 886 | [[Владимир Мерзляков]] | | | data-sort-value="1949" | 1949-03-23 | [[Айбүләк]] | | |- | style='text-align:right'| 887 | ''[[:d:Q100389042|Sergey Vasil'ev]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201689|Россия фәннәр академиясенең Химия физикасы мәсьәләләре институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 888 | ''[[:d:Q100748327|R R Gamirova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 889 | [[Ольга Гончарова]] | ''[[:d:Q105497222|студент-биолог]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | data-sort-value="1958" | 1958-06-25 | [[Яшел Үзән]] | data-sort-value="2015" | 2015-10-15 | |- | style='text-align:right'| 890 | ''[[:d:Q102048668|А А Анисимов]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 891 | ''[[:d:Q102072840|Elena V Khozina]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]] | | | | |- | style='text-align:right'| 892 | ''[[:d:Q102115826|Yuriĭ Iosifovich Cerskiĭ]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 893 | ''[[:d:Q102121761|Vladimir Vladimirovich Vishnevskiî]]'' | [[галим]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 894 | ''[[:d:Q102147558|Dmitry A Kalashnikov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q30281862|Institute of Materials Research and Engineering]]''<br/>''[[:d:Q5227218|Data Storage Institute]]''<br/>''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 895 | ''[[:d:Q102221229|Elena Alekseevna Mazepa]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 896 | ''[[:d:Q102245123|Igor Nikolaevich Volodin]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | | | |- | style='text-align:right'| 897 | ''[[:d:Q102255880|Vasilii Nikolaevich Tsapyrin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 898 | ''[[:d:Q102255884|Anatolii Vasilievich Dorodnov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 899 | ''[[:d:Q102267061|R. O. Nazarian]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 900 | ''[[:d:Q102273934|Angelė Baškienė]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-10-26 | | | |- | style='text-align:right'| 901 | ''[[:d:Q102274697|Линә Рәхмәтуллина]]'' | [[математик]] | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]]<br/>''[[:d:Q4450874|Тамбов дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-03 | [[Балтач]] | data-sort-value="2024" | 2024-03-19 | |- | style='text-align:right'| 902 | ''[[:d:Q102279857|Leonid Ivanovich Gavrilov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 903 | ''[[:d:Q102279858|Grigorii Solomonovich Barchin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 904 | ''[[:d:Q102282104|Farid M. Ablayev]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 905 | ''[[:d:Q102292790|Algimantas Pranas Urbonas]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 906 | ''[[:d:Q102293540|Vytautas Kazakevicius]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 907 | ''[[:d:Q102304049|G. V. Kamenkov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 908 | ''[[:d:Q102304602|Pavel Alekseevich Kuzmin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 909 | ''[[:d:Q102304603|Sh. Nugmanova]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 910 | ''[[:d:Q102304785|Ігар Васілевіч Жаркоў]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1551511|Кавказ биосфера тыюлыгы]]''<br/>''[[:d:Q4125414|V. Peskov Voronezhsky State Nature Biosphere Reserve]]''<br/>''[[:d:Q2630637|Һомел дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-06-13 | [[Мәсәгут (Дуван районы)|Мәсәгут]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-25 | |- | style='text-align:right'| 911 | ''[[:d:Q102305375|Aida Gainutdinova]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 912 | ''[[:d:Q102305626|Boris Ivanovich Kuschev]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 913 | ''[[:d:Q102305933|Ivan Petrovich Egorov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 914 | ''[[:d:Q102305934|German Fedorovich Laptev]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 915 | ''[[:d:Q102305951|Vasilii Petrovich Yablokov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 916 | ''[[:d:Q102305954|Garun Saligulovich Salekhov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 917 | ''[[:d:Q102306160|Lyubov Ivanovna Chibrikova]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 918 | ''[[:d:Q102306679|Aleksey Konstantinovich Nikitin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 919 | ''[[:d:Q102306693|Lev Aleksandrovich Chikin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 920 | ''[[:d:Q102319757|Andrey Porfiriev]]'' | ''[[:d:Q27497422|гельминтолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 921 | ''[[:d:Q102320553|Vladimir Yu Gorshkov]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 922 | ''[[:d:Q102335745|Guzalya Suleymanova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4496816|Khvalynsky National Park]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 923 | ''[[:d:Q102340380|Ekaterina Lipacheva]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 924 | ''[[:d:Q102349107|Boris Leopoldovich Kaufman]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 925 | ''[[:d:Q102353404|G. M. Mubarakzyanov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 926 | ''[[:d:Q102357229|Victor L. Selivanov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 927 | ''[[:d:Q102357272|Andrey N. Frolov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 928 | ''[[:d:Q102357273|Iskander Sh. Kalimullin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 929 | ''[[:d:Q102357276|Shamil T. Ishmukhametov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 930 | ''[[:d:Q102357278|Ilnur I. Batyrshin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 931 | ''[[:d:Q102395053|Grigorii Nikolaievich Chebotarev]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 932 | ''[[:d:Q102395531|Victor Mikhailovich Adukov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 933 | ''[[:d:Q102399547|Veronica Zobin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 934 | ''[[:d:Q102399548|Lidia Vladimirovna Veselova]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 935 | ''[[:d:Q102404666|José R. Arteaga B.]]'' | [[математик]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 936 | ''[[:d:Q102404808|Tatiana Vladimirovna Polushina]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 937 | ''[[:d:Q102407458|Malle Fischer]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1944" | 1944-08-04 | ''[[:d:Q191106|Һаапсалу]]'' | | |- | style='text-align:right'| 938 | ''[[:d:Q102407459|Peep Uba]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1939" | 1939-03-30 | ''[[:d:Q12370394|Misso Rural Municipality]]'' | | |- | style='text-align:right'| 939 | ''[[:d:Q102418344|Alexandre Tartakovsky]]'' | ''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q457281|Урбана-Шампейндагы Иллинойс университеты]]''<br/>''[[:d:Q500606|University of South Florida]]''<br/>''[[:d:Q1076890|Pacific Northwest National Laboratory]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 940 | ''[[:d:Q102434622|Olga Yurievna Danilkina]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 941 | ''[[:d:Q102436005|Marat Aukhadiev]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 942 | ''[[:d:Q102900394|Voplenko Nikolai Nikolaevich]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>''[[:d:Q63677188|хокук укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4122945|Россия Федераиясе Эчке эшләр министрлыгының Волгоград академиясе]]''<br/>[[Волгоград дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q30265172|Волгоград бизнес институты]]''<br/>''[[:d:Q2070502|ССРБ генераль прокуратурасы]]''<br/>''[[:d:Q18400081|Себряковский цементный завод]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-13 | ''[[:d:Q3702213|Даниловка]]'' | | |- | style='text-align:right'| 943 | ''[[:d:Q102985494|Vladimir Mefod'evich Matrosov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 944 | ''[[:d:Q103286033|Alexander Ivanovich Fedotov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 945 | ''[[:d:Q103316189|Nikita Gennadievich Zhiltsov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 946 | ''[[:d:Q103340063|Alexander Kirillovich]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 947 | ''[[:d:Q103841082|Nail Khusnutdinov]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948-07-20 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 948 | [[Ямил Сафиуллин]] | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1935" | 1935-04-04 | [[Мәкъсүт (Күгәрчен районы)|Мәкъсүт]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[Лариса Астахова]] | [[галим]] | | data-sort-value="1977" | 1977-06-29 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 950 | [[Һарун Салихов]] | [[математик]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-12 | [[Казан]] | data-sort-value="1971" | 1971-10-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 951 | ''[[:d:Q105087015|Pavel Solomin]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-12-28<br/>1898-01-09 | [[Шкаланка]] | data-sort-value="1968" | 1968-08-25 | [[Иваново]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[Фоат Зиннуров]] | | | data-sort-value="1959" | 1959-05-10 | [[Биектау районы]] | | |- | style='text-align:right'| 953 | [[Данис Шакиров]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | [[Бөтендөнья татар конгрессы]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-15 | [[Менделеевск]] | | |- | style='text-align:right'| 954 | [[Равил Гыймадиев]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q104166546|баш мөхәррир урынбасары]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | [[Сарман (газета)|Сарман]] | data-sort-value="1938" | 1938-11-03 | [[Актаныш]] | | |- | style='text-align:right'| 955 | [[Рәшит Сәләхов]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-12-17 | [[Кара Борнаш|Иске Борнаш]] | data-sort-value="2021" | 2021-02-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[Назыйм Ханзафаров]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q516463|һиральдис]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-12 | [[Олы Кайбыч]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-31 | |- | style='text-align:right'| 957 | [[Мөдәррис Әгъләмов]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1946" | 1946-10-13 | [[Зәй районы]] | data-sort-value="2006" | 2006-11-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[Илдус Заһидуллин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]]<br/>[[Мирас (журнал)|Мирас]]<br/>[[Гасырлар авазы (журнал)|Гасырлар авазы]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-01 | [[Яңгул (Татарстан)|Яңгул]] | | |- | style='text-align:right'| 959 | ''[[:d:Q105966757|Алена Паўлаўна Кесарава]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q15846344|Смоленск дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q3919998|Беларус дәүләт физкультура университеты]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-10-05 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1972" | 1972-03-17 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[Алсу Нәбиева]] | ''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979-03-12 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 961 | [[Сөмбел Гаффарова]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Сөембикә (журнал)]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-05 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 962 | [[Венера Латыйпова|Винирә Латыйпова]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1944" | 1944-11-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 963 | [[Юлия Әдһәмова|Юлия Әдһәмева]] | | | | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 964 | [[Сөмбел Таишева]] | | [[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-18 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 965 | [[Азат Ахунов]] | | [[«Идел» журналы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-04-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 966 | [[Булат Хәмидуллин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 967 | [[Равия Абдуллина]] | | [[Яр Чаллы дәүләт педагогика университеты]] | data-sort-value="1949" | 1949-10-12 | [[Баскан]] | | |- | style='text-align:right'| 968 | ''[[:d:Q106361015|Зинаида Абрамова]]'' | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-02-21 | [[Baqçasaray|Бакчасарай]] | | |- | style='text-align:right'| 969 | [[Зәйнүл Кутуева]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-04 | [[Татар Кынадысы]] | data-sort-value="1996" | 1996 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 970 | ''[[:d:Q106565746|Анастасия Васильевна Шкляева]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908-10-08 | ''[[:d:Q4278917|Малый Кармыж]]'' | data-sort-value="1998" | 1998-04-02 | [[Ижау]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[Антонина Нефедьева]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1921" | 1921 | [[Саранск]] | data-sort-value="2014" | 2014 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[Вера Торопова]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1915" | 1915-11-20 | ''[[:d:Q2564651|Mologa]]'' | data-sort-value="2008" | 2008-12-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[Виталий Самарцев]] | | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-29 | [[Казан]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[Инна Лещинская]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1935" | 1935-02-21 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="2017" | 2017-10-10 | |- | style='text-align:right'| 975 | ''[[:d:Q106862710|Динә Диас кызы Хисамова]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-31 | | | |- | style='text-align:right'| 976 | [[Эльвира Кудрецкая]] | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q111986872|Кіравец]]''<br/>[[«Татарстан» радиосы]] | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Казан]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[Ләйсән Мөхәррәмова]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-15 | [[Сарман]] | | |- | style='text-align:right'| 978 | ''[[:d:Q107452844|Ädip Miñdubayıf]]'' | | | data-sort-value="1929" | 1929-04-17 | [[Күлбай Мораса]] | data-sort-value="1998" | 1998-05-22 | |- | style='text-align:right'| 979 | ''[[:d:Q107452859|İltözär Ğälief]]'' | | | data-sort-value="1926" | 1926-12-29 | [[Буа (Татарстан)|Буа]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-15 | |- | style='text-align:right'| 980 | [[Бәхтияр Измайлов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-24 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 981 | [[Искәндәр Измайлов]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Альфред Халиков исемендәге Археология институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Альфред Халиков исемендәге Археология институты]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-12 | ''[[:d:Q1024733|Сеймчан]]'' | | |- | style='text-align:right'| 982 | ''[[:d:Q107710061|Юрий Смыков]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1931" | 1931-07-06 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]] | data-sort-value="2015" | 2015-03-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[Алексей Хованский]] | | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q24930137|Мари дәүләт педагогия университеты]]''<br/>''[[:d:Q111108296|Borisoglebsk State Pedagogical Institute]]''<br/>''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-04-20 | [[Тубыл]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-30 | [[Калининград]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[Геннадий Зерцалов]] | | | data-sort-value="1940" | 1940-05-26 | ''[[:d:Q4507942|Chebaki]]'' | data-sort-value="2021" | 2021-01-20 | |- | style='text-align:right'| 985 | [[Борис Огнев]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | | data-sort-value="1901" | 1901-03-05 | [[Самар]] | data-sort-value="1978" | 1978-12-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[Николай Демидов]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1933" | 1933-04-08 | [[Урта Девятово]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[Исаак Оксман]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1892" | 1892-06-24 | ''[[:d:Q12107923|Kalyus]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-05-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[Сергей Лавров (1935)|Сергей Лавров]] | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | [[Уфа моторлар төзү җитештерү берләшмәсе]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-06 | [[Казакъстан]] | | |- | style='text-align:right'| 989 | [[Артём Прокофьев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-12-31 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 990 | [[Рафаэль Мөгыйнов]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-01-29 | [[Сарман]] | | |- | style='text-align:right'| 991 | [[Зәйнәп Кәримова]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1909" | 1909-02-22 | ''[[:d:Q21635426|Аллағыуат улыҫы]]'' | data-sort-value="1995" | 1995-09-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 992 | ''[[:d:Q109357396|Abram Rubinshteyn]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]'' | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Барысав (шәһәр)|Барысау]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 993 | [[Александр Разумов]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1897" | 1897-01-05 | [[Самар губернасы]] | data-sort-value="1987" | 1987-08-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 994 | ''[[:d:Q109485145|Алексей Петрович Шкляев]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | [[«Удмурт дунне» газетасы]] | data-sort-value="1949" | 1949-09-28 | ''[[:d:Q12133717|Нижнее Корякино]]'' | | |- | style='text-align:right'| 995 | ''[[:d:Q109492259|Aleksandr Dudurov]]'' | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-07-18 | [[Кытау-Ивановск]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-03 | [[Чиләбе]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[Михаил Марков (1951)]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-11 | [[Яңавыл]]<br/>[[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | | |- | style='text-align:right'| 997 | [[Рафаил Шәйдуллин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-30 | [[Лабит]] | | |- | style='text-align:right'| 998 | [[Виталий Марков (филолог)]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1927" | 1927-03-29 | [[Казан]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[Гамир Гайфетдинов]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[«Шәһри Чаллы» газетасы|«Шәһри Чаллы»]]<br/>[[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]] | data-sort-value="1941" | 1941-07-01 | [[Бишсубаш]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-28 | |- | style='text-align:right'| 1000 | [[Гөлнур Айзат]] | [[укытучы]]<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Иске Әнәле]] | | |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Лариса Глухова]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | data-sort-value="1976" | 1976-08-30 | [[Кукмара]] | | |- | style='text-align:right'| 1002 | [[Лилия Гыйбадуллина]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1987" | 1987-03-22 | [[Әҗмәт]] | | |- | style='text-align:right'| 1003 | [[Ләйлә Дәүләтова]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[Татарстан — Яңа Гасыр]] | | [[Актаныш районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1004 | [[Марс Тукаев]] | | [[Бөтендөнья татар конгрессы]] | data-sort-value="1972" | 1972-05-26 | [[Рыс]] | | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[Рауза Солтанова]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-15 | [[Түке]] | | |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Рүзәл Йосыпов]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-14 | [[Кышкар]] | | |- | style='text-align:right'| 1007 | [[Рөстәм Шәмсутов]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-04 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1008 | [[Фәнил Гыйләҗев]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1987" | 1987-05-16 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1009 | [[Фәрхәт Хөснетдинов]] | [[хокук белгече]] | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>[[Татэнерго]]<br/>[[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]]<br/>''[[:d:Q132449651|Татарстан Республикасы Рәисе Аппараты]]''<br/>''[[:d:Q4411291|Svyazinvestneftekhim]]''<br/>''[[:d:Q110163050|Татарстан Республикасы Конституция мәхкәмәсе]]''<br/>[[Болгар ислам академиясе]] | data-sort-value="1964" | 1964-11-18 | [[Зур Кукмара]] | | |- | style='text-align:right'| 1010 | [[Эдуард Шәрәфиев]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1984" | 1984-02-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1011 | [[Энҗе Авзалова]] | | | data-sort-value="1982" | 1982-06-30 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1012 | [[Ягъфәр Яппаров]] | ''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]'' | | data-sort-value="1924" | 1924-09-25 | [[Таузар]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-23 | |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Дамир Вагыйзов]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]]<br/>[[«Шәһри Чаллы» газетасы|«Шәһри Чаллы»]]<br/>[[«Татарстан» радиосы]]<br/>[[Чистай хәбәрләре газетасы]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-01 | ''[[:d:Q30179960|Татар Агайбашы]]'' | data-sort-value="2016" | 2016 | |- | style='text-align:right'| 1014 | [[Илһам Гомәров]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-12-24 | | | |- | style='text-align:right'| 1015 | [[Ирек Һадиев]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-28 | [[Кече Кирмән]] | | |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Фәридә Сафина]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-20 | [[Сарман]] | | |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Виктор Демидов]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-06 | [[Алабуга]] | | |- | style='text-align:right'| 1018 | [[Дмитрий Таюрский]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q21660520|Институт физики Казанского (Привожского) федерального университета]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-23 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1019 | ''[[:d:Q110471805|Баҙаҡшанов Рәмил Мөхәмәт улы]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q485178|analyst]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-09 | [[Ахун (Учалы районы)|Ахун]] | | |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Алексей Макаров|Алексей Николай улы Макаров]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-03-30 | [[Хуҗа Хәсән]] | | |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Даниил Зимин]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q314111|Wismut]]''<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-12-02 | [[Сокрау]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Сергей Сергеев]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-07 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1023 | ''[[:d:Q111133515|Михаил Корбут]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1899" | 1899-08-16 | [[Казан]] | data-sort-value="1937" | 1937-08-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1024 | ''[[:d:Q111324611|Valery Leontievich Panteleev]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-04 | [[Яңа Спас (Зәй районы)]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Гадел Әхмәтҗанов]] | [[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Татар-информ]] | data-sort-value="1998" | 1998-04-28 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1026 | ''[[:d:Q111488256|Анисса Павловна Алексеева]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-09-16 | [[Тигашево]] | | |- | style='text-align:right'| 1027 | ''[[:d:Q111519720|Мария Алуф]]'' | ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1901" | 1901-01-13 | [[Кострома]] | data-sort-value="1964" | 1964-11-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[Рифхәт Якупов]] | ''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-07-29 | [[Ижау]] | | |- | style='text-align:right'| 1029 | [[Айсылу Башкурова-Садыйкова]] | [[галим]] | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-27 | [[Кызыл Октябрь районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Әминә Галиева]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-05 | [[Актаныш]] | | |- | style='text-align:right'| 1031 | [[Зөфәр Рәмиев|Рәмиев Зөфәр Зәйни улы]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q28255863|текстолог]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-25 | [[Уразлы (Кама Тамагы районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 1032 | ''[[:d:Q111796224|Дмитрий Туманов]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3104508|cultural manager]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]<br/>''[[:d:Q4460391|Tonsk Regional Drama Theatre]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 1033 | ''[[:d:Q111899205|Екатерина Олеговна Мереминская]]'' | ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | data-sort-value="1983" | 1983-10-16 | | | |- | style='text-align:right'| 1034 | ''[[:d:Q111916269|Tahir Ğäzizef]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935-09-12 | [[Иске Монасыйп]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1035 | ''[[:d:Q112134475|Андрей Вазанов]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-07-24 | [[Казан]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1036 | ''[[:d:Q112136860|Александр Шамов]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q30279593|Karpov Institute of Physical Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q21645244|Central Scientific Research Institute of Chemistry and Mechanics]]''<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-29 | [[Петропавел|Кызылъяр]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1037 | ''[[:d:Q112193105|Ernst Dibäy]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''<br/>''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-03 | [[Казан]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1038 | [[Гөлчәчәк Нәҗипова]] | ''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]'' | [[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Минзәлә педагогика көллияте]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | data-sort-value="1961" | 1961-02-10 | [[Тойгуҗа]] | | |- | style='text-align:right'| 1039 | ''[[:d:Q112436480|Igor V. Konnov]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958 | | | |- | style='text-align:right'| 1040 | ''[[:d:Q112761978|Вячеслав Кузнецов]]'' | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-07 | ''[[:d:Q1112783|Morzhovets]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1041 | [[Хәлимә Корбангалиева]] | ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-04 | [[Казан]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1042 | ''[[:d:Q112963378|Ренат Бикбулатов]]'' | | [[Казан исәпләү системалары җитештерү берләшмәсе]] | data-sort-value="1933" | 1933-10-29 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | |- | style='text-align:right'| 1043 | ''[[:d:Q112988710|Татаринов, Александр Васильевич]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q16636182|Dobretsov Geological Institute]]'' | data-sort-value="1942" | 1942 | | | |- | style='text-align:right'| 1044 | ''[[:d:Q112988837|Iskender Yasaveyev]]'' | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | [[Сосногорск]] | | |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Салих Корбангалиев]] | [[галим]]<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-18 | [[Биектау (Әгерҗе районы)]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1046 | ''[[:d:Q112989194|Наил Кашапов]]'' | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1960" | 1960-11-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Рамил Муллин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-05-10 | [[Мөслим районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1048 | ''[[:d:Q112994724|Oleg Moskovtsev]]'' | [[галим]] | | data-sort-value="1935" | 1935-09-28 | ''[[:d:Q4129078|Vypolzovo]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-01-08 | [[Нефтеюганск]] |- | style='text-align:right'| 1049 | ''[[:d:Q113005516|Aleksei Temlyakov]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-03-30 | [[Йошкар-Ола]] | data-sort-value="1968" | 1968 | |- | style='text-align:right'| 1050 | ''[[:d:Q113355952|Nadir Bäkiref]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q2559023|Supreme Council of Crimea]]''<br/>''[[:d:Q4242943|Crimean State Engineering Pedagogical University]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1051 | ''[[:d:Q113535182|Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы]]'' | ''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[галим]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-08-22 | [[Төньяк Шакша]] | | |- | style='text-align:right'| 1052 | ''[[:d:Q113536930|Любовь Агеева]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]]<br/>[[Казанские ведомости (гәҗит)|Казанские ведомости]]<br/>[[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]]<br/>''[[:d:Q4533218|Эфир (телерадиокомпания)]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1946" | 1946-11-07 | ''[[:d:Q18792055|Nizhneye Chelyayevo]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1053 | ''[[:d:Q113550698|Vyacheslav Andreevich Toboev]]'' | ''[[:d:Q61791734|biomathematician]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-05 | | | |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Галиәхмәт Шаһи]] | [[шагыйрь]]<br/>[[укытучы]] | | data-sort-value="1949" | 1949-08-24 | [[Шура (Татарстан)|Шура]] | data-sort-value="2026" | 2026-08-05 | [[Чаллы]] |- | style='text-align:right'| 1055 | ''[[:d:Q113727681|Рыгор Якаўлевіч Ліберзон]]'' | | ''[[:d:Q4407667|И. И. Мечников исемендәге Төньяк-Көнбатыш дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1349150|National University of Mongolia]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2067552|Grodno State Medical University]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-07-16 | [[Акъяр]] | data-sort-value="1966" | 1966-12-22 | |- | style='text-align:right'| 1056 | ''[[:d:Q113897634|Михаил Черепанов]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татарстан (журнал)|Татарстан]]<br/>[[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-12 | [[Ишем]] | | |- | style='text-align:right'| 1057 | ''[[:d:Q114099031|Gulnara Safiullina]]'' | ''[[:d:Q4009406|эспринтир]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-29 | | | |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Әлфия Галләмова (1955)|Әлфия Галләмова]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Әлмәтнефть]]<br/>[[Татарстан Республикасының милли музее]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-09 | [[Дятьково|Дәтково]] | | |- | style='text-align:right'| 1059 | ''[[:d:Q115456025|Александра Григорьевна Власова]]'' | ''[[:d:Q185196|акушер]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | data-sort-value="1901" | 1901-07-16 | [[Чабаксар]] | data-sort-value="1974" | 1974-01-03 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 1060 | ''[[:d:Q115672801|Ксения Лукичёва]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q10355417|advertising person]]''<br/>''[[:d:Q49176591|public relations executive]]''<br/>''[[:d:Q2957754|communications manager]]''<br/>''[[:d:Q3659898|public relations officer]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-01-31 | [[Түбән Кама]] | | |- | style='text-align:right'| 1061 | ''[[:d:Q115687938|Фәрит Гөбәев]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-15 | [[Казан]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-25 | |- | style='text-align:right'| 1062 | [[Эльмира Җәлилова]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1979" | 1979-12-05 | [[Яңа Әлем]] | | |- | style='text-align:right'| 1063 | ''[[:d:Q116060283|Dayana Sharafutdinova]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q16868721|carcinologist]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1064 | ''[[:d:Q116175704|Inna Smirnova]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Мичиган университеты]]<br/>[[Вена университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1065 | ''[[:d:Q116259554|Алексей Корниенко]]'' | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1985003|Vitebsk State Technological University]]''<br/>''[[:d:Q2043205|Витебск дәүләт университеты]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-17 | ''[[:d:Q4326702|Novy Manych]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1066 | ''[[:d:Q117355903|Авраам (Аркадий) Файнберг]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1930" | 1930-04-27 | [[Скопин]] | data-sort-value="2010" | 2010-06-20 | ''[[:d:Q171639|Ashdod]]'' |- | style='text-align:right'| 1067 | ''[[:d:Q117750578|Akhnaf Alimgulov]]'' | [[укытучы]] | | data-sort-value="1904" | 1904-05-28 | [[Канбулат (Мәләвез районы)|Канбулат]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q12079880|Oyim]]'' |- | style='text-align:right'| 1068 | [[Эдуард Хәйруллин]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | data-sort-value="1969" | 1969-01-28 | [[Казан]] | data-sort-value="2023" | 2023-04-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1069 | ''[[:d:Q117853339|Роберт Рәкыйпов]]'' | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]''<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1936" | 1936-11-10 | [[Яңа Чокалы]] | data-sort-value="1995" | 1995-05-04 | [[Әлмәт]] |- | style='text-align:right'| 1070 | [[Шәүкәт Гаделша]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q165029|иликтер мантүре]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-09-16 | [[Киндерле (Төмән өлкәсе)]] | data-sort-value="2024" | 2024-03-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1071 | ''[[:d:Q118928321|Anna Ananieva]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>[[галим]] | [[Лейбниц исемендәге Көнчыгыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа тикшеренүләр институты]]<br/>''[[:d:Q315452|Klassik Stiftung Weimar]]'' | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1072 | ''[[:d:Q118941270|Oleg Gabelko]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | data-sort-value="1968" | 1968 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1073 | [[Данис Нургалиев]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-09-01 | [[Абдулла (Борай районы)|Абдулла]] | | |- | style='text-align:right'| 1074 | [[Фәрид Мифтахов]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-09-07 | [[Күлбай Мораса]] | | |- | style='text-align:right'| 1075 | [[Андрей Барон]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q245068|кәмитче]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-05-06 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1076 | ''[[:d:Q120263465|Наводнов, Владимир Григорьевич]]'' | | | data-sort-value="1952" | 1952-08-30 | [[Сарытау өлкәсе]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-27 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 1077 | [[Клара Синицына]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татарстан Республикасының милли музее]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1932" | 1932-12-11 | [[Буа (Татарстан)|Буа]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1078 | [[Илмир Төхвәтуллин (1991)|Илмир Төхвәтуллин]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-11-20 | [[Биектау (Балык Бистәсе районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 1079 | ''[[:d:Q120267639|Спориус, Алексей Эмильевич]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]] | | data-sort-value="1907" | 1907-01-29 | [[Казан]] | data-sort-value="1978" | 1978 | |- | style='text-align:right'| 1080 | ''[[:d:Q120268439|Егоров, Иван Петрович]]'' | | | data-sort-value="1915" | 1915-07-25 | | data-sort-value="1990" | 1990-10-02 | |- | style='text-align:right'| 1081 | ''[[:d:Q120280614|Мөхәммәт Хәйруллин]]'' | | | data-sort-value="1951" | 1951-11-09 | | | |- | style='text-align:right'| 1082 | ''[[:d:Q121757177|Iskhak Sakhaev]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1930" | 1930-04-20 | | data-sort-value="2016" | 2016-09-12 | |- | style='text-align:right'| 1083 | [[Резидә Йосыпова]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | [[Чаллы-ТВ]]<br/>[[Якты юл (газета, Тукай районы)|Якты юл]]<br/>[[«Шәһри Чаллы» газетасы|«Шәһри Чаллы»]]<br/>[[Татмедиа]] | data-sort-value="1968" | 1968-03-04 | [[Әндереш]] | | |- | style='text-align:right'| 1084 | ''[[:d:Q122782119|Анатолий Елдашев]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q107017212|некрополист]]'' | [[Казан руханилар семинариясе]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-11 | [[Грозный]] | | |- | style='text-align:right'| 1085 | [[Ислам Вәлиев]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-11-09 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1086 | [[Батырхан Әгъзамов]] | | | data-sort-value="1998" | 1998-12-19 | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-19 | [[Кызыл (шәһәр)|Кызыл]] |- | style='text-align:right'| 1087 | ''[[:d:Q123597301|Vasiliy Permitin]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q15306067|териятлит]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-11-04<br/>1990-10-04 | | | |- | style='text-align:right'| 1088 | [[Роберт Гәрәев]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-02-08 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1089 | ''[[:d:Q124128490|Shaida Abdrakhmanovna Maksudova]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-11-29 | [[Уразай (Әгерҗе районы)]] | data-sort-value="2009" | 2009-02-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1090 | ''[[:d:Q124618873|Здобнова Зоя Петровна]]'' | ''[[:d:Q16880249|диалектолог]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926-03-25 | [[Чистай]] | | |- | style='text-align:right'| 1091 | ''[[:d:Q124666671|Nikolay Petrovich Trunin]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q28776412|book collector]]'' | | data-sort-value="1920" | 1920-06-04 | ''[[:d:Q4174589|Ялатма]]'' | data-sort-value="2007" | 2007-02-05 | ''[[:d:Q4174589|Ялатма]]'' |- | style='text-align:right'| 1092 | [[Елена Вишленкова]] | | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1093 | ''[[:d:Q124769813|Александр Кессель]]'' | | | data-sort-value="1935" | 1935-11-20 | [[Одесса]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1094 | [[Җәүдәт Миңнуллин]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-07 | [[Чаллы (Кама Тамагы районы)]] | data-sort-value="2019" | 2019-10-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1095 | [[Марат Закиров (1985)|Марат Закиров]] | | | data-sort-value="1985" | 1985-12-31 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Рөстәм Габәшев]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1941" | 1941-05-10 | [[Уфа]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1097 | [[Альвина Вафина]] | | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | data-sort-value="1940" | 1940-12-08 | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 1098 | [[Фуат Гарифуллин]] | | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | data-sort-value="1936" | 1936-12-09 | [[Күл Черкене]] | | |- | style='text-align:right'| 1099 | ''[[:d:Q125974096|Николай Козарь]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]] | data-sort-value="1942" | 1942-02-26 | [[Славгород (Россия)|Славгород]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-19 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1100 | ''[[:d:Q126095922|Гаранин, Владимир Александрович]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q56677347|кул көрәшчесе]]''<br/>[[шагыйрь]] | | data-sort-value="1969" | 1969-05-10 | [[Шәмсир]] | | |- | style='text-align:right'| 1101 | ''[[:d:Q126372588|Vladimir Ivanovich Kashcheev]]'' | | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-09 | [[Таганрог]] | data-sort-value="2026" | 2026-07-18 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 1102 | [[Айдар Шәйхин]] | ''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар әдәбияты тарихы музее һәм Шәриф Камалның мемориаль фатиры]]<br/>[[Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернат]]<br/>[[Гыйлем (проект)|Гыйлем]] | data-sort-value="1997" | 1997-09-06 | [[Әтәс]] | | |- | style='text-align:right'| 1103 | [[Кәрим Долотказин]] | ''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-18 | [[Иса]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1104 | ''[[:d:Q126625147|Aleksandra Ryabinina]]'' | | | data-sort-value="1897" | 1897-09-20 | [[Чуел]] | data-sort-value="1977" | 1977 | |- | style='text-align:right'| 1105 | [[Эльза Газизова]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]]<br/>[[Интертат]]<br/>[[Акчарлак (газета)|Акчарлак]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Юлдаш (газета, Казан)|Юлдаш]] | data-sort-value="1988" | 1988-01-08 | [[Чаллы]] | | |- | style='text-align:right'| 1106 | ''[[:d:Q126878013|Sergei Pimenov]]'' | [[Программист|програмчы]] | ''[[:d:Q58024|eBay]]'' | | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1107 | [[Рәсимә Шәмсетдинова]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]]<br/>[[Казан педагогика көллияте]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-15 | [[Мүлмә]] | | |- | style='text-align:right'| 1108 | [[Таһир Гыйлаҗев]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-28 | [[Карт (авыл)|Карт]] | | |- | style='text-align:right'| 1109 | ''[[:d:Q129051588|Илдар Ваһапов]]'' | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q30289978|Institute of Technical Acoustics]]''<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-04 | [[Магадан]] | | |- | style='text-align:right'| 1110 | ''[[:d:Q130330205|Ценципер Лейба Иоселевич]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]] | data-sort-value="1908" | 1908 | | data-sort-value="1938" | 1938 | |- | style='text-align:right'| 1111 | ''[[:d:Q130331425|Брейтман Евгения Соломоновна]]'' | | | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Бакы]] | data-sort-value="1992" | 1992 | |- | style='text-align:right'| 1112 | ''[[:d:Q130332074|Boris Fedorov]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]'' | data-sort-value="1904" | 1904 | | data-sort-value="1938" | 1938-05 | |- | style='text-align:right'| 1113 | ''[[:d:Q130371193|Azər Allahverənov]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-02-20 | [[Бакы]] | | |- | style='text-align:right'| 1114 | [[Әнисә Алиева]] | ''[[:d:Q28255863|текстолог]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1952" | 1952-09-29 | [[Кече Чынлы]] | | |- | style='text-align:right'| 1115 | [[Вәсил Хөсәенов]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Җәлилнефть]]<br/>[[Азнакайнефть]]<br/>[[Татнефть]] | data-sort-value="1953" | 1953-03-03 | [[Копейск]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-24 | [[Бөгелмә]] |- | style='text-align:right'| 1116 | ''[[:d:Q131036273|Фәридә Гаффарова]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1951" | 1951 | | data-sort-value="2006" | 2006-10-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1117 | [[Гүзәл Хәбетдинова]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Татнефть]]<br/>[[Әлмәтнефть]]<br/>[[Әлмәт районы]] | data-sort-value="1969" | 1969-11-14 | [[Әлмәт]] | | |- | style='text-align:right'| 1118 | [[Луиза Фәсхетдинова]] | ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | [[Әмир Мәҗитов музее]]<br/>[[Арча милли аяк киеме фабрикасы]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-31 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1119 | [[Әнәс Таҗетдинов]] | [[хокук белгече]] | [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]] | data-sort-value="1927" | 1927-02-23 | [[Югары Мәлем]] | data-sort-value="1990" | 1990-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1120 | [[Фәридә Исмәгыйлева]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | [[Татарстан нефтенең 60 еллыгы исемендәге шәһәр паркы]]<br/>[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-01 | [[Карамалы (Азнакай районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 1121 | ''[[:d:Q131453732|Rasim Nizamov]]'' | [[җырчы]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1122 | ''[[:d:Q131728420|Илгизәр Рәхимов]]'' | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-16 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1123 | ''[[:d:Q131739138|Шакиров, Роберт Вафич]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-29 | [[Олы Битаман]] | | |- | style='text-align:right'| 1124 | [[Денис Калинкин|Денис Калинкин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-11-16 | [[Түбән Кама]] | | |- | style='text-align:right'| 1125 | [[Дамир Таҗиев]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Алнас (предприятие)]]<br/>[[«Өмет» (Сембер)|«Өмет»]]<br/>[[Әлмәт таңнары]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]] | data-sort-value="1965" | 1965-01-05 | [[Яшәүче]] | | |- | style='text-align:right'| 1126 | [[Ирина Антонова]] | [[галим]] | | data-sort-value="1971" | 1971-12-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1127 | ''[[:d:Q132530699|Стекольщиков Михаил Григорьевич]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1908" | 1908 | | data-sort-value="1983" | 1983 | |- | style='text-align:right'| 1128 | ''[[:d:Q132530778|Умылина Тамара Михайловна]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1129 | [[Руслан Шиһабетдинов]] | [[менеджер]] | | data-sort-value="1976" | 1976-06-27 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1130 | ''[[:d:Q133159743|Мәрьям Гайнетдинова]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q7886765|union organizer]]''<br/>''[[:d:Q50768646|labor leader]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Татарстан Республикасы Финанс министрлыгы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Тимәш]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1131 | [[Николай Туганов]] | ''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]'' | [[Вести КАМАЗа (газета)]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-16 | [[Кече Шәмәк]] | | |- | style='text-align:right'| 1132 | [[Алмаз Фәйзуллин]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-04-10 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1133 | ''[[:d:Q133620039|Айдар Ногманов]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q107017212|некрополист]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-28 | [[Кировград]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1134 | ''[[:d:Q133752214|Evgenia M. Vinogradova]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983 | | | |- | style='text-align:right'| 1135 | [[Әнвәр Әфләтунов]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-11 | [[Буа (Татарстан)|Буа]] | data-sort-value="1963" | 1963-11-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1136 | ''[[:d:Q134540420|Galina Dumkina]]'' | [[математик]] | | data-sort-value="1934" | 1934-11-18 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1137 | ''[[:d:Q134587791|Хабибуллина, Эльмира Камилевна]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1980" | 1980-10-01 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1138 | ''[[:d:Q134611865|Ринат Әхмәтгали улы Фазлыйәхмәтов]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-06-13 | [[Олы Әтнә]] | data-sort-value="2017" | 2017-04-28 | [[Арча]] |- | style='text-align:right'| 1139 | ''[[:d:Q135103464|Алмаз Азат улы Әсхәдуллин]]'' | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-12-13 | [[Түбән Кама]] | | |- | style='text-align:right'| 1140 | [[Виталий Смирнов (1950)|Виталий Смирнов]] | ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q60850457|Party of Pensioners of Russia]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-01 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1141 | ''[[:d:Q135414440|Bonaventure F. P. Dossou]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1142 | ''[[:d:Q135458282|Фасхутдинова, Луиза Фагимовна]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1509440|чигүче]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Әмир Мәҗитов музее]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-31 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1143 | ''[[:d:Q135479087|Diliara Brileva]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q5062518|Leibniz-Zentrum Moderner Orient]]''<br/>''[[:d:Q12074682|A. Krymsky Institute of Oriental Studies]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1144 | [[Резедә Шәрипова]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1962" | 1962-12-05 | [[Мәндәй]] | | |- | style='text-align:right'| 1145 | ''[[:d:Q135682517|Хафизов, Дмитрий Иосифович]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | data-sort-value="1964" | 1964-09-27 | [[Сарытау]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1146 | ''[[:d:Q135922663|Шишкин, Марк Рустамович]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1039099|икыскурия йөртүче]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980-09-04 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1147 | ''[[:d:Q135976000|Рафаэль Валеев]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-28 | [[Керкәле (Лениногорск районы)|Керкәле]] | | |- | style='text-align:right'| 1148 | ''[[:d:Q136203942|Evgeny A. Marfin]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1976" | 1976-05-13 | | | |- | style='text-align:right'| 1149 | [[Диләрә Госманова]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-17 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1150 | [[Сөмбел Билалова]] | ''[[:d:Q1062433|җырчы]]'' | [[Казан шәһәр филармониясе]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-13 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1151 | [[Адель Шәйхетдинова]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-15 | [[Уфа]] | | |- | style='text-align:right'| 1152 | [[Эльвира Һадиева]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1153 | [[Ильяс Гафаров]] | ''[[:d:Q47541952|продюсер]]''<br/>''[[:d:Q2378505|promoter]]'' | [[Tat Cult Fest]]<br/>[[Татаркино (оешма)|Татаркино]] | data-sort-value="1987" | 1987-07-07 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1154 | ''[[:d:Q136654760|Айрат Фәйзрахманов]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татарстан Республикасының Милли китапханәсе|Татарстан Республикасы Милли китапханәсе]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы]]<br/>[[Бөтендөнья татар яшьләре форумы]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | | |- | style='text-align:right'| 1155 | [[Гөлшат Галиуллина]] | [[галим]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1970" | 1970-11-05 | [[Югары Табын]] | | |- | style='text-align:right'| 1156 | ''[[:d:Q136769544|Илсинә Шакирова]]'' | [[укытучы]] | | | [[Кошман]] | | |- | style='text-align:right'| 1157 | [[Радмир Беляев]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q98058553|municipal employee]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987-06-11 | [[Чаллы]] | | |- | style='text-align:right'| 1158 | [[Нурия Сәйяр]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1952" | 1952-08-29 | [[Барда районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1159 | ''[[:d:Q138505070|Соловьёв, Вячеслав Петрович]]'' | | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-24 | [[Вахруши (Слабутски районы, штп)|Вахруши]]<br/>[[Слободской районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1160 | ''[[:d:Q138609610|Благовещенский, Гавриил Александрович]]'' | | ''[[:d:Q60824755|TSNIGRI]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-06-22 | [[Коры Карсун (авыл)|Коры Карсун]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-10 | |- | style='text-align:right'| 1161 | ''[[:d:Q138752659|Рәүфә Уразманова]]'' | ''[[:d:Q12347522|этнограф]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | data-sort-value="1936" | 1936-02-22 | [[Можга]] | data-sort-value="2026" | 2026-08-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1162 | [[Алмаз Хәкимов]] | [[хокук белгече]]<br/>[[менеджер]] | [[Пенза өлкәсе]] | data-sort-value="1986" | 1986-09-28 | [[Теләче]] | | |- | style='text-align:right'| 1163 | [[Фәнәвис Дәүләтбаев]] | [[шагыйрь]] | | data-sort-value="1951" | 1951-10-20 | [[Актаныш районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1164 | [[Резеда Зәйниева]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-07 | [[Арбор]] | | |- | style='text-align:right'| 1165 | [[Лилия Хисмәтова]] | [[укытучы]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]'' | [[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]] | data-sort-value="1980" | 1980-01-02 | [[Туембаш]] | | |- | style='text-align:right'| 1166 | [[Резидә Кадыйрова]] | [[укытучы]]<br/>[[җырчы]] | | data-sort-value="1961" | 1961-04-22 | [[Уразбахты (Мамадыш районы)|Уразбахты]] | data-sort-value="2026" | 2026-05-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1167 | ''[[:d:Q139899418|Aleksandr Shirokov]]'' | | | data-sort-value="1926" | 1926-12-21 | [[Казан]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1168 | [[Азат Габдрәшитов]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993 | [[Мари-Суыксу]]<br/>[[Татар Суыксуы авыл җирлеге]] | | |- | style='text-align:right'| 1169 | [[Рамил Минһаҗев]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1960" | 1960-01-30 | [[Мөслим (Мөслим районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 1170 | ''[[:d:Q140368862|Евдокимов, Фёдор Ильич]]'' | | | data-sort-value="1928" | 1928-01-16 | [[Зирекле (Епрәч районы)]]<br/>[[Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | data-sort-value="2017" | 2017 | |- | style='text-align:right'| 1171 | ''[[:d:Q140400776|Lajos Nagy]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | data-sort-value="1919" | 1919-08-07 | ''[[:d:Q911249|Dunaalmás]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-06-30 | [[Будапешт]] |- | style='text-align:right'| 1172 | ''[[:d:Q140707663|Ferenc Szabó]]'' | ''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]''<br/>''[[:d:Q88190406|party official]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q1470109|Árpád Gimnázium]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-11 | [[Эстергом]] | data-sort-value="2010" | 2010-06-02 | [[Будапешт]] |- | style='text-align:right'| 1173 | [[Ранис Гыйләҗетдинов]] | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | data-sort-value="1995" | 1995-10-06 | [[Чаллы]] | | |- | style='text-align:right'| 1174 | ''[[:d:Q140889277|Александр Аганин]]'' | [[математик]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]] | data-sort-value="1954" | 1954-08-13 | [[Красногорский (Мари Иле)|Красногорский]] | | |- | style='text-align:right'| 1175 | ''[[:d:Q140892620|Александр Анисимов]]'' | ''[[:d:Q14906342|биофизик]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-22 | [[Казан]] | | |- | style='text-align:right'| 1176 | ''[[:d:Q140894087|Александр Афанасьев]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан (журнал)|Татарстан]]<br/>[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Фән (нәшрият)]]<br/>[[Научный Татарстан (журнал)|Научный Татарстан]] | data-sort-value="1931" | 1931-02-08 | [[Кителга]] | data-sort-value="2005" | 2005-06-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1177 | ''[[:d:Q141195443|Солтания Вахитова]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | data-sort-value="1930" | 1930 | | data-sort-value="1996" | 1996 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1178 | ''[[:d:Q141305491|Альберт Айнетдинов]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан дәүләт энергетика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-01 | [[Иске Чокалы]] | | |- | style='text-align:right'| 1179 | [[Дания Әхмәтова|Әхмәтова Дания Заһретдин кызы]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-05-25 | [[Яшел Үзән]] | | |- | style='text-align:right'| 1180 | [[Гамир Мөбәрәкҗанов]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q135483762|ГНИПИ-ВТ]]''<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-24 | [[Кушъелга (Зәй районы)|Кушъелга]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1181 | ''[[:d:Q141499485|Leonid Popov]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-06-08 | | | |- | style='text-align:right'| 1182 | ''[[:d:Q141640320|Furugh Odinazoda]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q141640365|International Bank of Tajikistan]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1183 | [[Арслан Минвалеев|Арслан Минвәлиев]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1184 | ''[[:d:Q141735833|Гелюза Ибрагимова]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-07-01 | [[Үтәмеш (Тәтеш районы)|Үтәмеш]] | | |- | style='text-align:right'| 1185 | [[Рузилә Мөхәммәтова]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Татмедиа]]<br/>[[Татар-информ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-11 | [[Яшел Үзән районы]] | | |- | style='text-align:right'| 1186 | [[Илдус Шаһиев]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Татмедиа]]<br/>[[Минзәлә (газета)|Минзәлә]] | data-sort-value="1962" | 1962-02-22 | [[Иске Алпар]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-18 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] |- | style='text-align:right'| 1187 | [[Динә Мостафина]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q26709887|археограф]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-23 | ''[[:d:Q985293|Omsukchan]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1188 | ''[[:d:Q141948335|Киричёк Пётр Николаевич]]'' | | | data-sort-value="1948" | 1948-11-07 | ''[[:d:Q4326264|Novoscherbinovskaya]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[:ru:Казанская учительская семинария#История школы|1872-1918 Казан укытучылар семинариясен тәмамлаучылар]] * [[Казан Татар укытучылар мәктәбе#Тәмамлаучылар|1876-1917 Казан татар укытучылар мәктәбен тәмамлаучылар]] * [[Казан педагогика институты#Тәмамлаучылар|1876-2011 Казан педагогика институтын тәмамлаучылар]] * [[Алабуга педагогика институты#Югары уку йортын тәмамлаучылар|1903/59-2011 Алабуга педагогика институтын тәмамлаучылар]] * [[:ru:Казанский юридический институт (1931)#Известные выпускники|1931-1952 Казан юридик институтын тәмамлаучылар]] * [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты#Тәмамлаучылар|1931-2011 Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлаучылар]] * [[Кама дәүләт инженер-икътисад академиясе#Тәмамлаучылар|1980-2012 Кама дәүләт инженер-икътисад академиясен тәмамлаучылар]] [[Төркем:Казан университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Исемлекләр:Югары уку йортлары буенча шәхесләр]] 25v0or3kdfipgkd46c43caek5zp88bk 0 819535 6099781 6086453 2026-11-08T10:09:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099781 wikitext text/x-wiki {{seealso|Россия Федерациясе дәүләт премиясе|Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге}} {{УК}} '''Фән һәм техника өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе''' ({{lang-ru|{{Label|Q4377076|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q4377076|lang=en}}}}) — {{RUS}} дәүләт бүләге. [[1994 ел]]ның [[26 июль|26 июлендә]] булдырылган. [[Россия Федерациясе Хөкүмәте]] исеменнән гамәлдәге [[Россия Федерациясе хөкүмәте рәисләре|рәисе]] тарафыннан раслана һәм тапшырыла. Бүләкләнүчеләр саны — ??? кеше. == Бүләкләнү нигезе == == Ияләре == {{seealso|Төркем:Фән һәм техника өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясе лауреатлары}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q4377076} |section= |sort=p166/Q4377076/p585 |columns=p166/Q4377076/p585:Ел,label:Исем,p21,p569,p570}} {| class='wikitable sortable' ! Ел ! Исем ! җенес ! туу датасы ! үлем датасы |- | | ''[[:d:Q46471|Vladimir Peshekhonov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-14 | |- | 2003 | [[Александр Прохоров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-07-11 | data-sort-value="2002" | 2002-01-08 |- | 2010 | [[Валентина Матвиенко]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-07 | |- | 2008 | ''[[:d:Q313594|Kirsan Ilyumzhinov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-05 | |- | 2009<br/>2010 | [[Вячеслав Зайцев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-02 | data-sort-value="2023" | 2023-04-30 |- | | ''[[:d:Q362998|Геннадий Падалка]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-21 | |- | 2002 | ''[[:d:Q431006|Виктор Савиных]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-07 | |- | | ''[[:d:Q446865|Николай Патрушев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-11 | |- | 1998 | ''[[:d:Q447311|Анатолий Соловьёв]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-16 | |- | 1998-04-06<br/>2007-02-22 | ''[[:d:Q451455|Вахит Галиәкбәров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | |- | 2003 | ''[[:d:Q466610|Elena Baturina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-08 | |- | 2010<br/>2020 | [[Алексей Миллер]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-31 | |- | | ''[[:d:Q699696|Vladimir Yakunin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-30 | |- | 2006<br/>2012 | ''[[:d:Q708484|Oleg Atkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-09 | |- | | ''[[:d:Q734909|Leonid Reiman]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-12 | |- | | ''[[:d:Q740269|Игорь Сергеев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-20 | data-sort-value="2006" | 2006-11-10 |- | 2001 | ''[[:d:Q845401|David Yang]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-03 | |- | 1996 | ''[[:d:Q905015|Yuri Ovchinnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-02 | data-sort-value="1988" | 1988-02-17 |- | 2008 | [[Рөстәм Миңнеханов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-01 | |- | | ''[[:d:Q983514|Георгий Полтавченко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-24 | |- | 2005 | ''[[:d:Q1192630|Vyacheslav Shtyrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-23 | |- | | ''[[:d:Q1395387|Alexei Mordashov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-09-26 | |- | | ''[[:d:Q1397809|Svyatoslav Fyodorov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-08 | data-sort-value="2000" | 2000-06-02 |- | | ''[[:d:Q1399423|Oleg Lobov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-07 | data-sort-value="2018" | 2018-09-06 |- | | ''[[:d:Q1445225|Lev Altshuler]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-11-09 | data-sort-value="2003" | 2003-12-23 |- | | ''[[:d:Q1668314|Aleksandr Granberg]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-25 | data-sort-value="2010" | 2010-08-22 |- | 1995 | ''[[:d:Q1716592|Victor Danilov-Danilyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-09 | |- | 2001<br/>2002 | ''[[:d:Q1894128|Виктор Рашников]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-13 | |- | | ''[[:d:Q1904859|Leonid Konopelko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-05 | |- | | ''[[:d:Q1981824|Sergey Bogdanchikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-10 | |- | 2005 | ''[[:d:Q2121574|Vladimir Popovkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-25 | data-sort-value="2014" | 2014-06-18 |- | 2010 | [[Денис Мантуров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-23 | |- | 2005<br/>2006-02-20 | ''[[:d:Q2384738|Gennady Onishchenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-20 | |- | 1997<br/>1999<br/>2003 | ''[[:d:Q2587259|Владимир Фортов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-23 | data-sort-value="2020" | 2020-11-29 |- | 2011 | ''[[:d:Q2622956|Виктор Садовничий]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-03 | |- | | [[Олег Газенко]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-12-12 | data-sort-value="2007" | 2007-11-17 |- | | [[Роберт Нигъмәтуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | |- | 2003-02-18 | [[Валентин Юдашкин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-14 | data-sort-value="2023" | 2023-05-02 |- | | ''[[:d:Q4054946|Sergey Abramov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-25 | |- | 2003 | ''[[:d:Q4055253|Mikhail Abyzov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-03 | |- | 1999 | ''[[:d:Q4057375|Arnold Adamyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-06 | data-sort-value="2012" | 2012-09-11 |- | 2002 | ''[[:d:Q4057379|Лейла Адамян]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-20 | |- | | ''[[:d:Q4058008|Vitaly Adushkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-10 | data-sort-value="2025" | 2025-11-25 |- | 2011 | ''[[:d:Q4058816|Rafik Sabirovitsj Ayzatoelov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-27 | |- | | ''[[:d:Q4059480|Efraim Akim]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-14 | data-sort-value="2010" | 2010-09-13 |- | | [[Ренат Акчурин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-02 | data-sort-value="2024" | 2024-10-06 |- | 2008 | ''[[:d:Q4060747|Sergey Aldoshin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-02 | |- | 2001<br/>2011 | ''[[:d:Q4061076|Anatoly Alexandrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | |- | 2024 | ''[[:d:Q4062294|Mammad Bagir Javad oglu Aliyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-08 | |- | | [[Николай Алёшин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-10 | data-sort-value="2023" | 2023-02-11 |- | | ''[[:d:Q4064775|Alexander Ananenkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-13 | |- | 1998 | ''[[:d:Q4067748|Nikolay Anfimov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-29 | data-sort-value="2019" | 2019-10-29 |- | 1995<br/>2001<br/>2007 | ''[[:d:Q4067791|Vladimir Antsiferov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-26 | data-sort-value="2016" | 2016-03-06 |- | | ''[[:d:Q4070396|Vladimir Artyakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-30 | |- | | ''[[:d:Q4073114|Arslan Akhmetov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-11 | |- | | ''[[:d:Q4073575|Igor Ashurbeyli]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-09 | |- | 2010<br/>2015 | ''[[:d:Q4074803|Sergey Bagnenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | |- | 2000<br/>2007 | ''[[:d:Q4077459|Oleg Bannykh]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-27 | |- | | ''[[:d:Q4078549|Mikhail Barskov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-08-05 | data-sort-value="2013" | 2013-01-07 |- | 2015 | ''[[:d:Q4079713|Vladimir Bautin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-27 | |- | 2000-02-29 | ''[[:d:Q4080673|Alexander Bedritsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-10 | |- | | ''[[:d:Q4080802|Alexey Bezborodov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-01 | data-sort-value="2018" | 2018-05-05 |- | | ''[[:d:Q4082973|Felix Beloyartsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-06 | data-sort-value="1985" | 1985-12-17 |- | | [[Александр Берлин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-27 | |- | | ''[[:d:Q4087124|Igor Biryukov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-20 | data-sort-value="2017" | 2017-12-29 |- | | ''[[:d:Q4089230|Vitaly Bogdanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-06 | |- | 2003 | [[Лео Бокерия]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-22 | |- | 1995 | ''[[:d:Q4090882|Vladimir Bolotin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-29 | data-sort-value="2008" | 2008-05-28 |- | | ''[[:d:Q4091126|Vladimir Bolshakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-21 | |- | | ''[[:d:Q4093300|Валерий Бондур]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-28 | |- | | ''[[:d:Q4094750|Ivan Bortnik]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-09 | |- | | ''[[:d:Q4097760|Aleksandr Bugayov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-25 | data-sort-value="2024" | 2024-10-03 |- | | ''[[:d:Q4098360|Stanislav Buzinov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-05 | data-sort-value="2012" | 2012-12-31 |- | 1998 | ''[[:d:Q4098829|Vladimir Bulgak]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-09 | |- | | ''[[:d:Q4099684|Yelena Burlakova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-12 | data-sort-value="2016" | 2016-09-25 |- | 2017 | ''[[:d:Q4104718|Юрий Васильев (1929-2023)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-10 | data-sort-value="2023" | 2023-12-29 |- | 1999 | ''[[:d:Q4104963|Konstantin Vasilchenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-01-10 | data-sort-value="2010" | 2010-07-15 |- | | ''[[:d:Q4105290|Nikolai Vatolin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-13 | data-sort-value="2018" | 2018-08-11 |- | | ''[[:d:Q4105987|Aleksandr Veyn]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-06 | data-sort-value="2003" | 2003-06-17 |- | | ''[[:d:Q4107911|Vitaly Werner]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-06 | data-sort-value="2016" | 2016-01-24 |- | | ''[[:d:Q4110582|Viktor Videneyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-15 | |- | | ''[[:d:Q4111104|Vladimir Vikulin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | |- | | ''[[:d:Q4123358|Eduard Volkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-18 | data-sort-value="2025" | 2025-06-04 |- | | ''[[:d:Q4125213|Юрий Воробьёв]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-02 | |- | | ''[[:d:Q4132888|Eduard Galperin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-10 | |- | 2012 | ''[[:d:Q4133544|Sergey Garanin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-02-11 | |- | | ''[[:d:Q4136099|Anatoly Gerashchenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-02 | data-sort-value="2022" | 2022-09-21 |- | | [[Рәгыйб Гыймаев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-01 | data-sort-value="2016" | 2016-01-29 |- | 2002 | ''[[:d:Q4139600|Igor Glebov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-01-21 | data-sort-value="2002" | 2002-01-11 |- | | ''[[:d:Q4140258|Vasily Glukhikh]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-10 | data-sort-value="2021" | 2021-07-19 |- | | ''[[:d:Q4145769|Viktor Gorokhov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-05 | |- | | [[Ирина Горячева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-30 | |- | | ''[[:d:Q4147631|Igor Sergeyevich Gramberg]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-06-15 | data-sort-value="2002" | 2002-10-19 |- | | ''[[:d:Q4148174|Vladimir Grachev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-02 | data-sort-value="2026" | 2026-04-26 |- | 2006 | ''[[:d:Q4148690|Igor Grekhov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-10 | data-sort-value="2026" | 2026-08-30 |- | | ''[[:d:Q4149244|Анатолий Григорьев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-03-23 | data-sort-value="2023" | 2023-02-11 |- | | ''[[:d:Q4151115|Vladimir Gryaznov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-17 | data-sort-value="2001" | 2001-05-19 |- | | ''[[:d:Q4152077|Asgat Gumerov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-15 | data-sort-value="2025" | 2025-12-23 |- | | ''[[:d:Q4152208|Гуняев, Георгий Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-29 | data-sort-value="2013" | 2013-07-31 |- | | ''[[:d:Q4154565|Yanush Danilevich]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-06 | data-sort-value="2011" | 2011-05-15 |- | | ''[[:d:Q4293804|Oleg Milman]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-14 | |- | 2004 | [[Карл Минскер]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-14 | data-sort-value="2003" | 2003-05-25 |- | | ''[[:d:Q4296056|German Mironov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-09 | data-sort-value="2008" | 2008-08-03 |- | 1997<br/>2007<br/>2018 | ''[[:d:Q4296088|Sergey Mironov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-06 | data-sort-value="2023" | 2023-08-14 |- | | ''[[:d:Q4296620|Boris Sergeevitsj Mitin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-27 | data-sort-value="2000" | 2000-11-03 |- | | ''[[:d:Q4296640|Sergey Gerasimovich Mitin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-14 | |- | | ''[[:d:Q4297324|Viktor Mikhailov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-03-13 | data-sort-value="1990" | 1990-06-15 |- | 2011 | [[Илья Моисеев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-15 | data-sort-value="2020" | 2020-10-11 |- | | [[Юрий Монаков|Юри Монаков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-07 | data-sort-value="2011" | 2011-01-03 |- | | ''[[:d:Q4303532|Valentina Moryakina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-24 | data-sort-value="2015" | 2015-07-22 |- | | ''[[:d:Q4303993|Aleksey Mikhailovich Moskovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-10 | |- | 2010 | ''[[:d:Q4310329|Vyacheslav Myasnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-12 | data-sort-value="2010" | 2010-07-21 |- | | ''[[:d:Q4312383|Valentin Vasilevitsj Naydenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-07 | data-sort-value="2005" | 2005-10-20 |- | | ''[[:d:Q4312565|Vladimir Nakoryakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-26 | data-sort-value="2018" | 2018-04-01 |- | | ''[[:d:Q4317779|Vladimir Nesterov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-01 | data-sort-value="2022" | 2022-12-28 |- | | ''[[:d:Q4317783|Ivan Nesterov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-01 | data-sort-value="2019" | 2019-02-01 |- | | ''[[:d:Q4317976|Sergey Netesov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-19 | |- | | ''[[:d:Q4319735|Vladimir Nikitin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-13 | |- | | ''[[:d:Q4321864|Ivan A. Novakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-02 | |- | | ''[[:d:Q4322720|Juriy Vasilevitsj Novikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-25 | data-sort-value="2024" | 2024-03-11 |- | 2005 | ''[[:d:Q4323971|Генрих Новожилов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | data-sort-value="2019" | 2019-04-28 |- | | ''[[:d:Q4323973|Kapiton Vasilevitsj Novozjilov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-18 | data-sort-value="2013" | 2013-08-24 |- | | ''[[:d:Q4327599|Сергей Носов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-17 | |- | | ''[[:d:Q4328055|Boris Nuraliyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-18 | |- | | ''[[:d:Q4329781|Ivan Obraztsov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-07-28 | data-sort-value="2005" | 2005-02-28 |- | | ''[[:d:Q4331304|Огурцов, Анатолий Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-24 | |- | | ''[[:d:Q4332697|Vladimir Okrepilov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | data-sort-value="2026" | 2026-07-06 |- | | ''[[:d:Q4335049|Boris Onyky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-20 | data-sort-value="2020" | 2020-12-11 |- | | ''[[:d:Q4336552|Aleksandr Orlikovskiy]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-12 | data-sort-value="2016" | 2016-05-01 |- | | [[Виктор Осипов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-15 | |- | | ''[[:d:Q4341504|Dmitry Pavlov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-26 | |- | | ''[[:d:Q4342875|Mikhail Paltsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-09 | data-sort-value="2025" | 2025-04-17 |- | 2004 | ''[[:d:Q4344466|Vladislav Panchenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-15 | |- | | ''[[:d:Q4360738|Vladimir Petrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-30 | |- | | ''[[:d:Q4360852|Rem Petrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-22 | |- | 1998 | ''[[:d:Q4362907|Yevgeny Vasilyevich Pimenov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-05 | data-sort-value="2021" | 2021-01-26 |- | | ''[[:d:Q4363243|Michael A. Piradov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-09 | |- | 2004 | ''[[:d:Q4364718|Николай Платэ]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-04 | data-sort-value="2007" | 2007-03-16 |- | | ''[[:d:Q4369291|Валентин Покровский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-01 | data-sort-value="2020" | 2020-10-29 |- | | ''[[:d:Q4374625|A. I. Potapov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-22 | data-sort-value="2013" | 2013-09-26 |- | | ''[[:d:Q4375009|Eduard Potyomkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | data-sort-value="2020" | 2020-05-14 |- | | ''[[:d:Q4379307|Vyacheslav Prikhodko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-20 | |- | | ''[[:d:Q4382568|Михаил Прусак]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-02-23 | data-sort-value="2025" | 2025-08-26 |- | | ''[[:d:Q4383713|Dmitry Pumpyansky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-22 | |- | | ''[[:d:Q4384593|Lev Puchkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-05 | data-sort-value="2021" | 2021-01-07<br/>2021-01-04 |- | | ''[[:d:Q4388977|Gennadiy Gennadevitsj Raykoenov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-03 | |- | | ''[[:d:Q4390065|Andrey Rappoport]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-22 | |- | | ''[[:d:Q4390593|Valery Rastorguyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-08 | data-sort-value="2021" | 2021-07-06 |- | | ''[[:d:Q4393757|Aleksandr Pavlovitsj Reoetov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-05 | data-sort-value="2012" | 2012-05-07 |- | 2010 | [[Геннадий Розенберг|Геннади Розенберг]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-30 | |- | 1999 | [[Александр Рочегов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-01-24 | data-sort-value="1998" | 1998-12-02 |- | | ''[[:d:Q4399758|Андрей Рудской]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-19 | |- | | ''[[:d:Q4400114|Dmitry Rundkvist]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-10 | data-sort-value="2022" | 2022-01-15 |- | | ''[[:d:Q4401174|Олег Рутковский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-13 | data-sort-value="2008" | 2008-03-10 |- | | ''[[:d:Q4404784|Mikhail Sadovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-10-24 | data-sort-value="1994" | 1994-10-12 |- | 2000 | ''[[:d:Q4407500|Lev Sandakchiev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-11 | data-sort-value="2006" | 2006-06-29 |- | | ''[[:d:Q4408074|Mikhail Sapin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-19 | data-sort-value="2015" | 2015-03-20 |- | 2013 | ''[[:d:Q4408631|Ашот Саркисов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-30 | data-sort-value="2022" | 2022-10-17 |- | | ''[[:d:Q4409150|Aleksandr Saurov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-03 | |- | | ''[[:d:Q4410353|Vladimir Svetlov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-04-16 | data-sort-value="2021" | 2021-10-18 |- | | ''[[:d:Q4413490|Igor Seleznyov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-23 | data-sort-value="2017" | 2017-02-20 |- | | ''[[:d:Q4417874|Roman Serykh]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-03 | data-sort-value="2008" | 2008-09-15 |- | 2011 | ''[[:d:Q4418657|Aleksandr Sergeyevich Sigov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-31 | |- | | ''[[:d:Q4418859|Pavel Ivanovitsj (vratsj) Sidorov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-13 | |- | | ''[[:d:Q4422094|Iouri Skoloubovitch]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-17 | |- | | ''[[:d:Q4423465|Mikhail Slipenchuk]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-20 | |- | | ''[[:d:Q4423990|Слугин, Владимир Степанович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933 | data-sort-value="2007" | 2007 |- | | ''[[:d:Q4424655|Gennadiy Smirnov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-17 | data-sort-value="2020" | 2020-07-19 |- | | ''[[:d:Q4426883|Viktor Soyfer]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-18 | |- | | ''[[:d:Q4427257|Eduard Sokolow]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-08 | data-sort-value="2016" | 2016-09-05 |- | 2003 | [[Юрий Соломенцев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-25<br/>1939 | data-sort-value="2018" | 2018-09-15 |- | 2015 | ''[[:d:Q4441615|Aleksandr Stempkovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-03 | |- | | ''[[:d:Q4444034|Mikhail Nikolaevich Strikhanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-18 | |- | | ''[[:d:Q4448168|Anatoly Sysoyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-09 | data-sort-value="2021" | 2021-02-16 |- | | ''[[:d:Q4449511|Albert Tavkhelidze]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-16 | data-sort-value="2010" | 2010-02-27 |- | | ''[[:d:Q4451714|Natalia Tarasova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-02 | |- | | ''[[:d:Q4452435|Aleksandr Tatarkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-11 | data-sort-value="2016" | 2016-08-05 |- | | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-23 | |- | 2005 | ''[[:d:Q4452874|Hristo Periklovitsj Tachtsjidi]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-13 | |- | | ''[[:d:Q4454218|Valery Telichenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-24 | |- | | ''[[:d:Q4455797|Gennadi Tereshchenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-28 | data-sort-value="2010" | 2010-04-16 |- | | ''[[:d:Q4459782|Vitor Tolmatshov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-08 | data-sort-value="2026" | 2026-06-29 |- | | ''[[:d:Q4464552|Юрий Трутнев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-02 | data-sort-value="2021" | 2021-08-06 |- | | ''[[:d:Q4477528|Stanislav Us]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-23 | data-sort-value="2026" | 2026-05-05 |- | | ''[[:d:Q4479270|Учайкин, Василий Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-07 | |- | | ''[[:d:Q4479525|Igor B. Ushakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-28 | |- | | ''[[:d:Q4482144|Евгений Федосов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-14 | data-sort-value="2025" | 2025-09-08 |- | | ''[[:d:Q4484086|Georgy Filippov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-10 | data-sort-value="2026" | 2026-01-30 |- | 2004 | ''[[:d:Q4484852|Andrey Finkelshteyn]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-07 | data-sort-value="2011" | 2011-09-18 |- | | ''[[:d:Q4492350|Georgiy Avraamovitsj Frank]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-26 | |- | | ''[[:d:Q4492929|Константин Фролов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-22 | data-sort-value="2007" | 2007-11-18 |- | | ''[[:d:Q4493948|Владимир Фёдоров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-21 | data-sort-value="2010" | 2010-09-17 |- | | ''[[:d:Q4493976|Игорь Фёдоров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-15 | data-sort-value="2023" | 2023-08-27 |- | 2008 | [[Сәламбәк Хаҗиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-07 | data-sort-value="2018" | 2018-03-02 |- | | ''[[:d:Q4494688|Rakhim Khaitov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-06 | data-sort-value="2022" | 2022-03-11 |- | | ''[[:d:Q4496603|Igor Khatkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-06 | |- | 2005 | ''[[:d:Q4498491|Vladimir Khmelyov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-09 | |- | | ''[[:d:Q4502045|Могели Хубутия]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-17 | |- | | ''[[:d:Q4502077|Эдуард Худайнатов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-11 | |- | 2012 | ''[[:d:Q4503054|Руслан Цаликов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-31 | |- | | ''[[:d:Q4154852|Сергей Данкверт]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | |- | | ''[[:d:Q4155484|Veniamin Dashevsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | data-sort-value="2021" | 2021-09-29 |- | | ''[[:d:Q4156262|Vladimir Debabov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-17 | |- | | ''[[:d:Q4156522|Nikolay Devyatkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-03-29 | data-sort-value="2001" | 2001-02-01 |- | 2013 | ''[[:d:Q4156727|Иван Дедов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-12 | |- | 2003 | ''[[:d:Q4157585|Kamo Seropovič Demirčjan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-25 | |- | | ''[[:d:Q4157988|Igor Denisov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-03 | data-sort-value="2021" | 2021-11-17 |- | | ''[[:d:Q4163623|Gleb Dobrovolsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-09-09 | data-sort-value="2013" | 2013-04-08 |- | | ''[[:d:Q4170212|Vyacheslav Dudka]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-23 | |- | | ''[[:d:Q4171801|Anatoly Dyakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-10 | data-sort-value="2015" | 2015-08-12 |- | 2010 | ''[[:d:Q4175422|Станислав Емельянов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-18 | data-sort-value="2018" | 2018-11-15 |- | | ''[[:d:Q4176032|Anatoly Yeperin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-15 | data-sort-value="2015" | 2015-08-25 |- | 2008 | ''[[:d:Q4185435|Mikhail Zalikhanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | |- | 2004<br/>2005 | ''[[:d:Q4188527|Vladislav Georgievitsj Zacharevitsj]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-12 | data-sort-value="2013" | 2013-11-16 |- | | [[Николай Зефиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-13 | data-sort-value="2017" | 2017-04-28 |- | 1997 | ''[[:d:Q4194121|Vladimir Zotov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-26 | |- | | [[Хәсән Зәбиров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-15 | |- | | ''[[:d:Q4195759|Genrikh Ivanitsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-08 | |- | | ''[[:d:Q4196013|Vadim Ivanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-18 | data-sort-value="2022" | 2022-04-08 |- | | ''[[:d:Q4196341|Timur Ivanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-15 | |- | | ''[[:d:Q4197039|Vladimir Ivashkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-24 | |- | | ''[[:d:Q4199841|Vjatsjeslav Aleksandrovitsj Ilitsjjov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-18 | |- | | ''[[:d:Q4200573|Sergey Inge-Vechtomov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-04 | |- | | ''[[:d:Q4202975|Pavel Ipatov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-12 | |- | 2003 | ''[[:d:Q4203527|Aleksandr Isayev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-26 | data-sort-value="2018" | 2018-08-30 |- | 2010 | ''[[:d:Q4206703|Евгений Каблов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-14 | |- | | ''[[:d:Q4209709|Vladimir Kalinnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-27 | data-sort-value="2015" | 2015-01-11 |- | | ''[[:d:Q4209957|Nikolay Kalistratov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-02 | data-sort-value="2023" | 2023-01-26 |- | | ''[[:d:Q4214181|Александр Карасевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-24 | |- | | ''[[:d:Q4214390|Alexander Karaulov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-11 | |- | | ''[[:d:Q4215684|Mikhail Karpenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-15 | |- | | ''[[:d:Q4216560|Nikolay Kasimov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-16 | |- | | ''[[:d:Q4218103|Vladimir Kashin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-10 | |- | | ''[[:d:Q4218617|Nikolay Kvasha]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-08 | data-sort-value="2007" | 2007-11-04 |- | | [[Дмытро Кива|Дмитрий Кива]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-10-08 | data-sort-value="2024" | 2024-07-24 |- | | ''[[:d:Q4221307|Aleksandr Kirilin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-13 | |- | 2016 | ''[[:d:Q4221782|Mikhail Kirpichnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | |- | 2006 | ''[[:d:Q4225541|Михаил Ковальчук]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-21 | |- | | ''[[:d:Q4225969|Aleksandr Kogan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-12 | |- | | ''[[:d:Q4225970|Aleksandr Kogan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-25 | data-sort-value="2007" | 2007-03-08 |- | | ''[[:d:Q4226298|Sergey Kozhevnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-15 | |- | | ''[[:d:Q4227221|Oskar Iosifovitsj Koyfman]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-21 | data-sort-value="2023" | 2023-12-31 |- | | ''[[:d:Q4227795|Sergey Kolesnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-01 | |- | | ''[[:d:Q4228698|Alexander Kolsanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-05 | |- | 2002 | ''[[:d:Q4230650|Eduard Kondrashov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-02 | |- | | ''[[:d:Q4230961|Dmitry Konov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-02 | |- | 2006 | ''[[:d:Q4230977|Александр Коновалов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-12 | |- | | ''[[:d:Q4230988|Gennady Konovalov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-14 | |- | | ''[[:d:Q4231338|Aleksey Konstantinov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-11-07 | data-sort-value="2008" | 2008-04-27 |- | | ''[[:d:Q4231343|Boris Konstantinov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-27 | data-sort-value="2012" | 2012-07-30 |- | | ''[[:d:Q4231672|Алексей Конторович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-28 | data-sort-value="2023" | 2023-10-24 |- | | ''[[:d:Q4232064|Staņislavs Koņuhovs]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | data-sort-value="2011" | 2011-04-03 |- | | ''[[:d:Q4233603|Georgy Korovin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-16 | data-sort-value="2012" | 2012-07-21 |- | | ''[[:d:Q4233612|Sergey Korovin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-24 | data-sort-value="2011" | 2011-12-07 |- | | ''[[:d:Q4234048|Anatoliy Koroteyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-22 | |- | | ''[[:d:Q4235655|Валерий Костюк]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-26 | |- | | ''[[:d:Q4235951|Геннадий Котельников]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-11 | |- | 1999<br/>2009<br/>2019 | ''[[:d:Q4238198|Gennady Krasnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-30 | |- | | ''[[:d:Q4240778|Dmitry А. Krivolutsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-04 | data-sort-value="2004" | 2004-10-30 |- | 2000 | ''[[:d:Q4244603|Nikolay Kudryavtsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-08 | |- | | ''[[:d:Q4244957|Vladimir Kuznetsov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-23 | |- | | ''[[:d:Q4245002|Леонид Кузнецов (инженер)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-19 | |- | | [[Николай Кузнецов (1931)]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-25 | |- | | ''[[:d:Q4245325|Aleksandr Kuzmin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-12 | data-sort-value="2019" | 2019-09-26 |- | | ''[[:d:Q4245979|Владимир Кулаков]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | data-sort-value="2007" | 2007-02-10 |- | | ''[[:d:Q4246103|Valery Kuleshov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-06 | |- | | ''[[:d:Q4246322|Gennadiy Nikolaevitsj Koelipanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-25 | |- | | ''[[:d:Q4249002|Марк Курцер]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-30 | |- | | ''[[:d:Q4249483|Aleksey Kutepov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-10 | data-sort-value="2004" | 2004-02-28 |- | | ''[[:d:Q4249723|Nikolay Georgievitsj Koetin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-24 | |- | | ''[[:d:Q4252323|Николай Лавёров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | data-sort-value="2016" | 2016-11-27 |- | | ''[[:d:Q4254177|Boris Lapin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-10 | data-sort-value="2020" | 2020-04-30 |- | | ''[[:d:Q4255695|Valery Lebedev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-14 | data-sort-value="2021" | 2021-07-05 |- | | ''[[:d:Q4257001|Viktor Legostayev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-06-06 | data-sort-value="2015" | 2015-01-08 |- | | ''[[:d:Q4258994|Aleksandr Leontyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-24 | data-sort-value="2022" | 2022-11-30 |- | 2000 | ''[[:d:Q4261708|Georgy Limansky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-27 | |- | 1998 | ''[[:d:Q4262412|Aleksey Lipanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-03 | |- | | ''[[:d:Q4262428|Yury Lipatov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-14 | |- | 2011 | ''[[:d:Q4263554|Alexander Litvak]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-17 | |- | 2008 | [[Владимир Литвиненко]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-14 | |- | | ''[[:d:Q4266159|Boris Lomberg]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-20 | data-sort-value="2022" | 2022 |- | | ''[[:d:Q4266793|Vitaly Lopota]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-28 | |- | 1996<br/>2002 | ''[[:d:Q4266850|Юрий Лопухин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-28 | data-sort-value="2016" | 2016-10-03 |- | | ''[[:d:Q4269458|Valery Lunin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-31 | data-sort-value="2020" | 2020-03-09 |- | | ''[[:d:Q4272572|Nikolai Ljakishev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-05 | data-sort-value="2006" | 2006-11-18 |- | | ''[[:d:Q4272898|Boris Lyovin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | data-sort-value="2023" | 2023-06-30 |- | | [[Мидхәт Мәүлетев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-16 | data-sort-value="2000" | 2000-12-08 |- | | ''[[:d:Q4274780|Майер, Александр Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-07 | |- | | ''[[:d:Q4275190|Arthur Mac]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-15 | data-sort-value="2016" | 2016-02-21 |- | | ''[[:d:Q4275420|Николай Макаровец]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-21 | data-sort-value="2019" | 2019-03-31 |- | | ''[[:d:Q4276165|Aleksandr Maksimov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-24 | data-sort-value="2012" | 2012-09-19 |- | | ''[[:d:Q4277830|Vasiliy Aleksandrovitsj Malinnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-14 | |- | | ''[[:d:Q4279315|Yury Malyshev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-01 | data-sort-value="2022" | 2022-09-05 |- | | ''[[:d:Q4280017|Yury Mamontov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-11 | |- | | ''[[:d:Q4284839|Gennady Matishov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | |- | | ''[[:d:Q4284972|Victor Matrosov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-07 | data-sort-value="2015" | 2015-01-19 |- | | ''[[:d:Q4285671|Gadzji Noechievitsj Machatsjev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-19 | data-sort-value="2013" | 2013-12-19 |- | | ''[[:d:Q4285723|Махлай, Александр Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-17 | |- | | ''[[:d:Q4286010|Мачехин, Георгий Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-04 | |- | | ''[[:d:Q4291469|Геннадий Месяц]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-29 | |- | | ''[[:d:Q16656045|David Ioseliani]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-06-03 | |- | | ''[[:d:Q16656897|Геннадий Казанин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-02 | data-sort-value="2020" | 2020-03-30 |- | 2008 | ''[[:d:Q16665423|Vladimir Kononov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-13 | |- | | ''[[:d:Q16668127|Valery Kubyshkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-25 | |- | | ''[[:d:Q16668212|Nikolay Kudryashov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-19 | |- | | ''[[:d:Q16699846|Aleksandr Genrikhovich Sofronov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-16 | |- | | ''[[:d:Q16704686|Yury Tarbeyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-08 | data-sort-value="2020" | 2020-06-05 |- | 2011 | ''[[:d:Q16716045|Цыб, Сергей Анатольевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-29 | |- | | ''[[:d:Q16718214|Vladimir Chekhonin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-05 | |- | | ''[[:d:Q16718298|Ivan Mikhailovich Chizh]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-07 | |- | | ''[[:d:Q16913009|Rady Shmakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-17 | data-sort-value="2021" | 2021-09-23 |- | | ''[[:d:Q17275670|Aleksandr Romashin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-20 | data-sort-value="2014" | 2014-06-19 |- | | ''[[:d:Q17306064|Zinaida Suslina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-03 | data-sort-value="2014" | 2014-06-22 |- | | ''[[:d:Q17617334|Николай Измеров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | data-sort-value="2016" | 2016-12-23 |- | | ''[[:d:Q17617371|Igor Mayev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-27 | |- | | ''[[:d:Q17617393|Nikolay Dmitriyevich Yushuk]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-22 | data-sort-value="2023" | 2023-10-17 |- | | ''[[:d:Q17617443|Jakov Besel]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-30 | data-sort-value="2025" | 2025-06-20 |- | | ''[[:d:Q17617459|Leonid S. Barbarash]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-22 | data-sort-value="2023" | 2023-11-14 |- | | ''[[:d:Q17619546|Vladimir Lysak]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-17 | |- | | ''[[:d:Q17675304|Mikhail Ostrovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-22 | |- | | ''[[:d:Q17675341|Oleg A. Bogatikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-15 | data-sort-value="2022" | 2022-03-01 |- | | ''[[:d:Q17675584|Boris Myasoyedov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-02 | |- | | ''[[:d:Q18043515|Evgeny Mikrin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-15 | data-sort-value="2020" | 2020-05-05 |- | | [[Илдар Габдуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-03 | |- | | ''[[:d:Q18044189|David Zaridze]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-09 | |- | | ''[[:d:Q18084479|Leonid Smirnov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-12 | |- | 2009-03-10 | ''[[:d:Q18176103|Igor Mishin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-30 | |- | 2012 | [[Александр Сергеев (1955)]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-02 | |- | 2003 | ''[[:d:Q18327448|Tamerlan Bekirbaev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-19 | data-sort-value="2023" | 2023-11-13 |- | | ''[[:d:Q18397663|Лейковский, Юрий Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-25 | |- | | ''[[:d:Q18400821|Boris Bobrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-02 | |- | | ''[[:d:Q18409625|Kliment Trubetskoy]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-03 | |- | | ''[[:d:Q18543383|Sergey Goncharov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-19 | |- | | ''[[:d:Q18603017|Mikhail Kurlenya]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-03 | |- | | ''[[:d:Q18634132|Oleg Bukharin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-16 | |- | 1997 | ''[[:d:Q18634212|Виктор Глущенко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-14 | data-sort-value="2015" | 2015-02-06 |- | | ''[[:d:Q18634604|Anatoly Miroshnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-05 | |- | | ''[[:d:Q18634690|Boris Obnosov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-26 | |- | | ''[[:d:Q18634812|Evgeny Pokushalov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-07 | |- | | ''[[:d:Q18634844|Vasily Popov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-26 | data-sort-value="2023" | 2023-04-13 |- | | ''[[:d:Q18635016|Vladimir Selin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-01 | |- | | ''[[:d:Q18741309|Пеньков, Максим Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-05-24 | |- | | ''[[:d:Q18741433|Aleksey Yuryev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-05-17 | |- | | ''[[:d:Q18786174|Anatoly Kholkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-08 | data-sort-value="2026" | 2026-08-31 |- | | ''[[:d:Q18786179|Цугленок, Николай Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-17 | |- | | ''[[:d:Q18786181|V. A. Chanturii︠a︡]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-15 | |- | | ''[[:d:Q18920633|Igor Yeryukhin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-28 | data-sort-value="2014" | 2014-10-08 |- | | [[Валерий Грайфер]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-20 | data-sort-value="2020" | 2020-04-24 |- | | ''[[:d:Q18936339|Ерохин Владислав Всеволодович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-01 | data-sort-value="2014" | 2014-11-22 |- | | ''[[:d:Q19366054|Aleksandr Aronov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-10 | |- | | ''[[:d:Q19613131|Bagrat Alekyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-15 | |- | | ''[[:d:Q19614413|Dmitry Garkunov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-11-24 | data-sort-value="2021" | 2021-05-28 |- | 2008 | ''[[:d:Q19616055|Irina Ivshina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-12 | |- | | ''[[:d:Q19618863|Leopold Leontyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-01 | |- | | ''[[:d:Q19618878|Feliks Letnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-03 | |- | | ''[[:d:Q19619078|Aleksey Makarov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-01 | |- | | ''[[:d:Q19754433|Boris Lobanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-31 | data-sort-value="2015" | 2015-03-13 |- | | ''[[:d:Q19754435|Anatoly Ovtchinnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-24 | data-sort-value="2015" | 2015-03-16 |- | | ''[[:d:Q19817442|Sergey Alekseyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-20 | data-sort-value="2015" | 2015-04-08 |- | | ''[[:d:Q19843999|Aleksandr Verkhovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-08-23 | |- | 2012 | ''[[:d:Q19884893|Sergey Chernyshev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-15 | |- | | ''[[:d:Q19907253|Valentina Grigoryevna Babel]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-23 | |- | | ''[[:d:Q19907511|Nikolay Bochkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-19 | data-sort-value="2011" | 2011-09-28 |- | | ''[[:d:Q19909257|Иноземцев, Александр Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-07 | data-sort-value="2014" | 2014-03-12 |- | | ''[[:d:Q19909309|Igor Sokolov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-27 | |- | | ''[[:d:Q19909560|Филиппов, Геннадий Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-06 | data-sort-value="2023" | 2023-03-03 |- | 2001 | ''[[:d:Q19910504|Dmitry Vasilyevich Orlov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-21 | data-sort-value="2002" | 2002-10-10 |- | | ''[[:d:Q19918442|Шелыгин, Юрий Анатольевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-29 | |- | | ''[[:d:Q19965869|Vitaliy Ievlev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-15<br/>1926 | data-sort-value="1990" | 1990-01-01<br/>1990 |- | | ''[[:d:Q20035908|Nikolay Melnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-25 | data-sort-value="2018" | 2018-06-02 |- | | ''[[:d:Q20051207|Anatoli Jurjewitsch Baryschnikow]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-21 | data-sort-value="2015" | 2015-05-31 |- | | ''[[:d:Q20051210|Alexandre Oucherovitch Dorf]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-02 | data-sort-value="2015" | 2015-05-30 |- | | ''[[:d:Q20065950|Ilya Blekhman]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-29 | data-sort-value="2021" | 2021-02-03 |- | | ''[[:d:Q20068783|Aleksandr Alekseevitsj Negoda]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-28 | data-sort-value="2016" | 2016-08-20 |- | | ''[[:d:Q20156310|Aleksandr Perelman]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-05-18 | data-sort-value="1998" | 1998-03-07 |- | | [[Әхмәт Мазһаров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-01 | |- | | [[Ильяс Абдрахманов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-21 | |- | 2012 | ''[[:d:Q20742154|Guerman Smirnov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-18 | data-sort-value="2015" | 2015-07-14 |- | | ''[[:d:Q20918786|Artour Oussenkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-14 | data-sort-value="2015" | 2015-08-27 |- | | ''[[:d:Q21065096|Yulian Yusfin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-24 | data-sort-value="2015" | 2015-05-18 |- | | ''[[:d:Q21088519|Артамонов, Владимир Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-26 | |- | 2012 | ''[[:d:Q21088684|Балега, Юрий Юрьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-08 | |- | | ''[[:d:Q21092005|Vladimir Verba]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-16 | |- | | ''[[:d:Q21098901|Vladimir Zdornov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-09 | |- | | ''[[:d:Q21100391|Anatoly Kiselyov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-29 | data-sort-value="2017" | 2017-06-09 |- | | ''[[:d:Q21101902|Sergey Korotkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-18 | |- | | ''[[:d:Q21104417|Михаил Романович Личиницер]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-03 | data-sort-value="2019" | 2019-02-25 |- | | ''[[:d:Q21104563|Vyacheslav Andreevich Lyubimenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-27 | data-sort-value="2017" | 2017-12-23 |- | 1997<br/>2003 | ''[[:d:Q21106395|Aleksandr Matveenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-20 | data-sort-value="2021" | 2021-01-12 |- | 2004 | ''[[:d:Q21106854|Vladimir Pavlovitsj Melnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-05 | |- | | ''[[:d:Q21109215|Semjon Lvovitsj Moesjer]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-18 | |- | | ''[[:d:Q21133967|Nicolay Shabalov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-21 | data-sort-value="2023" | 2023-02-27 |- | | ''[[:d:Q21140565|Aslan Jusoepovitsj Tsivadze]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-20 | |- | | [[Натан Сельский|Натан Селски]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-25 | |- | | ''[[:d:Q21152728|Nikolay Alekseevitsj Severtsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-10 | |- | | ''[[:d:Q21154130|Vladimir Ponomarenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-01-03 | data-sort-value="2025" | 2025-06-03 |- | | ''[[:d:Q21154257|Плавских, Владимир Дмитриевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | data-sort-value="2003" | 2003 |- | | ''[[:d:Q21181307|Шахматов, Евгений Владимирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-15 | |- | | ''[[:d:Q21639147|Aleksandr Michaylovitsj Digay]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-01 | |- | | ''[[:d:Q21639514|Λέονιντ Ζαμπέλιν]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-30 | data-sort-value="2015" | 2015-09-24 |- | | ''[[:d:Q21640252|Oleg Kiselyov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-05 | data-sort-value="2015" | 2015-11-24 |- | 1998 | [[Юрий Клячкин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-31 | data-sort-value="2000" | 2000-03-31 |- | | ''[[:d:Q21641390|Viktor Maleyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-22 | |- | 2004 | ''[[:d:Q21641396|Aleksey Malinin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | |- | 2008 | ''[[:d:Q21641713|Юрий Михайлов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-15 | |- | | ''[[:d:Q21643991|Поздышев, Эрик Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-01 | data-sort-value="2025" | 2025-03-23 |- | | ''[[:d:Q21662853|Pyotr Kononkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-10 | data-sort-value="2021" | 2021-03-25 |- | | ''[[:d:Q21857075|Виктор Мартынов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-25 | |- | | ''[[:d:Q22045959|Ignatiy Makarovitsj Petoechov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-15 | data-sort-value="2010" | 2010-08-13 |- | | ''[[:d:Q22046421|Victor Tutelyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-08 | |- | | ''[[:d:Q22138084|Liudmyla Novytska-Usenko]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-10 | |- | | ''[[:d:Q22246795|Дворянинов Владислав Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-11 | |- | | ''[[:d:Q22283625|Arsen Hayruni]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-05 | data-sort-value="2006" | 2006-12-05 |- | 2012 | ''[[:d:Q22688797|Efim A. Khazanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-12 | |- | | ''[[:d:Q22919266|Gennady Storozhakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-25 | data-sort-value="2016" | 2016-02-18 |- | | ''[[:d:Q22919507|Sergey Severin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-21 | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 |- | | ''[[:d:Q22919623|Александр Просеков]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-01 | |- | 2007 | ''[[:d:Q22919647|Gennadiy Sklyar]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-17 | |- | | ''[[:d:Q23655422|Васильчук, Марат Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-27 | data-sort-value="2019" | 2019-10-07 |- | | ''[[:d:Q23656161|Sergey Leonov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-01 | data-sort-value="1999" | 1999-04-27 |- | | ''[[:d:Q23656676|Чернышов, Евгений Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-17 | data-sort-value="2021" | 2021-10-03 |- | 1998 | ''[[:d:Q24009799|Radii Shalin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-01-06 | data-sort-value="2006" | 2006-07-11 |- | | ''[[:d:Q24010053|Щербак, Анатолий Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-14 | |- | | ''[[:d:Q24010828|Valentin Vasilevitsj Oetkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-09 | data-sort-value="2008" | 2008-12-14 |- | | ''[[:d:Q24351339|Ivan Michaylovitsj Doenin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-07 | |- | | ''[[:d:Q24351425|Ilya Levin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-22 | |- | | ''[[:d:Q24351477|Мальцев, Пётр Павлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | | |- | | ''[[:d:Q24351566|Драгунов, Юрий Григорьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-18 | |- | | ''[[:d:Q24352392|David Kaplunov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-22 | data-sort-value="2026" | 2026-06-06 |- | | ''[[:d:Q24352617|N. I. Voropaĭ]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-01 | data-sort-value="2022" | 2022-02-28 |- | | ''[[:d:Q24352740|Филиппов, Сергей Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-15 | |- | 1996 | ''[[:d:Q24642283|Gennady Panatov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-20 | |- | | ''[[:d:Q24642696|Nikolay Ivanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-12 | data-sort-value="2020" | 2020-10-01 |- | | ''[[:d:Q24844885|Поплавский, Владимир Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-20 | data-sort-value="2016" | 2016-06-18 |- | | ''[[:d:Q24932435|Vladimir Sergeevitsj Tikoenov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-30 | |- | | ''[[:d:Q24935678|Глеб Ильенко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-27 | data-sort-value="2007" | 2007-03-23 |- | | ''[[:d:Q24938310|Պավել Բուտիրին]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-15 | |- | | ''[[:d:Q24938556|Яландин, Михаил Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-29 | |- | | ''[[:d:Q24938574|Мешалкин Валерий Павлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-31 | |- | | ''[[:d:Q24939002|Valentin Nikolaevitsj Moiseev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-21 | |- | | ''[[:d:Q24939319|Arkady Tikhonov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-13 | |- | | ''[[:d:Q25343598|Pavel Storozhenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-12 | |- | 2011 | ''[[:d:Q25391134|Grigory Denisov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | |- | | ''[[:d:Q25396477|Valery Filatov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-20 | |- | | ''[[:d:Q26244406|Vladimir Ivanovitsj Levachin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-14 | data-sort-value="2016" | 2016-08-02 |- | | ''[[:d:Q26255416|Victor Sokolovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-11 | |- | | ''[[:d:Q26255467|Galina Savelyeva]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-23 | data-sort-value="2022" | 2022-11-29 |- | 2004 | ''[[:d:Q26255532|Juriy Michaylovitsj Miljochin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-27 | |- | | ''[[:d:Q26255630|Valeriy Grigorevitsj Koelitsjichin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-01 | |- | | ''[[:d:Q26255699|Inesa Kozlovskaya]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-06-02 | data-sort-value="2020" | 2020-02-19 |- | | [[Юрий Чуйков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | |- | | ''[[:d:Q26776840|Aleksandr Vladimirovitsj Kazakevitsj]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-01 | data-sort-value="2016" | 2016-08-21 |- | | ''[[:d:Q26776867|Стеклов, Олег Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-23 | data-sort-value="2016" | 2016-04-08 |- | | ''[[:d:Q27467980|Viatcheslav Solodov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-16 | data-sort-value="2014" | 2014-09-07 |- | 2012 | ''[[:d:Q27918378|Oleg Aksyutin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-05 | |- | | ''[[:d:Q28125689|Nikolay Agadzhanyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-28 | data-sort-value="2014" | 2014-12-27 |- | | ''[[:d:Q28132083|Alexander Raikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-10 | |- | | ''[[:d:Q28354959|Шомин, Игорь Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-14 | data-sort-value="2012" | 2012-02-15 |- | | ''[[:d:Q28495398|Vadim Andreyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-28 | data-sort-value="2020" | 2020-08-01 |- | | ''[[:d:Q28495500|Aleksandr Viktorovitsj Andrijasj]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-28 | |- | | ''[[:d:Q28495565|Andrey Anosovich]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-19 | data-sort-value="2022" | 2022-06-01 |- | 2003 | ''[[:d:Q28495810|Александр Арчаков]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-10 | |- | | ''[[:d:Q28496535|Бобровницкий Игорь Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-23 | |- | | ''[[:d:Q28497367|Иван Фёдорович Глумов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-11 | data-sort-value="2023" | 2023-12-20 |- | 2002 | ''[[:d:Q28497436|Александр Гусев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-27 | |- | | ''[[:d:Q28497895|Boris Dolgushin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-15 | |- | | ''[[:d:Q28498152|Валерий Петрович Капашин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-26 | |- | | ''[[:d:Q28498452|Oleg Kuznetsov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-29 | |- | | ''[[:d:Q28500331|Vladislav Polonsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-24 | |- | | ''[[:d:Q28500696|Grigory Trubnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-17 | |- | | ''[[:d:Q28500787|Александр Сергеевич Хапов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-02 | |- | | ''[[:d:Q28501043|Сергей Петрович Яковлев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-03 | data-sort-value="2010" | 2010-05-16 |- | | ''[[:d:Q28501044|Сергей Сергеевич Яковлев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-12-08 | data-sort-value="2015" | 2015-12-05 |- | | ''[[:d:Q28664856|Vasily Poltev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1900" | 1900 | data-sort-value="1984" | 1984 |- | 2002 | ''[[:d:Q28665413|Yulia Gorbunova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-07-03 | |- | | ''[[:d:Q28665430|Viktor Karlovitsj Paoeli]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-23 | data-sort-value="2016" | 2016-07-12 |- | | ''[[:d:Q28665520|Неусыпин, Константин Авенирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-02-14 | |- | 1998 | ''[[:d:Q28792298|Viktor Bespalov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-11-13 | data-sort-value="2011" | 2011-09-28 |- | | ''[[:d:Q29023815|Anatoly Mikhailovich Smirnov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-05 | |- | | ''[[:d:Q29048422|Larisa Aksyonova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-31 | |- | | ''[[:d:Q29358717|Aleksey Viktorov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-01 | |- | | ''[[:d:Q29358766|David Gelashvili]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-05 | |- | 2012-02-06 | ''[[:d:Q29358879|Irina Donnik]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-02 | |- | | ''[[:d:Q29359357|Valentina Aleksandrovna Peterkova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-01 | |- | | ''[[:d:Q29359721|Marina V. Shestakova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-21 | |- | | ''[[:d:Q29864832|Sergeï Vladimirovitch Alexandrovski]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-04-12 | data-sort-value="2005" | 2005-09-10 |- | | ''[[:d:Q29865030|Oleg Grobov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-28 | data-sort-value="2017" | 2017-04-01 |- | | [[Нина Нисевич]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-16 | data-sort-value="2008" | 2008-10-30 |- | | ''[[:d:Q30155093|Leonid Alexandrovich Gridin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-14 | |- | | ''[[:d:Q30198321|Yuri Nikitich Belenkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-09 | |- | | ''[[:d:Q30345129|Иван Евгеньевич Фролов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-04 | data-sort-value="2020" | 2020-12-17 |- | | ''[[:d:Q30345751|Vladimir Porhanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-25 | |- | | ''[[:d:Q30345921|Valery Mironenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-01 | data-sort-value="2000" | 2000-01-26 |- | | ''[[:d:Q30879627|Панин, Александр Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-24 | |- | 2014 | ''[[:d:Q30879975|Leonid Bol'shov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-23 | |- | | ''[[:d:Q30880028|לאוניד וייסברג]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-20 | data-sort-value="2020" | 2020-12-29 |- | 2000 | ''[[:d:Q30880154|Yury Karpov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-01 | data-sort-value="2021" | 2021-07-14 |- | | ''[[:d:Q30880400|Anatoly Yakovlevich Samuilenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-06 | data-sort-value="2020" | 2020-01-28 |- | | ''[[:d:Q30880499|Victor Zeisler]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-13 | data-sort-value="2017" | 2017-06-15 |- | | ''[[:d:Q30887907|Aleksandr Klimenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-19 | |- | 2002 | ''[[:d:Q32361974|Кирилл Дюмаев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-13 | data-sort-value="2018" | 2018-11-21 |- | | ''[[:d:Q32362398|Aleksey Vsevolodovitsj Nikolaev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-29 | data-sort-value="2019" | 2019-11-20 |- | | ''[[:d:Q32668651|Gourgen Olkhovski]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-01 | data-sort-value="2026" | 2026-05-05 |- | | [[Равил Ибәтуллин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-30 | |- | | ''[[:d:Q39040113|Ольбинская, Любовь Ильинична]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-01 | data-sort-value="2007" | 2007-05-26 |- | | ''[[:d:Q39308601|Ivan Egorov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-09 | |- | | ''[[:d:Q39385969|Николай Васильевич Гнучев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-14 | data-sort-value="2025" | 2025-06-04 |- | 2003 | ''[[:d:Q39386718|Mikhail Ivanovich Sokolovsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-29 | |- | | ''[[:d:Q39388828|Евгений Васильевич Юртов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-15 | data-sort-value="2021" | 2021-03-25 |- | | [[Дмитрий Красильников]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | |- | 2008 | ''[[:d:Q39389251|Guénnadi Pachkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-22 | data-sort-value="2017" | 2017-09-22 |- | | [[Владимир Крылов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-11 | |- | | ''[[:d:Q39391330|Борис Фёдорович Борин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-26 | data-sort-value="2021" | 2021-03-22 |- | | ''[[:d:Q39391607|Андрей Евгеньевич Семечкин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-21 | |- | | ''[[:d:Q39391678|Андрей Александрович Каменский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-24 | data-sort-value="2023" | 2023-04-01 |- | | ''[[:d:Q39391943|Aleksey Shabunin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-13 | |- | | ''[[:d:Q39487068|Никитин, Владимир Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-22 | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | | ''[[:d:Q40011222|Алымов, Михаил Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-08 | |- | | ''[[:d:Q40012366|Морозов, Юрий Дмитриевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-07 | |- | | ''[[:d:Q40025402|Vladimir Kostyukov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-06 | data-sort-value="2017" | 2017-07-18 |- | | ''[[:d:Q40027732|Сироткин, Олег Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-20 | |- | | ''[[:d:Q40029614|Родионова, Ирина Гавриловна]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-11 | |- | | ''[[:d:Q40035277|Синельников, Вячеслав Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-11 | data-sort-value="2016" | 2016-10-27 |- | | ''[[:d:Q40039636|Пасечник, Николай Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-16 | |- | | ''[[:d:Q40665575|Е. И. Пупырев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-01 | data-sort-value="2022" | 2022-01-24 |- | | ''[[:d:Q41174760|Dmitry Markovich]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-05-27 | |- | | ''[[:d:Q41187494|Борис Григорьев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-24 | |- | | ''[[:d:Q41199748|Романцев, Борис Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-16 | |- | | ''[[:d:Q41230866|Yury Borodin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-22 | data-sort-value="2018" | 2018-11-09 |- | | ''[[:d:Q41240808|Yulian Evgen'evich Pogrebitskij]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-14 | data-sort-value="2006" | 2006-04-08 |- | | ''[[:d:Q41572232|Levan Mindeli]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-03 | data-sort-value="2019" | 2019-11-04 |- | | ''[[:d:Q41573769|Петреня, Юрий Кириллович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | | |- | | ''[[:d:Q41573994|Aleksandr Chernyshev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | |- | | ''[[:d:Q42185121|Evgeny Maslin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-20 | data-sort-value="2022" | 2022-02-26 |- | | ''[[:d:Q42295373|Vladimir Popov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-01 | |- | | ''[[:d:Q42295421|Leonid V. Kravchuk]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-24 | |- | | ''[[:d:Q42295459|Silnikov Mikhail]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-03 | |- | 2001<br/>2013<br/>2020 | ''[[:d:Q42295482|Тестоедов, Николай Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-29 | |- | | ''[[:d:Q42295602|Мышляев, Леонид Павлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-05 | |- | | ''[[:d:Q42308844|A. A. Kremenet︠s︡kiĭ]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-16 | |- | | ''[[:d:Q43424120|Sergey Ivanovitsj Zjoelev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-10 | data-sort-value="2008" | 2008-03-19 |- | | ''[[:d:Q43424692|Гувернюк, Сергей Владимирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-24 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 |- | 1998 | ''[[:d:Q43425066|Sergey Vorobyov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-06 | |- | | ''[[:d:Q43425529|Дуб, Алексей Владимирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | |- | | ''[[:d:Q43427950|Гнеденков, Сергей Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | | |- | | ''[[:d:Q43428294|Уладзіслаў Суднік]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-27 | data-sort-value="2019" | 2019-10-31 |- | | [[Рамил Хәбриев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-18 | |- | | ''[[:d:Q43429236|Aleksandr Dvorkovich]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-19 | |- | | ''[[:d:Q43430496|Братская, Светлана Юрьевна]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-14 | |- | | ''[[:d:Q43476462|Nikolay Alekseyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | | |- | | ''[[:d:Q44972118|Alexander Karaskov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-12-02 | |- | | ''[[:d:Q45299112|Valery Kaminsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-10 | |- | | ''[[:d:Q47088162|Vyacheslav Samoylov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-11 | |- | | ''[[:d:Q47452959|Vladimir Ivanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-09 | |- | | ''[[:d:Q47453069|Сергей Готье]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-23 | |- | 2013 | ''[[:d:Q47453276|Aleksandr Inozemtsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-09 | |- | | ''[[:d:Q47453743|Акимкин Василий Геннадьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-03 | |- | | ''[[:d:Q47453782|Геннадий Константинович Коротаев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-03 | |- | | ''[[:d:Q47454022|Сергей Владимирович Клинков]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-03 | |- | | ''[[:d:Q47457669|Романов, Александр Иванович (медик)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-19 | |- | | ''[[:d:Q47486719|Разумов, Владимир Владимирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-25 | data-sort-value="2021" | 2021-05-27 |- | | ''[[:d:Q48879238|Aleksey Arkharov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-28 | |- | | [[Семён Петров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-09 | |- | 1997<br/>2012 | [[Владимир Матюшин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-09 | |- | 2009<br/>2015 | ''[[:d:Q48953336|Valeriy Michaylovitsj Kasjin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-14 | |- | | ''[[:d:Q48954924|Simon Matskeplishvili]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-12-15 | |- | 2000 | ''[[:d:Q48956049|Aleksandr Rulev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-14 | data-sort-value="2023" | 2023-08-18 |- | | ''[[:d:Q48956311|Valery Maslennikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-14 | |- | | ''[[:d:Q48956457|Егоров, Евгений Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-05 | |- | | ''[[:d:Q48956462|Кочиш, Иван Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-02 | |- | | ''[[:d:Q50176921|Viktor Nikolaevitsj Voronov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-30 | |- | | ''[[:d:Q50327222|Anatoli Chabaïev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-20 | data-sort-value="2017" | 2017-03-05 |- | 2004 | ''[[:d:Q51021512|Alexander I. Kirienko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-19 | data-sort-value="2023" | 2023-07-21 |- | 2005 | ''[[:d:Q51464220|Вадим Захаров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-19 | |- | | ''[[:d:Q51668373|Vladimir Trukhachyov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-16 | |- | | ''[[:d:Q51668561|Vladimir Lebedev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-29 | data-sort-value="2007" | 2007-10-04 |- | | ''[[:d:Q51668905|Мөлөков Радик Рафиҡ улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-02 | |- | | ''[[:d:Q51669251|Юрий Константинович Розанов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-31 | data-sort-value="2021" | 2021-01 |- | | ''[[:d:Q51670304|Альберт Рифгатович Алишкин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-12 | |- | | ''[[:d:Q51670462|Igor A Tikhonovich]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | |- | | ''[[:d:Q52106576|Щербаков, Сергей Георгиевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-20 | |- | | ''[[:d:Q52737881|Igor Anatolyevich Sheremet]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-23 | |- | | ''[[:d:Q54058601|Alexey Aleksandrovich Alexandrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-01 | |- | | ''[[:d:Q54401332|Andrey Lutsenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-04-30 | |- | | ''[[:d:Q54776977|Pjotr Vasilevitsj Zaroebin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-10-20 | data-sort-value="2017" | 2017-03-19 |- | | ''[[:d:Q55101963|Юрий Альтудов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-11 | |- | | ''[[:d:Q55102062|Строев, Владимир Андреевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-22 | |- | | ''[[:d:Q55102107|Игнатко, Ирина Владимировна]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-28 | |- | 2018 | ''[[:d:Q55102317|Амерханов, Харон Адиевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-04 | |- | | ''[[:d:Q55102625|Гинс, Мурат Сабирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-06-26 | |- | | ''[[:d:Q55102706|Evgeny Shlyakhto]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-29 | |- | | ''[[:d:Q55103241|Куликов, Иван Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-05 | |- | | ''[[:d:Q55103370|Грачёв, Сергей Витальевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-08 | |- | | ''[[:d:Q55103497|Седлов, Анатолий Степанович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-04-18 | |- | | ''[[:d:Q55103723|Никольцев, Владимир Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-23 | data-sort-value="2022" | 2022-04-28 |- | 1999 | ''[[:d:Q55103785|Дронов, Евгений Анатольевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-20 | |- | | ''[[:d:Q55103890|A. Razumov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-24 | |- | | ''[[:d:Q55104000|Селемир, Виктор Дмитриевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-29 | |- | | ''[[:d:Q55104097|Grigory Balykhin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-19 | |- | | ''[[:d:Q55104184|Оводенко, Анатолий Аркадьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | data-sort-value="2025" | 2025-12-06 |- | | ''[[:d:Q4506942|Roman Chalov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-07 | |- | | ''[[:d:Q4507289|Yury Chaplygin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-12 | |- | | ''[[:d:Q4508615|Jivan Cheloyants]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-25 | |- | | ''[[:d:Q4508645|ボリス・ツェリツォフ]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-23 | data-sort-value="2014" | 2014-05-25 |- | | ''[[:d:Q4512985|Валерий Черешнев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-24 | |- | | ''[[:d:Q4514347|Vladimir K. Chernyshev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-06-05 | data-sort-value="2005" | 2005-04-30 |- | | ''[[:d:Q4515588|Владимир Чибиркин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-21 | |- | | ''[[:d:Q4516359|Валерий Чиссов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | |- | | ''[[:d:Q4518375|Aleksandr Chuchalin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-05 | |- | | ''[[:d:Q4519169|Aleksandr Shabrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-09 | |- | | ''[[:d:Q4519179|Sergey Viktorovitsj Sjaboenin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-02 | |- | | ''[[:d:Q4519441|Vladimir Shaydurov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-19 | |- | | ''[[:d:Q4520574|Boris Sharkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-11 | |- | | ''[[:d:Q4521175|Vagan Shakhgildyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-28 | data-sort-value="2012" | 2012-04-03 |- | | ''[[:d:Q4521361|Mikhail Shakhramanyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-04 | |- | | ''[[:d:Q4522439|Александр Шейндлин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-08-22 | data-sort-value="2017" | 2017-01-13 |- | | ''[[:d:Q4522717|Aleksandr Aleksandrovitsj Sjeloepanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-16 | |- | | ''[[:d:Q4524194|Аркадий Шипунов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-07 | data-sort-value="2013" | 2013-04-25 |- | | ''[[:d:Q4525600|Gennady Shmal]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-20 | |- | | ''[[:d:Q4525775|Vladimir Shmyryov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-10 | |- | | ''[[:d:Q4525950|Yury Shokin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-09 | data-sort-value="2024" | 2024-11-02 |- | | ''[[:d:Q4526169|Vladimir Shorin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-27 | data-sort-value="2023" | 2023-12-09 |- | 2003 | ''[[:d:Q4526361|Vladimir Shpak]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-02-07 | data-sort-value="2009" | 2009-02-23 |- | 1997<br/>2007 | ''[[:d:Q4527675|Валерий Шумаков]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-09 | data-sort-value="2008" | 2008-01-27 |- | | ''[[:d:Q4528398|Mikhail Shchadov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-14 | data-sort-value="2011" | 2011-11-13 |- | | ''[[:d:Q4528657|Sergey Shchelkunov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-07 | |- | | ''[[:d:Q4533752|Feliks Yudakhin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-15 | data-sort-value="2011" | 2011-08-30 |- | | ''[[:d:Q4536413|Valery Yazev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-29 | |- | | ''[[:d:Q4536882|Vladimir Yakovlev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-26 | |- | | ''[[:d:Q4536978|Tatiana Yakovleva]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-07 | |- | 2011 | ''[[:d:Q4538312|Oleg Yanushevich]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-04-09 | |- | | ''[[:d:Q4539101|Vladimir Yarygin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | data-sort-value="2013" | 2013-06-10 |- | | ''[[:d:Q4719997|Alexander Ryazanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-13 | |- | 2003 | [[Амиран Ревишвили]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-11 | |- | 2004 | ''[[:d:Q4752210|Анатолий Покровский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-21 | data-sort-value="2022" | 2022-06-02 |- | | ''[[:d:Q4832278|Azary Abramovich Lapidus]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-23<br/>1958-05-25 | |- | | ''[[:d:Q5548496|Georgy Korniyenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-02-13 | data-sort-value="2006" | 2006-05-10 |- | | ''[[:d:Q6526419|Leonid Shkadov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-30 | data-sort-value="2003" | 2003-01-25 |- | | ''[[:d:Q6849732|Mikhail Trinoga]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-10 | |- | | ''[[:d:Q7453960|Сергей Чемезов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-20 | |- | | ''[[:d:Q7498958|Иосиф Акопян]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-28 | |- | | ''[[:d:Q7939652|Aleksandr Peyve]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-01-27 | data-sort-value="1985" | 1985-12-21 |- | | ''[[:d:Q8061599|Yuri Shafranik]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-27 | |- | | ''[[:d:Q13503320|Геннадий Фадеев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | |- | | ''[[:d:Q15042089|Vladimir Larionov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-10 | data-sort-value="2004" | 2004-03-04 |- | | ''[[:d:Q15060711|Ярилин, Александр Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-21 | data-sort-value="2013" | 2013-08-27 |- | | ''[[:d:Q15060923|Viktor Shurygin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-23 | |- | | ''[[:d:Q15061265|Шабалов, Иван Павлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-16 | |- | | ''[[:d:Q15061316|Lidija Tsjubrajeva]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-03 | |- | | ''[[:d:Q15063191|Vitalij Fortygin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | |- | | ''[[:d:Q15064273|Igor Alekseevich Bakulov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-13 | data-sort-value="2010" | 2010-05-20 |- | | ''[[:d:Q15064354|Tatyana Batygina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-24 | data-sort-value="2015" | 2015-09-16 |- | | ''[[:d:Q15064452|Νικολάι Μπελιάνιν]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-14 | data-sort-value="2008" | 2008-01-15 |- | | ''[[:d:Q15065073|Nikolay Volodin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-02 | |- | | ''[[:d:Q15065554|Анатолий Гранов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-21 | data-sort-value="2017" | 2017-05-12 |- | 2008 | ''[[:d:Q15065591|Yury Grigoryev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-29 | data-sort-value="2019" | 2019-03-21 |- | | ''[[:d:Q15065676|Boris Gusev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-13 | |- | | ''[[:d:Q15065685|Vladimir Gutenev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-03-27 | |- | | ''[[:d:Q15065745|Yury Dgebuadze]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-06 | |- | | ''[[:d:Q15065899|Анатолий Дмитриевский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-06 | |- | | ''[[:d:Q15066357|Aleksandr Jeljutin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-16 | data-sort-value="2012" | 2012-12-29 |- | | ''[[:d:Q15066396|Oleg N. Favorsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-27 | data-sort-value="2022" | 2022-06-24 |- | | ''[[:d:Q15066471|Feliks Yershov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-10 | |- | | ''[[:d:Q15066595|Alexey Zhizhchenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-19 | data-sort-value="2019" | 2019-06-22 |- | | ''[[:d:Q15067277|Mikhail Ivanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-06 | data-sort-value="2018" | 2018-07-03 |- | | ''[[:d:Q15067407|Leonid Ilyin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-15 | data-sort-value="2023" | 2023-10-07 |- | | ''[[:d:Q15067623|Юрий Исаков]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-28 | data-sort-value="2016" | 2016-08-03 |- | | ''[[:d:Q15067976|Viktor Danilovich Kabanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-17 | data-sort-value="2024" | 2024-10-29 |- | | ''[[:d:Q15068104|Vladimir Kazarinov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-05 | data-sort-value="1999" | 1999-02-12 |- | | ''[[:d:Q15068221|Igor Anatolievich Kalyaev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-11-08 | |- | | ''[[:d:Q15068467|Boris Katorgin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-13 | |- | | ''[[:d:Q15069410|Владимир Копелев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-23 | |- | | ''[[:d:Q15070149|Dmitriĭ Mikhaĭlovich Bronnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-01-05 | data-sort-value="1998" | 1998-09-07 |- | | ''[[:d:Q15070428|Mikhail Krasnov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-31 | data-sort-value="2006" | 2006-06-24 |- | | ''[[:d:Q15071226|Aleksandr Lisitsyn]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-07-03 | data-sort-value="2020" | 2020-02-11 |- | 2000 | ''[[:d:Q15072125|Victor A. Matveev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-11 | |- | 2006 | ''[[:d:Q15072240|Yefim Mezhiritsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-17 | |- | | ''[[:d:Q15073574|Vasiliy Andreevitsj Moroz]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-12 | data-sort-value="2019" | 2019-01-10 |- | | ''[[:d:Q15074620|Nikolay Fjodorovitsj Mjasoedov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-31 | |- | 1999 | ''[[:d:Q15074914|Dmitriy Archipovitsj Tarakov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-17 | data-sort-value="2013" | 2013-05-22 |- | | ''[[:d:Q15074971|Yury Natochin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-06 | |- | | ''[[:d:Q15076753|Aleksandr Spasov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-23 | |- | | [[Юрий Симонов|Юри Симонов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-03-17 | data-sort-value="2019" | 2019-08-14 |- | 2000 | ''[[:d:Q15079366|Vladimir Serov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-24 | |- | | ''[[:d:Q15088821|Aleksandr Rumyantsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-12 | |- | | ''[[:d:Q15089124|Anatoly Ruban]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-15 | data-sort-value="2011" | 2011-11-26 |- | | ''[[:d:Q15109126|Ivan Gorlov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-15 | |- | | ''[[:d:Q15205990|Александр Василенко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-21 | |- | | ''[[:d:Q15496668|Igor Kvetnoy]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-31 | |- | | ''[[:d:Q15640176|Vladimir Klyuyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-02 | |- | | ''[[:d:Q15845883|Nikolay Olegovich Milanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-04 | data-sort-value="2014" | 2014-02-17 |- | | ''[[:d:Q15995510|Michail L. Surguchev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-16 | data-sort-value="1991" | 1991-04-01 |- | | ''[[:d:Q16165697|Igor Abylgaziyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-12 | |- | 2000 | ''[[:d:Q16323958|Temirbolat Berezov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-19 | data-sort-value="2014" | 2014-03-10 |- | 2013 | ''[[:d:Q16323964|Jakov Sjkolnik]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-05 | data-sort-value="2014" | 2014-03-11 |- | | ''[[:d:Q16335536|Anatolij Tsyb]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-21 | data-sort-value="2013" | 2013-11-08 |- | | ''[[:d:Q16335571|Горбанев, Ростислав Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-28 | data-sort-value="2012" | 2012-09-19 |- | | ''[[:d:Q16335619|Aleksey Ugarov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-30 | data-sort-value="2011" | 2011-03-01 |- | 2003 | ''[[:d:Q16628620|Viktor Bykov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-19 | |- | | ''[[:d:Q16652665|Yury Zavalishin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-10-03 | data-sort-value="2019" | 2019-08-19 |- | | ''[[:d:Q90919418|Федосов, Сергей Викторович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-03 | |- | | ''[[:d:Q95361020|Орыщенко, Алексей Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946 | |- | | ''[[:d:Q97188739|Аляксандр Георгіевіч Лявонаў]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-26 | data-sort-value="2026" | 2026-04-05 |- | | ''[[:d:Q97212527|Гребёнкин, Константин Фридэнович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-22 | |- | | ''[[:d:Q97276951|Луканин, Валентин Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-13 | data-sort-value="2002" | 2002-06-13 |- | | ''[[:d:Q97316188|Восканян, Сергей Эдуардович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-12-19 | |- | | ''[[:d:Q97659062|Атаянц, Сергей Аванесович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-15 | data-sort-value="2012" | 2012-09-28 |- | | ''[[:d:Q97664251|Тутельян, Алексей Викторович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-03 | |- | | [[Аркадий Нестеров]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-20 | data-sort-value="2009" | 2009-12-07 |- | | [[Герман Дьяконов (1964)|Герман Дьяконов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-11 | |- | | ''[[:d:Q100741770|Ivan Kamenskikh]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-03 | |- | | ''[[:d:Q101843614|Белаковский, Марк Самуилович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-30 | |- | | ''[[:d:Q102425940|Глеб Туричин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-02 | |- | | ''[[:d:Q104245291|Pavel Shilyaev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-03 | |- | | ''[[:d:Q104708875|Alexander Shamilyevich Achkinadze]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-09 | data-sort-value="2022" | 2022-11-28 |- | | [[Ринат Мурзин]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-01 | |- | | ''[[:d:Q107722232|Nikolai Pozhitkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-30 | |- | | ''[[:d:Q108894961|Павлинич Сергей Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-23 | |- | | [[Борис Семёнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-02 | data-sort-value="2010" | 2010-12-15 |- | | ''[[:d:Q109484975|Курташин Владимир Егорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-02 | data-sort-value="2008" | 2008-09-16 |- | 1999 | ''[[:d:Q109485374|Lev Klyachko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-17 | |- | | ''[[:d:Q109485668|Калинин, Юрий Тихонович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-17 | |- | | ''[[:d:Q109487340|Городничев, Юрий Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-31 | data-sort-value="2014" | 2014-10-06 |- | | ''[[:d:Q109487957|Аптекарь, Рафаил Львович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | data-sort-value="2020" | 2020-12-29 |- | 2008 | [[Олег Мартьянов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | |- | | ''[[:d:Q109490172|Бушуев, Виталий Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-22 | |- | | ''[[:d:Q109490940|Valentin Lukin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-01 | data-sort-value="2008" | 2008-04-13 |- | | ''[[:d:Q109491221|Лукьященко, Василий Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-18 | data-sort-value="2022" | 2022-01-20 |- | 2003 | ''[[:d:Q109491581|Viktor Kudryavtsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-19 | data-sort-value="2021" | 2021-04-29 |- | | ''[[:d:Q109492522|Васин, Александр Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-08-19 | data-sort-value="2008" | 2008-08-19 |- | | ''[[:d:Q109493283|Вавилов, Николай Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-24 | data-sort-value="2008" | 2008-04-11 |- | 2003 | ''[[:d:Q109493621|Pavel Afanas'ev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-27 | data-sort-value="2024" | 2024-11-23 |- | | ''[[:d:Q109493868|Бакшеев, Дмитрий Семёнович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-03 | |- | 2011 | ''[[:d:Q109495487|Larisa Belotserkovtseva]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-21 | |- | | ''[[:d:Q109495927|Кухаркин, Николай Евгеньевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-09 | data-sort-value="2021" | 2021-05-23 |- | | ''[[:d:Q109612111|Бутылкин Альвиан Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | | |- | | ''[[:d:Q110066874|Василенко, Владимир Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-14 | |- | | ''[[:d:Q110763571|Alexander Oborin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-17 | data-sort-value="2008" | 2008-07-01 |- | | ''[[:d:Q111695286|Vasily Shapkin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-27 | |- | | ''[[:d:Q112042854|Светухин, Алексей Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-24 | data-sort-value="2008" | 2008-05-07 |- | | ''[[:d:Q112439790|Рөстәм Дебердеев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-27 | |- | | ''[[:d:Q112989363|Созинов, Павел Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-26 | |- | | ''[[:d:Q112992458|Баранов, Леонид Тимофеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-07 | |- | | ''[[:d:Q112993060|Колесников, Николай Павлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-23 | |- | | ''[[:d:Q112993176|Гоев, Александр Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-28 | data-sort-value="2014" | 2014-11-08 |- | | ''[[:d:Q112993390|Ковалёв, Александр Павлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-07 | |- | | ''[[:d:Q112993535|Полищук, Георгий Максимович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-30 | |- | | ''[[:d:Q112993581|Соколов, Борис Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-05-14 | data-sort-value="2025" | 2025-06-22 |- | | ''[[:d:Q112994905|Шилов, Константин Юрьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-12 | |- | | ''[[:d:Q112996377|Anatoly Illarionovich Nikitin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-29 | |- | | ''[[:d:Q113412539|Смирнов, Анатолий Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-21 | |- | | ''[[:d:Q114315304|Alexander Shenderyuk-Zhidkov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-11-25 | |- | 2018 | ''[[:d:Q114787773|Сямён Антонавіч Навумовіч]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-12 | |- | | ''[[:d:Q115674745|Վալերի Գրիգորյան (գիտնական)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-13 | |- | | ''[[:d:Q115755040|Hamlet Khodzhibagiyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-16 | data-sort-value="2025" | 2025-06-06 |- | | ''[[:d:Q117192986|Виктор Федорович Харитонов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | data-sort-value="2023" | 2023-03-12 |- | 2018 | [[Данис Нургалиев]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-01 | |- | | ''[[:d:Q120263505|Лепин, Владимир Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-28 | |- | | ''[[:d:Q120263926|Ачкасов, Сергей Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-12 | |- | | ''[[:d:Q120264566|Дюкарев, Владимир Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-21 | data-sort-value="2021" | 2021-09-16 |- | | ''[[:d:Q120266406|Худин, Юрий Людвигович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-01 | data-sort-value="2016" | 2016-06-08 |- | 2000-02-28 | ''[[:d:Q120266960|Victor Garanin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-28 | |- | | ''[[:d:Q120267034|Моисеенко, Владимир Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-15 | |- | | ''[[:d:Q120267673|Новосёлов, Фёдор Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-03 | data-sort-value="2022" | 2022-10-21 |- | | ''[[:d:Q120268145|Трофимов, Дмитрий Юрьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-04-28 | |- | | ''[[:d:Q120268302|Голубчиков, Олег Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-13 | data-sort-value="2022" | 2022-03-29 |- | | ''[[:d:Q120268672|Чернявский, Александр Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-21 | |- | | ''[[:d:Q120279805|Назаров, Виктор Борисович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-22 | |- | | ''[[:d:Q120281085|Maria Volokh]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-19 | |- | | ''[[:d:Q124035147|Yury Klishin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-25 | |- | 2015 | ''[[:d:Q124295714|Igor Zyryanov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-23 | |- | | ''[[:d:Q124753994|Коваленко, Виктор Андреевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-29 | data-sort-value="2000" | 2000-12-24 |- | | ''[[:d:Q124768860|Иванов, Сергей Анатольевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-03 | |- | | ''[[:d:Q124768894|Кузьмин, Сергей Викторович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-31 | |- | 2014 | ''[[:d:Q126540418|Marina Minina]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-22 | |- | | ''[[:d:Q126970067|Шмид, Александр Викторович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-19 | |- | 2019 | ''[[:d:Q126970830|Михаил Будниченко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-18 | |- | | ''[[:d:Q126970833|Мезенцев, Александр Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-15 | data-sort-value="2013" | 2013-09-10 |- | | ''[[:d:Q133288156|Wladimir Wjatscheslawowitsch Steiskal]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-01 | data-sort-value="2026" | 2026-10-19 |- | 2014 | ''[[:d:Q134382338|Диков, Юрий Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-23 | |- | | ''[[:d:Q136398827|Виктор Викторович Ханджи]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-07 | data-sort-value="1996" | 1996-09-11 |- | | [[Азат Алимов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-10 | |- | | ''[[:d:Q136816474|Мухин, Виктор Михайлович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-26 | |- | | ''[[:d:Q138505070|Соловьёв, Вячеслав Петрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-24 | |- | | ''[[:d:Q139596373|Леонид Николаевич Москвин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-12 | data-sort-value="2026" | 2026-02-20 |- | 2000-02-28 | ''[[:d:Q139815815|Vladimir Verzhak]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-27 | |- | 1997 | ''[[:d:Q140247118|Donat Ogorodnikov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-16 | data-sort-value="2000" | 2000-02-07 |- | 2006 | ''[[:d:Q140250162|Vladimir Skibin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-29 | data-sort-value="2016" | 2016-03-31 |- | | ''[[:d:Q141108113|Vladimir Andreev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-08 | data-sort-value="2008" | 2008-02-17 |- | | ''[[:d:Q141241797|Евгений Егорович Никитин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-03 | |- | 2019 | ''[[:d:Q141345504|セルゲイ・ドンチェンコ]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-17 | |- | | ''[[:d:Q141873136|Николаев, Николай Михайлович (политик)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-12 | |- | | ''[[:d:Q55104266|Oleg Ilitsj Epsjteyn]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-18 | |- | | ''[[:d:Q55104273|Rostislav Karpov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-08 | |- | | ''[[:d:Q55104754|Крутиков, Владимир Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-15 | |- | | ''[[:d:Q55105059|V. M. Baranov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-30 | |- | | ''[[:d:Q55105968|Гуз, Сергей Анатольевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-29 | |- | | [[Алевтина Бровкина]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-30 | |- | | ''[[:d:Q55107134|Абакаров, СаӀдулла ИбрахӀимович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-02 | |- | | ''[[:d:Q55593509|Еремеев, Валерий Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-12 | data-sort-value="2020" | 2020-10-31 |- | 2003 | ''[[:d:Q55650238|Eduard Ailamazyan]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-02 | |- | | ''[[:d:Q55650984|Боровиков, Юрий Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-07-29 | |- | | ''[[:d:Q55650989|Бородин, Иван Фёдорович (учёный)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-27 | data-sort-value="2010" | 2010-05-22 |- | | ''[[:d:Q55655671|Розенберг, Игорь Наумович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-12 | |- | | ''[[:d:Q55655805|Valeriy Sergienko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-04 | data-sort-value="2024" | 2024-08-19 |- | | ''[[:d:Q55655808|Nikolai Serdtsev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-21 | data-sort-value="2021" | 2021-06-04 |- | | ''[[:d:Q55656237|Leonid Sergeevitsj Timofeevskiy]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-20 | data-sort-value="2018" | 2018-03-05 |- | | ''[[:d:Q56064639|Калашников, Валерий Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-05 | data-sort-value="2025" | 2025-04-15 |- | 2000-02-28 | ''[[:d:Q56247256|Galina Kudryavtseva]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-08 | data-sort-value="2006" | 2006-02-26 |- | | ''[[:d:Q56307421|Ерохин, Михаил Никитьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-16 | |- | | ''[[:d:Q56308410|Владимир Уйба]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-04 | |- | | ''[[:d:Q56309066|Бузиашвили, Юрий Иосифович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-05 | |- | | ''[[:d:Q56311321|Владимир Николаевич Аликин]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-12 | data-sort-value="2018" | 2018-08-07 |- | 2001<br/>2011 | ''[[:d:Q56740337|Vladimir Rachuk]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-11 | |- | 2003 | [[Александр Гинцбург]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-10 | |- | | ''[[:d:Q57077201|Vladimir Kolesov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-11-02 | |- | | ''[[:d:Q57413972|Andrey Kaprin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-08-02 | |- | | ''[[:d:Q57768037|Георгий Сидоров]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-21 | data-sort-value="2026" | 2026-10-17 |- | | [[Валерий Сандриков]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-24 | |- | 2012 | ''[[:d:Q59451708|Sergey Alekseyenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-30 | |- | 2002 | ''[[:d:Q60694743|Boris Gelfand (reanimatolog)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-11 | data-sort-value="2017" | 2017-04-18 |- | | ''[[:d:Q60694920|Vitaly Bondarenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-22 | data-sort-value="2018" | 2018-02-22 |- | | ''[[:d:Q60825266|Прохоренко, Пётр Никифорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-25 | data-sort-value="2025" | 2025-06-21 |- | | ''[[:d:Q60826224|Михаил Андреевич Медведев]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-14 | data-sort-value="2025" | 2025-04-03 |- | | ''[[:d:Q60830141|Александр Яковлевич Гриненко]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-10 | data-sort-value="2019" | 2019-02-23 |- | 1997 | ''[[:d:Q60830348|Александр Дроздов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | |- | | ''[[:d:Q60830570|Затевахин, Игорь Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-20 | |- | | ''[[:d:Q60830634|Vitaly Zverev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-03 | |- | | ''[[:d:Q60831013|Васин, Виктор Васильевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-16 | data-sort-value="2016" | 2016-02-10 |- | | ''[[:d:Q60831016|Vladislav Krasnopolskiy]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-01 | data-sort-value="2022" | 2022-06-01 |- | | ''[[:d:Q60831049|Vladimir Kurkes]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-08 | data-sort-value="2024" | 2024-02-05 |- | | ''[[:d:Q60831139|Штарк, Маркс Борисович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-21 | |- | | ''[[:d:Q60831300|Valery Trufakin]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-07 | data-sort-value="2022" | 2022-10-04 |- | | ''[[:d:Q60831858|Картозия, Борис Арнольдович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-23 | |- | | ''[[:d:Q60832164|Геннадий Алексеевич Рябов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-29 | data-sort-value="2022" | 2022-07-22 |- | | ''[[:d:Q60836133|Rafael Oganov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-09 | data-sort-value="2020" | 2020-09-24 |- | | ''[[:d:Q60836185|Larisa Moshetova]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-19 | |- | | ''[[:d:Q61550404|Alexander Sidorov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-15 | |- | 1997 | ''[[:d:Q61703422|Филатов Николай Николаевич (медик)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-28 | data-sort-value="2021" | 2021-02-04 |- | | ''[[:d:Q61725846|Vitaliy Ivanovitsj Komasjtsjenko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-05 | |- | | ''[[:d:Q61736749|Dmitry Yakovlev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-10 | |- | | ''[[:d:Q62268658|Michail Topalov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-13 | |- | | ''[[:d:Q62274387|Решетов, Игорь Владимирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-29 | |- | | ''[[:d:Q62714490|Fedor Losev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-10 | |- | | ''[[:d:Q63346609|Мухин, Николай Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-30 | |- | | ''[[:d:Q63564973|Петров, Олег Владимирович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-20 | |- | | ''[[:d:Q65032242|Oleg Terentyev]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-28 | data-sort-value="2019" | 2019-06-24 |- | | ''[[:d:Q65143299|Сергей Мирошников]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-10 | |- | | ''[[:d:Q65150298|Сорокин, Владимир Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-31 | |- | 2018 | ''[[:d:Q65151684|Alexey G. Baindurashvili]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-26 | |- | | [[Альберт Шиһабетдинов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-12 | |- | | ''[[:d:Q65153320|Nikolay Makarov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-05 | |- | | ''[[:d:Q65154027|S D Arutyunov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-29 | |- | 2022 | ''[[:d:Q65175291|Andrei Petrov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-29 | |- | | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | |- | 1998<br/>2007 | ''[[:d:Q65559501|Игорь Александрович Арбузов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-26 | |- | | ''[[:d:Q66932805|Zaira Kadagidze]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-04-09 | |- | | ''[[:d:Q68939905|Vladimir Trezubov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-18 | |- | | ''[[:d:Q69470085|Сөләймәнов Рим Солтан улы]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-03 | |- | | ''[[:d:Q70251233|Федин, Анатолий Иванович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-06 | |- | | [[Борис Ткаченко]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-27 | data-sort-value="2009" | 2009-09-03 |- | | [[Алексей Пахомов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-15 | |- | 2009 | ''[[:d:Q70254741|Энглен Азизов]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-18 | data-sort-value="2015" | 2015-12-17 |- | 2002<br/>2010 | ''[[:d:Q70254770|Авдеев, Сергей Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-27 | |- | | [[Валерий Кухарчук|Кухарчук Валерий Владимирович]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-30 | |- | | [[Геннадий Оноприенко]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-22 | data-sort-value="2025" | 2025-11-26 |- | | ''[[:d:Q77839047|Кетлинский Сергей Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-21 | data-sort-value="2019" | 2019-06-12 |- | | [[Фәридә Вәлиева]] | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-05 | |- | 2004<br/>2014 | ''[[:d:Q83373455|Артёмов, Михаил Леонидович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-12-30 | |- | | ''[[:d:Q84073303|Щербина, Александр Николаевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | data-sort-value="2023" | 2023-11-21 |- | | ''[[:d:Q84314148|Сяргей Львовіч Кандыбовіч]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-06-21 | |- | | ''[[:d:Q84720083|Ефименко, Николай Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-26 | |- | | ''[[:d:Q84720289|Коков, Леонид Сергеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-25 | |- | | ''[[:d:Q84720439|Медик, Валерий Алексеевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-04 | |- | | ''[[:d:Q84721693|Сабитов, Рифат Абдулвагапович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | |- | | ''[[:d:Q84722175|Ramaz Gvetadze]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-30 | |- | | ''[[:d:Q84723928|Разумовский, Александр Юрьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-12 | |- | | ''[[:d:Q84725381|Sychev Dmitry]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-02-22 | |- | | ''[[:d:Q84725442|Шопен, Виктор Пантелеймонович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-09 | data-sort-value="2019" | 2019-09-22 |- | | ''[[:d:Q84725623|رافائل هاروتیونیان (فیزیکدان)]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-02 | data-sort-value="2019" | 2019-12-09 |- | | [[Рөстәм Хәсәнов (1956)|Рөстәм Хәсәнов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-08 | |- | | ''[[:d:Q84816363|Vladimir Tauson]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-19 | |- | | ''[[:d:Q85137066|Усачёв, Дмитрий Юрьевич]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-23 | |- | | ''[[:d:Q85325987|Андрей Покровский]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-05 | |- | | ''[[:d:Q85852941|Хохлов, Александр Фёдорович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-26 | data-sort-value="2003" | 2003-05-08 |- | | ''[[:d:Q85853619|Фукин, Виталий Александрович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-26 | data-sort-value="2013" | 2013-01-29 |- | | ''[[:d:Q85868528|Vladimir İvanoviç Şevtsov]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-30 | |- | | [[Равил Мәганов]] | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-25 | data-sort-value="2022" | 2022-09-01 |- | | ''[[:d:Q86724028|Котенко, Константин Валентинович]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-22 | |- | | ''[[:d:Q87340629|Vladimir Rashevsky]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-29 | |- | | ''[[:d:Q87585906|Andrey Grechko]]'' | ''[[:d:Q6581097|ир-ат]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-09 | |- | | ''[[:d:Q89189667|Серпуховитина Ксения Алексеевна]]'' | ''[[:d:Q6581072|хатын-кыз]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-11 | data-sort-value="2014" | 2014-05-29 |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге]] [[Төркем:Россия Федерациясенең дәүләт бүләкләре]] 9yvhnzof7lf79eo4bqvvtswyy5n7oze 0 859023 6099732 6000800 2026-11-08T08:12:01Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099732 wikitext text/x-wiki {{мәгънәләр|Фәрит Имамов (мәгънәләр)}} {{Шәхес | исем = Фәрит Имамов | рәсем =Ф.Ә.Имамов.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәрит Әгъзам улы Имамов | һөнәр = икътисадчы, банкир | туу датасы =22.05.1951 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], {{туу җире|Кызыл Кама районы|Кызыл Кама районында}}, [[Яңа Нугай]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/>{{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = БР атказанган икътисадчысы | сайт = | башка мәгълүмат = }} ''Бу [[Уфа]] икътисадчысы турында мәкалә, [[Түбән Кама]] журналисты турында [[Фәрит Имамов (1960) |моннан]] укыгыз.'' {{Фш|Имамов}} '''Фәрит Имамов''', Фәрит Әгъзам улы Имамов (''Фарит Агзамович Имамов, [[1951 ел]]ның [[22 май|22 мае]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[БАССР]], [[Кызыл Кама районы]], [[Яңа Нугай]]'') ― икътисадчы, 1998 елдан ― «Альфа-Банк-Башкортстан» ААҖ идарәсе рәисе, БР атказанган икътисадчысы (2001). == Тәрҗемәи хәле == 1951 елның 22 маенда БАССРның [[Кызыл Кама районы]] [[Яңа Нугай]] авылында туган<ref>[https://krasnokama.bashkortostan.ru/presscenter/news/60512/ Состоялось торжественное мероприятие, посвященное 85-летию образования Краснокамского района.]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Краснокамский район, 22.12.2015</ref>. [[Башкорт дәүләт аграр университеты |Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын]] (1993 елдан [[Башкорт дәүләт аграр университеты |университет]]) «агроном-икътисадчы» белгечлеге буенча тәмамлаган. == Хезмәт юлы == 1973―1981 елларда ― икътисадчы, колхоз (соңыннан совхоз) баш икътисадчысы. 1981―1984 елларда ― СССР Дәүләт банкының [[Николо-Берёзовка]] бүлекчәсе идарәчесе. 1984―1988 елларда ― СССР Дәүләт банкының республика (БАССР) конторасы<ref>[https://vk.com/wall-319544_514711 Здание Башкирского отделения Госбанка СССР на улице Яналиф.] История Уфы ВКонтакте, 8.05.2023</ref> идарәчесе урынбасары. 1988―1989 елларда ― [[КПССның Башкортстан өлкә комитеты]]ның икътисад бүлеге инструкторы. 1989―1991 елларда ― СССР Дәүләт банкының БАССР буенча Баш идарәсе башлыгы. 1991―1998 елларда ― «Информсвязь» банкы («Альфа-Банк»ның элекке исеме<ref>[https://www.sobaka.ru/ufa/city/city/22793 Альфа эпоха.] Sobaka.ru, 4.05.2014</ref>) идарәсе рәисе. 1998 елдан ― «Альфа-Банк-Башкортстан» ААҖ президенты (филиал идарәчесе)<ref>[http://letopis.org/hero/460 Имамов Фарит Агзамович.] Экономическая летопись</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 2001 ― Башкортстанның {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Башкортстан Республикасының атказанган икътисадчысы | атказанган икътисадчысы |d| Q13055619}} * 2005 ― Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы ― ''икътисад өлкәсендә күпьеллык намуслы хезмәте өчен''<ref>[https://bashkor-gov.ru/doc/6906 Указ от 07.11.2005 г № УП-443 О награждении Почетной грамотой Республики Башкортостан Имамова Ф. А.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240729160834/https://bashkor-gov.ru/doc/6906 |date=2024-07-29 }} bashkor-gov.ru</ref> * 2006 ― «Россия Федерациясе топ-менеджеры» <ref>[https://www.ufa.kp.ru/daily/24601.4/772670/ Фарит Имамов.] KP.RU, 2.12.2010{{ref-ru}}</ref> * Башкортстанның почта элемтәсе мастеры<ref>[https://viperson.ru/people/imamov-farit-agzamovich Имамов Фарит Агзамович.] VIPERSON</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/46043/Имамов Имамов, Фарит Агзамович.] dic.academic.ru{{ref-ru}} * [https://viperson.ru/people/imamov-farit-agzamovich Имамов Фарит Агзамович.] VIPERSON{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Имамов, Фәрит}} [[Төркем:Россия икътисадчылары]] [[Төркем:Башкортстан икътисадчылары]] [[Төркем:Башкортстанның атказанган икътисадчылары]] [[Төркем:Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаучылар]] rw1pcmib3fkhb3ya5dv4tnio6jawqeq 0 859640 6099771 5753037 2026-11-08T09:43:52Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099771 wikitext text/x-wiki {{Музей |исем = Хезмәт Даны музее<br/><small>{{lang-ru|Музей Трудовой Славы}}</small> |файл =Җәлил_ДК.jpg |зурлык = 300px |язу = Музей урнашкан Җәлил бистәсе Мәдәният сарае |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = |нигезләнгән = 1964 |урын = 423368 [[Татарстан Республикасы|ТР]], [[Сарман районы]], [[Җәлил]], Җиңүнең 30 еллыгы ур., 6, 2нче кат |директор = |сылтама = [https://jalil-dk.ru/kontakty/ jalil-dk.ru] |викиҗыентык = }} {{Портал|Мәдәният}} '''Хезмәт Даны музее''' ({{lang-ru|Музей Трудовой Славы нефтегазодобывающего управления Джалильнефть в пос. Джалиль Сармановского района Республики Татарстан}}) ― [[Татарстан]]ның [[Сарман районы]] [[Җәлил]] шәһәр тибындагы бистәсендә ачылган мәдәният учреждениесе. Музей күренекле татар шагыйре, хәрби журналист, өлкән политрук<ref>[https://www.cross-kpk.ru/ims/Public%202012/СЕКЦИЯ%20КРАЕВЕДЕНИЕ%20ЛИТЕРАТУРА%2C%20КУЛЬТУРА%20И%20ИСТОРИЯ%20РЕГИОНА/муса%20джалиль%20и%20мензелинский%20край.htm Муса Джалиль и Мензелинский край.] cross-kpk.ru{{ref-ru}}</ref>, Советлар Союзы Герое [[Муса Җәлил]] (1906―1944) истәлеген мәңгеләштерү һәм аның рухи мирасын килер буыннарга җиткерү максатында оештырылган<ref name=":0">Хезмәт Даны музее. Герой-шагыйрь Муса Җәлилнең тууына 100 ел тулу уңаеннан. Җәлил, 2006.</ref>. [[Җәлилнефть|«Җәлилнефть» нефть-газ чыгару идарәсе]] балансында. == Урыны == [[Җәлил]] шәһәр тибындагы бистәсенең 600 урынлык Мәдәният сараеның икенче катында урнашкан<ref>[https://sarmanovo.tatarstan.ru/jalil/about.htm МО пгт Джалиль.] sarmanovo.tatarstan.ru</ref>. == Тарих == {{External media |рәсем1=[https://yandex.com/maps/org/muzey_trudovoy_slavy_ngdu_dzhalilneft/1085455765/gallery/?ll=52.738177%2C55.024373&z=16 Музей заллары фотолары]}} Муса Җәлил музее буларак 1964 елда Җәлил шәһәр тибындагы бистәсенең 1нче мәктәбендә<ref>[https://edu.tatar.ru/sarmanovo/dzalil/sch1/page1567803.htm МБГББУ Җәлил беренче мәктәбе.] edu.tatar.ru</ref> мәктәп директоры Азат Исмәгыйлев башлангычы белән оештырыла. Музейның беренче экспонатларын «Ал канәфер» ({{lang-ru|Алая гвоздика}}) клубы әгъзалары туплый. Укытучылар Рәидә Исмәгыйлева һәм Валентина Козырева җитәкчелегендә укучылар Муса Җәлилнең туганнары белән хат алышалар, шагыйрьнең туган ягы [[Ырынбур өлкәсе]] [[Мостафа (Ырынбур өлкәсе)|Мостафа]] авылында булалар, [[Минзәлә]]дә, [[Казан]]да музейларда булып кайталар<ref name=":0" />. 1976 елда мәктәпнең Муса Җәлил музее бистәнең 1974 елда нигезләнгән Муса Җәлил исемендәге Техника йортына күчерелә<ref>[https://vk.com/dkdjalil?w=club132030856&ysclid=m0gqq9wtr8573220054 Джалильский дворец культуры ВКонтакте]</ref>. Аның җитәкчесе Рәисә Әхмәтова була. 1982 елда [[«Идел-Урал» легионы|легиондагы]] яшерен оешма әгъзасы Рушад Хисаметдинов<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/istoriya/novejshee-vremya/personalii/hisamutdinov-rushad-bilyalovich Хисамутдинов Рушад Билялович.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref> (1912―1992) хатыны Тайфә ханым белән бистәгә килә, «Җәлилнефть» нефть-газ чыгару идарәсе («Җәлилнефть» НГЧИ)<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/dzhalilneft Джалильнефть.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref> җитәкчеләре белән музейда була, шагыйрь [[Муса Җәлил һәйкәле (Җәлил)|һәйкәленә]] чәчәкләр сала. 1985 елда, [[Җиңү көне (Бөек Ватан сугышы)|Бөек Җиңүнең]] 40 еллыгын бәйрәм иткәндә, бистәгә Муса Җәлилнең хатыны [[Әминә Җәлилова]] килә, музейда була һәм шагыйрь һәйкәленә чәчәкләр сала<ref name=":0" />. Төрле елларда немец язучысы [[Леон Небенцаль]] (1910―1996)<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/literatura/personalii/nebencal-nebenzahl-leon Небенцаль (Nebenzahl) Леон.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>, язучы [[Рафаэль Мостафин]] (1931―2011) музейда булалар<ref name=":0" />. 1977 елда Техниклар йортында техниклар кабинеты ачыла. Анда «Яшь нефтьче» клубы оештырып, мәктәп укучылары белән һөнәри ориентлашу эше алып баралар. 1992 елда Муса Җәлил музее белән техник кабинетны Хезмәт Даны музее итеп берләштерәләр<ref name=":0" />. 2001 елның августында [[Җәлил]] нефтьчеләре 500 миллион тонна нефть чыгаруны билгеләп үткәндә, бистәгә Татарстан президенты [[Минтимер Шәймиев]], премьер-министр [[Рөстәм Миңнеханов]] килә<ref name=":0" />. 2002 елда музей бинасына ремонт ясала, яңа зал ― Туган якны өйрәнү залы ачыла. Музейның этнография бүлеге [[Сарман районы]] халкы ярдәме белән тулыландырыла. Шагыйрь [[Роберт Миңнуллин]] (1948―2020), Татарстан Профсоюзлар федерациясе рәисе Татьяна Водопьянова, РФ Дәүләт Думасы депутаты [[Марат Мәһдиев]], җырчылар [[Илһам Шакиров]], [[Зөһрә Сәхәбиева]], шагыйрьләр [[Клара Булатова]], [[Нур Әхмәдиев]], [[Илдус Гыйләҗев]], [[Дамир Гарифуллин]], язучы [[Фоат Садриев]] һ.б. музейның мактаулы кунаклары булалар<ref name=":0" />. 2005 елда, Муса Җәлилнең тууына 100 ел тулуга әзерлек кысаларында, «Җәлилнефть» НГЧИ башлыгы [[Малик Каюмов (1952)|Малик Каюмов]] тәкъдиме белән музейда зур реконструкция эшләре башкарыла. Кирәкле эшләрне башкаруга [[акча]]ны [[Татнефть|«Татнефть» ААҖ]] генераль директоры (1999—2013 елларда) [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] бирә<ref name=":0" />. Бик күп яңа экспонатлар һәм экспозицияләр барлыкка килә. «Җәлилнефть» НГЧИ тарихына багышланган өстәмә зал ачыла. Җәлил бистәсендәге оешма һәм учреждениеләрнең эшчәнлеге турында күп санлы стендлар булдырыла (мәсәлән, Җәлил район хастаханәсе турында)<ref>[https://vk.com/wall-94531980_35329 Будьте здоровы! Знакомство с экспозициями музея Трудовой Славы НГДУ «Джалильнефть».] Джалиль NEWS Вконтакте, 7.10.2022</ref>. 2016 елның августында, Муса Җәлилнең 110 еллык юбилеен билгеләгәндә, бистәгә беренче мәртәбә Муса Җәлилнең кызы [[Чулпан Җәлилова]], оныгы Татьяна Малышева, оныкчыклары Михаил Митрофанов-Җәлил, Лиза Малышева-Җәлил килгән, музейда, шагыйрь һәйкәле янында һәм бистәдә узган чараларда катнашкан<ref>[https://vk.com/wall-155379441_786?ysclid=m0fc1kei88662748854&z=photo-155379441_457240190%2Falbum-155379441_00%2Frev «Мужество останется в веках…»] Музей-квартира Мусы Джалиля</ref><ref>[https://местопамяти.рф/objects/map?object_id=5617 Памятник Мусе Джалилю.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240829171331/https://xn--80ajknckhoje6l.xn--p1ai/objects/map?object_id=5617 |date=2024-08-29 }} Место памяти.рф{{ref-ru}}</ref>. Бистәдә Муса Җәлил һәйкәле янында шагыйрьнең туган көнендә ([[15 февраль]]дә)<ref>[https://vk.com/wall-192401455_6753 15 февраля в стенах музея Трудовой Славы НГДУ «Джалильнефть» состоялся литературно-музыкальный вечер посвященный 117-летию со дня рождения поэта-героя Мусы Джалиля.] Сарманово Сарман Вконтакте, 15.02.2023</ref> һәм [[җәлилчеләр]] җәзаланган көндә ([[25 август]]та) искә алу чаралары уздырыла<ref>[https://sarmanovo.tatarstan.ru/index.htm/news/2337401.htm?ysclid=m0fcr4zrtl79465712 День памяти поэта-героя Мусы Джалиля.] Сармановский муниципальный район, 27.08.2024</ref>. Хәзер музейда көн саен экскурсияләр оештырыла<ref>[https://sobes.tatarstan.ru/puteshestvie-v-istoriyu-poseshchenie-muzeya.htm «Путешествие в историю» посещение музея Трудовой Славы.] sobes.tatarstan.ru, 2018</ref>. == Заллар == * Муса Җәлил залы {{External media |рәсем1=[https://tatfrontu.ru/content/muzey-trudovoy-slavy-ngdu-dzhalilneft-v-rp-dzhalil Залның уң ягы күренеше].}} Шагыйрьнең тормышына һәм иҗатына багышланган зал стендларында [[Муса Җәлил]] һәм аның [[җәлилчеләр|көрәштәшләре]] турында бай материаллар бирелгән. Сеңлесе [[Хәдичә Җәлилова]]ның (1918―2000) шәхси әйберләре (ш.и. [[Коръән]]е, чигелгән япмасы), Җәлилнең батырлыгы турында театр спектакльләренең реквизитлары саклана (мәсәлән, [[Камал театры]]ның «Моңлы бер җыр» спектакленнән Җәлилнең өске киеме)<ref name=":0" />. Сирәк китаплар, кыйммәтле документларның күчермәләре, мемориаль әһәмияткә ия әйберләр музейга килүчеләрдә кызыксыну уята. Әлеге залда Җәлилнең иҗади мирасын өйрәнгән һәм бөтен гомерен яшерен төркемнең героик эшчәнлеген раслаучы документларны эзләүгә багышлаган язучы-галим [[Рафаэль Мостафин]]ның автографлы фәнни хезмәтләре һәм публицистик әсәрләре урнаштырылган<ref name=":0" />. Муса Җәлил залында [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСРның]] атказанган, Татарстанның халык рәссамы [[Васил Маликов]] (1924―1992) ясаган Җәлил бюсты күчермәсе урын алган. * Туган якны өйрәнү залы Экспозиция залының сул як өлешендә XX гасыр башы урта хәлле крестьянының тормышы чагылдырылган. Коллекциянең төп өлешен [[Сарман районы]] [[Яхшыбай]] авылыннан Бибизәкия Гарифуллинаның туганнары тарафыннан музейга бүләк ителгән шәхси әйберләр алып тора: кул хезмәте (кәсеп) кораллары, кулдан тукылган, ефәк җепләр белән чигелгән ашъяулыклар һәм сөлгеләр, паласлар, өс киемнәре, борынгы (дини) китаплар һ.б. Биредә шулай ук борынгы [[Коръән]] басмалары, төрле гасырларның акча берәмлекләре, [[хатын-кыз]]ларның борынгы бизәнү әйберләре урын алган. Зал уртасындагы стендларда [[татар халкы]] тарихыннан мәгълүматлар бирелгән. 1773―1775 еллардагы [[Емельян Пугачев]] [[1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышы|күтәрелешендә]] сарманлыларның да катнашуы турында белергә мөмкин. Гарәп шрифтында язылган солдат хатлары ― [[Беренче бөтендөнья сугышы]] вакытында фронттан җибәрелгән уникаль документлар булып тора. [[Бөек Ватан сугышы]]нда 6300 сарманлы фронтта батырларча сугышкан һәм тылда фидакарь хезмәт куйган. Залның уң ягында фронтовик, Җәлил бистәсенең мактаулы гражданы, «Җәлилнефть» НГЧИ беренче (1968—1972 елларда) башлыгы Галимҗан Маннап улы Әхмәдиевның шәхси әйберләре куелган<ref>''Гамира Гадельшина.'' [https://rt-online.ru/p-rubr-obsh-18561/ Музей соединяет поколения.] [[Республика Татарстан (газета)|«Республика Татарстан»]], 12.02.2005</ref>. Ул шулай ук булачак бистәгә нигез салган, аңа «Җәлил» исемен бирергә тәкъдим иткән кеше<ref name=":0"/>. Музейның туган якны өйрәнү залы каршында «Туган тел» клубы эшли<ref name=":0" />. * «Җәлилнефть» НГЧИ залы [[Җәлилнефть|«Җәлилнефть» НГЧИ]] ― [[Татнефть|«Татнефть» ГАҖнең]] иң эре подразделениесе. Ул 1959 елда төзелгән «Алькеевнефть» идарәсенең тулы хокуклы варисы. Хәзерге исемен идарә 1968 елда «Алькеевнефть» ике идарәгә ― «Җәлилнефть» һәм «Сөләйнефть» идарәләренә бүленгәч ала. Утыз елдан соң кабат бер идарәгә берләшеп, [[Җәлил]] бистәсендә төпләнә. «Җәлилнефть» ― [[Ромашкино нефть чыганагы|Ромашкино ятмаларын]] үзләштерүче иң төньяк нефть чыгару предприятиесе. Нефть чыгару [[Татарстан]]ның дүрт административ районы ([[Сарман районы|Сарман]], [[Әлмәт районы|Әлмәт]], [[Азнакай районы|Азнакай]] һәм [[Зәй районы|Зәй]]) территориясендә алып барыла<ref>[https://ngdu.tatneft.ru/dzhalilneft/ob-upravlenii?lang=ru Об управлении.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240424193514/https://ngdu.tatneft.ru/dzhalilneft/ob-upravlenii/?lang=ru |date=2024-04-24 }} Нефтегазодобывающие управления</ref>. 2001 елда [[Җәлил]] нефтьчеләре 500 миллион тонна [[нефть]] чыгаруны билгеләп үткән. [[Татнефть|«Татнефть» ААҖнең]] өч генераль директоры ― [[Әкълим Мөхәммәтҗанов]] (1930―2004), [[Ринат Галиев (1939)|Ринат Галиев]] (1939―2007), [[Шәфәгать Тәхәветдинов]]ларның биографияләре «Җәлилнефть» белән тыгыз бәйләнгән. Төрле елларда предприятие белән [[Галимҗан Әхмәдиев|Галимҗан Мәннаф улы Әхмәдиев]] (1968―1972 елларда), [[Рафаэль Тукаев]] (1972―1978 елларда), Шәфәгать Фәхрәзи улы Тәхәветдинов (1978―1983 елларда), Рафаил Сәет улы Нурмөхәммәтов (1983―1986 елларда), Наил Җиһанша улы Мортазин (1986―2001 елларда), [[Миргазиян Таҗиев|Миргазыян Зәки улы Таҗиев]] (2001―2005 елларда) җитәкчелек иткән. Бүгенге көндә идарә башлыгы ― техник фәннәр кандидаты (2003) Малик Шәфикъ улы Каюмов<ref>[https://tatcenter.ru/news/malik-kayumov-naznachen-rukovoditelem-ngdu-quot-dzhalilneft-quot/ Малик Каюмов назначен руководителем НГДУ «Джалильнефть».] Татцентр.ру, 07.02.2005</ref> <ref>''К. Ф. Фасхутдинов, Г. Я. Мавлетова''. [https://tatarica.org/ru/razdely/ekonomika/promyshlennost/neftegazodobyvayushaya/dzhalilneft Джалильнефть.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>. * Нефть залы Бу залның экспозиция комплексы Татарстанның көнчыгышында [[нефть]] ятмаларын табу һәм чыгару тарихы турында сөйли. Идел буе территориясендә нефть беренче тапкыр 1637 елда табыла. XIX гасырның икенче яртысында нефть эзләүдә бораулау ысулы кулланыла. Ләкин 1943 елда гына 1нче скважинадан, 648 м тирәнлектән "кара алтын"ның беренче тонналары чыгарыла. 1948 елның урталарында Ромашкино авылы уртасында урнашкан 3нче скважинадан куәтле нефть фонтаны ургылып чыга. «Җәлилнефть» НГЧИ 1959 елда [[Ромашкино нефть чыганагы|Ромашкино ятмасының]] үзәктән төньяк контурга кадәрге нефтьле катламнары секторында урнашкан мәйданнарында эшләү өчен төзелә<ref name=":0" />. Стендларда нефть әзерләү өлкәсенә караган эшләнмәләр: УЛФ, ПБ-20 мичләрендә кулланылучы энергия саклаучы горелкалар, [[электр]] энергиясен исәпкә алу чаралары, производство белән идарә итү системаларын автоматлаштыру өчен элементлар урын алган. Нефть чыгару җиһазларын коррозиядән саклау өчен металл-пластмасс һәм полимеро-полиэтилен катлам белән капланган, кысып тутыручы скважиналар өчен пыялапластик насос-компрессор торбалар күрсәтелгән. Зал уртасында иң гади ысул белән нефть һәм [[газ]] чыгару процессын күрсәтүче макетлар урнаштырылган. 2001 елның августында Җәлил нефтьчеләре чыгарган 500 миллионынчы тонна нефтьнең тамчылары салынган капсула аерым урын алып тора. Идарә эшчәнлек алып барган территориядә табигатьне саклауга багышланган стендлар урнаштырылган<ref name=":0" />. * Хезмәт Даны залы Бу экспозициянең геройлары ― «Җәлилнефть» НГЧИ тарихының төрле этапларында республика нефть тармагын үстерүгә юнәлдерелгән гомуми эшкә үз өлешләрен керткән кешеләр. 800дән артык хезмәткәр хөкүмәтнең югары бүләгенә лаек булган. Алар арасында [[Социалистик Хезмәт Каһарманы|Социалистик Хезмәт Каһарманнары]] (1959, 1966) [[Корбан Вәлиев]], [[Павел Савельев]], [[Ленин ордены]] белән бүләкләнгән [[Галимҗан Әхмәдиев]], Җиһангир Әхмәтов, Хәмит Маннанов, Әнәс Сәхбетдинов, Әхнәф Садриев, Валентин Тачаев, Тәлгать Фәсхиев, Кәлим Шиһапов, Әсхәт Арсланов бар. [[Октябрь Революциясе ордены]] белән ― 9, [[Хезмәт Кызыл Байрагы ордены]] белән ― 59, [[Халыклар Дуслыгы ордены]] белән ― 7, [[Хезмәт даны ордены]] белән ― 50 дән артык, [[«Хөрмәт Билгесе» ордены]] белән ― 64 кеше бүләкләнгән. 1972 елда «Җәлилнефть» идарәсенә СССРның 50 еллыгы исеме бирелә. 1973 елда [[КПСС ҮК]], [[СССР Министрлар Советы]], ВЦСПС һәм ВЛКСМ ҮКның Кызыл байрагы мәңге саклау өчен идарәгә тапшырыла. 1971, 1974, 1982 һәм 1983 елларда Җәлил нефтьчеләре СССР Нефть сәнәгате министрлыгы һәм тармак һөнәри берлекләре ҮК Кызыл байрагына лаек була<ref>[https://ngdu.tatneft.ru/dzhalilneft/istoriya?lang=ru История.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240424193513/https://ngdu.tatneft.ru/dzhalilneft/istoriya/?lang=ru |date=2024-04-24 }} Нефтегазодобывающие управления</ref>. 2001 елда хезмәт даны символлары булган Кызыл байраклар мәңге саклау өчен музейга тапшырыла<ref name=":0" />. Хезмәт җиңүләре елъязмасы стенды дүрт стендтан тора. Беренче стенд производство ветераннарына багышланган. Тагын ике стендта ― һөнәри осталык конкурсларыннан фотосурәтләр, беренче нефтьчеләргә лаеклы алмаш булган Җәлил нефтьчеләренең яңа буыны турында материаллар. Дүртенче стендта ― үз эшләрендә югары уңышларга ирешкән осталар турында материаллар<ref name=":0" />. Хезмәт Даны залында тантаналы шартларда производство ветераннары нефтьчеләрнең данлыклы хезмәт традицияләрен дәвам итүче яшь буыны белән очраша, яшь эшчеләр һәм белгечләр тормышка путевка ала, эшче {{comment|нәселләре|династияләре}} хөрмәтләнә<ref name=":0" />. == Музей хезмәткәрләре == * Мөнәвәрә Кәлимуллина * Альмира Галиәхмәтова == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * Хезмәт Даны музее. Герой-шагыйрь Муса Җәлилнең тууына 100 ел тулу уңаеннан. Җәлил, 2006. == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20240830173849/https://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/sarmanovskiy-rayon/muzey-trudovoy-slavy-ngdu-dzhalilneft/dsc07334.jpg.html Музей трудовой славы НГДУ «Джалильнефть».] tatfrontu.ru {{Яхшы мәкалә}} {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Нефтяник Джалиля (газета)]] {{Татарстан музейлары}} {{Муса Җәлил}} [[Төркем:Әлифба буенча музейлар]] [[Төркем:Туган якны өйрәнү музейлары]] [[Төркем:Сарман районы музейлары]] [[Төркем:Бөек Ватан сугышы музейлары]] [[Төркем:Муса Җәлил]] [[Төркем:Җәлил]] 9njviyx9ckt8lky84ep7kpuhvwcpfa8 0 860757 6099784 6086459 2026-11-08T10:15:47Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099784 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{seealso|Төркем:Казанда туганнар|Казанда вафатлар исемлеге}} '''Казанда туганнар исемлеге''' яки '''Казанда туган шәхесләр''' ({{lang-ru|Список рождённых в Казани; Родившиеся в Казани<!-- {{Label||lang=ru}}-->}}, {{lang-en|List of individuals, born in Kazan; Kazan births<!-- {{Label||lang=en}}-->}}) — тарих дәвамында [[Казан]] шәһәрендә туган танылган [[шәхес]]ләр исемлеге. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели. <!-- Кул белән тутырылучы татарча тасвирламасы булмаганда - буш калдыра.--> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P19 wd:Q900. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p569,label:исем,p69,p106,p108,p373,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! # ! туу датасы ! исем ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! Викиҗыентыктагы төркем ! үлем датасы ! үлем урыны |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1992" | 1992-08-19 | ''[[:d:Q139926640|Airat Badegyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1967" | 1967-03-18 | ''[[:d:Q138407946|Airat Mukhitov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q136862134|Aisylu Gaifullina]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q113774199|Ajdar Garifutdinovič Chajrutdinov]]'' | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q113753661|Ajdar Nilovič Juzeev]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q138926578|Ajgulʹ Rustėmovna Salichova]]'' | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1987" | 1987-11-16 | ''[[:d:Q141787368|Albert Kildeyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1968" | 1968-08-16 | ''[[:d:Q137708468|Albert Minnekayev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q136960635|Aleksandr Evgenʹevič Kuznecov]]'' | | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1926" | 1926-12-21 | ''[[:d:Q139899418|Aleksandr Shirokov]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="1998" | 1998-09-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1897" | 1897 | ''[[:d:Q125843011|Aleksei Perimov]]'' | | | | | data-sort-value="1937" | 1937-11-28 | |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1950" | 1950-02-08 | ''[[:d:Q138010372|Aleksei Tsurikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="2002" | 2002-08-26 | ''[[:d:Q136298414|Alexander Kvartalnov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1974" | 1974-01-29 | ''[[:d:Q133390677|Alexei Zuyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q133413131|Alina Asafova]]'' | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1972" | 1972-01-18 | [[Алисә Галләмова|Alisä Ğällämeva]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | [[:commons:Category:Alisa Galliamova|Alisa Galliamova]] | | |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1971" | 1971-01-04 | ''[[:d:Q105386581|Almas Ğarifullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q136859984|Anastasia Polikarpova]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1995" | 1995-05-17 | ''[[:d:Q131525353|Anastassia Krylova]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | ''[[:d:Q120262590|Театр Терезы Дуровой]]'' | [[:commons:Category:Anastassia Krylova|Anastassia Krylova]] | | |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1988" | 1988-08-09 | ''[[:d:Q135983635|Andrei Alekseyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1987" | 1987-02-17 | ''[[:d:Q134385189|Andrei Demidov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1964" | 1964-06-11 | ''[[:d:Q80742085|Andrei Pimenov]]'' | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q689400|Вена техника университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1961" | 1961-01-17 | ''[[:d:Q135154643|Andrei Pisarev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1964" | 1964-03-30 | ''[[:d:Q134838351|Andrei Zubkov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-04-16 | |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1979" | 1979-12-28 | ''[[:d:Q87134276|Andrey Kozhinov]]'' | | [[Jurnalist|журналист]] | | | | |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1982" | 1982 | ''[[:d:Q106881163|Andrey Kulkov]]'' | | ''[[:d:Q12039558|гочы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q137062686|Andrey Petrov]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1975" | 1975 | ''[[:d:Q118928321|Anna Ananieva]]'' | ''[[:d:Q317053|Гисен университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>[[галим]] | [[Лейбниц исемендәге Көнчыгыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Европа тикшеренүләр институты]]<br/>''[[:d:Q315452|Klassik Stiftung Weimar]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1879" | 1879 | ''[[:d:Q135642293|Anna Kerenskaya]]'' | | | | | data-sort-value="1946" | 1946 | |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1973" | 1973-08-04 | ''[[:d:Q120281420|Anton Kuznetsov]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q4201685|Joseph Backstein Institute of Contemporary Art]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1983" | 1983-08-25 | ''[[:d:Q124381991|Anton Lavrentyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q1757103|һакки хөкемчесе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1966" | 1966-01-26 | ''[[:d:Q131372303|Anvar Valiakhmetov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1999" | 1999-03-11 | ''[[:d:Q136099895|Arseni Akhmetov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="2001" | 2001-01-04 | ''[[:d:Q109408044|Artemi Kniazev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1879" | 1879 | ''[[:d:Q141345453|Artjom Gertik]]'' | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q96677905|киноҗитештерү оештыручысы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1936" | 1936-10-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="2001" | 2001-10-31 | ''[[:d:Q112988398|Artur Akhtyamov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Artur Akhtyamov|Artur Akhtyamov]] | | |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="2001" | 2001-05-08 | ''[[:d:Q126179584|Artur Brovkin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="2003" | 2003-05-30 | ''[[:d:Q140421463|Artur Iskhakov]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1991" | 1991-11-14 | ''[[:d:Q88827116|Artur Lozovoi]]'' | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1997" | 1997-01-20 | ''[[:d:Q125763755|Artur Tyanulin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1985" | 1985-01-16 | ''[[:d:Q141988868|Artyom Gushchin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="2006" | 2006-03-25 | ''[[:d:Q135418558|Artyom Korneyev]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1976" | 1976-02-17 | ''[[:d:Q136436974|Artyom Mironov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="2001" | 2001-07-17 | ''[[:d:Q108929640|Arıslan Yarulin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q133609392|Avgust Amonov]]'' | | [[җырчы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="2004" | 2004-11-16 | ''[[:d:Q133895581|Aydar Suniev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | ''[[:d:Q112994552|Ayrat Äxmätşin]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1964" | 1964 | ''[[:d:Q137112137|Boris Nikolaevič Panteleev]]'' | | [[хокук белгече]] | | | | |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1942" | 1942 | ''[[:d:Q112454513|Boris Solomonovič Gorobec]]'' | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="1945" | 1945-05-09 | ''[[:d:Q135319536|Boris Sorkin]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="2000" | 2000-03-25 | ''[[:d:Q140669531|Bulat Galimov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 52 | data-sort-value="1929" | 1929-09-30 | ''[[:d:Q113727105|Bulat Ğäyetef]]'' | | ''[[:d:Q385378|төзелеш]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-11-21 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 53 | data-sort-value="1998" | 1998 | ''[[:d:Q124708715|Chibi Ichigo]]'' | | ''[[:d:Q100493654|hip-hop musician]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q2780387|Plopsa]]'' | [[:commons:Category:Chibi Ichigo|Chibi Ichigo]] | | |- | style='text-align:right'| 54 | data-sort-value="1998" | 1998-08-19<br/>1998-08-18 | ''[[:d:Q79338764|Christina Sergejewna Mazokina]]'' | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Hristina Matsokina|Hristina Matsokina]] | | |- | style='text-align:right'| 55 | data-sort-value="2000" | 2000-03-30 | ''[[:d:Q129213200|Danil Chechela]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 56 | data-sort-value="2001" | 2001-04-11 | ''[[:d:Q101814242|David Volk]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 57 | data-sort-value="1973" | 1973-07-25 | ''[[:d:Q127454748|Denis Krasilnikov]]'' | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Denis Krasilnikov|Denis Krasilnikov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-07 | [[Прага]] |- | style='text-align:right'| 58 | data-sort-value="2003" | 2003-09-18 | ''[[:d:Q61635136|Diana Möxämmätcanova]]'' | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Diana Mukhametzianova|Diana Mukhametzianova]] | | |- | style='text-align:right'| 59 | data-sort-value="1997" | 1997-04-07 | ''[[:d:Q130760425|Dina Gubaydullina]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 60 | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q136856881|Dina Safina]]'' | | ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 61 | data-sort-value="1993" | 1993-12-02 | ''[[:d:Q134170408|Dinar Khamidullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 62 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q112430375|Dinara Söläymanova]]'' | | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 63 | data-sort-value="1995" | 1995-11-09 | ''[[:d:Q111854346|Dinis Ğäliäkbäref]]'' | | ''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''<br/>''[[:d:Q1017553|business analyst]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 64 | data-sort-value="1977" | 1977-11-09 | ''[[:d:Q124361027|Dmitri Bezrukov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 65 | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q95308230|Dmitrij Dergačev]]'' | | ''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>[[язучы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 66 | data-sort-value="1987" | 1987-08-11 | ''[[:d:Q118793338|Dmitriy Rs]]'' | | ''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q130857|диҗей]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Dmitriy Rs|Dmitriy Rs]] | | |- | style='text-align:right'| 67 | data-sort-value="1891" | 1891-10-10 | ''[[:d:Q124894756|Dmitry Fedorov]]'' | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q627325|график дизайнер]]'' | | | data-sort-value="1959" | 1959 | |- | style='text-align:right'| 68 | data-sort-value="1982" | 1982-11-16 | ''[[:d:Q104117103|Dmitry Zhigalov]]'' | | ''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 69 | data-sort-value="1996" | 1996-02-18 | ''[[:d:Q124174289|Eduard Nasybullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 70 | data-sort-value="1974" | 1974-12-01 | ''[[:d:Q108751028|Ekaterina Monisova]]'' | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Ekaterina Monisova|Ekaterina Monisova]] | | |- | style='text-align:right'| 71 | data-sort-value="1998" | 1998-09-02 | [[Денис Шәрипов|electronic]] | | ''[[:d:Q4379701|professional gamer]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 72 | data-sort-value="1878" | 1878 | ''[[:d:Q135642292|Elena Kerenskaya]]'' | | | | | data-sort-value="1938" | 1938-02-02 | [[Ырынбур]] |- | style='text-align:right'| 73 | data-sort-value="1974" | 1974-08-11 | ''[[:d:Q139525400|Elena Khazova]]'' | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 74 | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q133417078|Elvira Sereda]]'' | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 75 | data-sort-value="1866" | 1866 | ''[[:d:Q126906013|Emil Heinrich Oscar Grahe]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 76 | data-sort-value="1931" | 1931-08-03 | ''[[:d:Q112193105|Ernst Dibäy]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''<br/>''[[:d:Q936126|Кырым астрофизика обсерваториясе]]'' | [[:commons:Category:Ernst Apushevich Dibaу|Ernst Apushevich Dibaу]] | data-sort-value="1983" | 1983-11-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 77 | data-sort-value="1914" | 1914-04-15 | ''[[:d:Q107165257|Eugen Lepeschkin]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]'' | | | data-sort-value="1994" | 1994-01-11 | [[Вашингтон (башкала)|Вашингтон]] |- | style='text-align:right'| 78 | data-sort-value="1976" | 1976-06-23 | ''[[:d:Q134883104|Evgeni Petrov]]'' | | [[Казан]]<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 79 | data-sort-value="1986" | 1986-06-12 | ''[[:d:Q133294389|Evgeniia Kroll]]'' | | ''[[:d:Q3381571|art photographer]]'' | | [[:commons:Category:Evgeniia Kroll|Evgeniia Kroll]] | | |- | style='text-align:right'| 80 | data-sort-value="1927" | 1927-01-19 | ''[[:d:Q113784493|Evgenija Ivanovna Demina]]'' | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q4201725|РФА славәнбелем институты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 81 | data-sort-value="1914" | 1914-06-14 | ''[[:d:Q60430682|Eya Nikolaivna Fechin]]'' | | ''[[:d:Q1630100|art model]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-09-20 | [[Таос (Нью-Мексико)|Таос]] |- | style='text-align:right'| 82 | | ''[[:d:Q133382388|Farida Shagieva]]'' | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 83 | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q136994443|Fatma Meltem Aygüler]]'' | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 84 | data-sort-value="1934" | 1934-11-18 | ''[[:d:Q134540420|Galina Dumkina]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]] | | | | |- | style='text-align:right'| 85 | data-sort-value="1935" | 1935 | ''[[:d:Q139522294|Gennadij Alekseevič Nikolaev]]'' | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 86 | data-sort-value="1962" | 1962 | ''[[:d:Q51691734|Gennady A. Evtugyn]]'' | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 87 | data-sort-value="1899" | 1899-01-04 | ''[[:d:Q112155618|German Aleksandrovič Tichomirnov]]'' | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1955" | 1955-04-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 88 | data-sort-value="2004" | 2004-03-31 | ''[[:d:Q61413133|Gleb Lutfullin]]'' | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Gleb Lutfullin|Gleb Lutfullin]] | | |- | style='text-align:right'| 89 | data-sort-value="1969" | 1969-02-06 | ''[[:d:Q133814867|Gleb Veselov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-11 | |- | style='text-align:right'| 90 | data-sort-value="1909" | 1909-01-01 | ''[[:d:Q109338884|Grigoriy Larin]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q114864629|Закавказский научно-исследовательский институт водного хозяйства]]''<br/>''[[:d:Q910237|USSR People's Commissariat of Agriculture]]''<br/>''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]''<br/>''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q29359913|Kherson Regional Committee of the Communist Party of the Soviet Union]]''<br/>''[[:d:Q90131223|Міністерство сільського господарства Української РСР]]''<br/>''[[:d:Q4315124|National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q16643761|Institut polytechnique rural de formation et de recherche appliquée]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-08-11 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 91 | data-sort-value="1805" | 1805 | ''[[:d:Q126932981|Gustav Thomas]]'' | ''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q10855616|medical officer]]'' | | | data-sort-value="1829" | 1829 | |- | style='text-align:right'| 92 | data-sort-value="1969" | 1969 | ''[[:d:Q100666018|Gölsinä Miñnexanova]]'' | | [[эшкуар]] | | | | |- | style='text-align:right'| 93 | data-sort-value="1982" | 1982-02-11 | ''[[:d:Q139525660|Helena Khaliullina-Skultety]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 94 | data-sort-value="2004" | 2004-04-03 | ''[[:d:Q125584910|HOOD GOTH]]'' | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 95 | data-sort-value="1979" | 1979-03-17 | ''[[:d:Q137863459|Igor Gusev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 96 | data-sort-value="1971" | 1971-05-20 | ''[[:d:Q133387466|Igor Krasheninnikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 97 | data-sort-value="1980" | 1980-06-09 | ''[[:d:Q111577217|Igor Sivov]]'' | | [[эшкуар]] | | | | |- | style='text-align:right'| 98 | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q130629498|Igor V. Anfinogentov]]'' | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q130629378|InnovaNews]]''<br/>''[[:d:Q4426566|Sovcombank]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 99 | data-sort-value="1970" | 1970 | ''[[:d:Q113846173|Igorʹ Evgenʹevič Alekseev]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 100 | | ''[[:d:Q135287396|Ilia Andreev]]'' | | ''[[:d:Q19509201|LGBTQ rights activist]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | | |- | style='text-align:right'| 101 | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q136583873|Ilkham Galiullin]]'' | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 102 | data-sort-value="2003" | 2003-06-25 | ''[[:d:Q121539995|Ilnur Valiyev]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 103 | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q130798281|Ilseyar Akhmetzyanova]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 104 | data-sort-value="1995" | 1995-02-08 | ''[[:d:Q138081573|Ilyas Gayazov]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 105 | data-sort-value="2000" | 2000-02-10 | ''[[:d:Q124159360|Ilyas Sitdikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 106 | data-sort-value="2009" | 2009-04-23 | ''[[:d:Q116956671|Inga Gurgenidze]]'' | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 107 | data-sort-value="2003" | 2003-03-20 | ''[[:d:Q139720709|Innokenti Rybin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 108 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q112561268|Irina Aleksejevna Aleksandrovskaja]]'' | | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q23656820|Clerical Officer]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 109 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q112497894|Irina Aleksejevna Starostina]]'' | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 110 | data-sort-value="1985" | 1985-09-27 | ''[[:d:Q136221891|Irina Shadrina]]'' | | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | [[:commons:Category:Irina Shadrina|Irina Shadrina]] | | |- | style='text-align:right'| 111 | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q133482270|Irina Solovyeva]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 112 | data-sort-value="2003" | 2003-03-03 | ''[[:d:Q130571244|Islam Gainullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 113 | data-sort-value="2003" | 2003-08-23 | ''[[:d:Q136892266|Ivan Samoylenko]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Samoylenko|Ivan Samoylenko]] | | |- | style='text-align:right'| 114 | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q112518480|İmiliä Taysina]]'' | | [[фәлсәфәче]] | | | | |- | style='text-align:right'| 115 | data-sort-value="1924" | 1924-05-16 | ''[[:d:Q124744558|Jüri Teras]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | ''[[:d:Q15401884|медицина галиме]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-11-16 | |- | style='text-align:right'| 116 | data-sort-value="1997" | 1997-10-31 | ''[[:d:Q124545352|Kamil Fazylzyanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 117 | data-sort-value="2004" | 2004-02-04 | ''[[:d:Q130551033|Karim Vafin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 118 | data-sort-value="2006" | 2006-04-24 | ''[[:d:Q141517167|Karim Vaziyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 119 | data-sort-value="1916" | 1916-05-05 | ''[[:d:Q122587188|Kazimierz Rudnik]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-09-08 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 120 | data-sort-value="1990" | 1990-06-01 | ''[[:d:Q107275172|Khabib]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q94791573|TikToker]]'' | | [[:commons:Category:Khabib (singer)|Khabib (singer)]] | | |- | style='text-align:right'| 121 | data-sort-value="1998" | 1998-02-12 | ''[[:d:Q113044156|Kira Kazanzeva]]'' | | ''[[:d:Q3286043|erotic photography model]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 122 | data-sort-value="1889" | 1889 | ''[[:d:Q136121610|Kıvamüddin Burslan]]'' | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1956" | 1956-04-26 | [[Әнкара]] |- | style='text-align:right'| 123 | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q141328266|Lada Labzina]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q765778|органист]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Салих Сәйдәшев исемендәге Дәүләт Зур концерт залы]]<br/>''[[:d:Q56581148|Zaryadye Concert Hall]]'' | [[:commons:Category:Lada Labzina|Lada Labzina]] | | |- | style='text-align:right'| 124 | data-sort-value="1974" | 1974 | ''[[:d:Q135067280|Larissa Kofman]]'' | ''[[:d:Q597835|Иерусалим музыка һәм бию академиясе]]''<br/>''[[:d:Q174158|Иерусалимдагы Яһүд үниверситеты]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 125 | data-sort-value="1973" | 1973-10-23 | ''[[:d:Q105359332|Leonid Labzov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 126 | data-sort-value="1916" | 1916-02-23 | ''[[:d:Q136092266|Lev Golitsyn]]'' | | | | | data-sort-value="1975" | 1975-12-03 | [[Балтимор]] |- | style='text-align:right'| 127 | data-sort-value="2000" | 2000-09-17 | ''[[:d:Q105946259|Lev Starikov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 128 | data-sort-value="1979" | 1979-10-21 | ''[[:d:Q133522643|Lev Trifonov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 129 | data-sort-value="1997" | 1997-10-28 | ''[[:d:Q27534378|Lev Yankelevich]]'' | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 130 | data-sort-value="1999" | 1999-02-18 | ''[[:d:Q124485402|LILIN]]'' | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 131 | data-sort-value="1928" | 1928 | ''[[:d:Q133601221|Lilit Nikolaevna Kozlova]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 132 | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q136867444|Liliya Mukhametzyanova]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 133 | data-sort-value="1985" | 1985 | ''[[:d:Q133400686|Liliya Sattarova]]'' | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 134 | data-sort-value="1989" | 1989-08-01 | ''[[:d:Q117756812|Lisa Franzen]]'' | | ''[[:d:Q4610556|модель]]''<br/>''[[:d:Q2133309|interior designer]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Lisa Franzen|Lisa Franzen]] | | |- | style='text-align:right'| 135 | data-sort-value="1966" | 1966-02-27 | ''[[:d:Q120794084|Liya Bushkanets]]'' | | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | [[:commons:Category:Liya Bushkanets|Liya Bushkanets]] | | |- | style='text-align:right'| 136 | | ''[[:d:Q139478551|Ljudmila Michajlovna Sverdlova]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 137 | data-sort-value="1984" | 1984-05-15 | ''[[:d:Q97167959|Ludmiła Anannikova]]'' | ''[[:d:Q9380799|Collegium Da Vinci]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q741296|Gazeta Wyborcza]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 138 | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q133478423|Madina Karimova]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 139 | data-sort-value="1994" | 1994-11-29 | ''[[:d:Q105079158|Marat Minkin]]'' | | ''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 140 | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q133754927|Margarita Pavlovna Fajzulaeva]]'' | | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 141 | data-sort-value="1914" | 1914-10-07 | ''[[:d:Q65167734|Marian Pilarski]]'' | | | | | data-sort-value="1943" | 1943-09-30 | ''[[:d:Q7342|Очвентсим]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | data-sort-value="1877" | 1877 | ''[[:d:Q112519497|Marija Aleksandrovna Runne-Fedorenko]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | | data-sort-value="1970" | 1970 | |- | style='text-align:right'| 143 | data-sort-value="1963" | 1963 | ''[[:d:Q133738728|Marina Michajlovna Sidorova]]'' | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 144 | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q134459865|Mark Šiškin]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1039099|икыскурия йөртүче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[язучы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 145 | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q113820608|Mars Xäbibullin]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 146 | data-sort-value="1971" | 1971-07-26 | ''[[:d:Q133884534|Marsel Garipov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 147 | data-sort-value="1988" | 1988 | ''[[:d:Q133595614|Martin Schulte]]'' | | ''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q3089940|music executive]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 148 | data-sort-value="1987" | 1987-07-04 | ''[[:d:Q12152231|Maxim Sergeev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 149 | data-sort-value="1845" | 1845 | ''[[:d:Q137307458|Michael Saytzeff]]'' | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 150 | data-sort-value="1903" | 1903 | ''[[:d:Q130319192|Michail Koeprejanow]]'' | | ''[[:d:Q644687|иллюстратор]]'' | | | data-sort-value="1992" | 1992 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 151 | data-sort-value="1904" | 1904-03-09 | ''[[:d:Q106314728|Mikhail Kolokol'tsev]]'' | | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Kolokol'tsev|Mikhail Kolokol'tsev]] | data-sort-value="1994" | 1994-04-02 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 152 | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q130337337|Mikhail Mastbaum]]'' | | ''[[:d:Q50377602|фтизиатр]]'' | [[Казан дәүләт медицина академиясе]] | | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Таллинн]] |- | style='text-align:right'| 153 | data-sort-value="1972" | 1972-10-26 | ''[[:d:Q65168584|Mikhail Sarmatin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 154 | data-sort-value="1969" | 1969-12-21 | ''[[:d:Q115117481|Mikhail Savelichev]]'' | | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Mikhail Savelichev|Mikhail Savelichev]] | | |- | style='text-align:right'| 155 | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q110626984|Mikhail Yeltsin]]'' | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-02-11 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 156 | data-sort-value="1893" | 1893-03-24 | ''[[:d:Q139384062|Məhəmməd Qali]]'' | | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1952" | 1952-05-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 157 | data-sort-value="1875" | 1875 | ''[[:d:Q135642291|Nadezhda Kerenskaya]]'' | | | | | data-sort-value="1911" | 1911 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 158 | data-sort-value="1962" | 1962-03-13 | ''[[:d:Q113355952|Nadir Bäkiref]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q2559023|Supreme Council of Crimea]]''<br/>''[[:d:Q4242943|Crimean State Engineering Pedagogical University]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 159 | data-sort-value="2001" | 2001-07-24 | ''[[:d:Q104218027|Nail Abakarov]]'' | | | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-02 | ''[[:d:Q794712|Aghdara]]'' |- | style='text-align:right'| 160 | data-sort-value="1948" | 1948-07-20 | ''[[:d:Q103841082|Nail Khusnutdinov]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 161 | data-sort-value="2006" | 2006-12-14 | ''[[:d:Q129078276|Nikita Vasilyev]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 162 | | ''[[:d:Q133358799|Nikita Zakharov]]'' | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 163 | data-sort-value="1893" | 1893-10-06 | ''[[:d:Q138567046|Nikolai Konstantinovich Razumovsky]]'' | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[профессор]] | ''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]''<br/>''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>''[[:d:Q2619400|Dalstroy]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-03-29 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 164 | data-sort-value="1904" | 1904-05-18<br/>1904-05-05 | ''[[:d:Q126923637|Nikolai Kudryashyov]]'' | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982-11-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 165 | data-sort-value="1852" | 1852-05-03 | ''[[:d:Q136892865|Nikolai Nikitin]]'' | | ''[[:d:Q1229025|typographer]]''<br/>''[[:d:Q12359071|анархист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 166 | data-sort-value="1885" | 1885-05<br/>1855<br/>1857 | ''[[:d:Q30345698|Nikolay Vladimirivich Remezov]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1915" | 1915-11-14 | |- | style='text-align:right'| 167 | data-sort-value="1913" | 1913-06-23 | ''[[:d:Q132643208|Noja Vestermans]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942-08-31 | [[Иске Русса]] |- | style='text-align:right'| 168 | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q118941270|Oleg Gabelko]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 169 | data-sort-value="1974" | 1974-08-06 | ''[[:d:Q105069580|Oleg Grachev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 170 | data-sort-value="1932" | 1932-10-25 | ''[[:d:Q135103473|Oleg Kochetkov]]'' | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015 | |- | style='text-align:right'| 171 | data-sort-value="1992" | 1992-12-24 | ''[[:d:Q134481047|Oleg Lomako]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 172 | data-sort-value="1903" | 1903 | ''[[:d:Q112513682|Oleg Vladimirovič Nikolajev]]'' | | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980 | |- | style='text-align:right'| 173 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q112497899|Oleg Vladislavovič Stojanov]]'' | | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 174 | data-sort-value="1967" | 1967-12-08 | ''[[:d:Q78337870|Oleh Volodymyrov]]'' | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | ''[[:d:Q17524364|ватырпалис]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 175 | data-sort-value="1915" | 1915-09-06 | ''[[:d:Q97621339|Olgierd Jacewicz]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-03-13 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 176 | data-sort-value="1980" | 1980-09-30 | ''[[:d:Q133268722|Pavel Kornilov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 177 | data-sort-value="1891" | 1891 | ''[[:d:Q131935333|Pavel Svorkov]]'' | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 178 | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q136859013|Polina Timiriasova]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 179 | data-sort-value="1910" | 1910-02-18 | ''[[:d:Q109491797|Porfirij Porfir'evič Polosuchin]]'' | | | | | data-sort-value="1971" | 1971-01-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 180 | data-sort-value="2005" | 2005-08-08 | ''[[:d:Q131305550|Radel Zamaltdinov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 181 | data-sort-value="1979" | 1979-03-27 | ''[[:d:Q108207936|Radik Möxämmätcanof]]'' | | ''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 182 | data-sort-value="1962" | 1962-05-28 | ''[[:d:Q112988777|Rail Fäxretdinef]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Rail Fakhrutdinov|Rail Fakhrutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 183 | data-sort-value="1937" | 1937-06-03 | ''[[:d:Q138024153|Rashid Salakhutdinov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-01-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 184 | data-sort-value="1941" | 1941-12-13 | [[Renad Säğdiev]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201378|International Tomography Center]]'' | [[:commons:Category:Renad Sagdeyev|Renad Sagdeyev]] | | |- | style='text-align:right'| 185 | data-sort-value="1971" | 1971-03-19 | ''[[:d:Q124528234|Rinat Kasyanov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 186 | data-sort-value="1968" | 1968-07-11 | ''[[:d:Q137708376|Robert Gainullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 187 | data-sort-value="1973" | 1973-06-25 | ''[[:d:Q105371417|Roman Baranov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 188 | data-sort-value="1886" | 1886-06-01 | ''[[:d:Q115653979|Roman Efimovich Petrov]]'' | | ''[[:d:Q12713481|эшче]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | [[:commons:Category:Roman Efimovich Petrov|Roman Efimovich Petrov]] | data-sort-value="1918" | 1918-09-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 189 | data-sort-value="1989" | 1989-03-23 | ''[[:d:Q98456495|Ruslan Khazipov]]'' | | [[композитор]] | | | | |- | style='text-align:right'| 190 | data-sort-value="1966" | 1966-09-14 | ''[[:d:Q85869213|Räfiq Yaqupof]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Rafik Yakubov|Rafik Yakubov]] | | |- | style='text-align:right'| 191 | data-sort-value="1929" | 1929-06-13 | ''[[:d:Q114719449|Röstäm Ğafarof]]'' | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-10-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 192 | data-sort-value="1995" | 1995-02-08 | ''[[:d:Q104816504|Rüzäl Ğälief]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 193 | data-sort-value="1954" | 1954 | ''[[:d:Q141302311|Schamil Gimajew]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Schamil Gimajew|Schamil Gimajew]] | | |- | style='text-align:right'| 194 | data-sort-value="1904" | 1904-02-26 | ''[[:d:Q107363022|Serafim Alexandrowitsch Zaizew]]'' | | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978-06-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 195 | data-sort-value="1964" | 1964-02-27 | ''[[:d:Q85993090|Sergei Kiryakhin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 196 | | ''[[:d:Q126878013|Sergei Pimenov]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Программист|програмчы]] | ''[[:d:Q58024|eBay]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 197 | data-sort-value="1971" | 1971-01-27 | ''[[:d:Q105393450|Sergei Zolotov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 198 | data-sort-value="1973" | 1973-04-04 | ''[[:d:Q141502515|Sergey Kalinin]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | ''[[:d:Q4212907|Capital Group]]''<br/>''[[:d:Q4132758|Hals Development]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 199 | data-sort-value="1973" | 1973-03-22 | ''[[:d:Q108679923|Sergey Kolunov]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kolunov|Sergey Kolunov]] | | |- | style='text-align:right'| 200 | data-sort-value="1863" | 1863-06-12 | ''[[:d:Q60594578|Sergey Urvantsov]]'' | ''[[:d:Q107028082|медыцынскі факультэт Імператарскага Казанскага ўніверсітэта]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q26832546|медицина администраторы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Urvantsov|Sergey Urvantsov]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-05 | |- | style='text-align:right'| 201 | data-sort-value="1960" | 1960-02-20 | ''[[:d:Q64511742|Sergey Vyazovkin]]'' | ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q1472663|University of Alabama at Birmingham]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-02-22 | |- | style='text-align:right'| 202 | | ''[[:d:Q140085007|Sky Rae]]'' | | ''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 203 | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q136861385|Sofiia Rappe]]'' | | ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 204 | | ''[[:d:Q133350901|Stephan Wolkow]]'' | | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 205 | data-sort-value="1995" | 1995-05-05 | ''[[:d:Q116870408|Stereopolina]]'' | | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 206 | | ''[[:d:Q137092588|Svetlana Khasminskaya]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 207 | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q107755065|Svetlana Malysheva]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 208 | | ''[[:d:Q133336980|Tagir Sadeev]]'' | | [[инженер]] | | | | |- | style='text-align:right'| 209 | data-sort-value="1987" | 1987-01-01 | ''[[:d:Q141751760|Timur Kalimullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 210 | data-sort-value="1879" | 1879-03-02 | ''[[:d:Q60826990|Valentin Ivanovich Smirnov]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 211 | data-sort-value="1960" | 1960-03-20 | ''[[:d:Q117232005|Valeri Mikhailov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 212 | data-sort-value="1939" | 1939-05-28 | ''[[:d:Q131564964|Valeri Sergeyev]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-02-21 | |- | style='text-align:right'| 213 | data-sort-value="1986" | 1986 | ''[[:d:Q133471322|Valeria Bekhtereva]]'' | | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 214 | data-sort-value="1932" | 1932-08-20 | [[Vasiliy Aksönov|Vasiliy Aksyonov]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q1411222|George Mason University]]'' | [[:commons:Category:Vasily Aksyonov|Vasily Aksyonov]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 215 | data-sort-value="1958" | 1958-07-11 | ''[[:d:Q134316565|Venera Gilmutdinova]]'' | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 216 | data-sort-value="1888" | 1888-10-28 | ''[[:d:Q138154646|Vera Lyapunova]]'' | | | | | data-sort-value="1982" | 1982-08 | [[Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 217 | data-sort-value="1978" | 1978-08-14 | ''[[:d:Q111787336|Veronica Yuryevna Stepanova]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 218 | data-sort-value="1943" | 1943-06-15 | ''[[:d:Q137118966|Viktor Aleksandrovič Losʹ]]'' | | [[фәлсәфәче]] | | | | |- | style='text-align:right'| 219 | data-sort-value="1986" | 1986-09-17 | ''[[:d:Q28480638|Viktoriya Gusmanova]]'' | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 220 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q137116562|Vjačeslav Konstantinovič Zilanov]]'' | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 221 | data-sort-value="1905" | 1905-05 | ''[[:d:Q141494715|Vladimir Jefremov]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 222 | data-sort-value="1959" | 1959-01-05 | ''[[:d:Q60029834|Vladimir Salnikov]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-04-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 223 | data-sort-value="1878" | 1878-07-20 | ''[[:d:Q132527247|Vladimir Sergeevich Manassein]]'' | | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-08-27 | [[Иркутск]] |- | style='text-align:right'| 224 | data-sort-value="1906" | 1906 | ''[[:d:Q104050877|Vladimir Sergeyevich Mitrofanov]]'' | | ''[[:d:Q1414443|кинематографист]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Кырым]] |- | style='text-align:right'| 225 | data-sort-value="1972" | 1972-05-08 | ''[[:d:Q135189013|Vladimir Starostin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 226 | data-sort-value="1988" | 1988-08-08 | ''[[:d:Q132717217|Vladimir Vinogradov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 227 | data-sort-value="1979" | 1979-03-16 | ''[[:d:Q131221659|Vyacheslav Kasatkin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 228 | data-sort-value="1964" | 1964-01-24 | ''[[:d:Q133852987|Vyacheslav Rakhin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 229 | data-sort-value="1972" | 1972-03-30 | ''[[:d:Q105069335|Xälim Niğmätullin]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 230 | data-sort-value="1972" | 1972-04-24 | ''[[:d:Q133872177|Yevgeni Cheprasov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 231 | data-sort-value="1977" | 1977-10-12 | ''[[:d:Q131351068|Yevgeni Zakharov]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 232 | data-sort-value="1990" | 1990 | ''[[:d:Q137451696|Yulia Buranova]]'' | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 233 | data-sort-value="1984" | 1984-11-22 | ''[[:d:Q134893503|Yulia Miloslavskaya]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 234 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q139015296|Zemfira Nurmuchametovna Sajdaševa]]'' | | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 235 | data-sort-value="1883" | 1883-06-11 | ''[[:d:Q96001172|Zofia Sokołowska]]'' | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | data-sort-value="1956" | 1956 | |- | style='text-align:right'| 236 | data-sort-value="1997" | 1997-12-21 | ''[[:d:Q107173534|Älinä Fazılcanova]]'' | | ''[[:d:Q17486376|атучы спортсмен]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 237 | data-sort-value="1903" | 1903-04-22 | [[Äqdäs Niğmät Qurat]] | ''[[:d:Q21600883|Istanbul University Faculty of Letters]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q6023949|Research Institute of Turkology]]''<br/>''[[:d:Q65219541|Denizli High School]]''<br/>''[[:d:Q6097677|Gazi Eğitim Enstitüsü]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | [[:commons:Category:Akdes Nimet Kurat|Akdes Nimet Kurat]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-08 | [[Истанбул]] |- | style='text-align:right'| 238 | data-sort-value="1916" | 1916-12-27 | [[Або Бычков]] | | | | | data-sort-value="2005" | 2005-01-14 | [[Чиләбе]] |- | style='text-align:right'| 239 | data-sort-value="1919" | 1919-11-18 | [[Августа Лаврухина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q7263638|Россия фәннәр академиясенең Владимир Иванович Вернадский исемендәге Геохимия һәм аналитик химия институты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-03-09 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 240 | data-sort-value="1906" | 1906-10-19 | [[Аверкий (Таушев)|Аверкий]] | ''[[:d:Q13768478|Faculty of Theology, Sofia University]]'' | ''[[:d:Q161944|диякын]]''<br/>''[[:d:Q842781|hegumen]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q49476|баш әскаф]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Abercius (Taushev)|Abercius (Taushev)]] | data-sort-value="1976" | 1976-04-10 | [[Ютика (Нью-Йорк)]] |- | style='text-align:right'| 241 | data-sort-value="1947" | 1947-05-24 | [[Авис Привин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-02-01 | |- | style='text-align:right'| 242 | data-sort-value="1863" | 1863-08-29 | [[Авксентий Батуев]] | | ''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | | data-sort-value="1896" | 1896-10-26 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] |- | style='text-align:right'| 243 | data-sort-value="1996" | 1996-10-02 | [[Аделина Галәвиева]] | | ''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]'' | | [[:commons:Category:Adelina Galyavieva|Adelina Galyavieva]] | | |- | style='text-align:right'| 244 | data-sort-value="1971" | 1971-02-27 | [[Азамат Хәсәншин]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 245 | data-sort-value="1895" | 1895-12-10 | [[Азарий Иванов]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | | data-sort-value="1956" | 1956-07-13 | ''[[:d:Q252510|Repino]]'' |- | style='text-align:right'| 246 | data-sort-value="1970" | 1970-04-02 | [[Азат Ахунов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | | [[«Идел» журналы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q133272772|Мирасханә]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 247 | data-sort-value="1987" | 1987-11-02 | [[Азат Мусин]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 248 | data-sort-value="1941" | 1941-06-10 | [[Аида Ведищева]] | ''[[:d:Q371625|Бруклин көллияте]]'' | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Aida Vedishcheva|Aida Vedishcheva]] | | |- | style='text-align:right'| 249 | data-sort-value="1987" | 1987-09-30 | [[Аида Гарифуллина]] | ''[[:d:Q686522|University of Music and Performing Arts Vienna]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Aida Garifullina|Aida Garifullina]] | | |- | style='text-align:right'| 250 | data-sort-value="1974" | 1974-08-22 | [[Айгөл Бариева]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[җырчы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 251 | data-sort-value="1987" | 1987-05-07 | [[Айгөл Миңнуллина]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 252 | data-sort-value="1984" | 1984-03-29 | [[Айгөл Хәйруллина]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]] | [[җырчы]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 253 | data-sort-value="1967" | 1967-08-23 | [[Айдар Аганин]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Россия Федерациясе чит ил эшләре министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q15294742|Россия бүген]]'' | [[:commons:Category:Aydar Aganin|Aydar Aganin]] | | |- | style='text-align:right'| 254 | data-sort-value="1965" | 1965-12-11 | [[Айдар Беляев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Aidar Belyayev|Aidar Belyayev]] | | |- | style='text-align:right'| 255 | data-sort-value="1986" | 1986-06-14 | [[Айдар Вәлиев (1986)]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Aydar Valiev|Aydar Valiev]] | | |- | style='text-align:right'| 256 | data-sort-value="1994" | 1994-01-02 | ''[[:d:Q19968742|Айдар Лисинков]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 257 | data-sort-value="1994" | 1994-12-06 | [[Айдар Нуриев]] | | ''[[:d:Q378622|узышчы]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Aydar Nuriev|Aydar Nuriev]] | | |- | style='text-align:right'| 258 | data-sort-value="1972" | 1972-04-30 | [[Айдар Хәбетдинов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Aydar Khabutdinov|Aydar Khabutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 259 | data-sort-value="1995" | 1995-07-25 | ''[[:d:Q18217497|Айдар Хәбибуллин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 260 | data-sort-value="1975" | 1975-12-03 | [[Айдар Хәкимов]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Татарстан дәүләт фольклор музыкасы ансамбле]] | | | |- | style='text-align:right'| 261 | data-sort-value="1976" | 1976-11-26 | ''[[:d:Q98068330|Айдар Шәмсетдинов]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 262 | data-sort-value="1999" | 1999-11-16 | [[Айзат Минһаҗи]] | ''[[:d:Q1936057|Мимар Синан исемендәге нәфис сәнгатьләр университеты]]''<br/>[[2 номерлы лицей-интернат (Казан)]]<br/>''[[:d:Q115040386|Равенна нәфис сәнгатьләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q3303330|хаттат]]'' | | [[:commons:Category:Ayzat Minhaci|Ayzat Minhaci]] | | |- | style='text-align:right'| 263 | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | [[Айрат Рифкать улы Арсланов|Айрат Арсланов]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 264 | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | [[Айрат Закиров]] | | | | | data-sort-value="2010" | 2010-07-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 265 | data-sort-value="1981" | 1981-10-02 | [[Айрат Зәкиев]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 266 | data-sort-value="1973" | 1973-06-28 | [[Айрат Ишморатов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Monreal universitetı|Монреаль университеты]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q118865|кыларнитче]]'' | | [[:commons:Category:Airat Ichmouratov|Airat Ichmouratov]] | | |- | style='text-align:right'| 267 | data-sort-value="1984" | 1984-11-23 | [[Айрат Кашаев]] | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 268 | data-sort-value="1975" | 1975-07-26 | [[Айрат Гайнуллин|Айрат Марат улы Гайнуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 269 | data-sort-value="1962" | 1962-08-08 | [[Айрат Ринат улы Зарипов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] | | | |- | style='text-align:right'| 270 | data-sort-value="1970" | 1970-08-01 | [[Айрат Хәйруллин (1970)|Айрат Хәйруллин]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Airat Khayrullin|Airat Khayrullin]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-07 | [[Лаеш]] |- | style='text-align:right'| 271 | data-sort-value="1956" | 1956-01-20 | [[Айрат Хәмидуллин (1956)]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 272 | data-sort-value="1971" | 1971-03-02 | [[Айрат Хәмитов]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] | [[:commons:Category:Ayrat Hametov|Ayrat Hametov]] | | |- | style='text-align:right'| 273 | data-sort-value="1965" | 1965-02-02 | [[Айрат Хәмматов]] | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | [[:commons:Category:Airat Khamatov|Airat Khamatov]] | | |- | style='text-align:right'| 274 | data-sort-value="1965" | 1965-09-15 | [[Айрат Шәфигуллин]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Куркынычсызлык Шурасы]]<br/>[[Россия Федерациясе монополиягә каршы федераль хезмәте|Федераль монополиягә каршы хезмәт]] | | | |- | style='text-align:right'| 275 | data-sort-value="1972" | 1972-08-19 | [[Айрат Әхмәтгалиев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 276 | data-sort-value="1920" | 1920-12-19 | [[Айтуган Госманов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-10-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 277 | data-sort-value="1964" | 1964-03-31 | ''[[:d:Q135670086|Аладинский, Евгений Александрович]]'' | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]<br/>[[Созвездие-Йолдызлык (фестиваль)|Созвездие-Йолдызлык]] | [[:commons:Category:Evgeniy Aladinskiy|Evgeniy Aladinskiy]] | | |- | style='text-align:right'| 278 | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Алекс Гард]] | | ''[[:d:Q3658608|карикатурачы рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1114448|cartoonist]]''<br/>''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]'' | | | data-sort-value="1948" | 1948-06-01 | [[Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 279 | data-sort-value="1901" | 1901-04-18 | [[Александр Алексеев (1910)|Александр Алексеев]] | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]''<br/>''[[:d:Q337504|Académie de la Grande Chaumière]]'' | ''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q329439|engraver]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Alexandre Alexeieff|Alexandre Alexeieff]] | data-sort-value="1982" | 1982-08-09 | ''[[:d:Q187153|14th arrondissement of Paris]]'' |- | style='text-align:right'| 280 | data-sort-value="1978" | 1978-11-14 | [[Александр Алексеев (1978)|Александр Алексеев]] | ''[[:d:Q2628140|Беларус дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1975956|Belarusian State Academy of Arts]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | [[:commons:Category:Aliaksandr Aliaksejeŭ|Aliaksandr Aliaksejeŭ]] | | |- | style='text-align:right'| 281 | data-sort-value="1946" | 1946-08-22 | ''[[:d:Q140892620|Александр Анисимов]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q14906342|биофизик]]'' | ''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 282 | data-sort-value="1890" | 1890-05-25 | [[Александр Аросев]] | ''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-02-10 | ''[[:d:Q2068654|«Коммунарка» ату полигоны]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | data-sort-value="1892" | 1892-12-17 | [[Александр Архангельский (1892)|Александр Архангельский]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]'' | | data-sort-value="1978" | 1978-12-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 284 | data-sort-value="1911" | 1911-08-15 | [[Александр Бабийчук]] | | | | | data-sort-value="2002" | 2002-07-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 285 | data-sort-value="1898" | 1898-08-30 | [[Александр Бажанов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q111046861|Казан совет төзелеше институты]]''<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]''<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1983" | 1983-01-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 286 | data-sort-value="1957" | 1957-08-08 | [[Александр Балакин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 287 | data-sort-value="1895" | 1895-07-12 | [[Александр Банников]] | ''[[:d:Q19613126|Alekseevskoye real college]]''<br/>''[[:d:Q2560792|Вилнә хәрби укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1340643|төзүче]]''<br/>''[[:d:Q8187769|икътисади эшмәкәрлек]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Petrovitch Bannikov|Alexander Petrovitch Bannikov]] | data-sort-value="1932" | 1932-04-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 288 | data-sort-value="1867" | 1867-07-04 | [[Александр Баратынский]] | ''[[:d:Q4200373|Император хокук белеме укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1918" | 1918-09-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 289 | data-sort-value="1925" | 1925-07-10 | [[Александр Бережной]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2009" | 2009-06-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 290 | data-sort-value="1916" | 1916-03-31 | [[Александр Блохин]] | | | | | data-sort-value="1972" | 1972-06-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 291 | data-sort-value="1991" | 1991-10-21 | [[Александр Бурмистров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Burmistrov|Alexander Burmistrov]] | | |- | style='text-align:right'| 292 | data-sort-value="1916" | 1916-08-11 | [[Александр Ваничев]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-01-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 293 | data-sort-value="1904" | 1904-08-07<br/>1904 | ''[[:d:Q16167151|Александр Варнеке]]'' | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | | No/unknown value<br/>1938 | |- | style='text-align:right'| 294 | data-sort-value="1853" | 1853-07-24 | [[Александр Васильев (1853)|Александр Васильев]] | ''[[:d:Q4385762|Бишенче Питырбур гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Vasilyevich Vasilyev|Aleksandr Vasilyevich Vasilyev]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 295 | data-sort-value="1957" | 1957-07-24 | [[Александр Визель]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Andreevich Vizel|Alexander Andreevich Vizel]] | | |- | style='text-align:right'| 296 | data-sort-value="1970" | 1970-06-20 | [[Александр Виноградов (1970)|Александр Виноградов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 297 | data-sort-value="1906" | 1906-05-11 | [[Александр Вишневский (1906)|Александр Вишневский]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''<br/>''[[:d:Q2849224|Q2849224]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Vishnevsky|Aleksandr Vishnevsky]] | data-sort-value="1975" | 1975-11-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 298 | data-sort-value="1979" | 1979-01-15 | ''[[:d:Q12144102|Александр Владимирович Прыгунов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 299 | data-sort-value="1967" | 1967-06-28 | [[Александр Вольфович]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2580954|Military Academy of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Volfovich|Alexander Volfovich]] | | |- | style='text-align:right'| 300 | data-sort-value="1842" | 1842-10-26 | [[Александр Ге]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Ge|Aleksandr Ge]] | data-sort-value="1907" | 1907-07-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 301 | data-sort-value="1880" | 1880-07-29 | [[Александр Гребенщиков]] | ''[[:d:Q4126622|Former Oriental Institute, Vladivostok]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Vasilievich Grebenshchikov|Alexander Vasilievich Grebenshchikov]] | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 302 | data-sort-value="1899" | 1899-07-08 | ''[[:d:Q60327382|Александр Грейман]]'' | ''[[:d:Q55400479|медыцынскі факультэт БДУ]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q4531850|эндокринолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-06-01 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 303 | data-sort-value="1952" | 1952-06-04 | [[Александр Гречкин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 304 | data-sort-value="1975" | 1975-12-10 | [[Александр Груничев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q2144353|Россия Федерациясе Пенсия фонды]]''<br/>[[Россия Федерациясе монополиягә каршы федераль хезмәте|Федераль монополиягә каршы хезмәт]]<br/>''[[:d:Q123267358|Татарстан Республикасының Тарифлар буенча дәүләт комитеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 305 | data-sort-value="1878" | 1878-12-05 | [[Александр Державин]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Бакы дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1963" | 1963-09-17 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 306 | data-sort-value="1980" | 1980-04-19 | [[Александр Динерштейн]] | | ''[[:d:Q3186699|Go professional]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 307 | data-sort-value="1954" | 1954-04-28 | ''[[:d:Q124937253|Александр Дорофеев]]'' | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q15296811|рәсемче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 308 | data-sort-value="1903" | 1903-12-18 | [[Александр Дубяго]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Dmitrievich Dubyago|Aleksandr Dmitrievich Dubyago]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 309 | data-sort-value="1970" | 1970-03-30 | [[Александр Журавский]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 310 | data-sort-value="1900" | 1900-09-24 | [[Александр Задовский]] | ''[[:d:Q16700089|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академиянең махсус факультеты]]'' | | | | data-sort-value="1938" | 1938-05-22 | [[Хабарау|Хабаровск]] |- | style='text-align:right'| 311 | data-sort-value="1841" | 1841-06-20 | [[Александр Зайцев]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Zaitsev|Alexander Zaitsev]] | data-sort-value="1910" | 1910-08-19 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 312 | data-sort-value="1881" | 1881-11-17 | [[Александр Ивановский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968-01-12<br/>1968-01-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 313 | data-sort-value="1902" | 1902-02-02 | [[Александр Казем-Бек (1902)|Александр Казем-Бек]] | ''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>[[Säyäsi tikşerenülär institutı (Parij)|Сәяси тикшеренүләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>''[[:d:Q1797448|Connecticut College]]'' | [[:commons:Category:Alexander Lvovich Kazembek|Alexander Lvovich Kazembek]] | data-sort-value="1977" | 1977-02-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 314 | data-sort-value="1910" | 1910 | ''[[:d:Q2833778|Александр Кармин]]'' | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | | data-sort-value="1988" | 1988-04-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 315 | data-sort-value="1957" | 1957-02-22 | [[Александр Карпеев]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Karpeev|Alexander Karpeev]] | | |- | style='text-align:right'| 316 | data-sort-value="1953" | 1953-07-26 | [[Александр Карпов (1953)|Александр Карпов]] | | | | | data-sort-value="2020" | 2020-09-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 317 | data-sort-value="1898" | 1898-12-23 | [[Александр Кирсанов]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-11-16 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 318 | data-sort-value="1906" | 1906-02-19 | [[Александр Ключарёв|Александр Ключарев]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Klucharyov|Aleksandr Klucharyov]] | data-sort-value="1972" | 1972-03-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 319 | data-sort-value="1858" | 1858-04-08 | [[Александр Ковальски]] | | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q845924|Пулково обсерваториясе]]'' | | data-sort-value="1902" | 1902-06-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 320 | data-sort-value="1869" | 1869 | ''[[:d:Q131624491|Александр Кокорев]]'' | ''[[:d:Q1949325|Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Казан Родионов затлы кызлар институты]]<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Aleksandr Mikhaylovich Kokorev|Aleksandr Mikhaylovich Kokorev]] | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 321 | data-sort-value="1934" | 1934-01-30 | [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Konovalov (chemist)|Aleksandr Konovalov (chemist)]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 322 | data-sort-value="1949" | 1949-08-04 | [[Александр Корчёнов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-08-11 | [[Днипропетровск өлкәсе|Днепропетровск өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 323 | data-sort-value="1972" | 1972 | ''[[:d:Q84722100|Александр Корчёнов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 324 | data-sort-value="1865" | 1865-10-08 | [[Александр Котельников]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]''<br/>''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>[[Ксения гимназиясе бинасы (Казан)|Ксения гимназиясе бинасы]] | | data-sort-value="1944" | 1944-03-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 325 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q114051740|Александр Куликов]]'' | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="1988" | 1988-07-24 | |- | style='text-align:right'| 326 | data-sort-value="1911" | 1911-09-02 | [[Александр Кунахович]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | [[Яшел Үзән]] |- | style='text-align:right'| 327 | data-sort-value="1984" | 1984-01-20 | [[Александр Курамшин]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 328 | data-sort-value="1891" | 1891-05-13 | [[Александр Куренков]] | ''[[:d:Q4207845|Казан хәрби укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q15253558|активист]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-05-02 | [[Мэнло-Парк (Калифорния)|Менло-Парк]] |- | style='text-align:right'| 329 | data-sort-value="1946" | 1946-10-09 | [[Александр Лаврентьев]] | | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]] | | |- | style='text-align:right'| 330 | data-sort-value="1964" | 1964-01-01 | [[Александр Лапин]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Lapin (general)|Alexander Lapin (general)]] | | |- | style='text-align:right'| 331 | data-sort-value="1874" | 1874-10-08 | [[Александр Лебедев (1874)|Александр Лебедев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q3055126|энтомолог]]'' | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1936" | 1936-01-27 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 332 | data-sort-value="1949" | 1949-07-28 | [[Александр Леухин]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 333 | data-sort-value="1902" | 1902-07-03<br/>1902-07-16 | [[Александр Лурия]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q1030095|special education teacher]]''<br/>''[[:d:Q4773904|антрополог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201621|Академик Н. Н. Бурденко исемендәге нейрохирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Luria|Alexander Luria]] | data-sort-value="1977" | 1977-08-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 334 | data-sort-value="1953" | 1953-07-30 | [[Александр Машин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-02-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 335 | data-sort-value="1918" | 1918-11-14 | [[Александр Меркушев]] | | | | | data-sort-value="1991" | 1991-05-01 | [[Плешчаницы|Плешчанитсы]] |- | style='text-align:right'| 336 | data-sort-value="1856" | 1856 | ''[[:d:Q110207646|Александр Мертваго]]'' | | ''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1918" | 1918 | |- | style='text-align:right'| 337 | data-sort-value="1880" | 1880-02-17 | [[Александр Миславский (1880)]] | | ''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958-12-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 338 | data-sort-value="1909" | 1909-11-12 | [[Александр Мисюрев]] | | [[язучы]] | | | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 339 | data-sort-value="1982" | 1982-12-14 | [[Александр Мочалов]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 340 | data-sort-value="1870" | 1870 | ''[[:d:Q112503753|Александр Мягков]]'' | | ''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Прага]] |- | style='text-align:right'| 341 | data-sort-value="1868" | 1868-03-14 | ''[[:d:Q4719737|Александр Недошивин]]'' | | ''[[:d:Q860918|эсперантист]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Nedoshivin|Alexander Nedoshivin]] | data-sort-value="1943" | 1943-03 | [[Ницца]] |- | style='text-align:right'| 342 | data-sort-value="1887" | 1887-10-12 | [[Александр Нефедьев]] | ''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[В. П. Энгельгардт исемендәге астрономия обсерваториясе|В. П. Энгелһардт ис. йолдызбелем күзәтүханәсе]] | | data-sort-value="1929" | 1929-05-15 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 343 | data-sort-value="1895" | 1895-08-30 | ''[[:d:Q111670194|Александр Павлюхин]]'' | | ''[[:d:Q242468|тегүче]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Pavliukhin|Aleksandr Pavliukhin]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-06 | [[Постау Бистәсе|Постау бистәсе]] |- | style='text-align:right'| 344 | data-sort-value="1811" | 1811 | [[Александр Палюмбецкий]] | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897-09-18 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 345 | data-sort-value="1993" | 1993-12-08 | [[Александр Панцырев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 346 | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | [[Александр Пеньковский]] | ''[[:d:Q4304062|В. П. Потёмкин исемендәге Мәскәү шәһәр педагогия институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4113277|Владимир дәүләт гуманитар университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-02-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 347 | data-sort-value="1882" | 1882 | [[Александр Петров (1880)]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1905" | 1905-08-24 | [[Акъяр]] |- | style='text-align:right'| 348 | data-sort-value="1948" | 1948-05-20 | ''[[:d:Q47341606|Александр Плюшкин]]'' | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 349 | data-sort-value="1877" | 1877-09-26<br/>1877 | [[Александр Порай-Кошиц]] | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949-04-17 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 350 | data-sort-value="1868" | 1868-09-27 | ''[[:d:Q4394860|Александр Риттих]]'' | ''[[:d:Q4061451|Александр лицее]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930-06-15 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 351 | data-sort-value="1985" | 1985-08-11 | [[Александр Рыбаков]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Rybakov|Alexander Rybakov]] | | |- | style='text-align:right'| 352 | data-sort-value="1952" | 1952-03-17 | [[Александр Салагаев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[профессор]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Leonidovich Salagaev|Alexander Leonidovich Salagaev]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 353 | data-sort-value="1847" | 1847-11-14 | [[Александр Соловцов|Александр Соловсов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="1923" | 1923-03-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 354 | data-sort-value="1886" | 1886-07-25 | ''[[:d:Q100536836|Александр Соловьёв]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | | | | data-sort-value="1966" | 1966 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 355 | data-sort-value="1966" | 1966-07-04 | [[Александр Татаркин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 356 | data-sort-value="1881" | 1881-02-28 | [[Александр Тимофеев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1929" | 1929-08-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 357 | data-sort-value="1968" | 1968-01-26 | [[Александр Устинов]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-12-16 | |- | style='text-align:right'| 358 | data-sort-value="1964" | 1964-01-04 | [[Александр Фадеев]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Fadeev|Alexander Fadeev]] | | |- | style='text-align:right'| 359 | data-sort-value="1879" | 1879-07-22 | [[Александр Фомин]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]'' | | data-sort-value="1947" | 1947-11-04 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 360 | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q138722321|Александра Степановна Теренина]]'' | | | | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Будапешт]] |- | style='text-align:right'| 361 | data-sort-value="1926" | 1926-05-26 | [[Алексей Агафонов]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-06-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 362 | data-sort-value="1893" | 1893-05-23 | [[Алексей Алексеев (1893)|Алексей Алексеев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4207796|Казан биохимия һәм биофизика институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1971" | 1971 | |- | style='text-align:right'| 363 | data-sort-value="1949" | 1949-02-24 | [[Алексей Безруких]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | | data-sort-value="2005" | 2005-09-12 | [[Красногорск]] |- | style='text-align:right'| 364 | data-sort-value="1993" | 1993-04-16 | [[Алексей Березин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 365 | data-sort-value="1965" | 1965-07-10 | ''[[:d:Q4721257|Алексей Блинов]]'' | | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-11-26 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 366 | data-sort-value="1874" | 1874-03-08 | [[Алексей Боголюбов (1874)|Алексей Боголюбов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 367 | data-sort-value="1870" | 1870-11-08 | [[Алексей Богородский]] | | | | [[:commons:Category:Aleksey Bogorodsky|Aleksey Bogorodsky]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 368 | data-sort-value="1904" | 1904-09-14 | [[Алексей Дугин]] | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966-11-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 369 | data-sort-value="1972" | 1972-10-11 | ''[[:d:Q42061646|Алексей Дәүләтшин]]'' | | ''[[:d:Q855091|гитарист]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Davletshin|Alexey Davletshin]] | | |- | style='text-align:right'| 370 | data-sort-value="1904" | 1904-11-14 | [[Алексей Животов]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | | | data-sort-value="1964" | 1964-08-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 371 | data-sort-value="1915" | 1915-02-25 | [[Алексей Жигалов]] | | ''[[:d:Q16004431|competitive diver]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-07-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 372 | data-sort-value="1856" | 1856-03-20 | [[Алексей Зайцев (1856)|Алексей Зайцев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1921" | 1921 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 373 | data-sort-value="1953" | 1953-03-13 | [[Алексей Захаров (1953)|Алексей Захаров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 374 | data-sort-value="1911" | 1911-01-07 | [[Алексей Ильюшин]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1998" | 1998-05-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 375 | data-sort-value="1976" | 1976-05-28 | [[Алексей Козин]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q98420441|гимназия №7]]'' | | | | data-sort-value="1999" | 1999-09-05 | [[Дагстан]] |- | style='text-align:right'| 376 | data-sort-value="1959" | 1959-06-30 | [[Алексей Лавров (1959)|Алексей Лавров]] | ''[[:d:Q4217706|Department of Economic And Social Geography of Russia]]'' | | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Alexey Lavrov|Alexey Lavrov]] | | |- | style='text-align:right'| 377 | data-sort-value="1971" | 1971-05-08 | [[Алексей Лопатин]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''<br/>''[[:d:Q16711297|Фәнни оешмалар эшләре буенча федераль агентлык]]''<br/>''[[:d:Q56312301|Минобрнауки России]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 378 | data-sort-value="1899" | 1899-01-09 | [[Алексей Максимов (1899)|Алексей Максимов]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[укытучы]] | | [[:commons:Category:Aleksei Maksimov|Aleksei Maksimov]] | data-sort-value="1965" | 1965-05-24 | [[Львов]] |- | style='text-align:right'| 379 | data-sort-value="1864" | 1864-01-31 | [[Алексей Нечаев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1915" | 1915-09-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 380 | data-sort-value="1962" | 1962-06-27 | [[Алексей Остудин]] | | [[шагыйрь]] | | [[:commons:Category:Aleksey Ostudin|Aleksey Ostudin]] | | |- | style='text-align:right'| 381 | data-sort-value="1898" | 1898-05-17 | [[Алексей Панфилов (1898)|Алексей Панфилов]] | ''[[:d:Q4248891|Command staff improvement courses]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Aleksey Pavlovich Panfilov|Aleksey Pavlovich Panfilov]] | data-sort-value="1966" | 1966-05-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 382 | data-sort-value="1963" | 1963-12-09 | [[Алексей Песошин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Aleksey Pesoshin|Aleksey Pesoshin]] | | |- | style='text-align:right'| 383 | data-sort-value="1986" | 1986-08-14 | [[Алексей Прыгунов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 384 | data-sort-value="1951" | 1951-02-18 | [[Алексей Салмин]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[галим]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | | data-sort-value="2005" | 2005-09-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 385 | data-sort-value="1968" | 1968-09-05 | [[Алексей Степин]] | | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-10-01 | |- | style='text-align:right'| 386 | data-sort-value="1943" | 1943-03-23 | [[Алексей Суклетин]] | | ''[[:d:Q484188|серияле үтерүче]]''<br/>''[[:d:Q60526706|cannibal]]''<br/>''[[:d:Q680928|каравылчы]]'' | | | data-sort-value="1987" | 1987-06-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 387 | data-sort-value="1967" | 1967-10-14 | [[Алексей Семин (1967)|Алексей Сөмин]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 388 | data-sort-value="1979" | 1979-07-07 | ''[[:d:Q52909588|Алексей Тихомиров]]'' | | ''[[:d:Q713200|башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 389 | data-sort-value="1911" | 1911-03-10 | [[Алексей Фёдоров|Алексей Фөдоров]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | No/unknown value | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 390 | data-sort-value="1942" | 1942-03-25 | ''[[:d:Q28664618|Алексей Штерн]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4496242|Харьков сынлы сәнгать институты (1921-1963)]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 391 | data-sort-value="1873" | 1873-04-12 | [[Алексей Янишевский|Алексей Янишевски]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | ''[[:d:Q841581|София университеты]]''<br/>''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1936" | 1936-10-09 | [[Sofiä|София]] |- | style='text-align:right'| 392 | data-sort-value="1946" | 1946-03-21 | ''[[:d:Q141168380|Алексей Әхтәмов]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-09 | |- | style='text-align:right'| 393 | data-sort-value="2005" | 2005-12-09 | ''[[:d:Q67920065|Алина Бутаева]]'' | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Alina Butaeva|Alina Butaeva]] | | |- | style='text-align:right'| 394 | data-sort-value="1971" | 1971-12-29 | [[Алиса Вяткина]] | | ''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alisa Vyatkina|Alisa Vyatkina]] | | |- | style='text-align:right'| 395 | data-sort-value="1999" | 1999-02-07 | [[Алмаз Батанов]] | | | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-13 | |- | style='text-align:right'| 396 | data-sort-value="1925" | 1925-07-11 | [[Алмаз Монасыйпов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Almaz Monasypov|Almaz Monasypov]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 397 | data-sort-value="1968" | 1968-04-10 | [[Алмаз Фәйзуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 398 | data-sort-value="1926" | 1926-07-26 | [[Алмаз Юлдашев]] | | [[галим]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-01-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 399 | data-sort-value="1994" | 1994-10-28 | ''[[:d:Q18001538|Алмас Насыйбуллин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 400 | data-sort-value="1987" | 1987-12-12 | [[Алсу Мортазина]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 401 | data-sort-value="1979" | 1979-03-12 | [[Алсу Нәбиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]'' | ''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 402 | data-sort-value="1993" | 1993-03-06 | [[Алсу Сибгатуллина]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]<br/>[[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 403 | data-sort-value="1985" | 1985-01-01 | ''[[:d:Q126373392|Алсу Сөнгатуллина]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Alsu Sungatullina|Alsu Sungatullina]] | | |- | style='text-align:right'| 404 | data-sort-value="1960" | 1960-08-28 | [[Алсу Тимергалина]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 405 | data-sort-value="1986" | 1986-01-23 | [[Алсу Шакирова]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]] | [[:commons:Category:Alsu Shakirova|Alsu Shakirova]] | | |- | style='text-align:right'| 406 | data-sort-value="1931" | 1931-12-18 | [[Алтер Литвин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Alter Litvin|Alter Litvin]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-06 | |- | style='text-align:right'| 407 | data-sort-value="1941" | 1941-07-20 | [[Альберт Абдрахманов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q124322658|радиоинженер]]'' | [[Татарстан Республикасы Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]<br/>[[Казан исәпләү системалары җитештерү берләшмәсе]]<br/>''[[:d:Q135483762|ГНИПИ-ВТ]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 408 | data-sort-value="1956" | 1956-07-27 | [[Альберт Гыйльметдинов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Albert Gilmutdinov|Albert Gilmutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 409 | data-sort-value="1944" | 1944-07-04 | [[Альберт Капенгут]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 410 | data-sort-value="1968" | 1968-05-22 | [[Альберт Мәүликов]] | | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 411 | data-sort-value="1974" | 1974-12-17 | [[Альберт Ризванов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Albert Rizvanov|Albert Rizvanov]] | | |- | style='text-align:right'| 412 | data-sort-value="1962" | 1962-01-25 | [[Альберт Салихов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Albert Salikhov|Albert Salikhov]] | | |- | style='text-align:right'| 413 | data-sort-value="1967" | 1967-03-15 | [[Альберт Сергеев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 414 | data-sort-value="1934" | 1934-06-24 | [[Альберт Шварц]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q129421|Дейвистагы Калифорния үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q168756|Берклидәге Калифорния университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 415 | data-sort-value="1948" | 1948-09-01 | [[Альберт Әсәдуллин]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]''<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Albert Asadullin|Albert Asadullin]] | | |- | style='text-align:right'| 416 | data-sort-value="1949" | 1949-10-16 | [[Альберт Әсәдуллин (виолончелист)|Альберт Әсәдуллин]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2020" | 2020-07-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 417 | data-sort-value="1998" | 1998-07-01 | [[Альбина Гашигуллина]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 418 | data-sort-value="1961" | 1961-07-26 | [[Альбина Даишева]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]''<br/>''[[:d:Q2205972|рәссам-витражис]]'' | | [[:commons:Category:Albina Daisheva|Albina Daisheva]] | | |- | style='text-align:right'| 419 | data-sort-value="1981" | 1981-08-24 | [[Альбина Әпсәләмова]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]] | | [[:commons:Category:Albina Absalyamova|Albina Absalyamova]] | | |- | style='text-align:right'| 420 | data-sort-value="1937" | 1937-11-07 | [[Альварес Җиһаншин]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 421 | data-sort-value="1975" | 1975-12-06 | [[Альмир Абашев]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы]] | | | |- | style='text-align:right'| 422 | data-sort-value="1967" | 1967-09-23 | [[Алена Михайлова (продюсер)|Алёна Михайлова]] | | ''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 423 | data-sort-value="1905" | 1905-07-18 | [[Анастасия Жузе]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q12358881|альголог]]''<br/>''[[:d:Q30059961|палеоботаник]]''<br/>''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]'' | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]''<br/>''[[:d:Q4201464|РФА җәгърафия институты]]''<br/>''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="1981" | 1981-09-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 424 | data-sort-value="1984" | 1984-03-06 | [[Анастасия Колесникова]] | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q16947675|гимнаст]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 425 | data-sort-value="1985" | 1985-06-26 | [[Анастасия Луппова]] | | ''[[:d:Q20540007|пулис]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 426 | data-sort-value="1922" | 1922-10-23 | [[Анатолий Калашников|Анатоли Калашников]] | | | | [[:commons:Category:Anatoliy Kalashnikov|Anatoliy Kalashnikov]] | data-sort-value="1985" | 1985-06-25 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 427 | data-sort-value="1923" | 1923-03-09 | [[Анатолий Тякин|Анатоли Тәкин]] | | | | | data-sort-value="1986" | 1986-06-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 428 | data-sort-value="1928" | 1928-01-08 | [[Анатолий Адо]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1995" | 1995-07-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 429 | data-sort-value="1939" | 1939-12-25 | [[Анатолий Бахтин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 430 | data-sort-value="1947" | 1947-02-11 | [[Анатолий Белоножкин]] | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-25 | |- | style='text-align:right'| 431 | data-sort-value="1949" | 1949-04-19 | [[Анатолий Егоров (1948)]] | ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q56236186|carpets designer]]'' | | [[:commons:Category:Anatoliy Egorov (artist)|Anatoliy Egorov (artist)]] | | |- | style='text-align:right'| 432 | data-sort-value="1923" | 1923-11-09 | ''[[:d:Q111265614|Анатолий Кирсанов]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-07-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 433 | data-sort-value="1859" | 1859-05-08 | [[Анатолий Кремлёв]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]] | | | data-sort-value="1919" | 1919-12-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 434 | data-sort-value="1994" | 1994-02-23 | ''[[:d:Q19968789|Анатолий Малашенко]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 435 | data-sort-value="1937" | 1937-07-22 | [[Анатолий Трофимов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2011" | 2011-05-10 | |- | style='text-align:right'| 436 | data-sort-value="1909" | 1909-01-12 | [[Андрей Адо]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1997" | 1997-10-29 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 437 | data-sort-value="1795" | 1795-09-30 | [[Андрей Арендт]] | | | | | data-sort-value="1862" | 1862-02-23 | [[Акмәсҗит]] |- | style='text-align:right'| 438 | data-sort-value="1982" | 1982-05-06 | [[Андрей Барон]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q245068|кәмитче]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 439 | data-sort-value="1886" | 1886-08-27 | [[Андрей Болгарский|Андрей Болгарски]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | | | data-sort-value="1967" | 1967-11-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 440 | data-sort-value="1961" | 1961-08-15 | [[Андрей Бурдов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 441 | data-sort-value="1947" | 1947-01-12 | [[Андрей Бусыгин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Andrey Busygin|Andrey Busygin]] | | |- | style='text-align:right'| 442 | data-sort-value="1962" | 1962-07-24 | ''[[:d:Q112134475|Андрей Вазанов]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | [[:commons:Category:Andrey Vazanov|Andrey Vazanov]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 443 | data-sort-value="1942" | 1942-10-19 | [[Андрей Гаврилов]] | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-09-28 | [[Арча зираты]] |- | style='text-align:right'| 444 | data-sort-value="1988" | 1988-06-22 | [[Андрей Гнелицкий]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 445 | data-sort-value="1959" | 1959-06-12 | ''[[:d:Q21639333|Андрей Ермолаев]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q84990136|Лань]]''<br/>''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы һәм техника институты]]'' | [[:commons:Category:Andrey Ermolaev|Andrey Ermolaev]] | | |- | style='text-align:right'| 446 | data-sort-value="1955" | 1955-02-08 | [[Андрей Ершов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 447 | data-sort-value="1913" | 1913-05-15 | [[Андрей Зенитов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | data-sort-value="1975" | 1975-10-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 448 | data-sort-value="1950" | 1950-10-02 | [[Андрей Зефиров]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 449 | data-sort-value="1963" | 1963-09-30 | ''[[:d:Q109358774|Андрей Карасик]]'' | | | | [[:commons:Category:Andrey Karasik|Andrey Karasik]] | | |- | style='text-align:right'| 450 | data-sort-value="1969" | 1969-06-28 | [[Андрей Кузьмин (1969)|Андрей Кузьмин]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | | |- | style='text-align:right'| 451 | data-sort-value="1993" | 1993-04-20 | [[Андрей Макаров (1993)|Андрей Макаров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Olegovich Makarov|Andrei Olegovich Makarov]] | | |- | style='text-align:right'| 452 | data-sort-value="1964" | 1964-03-08 | ''[[:d:Q4755855|Андрей Макаров]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 453 | data-sort-value="1988" | 1988-03-28 | [[Андрей Матеюнас]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Mateyunas|Andrey Mateyunas]] | | |- | style='text-align:right'| 454 | data-sort-value="1997" | 1997-01-04 | [[Андрей Миронов (1997)|Андрей Миронов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 455 | data-sort-value="1989" | 1989-03-22 | ''[[:d:Q12140620|Андрей Писарев]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 456 | data-sort-value="1958" | 1958-03-02 | [[Андрей Поминов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[инженер]] | [[Н.И. Лобачевский исемендәге лицей (Казан)|Н.И. Лобачевский исемендәге лицей]] | | | |- | style='text-align:right'| 457 | data-sort-value="1922" | 1922-02-13 | ''[[:d:Q137715818|Андрей Прокопьев]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Prokopyev (painter)|Andrey Prokopyev (painter)]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 458 | data-sort-value="1977" | 1977-01-08 | [[Андрей Царёв|Андрей Сарөв]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 459 | data-sort-value="1961" | 1961-11-25 | ''[[:d:Q12359113|Андрей Сырица]]'' | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 460 | data-sort-value="1969" | 1969-09-13 | [[Андрей Шпагонов]] | | | | | data-sort-value="1995" | 1995-11-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 461 | data-sort-value="1951" | 1951-02-14 | [[Андриан (Четвергов)|Андриан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | [[:commons:Category:Andrian (Chetvergov)|Andrian (Chetvergov)]] | data-sort-value="2005" | 2005-08-10 | [[Юрья районы]] |- | style='text-align:right'| 462 | data-sort-value="1865" | 1865-01-10 | ''[[:d:Q118464641|Анна Александровна Энквист]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 463 | data-sort-value="1972" | 1972-10-03 | [[Анна Гурарий]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 464 | data-sort-value="1965" | 1965-01-26 | [[Анна Качкаева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 465 | data-sort-value="1984" | 1984-01-25 | [[Анна Коробова]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 466 | data-sort-value="1981" | 1981 | ''[[:d:Q4400390|Анна Русс]]'' | | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Anna Russ|Anna Russ]] | | |- | style='text-align:right'| 467 | data-sort-value="1994" | 1994-09-01 | ''[[:d:Q4767488|Анна Смолина]]'' | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | [[:commons:Category:Anna Smolina|Anna Smolina]] | | |- | style='text-align:right'| 468 | data-sort-value="1979" | 1979-10-05 | [[Антон Грунис]] | [[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | [[офицер]] | | | data-sort-value="2026" | 2026-09-13 | ''[[:d:Q4230565|Kindrativka]]'' |- | style='text-align:right'| 469 | data-sort-value="1975" | 1975-06-03 | [[Антон Юркин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 470 | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | [[Аркадий Алексеев (1946)|Аркадий Алексеев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4458752|Россия фәннәр академиясе Ерак Көнчыгыш бүлекчәсенең Виктор Иванович Ильичёв исемендәге Тын океан океанология институты]]''<br/>''[[:d:Q4154230|Россия фәннәр академиясенең Ерак Көнчыгыш бүлекчәсе]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-07-29 | [[Владивосток]] |- | style='text-align:right'| 471 | data-sort-value="1928" | 1928-07-10 | ''[[:d:Q134309121|Аркадий Михайлович Половников]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 472 | data-sort-value="1827" | 1827-10-04 | [[Аркадий Якобий]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28024487|Харьков император университеты]]'' | [[:commons:Category:Arkady Jacobiy|Arkady Jacobiy]] | data-sort-value="1907" | 1907-04-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 473 | data-sort-value="1879" | 1879-05-06 | ''[[:d:Q125212926|Арнольд Бренинг]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q105186|фармацевт]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | [[:commons:Category:Arnold Brening|Arnold Brening]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 474 | data-sort-value="1926" | 1926-06-08 | ''[[:d:Q52600009|Арнольд Лундин]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]''<br/>''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014 | |- | style='text-align:right'| 475 | data-sort-value="1969" | 1969-01-17 | [[Арсений Алавкин]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 476 | data-sort-value="1976" | 1976-07-27 | [[Артем Анисимов (1976)|Артем Анисимов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 477 | data-sort-value="1978" | 1978-05-18 | [[Артем Здунов]] | [[5 нче лицей (Казан)|5 нче лицей]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Artem Zdunov|Artem Zdunov]] | | |- | style='text-align:right'| 478 | data-sort-value="1975" | 1975-07-13 | [[Артем Сидоров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 479 | data-sort-value="1985" | 1985-01-06 | [[Артем Тимофеев]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 480 | data-sort-value="1970" | 1970-07-30 | [[Артем Хохорин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[131 нче лицей (Казан)|131 нче лицей]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Artyom Hohorin|Artyom Hohorin]] | | |- | style='text-align:right'| 481 | data-sort-value="1877" | 1877-10-09 | [[Артур Бренинг]] | | | | | data-sort-value="1960" | 1960-07-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 482 | data-sort-value="1995" | 1995-03-10 | ''[[:d:Q34205060|Артур Гыйләҗетдинов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 483 | data-sort-value="1931" | 1931-02-24 | [[Артур Сәгадиев]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''<br/>''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | | data-sort-value="1997" | 1997-01-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 484 | data-sort-value="1991" | 1991-08-21 | [[Артур Шәйдуллин]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q350268|plastic artwork]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Әтнә татар дәүләт драма театры|Әтнә дәүләт драма театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 485 | data-sort-value="1986" | 1986-08-04 | [[Артём Косов]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | [[:commons:Category:Artem Kosov|Artem Kosov]] | | |- | style='text-align:right'| 486 | data-sort-value="1991" | 1991-10-28 | ''[[:d:Q44769|Артём Куклев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 487 | data-sort-value="1989" | 1989-01-17 | ''[[:d:Q4801892|Артём Лавров]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 488 | data-sort-value="1978" | 1978-04-16 | [[Артём Логинов]] | | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q73306227|television writer]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 489 | data-sort-value="1976" | 1976-11-12 | [[Артём Мастров]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 490 | data-sort-value="1983" | 1983-12-31 | [[Артём Прокофьев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Artem Prokofiev|Artem Prokofiev]] | | |- | style='text-align:right'| 491 | data-sort-value="1975" | 1975-04-16 | [[Артём Скворцов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''<br/>[[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 492 | data-sort-value="1974" | 1974-05-11 | [[Асия Тимерәсова|Асия Тимерәсева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университеты]] | [[:commons:Category:Asiya Timiryasova|Asiya Timiryasova]] | | |- | style='text-align:right'| 493 | data-sort-value="1950" | 1950-09-24 | [[Африда Байчурина]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 494 | data-sort-value="1993" | 1993-03-16 | [[Байбулат Батулла]] | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q47541952|продюсер]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]'' | | [[:commons:Category:Baybulat Batulla|Baybulat Batulla]] | | |- | style='text-align:right'| 495 | data-sort-value="2004" | 2004-02-06 | ''[[:d:Q107089963|Байбулат Мәрданов]]'' | [[2 номерлы лицей-интернат (Казан)]] | ''[[:d:Q860918|эсперантист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 496 | data-sort-value="1910" | 1910-06-19 | [[Барый Әхтәмов]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | [[:commons:Category:Gabdulbari Ahtyamov|Gabdulbari Ahtyamov]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 497 | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Бен-Цион Зилбер]] | | ''[[:d:Q133485|раввин]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 498 | data-sort-value="1715" | 1715-06-06 | [[Бенгт Густаф Фрөлих]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1783" | 1783-06-23 | ''[[:d:Q10484176|Энгелтофта]]'' |- | style='text-align:right'| 499 | data-sort-value="1942" | 1942-07-26 | [[Борис Барабанщиков]] | [[Mäskäw däwlät universitetı|Мәскәү дәүләт университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 500 | data-sort-value="1887" | 1887 | [[Борис Белозёрский]] | ''[[:d:Q58036807|Санкт-Петербург граждан инженерлары институты (1842-1917)]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Boris Belozersky|Boris Belozersky]] | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Днипро]] |- | style='text-align:right'| 501 | data-sort-value="1892" | 1892-08-05<br/>1892-07-24 | [[Борис Болгарский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="1980" | 1980-04-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 502 | data-sort-value="1934" | 1934-06-04 | [[Борис Буров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2008" | 2008-03-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 503 | data-sort-value="1897" | 1897-07-20 | [[Борис Гагаев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]]<br/>[[профессор]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1975" | 1975-08-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 504 | data-sort-value="1885" | 1885-01-15 | [[Борис Денике]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1941" | 1941-10-14<br/>1941-10-13 | [[Раменское]]<br/>[[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 505 | data-sort-value="1924" | 1924-12-04 | [[Борис Диев]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>''[[:d:Q19908071|Military Institute (of Military Conductors)]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q81759238|музыка укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q6866721|ССРБ Мәдәният министрлыгы]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-05-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 506 | data-sort-value="1930" | 1930-04-26 | ''[[:d:Q21096692|Борис Долгошеин]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-12-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 507 | data-sort-value="1946" | 1946-03-03 | [[Борис Журавлев]] | | | | | data-sort-value="2015" | 2015-01-26 | |- | style='text-align:right'| 508 | data-sort-value="1887" | 1887-07-14 | [[Борис Залесский]] | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q19356817|петролог]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1966" | 1966-07-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 509 | data-sort-value="1929" | 1929-12-31 | [[Борис Иванов (1929)|Борис Иванов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2000" | 2000-09-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 510 | data-sort-value="1949" | 1949-04-09 | [[Борис Иванов (1949)|Борис Иванов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 511 | data-sort-value="1888" | 1888-06-19 | [[Борис Иванов (1888)]] | | [[хокук белгече]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1933" | 1933 | |- | style='text-align:right'| 512 | data-sort-value="1889" | 1889-05-10 | [[Борис Климов]] | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | | ''[[:d:Q4398101|Russian scientific centre "Applied Chemistry"]]''<br/>''[[:d:Q4201674|Institute for Nature Management]]''<br/>''[[:d:Q4201628|РФА Нефтехимия синтезы институты]]''<br/>''[[:d:Q4304096|Мәскәү дәүләт инженер экологиясе университеты]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953-01-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 513 | data-sort-value="1929" | 1929-09-24 | [[Борис Клюкин]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | | data-sort-value="2011" | 2011 | |- | style='text-align:right'| 514 | data-sort-value="1909" | 1909-12-07 | [[Борис Королёв]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-02-26 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 515 | data-sort-value="1882" | 1882-06-09 | [[Борис Кротов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q96657311|Institute of Geological Sciences USSR Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q39082666|Lomonosov Institut]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-09-21 | |- | style='text-align:right'| 516 | data-sort-value="1898" | 1898-07-20 | ''[[:d:Q5732192|Борис Крюков]]'' | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q2083925|ботаника коллекционеры]]''<br/>''[[:d:Q98544732|фәнни коллекционер]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-01-19 | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 517 | data-sort-value="1904" | 1904-03-10 | [[Борис Кудряшов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1993" | 1993-06-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 518 | data-sort-value="1925" | 1925-12-26 | [[Борис Кузнецов (1925)|Борис Кузнецов]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Boris Kirillovich Kuznetsov|Boris Kirillovich Kuznetsov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 519 | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Борис Лаврентьев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2552072|гистолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1944" | 1944-02-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 520 | data-sort-value="1905" | 1905-04-23 | [[Борис Лаптев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1989" | 1989-01-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 521 | data-sort-value="1941" | 1941-11-19 | [[Борис Ларионов]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-02-03 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 522 | data-sort-value="1947" | 1947-04-03 | [[Борис Львович]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Boris L'vovich|Boris L'vovich]] | | |- | style='text-align:right'| 523 | data-sort-value="1939" | 1939-06-06 | [[Борис Малкин]] | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Boris Malkin|Boris Malkin]] | | |- | style='text-align:right'| 524 | data-sort-value="1887" | 1887-03-21 | [[Борис Манаков]] | | | | | data-sort-value="1933" | 1933-10-08 | [[Рига]] |- | style='text-align:right'| 525 | data-sort-value="1967" | 1967-06-27 | [[Борис Менделевич]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Mendelevich|Boris Mendelevich]] | | |- | style='text-align:right'| 526 | data-sort-value="1880" | 1880 | [[Борис Моисеенко]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1918" | 1918-10-24 | [[Омск]] |- | style='text-align:right'| 527 | data-sort-value="1904" | 1904-09-24 | [[Борис Парин]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[галим]]<br/>[[хирург]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1968" | 1968-02-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 528 | data-sort-value="1893" | 1893-09-03 | [[Борис Пышкин]] | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4315125|Су хуҗалыгы һәм табигатьтән файдалану милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1970" | 1970-01-29 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 529 | data-sort-value="1904" | 1904-02-15 | ''[[:d:Q125744711|Борис Феодосьев]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980-09-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 530 | data-sort-value="1889" | 1889-11-07 | ''[[:d:Q30345030|Борис Шацкий]]'' | | | | | data-sort-value="1941" | 1941-01-22 | |- | style='text-align:right'| 531 | data-sort-value="1905" | 1905-09-12 | [[Борис Шульгин (1905)|Борис Шульгин]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-11-01 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 532 | data-sort-value="1884" | 1884-01-04 | [[Борис Яковлев (1884)|Борис Яковлев]] | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | ''[[:d:Q4331495|Әдис сынлы сәнгать укуханәсе]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963-04-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 533 | data-sort-value="1997" | 1997-07-18 | [[Булат Гатауллин]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 534 | data-sort-value="1928" | 1928-11-18 | [[Булат Солтанбәков]] | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 535 | data-sort-value="1991" | 1991-06-11 | [[Булат Ханов]] | | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Bulat Khanov|Bulat Khanov]] | | |- | style='text-align:right'| 536 | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Булат Хисмәтов]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | [[Казан шәһәр филармониясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 537 | data-sort-value="1968" | 1968 | [[Булат Хәмидуллин]] | [[80 нче мәктәп (Казан)|80 нче мәктәп]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 538 | data-sort-value="1992" | 1992-09-19 | [[Булат Шәвәлиев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 539 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q131369902|Быкова Татьяна Константиновна]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16063546|фән тарихчысы]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы һәм техника институты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 540 | data-sort-value="1983" | 1983-05-24 | [[Бәхтияр Измайлов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Bakhtiar Izmaylov|Bakhtiar Izmaylov]] | | |- | style='text-align:right'| 541 | data-sort-value="1930" | 1930-10-03 | [[Бәһрам Садыйков]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | data-sort-value="2002" | 2002-03-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 542 | data-sort-value="1959" | 1959 | [[Вадим Большаков]] | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 543 | data-sort-value="1969" | 1969-12-12 | [[Вадим Дулат-Алиев]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 544 | data-sort-value="1937" | 1937-03-22 | ''[[:d:Q120277562|Вадим Кешнер]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vadim Keshner|Vadim Keshner]] | data-sort-value="2023" | 2023-04-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 545 | data-sort-value="1925" | 1925-10-12 | ''[[:d:Q13444697|Вадим Соловьёв]]'' | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-12-02 | |- | style='text-align:right'| 546 | data-sort-value="1888" | 1888-03-04 | ''[[:d:Q122294351|Вадим Шевалин]]'' | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | | data-sort-value="1941" | 1941-07-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 547 | data-sort-value="1893" | 1893-01-25 | [[Вадим Шершеневич]] | ''[[:d:Q16482566|Polivanovskaia Gymnasium]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Vadim Shershenevich|Vadim Shershenevich]] | data-sort-value="1942" | 1942-05-18 | [[Барнавыл]] |- | style='text-align:right'| 548 | data-sort-value="1877" | 1877-02-13 | ''[[:d:Q112989133|Валентин Адамюк]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]] | | data-sort-value="1950" | 1950-06-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 549 | data-sort-value="1953" | 1953-01-10 | [[Валентин Бажанов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[фәлсәфәче]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Сембер дәүләт университеты|Сембер ил үнивирситите]] | | | |- | style='text-align:right'| 550 | data-sort-value="1933" | 1933-07-08 | [[Валентин Ведерников]] | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-05-11 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 551 | data-sort-value="1882" | 1882-02-26 | [[Валентин Догел|Валентин Догель]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4193891|Россия ФА Зоология институты]]''<br/>''[[:d:Q134498946|Всесоюзный научно-исследовательский институт озерного и речного рыбного хозяйства]]''<br/>''[[:d:Q24932262|Women's Pedagogical Institute]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955-06-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 552 | data-sort-value="1907" | 1907-07-11 | [[Валентин Левчаткин]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1972" | 1972-01-25 | [[Нарьян-Мар]] |- | style='text-align:right'| 553 | data-sort-value="1881" | 1881-11-30<br/>1882 | [[Валентин Свенцицкий|Валентин Свенсиски]] | ''[[:d:Q4138504|lycée Ivanovice Krejmana]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>[[рухани]] | | [[:commons:Category:Valentin Sventsitsky|Valentin Sventsitsky]] | data-sort-value="1931" | 1931-10-20 | [[Канск]] |- | style='text-align:right'| 554 | data-sort-value="1926" | 1926-12-16 | [[Валентина Близнова]] | | | | | data-sort-value="2005" | 2005-11-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 555 | data-sort-value="1927" | 1927-12-25 | [[Валентина Дмитриева]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | | data-sort-value="2012" | 2012-01-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 556 | data-sort-value="1957" | 1957-01-15 | [[Валентина Жиромская]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''<br/>[[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 557 | data-sort-value="1908" | 1908-01-29 | ''[[:d:Q16434978|Валентина Корнилова]]'' | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 558 | data-sort-value="1952" | 1952-03-05 | [[Валентина Никонова]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 559 | data-sort-value="1936" | 1936-06-09 | [[Валентина Сочнева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 560 | data-sort-value="1952" | 1952 | [[Валерий Соловьев (1952)|Валери Соловйов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 561 | data-sort-value="1980" | 1980-03-07 | [[Валери Чепланова]] | ''[[:d:Q2048456|Palucca School of Dance, Dresden]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2500638|булдыручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q703955|Алман театры]]''<br/>''[[:d:Q883454|Residenz Theatre]]''<br/>''[[:d:Q2232092|Франкфурт драма театры]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 562 | data-sort-value="1963" | 1963-02-11 | [[Валерий Янтимеров|Валери Яндемиров]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-11-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 563 | data-sort-value="1956" | 1956-01-09 | ''[[:d:Q4059568|Валерий Акинфеев]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-10-03 | |- | style='text-align:right'| 564 | data-sort-value="1947" | 1947-01-28 | [[Валерий Белов (1947)|Валерий Белов]] | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-12-17 | |- | style='text-align:right'| 565 | data-sort-value="1938" | 1938-09-16 | [[Валерий Гатаев]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-06-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 566 | data-sort-value="1955" | 1955-09-08 | [[Валерий Герасимов]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]]<br/>[[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Gerasimov|Valery Gerasimov]] | | |- | style='text-align:right'| 567 | data-sort-value="1962" | 1962-04-03 | ''[[:d:Q16614058|Валерий Гудожников]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 568 | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | [[Валерий Евдокимов]] | ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valeriy Yevdokymov|Valeriy Yevdokymov]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-29 | |- | style='text-align:right'| 569 | data-sort-value="1954" | 1954-12-23 | [[Валерий Мартынов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 570 | data-sort-value="1939" | 1939-12-08 | [[Валерий Попов (1939)|Валерий Попов]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | [[:commons:Category:Valeriy Popov|Valeriy Popov]] | | |- | style='text-align:right'| 571 | data-sort-value="1940" | 1940-07-06 | ''[[:d:Q98059878|Валерий Садыйков]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q56257184|Валгаградграмадзянпраект]]''<br/>''[[:d:Q20873634|Мінскпраект]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-09 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 572 | data-sort-value="1948" | 1948-07-22 | [[Валерий Шикшин]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q12039558|гочы]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-02-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 573 | data-sort-value="1948" | 1948-08-24 | [[Василий Средин|Васили Средин]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-01-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 574 | data-sort-value="1880" | 1880-11-21 | [[Василий (Павловский)|Василий]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | | | | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | [[Мүнхен]] |- | style='text-align:right'| 575 | data-sort-value="1844" | 1844-12-19 | [[Василий Бронников]] | | [[хирург]] | | [[:commons:Category:Vasily Bronnikov|Vasily Bronnikov]] | data-sort-value="1917" | 1917-01-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 576 | data-sort-value="1889" | 1889 | [[Василий Васильев (1889)|Василий Васильев]] | | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Коми Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] |- | style='text-align:right'| 577 | data-sort-value="1805" | 1805-07-26 | [[Василий Дивов]] | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]'' | | | | data-sort-value="1842" | 1842-02-09 | [[Кавказ]] |- | style='text-align:right'| 578 | data-sort-value="1781" | 1781 | [[Василий Ершов]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1860" | 1860 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 579 | data-sort-value="1845" | 1845 | [[Василий Заусайлов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1913" | 1913 | |- | style='text-align:right'| 580 | data-sort-value="1852" | 1852-01-30 | ''[[:d:Q3554977|Василий Зацарённый]]'' | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1917" | 1917 | |- | style='text-align:right'| 581 | data-sort-value="1784" | 1784 | ''[[:d:Q133843690|Василий Иванович Мельников]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1837" | 1837-08 | ''[[:d:Q18790804|Миякуши]]'' |- | style='text-align:right'| 582 | data-sort-value="1893" | 1893-04-21 | [[Василий Лазарев]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966 | |- | style='text-align:right'| 583 | data-sort-value="1995" | 1995-02-04 | [[Василий Мартынов]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Martynov|Vasily Martynov]] | | |- | style='text-align:right'| 584 | data-sort-value="1910" | 1910-02-13 | [[Василий Михайлов (1910)|Василий Михайлов]] | | | | | data-sort-value="1943" | 1943-07-06 | [[Курск өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 585 | data-sort-value="1972" | 1972-05-09 | [[Василий Мосин (1972)|Василий Мосин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q17486376|атучы спортсмен]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Mosin|Vasily Mosin]] | | |- | style='text-align:right'| 586 | data-sort-value="1903" | 1903-03-05<br/>1903-03-18 | [[Василий Парин (1903)|Василий Парин]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>[[Урал дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 587 | data-sort-value="1913" | 1913-01-14 | [[Василий Халев]] | | | | [[:commons:Category:Vasily Khalev|Vasily Khalev]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-02 | [[Полоцк|Полатск]] |- | style='text-align:right'| 588 | data-sort-value="1892" | 1892-07-31 | [[Василий Яблоков]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1975" | 1975 | |- | style='text-align:right'| 589 | data-sort-value="1870" | 1870-02-09 | [[Василий Якимов]] | [[Казан ветеринария институты]] | ''[[:d:Q12773412|паразитолог]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | ''[[:d:Q4407660|Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940-07-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 590 | data-sort-value="1969" | 1969-01-02 | ''[[:d:Q15060716|Василий Ярзуткин]]'' | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-14 | |- | style='text-align:right'| 591 | data-sort-value="1955" | 1955-03-24 | [[Венера Ганиева]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q1062433|җырчы]]'' | | [[:commons:Category:Venera Ganeeva|Venera Ganeeva]] | | |- | style='text-align:right'| 592 | data-sort-value="1984" | 1984-05-28 | [[Венера Гыймадиева]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Venera Gimadieva|Venera Gimadieva]] | | |- | style='text-align:right'| 593 | data-sort-value="1960" | 1960-10-11 | [[Венера Шакирова]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | | |- | style='text-align:right'| 594 | data-sort-value="1890" | 1890-04 | [[Вера Брауде]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1961" | 1961-11-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 595 | data-sort-value="1890" | 1890 | ''[[:d:Q4111343|Вера Вильковиская]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Vera Vilkoviskaya|Vera Vilkoviskaya]] | data-sort-value="1944" | 1944-04-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 596 | data-sort-value="1874" | 1874 | ''[[:d:Q137830567|Вера Ипполитовна Лукьянская]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943 | |- | style='text-align:right'| 597 | data-sort-value="1907" | 1907-08-13<br/>1907 | [[Вера Тульчинская]] | | ''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]'' | | data-sort-value="1994" | 1994-05-28 | [[Одесса]] |- | style='text-align:right'| 598 | data-sort-value="1852" | 1852-06-25 | [[Вера Фигнер]] | [[Цюрих университеты|Сүрих үнивирситите]]<br/>[[Казан Родионов затлы кызлар институты]] | ''[[:d:Q11499147|сәяси активист]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | [[:commons:Category:Vera Figner|Vera Figner]] | data-sort-value="1942" | 1942-06-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 599 | data-sort-value="1997" | 1997-04-24 | [[Вероника Кадыйрмәтова]] | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | [[:commons:Category:Veronika Kudermetova|Veronika Kudermetova]] | | |- | style='text-align:right'| 600 | data-sort-value="1911" | 1911-03-14 | [[Вероника Тушнова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1965" | 1965-07-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 601 | data-sort-value="1901" | 1901-02-16 | ''[[:d:Q9373688|Виеслава Валицкая-Войчинская]]'' | | ''[[:d:Q191808|кәшиш]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975-05-26 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 602 | data-sort-value="1874" | 1874-04-07 | [[Виктор Боголюбов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1935" | 1935-03-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 603 | data-sort-value="1905" | 1905-05-01 | [[Виктор Гусев]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[инженер]] | | | data-sort-value="1976" | 1976-02-09 | [[Яшел Үзән]] |- | style='text-align:right'| 604 | data-sort-value="1944" | 1944-01-17 | [[Виктор Ерин]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Victor Erin|Victor Erin]] | data-sort-value="2018" | 2018-03-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 605 | data-sort-value="1903" | 1903 | [[Виктор Иванов (1903)|Виктор Иванов]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1969" | 1969-01-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 606 | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q21821260|Виктор Минятов]]'' | | [[инженер]] | | | data-sort-value="1960" | 1960s | |- | style='text-align:right'| 607 | data-sort-value="1905" | 1905 | [[Виктор Новиков (1905)|Виктор Новиков]] | | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]'' | | | data-sort-value="1979" | 1979-05-14 | [[Бәләбәй]] |- | style='text-align:right'| 608 | data-sort-value="1887" | 1887-10-31 | [[Виктор Оберюхтин]] | ''[[:d:Q4207845|Казан хәрби укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 609 | data-sort-value="1897" | 1897-02-13 | ''[[:d:Q7926245|Виктор Покровский]]'' | [[Казан руханилар семинариясе]] | ''[[:d:Q219477|мисиянир]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-02-12 | |- | style='text-align:right'| 610 | data-sort-value="1910" | 1910-03-15 | [[Виктор Попов]] | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Alekseevich Popov|Viktor Alekseevich Popov]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 611 | data-sort-value="1925" | 1925-02-01 | [[Виктор Сажинов]] | | | | | data-sort-value="1945" | 1945-04-23 | ''[[:d:Q314400|Генсһаген]]'' |- | style='text-align:right'| 612 | data-sort-value="1896" | 1896-04-28 | [[Виктор Семёнов]] | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-03-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 613 | data-sort-value="1889" | 1889-12-06 | [[Виктор Тихомирнов (1889)|Виктор Тихомирнов]] | | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Tihomirnov|Viktor Tihomirnov]] | data-sort-value="1919" | 1919-03-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 614 | data-sort-value="1940" | 1940-02-29 | ''[[:d:Q123420498|Виктор Фёдоров]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q282718|mosaicist]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q2180411|пәртеритче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Kronidovich Fyodorov|Viktor Kronidovich Fyodorov]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 615 | data-sort-value="2000" | 2000-10-24 | [[Виктория Михайлова]] | | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 616 | data-sort-value="1982" | 1982-01-27 | ''[[:d:Q99199318|Виктория Черкесова]]'' | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktoriya Cherkesova|Viktoriya Cherkesova]] | | |- | style='text-align:right'| 617 | data-sort-value="1930" | 1930-05-02 | [[Вил Саттаров]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | [[Казаньхимстрой|Казанхимтөзелеш]] | | data-sort-value="2000" | 2000-05-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 618 | data-sort-value="1944" | 1944-11-30 | [[Венера Латыйпова|Винирә Латыйпова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 619 | data-sort-value="1929" | 1929-01-28 | ''[[:d:Q25441984|Вира Яцевич]]'' | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | ''[[:d:Q30889913|Коростенский фарфоровый завод]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 620 | data-sort-value="1881" | 1881-04-17 | [[Виталий Эделштейн|Витали Эделштейн]] | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-08-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 621 | data-sort-value="1947" | 1947-12-21 | [[Виталий Базин]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-12-20 | [[Тула]] |- | style='text-align:right'| 622 | data-sort-value="1977" | 1977-07-09 | [[Виталий Герасимов (1977)]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q28666111|Chelyabinsk High Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | | | |- | style='text-align:right'| 623 | data-sort-value="1978" | 1978-07-24 | ''[[:d:Q135637853|Виталий Дмитриев]]'' | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]] | [[:commons:Category:Vitaliy Dmitriev|Vitaliy Dmitriev]] | | |- | style='text-align:right'| 624 | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | [[Виталий Логинов]] | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 625 | data-sort-value="1927" | 1927-03-29 | [[Виталий Марков (филолог)]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-10-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 626 | data-sort-value="1939" | 1939-02-25 | [[Виталий Прилуков]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-06-11 | |- | style='text-align:right'| 627 | data-sort-value="1939" | 1939-10-29 | [[Виталий Самарцев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | ''[[:d:Q4207833|РФА Казан физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Samartsev|Vitaly Samartsev]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 628 | data-sort-value="1950" | 1950-12-01 | [[Виталий Смирнов (1950)|Виталий Смирнов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q60850457|Party of Pensioners of Russia]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 629 | data-sort-value="1984" | 1984-01-31 | ''[[:d:Q7936830|Виталий Тихонов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 630 | data-sort-value="1878" | 1878-08-07 | [[Владимир Адоратский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Viktorovič Adoratskij|Vladimir Viktorovič Adoratskij]] | data-sort-value="1945" | 1945-06-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 631 | data-sort-value="1937" | 1937-12-12 | ''[[:d:Q117749645|Владимир Андреев]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 632 | data-sort-value="1882" | 1882-05-20 | [[Владимир Барановский]] | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Baranovsky (general)|Vladimir Baranovsky (general)]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-11 | ''[[:d:Q2407900|Siblag]]'' |- | style='text-align:right'| 633 | data-sort-value="1934" | 1934-10-15 | [[Владимир Белавин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 634 | data-sort-value="1948" | 1948-08-07 | [[Владимир Белицкий]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | | | data-sort-value="2018" | 2018-12-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 635 | data-sort-value="1952" | 1952-09-08 | [[Владимир Беляев (1952)|Владимир Беляев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 636 | data-sort-value="1923" | 1923-05-02 | [[Владимир Бердников]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | data-sort-value="2003" | 2003-11-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 637 | data-sort-value="1946" | 1946-12-27 | [[Владимир Булатов]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2019" | 2019-02-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 638 | data-sort-value="1916" | 1916-04-17 | [[Владимир Булыгин (1916)|Владимир Булыгин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2010" | 2010-01-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 639 | data-sort-value="1942" | 1942-06-29 | [[Владимир Булычев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="1995" | 1995-08-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 640 | data-sort-value="1910" | 1910-04-24 | [[Владимир Бургсдорф (1910)|Владимир Бургсдорф]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1992" | 1992-08-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 641 | data-sort-value="1953" | 1953-11-06 | [[Владимир Вавилов]] | | ''[[:d:Q216541|chauffeur]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q352388|йөртүче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vavilov|Vladimir Vavilov]] | | |- | style='text-align:right'| 642 | data-sort-value="1921" | 1921-07-02 | [[Владимир Виноградов (1921)|Владимир Виноградов]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q17488363|economic historian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-12-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 643 | data-sort-value="1874" | 1874 | [[Владимир Виноградов (1874)]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vinogradov Vladimir Alexandrovich|Vinogradov Vladimir Alexandrovich]] | data-sort-value="1934" | 1934 | |- | style='text-align:right'| 644 | data-sort-value="1951" | 1951-02-08 | ''[[:d:Q4112928|Владимир Гаков]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 645 | data-sort-value="1907" | 1907-01-27 | ''[[:d:Q39082636|Владимир Галицкий]]'' | ''[[:d:Q4496334|Харкау милли сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-01-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 646 | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | [[Владимир Гусев (1939)|Владимир Гусев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-10-25 | |- | style='text-align:right'| 647 | data-sort-value="1957" | 1957-10-12 | [[Владимир Дмитриев (1957)|Владимир Дмитриев]] | ''[[:d:Q4480793|MIPT Department of General and Applied Physics]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 648 | data-sort-value="1971" | 1971-08-19 | ''[[:d:Q3734139|Владимир Ермаков]]'' | | ''[[:d:Q386854|барабанчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 649 | data-sort-value="1904" | 1904-10-01 | [[Владимир Жузе]] | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-10-01 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 650 | data-sort-value="1942" | 1942-07-05 | [[Владимир Забродин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q17391605|кинематограф теоретигы]]'' | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-10-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 651 | data-sort-value="1939" | 1939-08-01 | [[Владимир Захаров (1939)]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q503419|Аризона университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Zakharov|Vladimir Zakharov]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 652 | data-sort-value="1951" | 1951-01-30 | [[Владимир Иванов (1951)|Владимир Иванов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 653 | data-sort-value="1917" | 1917-09-29 | [[Владимир Иванов (1917)|Владимир Иванов]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | | | | data-sort-value="1993" | 1993-08-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 654 | data-sort-value="1885" | 1885-12-26 | [[Владимир Казин]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1916" | 20th century | |- | style='text-align:right'| 655 | data-sort-value="1892" | 1892-02-14 | [[Владимир Казем-Бек|Владимир Касыймбәк]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1931" | 1931-08-04 | [[Харбин]] |- | style='text-align:right'| 656 | data-sort-value="1924" | 1924-10-14 | [[Владимир Корчагин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2012" | 2012-12-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 657 | data-sort-value="1908" | 1908-08-24 | [[Владимир Котельников|Владимир Котелников]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]''<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q16683726|"Мәскәү энергетика институты" махсус конструкторлык бюросы]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kotelnikov|Vladimir Kotelnikov]] | data-sort-value="2005" | 2005-02-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 658 | data-sort-value="1924" | 1924-01-27 | ''[[:d:Q51669481|Владимир Красильщиков]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 659 | data-sort-value="1962" | 1962-08-04 | [[Владимир Кудашев]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kudashev|Vladimir Kudashev]] | | |- | style='text-align:right'| 660 | data-sort-value="1951" | 1951-12-01 | [[Владимир Курашов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 661 | data-sort-value="1902" | 1902-04-05 | ''[[:d:Q131730115|Владимир Лаптев]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан Республикасының милли музее]] | [[:commons:Category:Vladimir Lukich Laptev|Vladimir Lukich Laptev]] | data-sort-value="1963" | 1963-12-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 662 | data-sort-value="1977" | 1977-08-25 | [[Владимир Леонов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 663 | data-sort-value="1958" | 1958-01-15 | [[Владимир Ловчев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 664 | data-sort-value="1914" | 1914-05-29 | [[Владимир Лушников]] | | | | [[:commons:Category:Vladimir Lushnikov|Vladimir Lushnikov]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 665 | data-sort-value="1882" | 1882-09-09 | [[Владимир Максимов (1882)|Владимир Максимов]] | ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942-12-17 | ''[[:d:Q3816849|Kratovo]]'' |- | style='text-align:right'| 666 | data-sort-value="1956" | 1956-12-05 | [[Владимир Менделевич]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q1900167|психотерапевт]]''<br/>''[[:d:Q50332601|narcologist]]''<br/>''[[:d:Q1113899|clinical psychologist]]''<br/>''[[:d:Q381160|эксперт]]''<br/>''[[:d:Q30096463|addictologist]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 667 | data-sort-value="1957" | 1957-09-12 | [[Владимир Миронов (1957)|Владимир Миронов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | |- | style='text-align:right'| 668 | data-sort-value="1947" | 1947-12-08 | ''[[:d:Q112989114|Владимир Муравьёв]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-03-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 669 | data-sort-value="1921" | 1921-02-09 | [[Владимир Николаев (1921)|Владимир Николаев]] | | | | [[:commons:Category:Vladimir Nikolaev (Hero of the Soviet Union)|Vladimir Nikolaev (Hero of the Soviet Union)]] | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Львов өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 670 | data-sort-value="1910" | 1910-01-25 | [[Владимир Опокин]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | | [[Казан йортлар салу комбинаты]]<br/>''[[:d:Q200598|Group of Soviet Forces in Germany]]''<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 671 | data-sort-value="1913" | 1913-01-15 | [[Владимир Петров (1913)|Владимир Петров]] | | | | | data-sort-value="1976" | 1976-09-13 | [[Ставрополь]] |- | style='text-align:right'| 672 | data-sort-value="1945" | 1945-01-30 | [[Владимир Сергеев (1945)|Владимир Сергеев]] | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 673 | data-sort-value="1946" | 1946-10-30 | [[Владимир Сухарев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 674 | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | [[Владимир Сычёв (фотограф)|Владимир Сычов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 675 | data-sort-value="1857" | 1857-03-21 | [[Владимир Тихонов (1857)|Владимир Тихонов]] | | ''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1914" | 1914-05-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 676 | data-sort-value="1905" | 1905-06-11 | [[Владимир Хвостов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q18405103|Мәскәү индустрия-педагогия институты]]''<br/>''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1959942|ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4288189|International Life]]''<br/>''[[:d:Q4201528|ССҖБ ФА тарих институты]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972-03-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 677 | data-sort-value="1946" | 1946-06-14 | [[Владимир Черкасов (1946)|Владимир Черкасов]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q16655712|G.A. Razuvaev Institute of Organometallic Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q4318662|Нижегородский научный центр РАН]]''<br/>''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-01-01 | |- | style='text-align:right'| 678 | data-sort-value="1991" | 1991-01-15 | ''[[:d:Q7938254|Владимир Чернов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 679 | data-sort-value="1893" | 1893-01-04 | [[Владимир Черняев]] | ''[[:d:Q4061516|Александр хәрби укуханәсе]]'' | | | | data-sort-value="1916" | 1916-03-21 | |- | style='text-align:right'| 680 | data-sort-value="1913" | 1913 | [[Владимир Шмелев|Владимир Шмелөв]] | | | | | data-sort-value="1976" | 1976 | [[Днипро]] |- | style='text-align:right'| 681 | data-sort-value="1924" | 1924-06-17 | [[Владимир Шнепп]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | data-sort-value="1997" | 1997-03-21 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 682 | data-sort-value="1789" | 1789 | [[Владимир Юшков]] | ''[[:d:Q4304309|Мәскәү университеты каршындагы затлы малайлар пансионы]]'' | | | | data-sort-value="1869" | 1869 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 683 | data-sort-value="1981" | 1981-02-18 | [[Владислав Бабичев]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 684 | data-sort-value="1967" | 1967-06-19 | [[Владислав Быстров]] | | ''[[:d:Q12800682|саксофонист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q734324|Брауншвейг техника университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 685 | data-sort-value="1993" | 1993-04-09 | [[Владислав Евстафьев]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 686 | data-sort-value="1861" | 1861-02-11 | [[Владислав Залеский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Vladislav Zalesskiy|Vladislav Zalesskiy]] | data-sort-value="1922" | 1922-02-15 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 687 | data-sort-value="1888" | 1888-10-23 | ''[[:d:Q9382023|Владислав Кунцевич]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Władysław Kuncewicz|Władysław Kuncewicz]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-09 | [[Пулавы]] |- | style='text-align:right'| 688 | data-sort-value="1997" | 1997-08-30 | [[Владислав Нургалиев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 689 | data-sort-value="1943" | 1943-06-10 | [[Владислав Румянцев]] | [[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 690 | data-sort-value="1993" | 1993-05-05 | [[Владислав Трушкин]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Trushkin|Vladislav Trushkin]] | | |- | style='text-align:right'| 691 | data-sort-value="2001" | 2001-09-28 | [[Всеволод Скотников]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 692 | data-sort-value="1923" | 1923-07-11 | [[Вячеслав Алемасов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Alemasov|Vyacheslav Alemasov]] | data-sort-value="2006" | 2006-06-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 693 | data-sort-value="1972" | 1972-03-17 | ''[[:d:Q7924537|Вячеслав Арташин]]'' | | ''[[:d:Q14373094|rugby league player]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-05-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 694 | data-sort-value="1941" | 1941-11-05 | [[Вячеслав Белокреницкий]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | | | |- | style='text-align:right'| 695 | data-sort-value="1946" | 1946-04-18 | [[Вячеслав Булавин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 696 | data-sort-value="1917" | 1917-01-12 | [[Вячеслав Завойский]] | | | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 697 | data-sort-value="1930" | 1930-02-27 | [[Вячеслав Иванов]] | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | | | | data-sort-value="2013" | 2013-01-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 698 | data-sort-value="1946" | 1946-08-20 | ''[[:d:Q135636977|Вячеслав Казанцев]]'' | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>''[[:d:Q4125412|Воронеж дәүләт яшь тамашачы тиятры]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Kazantsev|Vyacheslav Kazantsev]] | | |- | style='text-align:right'| 699 | data-sort-value="1994" | 1994-02-25 | [[Вячеслав Кириллин]] | | ''[[:d:Q23038345|википедияче]]''<br/>''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q3809586|Wikimedian in residence]]''<br/>''[[:d:Q17488465|төбәк тарихчысы]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Kirillin|Vyacheslav Kirillin]] | | |- | style='text-align:right'| 700 | data-sort-value="1933" | 1933-08-16 | [[Вячеслав Расцветаев]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>[[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]]<br/>[[Башкорт дәүләт академия драма театры]]<br/>''[[:d:Q4351536|Пирем драма театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-03-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 701 | data-sort-value="1938" | 1938-01-01 | ''[[:d:Q123582756|Вячеслав Чернов]]'' | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q4951972|boxing judge]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-07-08 | |- | style='text-align:right'| 702 | data-sort-value="1889" | 1889-08-30 | [[Вәли Апанаев]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | | | | data-sort-value="1922" | 1922 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 703 | data-sort-value="1887" | 1887-07-14 | ''[[:d:Q140387152|Габбас Сәйфуллин]]'' | | | | | data-sort-value="1951" | 1951-08-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 704 | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Габделкадыйр Гобәйдуллин]] | [[Халидия мәдрәсәсе]] | | | | data-sort-value="1944" | 1944-05-04 | [[Красноярск крае]] |- | style='text-align:right'| 705 | data-sort-value="1930" | 1930-12-26 | [[Габделнур Мөхәммәтҗанов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[галим]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2016" | 2016-01-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 706 | data-sort-value="1877" | 1877-09-11 | [[Габделхәмит Казаков]] | | | | | data-sort-value="1937" | 1937-02-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 707 | | [[Габделхәмит Равилов]] | | | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 708 | data-sort-value="1872" | 1872-01-09 | [[Габдрахман Баруди]] | [[Сәгыйдия мәдрәсәсе]] | | | | data-sort-value="1920" | 1920 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 709 | data-sort-value="1889" | 1889 | [[Габдрахман Измайлов]] | | | | | data-sort-value="1957" | 1957 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 710 | data-sort-value="1856" | 1856 | [[Габдрахман Ильяси]] | [[Касыймия мәдрәсәсе|«Касыймия» мәдрәсәсе]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 711 | data-sort-value="1873" | 1873-03-01 | [[Габдрахман Рәфыйков]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]]<br/>[[Казан Татар укытучылар мәктәбе]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]] | [[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]] | | data-sort-value="1954" | 1954-05-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 712 | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Габдулла Апанаев (1873)|Габдулла Апанаев]] | | | | | data-sort-value="1937" | 1937-09-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 713 | data-sort-value="1954" | 1954-09-02 | [[Габдулла Галиулла]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 714 | data-sort-value="1893" | 1893-11-01 | [[Габдулла Камал]] | | | | [[:commons:Category:Gabdulla Kamal|Gabdulla Kamal]] | data-sort-value="1933" | 1933 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 715 | data-sort-value="1917" | 1917 | [[Габдулла Сәлимов|Габдулла Сәлимев]] | | | | | data-sort-value="1943" | 1943-08-19 | ''[[:d:Q4361609|Петрополье]]'' |- | style='text-align:right'| 716 | data-sort-value="1814" | 1814 | [[Габдүш Ваһапов]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 717 | data-sort-value="1772" | 1772-02-03 | [[Гавриил Каменев]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Gavriil Kamenev|Gavriil Kamenev]] | data-sort-value="1803" | 1803-07-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 718 | data-sort-value="1973" | 1973-11-04 | [[Гадел Вафин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 719 | data-sort-value="1990" | 1990-12-16 | [[Гадел Латыйпов]] | | ''[[:d:Q17524364|ватырпалис]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 720 | data-sort-value="1998" | 1998-04-28 | [[Гадел Әхмәтҗанов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Татар-информ]] | | | |- | style='text-align:right'| 721 | data-sort-value="1887" | 1887-06-15 | [[Газиз Гобәйдуллин]] | [[Халидия мәдрәсәсе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Gaziz Gubaydullin|Gaziz Gubaydullin]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 722 | data-sort-value="1936" | 1936-06-02 | ''[[:d:Q111968634|Гайдар Мингазов]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q27349|стоматолог]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 723 | data-sort-value="1894" | 1894-09-07 | [[Гала Дали]] | | ''[[:d:Q4610556|модель]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Gala Dalí|Gala Dalí]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-10 | ''[[:d:Q727449|Port Lligat]]'' |- | style='text-align:right'| 724 | data-sort-value="1854" | 1854 | [[Гали Зәйпин]] | | ''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="1918" | 1918 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 725 | data-sort-value="1904" | 1904-03-10 | [[Гали Маслова]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-12-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 726 | data-sort-value="1924" | 1924-06-13 | [[Галина Андреева (1924)|Галина Андреева]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4480817|MSU Faculty of Psychology]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-05-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 727 | data-sort-value="1944" | 1944-11-01 | ''[[:d:Q20067021|Галина Ельникова]]'' | ''[[:d:Q12111563|College of the National Pharmaceutical University]]''<br/>''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4496255|Kharkiv Regional State Administration]]''<br/>''[[:d:Q12168456|Central Institute of Postgraduate Pedagogical Education of the Academy of Pedagogical Sciences of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q4470490|Ukrainian Engineering Pedagogics Academy]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 728 | data-sort-value="1950" | 1950-06-01 | [[Галина Иванова]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 729 | data-sort-value="1953" | 1953-10-22 | [[Галина Ившина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 730 | data-sort-value="1974" | 1974-03-16 | [[Галина Кожевникова]] | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1429721|SOVA Center]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-03-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 731 | data-sort-value="1905" | 1905-01-29 | [[Галина Кравченко]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-03-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 732 | data-sort-value="1944" | 1944-04-04 | [[Галина Лоцманова]] | ''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | ''[[:d:Q2588761|оста]]''<br/>''[[:d:Q1958442|millwright]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Казан исәпләү системалары җитештерү берләшмәсе]]<br/>[[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | | |- | style='text-align:right'| 733 | data-sort-value="1905" | 1905-12-14 | [[Галина Сатонина]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 734 | data-sort-value="1942" | 1942-03-07 | [[Галина Софьина]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-10-11 | [[Люберцы]] |- | style='text-align:right'| 735 | data-sort-value="1957" | 1957-09-22 | [[Галина Юрченко]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 736 | data-sort-value="1909" | 1909-05-15 | [[Галия Измайлова (халык комиссары)|Галия Измайлова]] | | ''[[:d:Q19968805|spinner]]''<br/>''[[:d:Q28532974|иҗтимагый оештыручысы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q4345946|фирка эшлеклесе]]'' | [[Казан җитен комбинаты]]<br/>[[ТАССР азык-төлек сәнәгате министрлыгы]]<br/>[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Казан шәһәр Думасы|Казан шәһәр думасы]]<br/>''[[:d:Q113410843|ТАССР җиңел сәнәгать министрлыгы]]''<br/>[[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | data-sort-value="1983" | 1983-09-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 737 | data-sort-value="1907" | 1907-03-28 | ''[[:d:Q18275056|Галия Океръельм]]'' | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1968" | 1968-09-03 | ''[[:d:Q10484135|Энгелбрект]]'' |- | style='text-align:right'| 738 | data-sort-value="1879" | 1879-01-06 | [[Галиәсгар Камал]] | [[Касыймия мәдрәсәсе|«Касыймия» мәдрәсәсе]]<br/>[[Госмания мәдрәсәсе (Казан)|Госмания мәдрәсәсе]]<br/>[[Халидия мәдрәсәсе]]<br/>[[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | [[:commons:Category:Galiasgar Kamal|Galiasgar Kamal]] | data-sort-value="1933" | 1933-06-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 739 | data-sort-value="1907" | 1907-08-26 | [[Гариф Гобәй]] | | [[язучы]] | | | data-sort-value="1983" | 1983-04-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 740 | data-sort-value="1921" | 1921-06-13 | [[Гарәфи Хәсәнов]] | | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Garafi Hasanov|Garafi Hasanov]] | data-sort-value="1992" | 1992-04-15 | |- | style='text-align:right'| 741 | data-sort-value="1726" | 1726 | [[Гедеон (Криновский)|Гедеон]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q432386|вәгыйз]]'' | | | data-sort-value="1763" | 1763-06-22<br/>1763-07-03 | [[Псков]] |- | style='text-align:right'| 742 | data-sort-value="1953" | 1953-08-02 | [[Геннадий Калистратов|Геннади Калистратов]] | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-02-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 743 | data-sort-value="1937" | 1937-03-07 | [[Геннадий Рязанцев|Геннади Рәзансев]] | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-01-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 744 | data-sort-value="1917" | 1917-08-05 | [[Геннадий Средин|Геннади Средин]] | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-08-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 745 | data-sort-value="1946" | 1946-03-19 | [[Геннадий Тарасов|Геннади Тарасов]] | | ''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 746 | data-sort-value="1943" | 1943-11-09 | [[Геннадий Банщиков]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-03-07 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 747 | data-sort-value="1948" | 1948-08-01 | [[Геннадий Климанов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 748 | data-sort-value="1972" | 1972-04-26 | ''[[:d:Q4292717|Геннадий Мигачёв]]'' | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1992" | 1992-05-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 749 | data-sort-value="1944" | 1944-12-08 | [[Геннадий Миронов (1944)|Геннадий Миронов]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 750 | data-sort-value="1948" | 1948-04-21 | ''[[:d:Q47341751|Геннадий Московский]]'' | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-10-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 751 | data-sort-value="1932" | 1932-05-21 | [[Генрих Батищев]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[фәлсәфәче]] | ''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-10-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 752 | data-sort-value="1891" | 1891-03-19 | [[Георг фон Альбрехт]] | ''[[:d:Q4503257|Царское Село гимназиясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="1976" | 1976-03-15 | [[Һайделберг]] |- | style='text-align:right'| 753 | data-sort-value="1915" | 1915 | ''[[:d:Q9267886|Георгий Бенингсен]]'' | | ''[[:d:Q161944|диякын]]''<br/>''[[:d:Q831474|presbyter]]'' | | | data-sort-value="1993" | 1993-08-06 | [[Калистога (Калифорния)|Калистога]] |- | style='text-align:right'| 754 | data-sort-value="1908" | 1908-11-03 | [[Георгий Виноградов (1908)|Георгий Виноградов]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980-11-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 755 | data-sort-value="1912" | 1912-12-26 | [[Георгий Горанский]] | ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-11-08 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 756 | data-sort-value="1917" | 1917-04-10 | [[Георгий Дударев]] | ''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]'' | [[җырчы]] | | | data-sort-value="1994" | 1994-11-01<br/>1994-10-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 757 | data-sort-value="1899" | 1899-10-18 | [[Георгий Забусов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1981" | 1981-03-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 758 | data-sort-value="1921" | 1921-05-23 | [[Георгий Натансон]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 759 | data-sort-value="1925" | 1925-01-18 | [[Георгий Попов (1925)|Георгий Попов]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-07-24 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 760 | data-sort-value="1932" | 1932-04-27 | [[Георгий Садовников]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-11-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 761 | data-sort-value="1947" | 1947-06-18 | [[Герман Бакулин]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:German Bakulin|German Bakulin]] | | |- | style='text-align:right'| 762 | data-sort-value="1994" | 1994-03-10 | [[Герман Давыдов]] | | ''[[:d:Q14089670|rugby union player]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 763 | data-sort-value="1964" | 1964-11-11 | [[Герман Дьяконов (1964)|Герман Дьяконов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | [[:commons:Category:German Diakonov|German Diakonov]] | | |- | style='text-align:right'| 764 | data-sort-value="1926" | 1926-09-09 | [[Герман Зонин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-11-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 765 | data-sort-value="1937" | 1937-11-29 | [[Герман Качин]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-07-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 766 | data-sort-value="1908" | 1908-11-20 | ''[[:d:Q22283675|Герман Львов]]'' | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1340643|төзүче]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q21641747|Moscow Scientific-Research and Design Institute of Typology and Experimental Design]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 767 | data-sort-value="1923" | 1923-01-21 | [[Герман Одноценов]] | | | | | data-sort-value="1945" | 1945-03-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 768 | data-sort-value="1913" | 1913-11-19 | [[Герман Троицкий|Герман Троитски]] | ''[[:d:Q7370051|Ростов дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | [[Акмәсҗит]] |- | style='text-align:right'| 769 | data-sort-value="1917" | 1917-12-27 | [[Герман Чернев]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 770 | data-sort-value="1530" | 1530 | [[Гермоген]] | | ''[[:d:Q171692|патриарх]]'' | | [[:commons:Category:Hermogenes of Moscow|Hermogenes of Moscow]] | data-sort-value="1612" | 1612-12-17 | ''[[:d:Q1950863|Chudov Monastery]]'' |- | style='text-align:right'| 771 | data-sort-value="1908" | 1908-04-17 | [[Гертруд Вестерманн]] | ''[[:d:Q204181|Тарту университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]'' | | | data-sort-value="1995" | 1995-08-02 | [[Барзингхаузен|Барзингһаузен]] |- | style='text-align:right'| 772 | data-sort-value="1948" | 1948-03-02 | [[Герш Берим]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 773 | data-sort-value="1906" | 1906 | [[Глеб Братановский]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-03-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 774 | data-sort-value="1889" | 1889-06-01 | [[Глеб Ильин]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Gleb Ilyin|Gleb Ilyin]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-14 | [[Себастопол]] |- | style='text-align:right'| 775 | data-sort-value="1902" | 1902 | [[Гобәйдулла Кушаев]] | | | [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]]<br/>[[Яшь юксыл|«Яшь юксыл»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[Колхозник Татарии (гәҗит)|«Колхозник Татарии»]] | | data-sort-value="1937" | 1937-08-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 776 | data-sort-value="1907" | 1907-06-15 | [[Гомәр Исмәгыйлев]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-11-08 | [[Әндиҗан]] |- | style='text-align:right'| 777 | data-sort-value="1957" | 1957-10-25 | [[Госман Исхакый]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]] | | | [[:commons:Category:Gusman Iskhakov|Gusman Iskhakov]] | | |- | style='text-align:right'| 778 | data-sort-value="1950" | 1950-11-20 | [[Госман Хәлилов|Госман Хәлилев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | ''[[:d:Q12274309|Болгар милли кәнгрисе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 779 | data-sort-value="1833" | 1833-10-27 | ''[[:d:Q136816861|Грацинский, Сергей Иванович]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1872" | 1872-03-14 | [[Курск]] |- | style='text-align:right'| 780 | data-sort-value="1809" | 1809-01-01 | [[Григорий Филипсон|Григори Филипсон]] | | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Grirory Ivanovich Filipson|Grirory Ivanovich Filipson]] | data-sort-value="1883" | 1883-01-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 781 | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Григорий Фрейман]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024 | [[Исраил]] |- | style='text-align:right'| 782 | data-sort-value="1946" | 1946-12-22 | [[Григорий Эйдинов (1946)]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Grigory Eidinov|Grigory Eidinov]] | | |- | style='text-align:right'| 783 | data-sort-value="1818" | 1818 | ''[[:d:Q55089495|Густав Вильгельм Эрдман]]'' | | | | | data-sort-value="1883" | 1883 | |- | style='text-align:right'| 784 | data-sort-value="1952" | 1952-01-02 | [[Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Guzel Valeeva-Suleymanova|Guzel Valeeva-Suleymanova]] | | |- | style='text-align:right'| 785 | data-sort-value="1962" | 1962-08-02 | [[Гүзәл Улумбәкова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 786 | data-sort-value="1977" | 1977-06-01 | [[Гүзәл Яхина]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[131 нче лицей (Казан)|131 нче лицей]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Guzel Yakhina|Guzel Yakhina]] | | |- | style='text-align:right'| 787 | data-sort-value="1958" | 1958-09-16 | [[Гөлнар Балтанова]] | | | | | data-sort-value="2018" | 2018-05-20 | |- | style='text-align:right'| 788 | data-sort-value="1983" | 1983-02-26 | [[Гөлнар Гарифуллина]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | | |- | style='text-align:right'| 789 | data-sort-value="1891" | 1891-10-15 | [[Гөлсем Болгарская]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Gulsum Bolgarskaya|Gulsum Bolgarskaya]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 790 | data-sort-value="1901" | 1901-03-25 | [[Гөлсем Камская]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Аң (труппа)|Аң]]<br/>[[Әстерхан дәүләт татар драма театры]]<br/>[[Мәскәү татар театры|Мәскәү үзәк татар эшче театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | data-sort-value="1975" | 1975-12-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 791 | data-sort-value="1907" | 1907-02-24 | [[Гөлсем Сөләйманова]] | | [[җырчы]] | | | data-sort-value="1968" | 1968-06-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 792 | data-sort-value="1943" | 1943-03-06 | [[Гөлсинә Җантимерова]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 793 | data-sort-value="1938" | 1938-02-05 | [[Гөлшат Бардина]] | | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 794 | data-sort-value="1905" | 1905-04-23 | [[Давид Мерин-Волосов]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-09-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 795 | data-sort-value="1957" | 1957-12-06 | [[Дамир Гобәйдуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 796 | data-sort-value="1999" | 1999-09-21 | [[Дамир Гыйлемханов (1999)]] | | | | [[:commons:Category:Damir Gilemhanov|Damir Gilemhanov]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-07 | ''[[:d:Q582033|Золоте]]'' |- | style='text-align:right'| 797 | data-sort-value="1962" | 1962-12-23 | [[Дамир Динниулов]] | ''[[:d:Q4196669|Іванаўскі інстытут Дзяржаўнай супрацьпажарнай службы МНС Расіі]]''<br/>''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Damir Dinniulov|Damir Dinniulov]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 798 | data-sort-value="1959" | 1959 | [[Дамир Закиров (1959)|Дамир Закиров]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4059185|Georgy Konstantinov Russian Drama Theatre]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-11-27 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 799 | data-sort-value="1994" | 1994-10-05 | [[Дамир Мусин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 800 | data-sort-value="1979" | 1979-10-11 | [[Дамир Фәттахов]] | [[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q2027448|«Сколково» Мәскәү идарә мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 801 | data-sort-value="1957" | 1957-11-01 | ''[[:d:Q12787237|Дамир Хәмидуллин]]'' | | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 802 | data-sort-value="1965" | 1965-05-29 | [[Дамир Шәрәфетдинов (1965)|Дамир Шәрәфетдинов]] | [[Башкорт дәүләт аграр университеты]] | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-02-21 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 803 | data-sort-value="1940" | 1940-09-12 | [[Дамир Шәрәфетдинов (1940)|Дамир Шәрәфетдинов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q635734|архивист]]'' | [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]]<br/>[[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]]<br/>[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Казан шәһәренең музей комплексы|«Казан» милли-мәдәни үзәге]]<br/>[[Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты]]<br/>[[Казан дәүләт энергетика университеты]] | | data-sort-value="2014" | 2014-02-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 804 | data-sort-value="1985" | 1985-12-22 | ''[[:d:Q48947433|Дана Сидерос]]'' | | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 805 | data-sort-value="1981" | 1981-10-19 | [[Даниил Шиһапов]] | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]'' | ''[[:d:Q138858|эстрада артисты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 806 | data-sort-value="1999" | 1999-12-12 | [[Данил Садыйков]] | | ''[[:d:Q48942|schoolchild]]'' | | [[:commons:Category:Danil Sadykov|Danil Sadykov]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-05 | [[Чаллы]] |- | style='text-align:right'| 807 | data-sort-value="2000" | 2000-01-25 | ''[[:d:Q59594340|Данил Степанов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Danil Stepanov|Danil Stepanov]] | | |- | style='text-align:right'| 808 | data-sort-value="1993" | 1993-12-03 | [[Данил Фәйзуллин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 809 | data-sort-value="1996" | 1996-11-06 | ''[[:d:Q47011405|Данила Кашин]]'' | | ''[[:d:Q4110598|видеоблогер]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q2252262|рэп җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q57414145|online streamer]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 810 | data-sort-value="1986" | 1986-06-02 | ''[[:d:Q1162242|Даниэль Насыйбуллин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 811 | data-sort-value="1946" | 1946-11-07 | [[Дания Кәримова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 812 | data-sort-value="1946" | 1946-08-23 | [[Дания Нуруллина]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Daniya Nurullina|Daniya Nurullina]] | | |- | style='text-align:right'| 813 | data-sort-value="1945" | 1945-04-10 | [[Данияр Мөштәри]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2013" | 2013-10-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 814 | data-sort-value="1990" | 1990-10-03 | [[Дарья Шкурихина]] | | ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | | [[:commons:Category:Daria Shkurikhina|Daria Shkurikhina]] | | |- | style='text-align:right'| 815 | data-sort-value="2002" | 2002-04-16 | [[Даяна Кириллова]] | | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Dayana Kirillova|Dayana Kirillova]] | | |- | style='text-align:right'| 816 | data-sort-value="1907" | 1907-04-29<br/>1907-05-12 | [[Дементий Шмаринов]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 817 | data-sort-value="1979" | 1979-05-19 | [[Денис Архипов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 818 | data-sort-value="1970" | 1970-10-05 | [[Денис Капустин]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q13848274|өчле сикерүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 819 | data-sort-value="1985" | 1985-05-05 | [[Денис Логинов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 820 | data-sort-value="1982" | 1982-02-20 | [[Денис Маркелов]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 821 | data-sort-value="1985" | 1985-10-31 | ''[[:d:Q4525902|Денис Шогин]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 822 | data-sort-value="1858" | 1858 | ''[[:d:Q97344392|Деренков, Андрей Степанович]]'' | | ''[[:d:Q215536|сәүдәгәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Derenkov|Andrey Derenkov]] | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Анжир]] |- | style='text-align:right'| 823 | data-sort-value="1948" | 1948-07-22 | ''[[:d:Q114414132|Дзмітрый Давыдавіч Грыншпан]]'' | ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q16744668|физико-химик]]'' | ''[[:d:Q21658471|Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем БДУ]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 824 | data-sort-value="1975" | 1975-10-11 | [[Диана Габделганиева]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 825 | data-sort-value="1977" | 1977-11-29 | [[Диана Машкова]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 826 | data-sort-value="1984" | 1984-07-16 | [[Диана Сәфәрова]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 827 | data-sort-value="1931" | 1931-09-05 | [[Диләвер Зөбәеров]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-09-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 828 | data-sort-value="1926" | 1926-10-07 | [[Диләрә Бәширева]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | data-sort-value="2008" | 2008-08-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 829 | data-sort-value="1965" | 1965-09-17 | [[Диләрә Госманова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 830 | data-sort-value="1970" | 1970-12-27 | [[Диләрә Нәүрузова]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 831 | data-sort-value="1993" | 1993-03-29 | [[Диләрә Фазлыева]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 832 | data-sort-value="1986" | 1986-11-27 | [[Диләрә Әүхәдиева]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 833 | data-sort-value="1989" | 1989-01-05 | [[Динар Хәфизуллин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 834 | data-sort-value="1991" | 1991-10-10 | [[Динара Зиннәтова]] | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 835 | data-sort-value="1936" | 1936-04-14 | [[Динә Вәлиева]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>[[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]] | [[:commons:Category:Dina Valeeva|Dina Valeeva]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 836 | data-sort-value="1969" | 1969-05-24 | [[Динә Сабитова|Динә Сабитева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 837 | data-sort-value="1929" | 1929-10-02 | ''[[:d:Q39388989|Динә Табиева]]'' | | ''[[:d:Q783906|невролог]]'' | | [[:commons:Category:Dina Tabeeva|Dina Tabeeva]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 838 | data-sort-value="1975" | 1975-10-31 | ''[[:d:Q19908736|Диодор]]'' | | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q88104555|patristic scholar]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q733786|кәшиш]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 839 | data-sort-value="1816" | 1816 | ''[[:d:Q65974629|Диттель, Вильям Францевич]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1848" | 1848 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 840 | data-sort-value="1980" | 1980-12-12 | [[Дмитрий Цинман|Дмитри Синман]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 841 | data-sort-value="1939" | 1939-09-30 | [[Дмитрий Фукс|Дмитри Фукс]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q129421|Дейвистагы Калифорния үнивирситите]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 842 | data-sort-value="1972" | 1972-04-17 | [[Дмитрий Ячанов|Дмитри Ячанов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 843 | data-sort-value="1970" | 1970-07-15 | [[Дмитрий Балмин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 844 | data-sort-value="1959" | 1959-04-29 | [[Дмитрий Бикчәнтәев]] | | [[композитор]] | | [[:commons:Category:Dmitry Bikchentaev|Dmitry Bikchentaev]] | | |- | style='text-align:right'| 845 | data-sort-value="1966" | 1966-07-22 | [[Дмитрий Бугров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 846 | data-sort-value="1952" | 1952-01-28 | [[Дмитрий Булыгин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 847 | data-sort-value="1813" | 1813 | [[Дмитрий Вараксин]] | | | | | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 848 | data-sort-value="1978" | 1978-05-22 | [[Дмитрий Древке]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 849 | data-sort-value="1942" | 1942-10-08 | [[Дмытро Кива|Дмитрий Кива]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q212268|Antonov]]'' | [[:commons:Category:Dmytro Kiwa|Dmytro Kiwa]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-24 | |- | style='text-align:right'| 850 | data-sort-value="1941" | 1941-07-04 | [[Дмитрий Киржеманов]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан мотор төзүчеләр җитештерү берләшмәсе]]<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]]<br/>[[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>''[[:d:Q18816872|Брянск өлкә яшь тамашачы театры]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-06-14 | [[Тум|Томск]] |- | style='text-align:right'| 851 | data-sort-value="1980" | 1980-11-04 | ''[[:d:Q16403247|Дмитрий Кирилов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 852 | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Дмитрий Красильников]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Mikhailovich Krasilnikov|Dmitry Mikhailovich Krasilnikov]] | | |- | style='text-align:right'| 853 | data-sort-value="1809" | 1809-04-20 | [[Дмитрий Крюков]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | [[профессор]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | | data-sort-value="1845" | 1845-03-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 854 | data-sort-value="1878" | 1878-08-14 | [[Дмитрий Марко]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[:commons:Category:Dmitriy Marko|Dmitriy Marko]] | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 855 | data-sort-value="1980" | 1980-03-12 | [[Дмитрий Мартынов (1980)]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]''<br/>''[[:d:Q23038345|википедияче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Martynov (sinologist)|Dmitry Martynov (sinologist)]] | | |- | style='text-align:right'| 856 | data-sort-value="1899" | 1899-07-14 | [[Дмитрий Мейснер]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1980" | 1980-01-21 | [[Прага]] |- | style='text-align:right'| 857 | data-sort-value="1889" | 1889-10-26 | ''[[:d:Q4295394|Дмитрий Миончинский]]'' | ''[[:d:Q4318657|Түбән Новгород кадет корпусы]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1918" | 1918-12-16 | [[Ставрополь губернасы]] |- | style='text-align:right'| 858 | data-sort-value="1993" | 1993-10-11 | [[Дмитрий Незванкин]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Nezvankin|Dmitry Nezvankin]] | | |- | style='text-align:right'| 859 | data-sort-value="1983" | 1983-07-09 | [[Дмитрий Обухов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Dmitri Obukhov|Dmitri Obukhov]] | | |- | style='text-align:right'| 860 | data-sort-value="1910" | 1910-08-30 | ''[[:d:Q18278273|Дмитрий Строганов]]'' | | | | | data-sort-value="1948" | 1948-08-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 861 | data-sort-value="1963" | 1963-11-23 | [[Дмитрий Таюрский]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q21660520|Институт физики Казанского (Привожского) федерального университета]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Tayursky|Dmitry Tayursky]] | | |- | style='text-align:right'| 862 | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Дмитрий Фёдоров]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | | | | data-sort-value="1959" | 1959 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 863 | data-sort-value="1869" | 1869-10-29 | ''[[:d:Q18327343|Дмитрий Шестаков]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1937" | 1937-06-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 864 | data-sort-value="1972" | 1972-03-17 | ''[[:d:Q135633696|Дмитрий Язов]]'' | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]] | [[:commons:Category:Dmitry Yazov|Dmitry Yazov]] | | |- | style='text-align:right'| 865 | data-sort-value="1875" | 1875-02-05 | [[Дмитрий Янишевский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1944" | 1944-12-22 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 866 | data-sort-value="1904" | 1904-08-09 | [[Евгений Соковнин|Евгени Соковнин]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="1973" | 1973-02-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 867 | data-sort-value="1946" | 1946-10-12 | [[Евгений Щеголев|Евгени Чоголев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-07 | [[Воронеж]] |- | style='text-align:right'| 868 | data-sort-value="1936" | 1936-12-22 | [[Евгений Штырков|Евгени Штырков]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 869 | data-sort-value="1972" | 1972-10-21 | [[Евгений Афинеевский]] | | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | [[:commons:Category:Eugene Afineevsky|Eugene Afineevsky]] | | |- | style='text-align:right'| 870 | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Евгений Болотов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1922" | 1922-09-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 871 | data-sort-value="1913" | 1913-12-22 | [[Евгений Бусыгин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Evgeny Busygin|Evgeny Busygin]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 872 | data-sort-value="1975" | 1975-07-25 | [[Евгений Варламов]] | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 873 | data-sort-value="1908" | 1908-04-08 | [[Евгений Геништа]] | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-11-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 874 | data-sort-value="1886" | 1886-11-17 | [[Евгений Геркен]] | | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="1962" | 1962-03-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 875 | data-sort-value="1961" | 1961-03-15 | [[Евгений Гришин (1961)]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Evgeniy Grishin|Evgeniy Grishin]] | | |- | style='text-align:right'| 876 | data-sort-value="1934" | 1934-08-29 | [[Евгений Гуляковский]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1097810|Молдова дәүләт университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-11-03 | |- | style='text-align:right'| 877 | data-sort-value="1970" | 1970-06-30 | [[Евгений Ефремов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 878 | data-sort-value="1909" | 1909-03-07 | [[Евгений Забиякин]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-04-29 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 879 | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Евгений Кацура]] | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]'' | | | data-sort-value="1967" | 1967-03-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 880 | data-sort-value="1950" | 1950-05-08 | [[Евгений Колесников (1950)]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 881 | data-sort-value="1981" | 1981-03-29 | [[Евгений Константинов (1982)|Евгений Константинов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 882 | data-sort-value="1962" | 1962-11-22 | [[Евгений Кранатов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 883 | data-sort-value="1947" | 1947-01-18 | [[Евгений Михайлов (1947)|Евгений Михайлов]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 884 | data-sort-value="1961" | 1961-01-08 | [[Евгений Муравьёв]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | [[:commons:Category:Eugene Muraviov|Eugene Muraviov]] | | |- | style='text-align:right'| 885 | data-sort-value="1951" | 1951-04-08 | ''[[:d:Q118188428|Евгений Прокофьев]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Evgeny Prokofyev|Evgeny Prokofyev]] | | |- | style='text-align:right'| 886 | data-sort-value="1919" | 1919-02-23 | ''[[:d:Q49105253|Евгений Третников]]'' | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | data-sort-value="1992" | 1992 | |- | style='text-align:right'| 887 | data-sort-value="1864" | 1864-08-05 | [[Евгений Чириков]] | | [[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Chirikov|Evgeny Chirikov]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-18 | ''[[:d:Q2580968|Dejvice]]'' |- | style='text-align:right'| 888 | data-sort-value="1896" | 1896-10-09 | [[Евгений Шварц]] | ''[[:d:Q4425482|Мәскәү шәһәр халык университеты]]'' | [[Драматурглар|драматург]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Shvarts|Evgeny Shvarts]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 889 | data-sort-value="1994" | 1994-04-06 | ''[[:d:Q16225736|Евгений Ярославлев]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 890 | data-sort-value="1984" | 1984-09-17 | [[Евгения Володина]] | | ''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 891 | data-sort-value="1994" | 1994-12-17 | [[Евгения Тарасова]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Evgenia Tarasova|Evgenia Tarasova]] | | |- | style='text-align:right'| 892 | data-sort-value="1991" | 1991-02-23 | [[Евгения Финогентова]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 893 | data-sort-value="1849" | 1849-12-09 | [[Егор Вагнер]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | [[:commons:Category:Egor Egorovich Wagner|Egor Egorovich Wagner]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-27 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 894 | data-sort-value="1999" | 1999-06-04 | ''[[:d:Q56073306|Егор Куимов]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 895 | data-sort-value="1975" | 1975-10-06 | [[Екатерина Болдырева]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]'' | | [[:commons:Category:Ekaterina Boldyreva|Ekaterina Boldyreva]] | | |- | style='text-align:right'| 896 | data-sort-value="1876" | 1876-12-21 | [[Екатерина Ковелькова]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="1963" | 1963-02-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 897 | data-sort-value="1891" | 1891-12-22 | [[Екатерина Максимова]] | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="1932" | 1932 | [[Мәскәү өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 898 | data-sort-value="1832" | 1832-12-15 | ''[[:d:Q105659500|Екатерина Модестовна Молоствова]]'' | | | | | data-sort-value="1874" | 1874-04-24 | [[Париж]] |- | style='text-align:right'| 899 | data-sort-value="1864" | 1864-11-03 | ''[[:d:Q136227800|Екатерина Николаевна Нелидова]]'' | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1930" | 1930-09 | |- | style='text-align:right'| 900 | data-sort-value="1985" | 1985-06-29 | ''[[:d:Q16272501|Екатерина Чиркова]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 901 | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q56307824|Екатерина Шилоносова]]'' | | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[композитор]] | | [[:commons:Category:Kate NV|Kate NV]] | | |- | style='text-align:right'| 902 | data-sort-value="1908" | 1908-01-13 | [[Елена Вечтомова]] | | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1989" | 1989-06-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 903 | data-sort-value="1965" | 1965-09-02 | [[Елена Вишленкова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 904 | data-sort-value="1890" | 1890-04-27 | [[Елена Жилина]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | | data-sort-value="1963" | 1963-01-29 | [[Винница]] |- | style='text-align:right'| 905 | data-sort-value="1923" | 1923-05-14 | [[Елена Колотинская]] | ''[[:d:Q4304336|Мәскәү юридик институты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]'' | [[:commons:Category:Elena Kolotinskaya|Elena Kolotinskaya]] | data-sort-value="1996" | 1996-05-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 906 | data-sort-value="1993" | 1993-05-18 | ''[[:d:Q47067488|Елена Кошка]]'' | | ''[[:d:Q488111|порнография актёры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 907 | data-sort-value="1984" | 1984-01-04 | [[Елена Мигунова]] | | ''[[:d:Q4009406|эспринтир]]'' | | [[:commons:Category:Yelena Migunova|Yelena Migunova]] | | |- | style='text-align:right'| 908 | data-sort-value="1992" | 1992-03-16 | [[Елизавета Максимова]] | ''[[:d:Q1466157|Прага сәнгать академиясенең театр факультеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Elizaveta Maximová|Elizaveta Maximová]] | | |- | style='text-align:right'| 909 | data-sort-value="1949" | 1949-01-08 | ''[[:d:Q117749478|Елфимов, Всеволод Александрович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 910 | data-sort-value="1874" | 1874-04-11 | ''[[:d:Q11725611|Ержи Варчаловский]]'' | | ''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Jerzy Warchałowski|Jerzy Warchałowski]] | data-sort-value="1939" | 1939-03-13 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 911 | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q108782246|Ермолаев, Вадим Михайлович]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1955" | 1955-06-27 | |- | style='text-align:right'| 912 | data-sort-value="1889" | 1889-10-09<br/>1889-09-27 | [[Ефрем (Ефремов)|Ефрем]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-14 | [[Курск]] |- | style='text-align:right'| 913 | data-sort-value="1897" | 1897-06-13 | [[Заһидә Тинчурина]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техника көллияте|П. В. Дементьев исемендәге Казан авиация-техник көллияте]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Сәйяр|«Сәйяр»]]<br/>[[Самар татар театр студиясе|Самара татар театр студиясе]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | [[:commons:Category:Zakhida Tinchurina|Zakhida Tinchurina]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 914 | data-sort-value="1917" | 1917-03-03 | [[Зыгмунт Рушчевски]] | ''[[:d:Q9383107|28 нче гомуми белем бирү лицее]]''<br/>''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Zygmunt Ruszczewski|Zygmunt Ruszczewski]] | data-sort-value="1968" | 1968-09-01 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 915 | data-sort-value="1899" | 1899-04-16 | [[Зәйнәп Камалова]] | | | [[Республика татар күчмә театры]]<br/>[[Әстерхан дәүләт татар драма театры]] | [[:commons:Category:Zaynap Kamalova|Zaynap Kamalova]] | data-sort-value="1977" | 1977-02-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 916 | data-sort-value="1973" | 1973-06-17 | [[Зөлфия Вәлиева]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q1062433|җырчы]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Казан шәһәр филармониясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 917 | data-sort-value="1969" | 1969-11-20 | [[Зөлфия Гарипова]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 918 | | [[Зөлфия Зарипова]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 919 | data-sort-value="1952" | 1952-04-14 | [[Зөлфия Сафиуллина]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 920 | data-sort-value="1932" | 1932-06-22 | [[Зөлфия Таҗуризина]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829980|дин белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4144551|Таулы Алтай дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-03-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 921 | data-sort-value="1922" | 1922-11-22 | [[Зөләйха Хисмәтуллина]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]] | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="1994" | 1994-02-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 922 | data-sort-value="1945" | 1945-04-07 | [[Зөфәр Бохараев]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | data-sort-value="2023" | 2023-10-08 | |- | style='text-align:right'| 923 | data-sort-value="1957" | 1957-01-01 | [[Зөфәр Галиуллин]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q6068104|Iraqi University]]''<br/>[[Россия ислам институты (Казан)|Россия ислам институты]] | [[мөфти]] | [[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]]<br/>[[Һөнәри училище|һөнәри-техника укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2426237|Urengoy–Pomary–Uzhhorod pipeline]]''<br/>[[Мәрҗани мәчете]]<br/>[[Борнай мәчете|Bornay mäçete]]<br/>[[Колшәриф мәчете]]<br/>[[Киров өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]] | | | |- | style='text-align:right'| 924 | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Ибраһим Аитов]] | | ''[[:d:Q897317|йөземче]]'' | ''[[:d:Q30274278|Я. И. Потапенко исемендәге Бөтенроссия виноградчылык һәм шәраб ясау фәнни-тикшеренү институты]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-10-21 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 925 | data-sort-value="1910" | 1910-12-25 | [[Ибраһим Гафуров (1910)|Ибраһим Гафуров]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-04-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 926 | data-sort-value="1778" | 1778-04-20 | [[Ибраһим Хәлфин]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Азия матбагасы (Казан)|Азия матбагасы]] | | data-sort-value="1829" | 1829-01-14 | [[Казан губернасы]] |- | style='text-align:right'| 927 | data-sort-value="1900" | 1900-07-28 | [[Иван Башкиров (1900)|Иван Башкиров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="1980" | 1980-04-30 | [[Франкфурт]] |- | style='text-align:right'| 928 | data-sort-value="1793" | 1793 | ''[[:d:Q29643938|Иван Великопольский]]'' | | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1868" | 1868 | ''[[:d:Q16029722|Чукавино]]'' |- | style='text-align:right'| 929 | data-sort-value="1874" | 1874-11-25 | [[Иван Граве]] | ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]'' | ''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]'' | [[:commons:Category:Ivan Grave|Ivan Grave]] | data-sort-value="1960" | 1960-03-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 930 | data-sort-value="1788" | 1788-10-06 | ''[[:d:Q133843695|Иван Иванович Мельников]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1837" | 1837 | [[Семёнов (шәһәр)]]<br/>[[Нижгар губернасы|Түбән Новгород губернасы]] |- | style='text-align:right'| 931 | data-sort-value="1821" | 1821-10-07 | [[Иван Мартынов]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q250867|католик рухание]]''<br/>''[[:d:Q98833890|Catholic theologian]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1743122|чиркәү тарихчысы]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Mikhailovich Martynov|Ivan Mikhailovich Martynov]] | data-sort-value="1894" | 1894-04-26 | [[Канн]] |- | style='text-align:right'| 932 | data-sort-value="1857" | 1857 | [[Иван Попов (1857)|Иван Попов]] | ''[[:d:Q4323007|Яңа Александрия авыл хуҗалыгы һәм урманчылык институты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1927" | 1927-07-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 933 | data-sort-value="1899" | 1899-08-22 | [[Иван Рогов]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949-12-05 | [[Рига]] |- | style='text-align:right'| 934 | data-sort-value="1843" | 1843 | [[Иван Рукавишников]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="1901" | 1901 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 935 | data-sort-value="1997" | 1997-03-11 | ''[[:d:Q125960272|Иван Сергеевич Жарский]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 936 | data-sort-value="1859" | 1859-07-20 | [[Иван Харитонов (1859)|Иван Харитонов]] | | ''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | | data-sort-value="1927" | 1927-08-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 937 | data-sort-value="1799" | 1799-11-20<br/>1799-12-01 | ''[[:d:Q29352183|Иван Черлицкий]]'' | | ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q765778|органист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]'' | | | data-sort-value="1865" | 1865-11-02<br/>1865-11-14<br/>1865-06-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 938 | data-sort-value="1869" | 1869-02-23 | [[Иван Ягодинский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[фәлсәфәче]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 939 | data-sort-value="1910" | 1910-01-17 | [[Игорь Адо]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]] | | | data-sort-value="1983" | 1983-06-29 | |- | style='text-align:right'| 940 | data-sort-value="1954" | 1954-04-07 | [[Игорь Антипин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | | | |- | style='text-align:right'| 941 | data-sort-value="1938" | 1938-01-03 | ''[[:d:Q252094|Игорь Вулох]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Igor Vulokh|Igor Vulokh]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 942 | data-sort-value="1932" | 1932-04-02 | [[Игорь Ермолаев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 943 | data-sort-value="1965" | 1965-04-21 | ''[[:d:Q3792414|Игорь Масленников]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 944 | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | [[Игорь Носов]] | [[39 нчы мәктәп (Казан)|39 нчы мәктәп]]<br/>[[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q978044|executive]]'' | ''[[:d:Q113960758|Far East and Arctic Development Corporation]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-02-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 945 | data-sort-value="1962" | 1962-09-18 | [[Игорь Савельев (1962)|Игорь Савельев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 946 | data-sort-value="1913" | 1913-02-21 | ''[[:d:Q134351683|Игорь Сергеевич Телятников]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-01-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 947 | data-sort-value="1912" | 1912-02-02 | [[Игорь Торгов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-06-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 948 | data-sort-value="1959" | 1959-12-04 | [[Игорь Щетинин]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 949 | data-sort-value="1957" | 1957-12-31 | ''[[:d:Q117845495|Изабелла Рогожина]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 950 | data-sort-value="1870" | 1870-06-05 | ''[[:d:Q107031055|Измайлов, Владимир Константинович]]'' | | ''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q42298217|feuilletonist]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 951 | data-sort-value="1986" | 1986-05-24 | [[Илвирә Ибраһимова (1986)|Илвирә Ибраһимова]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 952 | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Илгиз Гыйләҗев]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Ilgiz Gilazov|Ilgiz Gilazov]] | | |- | style='text-align:right'| 953 | data-sort-value="1960" | 1960-04-26 | [[Илгиз Гыймранов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 954 | data-sort-value="1941" | 1941-08-08 | [[Илгиз Кавиев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 955 | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Илгиз Кәшшафетдинов]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006 | ''[[:d:Q4341747|Pavlovskaya Sloboda]]'' |- | style='text-align:right'| 956 | data-sort-value="1994" | 1994-11-13 | ''[[:d:Q126373186|Илгиз Мөхетдинов]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[җырчы]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | [[:commons:Category:Ilgiz Mukhutdinov|Ilgiz Mukhutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 957 | data-sort-value="1929" | 1929-06-07 | [[Илгиз Поздняков]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-01-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 958 | data-sort-value="1956" | 1956-04-16 | ''[[:d:Q131728420|Илгизәр Рәхимов]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1225716|орнитолог]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Ilgizar Rahimov|Ilgizar Rahimov]] | | |- | style='text-align:right'| 959 | data-sort-value="1947" | 1947-01-26 | [[Илдар Арсланов (1947)|Илдар Арсланов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | data-sort-value="2021" | 2021-04-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 960 | data-sort-value="1976" | 1976-03-14 | ''[[:d:Q100602209|Илдар Берхеев]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 961 | data-sort-value="1954" | 1954-03-03 | [[Илдар Габдуллин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 962 | data-sort-value="1964" | 1964-12-02 | [[Илдар Гарифуллин (1964)]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]''<br/>''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 963 | data-sort-value="1939" | 1939-11-13 | [[Илдар Зарипов (1939)|Илдар Зарипов]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Ildar Zaripov|Ildar Zaripov]] | data-sort-value="2012" | 2012-06-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 964 | data-sort-value="1967" | 1967-08-16 | [[Илдар Ибраһимов (1967)|Илдар Ибраһимов]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | [[:commons:Category:Ildar Ibragimov|Ildar Ibragimov]] | | |- | style='text-align:right'| 965 | data-sort-value="1961" | 1961-01-09 | [[Илдар Рәхмәтуллин (1961)|Илдар Рәхмәтуллин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 966 | data-sort-value="1986" | 1986-03-06 | [[Илдар Рәхмәтуллин (1986)|Илдар Рәхмәтуллин]] | | ''[[:d:Q378622|узышчы]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 967 | data-sort-value="1978" | 1978-02-03 | ''[[:d:Q98067073|Илдар Сәгъдәтшин]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Татарстан китап нәшрияты]] | | | |- | style='text-align:right'| 968 | data-sort-value="1945" | 1945-02-14 | [[Илдар Тарханов]] | | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 969 | data-sort-value="1950" | 1950-06-06 | [[Илдар Хәйруллин (1950)|Илдар Хәйруллин]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Ildar Khairullin (actor)|Ildar Khairullin (actor)]] | | |- | style='text-align:right'| 970 | data-sort-value="1965" | 1965-09-30 | [[Илдар Хәйруллин (1965)|Илдар Хәйруллин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[хирург]] | ''[[:d:Q4145424|1нче санлы шәһәр клиник хастаханәсе (Мәскәү)]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 971 | data-sort-value="1963" | 1963-11-24 | [[Илдар Шәймәрданов]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 972 | data-sort-value="1935" | 1935-05-22 | [[Илдар Әхмәдиев]] | | | | | data-sort-value="2011" | 2011-01-14 | |- | style='text-align:right'| 973 | data-sort-value="1965" | 1965-08-07 | [[Илдар Әхмәрев]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ildar Akhmerov|Ildar Akhmerov]] | | |- | style='text-align:right'| 974 | data-sort-value="1938" | 1938-10-23 | [[Илдус Лотфуллин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2419397|терапевт]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-02-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 975 | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | [[Илдус Мостюков|Илдус Мәстүкев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Ildus Mostyukov|Ildus Mostyukov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 976 | data-sort-value="1931" | 1931-03-07 | [[Элимир Дистанов|Илимир Дистанов]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 977 | data-sort-value="1949" | 1949-11-17 | [[Илларион Плещинский (физиолог)]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2012" | 2012-07-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 978 | data-sort-value="1995" | 1995-03-08 | [[Илмир Нәбиуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Elmir Nabiullin|Elmir Nabiullin]] | | |- | style='text-align:right'| 979 | data-sort-value="1955" | 1955-08-09 | [[Илмирә Блинова]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-02-08 | [[Россия|Россия Федерациясе]] |- | style='text-align:right'| 980 | data-sort-value="1962" | 1962-11-28 | [[Илмирә Галиева]] | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]'' | | [[:commons:Category:Elmira Galeeva|Elmira Galeeva]] | | |- | style='text-align:right'| 981 | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 | ''[[:d:Q106808218|Илназ Галәвиев]]'' | [[Казанның 175 нче гимназиясе]] | ''[[:d:Q15883433|mass murderer]]''<br/>''[[:d:Q315247|university student]]''<br/>''[[:d:Q107565466|school shooter]]'' | | [[:commons:Category:Ilnaz Galyaviev|Ilnaz Galyaviev]] | | |- | style='text-align:right'| 982 | data-sort-value="1987" | 1987-11-02 | [[Илназ Гарипов]] | [[Арча педагогика көллияте]] | [[җырчы]] | ''[[:d:Q123054919|Мәйдан TV]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 983 | data-sort-value="1969" | 1969-05-13 | ''[[:d:Q105393437|Илнур Гыйззәтуллин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 984 | data-sort-value="1992" | 1992-07-30 | [[Илсур Минкәев]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Татар дәүләт «Әкият» курчак театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 985 | data-sort-value="1963" | 1963-07-27 | [[Илшат Әминов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Татарстан — Яңа Гасыр]] | [[:commons:Category:Ilshat Aminov|Ilshat Aminov]] | | |- | style='text-align:right'| 986 | data-sort-value="2001" | 2001-01-21 | [[Илья Агапов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Agapov|Ilya Agapov]] | | |- | style='text-align:right'| 987 | data-sort-value="1981" | 1981-06-08 | ''[[:d:Q108686261|Илья Вольфсон]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ilia Volfson|Ilia Volfson]] | | |- | style='text-align:right'| 988 | data-sort-value="1955" | 1955-04-05 | ''[[:d:Q28002450|Илья Змеев]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Ilja Zmiejew|Ilja Zmiejew]] | | |- | style='text-align:right'| 989 | data-sort-value="1984" | 1984-04-17 | [[Илья Мокрецов]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 990 | data-sort-value="1989" | 1989-08-02 | [[Илья Начвин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | [[Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Дәүләт идарәсенең цифрлы үсеше, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министрлыгы]] | | | |- | style='text-align:right'| 991 | data-sort-value="1998" | 1998-02-05 | [[Илья Спиридонов]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Ilia Spiridonov|Ilia Spiridonov]] | | |- | style='text-align:right'| 992 | data-sort-value="1995" | 1995-02-13 | ''[[:d:Q22352652|Илья Шарипов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Sharipov|Ilya Sharipov]] | | |- | style='text-align:right'| 993 | data-sort-value="1990" | 1990-05-07 | [[Илья Шикшин]] | | ''[[:d:Q3186699|Go professional]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Shikshin|Ilya Shikshin]] | | |- | style='text-align:right'| 994 | data-sort-value="1956" | 1956-01-29 | [[Ильяс Айдаров]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Ilyas Aidarov|Ilyas Aidarov]] | | |- | style='text-align:right'| 995 | data-sort-value="1987" | 1987-07-07 | [[Ильяс Гафаров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q47541952|продюсер]]''<br/>''[[:d:Q2378505|promoter]]'' | [[Tat Cult Fest]]<br/>[[Татаркино (оешма)|Татаркино]] | | | |- | style='text-align:right'| 996 | data-sort-value="1991" | 1991-08-15 | [[Эмиль Гарипов|Имил Гарипов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 997 | data-sort-value="1905" | 1905-10-02 | [[Инна Федорова|Инна Фөдорова]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-05-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 998 | data-sort-value="1923" | 1923-08-20 | [[Иннокентий Попов]] | ''[[:d:Q111599291|école musicale pour enfants n° 1]]'' | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-07-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 999 | data-sort-value="1882" | 1882-06-16 | [[Иоанн (Братолюбов)|Иоанн]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q4351509|Пирем руханилар семинариясе]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968-02-27 | [[Сембер]] |- | style='text-align:right'| 1000 | data-sort-value="1958" | 1958-01-20 | [[Иоанн (Тимофеев)|Иоанн]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1001 | data-sort-value="1893" | 1893-12-07 | [[Иоанн (Широков)|Иоанн]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:John (Shirokov)|John (Shirokov)]] | data-sort-value="1937" | 1937-08-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1002 | data-sort-value="1907" | 1907-09-22 | [[Иосиф Маневич]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-11-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1003 | data-sort-value="1967" | 1967-09-09 | [[Ирек Богуславский]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Irek Boguslavskiy|Irek Boguslavskiy]] | | |- | style='text-align:right'| 1004 | data-sort-value="1986" | 1986-01-16 | ''[[:d:Q6068458|Ирек Ганиев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1005 | data-sort-value="1953" | 1953-01-25 | ''[[:d:Q12128721|Ирек Гатауллин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Irek Hataullin|Irek Hataullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1006 | data-sort-value="1980" | 1980-12-25 | [[Ирек Миңнеәхмәтов|Ирек Миңнеәхмәтев]] | [[Арча педагогика көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Irek Minnakhmetov|Irek Minnakhmetov]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1007 | data-sort-value="1960" | 1960-03-08 | [[Ирек Мөхәммәтов]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1008 | data-sort-value="1997" | 1997-10-01 | [[Ирек Ризаев]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Irek Rizaev|Irek Rizaev]] | | |- | style='text-align:right'| 1009 | data-sort-value="1928" | 1928-04-11 | [[Ирек Рәхмәтуллин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2013" | 2013-05-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1010 | data-sort-value="1962" | 1962-12-08 | [[Ирек Фәйзуллин]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Irek Faizullin|Irek Faizullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1011 | data-sort-value="1960" | 1960-04-19 | [[Ирина Аверко-Антонович]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | data-sort-value="2006" | 2006-01-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1012 | data-sort-value="1971" | 1971-12-13 | [[Ирина Антонова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Irina Ilgizovna Antonova|Irina Ilgizovna Antonova]] | | |- | style='text-align:right'| 1013 | data-sort-value="1982" | 1982-12-15 | [[Ирина Богатырёва]] | | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1014 | data-sort-value="1978" | 1978-08-02 | ''[[:d:Q95230996|Ирина Волынец]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q4173297|JUSTO]]''<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Irina Volynets|Irina Volynets]] | | |- | style='text-align:right'| 1015 | data-sort-value="1973" | 1973-02-06 | [[Ирина Гринёва]] | ''[[:d:Q4538872|Ярыслау дәүләт театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Irina Grinyova|Irina Grinyova]] | | |- | style='text-align:right'| 1016 | data-sort-value="1921" | 1921-12-21 | [[Ирина Заиконникова]] | | | | | data-sort-value="1991" | 1991-09-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1017 | data-sort-value="1907" | 1907-04-09 | [[Ирина Зарубина]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4407688|Питырбур дәүләт кәмит театры]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-05-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1018 | data-sort-value="1935" | 1935-06-07 | [[Ирина Зимакова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | data-sort-value="2011" | 2011-04-02 | [[Россия|Россия Федерациясе]] |- | style='text-align:right'| 1019 | data-sort-value="1933" | 1933-04-18 | [[Ирина Коновалова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2016" | 2016-08-14 | |- | style='text-align:right'| 1020 | data-sort-value="1961" | 1961-03-09 | [[Ирина Полякова]] | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1021 | data-sort-value="1933" | 1933-05-01 | [[Ирина Студенцова|Ирина Студенсова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-12-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1022 | data-sort-value="1975" | 1975-09-28 | [[Ирина Хрунова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[адвокат]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1023 | data-sort-value="1881" | 1881-01-10 | [[Иринарх Стратонов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1945" | 1945 | [[Buxenwald]] |- | style='text-align:right'| 1024 | data-sort-value="1893" | 1893-01-27 | [[Ириней (Шульмин)|Ириней]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | | | [[:commons:Category:Irenaeus (Shulmin)|Irenaeus (Shulmin)]] | data-sort-value="1938" | 1938-02-08 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 1025 | data-sort-value="1950" | 1950-06-06 | [[Искәндәр Галимов (1950)|Искәндәр Галимов]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1026 | data-sort-value="1958" | 1958-08-31 | [[Искәндәр Гыйләҗев]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | [[:commons:Category:Iskander Gilyazov|Iskander Gilyazov]] | | |- | style='text-align:right'| 1027 | data-sort-value="1978" | 1978-03-13 | [[Искәндәр Мөхәммәтшакиров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1028 | data-sort-value="1991" | 1991-01-18 | [[Искәндәр Нуриҗанов]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[укытучы]] | [[«Болакта» Яшьләр театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 1029 | data-sort-value="1929" | 1929-10-05 | [[Искәндәр Рәфыйков]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q139435776|Латвия ССР дәүләт сәнгать академиясе]]'' | | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-10-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1030 | data-sort-value="1955" | 1955-07-25 | [[Искәндәр Сәйфуллин (1955)|Искәндәр Сәйфуллин]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Iskander Sayfullin|Iskander Sayfullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1031 | data-sort-value="1974" | 1974-08-31 | [[Искәндәр Хәйруллин]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1032 | data-sort-value="1990" | 1990-11-09 | [[Ислам Вәлиев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1033 | data-sort-value="1912" | 1912-04-15 | [[Исмәгыйль Габдрәфыйков]] | ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | | | | data-sort-value="1993" | 1993-10-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1034 | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Исмәгыйль Госманов]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1035 | data-sort-value="1953" | 1953-04-18 | [[Исмәгыйль Шәрәфиев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2017" | 2017-06-22 | [[Татарстан]] |- | style='text-align:right'| 1036 | data-sort-value="1917" | 1917 | [[Исхак Зилбер]] | | ''[[:d:Q133485|раввин]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004 | [[Иерусалим|Котдус]] |- | style='text-align:right'| 1037 | data-sort-value="1876" | 1876-12-26 | [[Исхак Казаков]] | | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1038 | data-sort-value="1959" | 1959-01-14 | [[Ия Нечаева]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]'' | [[В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институты (Россия Фәннәр академиясе)|РФА В.В. Виноградов исемендәге урыс теле институты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1039 | data-sort-value="1936" | 1936-05-30 | [[Йолдыз Исәнбәт]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1040 | data-sort-value="1985" | 1985-04-06 | [[Йолдыз Миңнуллина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Yulduz Minnullina|Yulduz Minnullina]] | | |- | style='text-align:right'| 1041 | data-sort-value="1929" | 1929-04-29 | [[Йолдыз Нигъмәтуллина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2023" | 2023-02-02 | |- | style='text-align:right'| 1042 | data-sort-value="1722" | 1722-02-14 | ''[[:d:Q94926071|Йоханн Германн Блюм]]'' | | ''[[:d:Q152002|пастыр]]''<br/>''[[:d:Q918824|military chaplain]]'' | | | data-sort-value="1792" | 1792-12-22 | ''[[:d:Q1774211|Klettenberg]]'' |- | style='text-align:right'| 1043 | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Камал II]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1044 | data-sort-value="1949" | 1949-02-08 | [[Камил Исхаков]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Kamil Iskhakov|Kamil Iskhakov]] | | |- | style='text-align:right'| 1045 | data-sort-value="1950" | 1950-07-16 | [[Камил Монасыйпов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1046 | data-sort-value="1958" | 1958-03-12 | ''[[:d:Q131823318|Камил Фәйзрахманов]]'' | | ''[[:d:Q128124|тавыш режиссёры]]'' | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | [[:commons:Category:Kamil Fayzrahmanov|Kamil Fayzrahmanov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1047 | data-sort-value="2006" | 2006-04-26 | [[Камилә Вәлиева]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Kamila Valieva|Kamila Valieva]] | | |- | style='text-align:right'| 1048 | data-sort-value="1988" | 1988-05-18 | [[Камилә Гафурҗанова]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1049 | data-sort-value="1993" | 1993-05-19 | [[Камилә Шакирова]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 1050 | data-sort-value="1898" | 1898 | ''[[:d:Q124769685|Караулов, Борис Фёдорович]]'' | | | | | data-sort-value="1964" | 1964 | |- | style='text-align:right'| 1051 | data-sort-value="1989" | 1989-08-17 | [[Карина Амбарцумова]] | ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | [[:commons:Category:Karina Ambartsumova|Karina Ambartsumova]] | | |- | style='text-align:right'| 1052 | data-sort-value="1811" | 1811-07-18 | [[Карл Лүдвиг Литтров]] | [[Вена университеты]]<br/>''[[:d:Q189441|Ягелло университеты]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Вена университеты]] | [[:commons:Category:Karl Ludwig von Littrow|Karl Ludwig von Littrow]] | data-sort-value="1877" | 1877-11-16 | [[Венеция]] |- | style='text-align:right'| 1053 | data-sort-value="1911" | 1911-10-13 | [[Карлис Штейнс|Карл Штейнс]] | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]'' | ''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983-04-04 | [[Рига]] |- | style='text-align:right'| 1054 | data-sort-value="1914" | 1914-06-15 | ''[[:d:Q106625220|Катков, Герман Петрович]]'' | | | | | data-sort-value="1996" | 1996-01-07 | [[Иваново]] |- | style='text-align:right'| 1055 | data-sort-value="1996" | 1996-12-11 | ''[[:d:Q55102704|Кирилл Горнаев]]'' | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1056 | data-sort-value="1990" | 1990-04-13 | [[Кирилл Петров]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1057 | data-sort-value="1906" | 1906-05-22 | ''[[:d:Q28574375|Клаус Хохейсель]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-05-08 | |- | style='text-align:right'| 1058 | data-sort-value="1946" | 1946-04-10 | ''[[:d:Q123856896|Клопоух, Яков Борисович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1059 | data-sort-value="1904" | 1904-10-21 | ''[[:d:Q112996327|Ковалевский, Михаил Михайлович]]'' | | | | | data-sort-value="1999" | 1999 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 1060 | data-sort-value="2001" | 2001-07-31 | ''[[:d:Q131783730|Комков, Денис Эдуардович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1061 | data-sort-value="1871" | 1871-02-24 | [[Константин Волков (1871)|Константин Волков]] | ''[[:d:Q28064984|Мәскәү университетының медицина факультеты]]'' | [[хирург]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-06-28 | [[Ядернә]] |- | style='text-align:right'| 1062 | data-sort-value="1885" | 1885-02-11 | [[Константин Ворошилов (1885)]] | | | | | data-sort-value="1929" | 1929 | |- | style='text-align:right'| 1063 | data-sort-value="1863" | 1863-08-01 | [[Константин Котелов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Днипро]] |- | style='text-align:right'| 1064 | data-sort-value="1838" | 1838-07-02 | ''[[:d:Q26243807|Константин Крупский]]'' | ''[[:d:Q4318657|Түбән Новгород кадет корпусы]]''<br/>''[[:d:Q3577761|Константин артиллерия укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Krupskiy|Konstantin Krupskiy]] | data-sort-value="1883" | 1883-02-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1065 | data-sort-value="1903" | 1903-10-24<br/>1903-11-07 | [[Константин Мүфке]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Mufke|Konstantin Mufke]] | data-sort-value="1968" | 1968-01-26<br/>1968-01-01 | [[Tbilisi|Тбилиси]] |- | style='text-align:right'| 1066 | data-sort-value="1913" | 1913-10-22 | [[Константин Поспелов]] | | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-01-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1067 | data-sort-value="1967" | 1967-10-02 | [[Константин Руденко]] | | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>[[тарих]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1068 | data-sort-value="1848" | 1848-04-25 | [[Константин Рукавишников]] | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="1915" | 1915-11-29 | [[Петергоф|Петерһоф]] |- | style='text-align:right'| 1069 | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Константин Уханов]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Ukhanov|Konstantin Ukhanov]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1070 | data-sort-value="1858" | 1858-02-20 | ''[[:d:Q20481874|Константин Шидловский]]'' | | ''[[:d:Q860918|эсперантист]]'' | | | data-sort-value="1920" | 1920-04-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1071 | data-sort-value="1600" | 16th century | [[Константин Шушерин]] | | | | | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1072 | data-sort-value="1980" | 1980-12-26 | [[Ксения Фёдорова]] | ''[[:d:Q4892466|Berlin School of Creative Leadership]]'' | ''[[:d:Q1086863|калумнис]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]'' | | [[:commons:Category:Xenia Fedorova|Xenia Fedorova]] | | |- | style='text-align:right'| 1073 | data-sort-value="1977" | 1977-06-29 | [[Лариса Астахова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>''[[:d:Q4476368|Administrative Directorate of the President of the Russian Federation]]'' | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1074 | | [[Лариса Усманова|Лариса Госманова]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1075 | data-sort-value="1944" | 1944-08-09 | ''[[:d:Q55102945|Лев Амбиндер]]'' | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]'' | ''[[:d:Q4398137|Fonds d'aide russe]]''<br/>''[[:d:Q4229784|Kommersant publishing house]]'' | [[:commons:Category:Lev Ambinder|Lev Ambinder]] | | |- | style='text-align:right'| 1076 | data-sort-value="1920" | 1920-12-30 | [[Лев Безыменский]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="2007" | 2007-06-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1077 | data-sort-value="1896" | 1896-05-18 | [[Лев Берг]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | | | | data-sort-value="1974" | 1974-03-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1078 | data-sort-value="1941" | 1941-04-19 | [[Лев Грольман]] | | ''[[:d:Q2627699|шаһмат композиторы]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-08-11 | |- | style='text-align:right'| 1079 | data-sort-value="1926" | 1926-10-26 | [[Лев Зефиров]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1996" | 1996-10-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1080 | data-sort-value="1908" | 1908-11-20 | [[Лев Линков]] | | [[язучы]] | | | data-sort-value="1971" | 1971-07-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1081 | data-sort-value="1865" | 1865-02-21 | [[Лев Урванцов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | | data-sort-value="1929" | 1929-01-15 | [[Карловы-Вары]] |- | style='text-align:right'| 1082 | data-sort-value="1935" | 1935-05-25 | [[Легия Мөхәммәтҗанова|Легия Мөхәммәтҗаныва]] | | | | [[:commons:Category:Legiya Mukhametzyanova|Legiya Mukhametzyanova]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-06 | |- | style='text-align:right'| 1083 | data-sort-value="1967" | 1967-08-02 | [[Леон Литинецкий]] | ''[[:d:Q319239|Тел-Әвив университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Leon Litinetski|Leon Litinetski]] | | |- | style='text-align:right'| 1084 | data-sort-value="1903" | 1903-10-21 | [[Леон Чвәтопелк-Мирски]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1944" | 1944-08-06 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 1085 | data-sort-value="1878" | 1878-12-08 | [[Леонид Вайнер]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1918" | 1918-07-22 | [[Кузино (Свердловск өлкәсе)|Кузино]] |- | style='text-align:right'| 1086 | data-sort-value="1964" | 1964-05-10 | [[Леонид Волошин]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Voloshin|Leonid Voloshin]] | | |- | style='text-align:right'| 1087 | data-sort-value="1937" | 1937-07-10 | ''[[:d:Q21029850|Леонид Демидович]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999 | |- | style='text-align:right'| 1088 | data-sort-value="1846" | 1846-03-15 | [[Леонид Камаровский]] | ''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | [[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]]<br/>''[[:d:Q4425482|Мәскәү шәһәр халык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4303988|Мәскәү югары хатын-кызлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Leonid Kamarovskiy|Leonid Kamarovskiy]] | data-sort-value="1912" | 1912-12-08<br/>1912-08-12 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1089 | data-sort-value="1880" | 1880-08-04 | [[Леонид Клюев]] | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943-01-29 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1090 | data-sort-value="1906" | 1906-11-11 | [[Леонид Лавров (1906)|Леонид Лавров]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943-09-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1091 | data-sort-value="1903" | 1903-09-21 | [[Леонид Любарский]] | | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1092 | data-sort-value="1940" | 1940-11-28 | [[Леонид Попов (1940)|Леонид Попов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q55149460|Fedotov Test Pilot School]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q254651|штурман]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q1572992|Sokol]]''<br/>''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Leonid Stepanovich Popov|Leonid Stepanovich Popov]] | data-sort-value="2023" | 2023-07-06 | [[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]] |- | style='text-align:right'| 1093 | data-sort-value="1904" | 1904-12-24 | [[Леонид Терентьев]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[инженер]] | | | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1094 | data-sort-value="1946" | 1946-12-24 | [[Леонид Филатов]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Leonid Filatov|Leonid Filatov]] | data-sort-value="2003" | 2003-10-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1095 | data-sort-value="1975" | 1975-01-16 | ''[[:d:Q141881465|Леонов, Валерий Владимирович]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1340643|төзүче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valerii Leonov|Valerii Leonov]] | | |- | style='text-align:right'| 1096 | data-sort-value="1963" | 1963-03-05 | [[Лиана Нифонтова]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1097 | data-sort-value="1951" | 1951-02-27 | [[Лидия Логинова (1951)|Лидия Логинова]] | ''[[:d:Q4476754|Урал дәүләт педагоика университеты]]'' | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1098 | data-sort-value="1974" | 1974-10-02 | [[Лилиан Наврозашвили]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1099 | data-sort-value="1967" | 1967-06-06 | [[Лилия Газизова]] | | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | | [[:commons:Category:Liliya Gazizova|Liliya Gazizova]] | | |- | style='text-align:right'| 1100 | | [[Лилия Маврина]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1101 | data-sort-value="1979" | 1979-06-30 | [[Лилия Сәрвәрова]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]] | ''[[:d:Q17484288|ethnomusicologist]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 1102 | data-sort-value="1985" | 1985-06-17 | [[Линар Гыйльмуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-06-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1103 | data-sort-value="1955" | 1955-02-06 | [[Линар Латыйпов]] | [[Түбән Новгород дәүләт лингвистика университеты|Нижгар ил телбелем үнивирситите]] | [[галим]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Linar Latypov|Linar Latypov]] | | |- | style='text-align:right'| 1104 | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Лира Минһаҗетдинова]] | [[Башкорт дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2419397|терапевт]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1105 | data-sort-value="1946" | 1946-04-15 | ''[[:d:Q110694217|Личман, Борис Васильевич]]'' | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4476765|Ural Institute of Economics, Management and Law]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-06-22 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 1106 | data-sort-value="1946" | 1946-04-25 | [[Лия Заһидуллина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1107 | data-sort-value="1936" | 1936-09-04 | [[Лоренс Блинов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-24 | |- | style='text-align:right'| 1108 | data-sort-value="1918" | 1918-02-14 | [[Лотфулла Гыйззетдинов|Лотфулла Гыйззетдинев]] | | | | | data-sort-value="1982" | 1982-07-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1109 | data-sort-value="1873" | 1873-07-06 | ''[[:d:Q27846377|Луиза Грюнбладт]]'' | | ''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1110 | data-sort-value="1968" | 1968-12-31 | [[Луиза Фәсхетдинова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | ''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | [[Әмир Мәҗитов музее]]<br/>[[Арча милли аяк киеме фабрикасы]]<br/>[[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1111 | data-sort-value="1943" | 1943-09-13 | [[Любовь Зенитова]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q5090503|химик-технолог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1112 | data-sort-value="1948" | 1948-02-10 | ''[[:d:Q86002274|Людмила Бояркина]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1113 | data-sort-value="1958" | 1958-08-22 | [[Людмила Крутакова]] | | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1114 | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Людмила Смеркович]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Liudmila Smerkovich|Liudmila Smerkovich]] | | |- | style='text-align:right'| 1115 | data-sort-value="1907" | 1907-09-22 | [[Люциан Климович]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | [[И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты]] | | data-sort-value="1989" | 1989-07-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1116 | data-sort-value="1930" | 1930-09-30 | [[Люция Фарсина]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Республика татар күчмә театры]] | | data-sort-value="2005" | 2005-03-04 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1117 | data-sort-value="1967" | 1967-07-12 | [[Люция Хәмитова|Люция Хәмитева]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1118 | data-sort-value="1955" | 1955-07-01 | [[Людмила Казанцева|Лүдмила Казанцева]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1119 | data-sort-value="1948" | 1948-10-09 | [[Людмила Шубина|Лүдмила Шубина]] | | ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1120 | data-sort-value="1964" | 1964-10-07 | [[Ләйлә Гарифуллина]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Татарстан дәүләт камера хоры]]<br/>[[Софья Гобәйдуллинаның заманча музыка үзәге]] | [[:commons:Category:Layla Garifullina|Layla Garifullina]] | | |- | style='text-align:right'| 1121 | data-sort-value="1918" | 1918-10-05 | [[Ләйлә Садри]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1122 | | [[Ләйсән Юнысова]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1123 | data-sort-value="1952" | 1952-08-21 | [[Ләлә Миңнуллина]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1124 | data-sort-value="1983" | 1983-06-10 | [[МакSим]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]'' | | [[:commons:Category:MakSim|MakSim]] | | |- | style='text-align:right'| 1125 | data-sort-value="1987" | 1987-05-13 | [[Макар Бестужев]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1126 | data-sort-value="1931" | 1931-01-21 | ''[[:d:Q109487951|Макаров, Андрей Юрьевич]]'' | | | | | data-sort-value="2016" | 2016-06-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1127 | data-sort-value="1977" | 1977-11-10 | ''[[:d:Q62713466|Максим Андреев]]'' | | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1128 | data-sort-value="1913" | 1913-09-14 | [[Максим Дмитриев]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1990" | 1990-11-01 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1129 | data-sort-value="1991" | 1991-06-19 | [[Максим Жестоков]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1130 | data-sort-value="1976" | 1976-06-22 | [[Максим Казак]] | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1131 | data-sort-value="1996" | 1996-01-29 | [[Максим Лазарев (1996)|Максим Лазарев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1132 | data-sort-value="1980" | 1980-09-15 | [[Максим Шәрәфетдинов|Максим Шәрәфетдинев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Maxim Sharafutdinov|Maxim Sharafutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 1133 | data-sort-value="1961" | 1961-01-29 | [[Мансур Гыйләҗев]] | | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[эшкуар]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1134 | data-sort-value="1902" | 1902-03-06 | [[Мансур Мозаффаров]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | | data-sort-value="1966" | 1966-11-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1135 | data-sort-value="1917" | 1917-12-25 | [[Мансур Әбләев]] | | | | | data-sort-value="1980" | 1980-06-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1136 | data-sort-value="1948" | 1948-01-01 | ''[[:d:Q85136992|Марамыгин, Валентин Георгиевич]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1137 | data-sort-value="1961" | 1961-07-09 | [[Марат Бариев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Marat Bariev|Marat Bariev]] | | |- | style='text-align:right'| 1138 | data-sort-value="1984" | 1984-02-11 | ''[[:d:Q12087697|Марат Вәлиуллин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1139 | data-sort-value="1984" | 1984-02-11 | ''[[:d:Q126889778|Марат Вәлиуллин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1140 | data-sort-value="1964" | 1964-12-06 | [[Марат Ганиев]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1141 | data-sort-value="1987" | 1987-06-29 | ''[[:d:Q4071270|Марат Гаскәрев]]'' | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1142 | data-sort-value="1974" | 1974-10-05 | ''[[:d:Q98051343|Марат Гыйбатдинов]]'' | | [[менеджер]] | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1143 | data-sort-value="1960" | 1960-05-10 | [[Марат Гыйзәтулин]] | | ''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Marat Gizatulin|Marat Gizatulin]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-20 | |- | style='text-align:right'| 1144 | data-sort-value="1962" | 1962-07-18 | [[Марат Гыйльфанов]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | ''[[:d:Q48861|Max Planck Institute for Astrophysics]]''<br/>''[[:d:Q1433237|РФА Космик тикшеренүләр институты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1145 | data-sort-value="1985" | 1985-12-31 | [[Марат Закиров (1985)|Марат Закиров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1146 | data-sort-value="1972" | 1972-02-07 | [[Марат Зарипов (1972)|Марат Зарипов]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1147 | data-sort-value="1974" | 1974-06-05 | [[Марат Заһидуллов]] | [[131 нче лицей (Казан)|131 нче лицей]]<br/>''[[:d:Q174710|Лос-Анджелестагы Калифорния университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Marat Zagidullov|Marat Zagidullov]] | | |- | style='text-align:right'| 1148 | data-sort-value="1925" | 1925-07-21 | [[Марат Калиненок]] | | | | [[:commons:Category:Marat Kalinenok|Marat Kalinenok]] | | |- | style='text-align:right'| 1149 | data-sort-value="1957" | 1957-12-26 | [[Марат Мортазин]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Marat Fachrislamowitsch Hazrat Murtasin|Marat Fachrislamowitsch Hazrat Murtasin]] | | |- | style='text-align:right'| 1150 | data-sort-value="1991" | 1991-07-23 | [[Марат Ситдыйков]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Marat Sitdikov|Marat Sitdikov]] | | |- | style='text-align:right'| 1151 | data-sort-value="1986" | 1986-04-01 | [[Марат Сәгыйрев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1152 | data-sort-value="1970" | 1970-09-24 | [[Марат Сафиуллин|Марат Сәйфуллин]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1153 | data-sort-value="1987" | 1987-07-23 | [[Марат Фәйрушин]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[2 нче гимназия (Түбән Кама)]] | [[җырчы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1154 | data-sort-value="1984" | 1984-04-26 | [[Марат Хәйруллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1155 | data-sort-value="1966" | 1966-08-09 | [[Марат Хөснуллин]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>''[[:d:Q2413375|Ачык университет]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Marat Khusnullin|Marat Khusnullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1156 | data-sort-value="1983" | 1983-03-10 | ''[[:d:Q6754928|Марат Әхмәтҗанов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1157 | data-sort-value="1932" | 1932-10-13 | [[Марат Әхмәтҗанов]] | | | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1158 | data-sort-value="1902" | 1902 | [[Маргарита Бутенина]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1159 | data-sort-value="1925" | 1925-06-28 | [[Марина Легенченко]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1160 | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q117845701|Марина Нигматуллина]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1161 | data-sort-value="1948" | 1948-07-17 | [[Марина Разбежкина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1235146|documentary filmmaker]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Marina Razbezhkina|Marina Razbezhkina]] | | |- | style='text-align:right'| 1162 | data-sort-value="1884" | 1884-03-07 | [[Марина Скибицкая|Марина Скибиская]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Marina Skibitskaya|Marina Skibitskaya]] | data-sort-value="1943" | 1943-01-29 | [[Сарытау]] |- | style='text-align:right'| 1163 | data-sort-value="1884" | 1884-02-25 | ''[[:d:Q105823235|Мария Андреевна Островская]]'' | | [[укытучы]] | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1164 | data-sort-value="1902" | 1902-11-28 | [[Мария Воронцова]] | | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956-06-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1165 | data-sort-value="1898" | 1898 | [[Мария Елизарова]] | ''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]'' | ''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q15962340|әдәбият теоретигы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1166 | data-sort-value="1715" | 1715 | ''[[:d:Q95191397|Мария Кристина Вейзе]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1167 | data-sort-value="1974" | 1974-03-01 | [[Мария Манакова]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | [[:commons:Category:Maria Manakova|Maria Manakova]] | | |- | style='text-align:right'| 1168 | data-sort-value="1984" | 1984-04-17 | [[Мария Никитина]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1169 | data-sort-value="1927" | 1927-10-27 | [[Марс Искәндәрев]] | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q104176943|military scientist]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-10-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1170 | data-sort-value="1934" | 1934-11-07 | [[Марсель Сәлимҗанов]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Marcel Salimzhanov|Marcel Salimzhanov]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1171 | data-sort-value="1974" | 1974-11-22 | [[Марсил Төхфәтуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1172 | data-sort-value="1998" | 1998-12-01 | [[Марта Мартьянова]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | [[:commons:Category:Marta Martyanova|Marta Martyanova]] | | |- | style='text-align:right'| 1173 | data-sort-value="1952" | 1952-01-20 | ''[[:d:Q116827692|Маслов, Геннадий Семёнович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1174 | data-sort-value="1919" | 1919-02-20 | [[Матвей Рабинович]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | | data-sort-value="1982" | 1982-05-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1175 | data-sort-value="1940" | 1940-11-27 | ''[[:d:Q112988394|Маянский, Андрей Николаевич]]'' | | [[галим]] | | | data-sort-value="2015" | 2015-11-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1176 | data-sort-value="1978" | 1978-10-25 | [[Мефодий (Зайцев)|Мефодий]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Methodius (Zaytsev)|Methodius (Zaytsev)]] | | |- | style='text-align:right'| 1177 | data-sort-value="1969" | 1969-11-05 | [[Мидхәт Шаһиәхмәтов]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1178 | data-sort-value="1963" | 1963-04-05 | [[Миләүшә Айтуганова]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1179 | data-sort-value="1976" | 1976-09-07 | [[Миләүшә Галиуллина]] | [[Татар дәүләт гуманитар институты]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Татмедиа]]<br/>[[«Шәһри Казан» газетасы]]<br/>[[«Мәдәни Җомга» газетасы|«Мәдәни Җомга»]] | | | |- | style='text-align:right'| 1180 | | [[Миләүшә Нуруллина]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1181 | | [[Миләүшә Нәҗмиева]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1182 | data-sort-value="1960" | 1960-05-13 | [[Миләүшә Таминдарова]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q106625143|хор җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Татарстан дәүләт камера хоры]] | [[:commons:Category:Milyausha Tamindarova|Milyausha Tamindarova]] | | |- | style='text-align:right'| 1183 | data-sort-value="1972" | 1972-10-09 | [[Миләүшә Шәй­хет­ди­но­ва|Миләүшә Шәйхетдинева]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1184 | data-sort-value="1890" | 1890-03-20 | [[Михаил Агарков]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1947" | 1947-07-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1185 | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Михаил Александров (1908)|Михаил Александров]] | | | | | data-sort-value="1986" | 1986 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1186 | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Михаил Андреев (1908)|Михаил Андреев]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1187 | data-sort-value="1889" | 1889-10-17 | ''[[:d:Q12080521|Михаил Балагушин]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966-10-20 | [[Ижау]] |- | style='text-align:right'| 1188 | data-sort-value="1905" | 1905-02-28 | [[Михаил Белоусов (1905)|Михаил Белоусов]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Belousov (actor)|Mikhail Belousov (actor)]] | data-sort-value="1960" | 1960-11-11 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1189 | data-sort-value="1879" | 1879-01-10 | [[Михаил Великанов]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>[[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4231456|Константин җиртөзүчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4146795|State Hydrological Institute]]''<br/>[[Россия дәүләт гидрометеорология университеты]] | | data-sort-value="1964" | 1964-05-01 | ''[[:d:Q4199858|Ильичово]]'' |- | style='text-align:right'| 1190 | data-sort-value="1832" | 1832-09-17 | [[Михаил Галкин-Враской]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Nikolaevich Galkin-Vraskoy|Mikhail Nikolaevich Galkin-Vraskoy]] | data-sort-value="1916" | 1916-04-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1191 | data-sort-value="1811" | 1811-01-02 | [[Михаил Деларю]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1868" | 1868-02-24 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 1192 | data-sort-value="1893" | 1893-11-08 | [[Михаил Жаков (1893)|Михаил Жаков]] | ''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]'' | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1193 | data-sort-value="1845" | 1845-08-30 | [[Михаил Зайцев (1845)|Михаил Зайцев]] | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="1904" | 1904-03-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1194 | data-sort-value="1935" | 1935-05-03 | [[Михаил Калашников (1935)|Михаил Калашников]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1195 | data-sort-value="1903" | 1903-05-17 | [[Михаил Каргер]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Konstantinovich Karger|Mikhail Konstantinovich Karger]] | data-sort-value="1976" | 1976-08-26<br/>1976-08-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1196 | data-sort-value="1954" | 1954-03-24 | ''[[:d:Q122194742|Михаил Козловский]]'' | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | [[Татарстан Рәисе|Татарстан Республикасы Рәисе]]<br/>[[Республика Татарстан (гәҗит)|«Республика Татарстан»]]<br/>[[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]]<br/>[[Известия Татарстана (гәҗит)|Известия Татарстана]] | [[:commons:Category:Mikhail Kozlovsky (photographer)|Mikhail Kozlovsky (photographer)]] | data-sort-value="2018" | 2018-01-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1197 | data-sort-value="1899" | 1899-08-16 | ''[[:d:Q111133515|Михаил Корбут]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="1937" | 1937-08-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1198 | data-sort-value="1900" | 1900-11-19 | [[Михаил Лаврентьев (1900)|Михаил Лаврентьев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q209842|Париж университеты]]''<br/>''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4201577|Institute of Mathematics of the National Academy of Sciences of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q958769|Украина милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1962793|Lebedev Institute of Precision Mechanics and Computer Engineering]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Lavrentiev|Mikhail Lavrentiev]] | data-sort-value="1980" | 1980-10-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1199 | data-sort-value="1907" | 1907-10-20 | [[Михаил Ливанов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]''<br/>''[[:d:Q4201606|Institute of the Human Brain]]''<br/>''[[:d:Q4201752|Institute of Theoretical and Experimental Biophysics]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Livanov|Mikhail Livanov]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1200 | data-sort-value="1891" | 1891-06-29 | [[Михаил Лобанов]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="1970" | 1970 | [[Сан-Паулу]] |- | style='text-align:right'| 1201 | data-sort-value="1795" | 1795-11-25 | [[Михаил Мусин-Пушкин]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q12377291|censor]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Nikolaevich Musin-Pushkin|Mikhail Nikolaevich Musin-Pushkin]] | data-sort-value="1862" | 1862-06-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1202 | data-sort-value="1904" | 1904 | [[Михаил Родионов]] | | | ''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Rodionov|Mikhail Rodionov]] | data-sort-value="1976" | 1976-07-05 | [[Обнинск]] |- | style='text-align:right'| 1203 | data-sort-value="1933" | 1933-02-10 | [[Михаил Рощин]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | [[:commons:Category:Mikhail Roshchin|Mikhail Roshchin]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1204 | data-sort-value="1851" | 1851-05-02 | [[Михаил Соймонов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1888" | 1888-09-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1205 | data-sort-value="1986" | 1986-01-31 | [[Михаил Тимаев]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1206 | data-sort-value="1879" | 1879-04-30 | [[Михаил Тушнов]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]''<br/>''[[:d:Q71135051|патофизиолог]]'' | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | | data-sort-value="1935" | 1935-09-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1207 | data-sort-value="1912" | 1912-09-20 | [[Михаил Федосеев]] | | | | [[:commons:Category:Mikhail Fedoseyev|Mikhail Fedoseyev]] | data-sort-value="1942" | 1942-03-23 | [[Кырым Автономияле Совет Социалистик Җөмһүрияте|Кырым АССР]] |- | style='text-align:right'| 1208 | data-sort-value="1987" | 1987-10-28 | ''[[:d:Q12171774|Михаил Шибанов]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1209 | data-sort-value="1907" | 1907-09-30 | [[Михаил Штранге]] | ''[[:d:Q209842|Париж университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]'' | | data-sort-value="1968" | 1968 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1210 | data-sort-value="1952" | 1952-04-07 | [[Михаил Яковлев (1952)|Михаил Яковлев]] | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1211 | data-sort-value="1871" | 1871-12-02<br/>1871-12-14 | [[Михаил Янишевский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1949" | 1949-12-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1212 | data-sort-value="1934" | 1934-02-25 | [[Морат Вәсилев]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2015" | 2015-11-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1213 | data-sort-value="1958" | 1958-08-07 | [[Морат Гаделшин]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Murad Gadylshin|Murad Gadylshin]] | | |- | style='text-align:right'| 1214 | data-sort-value="1953" | 1953-02-13 | [[Морат Ибәтуллин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1215 | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q55284224|Моше Химеин]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1216 | data-sort-value="1923" | 1923-07-02 | ''[[:d:Q117749984|Муравьёв, Анатолий Васильевич]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-09-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1217 | data-sort-value="1930" | 1930-01-22 | ''[[:d:Q134382028|Муругов, Дмитрий Сергеевич]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[хирург]] | [[Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | | data-sort-value="2007" | 2007-02-01 | [[Йошкар-Ола]] |- | style='text-align:right'| 1218 | data-sort-value="1980" | 1980-05-28 | ''[[:d:Q137828328|Мухамедьяров, Марат Александрович]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[укытучы]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1219 | data-sort-value="1943" | 1943-03-12 | ''[[:d:Q136030011|Муштари, Земфира Хамидовна]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Zemfira Mushtari|Zemfira Mushtari]] | | |- | style='text-align:right'| 1220 | data-sort-value="1979" | 1979-09-23 | [[Мәдинә Гайнуллина]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 1221 | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Мәрьям Гобәйдуллина]] | | | | | data-sort-value="1933" | 1933 | [[Бакы]] |- | style='text-align:right'| 1222 | data-sort-value="1901" | 1901-11-20 | [[Мәрьям Рахманкулова|Мәрьям Рахманколова]] | | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Maryam Rakhmankulova|Maryam Rakhmankulova]] | data-sort-value="1990" | 1990-02-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1223 | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Мәхмүдә Мозаффария]] | | ''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1224 | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | [[Мәхмүт Ваһапов]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Makhmut Vagapov|Makhmut Vagapov]] | | |- | style='text-align:right'| 1225 | data-sort-value="1889" | 1889-05-01 | [[Мәхмүт Дулат-Али]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Баймак]] |- | style='text-align:right'| 1226 | data-sort-value="1918" | 1918-11-11 | [[Мәхмүт Зарипов]] | | [[галим]] | | | data-sort-value="1998" | 1998-06-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1227 | data-sort-value="1904" | 1904 | ''[[:d:Q131427281|Мөкәррәмә Корбангалиева]]'' | | ''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]'' | | | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1228 | data-sort-value="1891" | 1891-09-16 | [[Мөхәммәд Вәлишин]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1229 | data-sort-value="1882" | 1882 | [[Мөхәммәт Идрисов (1882)|Мөхәммәт Идрисов]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | | | | data-sort-value="1948" | 1948-09-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1230 | data-sort-value="1913" | 1913-05-20 | [[Мөхәммәт Садри]] | | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="1999" | 1999-03-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1231 | data-sort-value="1976" | 1976-09-25 | [[Мөхәммәт Таҗетдинов]] | | [[имам]]<br/>[[мөфти]] | [[Үзәк диния нәзарәте]]<br/>[[Лалә-Тюльпан]]<br/>[[Башкортстан Республикасы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте]] | | | |- | style='text-align:right'| 1232 | data-sort-value="1920" | 1920-02-21 | [[Мөхәммәт Әхмәтгалиев]] | | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Möxämmät Äxmätğälief|Möxämmät Äxmätğälief]] | data-sort-value="1943" | 1943-08-27 | [[Смоленск]] |- | style='text-align:right'| 1233 | data-sort-value="1853" | 1853-01-10 | ''[[:d:Q132349040|Мөхәммәтзариф Әмирханов]]'' | | [[имам]]<br/>''[[:d:Q33176607|мәгърифәтче]]'' | [[Иске Таш мәчет]]<br/>''[[:d:Q132349148|Әмирхания мәдрәсәсе]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-06-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1234 | data-sort-value="1874" | 1874-01-22 | [[Мөхәммәтрәхим Казаков]] | | | | | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1235 | data-sort-value="1844" | 1844-09-11 | [[Мөхәммәтфәез Казаков]] | | | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1236 | data-sort-value="1848" | 1848-10-08 | [[Мөхәммәтшакир Казаков]] | | | | | data-sort-value="1932" | 1932 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1237 | data-sort-value="1832" | 1832-09-04 | [[Мөхәммәтҗан Галиев]] | | ''[[:d:Q215536|сәүдәгәр]]'' | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1238 | data-sort-value="1865" | 1865 | [[Мөхәммәтҗан Сәйдәшев]] | | ''[[:d:Q215536|сәүдәгәр]]'' | | | data-sort-value="1914" | 1914-04-08 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1239 | data-sort-value="1932" | 1932-08-24 | [[Надежда Амфитеатрова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1992" | 1992-06-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1240 | data-sort-value="1922" | 1922-03-23 | [[Надежда Николаева]] | | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="1988" | 1988-11-09 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1241 | data-sort-value="1877" | 1877-03-26 | [[Надежда Сапожникова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Sapozhnikova|Nadezhda Sapozhnikova]] | data-sort-value="1942" | 1942-10<br/>1942-11 | ''[[:d:Q4320712|Nikolina Gora]]'' |- | style='text-align:right'| 1242 | data-sort-value="1951" | 1951-03-21 | [[Надежда Чернышова]] | | ''[[:d:Q1690874|coxswain]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-05-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1243 | data-sort-value="1946" | 1946-08-05 | [[Надир Әлмиев]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nadir Almeev|Nadir Almeev]] | | |- | style='text-align:right'| 1244 | data-sort-value="1948" | 1948-04-28 | [[Надыйр Зыятдинов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1245 | data-sort-value="1986" | 1986 | [[УСАЛ|Назим Исмәгыйлев]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[җырчы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1246 | data-sort-value="1931" | 1931-09-20 | [[Наил Биккенин]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-04-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1247 | | [[Наил Бохараев]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1248 | data-sort-value="1953" | 1953-09-05 | [[Наил Зәбиров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1249 | data-sort-value="1948" | 1948-10-18 | [[Наил Измайлов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1250 | data-sort-value="1960" | 1960-11-08 | ''[[:d:Q112989194|Наил Кашапов]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1251 | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Наил Мөхәммәтҗанов]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1252 | data-sort-value="1953" | 1953-01-21 | [[Наил Мөхәррәмов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1253 | data-sort-value="1943" | 1943-05-27 | [[Наил Сибгатуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2004" | 2004-03-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1254 | data-sort-value="1940" | 1940-10-08 | [[Наил Сәхибуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1255 | data-sort-value="1989" | 1989-07-09 | [[Наил Җамалиев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Nail Zamaliyev|Nail Zamaliyev]] | | |- | style='text-align:right'| 1256 | data-sort-value="1939" | 1939-04-05 | [[Наил Әмиров]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1257 | data-sort-value="1955" | 1955-03-25 | [[Наилә Бәширева]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1258 | data-sort-value="1940" | 1940-11-18 | [[Наилә Гәрәева]] | [[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Nailya Garaeva|Nailya Garaeva]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-28 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1259 | data-sort-value="1958" | 1958-04-04 | [[Наилә Кумысникова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | | [[:commons:Category:Nailya Kumysnikova|Nailya Kumysnikova]] | | |- | style='text-align:right'| 1260 | data-sort-value="1953" | 1953-01-02 | [[Наилә Гыйләҗева|Наилә Фәйзерахман кызы Гыйләҗева]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1261 | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Наилә Әлмиева]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q17484288|ethnomusicologist]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | [[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты|Татарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты]]<br/>''[[:d:Q4398082|Rossiĭskiĭ institut istorii iskusstv]]''<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1262 | data-sort-value="1925" | 1925-12-28 | [[Нариман Аитов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]]<br/>''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-08-17 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 1263 | data-sort-value="1925" | 1925-01-11 | [[Нариман Сабитов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | data-sort-value="1971" | 1971-06-07 | [[Казан]]<br/>[[Акъяр]] |- | style='text-align:right'| 1264 | data-sort-value="1930" | 1930-08-12 | [[Наталия Андрамонова]] | | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2024" | 2024-04-29 | |- | style='text-align:right'| 1265 | data-sort-value="1942" | 1942-11-14 | [[Наталия Гутман]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 1266 | data-sort-value="1968" | 1968-07-26 | ''[[:d:Q4101172|Наталья Быстрова]]'' | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1267 | data-sort-value="1992" | 1992-07-19 | [[Наталья Жукова]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1268 | data-sort-value="1982" | 1982-09-30 | [[Наталья Павлова]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1269 | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Наталья Пономарёва]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Natalya Ponomaryova|Natalya Ponomaryova]] | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1270 | data-sort-value="1952" | 1952-03-18 | [[Натан Солодухо]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | data-sort-value="2024" | 2024-10-18 | |- | style='text-align:right'| 1271 | data-sort-value="1945" | 1945-10-16 | [[Нелли Белова]] | | | | | data-sort-value="2012" | 2012-03-20 | [[Вологда]] |- | style='text-align:right'| 1272 | data-sort-value="1875" | 1875-03-01 | [[Нестор Петровский]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15976341|славист]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1921" | 1921-02-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1273 | data-sort-value="1778" | 1778 | [[Нигъмәт Ибраһимов|Нигъмәт Ибраhимов]] | [[Император Мәскәү университеты|Мәскәү император университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1818" | 1818-04-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1274 | data-sort-value="1999" | 1999-05-24 | ''[[:d:Q45189381|Никита Мельников]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1275 | data-sort-value="1849" | 1849-09-15 | [[Николай (Адоратский)|Николай]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>[[Казан руханилар семинариясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | ''[[:d:Q835952|Russian Orthodox Beijing Mission]]'' | [[:commons:Category:Nicholas (Adoratsky)|Nicholas (Adoratsky)]] | data-sort-value="1896" | 1896-10-29 | [[Ырынбур]] |- | style='text-align:right'| 1276 | data-sort-value="1878" | 1878-04-07<br/>1878-03-26 | [[Николай (Ипатов)|Николай]] | [[Казан руханилар семинариясе]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="1938" | 1938-08-29 | [[Ижау]] |- | style='text-align:right'| 1277 | data-sort-value="1842" | 1842-11-25 | [[Николай Агафонов (1842)|Николай Агафонов]] | | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q10429346|библиограф]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]'' | | | data-sort-value="1908" | 1908-07-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1278 | data-sort-value="1908" | 1908-04-06 | [[Николай Александров (1908—1942)|Николай Александров]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q19908079|Яков Владимирович Самойлов исемендәге Ашламалар һәм инсектофунгицидлар институты]]'' | | data-sort-value="1942" | 1942-04-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1279 | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Николай Александров (1908—?)|Николай Александров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127562|All-Russian Electrotechnical Institute]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1280 | data-sort-value="1892" | 1892-10-23<br/>1892-11-23<br/>1892-11-11 | [[Николай Андреев (1892)|Николай Андреев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Petrovitch Andreev|Nikolay Petrovitch Andreev]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1281 | data-sort-value="1786" | 1786-04-23 | [[Николай Арендт]] | ''[[:d:Q38178366|Император тыйб-хирургия академиясе]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Nickolay Fedorovich Arendt|Nickolay Fedorovich Arendt]] | data-sort-value="1859" | 1859-10-14 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1282 | data-sort-value="1907" | 1907-01-27 | [[Николай Барышев (1907)|Николай Барышев]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q25893271|clandestine agent]]'' | ''[[:d:Q4242935|Gorky Drama Theatre]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944-04-10 | ''[[:d:Q4239398|Красний]]'' |- | style='text-align:right'| 1283 | data-sort-value="1873" | 1873-05-17 | [[Николай Бауман]] | | ''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Bauman|Nikolay Bauman]] | data-sort-value="1905" | 1905-10-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1284 | data-sort-value="1854" | 1854 | [[Николай Бобровников]] | | | | | data-sort-value="1921" | 1921-02-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1285 | data-sort-value="1880" | 1880-06-29 | [[Николай Васильев (1880)|Николай Васильев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[математик]]<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1940" | 1940-12-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1286 | data-sort-value="1928" | 1928-05-29 | [[Николай Галахов]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Galakhov|Nikolai Galakhov]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-01 | |- | style='text-align:right'| 1287 | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Николай Гапонов]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1944" | 1944-04-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1288 | data-sort-value="1876" | 1876-01-07 | [[Николай Гейнике]] | ''[[:d:Q4204467|Мәскәү университетының тарих-филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1289 | data-sort-value="1898" | 1898-10-25 | [[Николай Герасимов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1952" | 1952-03-13 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 1290 | data-sort-value="1871" | 1871-01-21 | ''[[:d:Q107157243|Николай Германович Молоствов]]'' | | | | | data-sort-value="1910" | 1910-05-20 | [[Sofiä|София]] |- | style='text-align:right'| 1291 | data-sort-value="1900" | 1900-06-21<br/>1900-04-08 | [[Николай Горев]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1992" | 1992-11-09 | No/unknown value<br/>[[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1292 | data-sort-value="1879" | 1879-05-11 | [[Николай Горизонтов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1949" | 1949-04-29 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 1293 | data-sort-value="1911" | 1911-07-07 | [[Николай Гусев (1911)|Николай Гусев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q60244908|фитофизиолог]]'' | | | data-sort-value="1987" | 1987-07-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1294 | data-sort-value="1909" | 1909 | ''[[:d:Q20029223|Николай Ендаков]]'' | | | | | data-sort-value="1989" | 1989 | |- | style='text-align:right'| 1295 | data-sort-value="1904" | 1904-11-15 | [[Николай Жеребцов]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="1979" | 1979-11-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1296 | data-sort-value="1903" | 1903-04-24 | [[Николай Заболоцкий]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958-10-14 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1297 | data-sort-value="1924" | 1924-04-11 | [[Николай Захаров (1924)|Николай Захаров]] | | | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1298 | data-sort-value="1832" | 1832 | [[Николай Иванов (1832)|Николай Иванов]] | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | data-sort-value="1882" | 1882-03-14 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1299 | data-sort-value="1932" | 1932-05-31 | [[Николай Ильинский|Николай Ильински]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2015" | 2015-08-05 | |- | style='text-align:right'| 1300 | data-sort-value="1856" | 1856-05-26 | [[Николай Казин]] | | | | | data-sort-value="1916" | 1916-01-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1301 | data-sort-value="1956" | 1956-08-09 | [[Николай Каланов]] | ''[[:d:Q4288523|International Independent University of Environmental and Political Sciences]]'' | [[язучы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1302 | data-sort-value="1840" | 1840-05-08<br/>1840 | [[Николай Ковалевский]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1891" | 1891-09-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1303 | data-sort-value="1873" | 1873-12-10<br/>1873-12-22 | [[Николай Козмин]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1942" | 1942-02-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1304 | data-sort-value="1956" | 1956-12-17 | [[Николай Колесов]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]] | | |- | style='text-align:right'| 1305 | data-sort-value="1894" | 1894-01-09 | [[Николай Корицкий]] | ''[[:d:Q51054|Officer Aeronautical School]]'' | [[укытучы]] | ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | | data-sort-value="1965" | 1965-01-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1306 | data-sort-value="1841" | 1841 | ''[[:d:Q12145717|Николай Лукич Пушкарёв]]'' | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1906" | 1906-12-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1307 | data-sort-value="1891" | 1891-01-01 | [[Николай Мальцев (1891)|Николай Мальцев]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1308 | data-sort-value="1858" | 1858-12-25 | [[Николай Мари]] | | ''[[:d:Q202883|ветеринар]]'' | | | data-sort-value="1921" | 1921-06-31 | [[Новочеркасск]] |- | style='text-align:right'| 1309 | data-sort-value="1936" | 1936-01-18 | [[Николай Марков]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-08-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1310 | data-sort-value="1869" | 1869 | [[Николай Марковников]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 1311 | data-sort-value="1872" | 1872-10-15 | [[Николай Мельников (1872)|Николай Мельников]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1951" | 1951-03-13 | [[Ле-Ман]] |- | style='text-align:right'| 1312 | data-sort-value="1840" | 1840-07-14 | [[Николай Мельников (1840)|Николай Мельников]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[галим]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1900" | 1900-12-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1313 | data-sort-value="1982" | 1982-06-24<br/>1982-06-22 | [[Николай Никифоров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Nikiforov|Nikolai Nikiforov]] | | |- | style='text-align:right'| 1314 | data-sort-value="1843" | 1843-04-10 | [[Николай Осокин]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q8963721|генеалогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1895" | 1895-12-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1315 | data-sort-value="1877" | 1877-10-09 | [[Николай Осокин (1877)|Николай Осокин]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1949" | 1949-10-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1316 | data-sort-value="1877" | 1877-01-31 | [[Николай Парфентьев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]'' | [[математик]]<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q47894932|Өченче Казан ирләр гимназиясе]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан Родионов затлы кызлар институты]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1943" | 1943-01-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1317 | data-sort-value="1899" | 1899-04-28 | [[Николай Первушин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q201492|Макгилл университеты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q18405788|Нефтесиндикат СССР]]''<br/>''[[:d:Q627969|University of Ottawa]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993-06-14 | [[Канада]] |- | style='text-align:right'| 1318 | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q55655405|Николай Перминов]]'' | | | | | data-sort-value="1970" | 1970 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1319 | data-sort-value="1863" | 1863-02-16 | [[Николай Порфирьев]] | | [[математик]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1320 | data-sort-value="1819" | 1819-11-15 | [[Николай Рудановский|Николай Рудановски]] | | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]'' | | | data-sort-value="1882" | 1882-01-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1321 | data-sort-value="1845" | 1845-11-27 | [[Николай Рукавишников]] | | | | | data-sort-value="1875" | 1875-08-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1322 | data-sort-value="1966" | 1966-01-12 | [[Николай Савельев (1966)|Николай Савельев]] | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Anatolievich Saveliev|Nikolay Anatolievich Saveliev]] | | |- | style='text-align:right'| 1323 | data-sort-value="1910" | 1910-12-08 | [[Николай Столбов (1910)|Николай Столбов]] | | | | | data-sort-value="1942" | 1942-08-14 | |- | style='text-align:right'| 1324 | data-sort-value="1922" | 1922-05-22 | [[Николай Столяров]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Stolyarov|Nikolay Stolyarov]] | data-sort-value="1993" | 1993-02-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1325 | data-sort-value="1881" | 1881-11-26<br/>1881-12-09 | [[Николай Фешин]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]''<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q20857490|pastellist]]''<br/>''[[:d:Q10373653|рәссам-акварелист]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Ivanovich Fechin|Nikolai Ivanovich Fechin]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-05 | [[Санта-Моника]] |- | style='text-align:right'| 1326 | data-sort-value="1930" | 1930-05-14 | [[Николай Филиппов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q544972|trombonist]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1327 | data-sort-value="1864" | 1864-09-30<br/>1864-09-18 | [[Николай Фирсов (1864)|Николай Фирсов]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5758653|урта белем бирү оешмасында укытучы]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q48797404|Казан реаль укуханәсе]]''<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | | data-sort-value="1934" | 1934-04-07<br/>1933-06-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1328 | data-sort-value="1873" | 1873-03-27<br/>1873-04-08 | [[Николай Чижевский|Николай Чижевски]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q57913869|Kyiv Polytechnic Institute of Emperor Alexander II]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[металлургия]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Chizhevski|Nikolai Chizhevski]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1329 | data-sort-value="1922" | 1922-05-22 | [[Николай Чунтонов]] | | | | | data-sort-value="1977" | 1977-06-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1330 | data-sort-value="1870" | 1870-04-15 | [[Николай Яковлев (1870)|Николай Яковлев]] | ''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | ''[[:d:Q4135691|Геология комитеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | | data-sort-value="1966" | 1966-06-19 | ''[[:d:Q260832|Комарово]]'' |- | style='text-align:right'| 1331 | data-sort-value="1852" | 1852-05-03 | ''[[:d:Q15715606|Николя Никитин]]'' | | ''[[:d:Q175151|басмаханәсе]]'' | | | data-sort-value="1850" | 19th century | |- | style='text-align:right'| 1332 | data-sort-value="1932" | 1932-11-16 | [[Нил Фәсахов]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1333 | data-sort-value="1916" | 1916-05-23 | ''[[:d:Q115912473|Нина Александровна Бать]]'' | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-10-26 | [[Рига]] |- | style='text-align:right'| 1334 | data-sort-value="1930" | 1930-05-16 | [[Нина Данилова]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | ''[[:d:Q112222344|psychophysiologist]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2025" | 2025-02-26 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1335 | data-sort-value="1910" | 1910 | ''[[:d:Q27887270|Нина Дмитриевна Парина]]'' | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | | | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1336 | data-sort-value="1900" | 1900 | ''[[:d:Q33867222|Нихаль Ялаза Талуй]]'' | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1968" | 1968-01-30 | [[Истанбул]] |- | style='text-align:right'| 1337 | data-sort-value="1913" | 1913-09-23 | [[Нияз Даутов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | data-sort-value="1986" | 1986-04-16 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1338 | data-sort-value="1989" | 1989-03-31 | [[Нияз Нәбиев]] | | ''[[:d:Q13382605|ике төр чаңгы ярышчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1339 | data-sort-value="1950" | 1950-12-18 | [[Нияз Халитов]] | | | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1340 | data-sort-value="1969" | 1969-03-16 | [[Нияз Әкбәров]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1341 | data-sort-value="1955" | 1955-06-05 | [[Нурания Җамали]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1342 | data-sort-value="1988" | 1988-03-06 | [[Нурбәк Батулла]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | [[:commons:Category:Nurbek Batulla|Nurbek Batulla]] | | |- | style='text-align:right'| 1343 | data-sort-value="1937" | 1937-06-02 | [[Нурдия Җүрәева]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 1344 | data-sort-value="1931" | 1931 | [[Нәзнинә Сабитовская]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1345 | data-sort-value="1988" | 1988-02-03 | [[Нәфисә Хәйруллина]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1346 | data-sort-value="1895" | 1895-11-28 | [[Нәфисәт Шамил]] | ''[[:d:Q4425093|Смольный затлы кызлар институты]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1347 | data-sort-value="1900" | 1900-04-30 | [[Нәфыйга Арапова]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Сәйяр|«Сәйяр»]]<br/>[[Башкорт дәүләт академия драма театры]]<br/>[[Әстерхан дәүләт татар драма театры]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Nafiga Arapova|Nafiga Arapova]] | data-sort-value="1943" | 1943-04-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1348 | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Нәҗип Хәлфин]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]] | | | data-sort-value="1937" | 1937-10-13 | |- | style='text-align:right'| 1349 | data-sort-value="1932" | 1932-12-03 | [[Нәүфәл Адылов]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q3761480|Пенза сәнгать училищесы]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Naufal Adylov|Naufal Adylov]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1350 | data-sort-value="1930" | 1930-01-15 | [[Нәүфәл Ризванов]] | | [[галим]] | | [[:commons:Category:Naufalʹ Rizvanov|Naufalʹ Rizvanov]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-09 | |- | style='text-align:right'| 1351 | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Олег Белькович]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-07-11 | |- | style='text-align:right'| 1352 | data-sort-value="1903" | 1903-03-05 | ''[[:d:Q138611812|Олег Владимирович Николаев]]'' | | | | | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1353 | data-sort-value="1952" | 1952-11-06 | [[Олег Горюнов]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-05-29 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 1354 | data-sort-value="1980" | 1980-07-10 | ''[[:d:Q16647035|Олег Дусаев]]'' | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1355 | data-sort-value="1967" | 1967-08-09 | [[Олег Енгачев]] | | ''[[:d:Q17486376|атучы спортсмен]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Engachev|Oleg Engachev]] | | |- | style='text-align:right'| 1356 | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | [[Олег Мартьянов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1357 | data-sort-value="1953" | 1953-11-05 | [[Олег Морозов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Morozov|Oleg Morozov]] | | |- | style='text-align:right'| 1358 | data-sort-value="1947" | 1947-04-27 | ''[[:d:Q26776832|Олег Насакин]]'' | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1359 | data-sort-value="1965" | 1965-04-16 | [[Олег Никишин]] | | ''[[:d:Q33231|фотограф]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1360 | data-sort-value="1959" | 1959-03-14 | [[Олег Сакмаров]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Sakmarov|Oleg Sakmarov]] | | |- | style='text-align:right'| 1361 | data-sort-value="1956" | 1956-02-25 | [[Олег Синяшин|Олег Синәшин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | [[:commons:Category:Oleg Sinyashin|Oleg Sinyashin]] | | |- | style='text-align:right'| 1362 | data-sort-value="1974" | 1974-09-20 | ''[[:d:Q112632182|Олег Эдуардович Лихачёв]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q355242|showman]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1363 | data-sort-value="1956" | 1956-05-12 | [[Олег Эпштейн]] | | ''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Epstein|Oleg Epstein]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-29 | |- | style='text-align:right'| 1364 | data-sort-value="1913" | 1913-03-30 | [[Олимпий Рудаков]] | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q1436517|караб командирының өлкән ярдәмчесе]]'' | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | | data-sort-value="1974" | 1974-06-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1365 | data-sort-value="1986" | 1986-05-14 | [[Ольга Бороднева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | [[Татарстан — Яңа Гасыр]]<br/>''[[:d:Q1935240|Miliceiskaya Volna]]''<br/>[[НТВ]]<br/>''[[:d:Q7274874|Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Olga Borodneva|Olga Borodneva]] | | |- | style='text-align:right'| 1366 | data-sort-value="1894" | 1894-08-08 | [[Ольга Ильина]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Сан-Франциско]] |- | style='text-align:right'| 1367 | data-sort-value="1905" | 1905-06-04<br/>1905-05-22 | [[Ольга Кашеварова]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977-03-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1368 | data-sort-value="1954" | 1954-08-09 | [[Ольга Князева]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | [[:commons:Category:Olga Knyazeva|Olga Knyazeva]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1369 | data-sort-value="1852" | 1852<br/>1854 | [[Ольга Лебедева]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q34074720|феминист]]'' | | [[:commons:Category:Olga Lebedeva|Olga Lebedeva]] | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1370 | data-sort-value="1889" | 1889 | [[Ольга Лишева]] | | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q3242115|инкыйлабчы]]'' | | [[:commons:Category:Olga Lisheva|Olga Lisheva]] | data-sort-value="1947" | 1947 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1371 | data-sort-value="1981" | 1981-06-12 | [[Ольга Редько]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1372 | data-sort-value="1971" | 1971-09-07 | [[Оскар Усманов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1373 | data-sort-value="2000" | 2000-09-12 | ''[[:d:Q120269706|Павал Купчыхін]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1374 | data-sort-value="1991" | 1991-09-19 | [[Павел Антипов]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1375 | data-sort-value="1879" | 1879-12-20<br/>1879-12-08<br/>1878-12-20 | [[Павел Беньков]] | ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Benkov|Pavel Benkov]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-16 | [[Сәмәрканд]] |- | style='text-align:right'| 1376 | data-sort-value="1855" | 1855-06-22 | [[Павел Ефтин]] | ''[[:d:Q2997765|Омск кадетлар корпусы]]'' | [[офицер]] | | | No/unknown value | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1377 | data-sort-value="1843" | 1843-07-23 | [[Павел Ковалевский (1843)|Павел Ковалевский]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q628254|Император сынлы сәнгать академиясе]]'' | [[:commons:Category:Pavel Kovalevsky|Pavel Kovalevsky]] | data-sort-value="1903" | 1903-02-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1378 | data-sort-value="1875" | 1875-03-08 | [[Павел Красин]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946-03-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1379 | data-sort-value="1872" | 1872 | ''[[:d:Q109555193|Павел Петрович Пономарёв]]'' | [[Казан руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q1234713|илаһиятче]]'' | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1380 | data-sort-value="1892" | 1892 | ''[[:d:Q47086709|Павел Петряев]]'' | ''[[:d:Q4207845|Казан хәрби укуханәсе]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1381 | data-sort-value="1872" | 1872-06-12 | ''[[:d:Q42738045|Павел Пономарёв]]'' | | | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1382 | data-sort-value="1976" | 1976-10-01 | [[Павел Прыгунов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1383 | data-sort-value="1910" | 1910-08-26 | [[Павел Софроницкий]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="1997" | 1997-07-13 | [[Пермь]] |- | style='text-align:right'| 1384 | data-sort-value="1978" | 1978-05-19 | [[Павел Чиков]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[хокук белгече]] | ''[[:d:Q616418|Agora]]'' | [[:commons:Category:Pavel Chikov|Pavel Chikov]] | | |- | style='text-align:right'| 1385 | data-sort-value="1957" | 1957-12-18 | [[Павел Шмаков]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[укытучы]] | [[Н.И. Лобачевский исемендәге лицей (Казан)|Н.И. Лобачевский исемендәге лицей]]<br/>[[«СОлНЦе» мәктәбе (Казан)|«СОлНЦе» мәктәбе]] | [[:commons:Category:Pavel Shmakov|Pavel Shmakov]] | | |- | style='text-align:right'| 1386 | data-sort-value="1841" | 1841-07-03 | [[Павел Якоби|Павел Якобий]] | ''[[:d:Q15814223|Михаил артиллерия укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Jacobi|Pavel Jacobi]] | data-sort-value="1913" | 1913-02-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1387 | data-sort-value="1894" | 1894 | [[Петр Байбарышев]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | | | | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1388 | data-sort-value="1906" | 1906-06-13 | [[Петр Измайлов]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q2887387|geological engineer]]'' | | | data-sort-value="1937" | 1937-04-28 | [[Новосибирск]] |- | style='text-align:right'| 1389 | data-sort-value="1821" | 1821-03-29 | [[Петр Осокин (1821)|Петр Осокин]] | | | | | data-sort-value="1898" | 1898-02-23 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] |- | style='text-align:right'| 1390 | data-sort-value="1891" | 1891-01-01 | [[Петр Сперанский]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1020606|театр рәссам-бизәүчесе]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Сәйяр|«Сәйяр»]]<br/>[[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт академия рус Зур драма театры|Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт академия рус Зур драма театры]] | [[:commons:Category:Pyotr Speranskiy|Pyotr Speranskiy]] | data-sort-value="1964" | 1964-12-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1391 | data-sort-value="1888" | 1888-12-25 | [[Полина Менделееф]] | ''[[:d:Q153987|Фрайбург университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958-05-19 | |- | style='text-align:right'| 1392 | data-sort-value="1962" | 1962-11-25 | ''[[:d:Q126197641|Пучков, Алексей Геннадьевич]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1393 | data-sort-value="2005" | 2005-01-31 | ''[[:d:Q130526245|Пьянов, Эмиль Игоревич]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1394 | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Пётр Бехтерев]] | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>[[инженер]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-02-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1395 | data-sort-value="1854" | 1854-12-31 | [[Пётр Владимиров (1854)|Пётр Владимиров]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q27058542|belarussist]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | | data-sort-value="1902" | 1902 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] |- | style='text-align:right'| 1396 | data-sort-value="1777" | 1777 | [[Пётр Желтухин]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Petr Fedorovich Zheltukhin|Petr Fedorovich Zheltukhin]] | data-sort-value="1829" | 1829 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1397 | data-sort-value="1868" | 1868-06-04 | [[Пётр Перцов]] | [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Pertsov|Pyotr Pertsov]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1398 | data-sort-value="1974" | 1974-07-12 | ''[[:d:Q65156117|Пётр Талантов]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина академиясе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1399 | data-sort-value="1920" | 1920-07-07 | [[Петр Рожков|Пөтр Рожков]] | | | | | data-sort-value="1999" | 1999 | [[Татарстан]] |- | style='text-align:right'| 1400 | data-sort-value="1829" | 1829-06-26 | [[Петр Рудановский|Пөтр Рудановски]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Түбән Тагил]] | | data-sort-value="1888" | 1888 | [[Түбән Тагил]] |- | style='text-align:right'| 1401 | data-sort-value="1868" | 1868-07-17<br/>1868 | [[Петр Феддерс|Пөтр Феддерс]] | ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q58228883|Warsaw Polytechnic Institute]]'' | [[:commons:Category:Piotr Fedders|Piotr Fedders]] | data-sort-value="1936" | 1936 | [[Елгава]] |- | style='text-align:right'| 1402 | data-sort-value="1895" | 1895-01-28 | [[Петр Широков|Пөтр Широков]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="1944" | 1944-02-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1403 | data-sort-value="1927" | 1927-08-03 | [[Равил Балтанов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан юридик институты|Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты]]<br/>[[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="1998" | 1998-04-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1404 | data-sort-value="1951" | 1951-10-18 | [[Равил Бохараев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q10270331|radio editor]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Bucharaev|Ravil Bucharaev]] | data-sort-value="2012" | 2012-01-24 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 1405 | data-sort-value="1960" | 1960-10-28 | [[Равил Заһидуллин]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1406 | data-sort-value="1960" | 1960-02-15 | [[Равил Фазлыев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1407 | data-sort-value="1936" | 1936-03-21 | [[Равил Шаһимәрданов]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | [[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]] | | data-sort-value="2023" | 2023-06-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1408 | data-sort-value="1963" | 1963-04-07 | [[Равил Җиһаншин]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | [[Казтрансстрой]]<br/>[[2 нче санлы төзелеш тресты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1409 | data-sort-value="1974" | 1974-09-08 | ''[[:d:Q112989070|Рагинов, Иван Сергеевич]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1410 | data-sort-value="1931" | 1931-04-14 | [[Рада Нигъмәтуллина]] | [[80 нче мәктәп (Казан)|80 нче мәктәп]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Rada Nigmatullina|Rada Nigmatullina]] | data-sort-value="2019" | 2019-10-12 | [[Васильево]] |- | style='text-align:right'| 1411 | data-sort-value="1970" | 1970-06-30 | [[Радик Зөфәр улы Бариев|Радик Бариев]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | [[:commons:Category:Radik Bariev (actor)|Radik Bariev (actor)]] | | |- | style='text-align:right'| 1412 | data-sort-value="1964" | 1964-11-14 | [[Радик Шәймиев]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q10842936|rally driver]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1413 | data-sort-value="1993" | 1993-04-06<br/>1993-04-16 | [[Радил Кәшшафуразов]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1414 | data-sort-value="1996" | 1996-01-07 | [[Радил Фазлыев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Radel Fazleev|Radel Fazleev]] | | |- | style='text-align:right'| 1415 | data-sort-value="1916" | 1916-03-18 | [[Разия Кәримова]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-03-15 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 1416 | data-sort-value="1922" | 1922-12-31 | [[Разия Мөэминова]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-01-12 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 1417 | data-sort-value="2000" | 2000-08-06 | [[Раил Абдуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1418 | data-sort-value="1946" | 1946-11-22 | [[Раилә Гарипова]] | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]] | [[:commons:Category:Railya Garipova|Railya Garipova]] | | |- | style='text-align:right'| 1419 | data-sort-value="1886" | 1886-05 | [[Ракыя Котлыбаева]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1966" | 1966 | [[Уфа]] |- | style='text-align:right'| 1420 | data-sort-value="2000" | 2000-07-04 | [[Ралина Арабова]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q4610556|модель]]''<br/>''[[:d:Q18581305|матурлык бәйгесендә катнашучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1421 | data-sort-value="1973" | 1973-08-01 | [[Рамил Вәлиев (1973)|Рамил Вәлиев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1422 | data-sort-value="1980" | 1980-10-11 | [[Рамил Гайзатуллин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1423 | data-sort-value="1977" | 1977-05-18 | [[Рамил Харисов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1424 | data-sort-value="1972" | 1972-07-01 | [[Рамил Хәсәнгатин]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1425 | | [[Рамин Нафыйков|Рамин Нәфыйков]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1426 | data-sort-value="1957" | 1957-02-11 | ''[[:d:Q60829949|Распусков, Анатолий Владимирович]]'' | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | ''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1427 | data-sort-value="1931" | 1931-08-10 | [[Рафаил Баһаветдинов]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-16 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1428 | data-sort-value="1944" | 1944-06-11 | [[Рафаил Ибәтуллин]] | [[Рус балеты академиясе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1429 | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | [[Рафаил Йосыпов]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>''[[:d:Q4407710|Питырбур информатика һәм автоматлаштыру институты]]''<br/>''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-11-07 | |- | style='text-align:right'| 1430 | data-sort-value="1926" | 1926-01-26 | [[Рафаил Такташ]] | ''[[:d:Q2652597|А. Л. Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург дәүләт сәнәгый һәм сәнгати дизайн академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Rafail Taktash|Rafail Taktash]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-19 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 1431 | data-sort-value="1947" | 1947-02-12 | [[Рафаил Хәким]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | [[:commons:Category:Raphail Hakimov|Raphail Hakimov]] | | |- | style='text-align:right'| 1432 | data-sort-value="1949" | 1949-05-20 | [[Рафаиль Закиров (1949)|Рафаиль Закиров]] | | | | [[:commons:Category:Raphail Zakirov|Raphail Zakirov]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1433 | data-sort-value="1962" | 1962-03-27 | [[Рафаэль Газимов]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1434 | data-sort-value="1950" | 1950-08-09 | [[Рафаэль Гыймалов]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Rafael Gimalov|Rafael Gimalov]] | | |- | style='text-align:right'| 1435 | data-sort-value="1896" | 1896-01-30 | ''[[:d:Q137806614|Ревекка Абрамовна Авербух]]'' | | | | | data-sort-value="1978" | 1978 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1436 | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Ревекка Авербух]] | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="1978" | 1978 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1437 | data-sort-value="1938" | 1938-10-02 | [[Рево Идиятуллин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | [[:commons:Category:Revo Idiatullin|Revo Idiatullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1438 | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Регина Фәйзуллина]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1439 | data-sort-value="1946" | 1946-09-06 | [[Резеда Сабитовская]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1440 | data-sort-value="1927" | 1927-12-14 | ''[[:d:Q12080132|Рем Баһаветдинов]]'' | ''[[:d:Q7495708|Shevchenko State Art School]]''<br/>''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q4199058|iconographer]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1441 | data-sort-value="1976" | 1976-05-15 | [[Рем Урасин]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Rem Urasin|Rem Urasin]] | | |- | style='text-align:right'| 1442 | data-sort-value="1929" | 1929-05-12 | ''[[:d:Q12115090|Рема Крупенина]]'' | ''[[:d:Q12110291|Кіеўскі інстытут кінематаграфіі]]'' | ''[[:d:Q10341105|sound operator]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1443 | data-sort-value="1937" | 1937-06-13 | [[Ренат Еникиев]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Renat Enikeev|Renat Enikeev]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1444 | data-sort-value="1954" | 1954-01-07 | [[Ренат Камалетдинов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1445 | data-sort-value="1934" | 1934-10-31 | [[Ренат Мөслимов|Ренат Мөслимев]] | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1446 | data-sort-value="1953" | 1953-05-30 | ''[[:d:Q74415301|Ренат Нугаев]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4397978|Россия космос системалары]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>[[фәлсәфәче]] | [[Идел буе дәүләт физик культура, спорт һәм туризм университеты|Идел буе физик культура, спорт һәм туризм университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1447 | data-sort-value="1939" | 1939-06-13 | [[Ренат Әкбәров (1939)|Ренат Әкбәров]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Казан дәүләт медицина академиясе]] | | data-sort-value="1997" | 1997 | |- | style='text-align:right'| 1448 | data-sort-value="1987" | 1987-06-16 | ''[[:d:Q50380068|Рената Лусина]]'' | ''[[:d:Q317032|Дүсселдорф университеты]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Renata Lusin|Renata Lusin]] | | |- | style='text-align:right'| 1449 | data-sort-value="1964" | 1964-11-01 | [[Ризидә Исхакова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1450 | data-sort-value="1962" | 1962 | [[Ринат Байбәков]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1451 | data-sort-value="1950" | 1950-04-19 | [[Ринат Бариев]] | | | | | data-sort-value="2001" | 2001-05-17 | [[Сан-Карлус (Сан-Паулу)|Сан-Карлус]] |- | style='text-align:right'| 1452 | data-sort-value="1944" | 1944-10-11 | [[Ринат Жданов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1453 | data-sort-value="1932" | 1932-10-27 | [[Ринат Зөлкарнәев]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1454 | | [[Ринат Сабиров (1967)|Ринат Сабиров]] | | | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1455 | data-sort-value="1950" | 1950-04-09 | ''[[:d:Q30959073|Рифкать Йосыпов]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1456 | data-sort-value="1976" | 1976-02-08 | [[Роберт Гәрәев]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Robert Garayev|Robert Garayev]] | | |- | style='text-align:right'| 1457 | data-sort-value="1973" | 1973-10-08 | [[Роберт Ильясов (1973)]] | | ''[[:d:Q14373094|rugby league player]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1458 | data-sort-value="1877" | 1877-09-18 | ''[[:d:Q12148207|Рогожників Іван Анатолійович]]'' | | [[офицер]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1459 | data-sort-value="1947" | 1947-05-31 | ''[[:d:Q130285972|Родионов, Владимир Евстафьевич]]'' | | | | | data-sort-value="2023" | 2023-12-18 | |- | style='text-align:right'| 1460 | data-sort-value="1953" | 1953-08-07 | ''[[:d:Q126327386|Розалия Нургалиева]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[ТР дәүләт сынлы сәнгать музее]] | [[:commons:Category:Rozaliya Nurgaleeva|Rozaliya Nurgaleeva]] | | |- | style='text-align:right'| 1461 | data-sort-value="1929" | 1929-05-22 | ''[[:d:Q84722332|Розанов, Борис Георгиевич]]'' | | [[галим]] | | | data-sort-value="1993" | 1993-11-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1462 | data-sort-value="1901" | 1901 | [[Рокыя Кушловская]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Уфа дәүләт «Нур» татар театры]]<br/>[[Оренбург дәүләт татар драма театры|Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Ырынбур дәүләт татар драма театры]]<br/>[[Республика татар күчмә театры]]<br/>[[Аң (труппа)|Аң]] | | data-sort-value="1989" | 1989-05-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1463 | data-sort-value="1980" | 1980-01-12 | ''[[:d:Q12148615|Ромадановський Андрій Юрійович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1464 | data-sort-value="1994" | 1994-07-31 | [[Роман Абросимов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1465 | data-sort-value="1981" | 1981-01-22 | [[Роман Баканов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1466 | data-sort-value="1972" | 1972-07-30 | [[Роман Львович]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1467 | data-sort-value="1974" | 1974-08-28 | [[Роман Шәйхетдинов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Roman Shaykhutdinov|Roman Shaykhutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 1468 | data-sort-value="1959" | 1959-03-15 | [[Рубен Дишдишян]] | ''[[:d:Q952960|Әрмәнстан милли политехник университеты]]'' | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1469 | data-sort-value="1929" | 1929-10-29 | [[Рудольф Зарипов|Рудульф Зарипов]] | [[Mäskäw däwlät universitetı|Мәскәү дәүләт университеты]] | | | | data-sort-value="1991" | 1991-09-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1470 | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | [[Руслан Галиәкбәров]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1471 | data-sort-value="1994" | 1994-05-25 | [[Руслан Закиров]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>[[укытучы]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан шәһәр филармониясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 1472 | data-sort-value="1982" | 1982-02-14 | [[Руслан Зәйнуллин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Zainullin|Ruslan Zainullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1473 | data-sort-value="1975" | 1975-12-23 | [[Руслан Йосыпов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Yusupov|Ruslan Yusupov]] | | |- | style='text-align:right'| 1474 | data-sort-value="1981" | 1981-10-29 | [[Руслан Мөхәммәтшин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1475 | data-sort-value="1989" | 1989-02-14 | ''[[:d:Q7381031|Руслан Нагаев]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1476 | data-sort-value="1974" | 1974-10-07 | [[Руслан Нигъмәтуллин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q130857|диҗей]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Nigmatullin|Ruslan Nigmatullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1477 | data-sort-value="1991" | 1991-07-11 | [[Руслан Сәмитов]] | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q13383011|бабсличе]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Samitov|Ruslan Samitov]] | | |- | style='text-align:right'| 1478 | data-sort-value="1976" | 1976-06-27 | [[Руслан Шиһабетдинов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[менеджер]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1479 | data-sort-value="1946" | 1946-11-25 | [[Рушан Шәмсетдинов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1480 | data-sort-value="1929" | 1929-01-03 | [[Рәдиф Бәширев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="1996" | 1996-04-20 | [[Махачкала]] |- | style='text-align:right'| 1481 | data-sort-value="1957" | 1957-07-17 | [[Рәдиф Сәгъди]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | [[Әлмәт татар драма театры|Әлмәт татар дәүләт драма театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]]<br/>[[Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры]]<br/>[[Татарстан язучылар берлеге]] | | | |- | style='text-align:right'| 1482 | data-sort-value="1946" | 1946-10-05 | [[Рәис Галимов]] | | ''[[:d:Q476246|sailor]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1483 | data-sort-value="1984" | 1984-06-25 | [[Рәис Сөләйманов (1984)|Рәис Сөләйманов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]'' | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4398081|Русия стратегик тикшеренүләр институты]]'' | [[:commons:Category:Rais Suleymanov|Rais Suleymanov]] | | |- | style='text-align:right'| 1484 | data-sort-value="1925" | 1925-02-23 | [[Рәисә Билалова|Рәисә Билалова]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | data-sort-value="2003" | 2003-10-06 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1485 | data-sort-value="1926" | 1926-08-26 | [[Рәиф Бәкерев]] | ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]'' | | | | data-sort-value="2014" | 2014-04-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1486 | data-sort-value="1997" | 1997-12-23 | [[Рәйхан Габдуллина]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 1487 | data-sort-value="1954" | 1954-06-23 | [[Рәмзия Зиннәтова]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1488 | data-sort-value="1977" | 1977-12-29 | [[Рәмир Хәйдәров|Рәмир Хәйдәрев]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-06-29 | |- | style='text-align:right'| 1489 | data-sort-value="1989" | 1989-01-10 | [[Рәмис Мөҗипов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1490 | data-sort-value="1950" | 1950-03-05 | [[Рәфыйк Билалов]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1491 | data-sort-value="1951" | 1951-05-03 | [[Рәфыйк Габдрахманов]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1492 | data-sort-value="1917" | 1917-10-17 | [[Рәшидә Җиһаншина]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-05-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1493 | data-sort-value="1951" | 1951-08-20 | [[Рәшит Абдуллин]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[җырчы]] | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1494 | data-sort-value="1953" | 1953-10-24 | [[Рәшит Ахунов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-03-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1495 | data-sort-value="1954" | 1954-02-10 | [[Рәшит Газиев]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | | [[:commons:Category:Rashit Gazeev|Rashit Gazeev]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1496 | data-sort-value="1951" | 1951-01-16 | [[Рәшит Гаимов]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[И. Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты|Иван Яковлевич Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Rashit Gaimov|Rashit Gaimov]] | | |- | style='text-align:right'| 1497 | data-sort-value="1954" | 1954-04-12 | [[Рәшит Гафиятуллин]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1498 | | [[Рәшит Госманов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1499 | data-sort-value="1946" | 1946-01-06 | [[Рәшит Мостафин]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1500 | data-sort-value="1923" | 1923-01-05 | [[Рәшит Нигъмәтуллин (1923)|Рәшит Нигъмәтуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1991" | 1991-07-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1501 | data-sort-value="1919" | 1919-03-01 | [[Рәшит Пономарёв]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q2627699|шаһмат композиторы]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-12-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1502 | data-sort-value="1941" | 1941-10-19 | [[Рәүф Игъламов]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | | | | data-sort-value="2016" | 2016-05-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1503 | data-sort-value="1949" | 1949-11-10 | [[Рәүфәл Мөхәммәтҗанов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q60687737|мәдәният өлкәсе оешма җитәкчесе]]''<br/>[[инженер]] | [[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]] | [[:commons:Category:Raufal Mukhametzhanov|Raufal Mukhametzhanov]] | | |- | style='text-align:right'| 1504 | data-sort-value="1959" | 1959-03-29 | [[Рөстәм Абязов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[La Primavera оркестры]] | [[:commons:Category:Rustem Abyazov|Rustem Abyazov]] | | |- | style='text-align:right'| 1505 | data-sort-value="1974" | 1974-04-02 | [[Рөстәм Булатов (1974)|Рөстәм Булатов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-05-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1506 | data-sort-value="1957" | 1957-08-23 | [[Рөстәм Бәхтиозин]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1507 | data-sort-value="1965" | 1965-10-11 | ''[[:d:Q98050927|Рөстәм Гафаров]]'' | | | ''[[:d:Q29232137|Municipal government of Kazan]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1508 | data-sort-value="1965" | 1965-10-11 | [[Рөстәм Гафаров]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | [[менеджер]] | [[Казанның Совет районы|Совет районы]]<br/>[[Казан]] | | | |- | style='text-align:right'| 1509 | data-sort-value="1986" | 1986-04-29 | [[Рөстәм Заһидуллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | [[:commons:Category:Rustem Zagidullin|Rustem Zagidullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1510 | data-sort-value="1961" | 1961-07-07 | [[Рөстәм Зәбиров (1961)|Рөстәм Зәбиров]] | [[96 нчы гимназия (Казан)|96 нчы гимназия]]<br/>[[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]'' | | [[:commons:Category:Rustem Zabirov|Rustem Zabirov]] | | |- | style='text-align:right'| 1511 | data-sort-value="1926" | 1926-12-13 | [[Рөстәм Измайлов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1512 | data-sort-value="1962" | 1962-04-14 | [[Рөстәм Исхаков]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Rustam Iskhakov|Rustam Iskhakov]] | | |- | style='text-align:right'| 1513 | data-sort-value="1946" | 1946-03-03 | [[Рөстәм Кайдрәкев]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1514 | data-sort-value="1982" | 1982-01-22 | ''[[:d:Q7382469|Рөстәм Канипов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1515 | data-sort-value="1934" | 1934-03-30 | [[Рөстәм Килдебәков|Рөстәм Килдебәкев]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4271051|Lviv National Academy of Arts]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3374326|muralist]]''<br/>''[[:d:Q2205972|рәссам-витражис]]''<br/>''[[:d:Q282718|mosaicist]]''<br/>''[[:d:Q56236186|carpets designer]]''<br/>''[[:d:Q739437|рәссам-плакатчы]]'' | | [[:commons:Category:Rustem Kildibekov|Rustem Kildibekov]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1516 | data-sort-value="1954" | 1954-01-28 | [[Рөстәм Литвинов]] | | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1517 | data-sort-value="1984" | 1984-04-02 | [[Рөстәм Мөхәммәтшин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1518 | data-sort-value="1963" | 1963-09-28 | [[Рөстәм Равилов|Рөстәм Равилев]] | ''[[:d:Q98420509|школа №30]]''<br/>[[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | | | [[:commons:Category:Rustam Ravilov|Rustam Ravilov]] | | |- | style='text-align:right'| 1519 | data-sort-value="1971" | 1971-06-16 | [[Рөстәм Сәетколов]] | | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1520 | data-sort-value="1920" | 1920-10-30 | [[Рөстәм Хәлитов|Рөстәм Халитев]] | | | | | data-sort-value="1981" | 1981-05-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1521 | data-sort-value="1972" | 1972-01-30 | [[Рөстәм Хуҗин (1972)|Рөстәм Хуҗин]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Rustem Khuzin|Rustem Khuzin]] | | |- | style='text-align:right'| 1522 | data-sort-value="1965" | 1965-07-04 | [[Рөстәм Шәмсутов]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Rustem Shamsutov|Rustem Shamsutov]] | | |- | style='text-align:right'| 1523 | data-sort-value="1921" | 1921-08-16 | [[Рөстәм Яхин]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Rustem Yakhin|Rustem Yakhin]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-23 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1524 | data-sort-value="1943" | 1943-12-14 | [[Рөстәм Үтәй]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]]<br/>[[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>''[[:d:Q2082457|National Drama Theatre M. Shketan]]''<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Татарстан (телерадиокомпания)|«Татарстан» дәүләт телерадиотапшырулар компаниясе]] | | data-sort-value="2025" | 2025-05-02 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1525 | data-sort-value="1961" | 1961-11-08 | [[Рөстәм Әдһәмев]] | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]'' | | [[:commons:Category:Rustem Adagamov|Rustem Adagamov]] | | |- | style='text-align:right'| 1526 | data-sort-value="1978" | 1978-06-10 | ''[[:d:Q10480396|Рөстәм Әхмәтҗанов]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1527 | data-sort-value="1883" | 1883-12-28 | [[Садыйк Сәгыев]] | | | | | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1528 | data-sort-value="1862" | 1862-07-20 | [[Салих Гобәйдуллин]] | [[Мәрҗания мәдрәсәсе]] | | | | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Махачкала]] |- | style='text-align:right'| 1529 | data-sort-value="1900" | 1900-12-03 | [[Салих Сәйдәшев]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Salikh Saydashev|Salikh Saydashev]] | data-sort-value="1954" | 1954-12-16 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1530 | data-sort-value="1862" | 1862-07-04 | [[Салихҗан Галиев|Салихҗан Баруди]] | [[Касыймия мәдрәсәсе|«Касыймия» мәдрәсәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | | | | data-sort-value="1932" | 1932 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1531 | data-sort-value="1981" | 1981-12-15 | [[Сандугач Шәйдуллина]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1532 | data-sort-value="1924" | 1924-12-24 | [[Сания Афзаметдинова]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-06 | |- | style='text-align:right'| 1533 | data-sort-value="1906" | 1906-11-01 | [[Сара Садыйкова]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>[[композитор]]<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Sara Sadykova|Sara Sadykova]] | data-sort-value="1986" | 1986-06-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1534 | data-sort-value="1954" | 1954-10-04 | [[Светлана Гарбузова]] | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Garbuzova|Svetlana Garbuzova]] | | |- | style='text-align:right'| 1535 | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q7652460|Светлана Горохович]]'' | | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1536 | data-sort-value="1946" | 1946-05-03 | [[Светлана Захарова (1946)|Светлана Захарова]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1537 | data-sort-value="1993" | 1993-02-19 | [[Светлана Липатова]] | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1538 | data-sort-value="1987" | 1987-04-02 | [[Светлана Смирнова-Марцинкевич|Светлана Смирнова-Марсинкевич]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1539 | data-sort-value="1980" | 1980-03-07 | [[Светлана Шикшина]] | ''[[:d:Q483032|Myongji University]]'' | ''[[:d:Q3186699|Go professional]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Shikshina|Svetlana Shikshina]] | | |- | style='text-align:right'| 1540 | data-sort-value="1907" | 1907-12-05 | [[Святослав Астафьев]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | data-sort-value="1990" | 1990-12-21 | [[Рязань]] |- | style='text-align:right'| 1541 | data-sort-value="1893" | 1893-02-18 | [[Себестьен Шакиров]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Sebestyén Shakirov|Sebestyén Shakirov]] | data-sort-value="1966" | 1966-04-23 | [[Бая-Маре]] |- | style='text-align:right'| 1542 | data-sort-value="1915" | 1915-09-26 | ''[[:d:Q125484650|Сенькіна Віра Миколаївна]]'' | ''[[:d:Q19618301|Moscow School of Art and Industry named after M. I. Kalinin]]'' | ''[[:d:Q56118087|rug maker]]'' | | | No/unknown value | |- | style='text-align:right'| 1543 | data-sort-value="1907" | 1907-08-29 | [[Серафим Кудряшов|Серафим Кудрәшев]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | [[Ташкент|Ташкәнт]] |- | style='text-align:right'| 1544 | data-sort-value="1906" | 1906-05-03 | [[Серафим Субботин]] | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q12074572|S. I. Subbotin Institute of Geophysics]]''<br/>''[[:d:Q12074571|Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў НАН Украіны]]'' | | data-sort-value="1976" | 1976-01-16 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1545 | data-sort-value="1959" | 1959-09-15 | [[Сергей Абрамов (1959)|Сергей Абрамов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1546 | data-sort-value="1906" | 1906-09-15 | [[Сергей Александров]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978-08-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1547 | data-sort-value="1918" | 1918-10-04 | ''[[:d:Q12079275|Сергей Архангельский]]'' | | | | | data-sort-value="1993" | 1993-08-20 | [[Глазов]] |- | style='text-align:right'| 1548 | data-sort-value="1898" | 1898 | [[Сергей Болховский]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Мүнхен]] |- | style='text-align:right'| 1549 | data-sort-value="1859" | 1859-08-27 | [[Сергей Булич]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q12347522|этнограф]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | | data-sort-value="1921" | 1921-04-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1550 | data-sort-value="1941" | 1941-10-06 | ''[[:d:Q9336229|Сергей Ваганов]]'' | ''[[:d:Q4204524|Faculty of History of the Belarusian State University]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1551 | data-sort-value="1956" | 1956 | ''[[:d:Q48564354|Сергей Волков]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q21550489|conceptual artist]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1552 | data-sort-value="1877" | 1877-05-05 | [[Сергей Гассар]] | | | | | data-sort-value="1918" | 1918-08-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1553 | data-sort-value="1997" | 1997-01-30 | ''[[:d:Q34231785|Сергей Доронин]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1554 | data-sort-value="1937" | 1937-07-18 | [[Сергей Дьяконов]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | [[:commons:Category:Sergey Dyakonov|Sergey Dyakonov]] | | |- | style='text-align:right'| 1555 | data-sort-value="1776" | 1776 | ''[[:d:Q4179187|Сергей Желтухин]]'' | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1833" | 1833-07-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1556 | data-sort-value="1967" | 1967-05-08 | [[Сергей Жуков (1967)|Сергей Жуков]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Nikolayevich Zhukov|Sergey Nikolayevich Zhukov]] | | |- | style='text-align:right'| 1557 | data-sort-value="1871" | 1871-03-02 | [[Сергей Завадский]] | ''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1935" | 1935-07-02 | ''[[:d:Q2786011|Bubeneč]]'' |- | style='text-align:right'| 1558 | data-sort-value="1847" | 1847 | [[Сергей Ильенко]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | | data-sort-value="1918" | 1918 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 1559 | data-sort-value="1950" | 1950-01-09 | [[Сергей Котов (1950)|Сергей Котов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1560 | data-sort-value="1887" | 1887-08-22 | [[Сергей Лаптев]] | | ''[[:d:Q901402|географ]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q726762|Рус география җәмгыяте]]'' | [[:commons:Category:Sergey Laptev|Sergey Laptev]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-03 | |- | style='text-align:right'| 1561 | data-sort-value="1879" | 1879-10-02 | [[Сергей Львов (1879)|Сергей Львов]] | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]]<br/>''[[:d:Q133822|В. Л. Комаров ис. РФА ботаника институты]]'' | | data-sort-value="1959" | 1959-01-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1562 | data-sort-value="1870" | 1870-10-19 | [[Сергей Люпов]] | ''[[:d:Q4318657|Түбән Новгород кадет корпусы]]'' | [[офицер]] | | | data-sort-value="1945" | 1945-11-19 | [[Уссурийск]] |- | style='text-align:right'| 1563 | data-sort-value="1910" | 1910-02-05 | [[Сергей Ляхов|Сергей Ләхов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | ''[[:d:Q4201826|РФА Идел бассейны экологиясе институты]]''<br/>''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q782912|Aviakor]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986-04-04 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 1564 | data-sort-value="1963" | 1963-02-28 | [[Сергей Маврин]] | | ''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q128124|тавыш режиссёры]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mavrin|Sergey Mavrin]] | | |- | style='text-align:right'| 1565 | data-sort-value="1906" | 1906-01-16 | [[Сергей Макшин|Сергей Макашин]] | ''[[:d:Q4129828|Югары әдәби-сәнгати институт]]''<br/>''[[:d:Q4533069|MSU Faculty of Ethnology]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]'' | [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]<br/>''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-10-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1566 | data-sort-value="1880" | 1880-01-28<br/>1880-01-04 | [[Сергей Малов (1880)|Сергей Малов]] | [[Казан руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]'' | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | | data-sort-value="1957" | 1957-09-06<br/>1957-01-09<br/>1957-01-07 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1567 | data-sort-value="1868" | 1868-09-14<br/>1868-09-26 | [[Сергей Найденов]] | | [[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]] | | [[:commons:Category:Sergey Naydyonov|Sergey Naydyonov]] | data-sort-value="1922" | 1922-12-05 | [[Ялта]] |- | style='text-align:right'| 1568 | data-sort-value="1863" | 1863 | [[Сергей Пермяков]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | | [[:commons:Category:Sergey Efremovich Permyakov|Sergey Efremovich Permyakov]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-06 | ''[[:d:Q1886651|Малаховка]]'' |- | style='text-align:right'| 1569 | data-sort-value="1911" | 1911-03-25 | [[Сергей Петров (1911)|Сергей Петров]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1988" | 1988-10-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1570 | data-sort-value="1971" | 1971-06-15 | [[Сергей Петров (1971)]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[менеджер]] | | [[:commons:Category:Sergey Viktorovich Petrov|Sergey Viktorovich Petrov]] | | |- | style='text-align:right'| 1571 | data-sort-value="1924" | 1924-01-04 | ''[[:d:Q27300074|Сергей Полуянов]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-03-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1572 | data-sort-value="1948" | 1948-10-10 | [[Сергей Саначин]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Sanachin|Sergey Sanachin]] | | |- | style='text-align:right'| 1573 | data-sort-value="1961" | 1961 | ''[[:d:Q109484685|Сергей Светлаков]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2180411|пәртеритче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1574 | data-sort-value="1963" | 1963-04-07 | [[Сергей Сергеев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1575 | | [[Сергей Скрябин]] | [[48-нче мәктәп|48 нче мәктәп]]<br/>[[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | | [[Космический (балалар аланы)]] | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1576 | data-sort-value="1913" | 1913-10-12 | [[Сергей Соколов (1913)|Сергей Соколов]] | | | | | data-sort-value="1983" | 1983-08-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1577 | data-sort-value="1914" | 1914-05-10 | [[Сергей Сперанский|Сергей Сперански]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Borisovich Speransky|Sergey Borisovich Speransky]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1578 | data-sort-value="1954" | 1954-04-04 | [[Сергей Столбун]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1579 | data-sort-value="1907" | 1907-01-25 | [[Сергей Суслов]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-02-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1580 | data-sort-value="1950" | 1950-03-19 | ''[[:d:Q28500669|Сергей Тимофеев]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-07-05 | |- | style='text-align:right'| 1581 | data-sort-value="1824" | 1824-03-22 | [[Сергей Толстой (1824)|Сергей Толстой]] | | | | | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1582 | data-sort-value="1973" | 1973-06-22 | [[Сергей Харламов]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1583 | data-sort-value="1864" | 1864-08-13 | [[Сергей Шестаков]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q26132815|византолог]]'' | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | | data-sort-value="1940" | 1940-11-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1584 | data-sort-value="1600" | 16th century | ''[[:d:Q62600582|Сергий Шухтовский]]'' | | ''[[:d:Q1423891|дин хезмәтчесе]]'' | | | data-sort-value="1609" | 1609-05-19 | |- | style='text-align:right'| 1585 | data-sort-value="1906" | 1906-01-01 | ''[[:d:Q60830684|Сметанкин, Павел Семёнович]]'' | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Pavel Smetankin|Pavel Smetankin]] | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1586 | data-sort-value="1987" | 1987-09-01 | ''[[:d:Q140915100|Соколов, Данияр Мнирович]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1587 | data-sort-value="1913" | 1913-11-21 | [[Соломон Стам]] | ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-06-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1588 | data-sort-value="1902" | 1902-10-31 | [[Софи Эрһардт]] | | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q16755977|раса назариясе назариячесе]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q153978|Түбинген университеты]]'' | | data-sort-value="1990" | 1990-10-02 | [[Түбинген]] |- | style='text-align:right'| 1589 | data-sort-value="1979" | 1979-12-29 | [[Софья Гуляк]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q81759238|музыка укытучысы]]''<br/>''[[:d:Q61996187|классик пианист]]'' | ''[[:d:Q304985|Royal College of Music]]'' | [[:commons:Category:Sofya Gulyak|Sofya Gulyak]] | | |- | style='text-align:right'| 1590 | data-sort-value="1901" | 1901-11-10 | [[Софья Звягинцева]] | | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1591 | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | [[Софья Кузьминых]] | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Sofiya Kuzminykh|Sofiya Kuzminykh]] | | |- | style='text-align:right'| 1592 | data-sort-value="1924" | 1924-03-24 | [[Спартак Королёв]] | ''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2992066|Минск дәүләт лингвистика университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-12-23 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 1593 | data-sort-value="1907" | 1907-01-29 | ''[[:d:Q120267639|Спориус, Алексей Эмильевич]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]]<br/>[[инженер]] | | | data-sort-value="1978" | 1978 | |- | style='text-align:right'| 1594 | data-sort-value="1904" | 1904-11-03 | ''[[:d:Q110761939|Спориус, Андрей Эмильевич]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Sporius|Andrey Sporius]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1595 | data-sort-value="1933" | 1933-11-17 | [[Стелла Габдерахманова|Стелла Габдерахманыва]] | | ''[[:d:Q2251335|мәктәп укытучысы]]'' | | [[:commons:Category:Stella Gabdrakhmanova|Stella Gabdrakhmanova]] | | |- | style='text-align:right'| 1596 | data-sort-value="1860" | 1860-07-20 | [[Степан Бечко-Друзин]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[:commons:Category:Stepan Bechko-Druzin|Stepan Bechko-Druzin]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1597 | data-sort-value="1848" | 1848-10-20<br/>1848-10-08 | [[Степан Смоленский|Степан Смоленски]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан Император университеты|Казан император университеты]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q17132038|палиюгрыф]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="1909" | 1909-08-02<br/>1909-07-20 | [[Васильсурск|Василсурски]] |- | style='text-align:right'| 1598 | data-sort-value="1968" | 1968-02-03 | ''[[:d:Q123751599|Стрежнев, Дмитрий Степанович]]'' | ''[[:d:Q4431076|Kolmogorov's School]]''<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1599 | data-sort-value="1907" | 1907-07-27 | [[Сәгадәт Исхакый-Чагатай|Сәгадәт Исхакый Чагатай]] | [[Берлин университеты|Александр һәм Вильгельм Гумбольдт исемендәге Берлин университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]'' | [[:commons:Category:Saadet İshaki Çağatay|Saadet İshaki Çağatay]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-24 | [[Әнкара]] |- | style='text-align:right'| 1600 | data-sort-value="2001" | 2001-01-12 | [[Сәидә Мөхәммәтҗанова]] | | [[җырчы]] | [[Казан шәһәр филармониясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 1601 | data-sort-value="1928" | 1928-06-25 | [[Сәйяр Айдаров]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-01-02 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1602 | data-sort-value="1939" | 1939-08-23 | [[Сәкинә Шәймиева]] | | | | [[:commons:Category:Sakina Shaimieva|Sakina Shaimieva]] | data-sort-value="2018" | 2018-11-16 | |- | style='text-align:right'| 1603 | data-sort-value="1926" | 1926-08-24 | [[Сәфьян Ибраһимов]] | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Safiyan Ibragimov|Safiyan Ibragimov]] | data-sort-value="2014" | 2014-01-14 | [[Нагорный (Биектау районы)|Чыңгыз]] |- | style='text-align:right'| 1604 | data-sort-value="1892" | 1892-05-15 | [[Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская|Сәхибҗамал Гыйззәтуллина]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | [[:commons:Category:Sakhibzhamal Gizzatullina-Volzhskaya|Sakhibzhamal Gizzatullina-Volzhskaya]] | data-sort-value="1974" | 1974-04-06 | [[Чистай]] |- | style='text-align:right'| 1605 | data-sort-value="1862" | 1862-02-01 | [[Сөләйман Аитов]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1606 | data-sort-value="1985" | 1985-07-13 | [[Сөмбел Билалова]] | [[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1062433|җырчы]]'' | [[Казан шәһәр филармониясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 1607 | data-sort-value="1980" | 1980-02-05 | [[Сөмбел Гаффарова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Казан университетының татар филологиясе һәм тарихы факультеты|Казан федераль университетының татар филологиясе һәм тарихы факультеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | [[Сөембикә (журнал)]] | | | |- | style='text-align:right'| 1608 | data-sort-value="1975" | 1975-06-18 | [[Сөмбел Таишева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | [[Мәгариф (журнал)|Мәгариф]] | | | |- | style='text-align:right'| 1609 | data-sort-value="1909" | 1909-11-16 | ''[[:d:Q12159692|Тавельский Александр Владимирович]]'' | | ''[[:d:Q202648|хөкемче]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]'' | | | data-sort-value="1972" | 1972-10-28 | [[Самар]] |- | style='text-align:right'| 1610 | data-sort-value="1917" | 1917-09-13 | [[Тадеуш Орловски]] | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | ''[[:d:Q15924224|интернист]]''<br/>''[[:d:Q20739489|бөербелгеч]]''<br/>''[[:d:Q7834824|transplant surgeon]]''<br/>''[[:d:Q9149093|альпинист]]'' | ''[[:d:Q144488|Варшава университеты]]'' | [[:commons:Category:Tadeusz Orłowski (1917-2008)|Tadeusz Orłowski (1917-2008)]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-30 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 1611 | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Талия Хәбриева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | | |- | style='text-align:right'| 1612 | data-sort-value="1916" | 1916-06-03 | ''[[:d:Q111334702|Тамара Георгіеўна Караваева]]'' | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | ''[[:d:Q115035|Perm Opera and Ballet Theatre]]''<br/>''[[:d:Q2373326|Yerevan Opera Theater]]''<br/>''[[:d:Q4174311|Екатеринбург дәүләт академия опера һәм балет театры]]''<br/>''[[:d:Q2561905|Беларус Җөмһүрияте опера һәм балет театры]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-02-25 | |- | style='text-align:right'| 1613 | data-sort-value="1958" | 1958-04-27 | [[Тамара Губаева]] | | [[хокук белгече]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1614 | data-sort-value="1920" | 1920-05-27 | [[Тамара Петрова]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | data-sort-value="1978" | 1978-01-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1615 | data-sort-value="1911" | 1911-01-20 | [[Тамара Смирнова (1911)|Тамара Смирнова]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | No/unknown value | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1616 | data-sort-value="1909" | 1909-01-19 | [[Тамара Жузе|Тамара Җәүзи]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-08-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1617 | data-sort-value="1906" | 1906-10-02 | ''[[:d:Q12160114|Таршин, Алексей Михайлович]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="1986" | 1986-08-23 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1618 | data-sort-value="1929" | 1929-01-10 | [[Татьяна Александрова]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983-12-22<br/>1983-12-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1619 | data-sort-value="1928" | 1928-02-07<br/>1928-12-07 | [[Татьяна Алексеева]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]''<br/>''[[:d:Q21643407|NII i Muzeĭ antropologii MGU im. D.N. Anuchina]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-06-22 | [[Вязьма]] |- | style='text-align:right'| 1620 | data-sort-value="1912" | 1912-10-02 | [[Татьяна Аристовская]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2004" | 2004-05-29 | [[Tel-Äviv|Тел-Әвив]] |- | style='text-align:right'| 1621 | data-sort-value="1952" | 1952-02-17 | [[Татьяна Багаева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1622 | data-sort-value="1967" | 1967-02-09 | [[Татьяна Грабузова]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1623 | data-sort-value="1989" | 1989-05-27 | [[Татьяна Журавлёва]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1624 | data-sort-value="1942" | 1942-05-11 | [[Татьяна Зябликова|Татьяна Зәбликова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-07 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1625 | data-sort-value="1981" | 1981-11-04 | [[Татьяна Ковылина]] | | ''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1626 | data-sort-value="1955" | 1955-07-02 | [[Татьяна Ларионова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Larionova|Tatyana Larionova]] | | |- | style='text-align:right'| 1627 | data-sort-value="1973" | 1973-03-18 | [[Татьяна Репейкина]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-01-26 | |- | style='text-align:right'| 1628 | data-sort-value="1994" | 1994-09-10 | ''[[:d:Q55655687|Татьяна Романова]]'' | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1629 | data-sort-value="1994" | 1994-09-09 | [[Татьяна Романова]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Romanova (volleyball)|Tatiana Romanova (volleyball)]] | | |- | style='text-align:right'| 1630 | data-sort-value="1963" | 1963-05-14 | ''[[:d:Q105742054|Таццяна Міхайлаўна Шамава]]'' | ''[[:d:Q2067552|Grodno State Medical University]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2067552|Grodno State Medical University]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1631 | data-sort-value="1960" | 1960-07-01 | [[Таһир Саматов]] | [[Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә]]<br/>[[Россия ислам университеты (Уфа)]]<br/>''[[:d:Q4446469|Соргыт дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q27849290|экскаватор машинисты]]''<br/>''[[:d:Q2561741|crane driver]]''<br/>''[[:d:Q1373245|train driver]]'' | [[Хант-Манси автономияле округы мөселманнары Диния нәзарәте]]<br/>[[Россия мөселманнары Диния нәзарәте]]<br/>[[Үзәк диния нәзарәте]] | | | |- | style='text-align:right'| 1632 | data-sort-value="1946" | 1946-05-13 | [[Таһир Якупов]] | [[80 нче мәктәп (Казан)|80 нче мәктәп]] | [[җырчы]] | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]<br/>[[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе]] | [[:commons:Category:Tagir Yakupov|Tagir Yakupov]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1633 | data-sort-value="1867" | 1867-03-03 | [[Теодоро Шестаков]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="1958" | 1958-05-29 | [[Сан-Рафаел (Аргентина)]] |- | style='text-align:right'| 1634 | data-sort-value="1970" | 1970-09-30 | [[Тереза Камалова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1635 | data-sort-value="1946" | 1946-09-22 | ''[[:d:Q131356326|Тимашев, Геннадий Александрович]]'' | | | | | data-sort-value="2012" | 2012-05-11 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1636 | data-sort-value="2001" | 2001-02-15 | ''[[:d:Q56705756|Тимерхан Шәйхетдинов]]'' | | ''[[:d:Q23038345|википедияче]]''<br/>''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]'' | | [[:commons:Category:Timerkhan Shaikhutdinov|Timerkhan Shaikhutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 1637 | data-sort-value="2000" | 2000-04-30 | [[Тимур Богуславский]] | | ''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Timur Boguslavskiy|Timur Boguslavskiy]] | | |- | style='text-align:right'| 1638 | data-sort-value="1980" | 1980-05-13 | [[Тимур Галләмов]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Timur Galliamov|Timur Galliamov]] | | |- | style='text-align:right'| 1639 | data-sort-value="1955" | 1955-05-03 | [[Тимур Зефиров]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1640 | data-sort-value="1983" | 1983-02-23 | [[Тимур Ногманов]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Timur Nagumanov|Timur Nagumanov]] | | |- | style='text-align:right'| 1641 | data-sort-value="1992" | 1992-04-04 | [[Тимур Саматов (1992)]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1642 | data-sort-value="1978" | 1978-12-23 | [[Тимур Сираҗиев]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q42909|хәбәрче]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | [[:commons:Category:Timur Seraziev|Timur Seraziev]] | | |- | style='text-align:right'| 1643 | data-sort-value="1987" | 1987-01-04 | [[Тимур Сөләйманов (1987)|Тимур Сөләйманов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1232180|University of Granada]]'' | | [[Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре министрлыгы]] | | | |- | style='text-align:right'| 1644 | data-sort-value="1998" | 1998-06-20 | [[Тимур Хафизов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1645 | data-sort-value="1983" | 1983-01-12 | [[Тимур Шиһабетдинов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q378622|узышчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1646 | data-sort-value="1982" | 1982-08-16 | [[Тина Кузнецова|Тина]] | | [[композитор]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1647 | data-sort-value="1970" | 1970-03-02 | ''[[:d:Q112175966|Толоконцев, Олег Махаммадович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-01-08 | |- | style='text-align:right'| 1648 | data-sort-value="1936" | 1936-03-24 | [[Тәлгат Вәлиев]] | | [[композитор]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1649 | data-sort-value="1948" | 1948-10-12 | [[Тәлгать Таҗетдин]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | | |- | style='text-align:right'| 1650 | data-sort-value="1901" | 1901-02-14 | ''[[:d:Q134725248|Ураза Алексеева]]'' | | [[математик]] | | | data-sort-value="1968" | 1968-09-29 | [[Бөгелмә]] |- | style='text-align:right'| 1651 | data-sort-value="1927" | 1927-02-28 | [[Урал Дистанов]] | | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-13 | |- | style='text-align:right'| 1652 | data-sort-value="1919" | 1919-07-24 | [[Фаикъ Камал]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941 | [[Ростов-на-Дону]] |- | style='text-align:right'| 1653 | data-sort-value="1968" | 1968-01-31 | ''[[:d:Q135458282|Фасхутдинова, Луиза Фагимовна]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1509440|чигүче]]'' | [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]]<br/>[[Әмир Мәҗитов музее]] | [[:commons:Category:Luiza Fashutdinova|Luiza Fashutdinova]] | | |- | style='text-align:right'| 1654 | data-sort-value="1886" | 1886-01-01 | [[Фатих Әмирхан|Фатыйх Әмирхан]] | [[«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах» газетасы]]<br/>[[Ялт-Йолт (журнал)|Ялт-Йолт]]<br/>[[Кояш (гәҗит)|Кояш]]<br/>[[Аң (журнал)|«Аң» журналы]]<br/>[[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]]<br/>[[Эш (газета)|Эш]]<br/>[[Татарстан (журнал)|Татарстан]]<br/>[[Казан утлары (журнал)|Казан утлары]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Fatikh Amirkhan|Fatikh Amirkhan]] | data-sort-value="1926" | 1926-03-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1655 | data-sort-value="1936" | 1936-02-01 | [[Феликс Мөхәммәдов]] | | | | | data-sort-value="2020" | 2020-07-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1656 | data-sort-value="1723" | 1723 | [[Феодосий (Голосницкий)|Феодоси Голосниски]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="1787" | 1787-01-03 | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 1657 | data-sort-value="1936" | 1936-01-03 | [[Филзә Хәмидуллин]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Filza Khamidullin|Filza Khamidullin]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1658 | data-sort-value="1758" | 1758 | ''[[:d:Q106675098|Филимон Росляков]]'' | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="1806" | 1806-03-11 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] |- | style='text-align:right'| 1659 | data-sort-value="1936" | 1936-05-02 | [[Флера Хәмитова]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]]<br/>[[Казан педагогика көллияте]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]]<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]] | | data-sort-value="2025" | 2025-05-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1660 | data-sort-value="1921" | 1921-02-24 | [[Флориан Коцюбинский]] | ''[[:d:Q4314796|Киев илкүләм сынлы сәнгать һәм мигъмарият академиясе]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991-03-25 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1661 | data-sort-value="1876" | 1876-11-11<br/>1877 | [[Флориан Федорович]] | | | | [[:commons:Category:Florian Fedorovich|Florian Fedorovich]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-28 | [[Ырынбур]] |- | style='text-align:right'| 1662 | data-sort-value="1947" | 1947-02-18 | [[Флера Зыятдинова|Флюра Зыятдинова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-03-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1663 | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Форель Тинчурин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | [[Казан дәүләт энергетика университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-09-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1664 | data-sort-value="1944" | 1944-06-22 | [[Франгиз Хисамов]] | ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q24932362|Армия генералы Сергей Матвеевич Штеменко исемендәге Краснодар югары хәрби укуханәсе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1665 | data-sort-value="1932" | 1932-01-26 | [[Фридрих Малкин]] | | ''[[:d:Q11313148|sports journalist]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06<br/>2019-07 | |- | style='text-align:right'| 1666 | data-sort-value="1913" | 1913-11-26 | [[Фрума Арест]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Fruma Abramovna Arest|Fruma Abramovna Arest]] | data-sort-value="1991" | 1991-02-22 | [[Ашкабад]] |- | style='text-align:right'| 1667 | data-sort-value="1966" | 1966-09-10 | [[Фуат Гатин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1668 | data-sort-value="1900" | 1900-09-11 | [[Фёдор Баталов]] | ''[[:d:Q2948429|Vystrel course]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941-08-17 | [[Скепня|Скепнә]] |- | style='text-align:right'| 1669 | data-sort-value="1801" | 1801 | [[Фёдор Вишневский]] | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]'' | ''[[:d:Q1937330|world traveler]]'' | | | data-sort-value="1863" | 1863-04-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1670 | data-sort-value="1820" | 1820-07-28 | ''[[:d:Q326727|Фёдор Радецкий]]'' | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Fedor Radetsky|Fedor Radetsky]] | data-sort-value="1890" | 1890-01-14 | [[Одесса]] |- | style='text-align:right'| 1671 | data-sort-value="1898" | 1898-10-01 | [[Фәйзи Биккинин]] | | ''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q56441264|гармунчы]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968-03-29 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1672 | data-sort-value="1987" | 1987-05-16 | [[Фәнил Гыйләҗев]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Fanil Gilyazov|Fanil Gilyazov]] | | |- | style='text-align:right'| 1673 | data-sort-value="1958" | 1958-07-05 | [[Фәридә Вәлиева]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1674 | data-sort-value="1947" | 1947-03-28 | [[Фәридә Гайнуллина]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Farida Gainullina|Farida Gainullina]] | | |- | style='text-align:right'| 1675 | data-sort-value="1954" | 1954-02-11 | [[Фәридә Зәбирова]] | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]'' | [[Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q60623957|К(И)ФУ Халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Farida Zabirova|Farida Zabirova]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1676 | data-sort-value="1979" | 1979-08-27 | [[Фәридә Корбангалиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q46034607|interviewer]]'' | ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''<br/>''[[:d:Q55663942|Current Time TV]]''<br/>''[[:d:Q4049621|Republic.ru]]''<br/>''[[:d:Q108839367|Holod]]''<br/>''[[:d:Q125780326|The Breakfast Show]]'' | [[:commons:Category:Farida Kurbangaleyeva|Farida Kurbangaleyeva]] | | |- | style='text-align:right'| 1677 | data-sort-value="1959" | 1959 | [[Фәридә Мөхәммәтшина]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1678 | data-sort-value="1948" | 1948-07-29 | [[Фәридә Рәсүлева]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]]<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2022" | 2022-01-09 | [[Артём (шәһәр)|Артём шәһәре]] |- | style='text-align:right'| 1679 | data-sort-value="1971" | 1971-12-27 | [[Фәридә Харрасова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]'' | | [[:commons:Category:Farida Harrasova|Farida Harrasova]] | | |- | style='text-align:right'| 1680 | data-sort-value="1952" | 1952-12-11 | [[Фәридә Хәсьянова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q63798374|children's book illustrator]]'' | | [[:commons:Category:Farida Hasyanova|Farida Hasyanova]] | | |- | style='text-align:right'| 1681 | data-sort-value="1962" | 1962-05-21 | [[Фәрит Бикчәнтәев]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Farid Bikchantaev|Farid Bikchantaev]] | | |- | style='text-align:right'| 1682 | data-sort-value="1959" | 1959-02-24 | [[Фәрит Вәлиуллин]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Farit Valiullin|Farit Valiullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1683 | data-sort-value="1976" | 1976-03-13 | [[Фәрит Габделганиев]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>''[[:d:Q2027448|«Сколково» Мәскәү идарә мәктәбе]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1684 | data-sort-value="1951" | 1951-07-15 | ''[[:d:Q115687938|Фәрит Гөбәев]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | [[Вечерняя Казань (гәҗит)|Вечерняя Казань]] | [[:commons:Category:Farit Gubaev|Farit Gubaev]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-25 | |- | style='text-align:right'| 1685 | data-sort-value="1969" | 1969 | [[Фәрит Сәлмән]] | | ''[[:d:Q3111753|religious person]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1686 | data-sort-value="1914" | 1914-03-17 | [[Фәрит Фәтхуллин]] | ''[[:d:Q18401652|Stalingrad Military Aviation School of Pilots]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q222982|очучы-ас]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942-07-27 | [[Волгоград]] |- | style='text-align:right'| 1687 | data-sort-value="1948" | 1948-04-28 | [[Фәрит Шәйдуллов]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1688 | data-sort-value="1913" | 1913-12-19 | [[Фәрит Яруллин]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q105754940|symphonist]]'' | | [[:commons:Category:Farid Yarullin|Farid Yarullin]] | data-sort-value="1943" | 1943-10-17 | [[Новая Тухинь]] |- | style='text-align:right'| 1689 | data-sort-value="1955" | 1955-02-03 | [[Фәрит Әсәдуллин]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | ''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1690 | data-sort-value="1997" | 1997-10-15 | [[Фәрһад Бәхтияри]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q106625143|хор җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q41546637|викимедиачы]]'' | | [[:commons:Category:Färhad Bäkhtiari|Färhad Bäkhtiari]] | | |- | style='text-align:right'| 1691 | data-sort-value="1979" | 1979-11-02 | [[Фәрһад Фәткуллин]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>[[Мәскәү халыкара тәрҗемәчеләр мәктәбе]]<br/>''[[:d:Q30257274|Социаль һәм гуманитар белемнәр институты]]''<br/>[[2 номерлы лицей-интернат (Казан)]]<br/>''[[:d:Q5130246|Clayton High School]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q11085831|сөйләм тәрҗемәчесе]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q215279|үзмәшгуль]]''<br/>''[[:d:Q2912172|шәхси эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q132449651|Татарстан Республикасы Рәисе Аппараты]]''<br/>[[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | [[:commons:Category:Farhad Fatkullin|Farhad Fatkullin]] | | |- | style='text-align:right'| 1692 | data-sort-value="1871" | 1871-09-30 | [[Федор Эрнст|Фөдор Эрнст]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939-01-02 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1693 | data-sort-value="1980" | 1980-10-01 | ''[[:d:Q134587791|Хабибуллина, Эльмира Камилевна]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Elmira Khabibullina|Elmira Khabibullina]] | | |- | style='text-align:right'| 1694 | | [[Халидә Хәйретдинова|Халидә Хәйретдинева]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1695 | data-sort-value="1942" | 1942-11-24 | ''[[:d:Q126970397|Халиуллин, Рамиль Исмагилович]]'' | | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1696 | data-sort-value="1919" | 1919-12-23 | [[Харис Якупов]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Haris Yakupov|Haris Yakupov]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-17 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1697 | data-sort-value="1909" | 1909-02-15 | ''[[:d:Q12847692|Хәдичә Газыева]]'' | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | ''[[:d:Q12838331|Nakhchivan Music and Drama Theater]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991-06-07 | [[Нахчыван]] |- | style='text-align:right'| 1698 | data-sort-value="1861" | 1861-04-30 | [[Хәдичә Әхмәрова]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="1945" | 1945-03-31 | |- | style='text-align:right'| 1699 | data-sort-value="1905" | 1905-04-26 | [[Хәлимә Булатова-Терегулова]] | | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1700 | data-sort-value="1910" | 1910-05-04 | [[Хәлимә Корбангалиева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q11710359|гидробиолог]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2004" | 2004-03-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1701 | data-sort-value="1895" | 1895-06-15 | [[Хәмит Колмәмәт]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]] | [[:commons:Category:Hamit Kulmamet|Hamit Kulmamet]] | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Коми Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] |- | style='text-align:right'| 1702 | data-sort-value="1909" | 1909-12-16 | [[Хәсби Фазлуллин]] | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1703 | data-sort-value="1882" | 1882-01-06 | [[Хөсәен Ямашев]] | | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Husain Yamashev|Husain Yamashev]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1704 | data-sort-value="1926" | 1926-11-06 | [[Чулпан Бәхтиярова]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2013" | 2013-12-18 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1705 | data-sort-value="1977" | 1977-07-24 | [[Чулпан Закирова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Галиәсгар Камал исемендәге Татар театры]]<br/>[[Казан (бию ансамбле)|«Казан» бию ансамбле]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | |- | style='text-align:right'| 1706 | data-sort-value="1975" | 1975-10-01 | [[Чулпан Хаматова|Чулпан Хәмматова]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Chulpan Khamatova|Chulpan Khamatova]] | | |- | style='text-align:right'| 1707 | data-sort-value="1987" | 1987-02-24 | [[Чулпан Әхмәтҗанова]] | [[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q1062433|җырчы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | [[Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле]]<br/>[[Казан шәһәр филармониясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 1708 | data-sort-value="1931" | 1931-12-16 | [[Чыңгызхан Азимов]] | ''[[:d:Q104217028|Volsky Military Institute of Rear Services]]''<br/>''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q28669024|Харьковский завод тракторных самоходных шасси]]''<br/>''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-10-10 | |- | style='text-align:right'| 1709 | data-sort-value="1966" | 1966-03-23 | ''[[:d:Q123470860|Шайдуллин, Вадим Вакивович]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1710 | data-sort-value="1927" | 1927-01-01 | [[Шамил Башкиров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1711 | data-sort-value="1955" | 1955-12-21 | [[Шамил Вәлитов]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-07-02 | [[Россия|Россия Федерациясе]] |- | style='text-align:right'| 1712 | data-sort-value="1933" | 1933-09-10 | [[Шамил Габдрәшитов (1933)|Шамил Габдрәшитов]] | | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[инженер]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1713 | data-sort-value="1948" | 1948-09-01 | [[Шамил Зарифов|Шамил Зарифев]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1714 | data-sort-value="1923" | 1923-06-17 | [[Шамил Мөхәммәдьяров]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2005" | 2005-05-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1715 | data-sort-value="1950" | 1950-09-25 | [[Шамил Тимербулатов]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-05-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1716 | data-sort-value="1985" | 1985-01-29 | [[Шамил Хаматов|Шамил Хәмматов]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4394568|Mikhail Chekhov Riga Russian Theatre]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1717 | data-sort-value="1853" | 1853-03-12 | [[Шаһбазгәрәй Әхмәров|Шаһбазгәрәй Әхмәрев]] | [[Казан Император университеты|Казан император университеты]]<br/>[[Икенче Казан ирләр гимназиясе]] | [[укытучы]] | | | data-sort-value="1900" | 1900-04-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1718 | data-sort-value="1812" | 1812 | [[Шаһиәхмәт Алкин]] | [[Беренче Казан ирләр гимназиясе]] | | [[Мөселман балалар приюты|Мөселман балалар ятимханәсе]] | | data-sort-value="1879" | 1879 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1719 | data-sort-value="1980" | 1980-09-04 | ''[[:d:Q135922663|Шишкин, Марк Рустамович]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1039099|икыскурия йөртүче]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | [[:commons:Category:Mark Shishkin|Mark Shishkin]] | | |- | style='text-align:right'| 1720 | data-sort-value="1818" | 1818-01-13 | [[Шиһабетдин Мәрҗани]] | [[Ташкичү мәдрәсәсе]]<br/>''[[:d:Q4287943|Күкәлташ мәдрәсәсе]]''<br/>[[Ширдар мәдрәсәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Shigabutdin Marjani|Shigabutdin Marjani]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-15 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1721 | data-sort-value="1923" | 1923-10-22 | [[Шәүкәт Ибраһимов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q12572201|Institute of Nuclear Physics]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989-12-26 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 1722 | data-sort-value="1966" | 1966-08-23 | [[Эдгар Бартенев]] | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1723 | data-sort-value="1970" | 1970-01-12 | ''[[:d:Q48644155|Эдгар Гаделшин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-10-21 | |- | style='text-align:right'| 1724 | data-sort-value="1932" | 1932-06-03 | [[Эдуард Бадәмшин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2000" | 2000-06-01 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1725 | data-sort-value="1937" | 1937-01-04 | [[Эдуард Гыймади]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]] | ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1726 | data-sort-value="1972" | 1972-03-07 | [[Эдуард Кадыйрмәтов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1727 | data-sort-value="1950" | 1950-06-22 | ''[[:d:Q22695628|Эдуард Милюшев]]'' | | ''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]''<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1728 | data-sort-value="1971" | 1971-02-22 | ''[[:d:Q130343722|Эдуард Ренадович Валиуллин]]'' | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1729 | data-sort-value="1946" | 1946-04-01 | ''[[:d:Q136816859|Эдуард Трескин]]'' | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1730 | data-sort-value="1969" | 1969-01-28 | [[Эдуард Хәйруллин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Khairullin|Eduard Khairullin]] | data-sort-value="2023" | 2023-04-14 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1731 | data-sort-value="1984" | 1984-02-13 | [[Эдуард Шәрәфиев]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Sharafiev|Eduard Sharafiev]] | | |- | style='text-align:right'| 1732 | data-sort-value="1964" | 1964-10-07 | [[Эдуард Әкбәров]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q859528|футбол хөкемчесе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1733 | data-sort-value="1958" | 1958-09-03 | [[Элбрус Баянов]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1734 | data-sort-value="1987" | 1987-04-23 | [[Элина Сәфәрова]] | ''[[:d:Q634951|Архитектура ассоциациясенең архитектура мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1735 | data-sort-value="1940" | 1940-10-31 | [[Эльвира Батыева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | [[:commons:Category:Elvira Batyeva|Elvira Batyeva]] | | |- | style='text-align:right'| 1736 | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Эльвира Кудрецкая]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q111986872|Кіравец]]''<br/>[[«Татарстан» радиосы]] | [[:commons:Category:Elvira Kudretskaya|Elvira Kudretskaya]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-31 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1737 | data-sort-value="1980" | 1980-01-05 | [[Эльвира Янковская]] | | ''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''<br/>''[[:d:Q3610436|стилист]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1738 | data-sort-value="1974" | 1974-04-24 | [[Эльмира Зарипова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]''<br/>''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы]] | | | |- | style='text-align:right'| 1739 | data-sort-value="1925" | 1925-03-15 | [[Эльмира Котляр]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-10-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1740 | data-sort-value="1928" | 1928-10-17 | ''[[:d:Q5373387|Эммануил Липкинд]]'' | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-02-04 | [[Иерусалим|Котдус]] |- | style='text-align:right'| 1741 | data-sort-value="1982" | 1982-06-30 | [[Энҗе Авзалова]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1742 | data-sort-value="1944" | 1944-02-01 | [[Эра Җиһаншина]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Era Ziganshina|Era Ziganshina]] | | |- | style='text-align:right'| 1743 | data-sort-value="1936" | 1936-08-31 | [[Эрнст Улумбәков]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-03-26 | |- | style='text-align:right'| 1744 | data-sort-value="1870" | 1870-08-11 | [[Юлий Блүменталь]] | ''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yuliy Blumental|Yuliy Blumental]] | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Кызылурда өлкәсе]] |- | style='text-align:right'| 1745 | data-sort-value="1974" | 1974-08-04 | [[Юлия Абдреева]] | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1746 | data-sort-value="2005" | 2005-03-16 | [[Юлия Артемьева]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Iuliia Artemeva|Iuliia Artemeva]] | | |- | style='text-align:right'| 1747 | data-sort-value="1969" | 1969-02-26<br/>1969 | [[Юлия Галләмова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Yulia Gallyamova|Yulia Gallyamova]] | | |- | style='text-align:right'| 1748 | data-sort-value="1989" | 1989-03-03 | [[Юлия Мазурова]] | | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1749 | data-sort-value="1971" | 1971-03-08 | [[Юлия Хәмитова|Юлия Хәмитева]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1750 | data-sort-value="1970" | 1970-08-13 | [[Юлия Җиһаншина]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[композитор]]<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Yuliya Ziganshina|Yuliya Ziganshina]] | | |- | style='text-align:right'| 1751 | | [[Юлия Әдһәмова|Юлия Әдһәмева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1752 | data-sort-value="1927" | 1927-02-28 | [[Юныс Әхмәтҗанов]] | | [[пешекче]] | | | data-sort-value="1984" | 1984-02-13 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1753 | data-sort-value="1912" | 1912-05-09 | ''[[:d:Q108363838|Юренков, Николай Николаевич]]'' | | | | | data-sort-value="1977" | 1977-06-15 | [[Минск]] |- | style='text-align:right'| 1754 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[Юрий Иванов|Юри Иванов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | data-sort-value="2003" | 2003-01-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1755 | data-sort-value="1908" | 1908-01-06 | [[Юрий Сунгуров|Юри Сунгуров]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="1973" | 1973-06-06 | [[Петрозаводск]] |- | style='text-align:right'| 1756 | data-sort-value="1905" | 1905-05-30 | [[Юрий Сырнев|Юри Сырнев]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Syrnev|Yuri Syrnev]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-11 | [[Канатып]] |- | style='text-align:right'| 1757 | data-sort-value="1969" | 1969-12-16 | [[Юрий Үткелбаев|Юри Уткүлбаев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q18515558|мини-футбулчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1758 | data-sort-value="1905" | 1905-08-30 | [[Юрий Хржановский|Юри Хржановски]] | ''[[:d:Q1483704|Vkhutein]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="1987" | 1987-09-24 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1759 | data-sort-value="1898" | 1898 | [[Юрий Чирихин|Юри Чирихин]] | ''[[:d:Q2379681|Диңгез кадет корпусы]]'' | ''[[:d:Q10295465|һидругрыф]]'' | | | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 1760 | data-sort-value="1931" | 1931-12-12 | [[Юрий Бабанов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="1995" | 1995-10-30 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1761 | data-sort-value="1951" | 1951-04-16 | [[Юрий Балашов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1762 | data-sort-value="1937" | 1937-03-31 | [[Юрий Беляков]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1763 | data-sort-value="1939" | 1939-02-26 | [[Юрий Воронин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1764 | data-sort-value="1954" | 1954-05-28 | [[Юрий Егоров (1954)]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Youri Egorov|Youri Egorov]] | data-sort-value="1988" | 1988-04-16 | [[Амстердам]] |- | style='text-align:right'| 1765 | data-sort-value="1886" | 1886-05-26 | [[Юрий Ключников]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[хокук белгече]] | | | data-sort-value="1938" | 1938-10-10<br/>1938-01-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1766 | data-sort-value="1954" | 1954-07-01 | [[Юрий Ковалёв|Юрий Ковалев]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1767 | data-sort-value="1939" | 1939-12-06 | [[Юрий Коноплёв]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Konoplyov|Yuri Konoplyov]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-05 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1768 | data-sort-value="1933" | 1933-02-07 | ''[[:d:Q41182195|Юрий Красильников]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-11-03 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1769 | data-sort-value="1925" | 1925-01-15 | ''[[:d:Q124391127|Юрий Матвеев]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4496242|Харьков сынлы сәнгать институты (1921-1963)]]'' | ''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4496305|Kharkiv Ukrainian Drama Theatre]]'' | | data-sort-value="1988" | 1988-09-24 | [[Харьков]] |- | style='text-align:right'| 1770 | data-sort-value="1956" | 1956-03-29 | ''[[:d:Q12131461|Юрий Минҗанов]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-11-07 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 1771 | data-sort-value="1946" | 1946-08-19 | [[Юрий Нәзмиев]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан дәүләт энергетика университеты]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 1772 | data-sort-value="1924" | 1924-04-29<br/>1924-08-29 | [[Юрий Откупщиков]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q16267607|классик телләр белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2010" | 2010-09-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1773 | data-sort-value="1948" | 1948-06-01 | [[Юрий Плугин]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | [[офицер]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1774 | data-sort-value="1927" | 1927-04-07 | ''[[:d:Q16719189|Юрий Татаренко]]'' | ''[[:d:Q4315056|Милли педагогия университеты]]'' | ''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="2006" | 2006-11-16 | |- | style='text-align:right'| 1775 | data-sort-value="1986" | 1986-04-30 | ''[[:d:Q4536368|Яжевика]]'' | | [[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1776 | data-sort-value="1988" | 1988-04-26 | [[Якоб Циммерман]] | [[Prinston universitetı|Принстон университеты]] | [[математик]] | ''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1777 | data-sort-value="1987" | 1987-10-21 | [[Яна Гурьянова]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1778 | data-sort-value="1988" | 1988-02-03 | [[Яна Мартынова]] | | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1779 | data-sort-value="1930" | 1930-11-20 | [[Ярослав Заботин]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | data-sort-value="2012" | 2012-10-25 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1780 | data-sort-value="2004" | 2004-12-11 | [[Ясминә Кадыйрова]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Yasmina Kadyrova|Yasmina Kadyrova]] | | |- | style='text-align:right'| 1781 | data-sort-value="1946" | 1946-09-23 | ''[[:d:Q68765168|Ігар Васільевіч Карпаў]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q20873634|Мінскпраект]]''<br/>''[[:d:Q68765371|Адміністрацыя Партызанскага раёна г. Мінска]]''<br/>''[[:d:Q56628079|Дзяржкамітэт Рэспублікі Беларусь па архітэктуры і будаўніцтве]]''<br/>''[[:d:Q6517837|Ministry of Architecture and Construction of the Republic of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q52846959|Institute Belniis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1782 | data-sort-value="1921" | 1921-02-02 | [[Җанбәк Әхмәрев]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | | | | data-sort-value="2009" | 2009-01-20 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1783 | data-sort-value="1897" | 1897-10-13 | [[Җиһангир Алкин]] | | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q4233718|билгесез]]'' |- | style='text-align:right'| 1784 | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Җорҗ Һилл]] | | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | | data-sort-value="1968" | 1968 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 1785 | data-sort-value="1920" | 1920-07-08 | [[Җәвад Тәрҗеманов]] | | [[галим]] | | [[:commons:Category:Dzhavad Tardzhemanov|Dzhavad Tardzhemanov]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-09 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1786 | data-sort-value="1969" | 1969-01-03 | [[Җәмилә Әсфәндиярова]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[Казан яшь тамашачы театры]]<br/>[[Татар дәүләт драма һәм комедия театры|Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры]] | | | |- | style='text-align:right'| 1787 | data-sort-value="1955" | 1955-02-28 | [[Җәүдәт Хантимеров|Җәүдәт Хантимерев]] | [[48-нче мәктәп|48 нче мәктәп]] | | [[Казан яшьләр үзәге]] | | data-sort-value="1982" | 1982-03 | [[Түбән Новгород]] |- | style='text-align:right'| 1788 | data-sort-value="1923" | 1923-01-06 | [[Үзбәк Байчура]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | | | | data-sort-value="1996" | 1996-03-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 1789 | data-sort-value="1928" | 1928-09-22 | [[Үзбәк Вәлиев]] | | | | | | |- | style='text-align:right'| 1790 | data-sort-value="1914" | 1914-06-22 | [[Һарун Йосыпов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="1968" | 1968-06-26 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1791 | data-sort-value="1913" | 1913-08-12 | [[Һарун Салихов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[математик]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге]] | | data-sort-value="1971" | 1971-10-22 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1792 | data-sort-value="1939" | 1939-07-31 | [[Альберт Бикмуллин|Әлбирт Бикмуллин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1793 | data-sort-value="1964" | 1964-11-09 | [[Әлбирт Габдулов]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1794 | data-sort-value="1965" | 1965-07-17 | [[Альберт Ибраһимов|Әлбирт Ибраһимов]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1795 | data-sort-value="1976" | 1976-01-23 | [[Альберт Кәримов|Әлбирт Кәримов]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Оксфорд университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1796 | data-sort-value="1993" | 1993-05-03 | [[Әлбирт Яруллин]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1797 | data-sort-value="1925" | 1925-05-25 | [[Әлфия Айдарская]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | [[Башкортстан дәүләт опера һәм балет театры|Башкорт дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Татар академия дәүләт опера һәм балет театры|Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры]]<br/>[[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Alfiya Aydarskaya|Alfiya Aydarskaya]] | | |- | style='text-align:right'| 1798 | data-sort-value="1942" | 1942-05-09 | [[Әлфия Борнашева]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан музыка көллияте|Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллияте]] | ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2021" | 2021-05-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1799 | data-sort-value="1969" | 1969-04-12 | [[Әлфия Галимуллина]] | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>[[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Alfiya Galimullina|Alfiya Galimullina]] | | |- | style='text-align:right'| 1800 | data-sort-value="1924" | 1924-10-12 | [[Әлфия Ибраһимова]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1801 | data-sort-value="1967" | 1967-10-20 | [[Әлфия Ильясова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>[[Казан дәүләт мәдәният институты]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Alfiya Sargin|Alfiya Sargin]] | | |- | style='text-align:right'| 1802 | data-sort-value="1951" | 1951-08-15 | [[Әлфия Җәмилова]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]]<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1803 | data-sort-value="1926" | 1926-10-23 | [[Альфред Сәйдәшев|Әлфрит Сәйдәшев]] | | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1804 | data-sort-value="1924" | 1924-01-04 | [[Әмин Тәрҗеманов]] | | | | | data-sort-value="2010" | 2010-05-27 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1805 | data-sort-value="1913" | 1913-01-26 | [[Әминә Бикчәнтәева]] | | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1806 | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Әминә Гадил]] | | [[язучы]] | | | data-sort-value="2004" | 2004-11-16 | ''[[:d:Q967211|Lefka]]'' |- | style='text-align:right'| 1807 | data-sort-value="1893" | 1893-09-06 | [[Әминә Мөхетдинова|Әминә Мөхетдинева]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Мария хатын-кызлар гимназиясе (Казан)|Мария хатын-кызлар гимназиясе]]<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Казан мөселман социалистик комитеты|Казан мөселман социалистлар комитеты]]<br/>[[Үзәк мөселман хәрби коллегиясе]]<br/>[[Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>[[СБКФ ҮК]]<br/>[[Гыйльми Үзәк]] | | data-sort-value="1944" | 1944-12-26 | [[Енисейск]] |- | style='text-align:right'| 1808 | data-sort-value="1939" | 1939-10-07 | [[Әмир Ибәтуллин]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1809 | data-sort-value="2000" | 2000-04-26 | [[Әмир Мифтахов]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1810 | data-sort-value="1920" | 1920-07-07 | [[Әнвәр Бакиров (1920)|Әнвәр Бакиров]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | | data-sort-value="2001" | 2001-08-10 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1811 | data-sort-value="1915" | 1915-03-15 | [[Әнвәр Галим]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="1988" | 1988-03-02 | [[Нью-Йорк]] |- | style='text-align:right'| 1812 | data-sort-value="1922" | 1922-10-18 | [[Әнвәр Гобәйдуллин]] | | | | | | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1813 | data-sort-value="1948" | 1948-10-26 | ''[[:d:Q65146781|Әнвәр Мөхәммәтзакиров]]'' | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mukhametzakirov Anvar|Mukhametzakirov Anvar]] | | |- | style='text-align:right'| 1814 | data-sort-value="1963" | 1963-06-15 | [[Әнвәр Сәйфетдинов|Әнвәр Сәйфетдинев]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>[[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Anvar Kamilevich Sayfutdinov|Anvar Kamilevich Sayfutdinov]] | | |- | style='text-align:right'| 1815 | data-sort-value="1905" | 1905-05-01<br/>1905-04-18 | [[Әхмәт Исхак]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | [[:commons:Category:Ahmet Ishak|Ahmet Ishak]] | data-sort-value="1991" | 1991-06-24 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 1816 | data-sort-value="1912" | 1912-11-14 | [[Әхмәт Тимер]] | ''[[:d:Q20474745|Хайдарпаша лицее]]''<br/>''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q6088281|Әнкара университетының тел, тарих һәм география факультеты]]''<br/>''[[:d:Q20266894|Берлин университеты]]'' | ''[[:d:Q13210922|төркиятче]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1060621|Әнкара университеты]]''<br/>''[[:d:Q156725|Һамбург университеты]]''<br/>[[Азатлык радиосы]]<br/>''[[:d:Q161982|Майнц университеты]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-04-19 | [[Әнкара]] |- | style='text-align:right'| 1817 | data-sort-value="1938" | 1938-03-25 | [[Эльза Әхмәтова|Әхмәтова Эльза Кадыйр кызы]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1818 | data-sort-value="1936" | 1936-07-02 | [[Әхәт Ильясов]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1819 | data-sort-value="1951" | 1951-05-27 | [[Әхәт Мушинский]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[язучы]] | | [[:commons:Category:Ahat Mushinskiy|Ahat Mushinskiy]] | | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == * [[Казанда вафатлар исемлеге]] [[Төркем:Казанда туганнар]] [[Төркем:Исемлекләр:Шәхесләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Казан]] 3q0e79dahsa8juukpiebxpiuv36a85d 0 860916 6099742 6063489 2026-11-08T08:44:05Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099742 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Фәһим Фәсхетдинов | рәсем = Ф.Н.Фәсхетдинов.jpeg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фәһим Нуретдин улы Фәсхетдинов | һөнәр = сынчы-рәссам | туу датасы =25.01.1944 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире| Кайбыч районы|Апас районында}}, [[Аюкөйдергән]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = 2015 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = [[Луиза Фәсхетдинова |Луиза]], рәссам | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (1996)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Фәсхетдинов}} '''Фәһим Фәсхетдинов''', Фәһим Нуретдин улы Фәсхетдинов (''Фагим Нурутдинович Фасхутдинов; [[1944 ел]]ның [[25 гыйнвар]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Кайбыч районы]], [[Аюкөйдергән]] ― [[2015 ел]] <ref>''Г. Ш. Җомаголова.'' [https://kitaphane.tatarstan.ru/file/kitaphane/File/КЗД%202024.pdf?ysclid=m3yocwcs2x96567011 Татарстанның 2024 елга истәлекле даталар һәм вакыйгалар календаре.] Татарстан Республикасы Милли китапханәсе</ref>, [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') ― сынчы, график, бизәүче, [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] (1996). [[Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге|Татарстан]] һәм Россия (1992) Рәссамнар берлекләре әгъзасы. == Тәрҗемәи хәле == 1944 елның 25 гыйнварында Татарстан АССР [[Кайбыч районы|Кайбыч]] (1944 елның 19 февраленнән [[Подберезье районы|Подберезье]], 1964 елның 4 мартыннан [[Апас районы| Апас]]) районы [[Чирмешән (Апас районы)|Чирмешән]] авыл советына караучы [[Аюкөйдергән]] авылында туган<ref>[https://tatobzor.ru/tatarskie-sela-respubliki-tatarstan/istorija-sela-ajukudergan.html Известные люди, уроженцы село Аюкудерган.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241009092306/https://tatobzor.ru/tatarskie-sela-respubliki-tatarstan/istorija-sela-ajukudergan.html |date=2024-10-09 }} История села Аюкудерган</ref>. Хәзерге [[Апас районы]] [[Чирмешән (Апас районы)|Чирмешән]] авылы урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, [[Аюкөйдергән|туган авылында]] клуб мөдире, [[комсомол]] оешмасы секретаре булып эшләгән. [[Армия]] хезмәтен [[Германия Демократик Республикасы|ГДРда]] узган, анда беренче тапкыр рәсем сәнгатенә һәвәслеген күрсәткән. 1968 елда [[Алабуга]]да урнашкан [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте|Республика мәдәни-агарту училищесын]] (2013 елдан [[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте|көллият]]) тәмамлаган<ref>[https://artchive.ru/artists/56374~Fagim_Nurutdinovich_Faskhutdinov?ysclid=m3xg24s3vl29060860 Фагим Нурутдинович Фасхутдинов (родился в 25.01.1944)]{{Deadlink|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Артхив{{ref-ru}}</ref>. 1968―1971 елларда [[Апас районы |район]] мәдәният бүлегендә рәссам-бизәүче булып эшләгән, 1971―1973 елларда районның күп кенә торак пунктларында оригиналь һәйкәлләр һәм обелисклар төзү һәм бизәү буенча заказлар үтәгән. [[Переславль-Залесский]]да ([[Ярославль өлкәсе]]) танылган скульпторларда стажировка үткән. Республика Сәнгать фондында эшли башлаган, [[Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге|ТР Рәссамнар берлеге]] әгъзасы булган. == Иҗаты == {{External media |рәсем1=[https://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/apastovskiy-rayon/dsc03104.jpg.html?ysclid=m3ynkyyzah249628595 «Хатын-кызга ― анага һәйкәл». [[Апас]] [[штб]]].}} Скульптор буларак, Ф. Фәсхетдинов татар сәнгатенең һәм әдәбиятының күренекле вәкилләре бюстларының тулы бер галереясын тудырган: [[Кол Гали]] (гипс, 32x14x18), [[Дәрдмәнд]] ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|шамот|шамот|d|Q1455223}}), [[Габдулла Тукай]] ({{Тәрҗемә ителмәгән 5|керамика|керамика|d|Q45621}}, 29x28x22, 1986)<ref>''Кривошеева Т. Н''. [https://www.dissercat.com/content/osobennosti-razvitiya-skulptury-tatarstana Диссертация на тему «Особенности развития скульптуры Татарстана: истоки, становление, продолжение традиций».] М., 2010.</ref>, [[Фатих Әмирхан]], [[Фәтхи Бурнаш]], [[Муса Җәлил]], [[Нәкый Исәнбәт]], [[һади Такташ]], [[Кәрим Тинчурин]], [[Шамил Усманов]], [[Мирхәйдәр Фәйзи]] һ. б.)<ref name=":0">[https://www.culture.ru/events/4012496/muzeinyi-chas?ysclid=m3yo6r23gm708189941 Музейный час. 2024, Атнинский район.]{{Deadlink|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} culture.ru</ref>. [[Апас]] шәһәр тибындагы бистәсендә {{comment|«Хатын-кызга-анага һәйкәл«»|Памятник Женщине-матери}} авторы (2000 ел)<ref name=":1">[https://tatfrontu.ru/gallery2/v/muzei-i-memorialy-rt/apastovskiy-rayon/dsc03104.jpg.html?ysclid=m3xfyaz1jy842147840 Памятник Женщине-матери.] {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Апастово. Апастовский район</ref>. Монумент 2000 елда скульптор Ф. Фәсхетдинов проекты буенча куелган. 2007 елда һәйкәл янында [[Апас районы]]ның атаклы [[хатын-кыз]]ларының исемнәре мәңгеләштерелгән дивар торгызылган<ref name=":1" />. Рәссам-плакатчы буларак, Ф. Фәсхетдинов ― көнүзәк, истә калырлык плакатлар сериясе булдырган. «Онытма» триптихы (1994) авторы<ref name=":1" />. Иҗади эшләре [[Татарстан Җөмһүриятенең Милли китапханәсе|ТР Милли китапханәсендә]] («Татар мәдәниятенең бөек эшлеклеләре» скульптура портретлары галереясендә), [[Татарстан Республикасының милли музее|ТР Милли музеенда]] саклана, [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры|Г. Камал исемендәге театр]], [[Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе|Татар дәүләт филармониясе]], [[Казан шәһәренең музей комплексы|«Казан» ММҮ]] диварларын бизи. [[Сибгат Хәким музее (Күлле Киме)|Сибгат Хәким музеенда]] аның шагыйрьгә бүләк ителгән эшләре — [[Һади Такташ]] бюстлары саклана<ref name=":0" />. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * 1978 ― Бөтенсоюз плакат конкурсы ― ''лауреат'' * 1996 ― [[Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе]] == Гаиләсе == Кызы [[Луиза Фәсхетдинова|Луиза]] (1968), рәссам-этнодизайнер, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://apastovo-museum.ru/znatnye-lichnosti-sh-hesl-rebez/2023/10/210/ Фасхутдинов Фагим Нуретдинович.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} МБУК «Апастовский краеведческий музей» Апастовского МР РТ{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Фәсхетдинов, Фәһим}} [[Төркем:Әлифба буенча рәссамнар]] [[Төркем:Татар рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан рәссамнары]] [[Төркем:Татарстан скульпторлары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Алабуга мәдәният укуханәсен тәмамлаучылар]] 5opgbp4h5se035a829xeoh1jn5nktyw 0 862786 6099699 6063232 2026-11-08T06:26:12Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099699 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Икътисади күрсәткечләр''' ({{lang-ar|{{Label|Q1167393|lang=ar}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1167393|lang=en}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q1167393|lang=zh}}}}, {{lang-ru|{{Label|Q1167393|lang=ru}}}}) — икътисади вәзгыять һәм процессларны сан ягыннан тасвирлаучы үзенчәлекләр. == Исемлек == {{seealso|Төркем:Икътисади күрсәткечләр}} {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q1167393} |section= |sort=label |columns=label:исем,description:тасвир,p279}} {| class='wikitable sortable' ! исем ! тасвир ! нәрсәнең ассыйныфы |- | ''[[:d:Q341887|Ackerzahl]]'' | | |- | ''[[:d:Q4787078|Architecture Billings Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q860380|balance sheet total]]'' | | |- | ''[[:d:Q805715|Baltic Dry Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q140305766|Bank Gap Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q12187483|base amount]]'' | | |- | ''[[:d:Q795818|BERI-Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q829707|Beschäftigungsstand]]'' | | |- | ''[[:d:Q831985|Betriebsminimum]]'' | | |- | ''[[:d:Q795973|BIK (Kennzahl)]]'' | | |- | ''[[:d:Q863913|Binnenhandelsvolumen]]'' | | |- | ''[[:d:Q892975|Book-to-bill ratio]]'' | | |- | ''[[:d:Q110919082|bruto-vloeroppervlakte]]'' | | |- | ''[[:d:Q1422850|compound annual growth rate]]'' | | ''[[:d:Q3516239|growth rate]]''<br/>''[[:d:Q4769689|Annual growth rate]]'' |- | ''[[:d:Q4925768|consumer confidence]]'' | | икътисади күрсәткеч |- | ''[[:d:Q1128416|Consumer Confidence Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q4240624|Coppock curve]]'' | | |- | ''[[:d:Q140067219|Cost-of-Thriving-Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2705220|coverage ratio]]'' | | ''[[:d:Q3481047|ratio]]'' |- | ''[[:d:Q5183724|Credit Managers' Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q86675274|District coefficient]]'' | | |- | ''[[:d:Q5290186|Domestic material consumption]]'' | | |- | ''[[:d:Q495098|Donchian channel]]'' | | |- | ''[[:d:Q2616300|drempelwaarde]]'' | | |- | ''[[:d:Q5333445|Economic Complexity Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1282085|Economic Diversification Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1282094|Economic Vulnerability Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1308088|Einkaufsmanagerindex]]'' | | |- | ''[[:d:Q1308222|Einkommensvolatilität]]'' | | |- | ''[[:d:Q1339308|Empire State Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q777272|Energy elasticity]]'' | | |- | ''[[:d:Q11290480|energy self-sufficiency rate]]'' | | ''[[:d:Q1434188|sustenance]]'' |- | ''[[:d:Q107445598|etxeko erabileraren ehuneko (EAS)]]'' | | |- | ''[[:d:Q17455049|EuroCOIN]]'' | | |- | ''[[:d:Q5421564|Export price index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1384707|Export quotas]]'' | | |- | ''[[:d:Q11666070|food self-sufficiency rate]]'' | | ''[[:d:Q1434188|sustenance]]'' |- | ''[[:d:Q140478326|Frac Spread Count]]'' | | |- | ''[[:d:Q1451698|Frauenerwerbsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q120355507|Future Readiness Indicator]]'' | | |- | ''[[:d:Q17002402|Gender Equality Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q5532192|General Services Support Estimate]]'' | | |- | ''[[:d:Q254487|generalized entropy index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1531592|Global Competitiveness Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q107503849|Great Resignation]]'' | | |- | ''[[:d:Q421912|Greenspan Briefcase Indicator]]'' | | |- | ''[[:d:Q109363314|gross domestic well-being]]'' | | |- | ''[[:d:Q994837|gross metropolitan product]]'' | | |- | ''[[:d:Q3050722|gross world product]]'' | | |- | ''[[:d:Q1550169|Grubel–Lloyd index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1551881|Gründungsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q5916265|Housing starts]]'' | | |- | ''[[:d:Q265149|Ifo Business Climate Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1661172|Index of Sustainable Economic Welfare]]'' | | |- | ''[[:d:Q37931751|Indices of All Industry Activity]]'' | | |- | ''[[:d:Q1049228|International Property Rights Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q3788817|ISEE]]'' | | |- | ''[[:d:Q107445409|kaleko erabileraren ehuneko (EAS)]]'' | | |- | ''[[:d:Q1735230|Kassenhaltungskoeffizient]]'' | | |- | ''[[:d:Q1667780|Kaufkraftbindungsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q14193629|Keqiang index]]'' | | |- | ''[[:d:Q25898355|KFC Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1502034|Konsumklimaindex]]'' | | |- | ''[[:d:Q1792039|kumulierter Energieaufwand]]'' | | |- | ''[[:d:Q935826|Lipstick index]]'' | | |- | ''[[:d:Q6667663|Logistics Performance Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q15878804|loonkosthandicap]]'' | | |- | ''[[:d:Q28522|markatal]]'' | | |- | ''[[:d:Q3150053|Market segmentation index]]'' | | |- | ''[[:d:Q105954541|Marktstellung]]'' | | |- | ''[[:d:Q107147310|material intensity]]'' | | |- | ''[[:d:Q11764917|MIFROG]]'' | | ''[[:d:Q3516239|growth rate]]'' |- | ''[[:d:Q20825952|Mitarbeiterzufriedenheit]]'' | | |- | ''[[:d:Q1414747|momentum]]'' | | |- | ''[[:d:Q779297|net international investment position]]'' | | |- | ''[[:d:Q1637286|Nettoeinkommen]]'' | | |- | ''[[:d:Q81878241|New orders]]'' | | |- | ''[[:d:Q2015675|Offenheitsgrad]]'' | | |- | ''[[:d:Q2023598|On-balance volume]]'' | | |- | ''[[:d:Q655370|output elasticity]]'' | | |- | ''[[:d:Q631916|output gap]]'' | | |- | ''[[:d:Q134488695|overall operations effectiveness]]'' | | |- | ''[[:d:Q114237652|Palatine-METI barometer]]'' | | |- | ''[[:d:Q116141934|Palaw index]]'' | | |- | ''[[:d:Q7170569|Personal consumption expenditures price index]]'' | | |- | ''[[:d:Q220841|Phillips curve]]'' | | ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]'' |- | ''[[:d:Q2088094|Philly Fed Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q132778416|Prix capturé]]'' | | |- | ''[[:d:Q27928740|Product Complexity Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2033951|Purchasing Managers' Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2134727|Realausgabenquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q1572371|Relativer Lohn]]'' | | |- | ''[[:d:Q141736284|Rent-to-Price Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2167034|Rosenbluth-Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q1434693|sales per unit area]]'' | | [[ваклап сату]] |- | ''[[:d:Q1390768|sickness absence level]]'' | | |- | ''[[:d:Q7390392|SIMIC]]'' | | |- | ''[[:d:Q932213|Skyscraper Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q7550836|Social Security Wage Base]]'' | | |- | ''[[:d:Q1409185|Sockelarbeitslosigkeit]]'' | | |- | ''[[:d:Q889793|Soil value]]'' | | |- | ''[[:d:Q15849203|Steuerdeckungsquote]]'' | | |- | ''[[:d:Q136750556|Tacoindeksen]]'' | | |- | ''[[:d:Q1516844|TED spread]]'' | | |- | ''[[:d:Q663267|Total Social Security Accounts]]'' | | |- | ''[[:d:Q536652|U.S. Dollar Index]]'' | | |- | ''[[:d:Q2478829|Umwegrendite]]'' | | |- | ''[[:d:Q2478834|Umwegrentabilität]]'' | | |- | ''[[:d:Q2337407|Volume–price trend]]'' | | |- | ''[[:d:Q140620936|Water productivity]]'' | | |- | ''[[:d:Q16858082|Wohlfahrtsindex]]'' | | |- | ''[[:d:Q628519|work performance]]'' | | ''[[:d:Q1296024|effectiveness]]''<br/>''[[:d:Q78629701|performance]]'' |- | ''[[:d:Q205257|yield curve]]'' | | ''[[:d:Q43261931|икътисади кәкресе]]'' |- | ''[[:d:Q136072|ZEW Indicator]]'' | | |- | ''[[:d:Q1499566|банк мультипликаторы]]'' | | |- | ''[[:d:Q309187|Бигмак индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q1936341|бәяләр дәрәҗәсе]]'' | | |- | ''[[:d:Q106520387|губернаторларның төп нәтиҗәлелек күрсәткечләре]]'' | | |- | ''[[:d:Q1931610|икътисади ирек индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q59624243|импорт бәяләре индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q1728578|капитал җитештерүчәнлеге]]'' | | [[Җитештерүчәнлек (икътисад)|җитештерүчәнлек]] |- | ''[[:d:Q6158427|керем тигезсезлеге үлчәмнәре]]'' | | |- | ''[[:d:Q93392206|кеше башына ТЭП]]'' | икътисадның байлыгы үлчәме | [[тулаем эчке продукт]] |- | [[милли керем]] | | [[керем]] |- | ''[[:d:Q106509548|натураль күрсәткечләр]]'' | икътисади күрсәткечләр төре | |- | ''[[:d:Q28501082|номиналь тулаем эчке продукт]]'' | | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q3630992|опт бәяләр индексы]]'' | | |- | ''[[:d:Q7315833|ресурс җитештерүчәнлеге]]'' | | |- | [[сатып алу мөмкинчелеге паритеты]] | акчаларның чагыштырмача кыйммәтен билгеләү өчен кулланылган икътисади теория һәм техникасы | |- | ''[[:d:Q107444829|сөйләшүчеләр өлеше]]'' | халыкның аерым бер телдә сөйләшүчеләр өлеше (%) | |- | ''[[:d:Q2224091|тотрыклы милли керем]]'' | | |- | ''[[:d:Q6803767|тулаем милли керем]]'' | | [[милли керем]] |- | [[тулаем милли продукт]] | | [[милли керем]] |- | ''[[:d:Q2474103|тулаем региональ продукт]]'' | | |- | ''[[:d:Q5610525|тулаем төбәк продукты]]'' | | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q5610489|тулаем эчке керем]]'' | | |- | ''[[:d:Q19978244|тулаем эчке продукт (САМП)]]'' | Сатып алу мөмкинчелеге паритеты күзлегеннән исәпләнелгән тулаем эчке продукт | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q12165948|Фондоёмкость]]'' | | |- | ''[[:d:Q2325185|хөкүмәт зурлыгы]]'' | хәкимиятләр хезмәткәрләре саны | |- | ''[[:d:Q1938362|чиста милли продукт]]'' | | |- | ''[[:d:Q3406741|чиста эчке продукт]]'' | | |- | ''[[:d:Q1502719|чын прогресс индикаторы]]'' | | |- | ''[[:d:Q7301159|чын тулаем эчке продукт]]'' | | [[тулаем эчке продукт]] |- | ''[[:d:Q11452848|чын ТЭП үсеше зурлыгы]]'' | | |- | ''[[:d:Q1787954|эшсезлек дәрәҗәсе]]'' | | ''[[:d:Q12963794|labor statistics]]'' |- | ''[[:d:Q56376768|юллар сыйфаты күрсәткече]]'' | | |- | [[яшәү минимумы]] | | ''[[:d:Q10585806|иң азы]]''<br/>[[керем]] |- | ''[[:d:Q571044|өстәлгән кыйммәтнең бүленеше]]'' | | |- | ''[[:d:Q24870714|ザーサイ指数]]'' | | |- | ''[[:d:Q11396137|分衆]]'' | | |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == [[Төркем:Икътисади статистика]] [[Төркем:Исемлекләр:Икътисад]] 1s0boyww9wdahwm7ffmge13jaaxhpql 0 863375 6099681 4451349 2026-11-08T05:27:45Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099681 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = «Фатыйма» мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Fatima Mosque (Kuyuki, Pestrechinsky district).jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = 422774 [[Татарстан]], [[Питрәч районы]], [[Көек (Питрәч районы) |Көек]], Мирная, 2 |Координатлары = 55.707379, 49.364791 |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[ТР МДН]] Питрәч районы [[мөхтәсибәт]]е |Кайсы дини агымга карый = [[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = [[манара]]сы түбәсендә урнашкан [[мәчет]] |Архитектура стиле = ислам архитектурасы |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[2023]] |Төп даталар = [[2023]] (''төзелеш башлану'') <br/> [[2025]] (''ярымай куелу'') |Төзелешнең башлануы = [[2023]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[2025]] (?) |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = төзелә |Сайт = |Commons = }} {{мәгънәләр|Фатыйма (мәгънәләр)}} '''Көек авылының «Фатыйма» мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть «Фатыйма» села Куюки}}) ― [[Татарстан]]ның [[Питрәч районы]] [[Богородски (Питрәч районы)|Богородское]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Богородское авыл җирлеге|авыл җирлеге|d|Q24208292}} составындагы<ref>{{Cite web |url=https://pestreci.tatarstan.ru/file/pub/pub_3709717.pdf |title=Паспорт Богородского сельского поселения Пестречинского муниципального района |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714195226/https://pestreci.tatarstan.ru/file/pub/pub_3709717.pdf |archivedate=2024-07-14 |accessdate=2023-11-18}}</ref> [[Көек (Питрәч районы) |Көек]] авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). Питрәч районы мөхтәсибәтендә 25нче, Көек авылында 3нче мәчет. [[ТР МДН]] Питрәч районы [[мөхтәсибәт]]енә карый<ref name=":0">[https://dumrt.ru/news/news/news_29958.html Питрәч мөхтәсибәтенең Көек авылында икенче мәчет ачылды.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118201510/https://dumrt.ru/news/news/news_29958.html |date=2023-11-18 }} [[ТР МДН]], 17.11.2023</ref>. == Атамасы == Мәчет әлеге төзелешнең беренче инициаторларының берсе ― Рафис Сафинович Вәлиәхмәтовның әнисе хөрмәтенә аталган, мәчет төзү өчен җирне ул биргән. Өстәвенә, [[Мөхәммәт пәйгамбәр|Мөхәммәд пәйгамбәрнең]] [[Хәдиҗә бинте Хувәйлид| Хәдичә]] (555―619) исемле беренче хатыныннан туган кызы [[Фатыйма]] исемле (604/605―632) булган<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/pitrac-raiony-koek-avylynda-fatyima-macete-manarasyna-yarym-ai-kuidylar-5905553 Питрәч районы Көек авылында «Фатыйма» мәчете манарасына ярым ай куйдылар.] [[Татар-информ]], 1.06.2025</ref>. == Тарих == Мәчет төзелеше [[2023 ел]]да башланган. Төзелешкә [[акча]] керткән иганәчеләр арасында генераль подрядчы һәм төп инвесторларның берсе, «Успех төзелеш компаниясе» ҖЧҖ директоры Дамир Ринат улы Гыйниятов<ref>[https://vbankcenter.ru/contragent/person/163501280901 Предприниматель Гиниятов Дамир Ринатович.]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vbankcenter.ru</ref>, «Идел буе күчмә механикалаштырылган колоннасы» ҖЧҖ генераль директоры Рафис Сафинович Вәлиәхмәтов<ref>{{Cite web |url=https://companium.ru/id/1021602835374-pmk-povolzhskaya |title=ООО ПМК «Поволжская». Гендиректор Валиахметов Р. С. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251212154543/https://companium.ru/id/1021602835374-pmk-povolzhskaya |archivedate=2025-12-12 |accessdate=2025-06-03}}</ref> һәм башкалар бар. 2025 елның 1 июнендә мәчет [[манара]]сына ярым ай куелган. Тантанада районның [[мөхтәсиб|имам-мөхтәсибе]] Аббяс хәзрәт Кадыйров катнашкан<ref>[https://vk.com/wall-101557544_83577?ysclid=mbgpzlmh1r308076170 На новой мечети в Пестречинском районе установили полумесяц.] Сводки Казани Вконтакте, 02.06.2025</ref> == Тасвирлама == ~500 кеше сыешлы ике катлы мәчетнең территориясе 340 квадрат метр тәшкил итә. Мәчеттә беренче катта [[ир-ат]]лар өчен зур гыйбадәт залы, [[хатын-кыз]]лар өчен кече [[намаз]] залы, икенче катта ике уку сыйныфы, [[имам]] бүлмәсе, шулай ук ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым тәһарәтханәләр урнаштырыла. Төзелешнең төп этабы инде төгәлләнгән, алда эчке бизәү эшләре, гыйбадәт залларын, уку сыйныфларын һәм имам бүлмәләрен төзекләндерү эшләре бар. Шулай ук бина янәшәсендә балалар өчен уен мәйданчыгы булдыру планлаштырыла<ref>[https://dumrt.ru/ru/news/news_31982.html?ysclid=mbgqaflrz0566802952 В Куюках на минарет мечети «Фатыйма» установили полумесяц.] [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]], 26.05.2025</ref>. == Имам == Яңа мәчетнең [[хатиб|имам-хатыйбы]] Салават хәзрәт Арсланов. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * ''Алина Бикбова''. [https://pestrecy-rt.ru/news/jemgiyat/koekta-fatyima-macete-manarasyna-iarym-ai-kuidylar Көектә «Фатыйма» мәчете манарасына ярым ай куйдылар.] [[Алга (газета, Питрәч)|«Алга»]], 1.06.2025 * [https://dumrt.ru/ru/news/news_31982.html?ysclid=mbgqaflrz0566802952 В Куюках на минарет мечети «Фатыйма» установили полумесяц.] [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]], 26.05.2025 * [https://vk.com/video-101557544_456240384 На новой мечети в Пестречинском районе установили полумесяц.] vk.com/video, 3:04 {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Фәрүәз мәчете (Көек)]] (Умырзая ур., 24) {{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Питрәч районы мәчетләре]] [[Төркем:2025 елда төзелгән мәчетләр]] efrn6v5w4cf9tvje1p2wra90ieyx27k 0 863578 6099534 4467907 2026-11-07T19:46:11Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099534 wikitext text/x-wiki {{Сайлаулар карточкасы | название = Татарстанда Рәис сайлау (2025) |подпись названия = | дата = [[2025 ел]]ның [[14 сентябрь|14 сентябре]] | предыдущие = Татарстанда президент сайлаулар (2020) | год предыдущих = 2020 | следующие = Татарстан Рәисен сайлау (2030) | год следующих = 2030 |территория = Татарстан |вариант флага = |изображение флага = Flag of Tatarstan.svg |ширина флага = 25px |сайлаучылар катнашуы = 75,85% (1 тур)<br/> | портрет1 = [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|100px]] | цвет1 = #0c2c84 | кандидат1 = '''[[Рөстәм Миңнеханов]]''' | партия1 = [[Бердәм Россия|ЕР]] | прошлый результат1 = 83,27 % | число голосов1 = '''1 963 583''' | доля голосов1 = '''88,09 %''' | число голосов во втором туре1 = | доля голосов во втором туре1 = | портрет2 = [[File:Hafiz Mirgalimov (gossov.tatarstan.ru).jpg|100px]] | цвет2 = #CC1111 | кандидат2 = [[Хафиз Миргалимов]] | партия2 = [[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|КПРФ]] | прошлый результат2 = | число голосов2 = 110 734 | доля голосов2 = 4,97 % | число голосов во втором туре2 = | доля голосов во втором туре2 = | портрет3 = [[File:Ruslan R. Yusupov (2024–9–8).jpg|100px]] | кандидат3 = [[Руслан Йосыпов]] | цвет3 = #4488CC | партия3 = {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Россия либераль-демократик партиясе| ЛДПР|d|Q212115}} | прошлый результат3 = | число голосов3 = 93 536 | доля голосов3 = 4,20 % | число голосов во втором туре3 = | доля голосов во втором туре3 = | портрет4 = [[File:Vitaly Nikolaevich Smirnov.png|100px]] | цвет4 = #FFB5A8 | кандидат4 = [[Виталий Смирнов (1950)|Виталий Смирнов]] | партия4 = {{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Гаделлек өчен Россия пенсионерлар партиясе» сәяси партиясе|«Пенсионерлар партиясе»|d|Q1435537}} | прошлый результат4 = | число голосов4 = 42 292 | доля голосов4 = 1,90 % | портрет5 = | цвет5 = | кандидат5 = | партия5 = | прошлый результат5 = | число голосов5 = | доля голосов5 = | портрет6 = | цвет6 = | кандидат6 = | партия6 = | прошлый результат6 = | число голосов6 = | доля голосов6 = <!-- прочие кандидаты или партии --> |прочие кандидаты = <!-- данные социологических опросов --> |опрос1 дата = |опрос1 ссылка = |опрос1 за1 = |опрос1 за2 = |опрос1 за3 = |опрос1 за4 = |опрос1 за5 = |опрос1 за6 = <!-- опрос2…5 --> |карта = |ширина карты = |альт. текст карты = |подпись карты = |карта2 = |ширина карты2 = |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = |результат = }} '''Татарстан Республикасы Башлыгын ([[Татарстан Рәисе|Рәисен]]) сайлау''' ({{lang-ru|Выборы Главы (Раиса) Республики Татарстан}}) [[2025 ел]]ның [[14 сентябрь|14 сентябрендә]] үткән. 2025 елның 11 июнендә [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]] утырышында шул хакта карар кабул ителгән. Депутатлар бертавыштан карар проектын кабул итүне яклап тавыш биргән. [[Файл:Logo Of the Election of the Rais of the Republic of Tatarstan 2025.jpg|350px|thumb|right|Сайлаулар логотибы]] == Сайлау кануны == ТР Конституциясе һәм Татарстан Сайлау кодексы буенча Республика Рәисен сайлау [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы|ТР Дәүләт Советы]] тарафыннан билгеләнә. Закон нигезендә, сайлауларны билгеләү турындагы карар тавыш бирү көненә кадәр йөз көннән дә иртәрәк һәм 90 көннән дә соңга калмыйча кабул ителергә тиеш. Бу очракта ― 5 июньнән 15 июньгә кадәр. Татарстан халкы республика Рәисен {{Тәрҗемә ителмәгән 5|2025 елның 14 сентябрендә Бердәм тавыш бирү көне|Бердәм тавыш бирү көнендә|d|Q130218202}} сайлый<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-raisen-sailau-14-sentyabrga-bilgelande-5906047 Татарстан Рәисен сайлау 14 сентябрьгә билгеләнде.] [[Татар-информ]], 11.06.2025</ref>. Татарстан Республикасы Конституциясе нигезендә, 30 яшькә җиткән, гражданлыгы (подданныйлыгы), чит дәүләттә яшәү рөхсәте булмаган һәм пассив сайлау хокукына ия Россия Федерациясе гражданы Татарстан Республикасы Рәисе итеп сайлана ала. Вәкаләтләр срогы – биш ел, чикләнмәгән санда. Татарстан Республикасы Башлыгы ([[Татарстан Рәисе|Рәис]]) вәкаләтләре [[Татарстан Конституциясе|Татарстан Республикасы Конституциясенең]] IV бүлегенең икенче маддәсе белән билгеләнә. Кандидатларны күрсәтүгә 30 көн бирелә. 2025 елның 11 июленә Үзәк сайлау комиссиясенә төрле сәяси көчләр тәкъдим иткән дүрт кандидат документ тапшырган: ЛДПРдан [[Руслан Йосыпов]], «Бердәм Россия» партиясеннән [[Рөстәм Миңнеханов]], КПРФтан [[Хафиз Миргалимов]] һәм «Социаль гаделлек өчен Россия пенсионерлар партиясе»ннән [[Виталий Смирнов (1950)|Виталий Смирнов]]<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstanda-respublika-raisen-sailauga-kandidatlardan-dokumentlar-kabul-itu-togallana-5907536 Татарстанда республика Рәисен сайлауга кандидатлардан документлар кабул итү төгәлләнә.] Татар-информ, 11.07.2025</ref>. ТР Рәисен сайлауларны оештыру һәм уздыру өчен 65 территориаль һәм 2780 участок сайлау комиссиясе җәлеп ителә. Татарстанда сайлаучылар саны ― 2 932 564<ref>{{Cite web |url=http://izbirkom.tatarstan ru/rus/forma4_1riur.htm |title=Численность избирателей Республики Татарстан |access-date=2015-06-10 |archive-date=2015-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426101237/http://izbirkom.tatarstan.ru/rus/forma4_1riur.htm |deadlink=no }}{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Республикада сайлаучыларның 33,5 %ы ― [[яшьләр]]. Татарстан Рәисе сайлауларында ~40 мең яшь кеше беренче мәртәбә тавыш бирә<ref name=":podkast" />. Сайлау участокларында 100 % видеоконтроль кертелгән<ref name=":podkast" />. Моннан тыш, республикада әзерләнгән 16 мең күзәтче бар<ref name=":podkast" />. == Сайлау бюллетеньнәре == 2025 елның 14 августында Татарстан Үзәк сайлау комиссиясенең 104нче утырышында ТР Рәисен сайлауда тавыш бирү өчен бюллетень формасын раслау турында карар кабул ителгән<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/uzak-sailau-komissiyase-tatarstan-raisen-sailauda-byulleten-formasyn-raslady-5909222 Үзәк сайлау комиссиясе Татарстан Рәисен сайлауда бюллетень формасын раслады.] [[Татар-информ]], 14.08.2025</ref>. 2025 елның 21 августында [[Казан]]да «[[ТАТМЕДИА]]» АҖ филиалы ― «Идел-Пресс» полиграфия–нәшрият комплексында ТР Рәисе сайлауларында тавыш бирү бюллетеньнәрен бастыра башлаганнар һәм ул дүрт көн дәвамында тәүлек буе дәвам итә. Сайлау бюллетеньнәренә 18 тонна кәгазь, 150 кг буяу, шул исәптән махсус буяу тотылган. Сайлауга 2 923 100 бюллетень әзерләнә, бу республикадагы сайлаучылар санына туры килә. {{comment|КОИБ|Сайлау бюллетеньнәрен эшкәртү комплекслары}} файдаланып тавыш бирү өчен 93 900 данә каралган. Бюллетеньнәр ике дәүләт телендә ― [[рус теле|рус]] һәм [[татар теле|татар]] телләрендә басыла, кандидатларның фамилияләре алфавит тәртибендә урнаштырыла<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-raisen-sailauga-byulletennar-taulek-bue-bastyrylacak-5909602 Татарстан Рәисен сайлауга бюллетеньнәр тәүлек буе бастырылачак.] [[Татар-информ]], 21.08.2025 </ref>. == Алтарих == Республика җитәкчесен ([[Татарстан Республикасы Президенты]]н) беренче тапкыр сайлаулар [[1991 ел]]ның 12 июнендә булган. Анда, тагын ике мәртәбә ([[1996 ел]]ның 24 мартында һәм [[2001 ел]]ның 25 мартында) [[Минтимер Шәймиев]] Татарстан Республикасы Президенты итеп сайланган<ref name=":podkast">[https://intertat.tatar/news/sailaular-bairam-kebek-sailau-noktasy-podkastynda-tradiciyalar-turynda-soilastelar-5874952 «Сайлаулар – бәйрәм кебек»: «Сайлау ноктасы» подкастында традицияләр турында сөйләштеләр.] [[Интертат]], 21.08.2025</ref>. 2025 елгы сайлауларга кадәр [[Татарстан]]ның гамәлдәге Башлыгы ([[Татарстан Рәисе|Рәисе]]; 2010 елдан 2023 елның 5 февраленә кадәр [[Татарстан Республикасы Президенты|Татарстан Президенты]])<ref>{{Citation |title=Закон Республики Татарстан № 1-ЗРТ 26.01.2023 «О внесении изменений в Конституцию Республики Татарстан» |url=https://president.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_427821.pdf |access-date=2023-01-26 |archive-date=2023-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126174951/https://president.tatarstan.ru/file/laws/laws/laws_427821.pdf |dead-url=yes }}</ref> булып [[Рөстәм Миңнеханов]] (1957 елгы, 68 яшьтә) тора. == Кандидатлар == Һәр кандидатка теркәлү өчен депутатларның һәм муниципаль берәмлекләр башлыкларының кимендә 5% имзаларын җыярга кирәк. Рөстәм Миңнехановны тәкъдим итүче [[Бердәм Россия|«Бердәм Россия»]] Бөтенроссия сәяси партиясе 2003 елдан [[Россия Дәүләт думасы]]нда күпчелеккә ия. [[Гадел Россия|«Гадел Россия — Дөреслек өчен»]] һәм {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Яңа кешеләр (партия)|«Яңа кешеләр»|d|Q98842815}} партияләре Татарстан башлыгы сайлауларында үз кандидатларын тәкъдим итүдән баш тарткан<ref>{{Cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/7655545|title= «Справедливая Россия» поддержит Рустама Минниханова на выборах раиса Татарстана|website= «[[Коммерсантъ]]»|date= 2025-04-11|access-date= 2025-06-21|archive-date= 2025-06-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20250602220217/https://www.kommersant.ru/doc/7655545|url-status= live}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://mkam.business-gazeta.ru/news/675647|title= «Новые люди» отказались от участия в выборах раиса Татарстана|website= газета «Бизнес Online»|date= 2025-06-20|access-date= 2025-06-21}}</ref>. === Тәкъдим ителгән кандидатлар === {| class="wikitable sortable" |+ '''Тәкъдим ителгән кандидатлар''' ! Кандидат ! теркәлү көне ! {{comment|Шигарь|Слоган}} ! Һөнәре ! Мәгълүмат ! colspan="2" | Күрсәтү субъекты |- | [[File:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg |x140px]] <br>[[Рөстәм Миңнеханов]]<br> {{date|1|03|1957|1}}<br>({{яшь|1|03|1957}}) | 24 июль<ref>[https://rt-online.ru/minnihanov-podal-dokumenty-dlya-registraczii-kandidatom-na-vyborah-raisa-tatarstana/ Минниханов подал документы для регистрации кандидатом на выборах Раиса Татарстана.] [[Республика Татарстан (газета)| РТ Онлайн]], 24.07.2025</ref> | «Ышанычлы лидер ―<br/> көчле Республика!» | авыл хуҗалыгы инженер-механигы; дәүләт эшлеклесе | Татарстан Рәисе !style="background:#0c2c84"| |«[[Бердәм Россия]]»нең Татарстан бүлеге<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/berdam-rossiyanen-tatarstan-bulege-tr-raisen-sailauda-rostam-minnexanovny-takdim-itte-5906260 «Бердәм Россия»нең Татарстан бүлеге ТР Рәисен сайлауда Рөстәм Миңнехановны тәкъдим итте.] [[Татар-информ]], 16.06.2025</ref><ref>[https://tatar-inform.tatar/news/berdam-rossiya-rostam-minnexanovny-tatarstan-raise-sailaularyna-takdim-itte-5906789 «Бердәм Россия» Рөстәм Миңнехановны Татарстан Рәисе сайлауларына тәкъдим итте.] Татар-информ, 26.06.2025</ref> |- | [[File:Hafiz Mirgalimov (gossov.tatarstan.ru).jpg|x140px]] <br>[[Хафиз Миргалимов]]<br> {{date|14|08|1954|1}}<br>({{яшь|14|08|1954}}) | 30 июль<ref>[https://izbirkom.tatarstan.ru/index.htm/news/2437379.htm Хафиз Миргалимов подал в ЦИК республики документы для регистрации на выборах Раиса Татарстана.]{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Центральная избирательная комиссия Республики Татарстан, 30.07.2025</ref> | «Хакыйкать өчен!<br/> Гаделлек өчен!<br/> Социализм өчен!» | фәнни коммунизм белгече; депутат | профессиональ даими нигездә эшләүче Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты; ТР Дәүләт Советында КПРФ фракциясе җитәкчесе !style="background:#CC1111"| |[[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе]]нең Татарстан бүлеге<ref>[https://www.evening-kazan.ru/politika/news/kprf-vydvinet-hafiza-mirgalimova-na-vyborah-raisa-tatarstana?ysclid=mc93mx83rv788854295&utm_source=ya.ru&utm_medium=referral&utm_campaign=ya.ru&utm_referrer=ya.ru КПРФ выдвинет Хафиза Миргалимова на выборах раиса Татарстана.] evening-kazan.ru, 29.05.2025</ref> |- | [[File:Ruslan R. Yusupov (2024–9–8).jpg|x140px]] <br>[[Руслан Йосыпов]]<br> {{date|23|12|1975|1}}<br>({{яшь|23|12|1975}}) | 29 июль<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/ruslan-iosypov-tr-raise-vazifasyna-kandidat-bularak-terkalu-ocen-dokumentlar-tapsyrdy-5908387 Руслан Йосыпов ТР Рәисе вазифасына кандидат буларак теркәлү өчен документлар тапшырды.] [[Татар-информ]], 29.07.2025</ref> | Якларга!<br/> Курыкмаска! | инженер; юрист; депутат | Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты; ЛДПР партиясенең республика бүлеге координаторы !style="background:#4488CC"| |{{Тәрҗемә ителмәгән 5|ЛДПР| ЛДПР|d|Q212115}} Югары Шурасы<ref>[https://dzen.ru/a/aE_s1H8a1G6hxvjR?ysclid=mc93sfmtpl416555502 Еще одна партия определилась с кандидатом на выборах раиса Татарстана.] ФедералПресс, 29.05.2025</ref> |- | [[File:Vitaly Nikolaevich Smirnov.png|x140px]] <br>[[Виталий Смирнов (1950)|Виталий Смирнов]]<br> {{date|1|12|1950|1}}<br>({{яшь|1|12|1950}}) | 29 июль<ref>[https://izbirkom.tatarstan.ru/index.htm/news/2437265.htm Документы для регистрации на выборах Раиса Татарстана в ЦИК республики представили три кандидата.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251014102350/https://izbirkom.tatarstan.ru/index.htm/news/2437265.htm |date=2025-10-14 }} ЦИК Рт, 30.07.2025</ref> | «Социаль гаделлек ул:<br/> ― Хәзерге пенсионерларның хокукларын яклау!<br/> ―Киләчәк пенсионерларны кайгырту!» | радиофизик | «Гаделлек өчен Россия пенсионерлар партиясе» сәяси партиясенең Татарстан төбәк бүлеге идарәсе рәисе !style="background:#FFB5A8"| |{{Тәрҗемә ителмәгән 5|«Гаделлек өчен Россия пенсионерлар партиясе» сәяси партиясе|Пенсионерлар партиясе|d|Q1435537}} төбәк бүлеге<ref>[https://www.business-gazeta.ru/news/676748?ysclid=mcs3tultgg416262308 Партия пенсионеров определилась с кандидатом на выборы раиса.] Бизнес-Онлайн, 4.07.2025</ref> |} == Нәтиҗәләр == {| class="wikitable" |+ Татарстан Республикасы Рәисен сайлау нәтиҗәләре |- !colspan="2"|Урын !Кандидат !Тавышлар !% |- | bgcolor=#2E4EA4| | align=center | 1. | '''[[Рөстәм Миңнеханов]]''' |align=right| {{nts|1963583}} |align=right| 88,09 % |- | bgcolor=#CC1111| | align=center | 2. | [[Хафиз Миргалимов]] |align=right| {{nts|110734}} |align=right| 4,97 % |- | bgcolor=#4488CC| | align=center | 3. | [[Руслан Йосыпов]] |align=right| {{nts|93536}} |align=right| 4,20 % |- | bgcolor=#FFB5A8| | align=center | 4. | [[Виталий Смирнов (1950)|Виталий Смирнов]] |align=right| {{nts|42292}} |align=right| 1,90 % |- |colspan="3"| Дөрес бюллетеньнәр |align=right| {{nts|2210145}} |align=right| 95,21 % |- |colspan="3"|Ялгыш бюллетеньнәр |align=right| {{nts|18944}} |align=right| 4,79 % |- |colspan="3"|Килү |align=right| '''{{nts|2230248}}''' |align=right| '''75,85 %''' |- |colspan="3"| Сайлаучыларның гомуми саны |align=right| {{nts|2940212}} ! |} Татарстан Республикасы Рәисен сайлауда 2 230 248 сайлаучы, ягъни төбәк сайлаучыларының гомуми саныннан 75,85 проценты катнашкан<ref name=":0">[https://tatar-inform.tatar/news/tatarstan-raisen-sailaularga-kilucelar-sany-7585-procent-bulgan-5911027Татарстан Рәисен сайлауга килүчеләр саны 75,85 процент булган.]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Татар-информ]], 15.09.2025</ref> ([[Казан]]да 56 проценттан артыграк сайлаучы тавыш бирергә килгән<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/kazanda-sailauga-kilucelar-sany-yakynca-56-procent-bulgan-5911014 Казанда сайлауга килүчеләр саны якынча 56 процент булган.] Татар-информ, 15.09.2025</ref>). == Котлаулар == Рөстәм Миңнехановны Татарстан Республикасы Рәисе булып (яңадан) сайлануы белән [[Александр Лукашенко]] (Беларусь Республикасы Президенты)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/aleksandr-lukasenko-rostam-minnexanovny-rais-bulyp-sailanuy-belan-kotlady-5911287 Александр Лукашенко Рөстәм Миңнехановны Рәис булып сайлануы белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Петер Сийярто|Петер Сийярто|d|Q685293}} (Венгриянең Тышкы эшләр һәм тышкы сәүдә министры)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/vengriya-tysky-eslar-ministry-minnexanovny-rais-vazifasyna-yanadan-sailanuy-belan-kotlady-5911311 Венгрия тышкы эшләр министры Миңнехановны Рәис вазифасына яңадан сайлануы белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, [[Сәрдар Бәрдемөхәммәдов]] (Төрекмәнстан Республикасы Президенты)<ref name=":torkmanstan">[https://tatar-inform.tatar/news/torkmanstan-prezidenty-ham-milli-lidery-minnexanovny-sailaularda-inue-belan-kotlady-5911315 Төркмәнстан Президенты һәм милли лидеры Миңнехановны сайлауларда җиңүе белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] (Төрекмәнстан Халык Мәсләхәте Рәисе)<ref name=":torkmanstan" />, [[Садыр Жапаров]] (Кыргызстан Республикасы Президенты)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/sadyr-zaparov-rostam-minnexanovny-tatarstan-raise-vazifasyna-keresue-belan-kotlady-5911305 Садыр Жапаров Рөстәм Миңнехановны Татарстан Рәисе вазифасына керешүе белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, [[Шәүкәт Мирзияев|Шәүкәт Мирзиёев]] (Үзбәкстан Республикасы Президенты)<ref>[https://tatar-inform.tatar/news/saukat-mirziyoev-minnexanovny-tatarstan-raise-vazifasyna-yanadan-sailanuy-belan-kotlady-5911303 Шәүкәт Мирзиёев Миңнехановны Татарстан Рәисе вазифасына яңадан сайлануы белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, [[Касыйм-Җумарт Тукаев|Касыйм-Жомарт Токаев]] (Казакъстан Республикасы Президенты)<ref name=":tokaev">[https://tatar-inform.tatar/news/tokaev-minnexanovny-tatarstan-raise-vazifasyna-yanadan-sailanuy-belan-kotlady-5911291 Токаев Миңнехановны Татарстан Рәисе вазифасына яңадан сайлануы белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Берик Уали|Берик Уали|d|Q109493971}} (Казакъстан Республикасының Абай өлкәсе акимы)<ref name=":tokaev" />, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Даурен Абаев|Даурен Абаев|d|Q24350696}} (Казакъстан Республикасының Россия Федерациясендәге Гадәттән тыш һәм Тулы вәкаләтле Илчесе)<ref name=":tokaev" />, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Руслан Кухарук|Руслан Кухарук|d|Q57603622}} (Ханты-Манси автономияле округы – Югра губернаторы)<ref name=":gubernatorlar">[https://tatar-inform.tatar/news/gubernatorlar-rostam-minnexanovny-tatarstan-raise-vazifasyna-sailanuy-belan-kotlady-5911317 Губернаторлар Рөстәм Миңнехановны Татарстан Рәисе вазифасына сайлануы белән котлады.] Татар-информ, 19.09.2025</ref>, {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Александр Беглов|Александр Беглов|d|Q1960874}} (Санкт-Петербург губернаторы)<ref name=":gubernatorlar" />, Россия Федерациясенең чит илләрдәге сәүдә вәкилләре Сергей Ступарь (Словакиядә), Артем Климентьев (Австриядә), Сергей Безруков (Венгриядә)<ref>[https://www.tatar-inform.ru/news/minnixanova-pozdravili-s-pereizbraniem-predstaviteli-rossii-v-vengrii-slovakii-i-avstrii-5999775 Минниханова поздравили с переизбранием представители России в Венгрии, Словакии и Австрии.] Татар-информ, 19.09.2025</ref> һ.б. котлаган. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://izbirkom.ru/election/492253378/commission/bc057b7e-55e4-4c48-874c-ff6263bac661/ Выборы Главы (Раиса) Республики Татарстан.]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Центральная избирательная комиссия Республики Татарстан * [http://izbirkom.ru/election/492253378/commission/bc057b7e-55e4-4c48-874c-ff6263bac661/candidates?type=3&report=221 Сведения о кандидатах.]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} izbirkom.ru {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:2025 елгы сайлаулар]] [[Төркем:Татарстанда сайлаулар]] [[Төркем:Татарстан сәясәте]] 1ql8reiilezqi00xmn0w3qhp7bvmvck 0 863589 6099658 5507705 2026-11-08T04:35:23Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099658 wikitext text/x-wiki {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = [[Мәчет]] |Татар атамасы = Урта Нырты мәчете |Үз атамасы = |Рәсем = Urta Nyrty Mosque.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия |Урнашу урыны статусы = [[авыл]] |Урнашу урыны = 422063 [[Татарстан]], [[Саба районы]], [[Урта Нырты]], Һади Такташ ур., 51а |Координатлары = 55.982094, 50.708245 |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Саба районы мөхтәсибәте |Кайсы дини агымга карый =[[сөнни]] / [[хәнәфи]] |Бина төре = манарасы түбәдә урнашкан [[мәчет]] |Архитектура стиле = ислам архитектурасы |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[2022]] |Төп даталар = [[2022]] (''төзелеш башлану'') <br/> [[2025]] (''ачылу'') |Төзелешнең башлануы = [[2022]] |Төзелешнең тәмамлануы = [[2025]] |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Урта Нырты мәчете''' ({{lang-ru|Мечеть д. Средние Нырты}}) ― [[Татарстан]]ның [[Саба районы| Саба муниципаль районы]] [[Олы Нырты]] {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Олы Нырты авыл җирлеге| авыл җирлегенә| d |Q24208762}} керүче [[Урта Нырты]] авылында 2025 елның 14 июнендә ачылган ислам гыйбадәтханәсе ([[мәчет]]). [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]] Саба мөхтәсибәтенә карый. Саба мөхтәсибәтендә ачылган 61нче мәчет<ref>[https://saby.tatarstan.ru/mecheti-rayona.htm Мечети района.] Сабинский муниципальный район</ref>. == Тарих == {{External media |рәсем1=[https://dzen.ru/a/aE-xy05ebmNk6n7F Мәчет ачылу тантанасыннан фоторәсемнәр].}} XX гасыр башында [[Казан губернасы]] [[Мамадыш өязе]] [[Әбде вулысы|Әбде волостена]] караган <ref>[https://toponym.antat.ru/toponym/2721 Средние Нырты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250326115725/https://toponym.antat.ru/toponym/2721 |date=2025-03-26 }} ИЯЛИ им.Г.Ибрагимова АН РТ</ref> Урты Нырты (''Чиратнай'') авылында мәчет һәм мәктәп булган<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/municipalnye-obrazovaniya/municipalnye-rajony/sabinskij-rajon-1/srednie-nyrty Средние Нырты.] Татарская энциклопедия TATARICA</ref>. 2021 елда [[Рамазан|Рамазан аенда]] авыл халкы [[мәхәллә]]не теркәгән, 2022 елның 15 октябрендә мәчеткә беренче нигез ташы салынган <ref>[https://www.rusprofile.ru/id/1221600015504 {{comment|ММРО|Местная Мусульманская Религиозная Организация}} Приход мечети д. Средние Нырты]</ref>. Мәчет төзелешендә район халкы да, иганәчеләр дә катнашкан. 2025 елның 14 июнендә мәчет ачылган. Мәчет ачылу тантанасында Татарстанның баш казые [[Җәлил Фазлыев| Җәлил хәзрәт Фазлыев]], Саба муниципаль районы башлыгы [[Рәис Миңнеханов]], Саба районы имам-мөхтәсибе Айнур хәзрәт Әхмәтов, шулай ук район имамнары һәм хәйриячеләр катнашкан. Мәчетне ачу тантанасын [[Эзмә]] мәдәният йорты мөдире З. Б. Саматов алып барган<ref>[https://rdk-saby.tatarstan.ru/index.htm/news/2424792.htm Открытие мечети в д.Средние Нырты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251211114248/https://rdk-saby.tatarstan.ru/index.htm/news/2424792.htm |date=2025-12-11 }} МБУ «Сабинская централизованная сельская клубная система», 14.06.2025</ref>. Мәчетне ачу тантанасыннан соң кунаклар һәм мәхәллә кешеләре, мәчеткә кереп, [[өйлә намазы]]н укыган. == Бина == 50 кеше сыйдырышлы [[ир-ат]]лар өчен намаз залы, тәһарәт бүлмәләре урнашкан; мәчет инженерлык челтәрләренә: электр энергиясе һәм җылыту системаларына тоташтырылган<ref>[https://vk.com/wall-2031680_22489 В селе Средние Нырты Сабинского мухтасибата открылась новая мечеть.] Духовное управление мусульман РТ Вконтакте</ref>. == Имам == Мәчетнең [[имам]]ы итеп Элмир хәзрәт Арикиев (''[[Кукмара]]да мәдрәсә тәмамлаган'') билгеләнгән. 2025 елның 1 июненә Урта Нырты авылында 134 кеше яши<ref>[https://bdex.ru/naselenie/respublika-tatarstan/n/sabinskiy/srednie-nyrty/ Население деревни Средние Нырты.] BDEX</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://tatar-inform.tatar/news/saba-moxtasibatenda-yana-macet-acyldy-5906279 Саба мөхтәсибәтендә яңа мәчет ачылды.] [[Татар-информ]], 16.06.2025 * [https://dumrt.ru/news/news_32063.html Саба мөхтәсибәтендә яңа мәчет ачылды.] [[Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте|ТР МДН]], 16.06.2025 {{Тышкы сылтамалар}} {{Татарстан мәчетләре}} [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Саба районы мәчетләре]] [[Төркем:2025 елда төзелгән мәчетләр]] ru07aw3uwt4vvnqj8ethgkt1z00fekx 0 864430 6099524 5753091 2026-11-07T18:45:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099524 wikitext text/x-wiki '''Татар вакытлы матбугаты тарихы''' — [[татар теле]]ндә вакытлы [[журналистика|матбугат]]ның барлыкка килү һәм формалашу процессы. ==Татар вакытлы матбугатының барлыкка килүе== [[XIX гасыр]]ның беренче чирегеннән башлап, татар халкы арасында белемлек дәрәҗәсе югары булуы сәбәпле, татар һәм рус зыялыларының иң прогрессив вәкилләре татар телендә газета бастыру өчен хакимияттән рөхсәт алу максатыннан күпсанлы омтылышлар ясый. Татар газетасын чыгару өчен рөхсәт алуның беренче уңышсыз омтылышы [[1808 ел]]да Казан университеты профессоры И. И. Запольский тарафыннан ясала. Ләкин патша хөкүмәте аңа газета чыгару рөхсәтен бирми. 1834 елда Казан уку округы яклаучысы (попечителе) М. Н. Мусин-Пушкинга «Бәхр-үл-әхбар» («Хәбәрләр диңгезе») исемле газета чыгару өчен мөрәҗәгатьне университетның Көнчыгыш факультеты студенты М. Г. Никольский тапшыра. Профессор А. Казем-Бәк тарафыннан күрсәтелгән ярдәмгә дә карамастан, рөхсәт бирелми. 1870 нче елларда «Таң йолдызы» исемле газета чыгару өчен мөрәҗәгатьне татар мәгърифәтчесе [[Каюм Насыйри]] тапшыра. Әмма бу омтылыш нәтиҗәсез була. Галим ел саен чыгарыла торган календарьләр бастыру белән генә чикләнергә мәҗбүр була, һәм аларны, ниндидер мәгънәдә, беренче татар вакытлы басма дип атап та була. 1880-нче елларда татар газетасы мәсьәләсен татар драматургиясенә нигез салучыларның берсе — Габдрахман Мөхәммәдәмин улы Ильяси (Ильясов) күтәрә, шулай ук мондый мәсьәлә 1890-нчы елларда язучы һәм публицист [[Заһир Бигиев]] тарафыннан да күтәрелә. Әмма бу омтылышлар да уңышка ирешми. Патша хөкүмәте һәрвакыт мөрәҗәгатьләрне кире кага, сәбәп итеп тәкъдим ителгән татар мөхәррирләре (редакторлары) арасында югары яисә урта белем булмавы, яки татар телендәге басмаларны системлы рәвештә контрольдә тоту мөмкинсезлеге күрсәтелә. Шуңа да карамастан, татар ителлигенциясе максатларына ирешү өчен көрәшне дәвам итте. 1892 елда Казан укытучылар мәктәбе инспекторы, университет белемле Шаһбазгәрәй Әхмәров, Петербургтагы Матбугат идарәсенә «Казань» исемле газета чыгару өчен рөхсәт сорап мөрәҗәгать итә. Әмма җавап итеп, аны дәүләт хезмәтендә эшләгән хәлдә нәшрият эше белән шөгыльләнергә омтылганы өчен гаеплиләр. 1899 елда [[Шакир Рәмиев|Шакир]] һәм [[Дәрдемәнд|Закир]] Рәмиевлар Ырынбурда татар телендә газета һәм китаплар бастыру өчен типография ачуга омтыла. Ләкин 1902 елда аларның бу тырышлыгы хөкүмәт тарафыннан катгый рәвештә кире кагыла. 1903 елда педагог [[Хади Максуди]] «Йолдыз» исемле газета чыгару мәсьәләсен яңадан күтәрә. Эчке эшләр министрлыгы бу ниятне «максатчан түгел» дип таба. 1904 елда ул махсус рәвештә башкалага барып, Эчке эшләр министры кабул итүенә ирешә һәм аңа яңа гариза тапшыра. Әмма бу да тагын нәтиҗәсез кала. 1905 ел башында шул ук үтенеч белән [[Җаек]] шәһәрендә мәгърифәтче Камил Мотыйгый-Төхвәтуллин һәм атаклы шагыйрь[[Габдулла Тукай]] чыгыш ясый. Бу юлы да уңышка ирешеп булмый. Бары тик [[1905 елгы Россия инкыйлабы|1905 елгы революциядән]] соң татар вакытлы матбугатының барлыкка килү өчен шартлар туа. 1905 елның 2 сентябрендә Петербургта [[Нур (газета)|«Нур»]] исемле атналык газета чыгарыла башлый. Ул татар телендәге иң беренче газета була. ==XX гасырның башындагы татар матбугаты== 1905–1907 елгы [[Беренче Россия инкыйлабы|Рус инкыйлабы]] башлану белән татар вакытлы матбугаты шактый үсеш кичерә. Татар газет-журналлары, татарлар күпләп яшәгән шәһәрләрдә — [[Казан]],[[Мәскәү]],[[Петербург]], [[Уфа]], [[Ырынбур]], [[Җаек]], [[Әстерхан]] һәм башкаларда чыга башлый. Татарлар арасында ана телендә белем дәрәҗәсе югары булу, типография һәм китап бастыру эшенең тиз үсүенә шартлар тудыра. Басмалар гарәп графикасында нәшер ителә, идеологик юнәлешләре төрле була — клерикальдән революционга кадәр. Цензура, хакимият эзәрлекләүләре һәм финанс авырлыклары аркасында күбесе озак яши алмый һәм даими чыкмый. Географик яктан татар матбугатының төп үзәге — Казан. Биредә беренче татар газетаcы [[Казан мөхбире (газета)|«Казан мөхбире»]] 1905 елның 29 октябрендә чыга. Аның рәсми нәшире — адвокат [[Сәетгәрәй Алкин]], [[İttifaq âl-Möslimin|«Мөселман иттифакы»]] партиясе оештыручыларыннан берсе. Шул ук чорда [[Йолдыз (гәҗит)|«Йолдыз»]], «Азат» кебек газеталар чыга, аларда [[Галиәсгар Камал]] һәм [[Гафур Коләхмәтов]] кебек мәшһүр шәхесләр хезмәттәшлек итә. Петербургта 1906 елда [[Өлфәт (гәҗит)|«Өлфәт»]], 1913 елда «Ил» газеталары нәшер ителә, соңгысы Мәскәүгә күчә һәм «Сүз», аннары [[Безнең юл (гәҗит)|«Безнең юл»]] дип атала. Ырынбурда 1908 елдан [[Шура (журнал)|«Шура» журналы]] чыга (нәшире — шагыйрь [[Дәрдемәнд|Закир Рәмиев]]), 1907 елда социал-демократик [[Урал (газета)|«Урал» газетасы]] бастырыла ([[Хөсәен Ямашев]]). Ырынбур һәм Җаек типографияләрендә үз матбугаты булмаган Урта Азия төрки халыклары өчен дә беренче газеталар һәм китаплар басыла. [[Гаяз Исхакый]] эшчәнлеге нәтиҗәсендә кайбер татар басмалары [[Берлин]], [[Варшава]], [[Харбин]] һәм башка шәһәрләрдә дә чыга, шулай итеп мөһаҗирләрнең (эмигрант) ихтыяҗларын канәгатьләндерә.<ref>https://web.archive.org/web/20120411185842/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2004_2%2F04%2F04_1%2F</ref> Идеология ягыннан төрле татар газеталары һәм журналлары күптөрле карашларны чагылдырган, алар арасында иң төп капма-каршы юнәлешләр — [[кадимчелек]] һәм [[җәдитчелек]] булган. Кадимчеләр — яңалыкларга каршы торучы консерваторлар, еш кына дини фанатизмга бирелгән, схоластик һәм догматик карашларны яклаучылар. Җәдитчеләр исә — либераль мәдәни-реформаторлар, прогрессив һәм дөньяви фикерләрне яклаучылар. Кадимчелекнең иң күренекле басмасы булып мулла Вәли Хөсәенов җитәкчелегендә нәшер ителгән [[Дин вә мәгыйшәт (журнал)|«Дин вә мәгыйшәт»]] («Дин һәм тормыш») журналы санала. Ул 1906 елның 31 декабрендә Ырынбурда чыга башлаган һәм ачык клерикаль позицияләрне яклаган. Җәдитчелек идеологиясе яклы [[Әл-ислах (газета)|«Әл-ислах»]] («Яңарыш») атналык газетасы исә Казан шәкертләре комитеты каршында нәшер ителгән һәм мөселман мәдрәсәләрен реформалау яклы булган. Хронологик яктан, [[XX гасыр]] башындагы татар матбугаты тарихы 1905-1917 елларны үз эченә ала. Бу чордагы татар матбугаты киң колачлы һәм төрле карашларны чагылдыруы белән совет чорындагы басмалардан күпкә өстен булган. Күп кенә газеталар кыска гына вакыт дөнья күргән һәм тиз юкка чыккан яки башка исемнәр белән яңадан барлыкка килгән. 1905-1908 елларда татар матбугаты үсеш чоры кичерсә, берничә елдан соң кырыс реакция нәтиҗәсендә, бигрәк тә либераль һәм социал-демократик юнәлештәге күп татар басмалары ябылган. Мәсәлән, 1905 елдан соң чыккан либераль басмалардан 1911 ел ахырына кадәр Казанда «Йолдыз», Ырынбурда [[Вакыт (газета)|«Вакыт»]] һәм [[Шура (журнал)|«Шура»]], Әстерханда «Идель» газеталары гына сакланып калган. ==1905-1920 еллардагы татар газета-журналларының исемлеге<ref>И.Рами. Р.Даутов. «Эдэби сузлек». Казань, Татарское книжное издательство, 2001. — на тат. языке</ref>== ====А==== *«Аваз» *«Авыл халкы» *«Азат» *«Азат халык» *«Азат халык» *«Ак Идел» *«Ак юл» *«Акмулла» ю *«Алга» *«Алтай» *«Аң» ==== Б ==== * «Бәянелхак» * «Безнең тавыш» * «[[Безнең фикер]]» * «Безнең юл» * «Борһане тәрәкъый» <ref>Татар вакытлы матбугаты (1905 1924). Библиографик курсэткеч.- Казан: Рухият, 1999. б. 48 (на татарском)</ref> ==== В ==== * «Вакыт» * «Ватан» ==== Д ==== * «Дин вә мәгыйшәт» * «Дума» * «Җиһад-уль-Ислам» * Җөмһүрият» ==== З ==== * «Заман календаре» ==== И ==== * «Игенче» * «Игъланәт» * «Идел» * «Икътисад» * «Ил», «Сюз», «Безнең ил» — Гаяз Исхакыйның газеталары * «Ил теле» * «Ирек» * «Ислах» * «Иттифак» * «Йолдыз» ==== К ==== * «Казан мөхбире» * «Кармак» * «Карчыга» * «Корылтай» * «Кояш» ==== М ==== * «Маяк» * «Мәгариф» * «Мәгълүмат җәдидә» * «Мәктәп» * «Мизан» * «Милләт» * «Минзәлә иле» * «Мохтарият» * «Мохтарият» * «Мөгаллим» ==== Н ==== * «Нур» ==== О ==== * «Өлфәт» ==== Р ==== * «Русия сәүдәсе» ==== С ==== * «Сарай» * «Сибирия» * «Солдат ялкыны» * «Сөембике» ==== Т ==== * «Тәрҗемән-Переводчик» * «Тормыш» * «Туп» * «Тәрбия» * «Тәрбияи-әтфаль» ==== У ==== * «Уклар» * «Укытучы» * «Урал» * «Уфа коопераоры» * «Уфа мөселман гаскәри шурасы хәбәрләре» * «Уфа хәбәрләре» * «Уфаның авыл көнкүреше журналы» ==== Ф ==== * «Фикер» ==== Х ==== * «Хак» * «Халык» * «Халык сүзе» * «Хәбәрләр» * «Хәкыйкать» *«Хәмият» *«Хокук вә хәят» *«Хөр милләт» ==== Ч ==== * «Чикерткә» * «Чүкеч» * «Чыңгыз баласы» ==== Ш ==== * «Шәрекъ кызы» * «Шималь ягы» * «Шура» ==== Э ==== * «Әд-дин валь-адаб» * «Әль-галями әль-ислами» * «Әльгасрельҗәдит» * «Әль-Ислах» * «Әль-минбар» * «Әт-тилмиз» * «Әхбар» ==== Ю ==== * «Юл» ==== Я ==== * «Яшен» * «Ялт-Йолт» * «Яз» * «Яңа вакыт» * «Яңа хәят» ==Совет чорындагы татар матбугаты== XX гасырның беренче чиреге татар матбугатының «алтын чоры» була, ләкин аннан соң төшү этабы башлана. 1905–1917 елларда, губерна хакимиятләреннән рөхсәт алу кирәклегенә карамастан, теләгән татар эшмәкәре яки сәүдәгәре Россиянең теләсә кайсы шәһәрендә газета чыгара ала иде, ә совет чорында исә газета чыгару мәсьәләсе бары тик партия һәм совет түрәләре тарафыннан хәл ителә, ә алар, гадәттә, бигрәк тә Татарстаннан читтә татар газеталарын бастыру кирәклеген күрми иделәр. Шулай да, татарларның өчтән ике өлеше [[ТАССР]]дан читтә яшәгән, шуңа күрә күп татарларның туган телдәге матбугатны укырга мөмкинлеге бик чикле булды. Совет чорында татар телендәге матбугатның төшүе эчтәлектә дә, тиражда да, географик таралышта да сизелде. 1905–1907 елгы Рус инкыйлабыннан соң татар газеталары татарлар күпләп яшәгән Русиянең шактый шәһәрләрендә чыкса, совет чорында татар газеталары нигездә бары тик Татарстанда һәм Башкириядә бастырыла иде (кайбер күрше төбәкләрдә һәм республикаларда чыккан кечкенә тиражлы район газеталарын исәпкә алмаганда, аларның тиражлары берничә меңнән артмый иде). Революциягә кадәр татар газеталары һәм журналларының эчтәлеге идеологик карашларның киң спектрын — уң радикальдән сул радикальгә кадәр — үз эченә алса, совет чорында бөтен матбугат бары тик коммунистик идеологияне чагылдырды. Совет газеталары сәнәгать һәм авыл хуҗалыгына шактый күп урын бирә иде, һәм газеталарның беренче биттә, көн саен диярлек комбайн, трактор, яки механизатор рәсемнәре басыла иде. Татар газеталары, гадәттә, совет хезмәтчеләрнең чираттагы уңышлары һәм казанышлары турында репортажлардан һәм Мәскәүнең үзәк газеталарыннан тәрҗемә ителгән эчке һәм халыкара тормышка кагылышлы төрле темаларга мәкаләләрдән торды. Союздаш республикаларына «штат буенча» күп газета һәм журнал бастыру мөмкинлеге бирелсә, автономияләргә бик чикләнгән матбугат чыгару хокукы бирелә иде. Мәсәлән, 1980-нче еллар башына кадәр Татарстанда, асылда, татар телендә бары тик бер генә зур газета — [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Социалистик Татарстан»]], шулай ук ике иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-нәфис журнал — [[Казан утлары (журнал)|«Казан утлары»]] һәм «Азат хатын», шулай ук балалар журналы [[Ялкын (журнал)|«Ялкын»]] чыга иде, аларга Татарстаннан читтәге кайбер татарлар да язылып ала иде. Районнарда исә вак җирле масштаблы газеталар гына чыкты. Татарстан АССРыннан аермалы буларак, һәр союздаш республикасы берничә зур тиражлы газета, шулай ук нумизматикадан һәм шахматтан башлап спорт һәм фәнгә кадәр иң төрле темаларга багышланган күпсанлы махсус журналлар бастыру хокукына ия иде. Шуның нәтиҗәсендә, революциягә кадәр Урта Азиянең төрки халыклары арасында мәгърифәт һәм белем таратуда зур өлеш керткән [[Татарлар|татар халкы]], совет чорында шул халыклардан матбугат һәм китаплар тиражы буенча шактый артта калды. Совет елларында [[ССРБ]]дәге төрки телле халыклар арасында ике әлифба реформасы үткәрелде: башта (1928 елда) гарәп графикасыннан латинга, аннары (1938 елда) кириллицага. Бу үзгәрешләр нәтиҗәсендә буыннарның мәдәни варислигы җитди зыян күрде, чөнки бөтен революциягә кадәр татар әдәбияты һәм матбугаты гарәп графикасында чыкты, бу исә аны яңа буын өчен укылмас һәм аңлашылмас итте. Мәскәү һәм Ленинградтан тыш чыккан беренче совет шахмат-шашка газетасы «Шахматист-шашист Татарии» дип аталган, ул ай саен Казанда, 1931 елның декабреннән 1932 елның июненә кадәр «На штурм» яшьләр газетасына кушымта буларак басылган. ==ССРБ таркалганнан соң татар матбугаты== [[ССРБ]] таркалгач, хәл яхшы якка үзгәрде кебек тоелды: тиз арада барлыкка килгән татар эшмәкәрләре һәм магнатларының татар телендә яңа матбугат органнарын булдыру өчен бөтен мөмкинлекләре бар иде. Әмма аларның күбесе берни эшләмәде. Моның сәбәбе өлешчә тирән этник [[ассимиляция]]дә: күп кенә потенциаль нәширләрнең үз халкының мәгърифәт эшенә хезмәт итү теләге дә, кызыксынуы да булмады. Искәрмәләрне бармак белән санарлык кына. Шуңа күрә постсовет чорында татар газеталарын чыгаручыларның төп өлеше – гади гражданнар: эшчеләр, хезмәткәрләр, интеллигенция вәкилләре, алар бу эш белән үзләренең аз гына хезмәт хакларына, шулай ук укучыларның иганәләренә (акчата ярдәм) таянып шөгыльләнәләр. Мисал өчен Мордовия татарларының рәсми булмаган матбугаты – «Татар газетасы»н китереп була, аны Аксёново авылы кешесе [[Ирек Биккинин]] үз акчаларына бастыра. Ләкин, һәрхәлдә татар матбугатын бастыру белән кызыксынган активистлар татарлар яшәгән һәр төбәктә була алмый. Кайбер очракларда, Россиянең аерым төбәк хакимиятләре татарлар күпләп яшәгән урыннарда татарча газеталар бастыра. Мәсәлән, [[Самар өлкәсе]]ндә [[Бердәмлек (газета)|«Бердәмлек»]] газетасы чыгарыла, аның гадәттә, тиражы 6 меңнән артмый. [[Сембер өлкәсе]]ндә [[«Өмет» (Сембер)|«Өмет»]] газетасы чыга, тиражы 7 меңнән артмый. Мондый түбән тиражлар татар газеталары чыккан барлык төбәкләр өчен дә хас. Татар диаспорасының күпчелеге татар телле матбугатка ирешә алмый. Ассимиляция нәтиҗәсендә, күп татарларның туган телдә газета уку теләге дә юк. Татарстан хөкүмәте тарафыннан чыгарылган яки финансланган матбугатка килгәндә, монда ике параллель, әмма капма-каршы тенденция күзәтелә: татар газеталары һәм журналлары исемлегенең артуы һәм аларның тиражларының тиз кими баруы. Мәсәлән, [[Татарстан яшьләре (газета)|«Татарстан яшьләре»]], [[«Ватаным Татарстан» газетасы|«Ватаным Татарстан»]], [[«Шәһри Казан» газетасы|«Шәһри Казан»]] кебек газеталарның тиражы берничә дистә меңнән артмый. Соңгы вакытта [[Акчарлак (газета)|«Акчарлак»]], «Ирек мәйданы», «Безнең фикер», «Азатлык», «Кәеф ничек?» һ.б. яңа газеталар да чыга башлады. Аерым әйтергә кирәк: кайбер татар газеталары һәм журналлары чит ил иганәчеләре ярдәме белән чыккан. 1990-нчы еллар башында [[Финляндия татарлары|фин татарлары]] ярдәме белән татар телендә балалар журналы басылган. 1990-нчы еллар уртасында Төркиянең «Заман» газетасы нәширләре татар телендә кечкенә генә «Заман-Татарстан» кушымтасын чыгардылар, тиражы 9 меңнән артмады, әмма бу башлангыч бер елдан бераз артыграк кына дәвам итте<ref>https://web.archive.org/web/20061230054856/http://www.zaman.com/</ref>. Әгәр дә революциягә кадәр барлык татар газеталары гарәп графикасында чыккан булса, совет чорында башта латин, аннары кирилл әлифбасына күчерттеләр, бу исә постсовет чорында әлифба мәсьәләсендә билгесезлек һәм буталышны барлыкка китерде: кайбер газеталар бары тик гарәп графикасында (мөселман юнәлешендәге басмалар), кайберләре латинда («Дөнья» газетасы), ә күпчелеге кириллицада басылды. Кайвакыт басмалар ике-өч әлифбада берьюлы чыга иде. Гомумән, постсовет чорындагы татар матбугаты шактый аяныч хәлдә. Барлык тискәре күренешләргә каршы торучы бердәнбер фактор – [[Татар Интернеты|Татар интернет бүлеге]] («Татнет»), ул татар матбугаты үсешендәге җитешсезлекләрне өлешчә генә булса да каплый. 2022 елда Россиянең Украинага каршы [[Россиянең Украинага бәреп керүе (2022)|хәрби хәрәкәтләр]] башлавы фонында илдә цензура көчәйде, журналистларны эзәрлекләү һәм матбугат чараларын ябу дулкыны башланды. Мәсәлән, «Татар газетасы»ның (Мордовия Республикасының татар җәмәгатьчелегенең газетасы) баш мөхәррире һәм нигезләүчесе [[Ирек Биккинин|Ирек Дамирович Биккинин]], «Z» символын тәнкыйтьләгәне өчен, «чит ил агенты» дип игълан ителде<ref>https://www.idelreal.org/a/31943324.html</ref>. ==Моны да карагыз== * [[Нур (газета)]] * [[Татар Интернеты]] *[[Портал:Татар матбугаты]] ==Искәрмәләр== {{Искәрмәләр}} '''Татар матбугаты тарихы''' ==Сылтамалар== * Гайнуллин М. Татарская литература и публицистика начала XX века. — Казань, 1966. * [http://tatarica.narod.ru/archive/03_2004/81_30.03.04-5.htm Свет через столетие] * [https://web.archive.org/web/20160305011653/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2001_1_2%2F12%2F12_2%2F&searched=1 Книгопечатание на арабском языке у татар] * [https://web.archive.org/web/20160305011646/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2006_1%2F02%2F02_2%2F&searched=1 Репрессированная татарская пресса (1917—1918 гг.)] * [https://web.archive.org/web/20160304195016/http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg%3A%2Fnumbers%2F2005_1%2F04%2F04_2%2F&searched=1 Из истории татарских нелегальных изданий в дореволюционный период] * [https://web.archive.org/web/20231209123522/http://tatar.yuldash.com/eng_017.html Interesting Facts From the History of the Tatar Press]{{ref-en}} * Феткуллин Камиль. Проблемы развития этнической региональной журналистики : На примере татарской печати Нижегородской области: диссертация кандидата филологических наук : 10.01.10 Казань, 2006, 175 c. {{Uncategorized|date=апрель 2026}} o9po0rifsjc0q573uahijp1v7ozg1w9 0 864506 6099765 6086426 2026-11-08T09:24:52Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099765 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирасның]] ''[[Матди булмаган мәдәни мирас|Матди булмаган феноменнар]]'' төзмәсе''' бирелә. Исемлек 2003 елда кабул ителгән һәм 2006 елда гамәлгә кергән [[File:UNESCO-ICH-blue.svg|20px]] {{тәрҗемә ителмәгән 5|Матди булмаган мәдәни мирасны саклау турында конвенция||d|Q5166256}} нигезендә көчкә ия. Болар бәйле дәүләтләрнең җирле комитеты тәкъдиме буенча {{UNESCO}}ның махсуслаштырылган [[File:UNESCO-ICH-blue.svg|20px]] {{тәрҗемә ителмәгән 5|Матди булмаган мәдәни мирасны саклау буенча хөкүмәтара комитет|Матди булмаган мәдәни мирасны саклау буенча хөкүмәтара комитетның|d|Q56283187}} утырышларында хупланган. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P3259 wd:Q110319947 } |section= |sort=P495 |columns=number:#,label:Исем,P18,P31,P279,P495:чыгыш иле,p373:Викиҗыентык}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нинди төшенчәнең аерым очрагы ! нәрсәнең ассыйныфы ! чыгыш иле ! Викиҗыентык |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q4539|кооператив]]'' | [[Файл:Customers shopping inside Co-operative Grocery Store No 1, Seattle, circa 1918 (MOHAI 15357).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2135465|юридик төшенчә]]''<br/>''[[:d:Q1269299|юридик зат төре]]''<br/>''[[:d:Q295382|тотрыклы бизнес моделе]]'' | [[Фирма|ширкәт]]<br/>''[[:d:Q295382|тотрыклы бизнес моделе]]''<br/>''[[:d:Q43229|оешма]]''<br/>''[[:d:Q1071015|social enterprise]]'' | | [[:commons:Category:Cooperatives|Cooperatives]] |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q10206|Záparo]]'' | | ''[[:d:Q34770|тел]]''<br/>''[[:d:Q209815|сөйләм традициясе]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q33911|Zaparoan]]'' | | |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q10244|Diwali]]'' | [[Файл:Diwali Diyas 2.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Dipavali|Dipavali]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Кумбха Мела|Кумбха-мела]] | [[Файл:Kumbh Mela2001.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q113071362|зыярәт кылу бәйрәме]]'' | ''[[:d:Q15726071|Һинд дини зыярәт кылу йоласы]]'' | | [[:commons:Category:Kumbh Mela|Kumbh Mela]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[тирмә]] | [[Файл:SK yurt camp (1 of 1)-8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q699405|торак]]''<br/>''[[:d:Q37736399|традицион һөнәр]]'' | [[йорт]]<br/>[[чатыр]] | | [[:commons:Category:Yurts|Yurts]] |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q41923|yodeling]]'' | [[Файл:Aumüli Jungjodelchörli.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q112613966|singing style]]'' | ''[[:d:Q27939|җырлау]]'' | | [[:commons:Category:Yodeling|Yodeling]] |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q131772|кытайлы Яңа ел]]'' | [[Файл:Nouvel an chinois 2015 Paris 13 autel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]''<br/>[[бәйрәм]] | | | [[:commons:Category:Chinese New Year|Chinese New Year]] |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q167067|Рамлила]]'' | [[Файл:Ramlila Dasratha.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15116915|шоу]]'' | | | [[:commons:Category:Ramlila|Ramlila]] |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q211011|лачын белән аучылык]]'' | [[Файл:1 raróg.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]''<br/>''[[:d:Q17028018|аучылык стратегиясе]]'' | [[Сунар|ау]]<br/>[[спорт]]<br/>''[[:d:Q2481478|aviculture]]'' | | [[:commons:Category:Falconry|Falconry]] |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q215014|Сонгкран]]'' | [[Файл:Songkran in Wat Kungthapao 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q7561276|Songkran]]'' | | [[:commons:Category:Songkran in Thailand|Songkran in Thailand]] |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q309256|Үлеләр көне]]'' | [[Файл:Altar de Día de Muertos en Actopan, Hidalgo, México (2017). 24.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]'' | | | [[:commons:Category:Day of the Dead|Day of the Dead]] |- | style='text-align:right'| 12 | ''[[:d:Q379746|Аргания]]'' | [[Файл:Argania spinosa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16521|таксон]]'' | ''[[:d:Q11992872|файдалы үсемлек]]'' | | |- | style='text-align:right'| 13 | ''[[:d:Q389949|имзад]]'' | [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Langhalsluit met 1 snaar TMnr 2760-74.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q55724815|spike bowl lute]]'' | | [[:commons:Category:Imzad (bowed spike lute)|Imzad (bowed spike lute)]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[кугын]] | [[Файл:Loggers klaralven.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q113143855|иҗтимагый практикалар, ритуаллар һәм бәйрәм итү вакыйгалары]]''<br/>''[[:d:Q113143833|табигать һәм галәм турында белем һәм практикалар]]''<br/>''[[:d:Q113144300|traditional craftsmanship]]'' | ''[[:d:Q155930|су транспорты]]''<br/>''[[:d:Q10843872|процесс]]'' | | [[:commons:Category:Timber floating|Timber floating]] |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q493695|Карацу Кунчи]]'' | [[Файл:Hikiyama.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]''<br/>''[[:d:Q11265757|kunchi]]'' | | | [[:commons:Category:Karatsu Kunchi|Karatsu Kunchi]] |- | style='text-align:right'| 16 | ''[[:d:Q496483|Gangneung Danoje]]'' | [[Файл:Korea Gangneung Danoje Jangneung 64 (14346986323).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Gangneung Danoje|Gangneung Danoje]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[ифтар]] | [[Файл:Iftar in Istanbul Turkey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6460735|ашау]]'' | | | [[:commons:Category:Iftar|Iftar]] |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q618206|Dancing Devils of Yare]]'' | [[Файл:Dancing Devils of Yare Mask from Venezuela.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | | [[:commons:Category:Diablos danzantes de Yare|Diablos danzantes de Yare]] |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q674684|севдалинка]]'' | [[Файл:Bosnian women (folklore group) in traditional dress 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q109560218|Босния һәм Герцеговина халык музыкасы]]'' | | [[:commons:Category:Sevdalinka|Sevdalinka]] |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q721133|Наадам]]'' | [[Файл:Naadam Festival 2024 Opening Ceremony.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]''<br/>[[рәсми бәйрәм]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[:commons:Category:Naadam|Naadam]] |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q725991|чардаш]]'' | [[Файл:PSM V41 D775 Csardas hungarian folk dance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1162469|маҗар халык биюе]]'' | | [[:commons:Category:Csárdás|Csárdás]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Меһреган]] | [[Файл:Mehregan Table Persian Festival of Autumn in Holland Photo by Persian Dutch Network 2011.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>''[[:d:Q130748394|religious festival]]'' | | | [[:commons:Category:Mehregan|Mehregan]] |- | style='text-align:right'| 23 | ''[[:d:Q789141|балафон]]'' | [[Файл:African Balafon in Museu Oscar Niemeyer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q3891158|mallet percussion instrument]]''<br/>''[[:d:Q55721719|set of percussion sticks]]''<br/>''[[:d:Q165666|ксилофон]]'' | | [[:commons:Category:Balafon|Balafon]] |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q846299|washi]]'' | [[Файл:Washi(Sugihara paper).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3327760|writing surface]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | [[кәгазь]]<br/>''[[:d:Q3445052|Japanese tissue]]'' | | [[:commons:Category:Washi|Washi]] |- | style='text-align:right'| 25 | ''[[:d:Q882441|blue-dyeing]]'' | [[Файл:Armelittekelsch Musée alsacien Strasbourg-9.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q113144300|traditional craftsmanship]]''<br/>''[[:d:Q113143833|табигать һәм галәм турында белем һәм практикалар]]''<br/>''[[:d:Q115640974|impression]]'' | ''[[:d:Q2141529|textile printing]]'' | | [[:commons:Category:Blue printing|Blue printing]] |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q882985|гарба]]'' | [[Файл:Navratri garba at Ambaji temple.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q531426|Һиндстан музыкасы]]'' | | [[:commons:Category:Garba|Garba]] |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q890297|Baltic song and dance celebrations]]'' | [[Файл:XXV laulupidu (3).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | | [[:commons:Category:Baltic song festivals|Baltic song festivals]] |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q979873|Гион-мацури]]'' | [[Файл:Gion Matsuri 2017-5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]''<br/>''[[:d:Q11489354|goryō-e]]'' | | | [[:commons:Category:Gion Matsuri|Gion Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q1033073|кандомбе]]'' | [[Файл:Desfile de Llamadas 2020 - Barrio Sur - Montevideo - Uruguay 200214-1020898-jikatu (49538521121).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q98528197|Латин американ халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q23965|Уругвай музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q116173499|Көньяк Америка халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q123856101|Rioplatense music]]'' | | [[:commons:Category:Candombe|Candombe]] |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q1070318|Садә]]'' | [[Файл:Sadeh.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]] | | | [[:commons:Category:Sadeh|Sadeh]] |- | style='text-align:right'| 31 | ''[[:d:Q1071518|Chhau dance]]'' | [[Файл:Performance of Chhau dance of Purulia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q5464449|һинд халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q130403|war dance]]'' | | [[:commons:Category:Chhau dance|Chhau dance]] |- | style='text-align:right'| 32 | ''[[:d:Q1156570|дабке]]'' | [[Файл:Dabkeh.png|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q123421088|Levantine Arabic music]]''<br/>''[[:d:Q48836268|гарәп халык биюе]]'' | | [[:commons:Category:Dabke|Dabke]] |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q1165850|симсимийя]]'' | [[Файл:1F0A3859.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4783433|гарәп музыка коралы]]'' | ''[[:d:Q230262|кыллы чиртмә музыка коралы]]'' | | [[:commons:Category:Simsimiyya|Simsimiyya]] |- | style='text-align:right'| 34 | ''[[:d:Q1298953|Латвия җыр һәм бию бәйрәме]]'' | [[Файл:Latvian Song festival 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | ''[[:d:Q20737114|хор фестивале]]''<br/>''[[:d:Q2393315|бию фестивале]]'' | | [[:commons:Category:Latvian Song and Dance Festival|Latvian Song and Dance Festival]] |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q1328626|Ялда]]'' | [[Файл:Sarpol-e Zahab Yalda Night 1.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Yalda Night|Yalda Night]] |- | style='text-align:right'| 36 | ''[[:d:Q1342346|kohl]]'' | | | ''[[:d:Q41153131|cosmetic powder]]'' | | [[:commons:Category:Kohl|Kohl]] |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q1422412|гайда]]'' | [[Файл:Gaida speler.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q8347|сорнай]]'' | | [[:commons:Category:Gaida|Gaida]] |- | style='text-align:right'| 38 | ''[[:d:Q1428368|kente cloth]]'' | [[Файл:Weaved cloths (kente) in northern Ghana 09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1314278|тукыма]]'' | ''[[:d:Q4690046|African textiles]]''<br/>''[[:d:Q7624173|stripweave]]'' | | [[:commons:Category:Kente|Kente]] |- | style='text-align:right'| 39 | ''[[:d:Q1433233|Krakelingen and Tonnekensbrand Geraardsbergen]]'' | [[Файл:Krakelingenworp1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Krakelingen and Tonnekensbrand|Krakelingen and Tonnekensbrand]] |- | style='text-align:right'| 40 | ''[[:d:Q1479611|Мудиетту]]'' | [[Файл:Mudiyettu at Kezhoor kavu 02-02-2013 2-02-23.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | | [[:commons:Category:Mudiyettu|Mudiyettu]] |- | style='text-align:right'| 41 | ''[[:d:Q1532699|marche of Entre-Sambre-et-Meuse]]'' | [[Файл:2012 Fosses-la-Ville Saint-Feuillen 86.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q898830|procession]]'' | | [[:commons:Category:Marches de l’Entre-Sambre-et-Meuse|Marches de l’Entre-Sambre-et-Meuse]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Күругълы (дастан)|Күругълы]] | [[Файл:Koroglu by A. Hajiyev.jpg|center|128px]] | [[эпос]] | | | [[:commons:Category:Koroghlu|Koroghlu]] |- | style='text-align:right'| 43 | ''[[:d:Q1612069|Джанкану]]'' | [[Файл:John Canoe Dancers Jamaica 1975 Dec ver06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108680062|фестиваль формасы]]'' | | | [[:commons:Category:Junkanoo|Junkanoo]] |- | style='text-align:right'| 44 | ''[[:d:Q1640934|рубаб]]'' | [[Файл:Rabab ca. 1885 Indian (north), Metropolitan Museum of Art.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q57315360|necked bowl lute sounded by plectrum]]'' | | [[:commons:Category:Rubab|Rubab]] |- | style='text-align:right'| 45 | ''[[:d:Q1641463|кудияттам]]'' | [[Файл:Kalamandalam Girija 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q45971958|башкарма сәнгать жанры]]'' | | | [[:commons:Category:Koodiyattam|Koodiyattam]] |- | style='text-align:right'| 46 | ''[[:d:Q1642232|Мескел]]'' | [[Файл:Meskel Celebration.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]''<br/>[[рәсми бәйрәм]] | | | [[:commons:Category:Meskel|Meskel]] |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q1749262|Hakata Gion Yamakasa Festival]]'' | [[Файл:Hakata gion yamakasa 2005 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]''<br/>''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | ''[[:d:Q17524420|тарих аспекты]]'' | | [[:commons:Category:Hakata Gion Yamakasa|Hakata Gion Yamakasa]] |- | style='text-align:right'| 48 | ''[[:d:Q1759504|альпинизм]]'' | [[Файл:Hinterstoisserquergang.JPG|center|128px]] | [[спорт төре]] | ''[[:d:Q36908|mountaineering]]'' | | [[:commons:Category:Alpine climbing|Alpine climbing]] |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q1786410|крама]]'' | [[Файл:Man with Krama.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q29204029|баш яулыгы]]'' | | [[:commons:Category:Krama|Krama]] |- | style='text-align:right'| 50 | ''[[:d:Q1824110|Дурбар бәйрәме]]'' | [[Файл:BidaDurbar2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Durbar festival|Durbar festival]] |- | style='text-align:right'| 51 | ''[[:d:Q1937431|орган төзүчесе]]'' | [[Файл:Rudolf Janke Orgelbauwerkstatt innen.jpg|center|128px]] | [[һөнәр]]<br/>''[[:d:Q113144300|traditional craftsmanship]]''<br/>''[[:d:Q778000|Ausbildungsberuf]]'' | ''[[:d:Q2341443|эш коралларын уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q94296450|клавишалы музыкаль инструментлар ясаучысы]]'' | | [[:commons:Category:Organ builders|Organ builders]] |- | style='text-align:right'| 52 | ''[[:d:Q1959119|Бельгиядәге сыра мәдәнияте]]'' | [[Файл:250 Biere.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q140635986|beer culture of an area]]'' | | | [[:commons:Category:Beer culture of Belgium|Beer culture of Belgium]] |- | style='text-align:right'| 53 | ''[[:d:Q2072215|Thingyan]]'' | [[Файл:Bagan era painting of Thingyan.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]] | [[Яңа ел]] | | [[:commons:Category:Thingyan|Thingyan]] |- | style='text-align:right'| 54 | ''[[:d:Q2371015|Water Tribunal of the plain of Valencia]]'' | [[Файл:The Tribunal de las Aguas of Valencia.jpg|center|128px]] | [[мәхкәмә]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | | [[:commons:Category:Tribunal de les Aigües de València|Tribunal de les Aigües de València]] |- | style='text-align:right'| 55 | ''[[:d:Q2384646|җәйге карнавал]]'' | [[Файл:Zomercarnaval07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]''<br/>''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]''<br/>[[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | | [[:commons:Category:Rotterdam Summer Carnival|Rotterdam Summer Carnival]] |- | style='text-align:right'| 56 | ''[[:d:Q2470659|Ommegang of Brussels]]'' | [[Файл:Ommegang.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54882043|ommegang]]'' | | | [[:commons:Category:Ommegang of Brussels|Ommegang of Brussels]] |- | style='text-align:right'| 57 | ''[[:d:Q2583784|әйтеш]]'' | | ''[[:d:Q223393|әдәбият жанры]]'' | ''[[:d:Q1955280|музыкаль конкурс]]'' | | |- | style='text-align:right'| 58 | ''[[:d:Q2617190|Хәлеб сабыны]]'' | [[Файл:Aleppo soap 01.jpg|center|128px]] | | [[сабын]] | | [[:commons:Category:Aleppo soap|Aleppo soap]] |- | style='text-align:right'| 59 | ''[[:d:Q2717679|Maltese village festa]]'' | | | ''[[:d:Q107305006|авыл фестивале]]'' | | |- | style='text-align:right'| 60 | ''[[:d:Q3023341|хорват челтәр үрүе]]'' | [[Файл:Paška čipka - kulturnadobra.hr Z-1834.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20091976|җирле тукымачылык сәнгате]]'' | ''[[:d:Q43065851|челтәр үрү]]''<br/>''[[:d:Q3510323|Хорватия сәнгате]]'' | | [[:commons:Category:Lace from Croatia|Lace from Croatia]] |- | style='text-align:right'| 61 | ''[[:d:Q3220036|Slavic papercutting]]'' | [[Файл:Wycinanka lubelska, 1915.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11177771|artistic technique]]''<br/>''[[:d:Q1792379|сәнгать жанры]]''<br/>''[[:d:Q5137101|cut-paper work]]'' | ''[[:d:Q6149036|decoration]]''<br/>''[[:d:Q877729|handicraft]]'' | | [[:commons:Category:Slavic papercutting|Slavic papercutting]] |- | style='text-align:right'| 62 | ''[[:d:Q3233785|писанка]]'' | [[Файл:Meander Motif on a Ukrainian Pysanka.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q163886|Пасха йомыркасы]]''<br/>''[[:d:Q605069|egg decorating]]'' | | [[:commons:Category:Pysanka|Pysanka]] |- | style='text-align:right'| 63 | ''[[:d:Q3278092|гуарания]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q107718539|испан-телле Америка халыклары музыкасы]]'' | | |- | style='text-align:right'| 64 | ''[[:d:Q3339328|Нгондо]]'' | [[Файл:Activités du Ngondo 8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Ngondo|Ngondo]] |- | style='text-align:right'| 65 | ''[[:d:Q3429320|piña]]'' | [[Файл:Kerchief MET 25.132.8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20026824|үсемлек җепселе]]'' | | | [[:commons:Category:Piña (fiber)|Piña (fiber)]] |- | style='text-align:right'| 66 | ''[[:d:Q3758080|гандура]]'' | [[Файл:Gndourah-annaba.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q18707829|Әлҗәзаир киемнәре]]''<br/>''[[:d:Q201714|туника]]''<br/>[[кәсеп]] | | [[:commons:Category:Gandoura|Gandoura]] |- | style='text-align:right'| 67 | ''[[:d:Q4120484|Наблус сабыны]]'' | [[Файл:Nabulsi soap IMG 5357.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q268592|икътисад тармагы]]'' | [[сабын]] | | [[:commons:Category:Nabulsi soap|Nabulsi soap]] |- | style='text-align:right'| 68 | ''[[:d:Q4203998|Azerbaijani carpet weaving]]'' | [[Файл:Azerbaijani carpet weaver from Karabakh.jpg|center|128px]] | | [[Бизәкләп туку|тукучылык]]<br/>''[[:d:Q1153484|халык тасвирый сәнгате]]'' | | |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q4219052|келагаи]]'' | [[Файл:Azərbaycan ipəyindən kəlağayılar 1.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>[[кәсеп]] | | [[:commons:Category:Kalaghai|Kalaghai]] |- | style='text-align:right'| 70 | ''[[:d:Q4305784|Reed Mudhif]]'' | [[Файл:Iraqi mudhif interior.jpg|center|128px]] | | [[йорт]] | | [[:commons:Category:Mudhif|Mudhif]] |- | style='text-align:right'| 71 | ''[[:d:Q4657754|күчмә көтүлекле терлекчелек]]'' | [[Файл:Transumanza nel Parc National des Ecrins.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q9056738|көтүчелек]]'' | | [[:commons:Category:Transhumance|Transhumance]] |- | style='text-align:right'| 72 | ''[[:d:Q4789767|Argungu Fishing Festival]]'' | [[Файл:Argungu fishing and cultural festival 23.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]''<br/>''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q13406554|спорт ярышы]]''<br/>''[[:d:Q5193357|cultural festival]]'' | | | [[:commons:Category:Argungu Fishing Festival|Argungu Fishing Festival]]<br/>[[:commons:Category:Argungu fishing and cultural festival photos|Argungu fishing and cultural festival photos]] |- | style='text-align:right'| 73 | ''[[:d:Q4990671|Círio de Nazaré]]'' | [[Файл:Círio de Nazaré 2012 (8083762069).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | | | [[:commons:Category:Círio de Nazaré|Círio de Nazaré]] |- | style='text-align:right'| 74 | ''[[:d:Q5267453|Devil's Sword Dance]]'' | [[Файл:Oni Kenbai 1, Kitakami, Iwate.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q512245|sword dance]]''<br/>''[[:d:Q841971|engei]]'' | | [[:commons:Category:Onikenbai|Onikenbai]] |- | style='text-align:right'| 75 | ''[[:d:Q5268063|dewaniya]]'' | | ''[[:d:Q56283016|gathering]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 76 | ''[[:d:Q5551651|tumba francesa La Caridad de Oriente]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q976802|tumba francesa]]'' | | |- | style='text-align:right'| 77 | ''[[:d:Q5637073|Hachinohe Sansha Taisai]]'' | [[Файл:Hachinohe Sansha Taisai Festival, 2 August 2014-001.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Hachinohe Sansha Taisai|Hachinohe Sansha Taisai]] |- | style='text-align:right'| 78 | ''[[:d:Q5675429|Arte textil de Taquile]]'' | [[Файл:Taquile Inselfest Frauen.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | |- | style='text-align:right'| 79 | ''[[:d:Q5784016|Council of Wise Men of the plain of Murcia]]'' | [[Файл:The Tribunal de las Aguas of Valencia.jpg|center|128px]] | [[мәхкәмә]]<br/>''[[:d:Q1081138|тарихи һәйкәл]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 80 | ''[[:d:Q5861255|Sumpango Festival]]'' | [[Файл:Festival de Sumpango 19.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q113510378|очыргычлар ясау]]''<br/>''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Festival de barriletes gigantes de Sumpango|Festival de barriletes gigantes de Sumpango]] |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q5957313|aina-kari]]'' | [[Файл:Aina-kari near Zarih of Fatima Masumeh Shrine, Qom, Iran.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5875045|interior decoration]]'' | ''[[:d:Q5567091|glass artwork]]'' | | [[:commons:Category:Aina Kari|Aina Kari]] |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q6063308|Parranda de San Pedro]]'' | | ''[[:d:Q189819|йола]]'' | | | [[:commons:Category:Parranda de San Pedro|Parranda de San Pedro]] |- | style='text-align:right'| 83 | ''[[:d:Q6080166|Ishidori Matsuri]]'' | [[Файл:IshidoriMatsuri.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Ishidori Matsuri|Ishidori Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 84 | ''[[:d:Q6349714|Kakunodate Festival]]'' | [[Файл:Kakunodate maturi 2008a.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11419290|kenka matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Kakunodate Festival|Kakunodate Festival]] |- | style='text-align:right'| 85 | ''[[:d:Q6430768|Gujō Odori]]'' | [[Файл:Gujo Odori2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108680062|фестиваль формасы]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1152364|Bon Odori]]''<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]''<br/>''[[:d:Q1154888|Bon Festival]]'' | | [[:commons:Category:Gujō Odori|Gujō Odori]] |- | style='text-align:right'| 86 | ''[[:d:Q6516672|Lefkara lace]]'' | [[Файл:Lefkara lace.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20091976|җирле тукымачылык сәнгате]]'' | ''[[:d:Q43065851|челтәр үрү]]''<br/>''[[:d:Q10798896|art of Cyprus]]'' | | [[:commons:Category:Lefkara lace|Lefkara lace]] |- | style='text-align:right'| 87 | ''[[:d:Q6586192|Romvong]]'' | [[Файл:20170525-DM-LSC-0229 (34773227612).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | [[бию]] | | |- | style='text-align:right'| 88 | ''[[:d:Q6663970|Takaoka Mikurumayama Festival]]'' | [[Файл:高岡市街の風景 - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]''<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Takaoka Mikurumayama Festival|Takaoka Mikurumayama Festival]] |- | style='text-align:right'| 89 | ''[[:d:Q6826870|Mheibes]]'' | [[Файл:Mheibes pointer.jpg|center|128px]] | | | | [[:commons:Category:Mheibes|Mheibes]] |- | style='text-align:right'| 90 | ''[[:d:Q7067562|nshima]]'' | [[Файл:Flickr - ggallice - Nsima ^ chambo.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q108395838|swallow]]'' | | [[:commons:Category:Nshima|Nshima]] |- | style='text-align:right'| 91 | ''[[:d:Q7332003|rickshaw art]]'' | [[Файл:Rickshaw back decoration.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q557141|public art]]''<br/>''[[:d:Q2520975|decoration]]''<br/>''[[:d:Q1153484|халык тасвирый сәнгате]]''<br/>''[[:d:Q397469|Neo-romanticism]]''<br/>''[[:d:Q174705|майлы нәкышь]]'' | | [[:commons:Category:Rickshaw art|Rickshaw art]] |- | style='text-align:right'| 92 | ''[[:d:Q7497628|Shinjō Matsuri]]'' | [[Файл:ShinjoMatsuriNight.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Shinjō Matsuri|Shinjō Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 93 | ''[[:d:Q7677467|Takayama Festival]]'' | [[Файл:大国台 (岐阜県高山市) - panoramio (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]''<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Takayama Festival|Takayama Festival]] |- | style='text-align:right'| 94 | ''[[:d:Q7811554|Tobata Gion Festival]]'' | [[Файл:Tobata yamagasa at night.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Tobata Gion Oyamagasa Festival|Tobata Gion Oyamagasa Festival]] |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q7849923|Tsuchizaki Shinmei Shrine Festival]]'' | [[Файл:Tsuchi-yama-tsunafuru.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Tsuchizaki-Matsuri|Tsuchizaki-Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 96 | ''[[:d:Q8064284|zaffa]]'' | | ''[[:d:Q16516287|туй йолалары]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 97 | ''[[:d:Q9185291|cazabe]]'' | [[Файл:Pemona realizando casabe.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2251745|baked good]]'' | [[ипи]]<br/>''[[:d:Q666242|flatbread]]'' | | [[:commons:Category:Casabe|Casabe]] |- | style='text-align:right'| 98 | ''[[:d:Q10521987|henna]]'' | [[Файл:Henna hands (9471295529).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214609|материал]]'' | ''[[:d:Q63400180|natural dye]]'' | | [[:commons:Category:Mehndi|Mehndi]] |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q10637838|Porphyrophora hamelii]]'' | [[Файл:Porphyrophora hamelii, female.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16521|таксон]]'' | | | [[:commons:Category:Porphyrophora hamelii|Porphyrophora hamelii]] |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q11019445|Kawagoe Hikawa Festival]]'' | [[Файл:Kawagoe Festival4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Kawagoe Festival|Kawagoe Festival]] |- | style='text-align:right'| 101 | ''[[:d:Q11258372|Amamehagi]]'' | | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q30925139|зыярәт итүче илаһ]]''<br/>''[[:d:Q503186|yōkai]]'' | | |- | style='text-align:right'| 102 | ''[[:d:Q11271139|Uozu Tatemon Festival]]'' | [[Файл:Uozu-tatemon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Tatemon Festival|Tatemon Festival]] |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q11284894|Amahage]]'' | | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q30925139|зыярәт итүче илаһ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 104 | ''[[:d:Q11338631|Boze]]'' | [[Файл:Masked God Boze.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q30925139|зыярәт итүче илаһ]]'' | | | [[:commons:Category:Boze|Boze]] |- | style='text-align:right'| 105 | ''[[:d:Q11360316|Ueno Tenjin Festival]]'' | [[Файл:Iga City Danjiri Kaikan ac.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Ueno Tenjin Festival|Ueno Tenjin Festival]] |- | style='text-align:right'| 106 | ''[[:d:Q11370941|Kamezaki Shiohi Festival]]'' | [[Файл:Kamezakishiohi Festival2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Kamezaki Shiohi Matsuri|Kamezaki Shiohi Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 107 | ''[[:d:Q11383026|Sawara Float Festival]]'' | | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Sawara Matsuri|Sawara Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 108 | ''[[:d:Q11411179|Furukawa Festival]]'' | [[Файл:Furukawa-yatai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]''<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Furukawa Festival|Furukawa Festival]] |- | style='text-align:right'| 109 | ''[[:d:Q11413463|Suneka of Yoshihama]]'' | | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q30925139|зыярәт итүче илаһ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 110 | ''[[:d:Q11426255|Johana Hikiyama Festival]]'' | [[Файл:城端町 曳山祭り SLKY20180505 0000057.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Johana Hikiyama Festival|Johana Hikiyama Festival]] |- | style='text-align:right'| 111 | ''[[:d:Q11433804|Ōgaki Festival]]'' | [[Файл:大垣市(大垣まつり) - panoramio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]''<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Ogaki Matsuri|Ogaki Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 112 | ''[[:d:Q11457147|Kujirabune Festival]]'' | [[Файл:Kujirabune01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 113 | ''[[:d:Q11465312|Owari Tsushima Tennō Festival]]'' | [[Файл:Tushimatennousai1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q17221495|Gion and Tenno Festivals]]'' | | | [[:commons:Category:Owari Tsushima Tenno Matsuri|Owari Tsushima Tenno Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 114 | ''[[:d:Q11465777|Yamaage Matsuri]]'' | [[Файл:2014 Yamaage Matsuri 04.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Yamaage Matsuri|Yamaage Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q11509924|Hita Gion Festival]]'' | [[Файл:Gion fesutebaru Hita Oita Japan 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Hita Gion Festival|Hita Gion Festival]] |- | style='text-align:right'| 116 | ''[[:d:Q11510099|Hitachi Fūryūmono]]'' | [[Файл:Furyumonoomoteyama.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Hitachi Furyumono|Hitachi Furyumono]] |- | style='text-align:right'| 117 | ''[[:d:Q11511418|Hayachine Kagura]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1348260|Kagura]]'' | | |- | style='text-align:right'| 118 | ''[[:d:Q11567440|Mushono-Dainembutsu dance]]'' | [[Файл:Mushono-Dainembutsu Bupparai-E.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q11491438|nenbutsu odori]]'' | | [[:commons:Category:Mushono-Dainembutsu dance|Mushono-Dainembutsu dance]] |- | style='text-align:right'| 119 | ''[[:d:Q11571216|Inuyama Festival]]'' | [[Файл:Inuyamajo2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Inuyama Festival|Inuyama Festival]] |- | style='text-align:right'| 120 | ''[[:d:Q11584632|Chiryū Festival]]'' | [[Файл:Tiryuumatsuri7.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Chiryu Matsuri|Chiryu Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 121 | ''[[:d:Q11596116|Chichibu Night Festival]]'' | [[Файл:ChichibuFes1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]''<br/>''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Chichibu Yomatsuri|Chichibu Yomatsuri]] |- | style='text-align:right'| 122 | ''[[:d:Q11615686|Hanawa Bayashi]]'' | [[Файл:Hanawabayashi 2012.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Hanawa-bayashi|Hanawa-bayashi]] |- | style='text-align:right'| 123 | ''[[:d:Q11630177|Mishima's Kasedori Festival]]'' | [[Файл:Mishima's Kasedori 2017-02-11 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q30925139|зыярәт итүче илаһ]]''<br/>[[Йорт тавыгы|тавык]]<br/>''[[:d:Q30301495|мифик кош]]'' | | [[:commons:Category:Mishima's Kasedori Festival|Mishima's Kasedori Festival]] |- | style='text-align:right'| 124 | ''[[:d:Q11653306|Nagahama Hikiyama Festival]]'' | | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Nagahama Hikiyama Festival|Nagahama Hikiyama Festival]] |- | style='text-align:right'| 125 | ''[[:d:Q11661913|Seihaku Festival]]'' | [[Файл:Dekayama sanno.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Seihakusai Dekayama Matsuri|Seihakusai Dekayama Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q12295775|Surva]]'' | [[Файл:Kukeri-Surva-festival-Pernik-2010--15.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Kukeri|Kukeri]] |- | style='text-align:right'| 127 | ''[[:d:Q12557667|orteke]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q12572798|казакъ халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | |- | style='text-align:right'| 128 | ''[[:d:Q12769612|metal engraving]]'' | | | ''[[:d:Q139106|engraving process]]'' | | |- | style='text-align:right'| 129 | ''[[:d:Q13053395|hazarashen]]'' | [[Файл:Հազարաշեն 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q391414|архитектур элемент]]'' | | | [[:commons:Category:Hazarashen|Hazarashen]] |- | style='text-align:right'| 130 | ''[[:d:Q13058900|baul gaan]]'' | [[Файл:Baul Gaan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107356781|җыр төре]]'' | ''[[:d:Q108297196|бенгальлеләр халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q3328593|Бангладеш музыкасы]]'' | | |- | style='text-align:right'| 131 | ''[[:d:Q14774083|alpine transhumance]]'' | | ''[[:d:Q12280169|animal husbandry of an area]]''<br/>''[[:d:Q24902509|кеше эшчәнлеге]]'' | ''[[:d:Q4657754|күчмә көтүлекле терлекчелек]]''<br/>''[[:d:Q13165638|agriculture of the Earth]]'' | | |- | style='text-align:right'| 132 | ''[[:d:Q15265616|representation of the passion, death and resurrection of Christ in Iztapalapa]]'' | [[Файл:170 Representación del Vía Crucis en Iztapalapa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1349065|passion play]]''<br/>''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | | | [[:commons:Category:Holy Week in Iztapalapa|Holy Week in Iztapalapa]] |- | style='text-align:right'| 133 | ''[[:d:Q16098223|Naïve painting practices of Kovačica]]'' | [[Файл:Babka1.JPG|center|128px]] | [[мәктәп]]<br/>''[[:d:Q1792379|сәнгать жанры]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 134 | ''[[:d:Q16345168|Durga Puja in Kolkata]]'' | [[Файл:Durga with Her Family - Falguni Sangha - Suren Tagore Road - Kolkata 2014-10-02 8906.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]'' | ''[[:d:Q48733007|Durga Puja in West Bengal]]'' | | [[:commons:Category:Durga Puja in Kolkata|Durga Puja in Kolkata]] |- | style='text-align:right'| 135 | ''[[:d:Q16387761|Armenian Folk Theater of Shadows]]'' | | ''[[:d:Q2416217|театр труппасы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 136 | ''[[:d:Q16556551|Dancing Devils of Tinaquillo]]'' | | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | | [[:commons:Category:Diablos danzantes de Tinaquillo|Diablos danzantes de Tinaquillo]] |- | style='text-align:right'| 137 | ''[[:d:Q17354466|Португалия атчылык сәнгате]]'' | [[Файл:Queluz Palace horses approach (9180978620).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1645382|riding style]]'' | ''[[:d:Q179226|ат спорты]]''<br/>''[[:d:Q110319947|Кешелекнең матди булмаган мәдәни мирасының репрезентатив исемлеге]]'' | | [[:commons:Category:Equestrian art in Portugal|Equestrian art in Portugal]] |- | style='text-align:right'| 138 | ''[[:d:Q18207270|Peacock dance]]'' | [[Файл:2016 Phnom Penh, Tradycyjny Kambodżański Pokaz Tańca (076).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 139 | ''[[:d:Q18465047|Ch'utillos]]'' | [[Файл:Morenoreyes.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 140 | ''[[:d:Q20422823|Arba'een Pilgrimage]]'' | [[Файл:Kerbela Hussein Moschee.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q11795110|дини ритуал]]'' | | | [[:commons:Category:Arba'een Pilgrimage|Arba'een Pilgrimage]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[Акушерлык|акушерлык һәм гинекология]] | [[Файл:Midwife check-up.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q66811410|медицина һөнәре]]'' | ''[[:d:Q843601|сәламәтлек фәннәре]]'' | | [[:commons:Category:Midwifery|Midwifery]] |- | style='text-align:right'| 142 | ''[[:d:Q21052026|Meyboom]]'' | [[Файл:Meyboom happening.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q6806852|medieval pageant]]'' | | | [[:commons:Category:Meyboom|Meyboom]] |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q21057355|Dancing Devils of Cata]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 144 | ''[[:d:Q21057356|Dancing Devils of Cuyagua]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 145 | ''[[:d:Q21057357|Dancing Devils of Ocumare de la Costa]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 146 | ''[[:d:Q21057358|Dancing Devils of Patanemo]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 147 | ''[[:d:Q21057359|Dancing Devils of San Millán]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 148 | ''[[:d:Q21057360|Dancing Devils of San Rafael de Orituco]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 149 | ''[[:d:Q21057361|Dancing Devils of Turiamo]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 150 | ''[[:d:Q24875082|Sunari Festival]]'' | [[Файл:須成祭り朝.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11385469|Reisai]]'' | | | [[:commons:Category:Sunari Festival|Sunari Festival]] |- | style='text-align:right'| 151 | ''[[:d:Q24875391|Kanuma Imamiya Shrine Festival]]'' | [[Файл:Kanumaimamiyayatai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | [[:commons:Category:Kanuma lmamiya Shrine Festival|Kanuma lmamiya Shrine Festival]] |- | style='text-align:right'| 152 | ''[[:d:Q24927689|Sango Festival of Oyo]]'' | [[Файл:Communal Feeding.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | ''[[:d:Q58687420|мәдәни чара]]'' | | |- | style='text-align:right'| 153 | ''[[:d:Q25682888|xeer ciise]]'' | | ''[[:d:Q1479995|customary law]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 154 | ''[[:d:Q31076119|Algerian caftan]]'' | [[Файл:Caftan algerienne.jpg|center|128px]] | [[кәсеп]] | ''[[:d:Q1636176|Royal Armoury]]'' | | [[:commons:Category:Kaftans of Algeria|Kaftans of Algeria]] |- | style='text-align:right'| 155 | ''[[:d:Q31721615|Chakan]]'' | [[Файл:Вышивальшицы (Гиссар, Таджикистан).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q28966302|чигеш]]''<br/>[[кәсеп]] | | | |- | style='text-align:right'| 156 | ''[[:d:Q47461064|The Idea and Practice of Cooperatives]]'' | | ''[[:d:Q1502514|кооперация хәрәкәте]]''<br/>[[төшенчә]]<br/>[[матди булмаган мәдәни мирас]] | | | [[:commons:Category:Genossenschaftsidee|Genossenschaftsidee]] |- | style='text-align:right'| 157 | ''[[:d:Q48745451|Tokuyama Bon Odori]]'' | [[Файл:Hi-yai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1152364|Bon Odori]]'' | | [[:commons:Category:Tokuyama Bon Odori|Tokuyama Bon Odori]] |- | style='text-align:right'| 158 | ''[[:d:Q54871179|ملحفة شاوية]]'' | [[Файл:Femmes des Aures.webp|center|128px]] | | | | [[:commons:Category:Elhaf|Elhaf]] |- | style='text-align:right'| 159 | ''[[:d:Q54874526|Jirtig]]'' | [[Файл:زواج سوداني.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16516287|туй йолалары]]'' | | | [[:commons:Category:Jirtig|Jirtig]] |- | style='text-align:right'| 160 | ''[[:d:Q60742901|Lusona]]'' | [[Файл:Kalunga-lusona.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56055944|type of arts]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | | [[:commons:Category:Sona (ideogram)|Sona (ideogram)]] |- | style='text-align:right'| 161 | ''[[:d:Q63562262|Vite ad alberello of Pantelleria]]'' | | ''[[:d:Q3128568|Fruit tree forms]]'' | [[йөземчелек]] | | [[:commons:Category:Vineyards in Pantelleria|Vineyards in Pantelleria]] |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q65134253|djéguélé]]'' | | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q789141|балафон]]'' | | |- | style='text-align:right'| 163 | ''[[:d:Q97280802|maksym]]'' | | | ''[[:d:Q26343751|fermented beverage]]'' | | |- | style='text-align:right'| 164 | ''[[:d:Q104376658|валторнада уйнаучысы]]'' | [[Файл:Céret 20170514 - Trompes de chasse.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12737077|һөнәр төре]]''<br/>''[[:d:Q66715801|музыкаль профессия]]'' | ''[[:d:Q25829748|бакыр тынлы музыка уен коралында уйнаучысы]]'' | | |- | style='text-align:right'| 165 | ''[[:d:Q105667084|Última óssa d'Ordino]]'' | [[Файл:Ball de l'Ossa d'Ordino (Andorra).jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]]<br/>[[мәдәни мирас]] | | | |- | style='text-align:right'| 166 | ''[[:d:Q106034463|Ball de l'ossa of Encamp]]'' | [[Файл:Ball de l'Ossa d'Encamp (Andorra).jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | | |- | style='text-align:right'| 167 | ''[[:d:Q108660772|Gifaataa]]'' | [[Файл:Men playing leke.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>[[Яңа ел]] | ''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q205892|календарь датасы]]'' | | [[:commons:Category:Gifaataa|Gifaataa]] |- | style='text-align:right'| 168 | ''[[:d:Q109257129|Sejnane pottery]]'' | [[Файл:Potières de Sejnane au Saf Saf La Marsa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460693|know-how]]''<br/>''[[:d:Q2434238|мирас]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q877729|handicraft]]'' | | | [[:commons:Category:Pottery in Sejnane|Pottery in Sejnane]] |- | style='text-align:right'| 169 | ''[[:d:Q111994972|elechek]]'' | [[Файл:Stamps of Kyrgyzstan, 2012-14.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q133087725|female headgear]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 170 | ''[[:d:Q112748494|Inuit drum dancing and singing]]'' | [[Файл:Qilaatersorneq near Ammassalik Fjord - closest.png|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q7198347|инуитлар музыкасы]]''<br/>[[бию]]<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | | [[:commons:Category:Inuit drum dancing and singing|Inuit drum dancing and singing]] |- | style='text-align:right'| 171 | ''[[:d:Q113025293|Mesir Macunu festival]]'' | [[Файл:Mesir Macunu Festivali 2010 Manisa Turkey.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1435951|food festival]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q115505283|Bear festivities in the Pyrenees]]'' | [[Файл:URSO-DANÇANDO-PRATS-DE-MOLLO-1024x576-1.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]]<br/>''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 173 | ''[[:d:Q116838032|Kyoto Gion Festival Yamahoko Parade]]'' | [[Файл:Gion Matsuri 2017-5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | ''[[:d:Q11470974|matsuri float]]'' | | [[:commons:Category:Floats in Gion Matsuri|Floats in Gion Matsuri]] |- | style='text-align:right'| 174 | ''[[:d:Q116838033|Yatsushiro Myōken Festival]]'' | | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 175 | ''[[:d:Q119002345|Bayard Steed Parade and the Parade of the three Giants]]'' | [[Файл:Ros Beiaard 2010 Gebrs. Van Damme 30-05-2010 16-45-17.JPG|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]]<br/>''[[:d:Q657449|парад]]''<br/>''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 176 | ''[[:d:Q119144225|melhfa]]'' | [[Файл:Melhfa 2.png|center|128px]] | [[кием]]<br/>''[[:d:Q5305837|draped garment]]''<br/>''[[:d:Q8037573|wrap]]''<br/>''[[:d:Q3172759|милли кием]]'' | | | [[:commons:Category:Melhfa|Melhfa]] |- | style='text-align:right'| 177 | ''[[:d:Q121069585|Organ craftsmanship and music]]'' | | [[мәдәни мирас]] | | | |- | style='text-align:right'| 178 | ''[[:d:Q122030557|карнавал мәдәнияте]]'' | [[Файл:Leuven kermis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q264965|субкультура]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 179 | ''[[:d:Q122212721|Idea and Practice of Organizing Shared Interests in Cooperatives]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 180 | ''[[:d:Q122705313|German modern dance]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q877590|немец биюе]]''<br/>''[[:d:Q850130|modern dance]]'' | | |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q123039511|Irrigators’ tribunals of the Spanish Mediterranean coast]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 182 | ''[[:d:Q123436964|Nguon]]'' | [[Файл:Assembly of tribal leaders for Foumban, Cameroon festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 183 | ''[[:d:Q123693506|handmade glass production]]'' | [[Файл:Medieval Glassblower-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q877729|handicraft]]'' | ''[[:d:Q785222|пыяла җитештерү]]'' | | |- | style='text-align:right'| 184 | ''[[:d:Q123705763|Alpine pasture season]]'' | | | ''[[:d:Q2082774|mountain pasture]]'' | | |- | style='text-align:right'| 185 | ''[[:d:Q123705765|ceramic arts in Uzbekistan]]'' | | | ''[[:d:Q11642|чүлмәкчелек]]'' | | |- | style='text-align:right'| 186 | ''[[:d:Q123705766|mother of pearl inlay]]'' | [[Файл:Bagdad Kiosk Intarsia detail 2.jpg|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 187 | ''[[:d:Q123705768|Mahadra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 188 | ''[[:d:Q123705770|Zafat Al-Molid in Sudan]]'' | [[Файл:المولد النبوي.jpg|center|128px]] | | [[Мәүлид бәйрәме]] | | [[:commons:Category:Mawlid in Sudan|Mawlid in Sudan]] |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q123705771|Shuwalid festival]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 190 | ''[[:d:Q123705774|Lithuanian sodai]]'' | [[Файл:Muziejus iš vidaus.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q1153868|Himmeli]]'' | | [[:commons:Category:Sodas|Sodas]] |- | style='text-align:right'| 191 | ''[[:d:Q123705775|opera singing in Italy]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q123705776|Naga motif weaving in Lao communities]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 193 | ''[[:d:Q123705777|Европага хас традицион сугару практикалары]]'' | [[Файл:Bisse.jpg|center|128px]] | | [[сугару]] | | |- | style='text-align:right'| 194 | ''[[:d:Q123705778|atlas and adras fabrics]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 195 | ''[[:d:Q123705780|traditional loincloth weaving in Côte d’Ivoire]]'' | [[Файл:Tisserand de Waranene 03.JPG|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 196 | ''[[:d:Q123705782|traditional wooden boatbuilding in Carriacou and Petite Martinique]]'' | [[Файл:Boat Building on Petite Martinique - panoramio.jpg|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 197 | ''[[:d:Q124612835|Traditional Turkmen carpet making art in Turkmenistan]]'' | [[Файл:Handmade turkmen carpet.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q37736399|традицион һөнәр]]'' | ''[[:d:Q1968981|rug making]]'' | | |- | style='text-align:right'| 198 | ''[[:d:Q125491271|Izaga masquerade]]'' | | [[мәдәни мирас]] | | | |- | style='text-align:right'| 199 | ''[[:d:Q125720790|Mendon]]'' | [[Файл:Mendon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q30925139|зыярәт итүче илаһ]]'' | | |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q125721895|Yonekawa Mizukaburi]]'' | | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 201 | ''[[:d:Q125723890|Ojiya-chijimi and Echigo-jofu]]'' | [[Файл:Ramie fabric from Japan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28823|textile]]'' | ''[[:d:Q124024857|Japanese ramie]]'' | | |- | style='text-align:right'| 202 | ''[[:d:Q131389576|summer farming at fäbod and seter]]'' | [[Файл:Hanhivittikko fäbod.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2082774|mountain pasture]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 203 | ''[[:d:Q131429181|vytsinanka]]'' | | ''[[:d:Q12969198|art of paper cutting]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 204 | ''[[:d:Q131429182|Traditional knowledge and skills of sake-making with koji mold in Japan]]'' | [[Файл:祝 酒造り無形文化遺産登録.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q869095|сыра кайнату]]'' | | [[:commons:Category:Traditional knowledge and skills of sake-making with koji mold in Japan|Traditional knowledge and skills of sake-making with koji mold in Japan]] |- | style='text-align:right'| 205 | ''[[:d:Q131429183|Epic of Samba Gueladio]]'' | | ''[[:d:Q2367164|epic]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 206 | ''[[:d:Q131429185|zinc roofers and ornamentalists]]'' | [[Файл:Boulevard Saint-Michel (Paris), numéro 1, toit.jpg|center|128px]] | [[кәсеп]] | ''[[:d:Q29585464|түбә ябу эшләре]]''<br/>''[[:d:Q138024565|ornamenting]]'' | | |- | style='text-align:right'| 207 | ''[[:d:Q131429186|Shakespeare Mas']]'' | | ''[[:d:Q35140|спектакль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 208 | ''[[:d:Q131429187|pilgrimage to Watt Town]]'' | | ''[[:d:Q1644573|зыярәт кылу]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 209 | ''[[:d:Q131429188|Twāyef performing arts]]'' | | ''[[:d:Q184485|башкару сәнгатьләре]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 210 | ''[[:d:Q131429189|mongol nomad migration]]'' | | ''[[:d:Q1361802|nomadic pastoralism]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 211 | ''[[:d:Q131429190|Messosporitissa festivity]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 212 | ''[[:d:Q131429191|mangwengwe]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 213 | ''[[:d:Q131429192|living pictures of Galeras, Sucre]]'' | | ''[[:d:Q546808|tableau vivant]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 214 | ''[[:d:Q131429193|jang making]]'' | | ''[[:d:Q16920758|ризык әзерләү]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q131429195|Bà Chúa Xứ Festival]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q131429196|breakfast culture in Malaysia]]'' | | | [[иртәнге аш]]<br/>''[[:d:Q2576866|Малайзия мәдәнияте]]'' | | |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q131429197|Betashar]]'' | | ''[[:d:Q16516287|туй йолалары]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 218 | ''[[:d:Q136510909|Festivity of the Virgen of Guadalupe - Patroness of Sucre]]'' | | ''[[:d:Q58687420|мәдәни чара]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 219 | ''[[:d:Q137358759|Sarawja]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q3595906|ceremonial dance]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 220 | ''[[:d:Q137362825|Ekpessosso]]'' | [[Файл:Anèho, Cérémonies rituelles et traditionnelles de Épé-Ekpé, départ de Akléma pour Glidji.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q628455|гореф]]''<br/>''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | | | [[:commons:Category:Ekpessosso|Ekpessosso]] |- | style='text-align:right'| 221 | ''[[:d:Q137381371|Al Ahalla]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 222 | ''[[:d:Q137381387|Al-Mihrass]]'' | | ''[[:d:Q5155039|Community practice]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 223 | ''[[:d:Q137381513|guruna]]'' | [[Файл:Guruna.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1131696|rite of passage]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 224 | ''[[:d:Q137381525|Mvet Oyeng]]'' | | ''[[:d:Q209815|сөйләм традициясе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 225 | ''[[:d:Q137381589|Antep İşi]]'' | | ''[[:d:Q877729|handicraft]]'' | [[чигү]] | | |- | style='text-align:right'| 226 | ''[[:d:Q137381590|amateur theatre acting in Czechia]]'' | | | ''[[:d:Q455695|үзэшчән театр]]'' | | |- | style='text-align:right'| 227 | ''[[:d:Q137381736|Behzad's style of miniature art]]'' | | ''[[:d:Q1792379|сәнгать жанры]]'' | ''[[:d:Q678664|Persian miniature]]'' | | |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q137381742|bagpipes and bagpipe playing in Bulgaria]]'' | | | ''[[:d:Q8347|сорнай]]''<br/>''[[:d:Q1003981|music of Bulgaria]]'' | | |- | style='text-align:right'| 229 | ''[[:d:Q137381764|Christmas Bram and Sambai]]'' | | ''[[:d:Q3010205|бәйрәм итү]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 230 | ''[[:d:Q137381767|family tradition circus in Chile]]'' | | ''[[:d:Q137379583|traditional performing art]]'' | [[Цирк|сыйрк]] | | |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q137381770|Georgian wheat culture]]'' | | ''[[:d:Q137379704|agricultural tradition]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 232 | ''[[:d:Q137381772|hadrami dan]]'' | | ''[[:d:Q209815|сөйләм традициясе]]'' | ''[[:d:Q132337371|Hadhrami Music]]'' | | |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q137381778|Kithul Madeema]]'' | | ''[[:d:Q16920758|ризык әзерләү]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 234 | ''[[:d:Q137381784|Swimming pool culture in Iceland]]'' | [[Файл:Sunset at Myvatn baths - Iceland - panoramio.jpg|center|128px]] | [[йола]] | | | |- | style='text-align:right'| 235 | ''[[:d:Q137381787|bearing of the sacred stone or the rites of the New Year in the Guin country in Togo]]'' | | ''[[:d:Q628455|гореф]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 236 | ''[[:d:Q137381791|confraternity of flowers and palms]]'' | [[Файл:Los Chapetones.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3010205|бәйрәм итү]]'' | | | [[:commons:Category:Festival de las Flores y las Palmas de Panchimalco|Festival de las Flores y las Palmas de Panchimalco]] |- | style='text-align:right'| 237 | ''[[:d:Q139823010|Kodomma]]'' | [[Файл:Danseurs kodomma.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q139823682|Nyem Nyem festival]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 239 | ''[[:d:Q139823724|Festival Culturel Sara]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 240 | ''[[:d:Q139824515|Lie La'a Tatomdjap]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 241 | ''[[:d:Q139824798|Festival du Macabo]]'' | [[Файл:FestiMacabo10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | [[:commons:Category:Macabo Festival of Bangoua|Macabo Festival of Bangoua]] |- | style='text-align:right'| 242 | ''[[:d:Q139824804|Lela]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 243 | ''[[:d:Q139824925|Q139824925]]'' | [[Файл:Habitat Culturel Mofou.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 244 | ''[[:d:Q139825141|festival mofou]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q139829900|Le feo- kagué]]'' | [[Файл:Féo-kagué.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 246 | ''[[:d:Q140264558|Festival Botina]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 247 | ''[[:d:Q141260865|traditional tea processing techniques and associated social practices in China]]'' | | ''[[:d:Q1074090|Chinese tea culture]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 248 | [[Нәүрүз]] | [[Файл:White house haft seen.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>''[[:d:Q57598|милли бәйрәм]]''<br/>''[[:d:Q18369361|UN observance day]]'' | | [[Axämenid Däwläte]]<br/>[[Әфганстан]]<br/>[[Азәрбайҗан]]<br/>[[Һиндстан]]<br/>[[Иран]]<br/>[[Гыйрак]]<br/>[[Казакъстан]]<br/>[[Кыргызстан]]<br/>[[Үзбәкстан]]<br/>[[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]]<br/>[[Таҗикстан]]<br/>[[Төрекмәнстан]]<br/>[[Төркия]] | [[:commons:Category:Nowruz|Nowruz]] |- | style='text-align:right'| 249 | ''[[:d:Q121602298|poechenelle]]'' | | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | ''[[:d:Q42011297|marionette theatre]]''<br/>''[[:d:Q3576332|zwanze]]''<br/>''[[:d:Q1421268|folk theatre]]'' | ''[[:d:Q159856|Duchy of Brabant]]'' | |- | style='text-align:right'| 250 | ''[[:d:Q715774|Ssireum]]'' | [[Файл:Danwon-Ssireum.jpg|center|128px]] | [[спорт төре]]<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | ''[[:d:Q11417|martial arts]]''<br/>''[[:d:Q42486|wrestling]]'' | ''[[:d:Q28208|Goryeo]]'' | [[:commons:Category:Ssireum|Ssireum]] |- | style='text-align:right'| 251 | ''[[:d:Q2726026|konpa]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3710513|music of Haiti]]'' | [[Haiti]] | [[:commons:Category:Kompa Dance|Kompa Dance]] |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q7565043|soup joumou]]'' | [[Файл:Soup joumou.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q746549|ашамлык]]'' | ''[[:d:Q41415|аш]]'' | [[Haiti]] | [[:commons:Category:Soup Joumou|Soup Joumou]] |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q2638255|Taghribat Bani Hilal]]'' | | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | ''[[:d:Q208154|Najd]]'' | |- | style='text-align:right'| 254 | ''[[:d:Q2656133|Kumi Odori]]'' | [[Файл:Japanisches Kulturinstitut Bühnenkünste.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | [[бию]] | ''[[:d:Q28025|Ryukyu Kingdom]]''<br/>[[Япония]] | [[:commons:Category:Kumi Odori|Kumi Odori]] |- | style='text-align:right'| 255 | ''[[:d:Q338450|танго]]'' | [[Файл:Tango dance 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q280336|пар биюе]]''<br/>''[[:d:Q3209069|social dance]]'' | ''[[:d:Q35827|Río de la Plata]]''<br/>[[Уругвай]]<br/>[[Аргентина]] | [[:commons:Category:Tango (dance)|Tango (dance)]] |- | style='text-align:right'| 256 | ''[[:d:Q1576885|ta'ziyeh]]'' | [[Файл:Muharram in cities and villages of Iran-342 16 (147).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]''<br/>''[[:d:Q657069|тарихи реконструкция]]''<br/>''[[:d:Q189819|йола]]'' | | ''[[:d:Q18234383|Safavid Iran]]'' | [[:commons:Category:Ta'ziyeh|Ta'ziyeh]] |- | style='text-align:right'| 257 | ''[[:d:Q2030920|Kankurang]]'' | [[Файл:Kangkurang.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q189819|йола]]'' | | ''[[:d:Q3511003|Senegambia]]''<br/>[[Гамбия]]<br/>[[Сенегал]] | [[:commons:Category:Konkoran|Konkoran]] |- | style='text-align:right'| 258 | ''[[:d:Q15932134|Sichuan brocade]]'' | [[Файл:"Five stars rising in the East" armband.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q649022|brocade]]''<br/>''[[:d:Q12019351|silk fabric]]''<br/>''[[:d:Q113144300|traditional craftsmanship]]'' | | ''[[:d:Q1193806|Shu]]'' | [[:commons:Category:Sichuan brocade|Sichuan brocade]] |- | style='text-align:right'| 259 | ''[[:d:Q2447747|Nhã Nhạc]]'' | [[Файл:Nhã nhạc cung đình Huế.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q15614479|East Asian court ceremonial music]]'' | ''[[:d:Q3111454|TR]]''<br/>[[Вьетнам]] | [[:commons:Category:Nhã nhạc|Nhã nhạc]] |- | style='text-align:right'| 260 | ''[[:d:Q797269|Schemenlaufen]]'' | [[Файл:Imst Schemenlaufen 2016 49.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]'' | | [[Австрия]] | [[:commons:Category:Imster Schemenlaufen|Imster Schemenlaufen]] |- | style='text-align:right'| 261 | ''[[:d:Q96213154|Classical horsemanship and the High School of the Spanish Riding School Vienna]]'' | | | | [[Австрия]] | |- | style='text-align:right'| 262 | ''[[:d:Q186413|Azerbaijani rug]]'' | [[Файл:Dragon carpet from Azerbaijan, 17-18th century, 212 x 184 cm, T84-1909.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56147411|rug style]]'' | ''[[:d:Q104602244|rug]]'' | [[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Rugs and carpets of Azerbaijan|Rugs and carpets of Azerbaijan]] |- | style='text-align:right'| 263 | ''[[:d:Q546936|тар]]'' | [[Файл:Meshadi Jamil Amirov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q57315360|necked bowl lute sounded by plectrum]]'' | [[Азәрбайҗан]]<br/>[[Иран]] | [[:commons:Category:Tar (lute)|Tar (lute)]] |- | style='text-align:right'| 264 | ''[[:d:Q678664|Persian miniature]]'' | [[Файл:Miraj by Sultan Muhammad.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q8362|manuscript illumination]]'' | [[Азәрбайҗан]]<br/>[[Иран]]<br/>[[Төркия]]<br/>[[Үзбәкстан]] | [[:commons:Category:Persian miniatures|Persian miniatures]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[Азәрбайҗан ашыйклары сәнгате]] | [[Файл:Nizami Ganjavi, Khamsa, Khosrow and Shirin, 70tn of the XVI century, SPL, Dorn 341. f. 70 b. (cropped, musicians detail).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | [[ашыйк]] | [[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Azerbaijani saz poets|Azerbaijani saz poets]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[Китаби дәдә Коркыт|Китаби дәдә Коркут]] | [[Файл:Kitab-ı Dede Korkut ala-lisan-i Ta'ife-i Oğuzhan, Dresden.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1521512|милли эпос]]'' | | [[Азәрбайҗан]]<br/>[[Казакъстан]]<br/>[[Төркия]] | [[:commons:Category:Dede Korkut|Dede Korkut]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[Мугам]] | [[Файл:Seyid Shushinski ansambl.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q862597|musical form]]''<br/>''[[:d:Q110407926|modal system]]'' | ''[[:d:Q724104|music of Azerbaijan]]''<br/>''[[:d:Q98528260|мәкам музыкасы]]'' | [[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Mugham|Mugham]] |- | style='text-align:right'| 268 | ''[[:d:Q1711348|Goychay Pomegranate Festival]]'' | [[Файл:Azerbaijan-Pomegranate Festival woman in national costumes (e-citizen).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Pomegranate Festival|Pomegranate Festival]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[Балабан (уен коралы)|балабан]] | [[Файл:Balaban Azerbaijani.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q181247|woodwind instrument]]''<br/>''[[:d:Q55738863|sets of oboes with cylindrical bore]]''<br/>[[Дүдүк|дудук]] | [[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Balaban (instrument)|Balaban (instrument)]] |- | style='text-align:right'| 270 | ''[[:d:Q4517024|chovgan]]'' | [[Файл:Puak Azeri bermain Chovgan di Piala All Union ke-12.png|center|128px]] | ''[[:d:Q676977|халык уены]]'' | | [[Азәрбайҗан]]<br/>[[Иран]] | [[:commons:Category:Chovgan|Chovgan]] |- | style='text-align:right'| 271 | ''[[:d:Q21659671|Copper craftsmanship of Lahij]]'' | | ''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | | [[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Copper craftsmanship of Lahıc (İsmayıllı)|Copper craftsmanship of Lahıc (İsmayıllı)]] |- | style='text-align:right'| 272 | ''[[:d:Q96213178|Traditional art and symbolism of Kelaghayi, making and wearing women’s silk headscarves]]'' | | | | [[Азәрбайҗан]] | |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q107552808|zorkhana]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q51799726|милли бию]]''<br/>[[Азәрбайҗан биюе]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[Азәрбайҗан]] | |- | style='text-align:right'| 274 | ''[[:d:Q113025269|Dolma making and sharing tradition, a marker of cultural identity]]'' | | | | [[Азәрбайҗан]] | |- | style='text-align:right'| 275 | ''[[:d:Q113025274|Flatbread making and sharing culture: Lavash, Katyrma, Jupka, Yufka]]'' | | | | [[Азәрбайҗан]]<br/>[[Иран]]<br/>[[Казакъстан]]<br/>[[Кыргызстан]]<br/>[[Төркия]] | |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q115741201|Telling tradition of Nasreddin Hodja/ Molla Nesreddin/ Molla Ependi/ Apendi/ Afendi Kozhanasyr Anecdotes]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Азәрбайҗан]] | |- | style='text-align:right'| 277 | ''[[:d:Q115741476|Culture of Çay (tea), a symbol of identity, hospitality and social interaction]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Азәрбайҗан]] | |- | style='text-align:right'| 278 | ''[[:d:Q120754545|Pehlevanliq culture: traditional zorkhana games, sports and wrestling]]'' | | [[спорт]]<br/>''[[:d:Q189819|йола]]''<br/>''[[:d:Q2270606|рухи практика]]'' | | [[Азәрбайҗан]] | |- | style='text-align:right'| 279 | ''[[:d:Q120754563|Flatbread making and sharing culture: Lavash, Katyrma, Jupka, Yufka]]'' | | ''[[:d:Q1428168|традицион белем]]'' | | [[Азәрбайҗан]]<br/>[[Иран]]<br/>[[Казакъстан]]<br/>[[Төркия]]<br/>[[Кыргызстан]] | |- | style='text-align:right'| 280 | ''[[:d:Q47112|Albanian iso-polyphony]]'' | [[Файл:Fustanela 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q106641595|албан халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q179465|полифония]]'' | [[Албания]] | |- | style='text-align:right'| 281 | ''[[:d:Q31670602|Vallja e Tropojës]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q114433|албан халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q51799726|милли бию]]'' | [[Албания]] | |- | style='text-align:right'| 282 | ''[[:d:Q21044497|Summer solstice fire festivals in the Pyrenees]]'' | [[Файл:Falles Alins 2016.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | [[Андорра]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Франция]] | [[:commons:Category:Summer solstice fire festivals in the Pyrenees|Summer solstice fire festivals in the Pyrenees]] |- | style='text-align:right'| 283 | ''[[:d:Q80383|The Song of the Sibyl]]'' | [[Файл:Sibil la 11572.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q105543609|музыкаль әсәр/композиция]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | ''[[:d:Q204920|Арагон таҗы]]'' | [[:commons:Category:The Song of the Sibyl|The Song of the Sibyl]] |- | style='text-align:right'| 284 | ''[[:d:Q135350692|Lo Senyal del Judici]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q105543609|музыкаль әсәр/композиция]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | ''[[:d:Q204920|Арагон таҗы]]'' | [[:commons:Category:The Song of the Sibyl|The Song of the Sibyl]] |- | style='text-align:right'| 285 | ''[[:d:Q155119|cuarteto]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q645992|music of Argentina]]'' | [[Аргентина]] | [[:commons:Category:Cuarteto (music genre of Argentine)|Cuarteto (music genre of Argentine)]] |- | style='text-align:right'| 286 | ''[[:d:Q1060475|chamamé]]'' | [[Файл:2015-01-24, Corrientes. Nini Flores en la 25.ª Fiesta Nacional del Chamamé.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q201022|халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q6036543|litoraleña music]]'' | [[Аргентина]] | [[:commons:Category:Chamamé|Chamamé]] |- | style='text-align:right'| 287 | ''[[:d:Q1412688|Fileteado]]'' | | ''[[:d:Q1792644|сәнгать стиле]]'' | | [[Аргентина]] | [[:commons:Category:Fileteado|Fileteado]] |- | style='text-align:right'| 288 | ''[[:d:Q6127877|jamdani]]'' | [[Файл:Making of Jamdani-10.jpg|center|128px]] | | [[Бизәкләп туку|тукучылык]] | [[Бангладеш]] | [[:commons:Category:Jamdani|Jamdani]] |- | style='text-align:right'| 289 | ''[[:d:Q11212511|Mangal Shobhajatra]]'' | [[Файл:Bengali New Year 1422 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q898830|procession]]'' | | [[Бангладеш]] | [[:commons:Category:Ananda Shobhajatra|Ananda Shobhajatra]] |- | style='text-align:right'| 290 | ''[[:d:Q111211610|Shital Pati]]'' | [[Файл:Sheetal Pati Sunamganj.jpg|center|128px]] | | | [[Бангладеш]] | |- | style='text-align:right'| 291 | ''[[:d:Q124414315|Tangail saree]]'' | [[Файл:BD Tangail 3.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q172827|sari]]'' | [[Бангладеш]] | [[:commons:Category:Tangail Saree|Tangail Saree]] |- | style='text-align:right'| 292 | ''[[:d:Q26712698|Budslau fest]]'' | [[Файл:Будслав.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Беларусия|Беларусь]] | [[:commons:Category:Budslaŭ fest|Budslaŭ fest]] |- | style='text-align:right'| 293 | ''[[:d:Q115741202|Straw weaving in Belarus, art, craft and skills]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Беларусия|Беларусь]] | |- | style='text-align:right'| 294 | ''[[:d:Q863927|Garifuna]]'' | [[Файл:Destacada-página-web-8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2531956|этник төркем]]'' | ''[[:d:Q385967|африкан диаспора]]''<br/>''[[:d:Q172008|нокта]]''<br/>''[[:d:Q103817|асаба халыклар]]'' | [[Белиз]]<br/>[[Гватемала]]<br/>[[Һондурас]]<br/>[[Никарагуа]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | [[:commons:Category:Garifuna|Garifuna]] |- | style='text-align:right'| 295 | ''[[:d:Q35330|Carnival of Binche]]'' | [[Файл:Binche - Les Gilles.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q134486399|Bincher Karneval]]'' | | [[Бельгия]] | [[:commons:Category:Carnival of Binche|Carnival of Binche]] |- | style='text-align:right'| 296 | ''[[:d:Q1025375|Processional giants and dragons in Belgium and France]]'' | [[Файл:Le cheval Bayard.jpg|center|128px]] | [[матди булмаган мәдәни мирас]] | | [[Бельгия]]<br/>[[Франция]] | [[:commons:Category:Processional giants and dragons in Belgium and France|Processional giants and dragons in Belgium and France]] |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q1613073|Leuven age set ritual repertoire]]'' | | ''[[:d:Q189819|йола]]''<br/>[[йола]] | ''[[:d:Q15911314|ассоциация]]'' | [[Бельгия]] | |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q1983449|Остдёйнкеркедагы атка менеп диңгез кыслаларны тоту]]'' | [[Файл:Garnaalvisser te paard.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q268592|икътисад тармагы]]''<br/>[[кәсеп]]<br/>''[[:d:Q2695280|техника]]'' | ''[[:d:Q28122614|диңгез кыслаларын тоту]]'' | [[Бельгия]] | [[:commons:Category:Horse shrimpers of Oostduinkerke|Horse shrimpers of Oostduinkerke]] |- | style='text-align:right'| 299 | ''[[:d:Q3130130|Procession of the Holy Blood in Bruges]]'' | [[Файл:Relic of the Holy Blood - Brugges.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q898830|procession]]''<br/>''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | | [[Бельгия]] | [[:commons:Category:Procession of the Precious Blood, Bruges|Procession of the Precious Blood, Bruges]] |- | style='text-align:right'| 300 | ''[[:d:Q3577413|Namur stilt jousting]]'' | [[Файл:Echasseurs-Echasse-Or-Fetes-de-Wallonie-3-Skuds.jpg|center|128px]] | [[спорт төре]] | ''[[:d:Q111621566|stilt walking]]''<br/>''[[:d:Q7128792|бергә-бер көрәш]]'' | [[Бельгия]] | [[:commons:Category:Échasseurs namurois|Échasseurs namurois]] |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q28133228|Annual fair of Houtem]]'' | [[Файл:Sint-Lievens-Houtem Jaarmarkt 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2923474|braderie]]'' | | [[Бельгия]] | [[:commons:Category:Houtem Jaarmarkt|Houtem Jaarmarkt]] |- | style='text-align:right'| 302 | ''[[:d:Q1418137|Gelede]]'' | [[Файл:Gelede masquerade, Benin, Nigeria.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]'' | | [[Бенин]]<br/>[[Нигерия]]<br/>[[Того]] | [[:commons:Category:Gelede|Gelede]] |- | style='text-align:right'| 303 | ''[[:d:Q718151|дөя чабышлары]]'' | [[Файл:CamelRacingCamelCup2009Heat.JPG|center|128px]] | [[спорт төре]] | ''[[:d:Q57833690|animal racing]]'' | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]<br/>[[Оман]] | [[:commons:Category:Camel racing|Camel racing]] |- | style='text-align:right'| 304 | ''[[:d:Q3064715|Al Aflaj]]'' | | | | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | |- | style='text-align:right'| 305 | ''[[:d:Q10858057|мәҗлес]]'' | | [[термин]] | ''[[:d:Q938236|panel]]''<br/>''[[:d:Q1752346|assembly]]'' | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]<br/>[[Согуд Гарәбстаны]]<br/>[[Оман]]<br/>[[Катар]] | [[:commons:Category:Majlis|Majlis]] |- | style='text-align:right'| 306 | ''[[:d:Q50922860|Al-Razfa]]'' | | | | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]<br/>[[Оман]] | |- | style='text-align:right'| 307 | ''[[:d:Q115741208|Al Talli]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | |- | style='text-align:right'| 308 | ''[[:d:Q29034|Bistritsa Babi]]'' | [[Файл:Asian Festival 2017 in Sofia, Bulgaria 21.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q215380|музыкаль төркем]]'' | | [[Болгария]] | [[:commons:Category:Bistritsa Babi|Bistritsa Babi]] |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q537905|мартеница]]'' | [[Файл:Marteniza-ball.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20900468|славян халык бәйрәме]]'' | | [[Болгария]]<br/>[[Төньяк Македония]]<br/>[[Молдова]]<br/>[[Румыния]] | [[:commons:Category:Martenitsa|Martenitsa]] |- | style='text-align:right'| 310 | ''[[:d:Q16149104|Anastenaria]]'' | | | ''[[:d:Q13537604|дини мөрәсим]]'' | [[Болгария]] | |- | style='text-align:right'| 311 | ''[[:d:Q96213181|tradition of carpet-making in Chiprovtsi]]'' | | | | [[Болгария]] | |- | style='text-align:right'| 312 | ''[[:d:Q113025342|Visoko multipart singing from Dolen and Satovcha, South-western Bulgaria]]'' | | | | [[Болгария]] | |- | style='text-align:right'| 313 | ''[[:d:Q1366148|Kallawaya]]'' | [[Файл:Kallawaya Panama.jpg|center|128px]] | [[халык]] | | [[Боливия]] | [[:commons:Category:Kallawaya|Kallawaya]] |- | style='text-align:right'| 314 | ''[[:d:Q1500828|Oruro carnival]]'' | [[Файл:DiabladaFerroviariadeOruroBolivia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]''<br/>''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]''<br/>[[рәсми бәйрәм]] | | [[Боливия]] | [[:commons:Category:Carnaval de Oruro|Carnaval de Oruro]] |- | style='text-align:right'| 315 | ''[[:d:Q5861764|The festival of the Santísima Trinidad del Señor Jesús del Gran Poder in the city of La Paz]]'' | [[Файл:Jesus del Gran Poder La Paz Bolivia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]'' | | [[Боливия (Төньяк Каролина)|Боливия]] | [[:commons:Category:Fiesta del Gran Poder|Fiesta del Gran Poder]] |- | style='text-align:right'| 316 | ''[[:d:Q56346275|Ichapekene Piesta]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Боливия]] | [[:commons:Category:Ichapekene Piesta|Ichapekene Piesta]] |- | style='text-align:right'| 317 | ''[[:d:Q96213184|Pujllay and Ayarichi]]'' | | | | [[Боливия]] | |- | style='text-align:right'| 318 | ''[[:d:Q113025279|Grand Festival of Tarija]]'' | | | | [[Боливия]] | |- | style='text-align:right'| 319 | ''[[:d:Q113025308|Ritual journeys in La Paz during Alasita]]'' | | | | [[Боливия]] | |- | style='text-align:right'| 320 | ''[[:d:Q19864345|Zmijanje embroidery]]'' | [[Файл:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20091976|җирле тукымачылык сәнгате]]''<br/>''[[:d:Q2434238|мирас]]''<br/>''[[:d:Q2065736|мәдәни мирас объекты]]'' | [[чигү]]<br/>''[[:d:Q3450219|Босния һәм Герцеговина сәнгате]]'' | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[:commons:Category:Zmijanje embroidery|Zmijanje embroidery]] |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q55851203|Konjic woodcarving]]'' | [[Файл:"Casa Otomana", Mostar 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q337907|wood carving]]''<br/>[[кәсеп]]<br/>''[[:d:Q877729|handicraft]]''<br/>[[продукт]] | ''[[:d:Q2434238|мирас]]''<br/>[[мәдәни мирас]]<br/>''[[:d:Q2065736|мәдәни мирас объекты]]'' | [[Босния һәм Герцеговина]] | |- | style='text-align:right'| 322 | ''[[:d:Q65155924|Grass mowing competition custom in Kupres]]'' | [[Файл:Grass mowing competition custom in Kupres.png|center|128px]] | ''[[:d:Q476300|көндәшлек]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[:commons:Category:Grass mowing competition custom in Kupres|Grass mowing competition custom in Kupres]] |- | style='text-align:right'| 323 | ''[[:d:Q89688476|Picking of iva grass on Ozren mountain]]'' | [[Файл:Tradicionalno branje trave ive na Ozrenu 08.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4461766|традицион мәдәният]]'' | | [[Босния һәм Герцеговина]] | [[:commons:Category:Picking of Iva Grass on Ozren Mountain|Picking of Iva Grass on Ozren Mountain]] |- | style='text-align:right'| 324 | ''[[:d:Q159452|capoeira]]'' | [[Файл:Capoeira, Brazils.png|center|128px]] | ''[[:d:Q66088122|type of fighting style]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>[[спорт төре]] | ''[[:d:Q7128792|бергә-бер көрәш]]''<br/>''[[:d:Q11417|martial arts]]''<br/>''[[:d:Q130403|war dance]]'' | [[Бразилия]] | [[:commons:Category:Capoeira|Capoeira]] |- | style='text-align:right'| 325 | ''[[:d:Q925437|Minas cheese]]'' | [[Файл:Queijo Minas Frescal.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q3088299|сыер сөтеннән сыр]]'' | [[Бразилия]] | [[:commons:Category:Queijo Minas|Queijo Minas]] |- | style='text-align:right'| 326 | ''[[:d:Q1431998|Wayampi people]]'' | [[Файл:Wajãpi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q103817|асаба халыклар]]'' | | [[Бразилия]]<br/>[[Француз Гвианасы|Франса Гвиянәсе]] | [[:commons:Category:Oiampis|Oiampis]] |- | style='text-align:right'| 327 | ''[[:d:Q1455932|frevo]]'' | [[Файл:Passistas de Frevo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q10264148|Brazilian dance]]''<br/>''[[:d:Q899215|music of Brazil]]''<br/>''[[:d:Q114239322|carnival music]]'' | [[Бразилия]] | [[:commons:Category:Frevo|Frevo]] |- | style='text-align:right'| 328 | ''[[:d:Q2301861|Bumba Meu Boi]]'' | [[Файл:Bumba meu boi - Maranhão, Brasil.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q58687420|мәдәни чара]]'' | | [[Бразилия]] | [[:commons:Category:Bumba meu boi|Bumba meu boi]] |- | style='text-align:right'| 329 | ''[[:d:Q9300201|samba de roda]]'' | [[Файл:Ministério da Cultura - Samba de roda com baianas e Olívia Santana.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q106926325|Бразилия халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q116173474|Бразилия халык биюе]]'' | [[Бразилия]] | |- | style='text-align:right'| 330 | ''[[:d:Q22039472|Intore]]'' | [[Файл:Bracelet de danseur Intore-Africa Museum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q111851052|Rwandese folk dance]]'' | [[Бурунди]] | [[:commons:Category:Intore|Intore]] |- | style='text-align:right'| 331 | ''[[:d:Q96213183|Ritual dance of the royal drum]]'' | | | | [[Бурунди]] | |- | style='text-align:right'| 332 | ''[[:d:Q2177108|Drametse Ngacham]]'' | [[Файл:Masked Buddhist Dance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | [[Бутан]] | |- | style='text-align:right'| 333 | ''[[:d:Q5448207|fijiri]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q685884|вокаль музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q98528189|гарәп халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q106635221|Көнбатыш Азия халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q27939|җырлау]]'' | [[Бәхрәйн]] | |- | style='text-align:right'| 334 | ''[[:d:Q113025268|Date palm, knowledge, skills, traditions and practices]]'' | [[Файл:Date palm with fruits.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460693|know-how]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Бәхрәйн]]<br/>[[Мисыр]]<br/>[[Гыйрак]]<br/>[[Өрден]]<br/>[[Күвәйт]]<br/>[[Мавритания]]<br/>[[Марокко]]<br/>[[Оман]]<br/>[[Фәләстин дәүләте|Фәләстыйн]]<br/>[[Согуд Гарәбстаны]]<br/>[[Судан]]<br/>[[Тунис]]<br/>[[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]<br/>[[Йәмән]]<br/>[[Катар]] | |- | style='text-align:right'| 335 | ''[[:d:Q1545808|комда рәсем ясау]]'' | [[Файл:Sand drawing, Vanuatu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1437361|form of art]]'' | ''[[:d:Q93184|рәсем]]'' | [[Вануату]] | [[:commons:Category:Drawings in the sand|Drawings in the sand]] |- | style='text-align:right'| 336 | ''[[:d:Q1202208|joropo]]'' | [[Файл:Parejas bailando joropo central.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q2486179|music of Venezuela]]''<br/>''[[:d:Q3328778|tropical music]]''<br/>''[[:d:Q98528197|Латин американ халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q51799726|милли бию]]''<br/>''[[:d:Q201022|халык биюе]]'' | [[Венесуэла]]<br/>[[Колумбия]] | [[:commons:Category:Joropo|Joropo]] |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q5861684|Festive cycle around the devotion and worship towards Saint John the Baptist]]'' | [[Файл:Manifestación Cultural San Juan - La Sabana.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | [[Венесуэла]] | |- | style='text-align:right'| 338 | ''[[:d:Q16556554|Dancing devils of Corpus Christi]]'' | | | | [[Венесуэла]] | [[:commons:Category:Diablos danzantes de Yare|Diablos danzantes de Yare]] |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q19280060|Carnaval del Callao]]'' | | ''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | | [[Венесуэла]] | |- | style='text-align:right'| 340 | ''[[:d:Q50922905|Traditional knowledge and technologies relating to the growing and processing of the curagua]]'' | | | | [[Венесуэла]] | |- | style='text-align:right'| 341 | ''[[:d:Q1320004|Death anniversary of the Hung Kings]]'' | [[Файл:Đền Thờ Hùng Vương - Suối Tiên.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>[[рәсми бәйрәм]] | | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 342 | ''[[:d:Q2397005|Space of Gong Culture in the Central Highlands of Vietnam]]'' | [[Файл:Tay Nguyen gongs.JPG|center|128px]] | [[мәдәният]] | | [[Вьетнам]] | [[:commons:Category:Gongs of Vietnam|Gongs of Vietnam]] |- | style='text-align:right'| 343 | ''[[:d:Q3525838|quan họ]]'' | [[Файл:Quan Ho-Ensemble.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107356781|җыр төре]]'' | ''[[:d:Q10757361|вьетнам халык музыкасы]]'' | [[Вьетнам]] | [[:commons:Category:Quan họ|Quan họ]] |- | style='text-align:right'| 344 | ''[[:d:Q5563375|Giong Festival]]'' | [[Файл:Hội Gióng2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 345 | ''[[:d:Q7023407|Đờn ca tài tử]]'' | [[Файл:Ban nhạc đờn ca tài tử.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q1156957|Вьетнам музыкасы]]'' | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 346 | ''[[:d:Q10742121|Bai choi]]'' | [[Файл:Choi Bai.jpg|center|128px]] | | | [[Вьетнам]] | [[:commons:Category:Bài chòi|Bài chòi]] |- | style='text-align:right'| 347 | ''[[:d:Q96213174|Ví and Giặm folk songs of Nghệ Tĩnh]]'' | | | | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 348 | ''[[:d:Q109438441|xòe]]'' | [[Файл:Ambassador Ted Osius’s Visit to HIV AIDS Programs in Dien Bien (29564030532).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q10822659|Вьетнам биюе]]'' | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 349 | ''[[:d:Q111208294|Practices related to the Viet beliefs in the Mother Goddesses of Three Realms]]'' | [[Файл:Tu viện Vĩnh Nghiêm, trong Phật điện (Ban thờ Tam thánh mẫu) (5).jpg|center|128px]] | | | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 350 | ''[[:d:Q111211864|Practices of Then by Tày, Nùng and Thái ethnic groups in Viet Nam]]'' | [[Файл:Then Singing.JPG|center|128px]] | | | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 351 | ''[[:d:Q111212208|xoan]]'' | [[Файл:Hatxoan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q45971958|башкарма сәнгать жанры]]'' | ''[[:d:Q685884|вокаль музыкасы]]'' | [[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 352 | ''[[:d:Q963061|highlife]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q6942329|music of West Africa]]'' | [[Гана]] | [[:commons:Category:Highlife|Highlife]] |- | style='text-align:right'| 353 | ''[[:d:Q1150728|гарәп каһвәсе]]'' | [[Файл:A dallah a traditional Arabic coffee pot with cups and coffee beans.jpg|center|128px]] | [[эчемлек]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[каһвә]] | [[Гарәбстан ярымутравы]] | [[:commons:Category:Arabic coffee|Arabic coffee]] |- | style='text-align:right'| 354 | ''[[:d:Q4918149|Bisht]]'' | [[Файл:His Highness Sheikh Chassib.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135488384|Men's Abaya]]'' | ''[[:d:Q516992|cloak]]'' | [[Гарәбстан ярымутравы]] | [[:commons:Category:Bisht (clothing)|Bisht (clothing)]] |- | style='text-align:right'| 355 | ''[[:d:Q16841203|harees]]'' | [[Файл:Al fanar harees (7797136886).jpg|center|128px]] | | [[ризык]] | [[Гарәбстан ярымутравы]] | [[:commons:Category:Harees|Harees]] |- | style='text-align:right'| 356 | ''[[:d:Q24905394|гарәп каллиграфиясе]]'' | [[Файл:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460693|know-how]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[каллиграфия]] | ''[[:d:Q143487|гарәп дөньясы]]'' | [[:commons:Category:Arabic calligraphy|Arabic calligraphy]] |- | style='text-align:right'| 357 | ''[[:d:Q1896961|Rabinal Achí]]'' | | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | [[Гватемала]] | [[:commons:Category:Rabinal Achi|Rabinal Achi]] |- | style='text-align:right'| 358 | ''[[:d:Q5886929|Holy Week in Guatemala]]'' | [[Файл:Pequeño guardia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q131080|Holy Week]]'' | [[Гватемала]] | [[:commons:Category:Holy Week in Guatemala|Holy Week in Guatemala]] |- | style='text-align:right'| 359 | ''[[:d:Q2229742|Sosso Bala]]'' | [[Файл:Ur-Balafon mit Balafon-Wächter 2017.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q34379|музыка коралы]]'' | [[Гвинея]] | [[:commons:Category:Sosso Bala|Sosso Bala]] |- | style='text-align:right'| 360 | ''[[:d:Q339193|долма]]'' | [[Файл:Etli biber dolma.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19861951|type of food or dish]]'' | ''[[:d:Q2920963|stew]]''<br/>''[[:d:Q3066798|stuffed vegetable]]'' | [[Госман империясе|Госман Империясе]]<br/>[[Әрмәнстан]] | [[:commons:Category:Dolma|Dolma]] |- | style='text-align:right'| 361 | ''[[:d:Q4794504|Kırkpınar Oil Wrestling Tournament]]'' | [[Файл:Oil wrestling match in the gardens of the Sultan's Palace.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q500834|турнир]]''<br/>''[[:d:Q18608583|recurring sporting event]]''<br/>''[[:d:Q4438121|sports organization]]'' | | [[Госман империясе|Госман Империясе]]<br/>[[Төркия]] | [[:commons:Category:Oil wrestling in Turkey|Oil wrestling in Turkey]] |- | style='text-align:right'| 362 | ''[[:d:Q16931595|Ottoman illumination]]'' | [[Файл:Double page from the "Divan-i Muhibbi" (IÜ Ktp. T.5467 ff. 359b-360a).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1792644|сәнгать стиле]]''<br/>''[[:d:Q64222339|art term]]'' | ''[[:d:Q2864712|Госман империясе сәнгате]]''<br/>''[[:d:Q2353833|art of illumination]]'' | [[Госман империясе|Госман Империясе]] | |- | style='text-align:right'| 363 | ''[[:d:Q220528|Rebetiko]]'' | [[Файл:Rembetes Karaiskaki 1933.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q12876995|грек халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | [[Греция]] | [[:commons:Category:Rebetiko|Rebetiko]] |- | style='text-align:right'| 364 | ''[[:d:Q12881397|Momoeria, New Year's celebration in eight villages of Kozani area, West Macedonia, Greece]]'' | [[Файл:Dancing Momogeri.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q189819|йола]]'' | | [[Греция]] | [[:commons:Category:Momogeroi|Momogeroi]] |- | style='text-align:right'| 365 | ''[[:d:Q26196765|Tinian marble craftsmanship]]'' | | | | [[Греция]] | |- | style='text-align:right'| 366 | ''[[:d:Q96213188|Know-how of cultivating mastic on the island of Chios]]'' | | | | [[Греция]] | |- | style='text-align:right'| 367 | ''[[:d:Q115741206|August 15th (Dekapentavgoustos) festivities in two Highland Communities of Northern Greece: Tranos Choros (Grand Dance) in Vlasti and Syrrako Festival]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Греция]] | |- | style='text-align:right'| 368 | ''[[:d:Q756952|noria]]'' | [[Файл:Hama-3 norias.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q1725936|scoop wheel]]'' | [[Гыйрак]] | [[:commons:Category:Norias|Norias]] |- | style='text-align:right'| 369 | ''[[:d:Q113025286|Iraqi Maqam]]'' | | | | [[Гыйрак]] | |- | style='text-align:right'| 370 | ''[[:d:Q113025289|Khidr Elias feast and its vows]]'' | | | | [[Гыйрак]] | |- | style='text-align:right'| 371 | ''[[:d:Q161428|гөрҗи язуы]]'' | [[Файл:Kartuli, Georgian scripts.png|center|128px]] | ''[[:d:Q36161|күплек]]''<br/>''[[:d:Q12775371|script family]]'' | ''[[:d:Q29517555|табигый язма]]''<br/>[[Язу системасы|язу]]<br/>''[[:d:Q2434238|мирас]]''<br/>[[Älifba|алфавит]] | [[Гөрҗистан]] | [[:commons:Category:Georgian scripts|Georgian scripts]] |- | style='text-align:right'| 372 | ''[[:d:Q3649330|Qvevri]]'' | [[Файл:A terracotta Kvevri used to ferment and age wine decorated with depictions of bunches of grapes, First half of the 6th millennium BC, from Khramis Didid Gora, National Museum of Georgia, Tbilisi, Georgia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17379525|pottery ware]]'' | ''[[:d:Q987767|container]]'' | [[Гөрҗистан]] | [[:commons:Category:Kvevri|Kvevri]] |- | style='text-align:right'| 373 | ''[[:d:Q111207998|Chidaoba]]'' | | | ''[[:d:Q327248|халык көрәше]]'' | [[Гөрҗистан]] | |- | style='text-align:right'| 374 | ''[[:d:Q113025278|Georgian polyphonic singing]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q179465|полифония]]''<br/>''[[:d:Q2032053|гөрҗи музыкасы]]'' | [[Гөрҗистан]] | |- | style='text-align:right'| 375 | ''[[:d:Q338401|clinker boat building]]'' | [[Файл:Båt Gnisvärd.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2695280|техника]]''<br/>''[[:d:Q2434238|мирас]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q893164|building of pleasure and sporting boats]]'' | [[Дания]]<br/>[[Финляндия]]<br/>[[Исландия]]<br/>[[Норвегия]]<br/>[[Швеция]] | [[:commons:Category:Nordic clinker boat traditions|Nordic clinker boat traditions]] |- | style='text-align:right'| 376 | ''[[:d:Q40461|бачата]]'' | [[Файл:IBPA 22696 - A nova edição do projeto Salseando e Bachateando estará - 2019-02-05 - Nando Espinosa Fotografia-SMC PMPA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q316930|бию музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q3328778|tropical music]]''<br/>''[[:d:Q6942370|music of the Dominican Republic]]'' | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 377 | ''[[:d:Q282131|merengue]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q373342|популяр музыка]]''<br/>''[[:d:Q3328778|tropical music]]''<br/>''[[:d:Q6942370|music of the Dominican Republic]]''<br/>[[бию]] | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | [[:commons:Category:Merengue|Merengue]] |- | style='text-align:right'| 378 | ''[[:d:Q2993007|Cultural space of the Brotherhood of the Holy Spirit of the Congos of Villa Mella]]'' | | ''[[:d:Q992253|confraternity]]'' | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 379 | ''[[:d:Q12414569|бачата]]'' | [[Файл:Bachata cuba dance.png|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3209069|social dance]]''<br/>''[[:d:Q3015661|erotic dance]]'' | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 380 | ''[[:d:Q22092272|cocolo]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q201022|халык биюе]]'' | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 381 | ''[[:d:Q1722130|Kalela]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q387407|африкан биюе]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[Замбия]] | |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q2626703|Makishi masquerade]]'' | [[Файл:Makishi dancers in action 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Замбия]] | [[:commons:Category:Makishi masquerade|Makishi masquerade]] |- | style='text-align:right'| 383 | ''[[:d:Q112632425|Budima]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q387407|африкан биюе]]'' | [[Замбия]] | |- | style='text-align:right'| 384 | ''[[:d:Q113025296|Mooba dance of the Lenje ethnic group of Central Province of Zambia]]'' | | | | [[Замбия]] | |- | style='text-align:right'| 385 | ''[[:d:Q2285047|Mbende-Jerusarema]]'' | [[Файл:Mbende Dance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | [[бию]] | [[Зимбабве]] | |- | style='text-align:right'| 386 | ''[[:d:Q194492|gamelan]]'' | [[Файл:165 Museu de la Música, gamelan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | ''[[:d:Q106586998|Көньяк-Көнчыгыш Азия классик музыкасы]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Gamelan|Gamelan]] |- | style='text-align:right'| 387 | ''[[:d:Q331220|крис]]'' | [[Файл:Kris bali.jpg|center|128px]] | [[мәдәни мирас]]<br/>''[[:d:Q15142889|корал сыйныфы]]'' | ''[[:d:Q182780|хәнҗәр]]''<br/>''[[:d:Q12791|кылыч]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Kris|Kris]] |- | style='text-align:right'| 388 | ''[[:d:Q538882|Pinisi]]'' | [[Файл:Taopere.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1634158|rigging]]''<br/>''[[:d:Q2235308|кораб төре]]'' | ''[[:d:Q170483|sailing ship]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Pinisi|Pinisi]] |- | style='text-align:right'| 389 | ''[[:d:Q540049|angklung]]'' | [[Файл:Angklung del Museu de la Música de Barcelona.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]''<br/>''[[:d:Q695269|bamboo musical instrument]]'' | ''[[:d:Q55722108|sliding rattle]]''<br/>''[[:d:Q34379|музыка коралы]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Angklung|Angklung]] |- | style='text-align:right'| 390 | ''[[:d:Q589421|songket]]'' | [[Файл:Sarong (kain Songket) (Indonesia), early 19th century (CH 18345561).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28823|textile]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | ''[[:d:Q1314278|тукыма]]''<br/>[[кием]]<br/>''[[:d:Q28823|textile]]''<br/>''[[:d:Q5135573|clothing material]]''<br/>[[Бизәкләп туку|тукучылык]] | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]] | [[:commons:Category:Songket|Songket]] |- | style='text-align:right'| 391 | ''[[:d:Q635427|батик]]'' | [[Файл:Batik Indonesia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2717220|Индонезия мәдәнияте]]''<br/>''[[:d:Q174219|буяу]]'' | ''[[:d:Q5135573|clothing material]]''<br/>''[[:d:Q28823|textile]]''<br/>''[[:d:Q11629|нәкышь сәнгате]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Batik|Batik]] |- | style='text-align:right'| 392 | ''[[:d:Q713965|Бали биюе]]'' | [[Файл:17 Years of Sekar Jepun 2014-11-01 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3015654|Индонезия биюе]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Dance of Bali|Dance of Bali]] |- | style='text-align:right'| 393 | ''[[:d:Q960672|pantun]]'' | [[Файл:Pantun.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q89522629|шигъри форма]]''<br/>''[[:d:Q223393|әдәбият жанры]]'' | [[Газәл (жанр)|газәл]] | [[Индонезия]]<br/>[[Иран]] | [[:commons:Category:Pantun|Pantun]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[ваянг]] | [[Файл:2 painted wayang puppets.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | ''[[:d:Q588750|курчак театры]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Wayang|Wayang]] |- | style='text-align:right'| 395 | ''[[:d:Q1641029|kebaya]]'' | [[Файл:Adellijk echtpaar te Jogjakarta, KITLV 42202.tiff|center|128px]] | | ''[[:d:Q100329042|Indonesian clothing]]'' | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]] | [[:commons:Category:Kebaya|Kebaya]] |- | style='text-align:right'| 396 | ''[[:d:Q1791487|kulintang]]'' | [[Файл:Kulintang 11.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q208320|gong]]'' | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]] | |- | style='text-align:right'| 397 | ''[[:d:Q2040849|pencak silat]]'' | [[Файл:Persaudaraan Setia Hati Terate - Tendangan terbang.jpg|center|128px]] | [[спорт төре]] | ''[[:d:Q11417|martial arts]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Pencak silat|Pencak silat]] |- | style='text-align:right'| 398 | ''[[:d:Q4200773|jamu]]'' | [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Jonge vrouw die terugkomt van de markt met koopwaar op de rug TMnr 10005196.jpg|center|128px]] | [[эчемлек]] | ''[[:d:Q188504|альтернатив медицина]]''<br/>''[[:d:Q771035|traditional medicine]]''<br/>''[[:d:Q113191939|traditional, complementary and integrative medicine]]'' | [[Индонезия]] | [[:commons:Category:Jamu|Jamu]] |- | style='text-align:right'| 399 | ''[[:d:Q290951|kamancheh]]'' | [[Файл:2 Kamānches, Persia, ca. 1880.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q55724815|spike bowl lute]]''<br/>[[кәманчә]] | [[Иран]]<br/>[[Азәрбайҗан]] | [[:commons:Category:Kamancheh|Kamancheh]] |- | style='text-align:right'| 400 | ''[[:d:Q592656|radif]]'' | [[Файл:AghaHosseingholiAghaAliakbar.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q2145110|repertoire]]'' | [[Иран]] | |- | style='text-align:right'| 401 | [[дутар]] | [[Файл:Dutār MET DP703859.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q55724833|necked lute]]'' | [[Иран]]<br/>[[Үзәк Азия]] | [[:commons:Category:Dutâr|Dutâr]] |- | style='text-align:right'| 402 | ''[[:d:Q2216731|samanu]]'' | [[Файл:Samanu for 7 sin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19861951|type of food or dish]]'' | [[десерт]] | [[Иран]] | [[:commons:Category:Sumalak|Sumalak]] |- | style='text-align:right'| 403 | ''[[:d:Q3090993|Shiraz rug]]'' | [[Файл:Persian rug.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56147411|rug style]]'' | [[Фарсы келәме]] | [[Иран]] | [[:commons:Category:Rugs and carpets of Shiraz|Rugs and carpets of Shiraz]] |- | style='text-align:right'| 404 | ''[[:d:Q3142847|Kashan rug]]'' | [[Файл:Silk Kashan Carpet MET DT5436.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56147411|rug style]]''<br/>''[[:d:Q37736399|традицион һөнәр]]'' | [[Фарсы келәме]]<br/>''[[:d:Q1968981|rug making]]'' | [[Иран]] | [[:commons:Category:Rugs and carpets of Kashan|Rugs and carpets of Kashan]] |- | style='text-align:right'| 405 | ''[[:d:Q5949721|Төньяк Хорасан музыкасы]]'' | | ''[[:d:Q75054287|music by country or region]]'' | ''[[:d:Q5950055|Хорасан музыкасы]]'' | [[Иран]] | |- | style='text-align:right'| 406 | ''[[:d:Q5960987|Qālišuyān rituals of Mašhad-e Ardehāl in Kāšān]]'' | [[Файл:مراسم سنتی مذهبی قالیشویان فین.jpg|center|128px]] | | | [[Иран]] | [[:commons:Category:Qalishuyan|Qalishuyan]] |- | style='text-align:right'| 407 | ''[[:d:Q28712561|Pahlevani wrestling]]'' | | [[спорт]]<br/>''[[:d:Q2284014|contact sport]]'' | ''[[:d:Q11417|martial arts]]''<br/>''[[:d:Q327248|халык көрәше]]'' | [[Иран]] | |- | style='text-align:right'| 408 | ''[[:d:Q109552322|Pilgrimage to the St. Thaddeus Apostle Monastery]]'' | [[Файл:Saint Tatavous Church.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1644573|зыярәт кылу]]'' | | [[Иран]]<br/>[[Әрмәнстан]] | |- | style='text-align:right'| 409 | ''[[:d:Q213711|hurling]]'' | [[Файл:Hurling sport - Taking a swing.jpg|center|128px]] | [[спорт төре]]<br/>''[[:d:Q13137940|sport with racquet/stick/club]]'' | ''[[:d:Q216048|такым спорты]]''<br/>''[[:d:Q877517|туплы уен]]''<br/>''[[:d:Q2447366|Gaelic games]]'' | [[Ирландия]] | [[:commons:Category:Hurling|Hurling]] |- | style='text-align:right'| 410 | ''[[:d:Q373017|basketry]]'' | [[Файл:39.SFF41.Day2.NM.WDC.28jun07 (656209309) (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q877729|handicraft]]'' | ''[[:d:Q1081013|wicker]]'' | [[Ирландия]] | [[:commons:Category:Basketry|Basketry]] |- | style='text-align:right'| 411 | ''[[:d:Q543833|uilleann pipes]]'' | [[Файл:UilleannPipes.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q8347|сорнай]]'' | [[Ирландия]] | [[:commons:Category:Uilleann pipes|Uilleann pipes]] |- | style='text-align:right'| 412 | ''[[:d:Q1288250|кельт арфасы]]'' | [[Файл:Celtic harp dsc05425.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]''<br/>''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q55724964|frame harps with manual action]]'' | [[Ирландия]] | [[:commons:Category:Celtic harps|Celtic harps]] |- | style='text-align:right'| 413 | ''[[:d:Q415|silbo Gomero]]'' | [[Файл:El Silbo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2737212|whistled language]]'' | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Silbo gomero|Silbo gomero]] |- | style='text-align:right'| 414 | ''[[:d:Q9764|фламенко]]'' | [[Файл:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q964987|Испания музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q18345375|Latin music]]''<br/>''[[:d:Q201022|халык биюе]]'' | [[Испания]] | [[:commons:Category:Flamenco|Flamenco]] |- | style='text-align:right'| 415 | ''[[:d:Q943526|human tower (castell)]]'' | [[Файл:3d10 fm de vilafranca.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q5938674|human tower]]''<br/>''[[:d:Q219067|физик күнегүләр]]'' | [[Испания]] | [[:commons:Category:Castellers|Castellers]] |- | style='text-align:right'| 416 | ''[[:d:Q1143768|Falles]]'' | [[Файл:Falla del Ayuntamiento Valencia 2019 (3).jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]]<br/>''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Falles|Falles]] |- | style='text-align:right'| 417 | ''[[:d:Q1816129|Patum de Berga]]'' | [[Файл:Salt de Plens.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Patum de Berga|Patum de Berga]] |- | style='text-align:right'| 418 | ''[[:d:Q2115110|Mystery Play of Elche]]'' | [[Файл:Misterio de Elche, La Mangrana.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1253136|liturgical drama]]''<br/>[[Кичә (күңел ачу)|кичә]]<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Misteri d'Elx|Misteri d'Elx]] |- | style='text-align:right'| 419 | ''[[:d:Q3290365|Festivity of ‘la Mare de Déu de la Salut’ of Algemesí]]'' | [[Файл:Algemesí MDS - Les Llauradores 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Festivity of La Mare de Déu de la Salut of Algemesí|Festivity of La Mare de Déu de la Salut of Algemesí]] |- | style='text-align:right'| 420 | ''[[:d:Q4121017|Festival de los Patios]]'' | [[Файл:Patio cordobés (7155649863).jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Festival de los Patios|Festival de los Patios]] |- | style='text-align:right'| 421 | ''[[:d:Q5737902|Caballos del Vino]]'' | [[Файл:Caballosdelvino.2demayo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Caballos del Vino|Caballos del Vino]] |- | style='text-align:right'| 422 | ''[[:d:Q6138503|tamborrada]]'' | [[Файл:Taborrada women.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | [[Испания]] | [[:commons:Category:Tamborada|Tamborada]] |- | style='text-align:right'| 423 | ''[[:d:Q85877744|Астурия сидры]]'' | [[Файл:Sidra Natural Piñera.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q154|алкогольле эчемлек]]''<br/>''[[:d:Q167296|сидр]]'' | ''[[:d:Q167296|сидр]]'' | [[Испания]] | [[:commons:Category:Cider from Asturias|Cider from Asturias]] |- | style='text-align:right'| 424 | ''[[:d:Q115533436|manual bell ringing]]'' | [[Файл:Campanero de Burgos, años 20, fotografía de Eustasio Villanueva, V-7-24.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | ''[[:d:Q1531860|peal of bells]]'' | [[Испания]] | [[:commons:Category:Manual bell ringing|Manual bell ringing]] |- | style='text-align:right'| 425 | ''[[:d:Q192786|итальян аш-суы]]'' | [[Файл:Eq it-na pizza-margherita sep2005 sml.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1968435|милли ризыклар]]'' | ''[[:d:Q579316|Европа аш-суы]]''<br/>''[[:d:Q934309|Урта диңгез яр буйлары аш-суы]]'' | [[Италия]] | [[:commons:Category:Cuisine of Italy|Cuisine of Italy]] |- | style='text-align:right'| 426 | ''[[:d:Q774475|cantu a tenore]]'' | [[Файл:Tenores di bitti mialinu pira 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3516862|вокаль техникасы]]''<br/>''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q1048249|итальян халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q179465|полифония]]'' | [[Италия]] | [[:commons:Category:Cantu a tenore|Cantu a tenore]] |- | style='text-align:right'| 427 | ''[[:d:Q1772945|Opera dei Pupi]]'' | [[Файл:Angelica et Carlo Magno-Lipari.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | ''[[:d:Q42011297|marionette theatre]]'' | [[Италия]] | [[:commons:Category:Opera dei Pupi|Opera dei Pupi]] |- | style='text-align:right'| 428 | ''[[:d:Q3389507|pizzaiolo]]'' | [[Файл:Glenn oven.png|center|128px]] | [[һөнәр]]<br/>''[[:d:Q12737077|һөнәр төре]]''<br/>[[кәсеп]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[пешекче]]<br/>''[[:d:Q108290775|fast food preparers]]''<br/>''[[:d:Q2111686|кулинария сәнгате]]''<br/>''[[:d:Q160131|baker]]'' | [[Италия]] | [[:commons:Category:Pizzaiolos|Pizzaiolos]] |- | style='text-align:right'| 429 | ''[[:d:Q3899741|Celestinian Forgiveness]]'' | [[Файл:Facciata della Basilica di Santa Maria di Collemaggio.jpg|center|128px]] | [[Христиан бәйрәмнәре|христиан бәйрәме]]<br/>''[[:d:Q139541870|annual religious event]]'' | ''[[:d:Q3010205|бәйрәм итү]]'' | [[Италия]] | [[:commons:Category:Perdonanza Celestiniana (festival)|Perdonanza Celestiniana (festival)]] |- | style='text-align:right'| 430 | ''[[:d:Q28720171|Traditional violin craftsmanship in Cremona]]'' | [[Файл:Workshop luthier.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q877729|handicraft]]'' | | [[Италия]] | [[:commons:Category:Traditional violin craftsmanship in Cremona|Traditional violin craftsmanship in Cremona]] |- | style='text-align:right'| 431 | ''[[:d:Q96213228|Celebrations of big shoulder-borne processional structures]]'' | | ''[[:d:Q175331|демонстрация]]''<br/>[[вакыйга]] | | [[Италия]] | |- | style='text-align:right'| 432 | ''[[:d:Q112662103|The art of glass beads]]'' | | | | [[Италия]]<br/>[[Франция]] | |- | style='text-align:right'| 433 | ''[[:d:Q113025339|Truffle hunting and extraction in Italy, traditional knowledge and practice]]'' | | | | [[Италия]] | |- | style='text-align:right'| 434 | ''[[:d:Q2681826|sana'ani song]]'' | | ''[[:d:Q17489659|group of works]]''<br/>''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q107189715|Arabic classical music]]''<br/>''[[:d:Q1503406|music of the Middle East]]'' | [[Йәмән]] | |- | style='text-align:right'| 435 | ''[[:d:Q502535|morna]]'' | [[Файл:Morna group.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q188237|music of Cape Verde]]'' | [[Кабо-Верде]]<br/>[[Норвегия]] | |- | style='text-align:right'| 436 | ''[[:d:Q2562001|Togyz kumalak]]'' | [[Файл:Deskohraní 08-09-30 0913.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q267989|mancala]]'' | [[Казакъстан]]<br/>[[Кыргызстан]]<br/>[[Төркия]] | [[:commons:Category:Toguz korgool|Toguz korgool]] |- | style='text-align:right'| 437 | ''[[:d:Q4207613|Kazakh wrestling]]'' | [[Файл:Kazakh kuresi pictogram.svg|center|128px]] | [[спорт төре]]<br/>''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | ''[[:d:Q42486|wrestling]]'' | [[Казакъстан]] | |- | style='text-align:right'| 438 | ''[[:d:Q4251198|Kui]]'' | [[Файл:Dombra Player (5663178574) (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q98528287|Turkic-Mongolic music]]''<br/>''[[:d:Q25513043|казакъ халык музыкасы]]'' | [[Казакъстан]] | [[:commons:Category:Kui|Kui]] |- | style='text-align:right'| 439 | ''[[:d:Q113025288|Kazakh traditional Assyk games]]'' | | | | [[Казакъстан]] | |- | style='text-align:right'| 440 | ''[[:d:Q113025337|Traditional spring festive rites of the Kazakh horse breeders]]'' | | | | [[Казакъстан]] | |- | style='text-align:right'| 441 | ''[[:d:Q1037715|Royal Ballet of Cambodia]]'' | [[Файл:BupphaDeviDancing crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q118744390|Khmer dance]]'' | [[Камбоджа]] | [[:commons:Category:Khmer classical dance|Khmer classical dance]] |- | style='text-align:right'| 442 | ''[[:d:Q1394188|Bokator]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q11417|martial arts]]'' | [[Камбоджа]] | [[:commons:Category:Bokator|Bokator]] |- | style='text-align:right'| 443 | ''[[:d:Q1839404|Khmer shadow theatre]]'' | [[Файл:Rama removes the arrow that wounded Laksmana, Nang Sbek, Cambodia - Museu do Oriente - Lisbon, Portugal - DSC06803.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q854836|күләгәләр театры]]'' | [[Камбоджа]] | [[:commons:Category:Shadow puppets from Cambodia in the Museu do Oriente|Shadow puppets from Cambodia in the Museu do Oriente]] |- | style='text-align:right'| 444 | ''[[:d:Q50922911|Tugging rituals and games]]'' | | ''[[:d:Q676977|халык уены]]'' | ''[[:d:Q102843|tug of war]]'' | [[Камбоджа]]<br/>[[Филиппин|Филипин]]<br/>[[Көньяк Корея]]<br/>[[Вьетнам]] | |- | style='text-align:right'| 445 | [[борщ]] | [[Файл:Borscht served.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q65769686|beetroot soup]]''<br/>''[[:d:Q12105883|zahušťovaná polévka]]'' | [[Киев Русе]] | [[:commons:Category:Borscht|Borscht]] |- | style='text-align:right'| 446 | ''[[:d:Q47564|Mediterranean diet]]'' | [[Файл:DIETA MEDITERRANEA ITALIA.JPG|center|128px]] | [[Аш-су (традицияләр)|аш-су]]<br/>''[[:d:Q131908101|dietary style]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | ''[[:d:Q474191|диет]]'' | [[Кипр Республикасы]]<br/>[[Хорватия]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Греция]]<br/>[[Италия]]<br/>[[Марокко]]<br/>[[Португалия]] | [[:commons:Category:Mediterranean diet|Mediterranean diet]] |- | style='text-align:right'| 447 | ''[[:d:Q1115080|Commandaria]]'' | [[Файл:Commandaria St. Nicholas.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q154|алкогольле эчемлек]]'' | ''[[:d:Q1200945|dessert wine]]''<br/>''[[:d:Q4111867|Cypriot wine]]'' | [[Кипр Республикасы]] | [[:commons:Category:Commandaria|Commandaria]] |- | style='text-align:right'| 448 | ''[[:d:Q16116484|Tsiattista poetic duelling]]'' | | | | [[Кипр Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 449 | ''[[:d:Q106810831|Byzantine chant]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q2090950|Byzantine music]]''<br/>''[[:d:Q8812109|church music]]''<br/>''[[:d:Q23072435|chant]]'' | [[Кипр Республикасы]]<br/>[[Греция]] | |- | style='text-align:right'| 450 | ''[[:d:Q1122008|Barranquilla's Carnival]]'' | [[Файл:Congoespejo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]''<br/>''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | | [[Колумбия]] | [[:commons:Category:Carnaval de Barranquilla|Carnaval de Barranquilla]] |- | style='text-align:right'| 451 | ''[[:d:Q1399796|Black and White Carnival]]'' | [[Файл:Talco en Carnaval de Blancos y Negros.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]''<br/>''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | | [[Колумбия]] | [[:commons:Category:Carnaval de Negros y Blancos|Carnaval de Negros y Blancos]] |- | style='text-align:right'| 452 | ''[[:d:Q3478361|Holy Week in Popayán]]'' | [[Файл:Paso 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109379965|Holy Week in a geographic region]]'' | | [[Колумбия]] | [[:commons:Category:Semana Santa de Popayán|Semana Santa de Popayán]] |- | style='text-align:right'| 453 | ''[[:d:Q3881570|Pütchipü'ü]]'' | [[Файл:PUR0805.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1938208|хокук институты]]'' | | [[Колумбия]] | [[:commons:Category:Pütchipü'ü|Pütchipü'ü]] |- | style='text-align:right'| 454 | ''[[:d:Q5974446|Traditional knowledge of the jaguar shamans of Yuruparí]]'' | | [[риваять]] | | [[Колумбия]] | |- | style='text-align:right'| 455 | ''[[:d:Q7142141|pasillo]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q727781|Латин Америка музыкасы]]'' | [[Колумбия]]<br/>[[Эквадор]] | |- | style='text-align:right'| 456 | ''[[:d:Q21609631|Festival of Saint Francis of Assisi]]'' | | ''[[:d:Q1656682|вакыйга]]'' | | [[Колумбия]] | |- | style='text-align:right'| 457 | ''[[:d:Q50922874|Marimba music, traditional chants and dances from the Colombia South Pacific region and Esmeraldas Province of Ecuador]]'' | | | | [[Колумбия]]<br/>[[Эквадор]] | |- | style='text-align:right'| 458 | ''[[:d:Q113025267|Cultural space of Palenque de San Basilio]]'' | | | | [[Колумбия]] | |- | style='text-align:right'| 459 | ''[[:d:Q115741207|Ancestral system of knowledge of the four indigenous peoples, Arhuaco, Kankuamo, Kogui and Wiwa of the Sierra Nevada de Santa Marta]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Колумбия]] | |- | style='text-align:right'| 460 | ''[[:d:Q3453150|Congolese rumba]]'' | [[Файл:Bakolo Music International, the oldest traditional congolese rumba music group during a rehearsal In Kinshasa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | ''[[:d:Q116777655|music of Congo]]'' | [[Конго Демократик Республикасы]]<br/>[[Конго Җөмһүрияте|Конго Республикасы]] | [[:commons:Category:Congolese rumba|Congolese rumba]] |- | style='text-align:right'| 461 | ''[[:d:Q482981|pansori]]'' | [[Файл:Korea-Busan 3404-06 Pansori.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q107000797|корейлылар халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q12976278|narrative song]]'' | ''[[:d:Q18097|Корея]]''<br/>[[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Pansori|Pansori]] |- | style='text-align:right'| 462 | ''[[:d:Q701069|hanbok]]'' | [[Файл:Hanbok.jpg|center|128px]] | [[кием]] | ''[[:d:Q107044002|кореяле киемнәр]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q18097|Корея]]'' | [[:commons:Category:Hanbok|Hanbok]] |- | style='text-align:right'| 463 | ''[[:d:Q715133|Taekkyeon]]'' | [[Файл:Dae-Kwae-Do.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7128792|бергә-бер көрәш]]'' | ''[[:d:Q11417|martial arts]]'' | ''[[:d:Q18097|Корея]]''<br/>[[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Taekkyeon|Taekkyeon]] |- | style='text-align:right'| 464 | ''[[:d:Q846219|gagok]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q389372|jeongak]]'' | ''[[:d:Q18097|Корея]]''<br/>[[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Gagok|Gagok]] |- | style='text-align:right'| 465 | ''[[:d:Q50922907|Tradition of kimchi-making in the Democratic People's Republic of Korea]]'' | | | | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 466 | ''[[:d:Q102182275|Pyongyang raengmyon]]'' | [[Файл:Cold Noodles at Famous Okryu Restaurant (10108835864).jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q715084|naengmyeon]]'' | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | [[:commons:Category:Pyongyang naengmyeon|Pyongyang naengmyeon]] |- | style='text-align:right'| 467 | ''[[:d:Q113025248|Arirang folk song in the Democratic People’s Republic of Korea]]'' | | | ''[[:d:Q653836|Arirang]]'' | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 468 | ''[[:d:Q25063105|Las Carretas, Costa Rican Oxcarts]]'' | [[Файл:Desfile de boyeros en San Isidro de Heredia.jpg|center|128px]] | | | [[Коста-Рика]] | [[:commons:Category:Ox-drawn carts in Costa Rica|Ox-drawn carts in Costa Rica]] |- | style='text-align:right'| 469 | ''[[:d:Q2870132|Acheke]]'' | [[Файл:Attiéké 3.jpg|center|128px]] | | [[ризык]] | [[Кот-д’Ивуар]] | [[:commons:Category:Acheke|Acheke]] |- | style='text-align:right'| 470 | ''[[:d:Q3099989|gbofe]]'' | | | ''[[:d:Q173453|wind instrument]]'' | [[Кот-д’Ивуар]] | [[:commons:Category:Gbofe|Gbofe]] |- | style='text-align:right'| 471 | ''[[:d:Q3574796|Zaouli]]'' | [[Файл:Cizaouli.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | [[бию]] | [[Кот-д’Ивуар]] | [[:commons:Category:Zaouli|Zaouli]] |- | style='text-align:right'| 472 | ''[[:d:Q388475|Cuban rumba]]'' | [[Файл:Bailarines de rumba cubana en la plaza de los trabajadores de Camagüey, Cuba.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1544863|Куба музыкасы]]'' | [[Куба]] | |- | style='text-align:right'| 473 | ''[[:d:Q976802|tumba francesa]]'' | [[Файл:Guantánamo CF9A1071.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1544863|Куба музыкасы]]'' | [[Куба]] | |- | style='text-align:right'| 474 | ''[[:d:Q3410882|punto guajiro]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q1544863|Куба музыкасы]]'' | [[Куба]] | |- | style='text-align:right'| 475 | ''[[:d:Q4428744|son cubano]]'' | [[Файл:S. Habanero.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q1544863|Куба музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q3328778|tropical music]]''<br/>''[[:d:Q116884389|son]]'' | [[Куба]] | |- | style='text-align:right'| 476 | ''[[:d:Q7139758|Parrandas]]'' | [[Файл:Parranda de San Pedro de Guatire Patrimonio de la UNESCO.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]'' | | [[Куба]] | [[:commons:Category:Parrandas|Parrandas]] |- | style='text-align:right'| 477 | ''[[:d:Q15830404|bolero]]'' | [[Файл:Sanchez+Blez.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q727781|Латин Америка музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q3328778|tropical music]]'' | [[Куба]] | [[:commons:Category:Bolero (Latin music)|Bolero (Latin music)]] |- | style='text-align:right'| 478 | ''[[:d:Q115741203|Knowledge of the light rum masters]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Куба]] | |- | style='text-align:right'| 479 | ''[[:d:Q1370540|акын]]'' | | ''[[:d:Q16335296|тарихи һөнәр]]'' | ''[[:d:Q755070|narrator]]'' | [[Кыргызстан]]<br/>[[Казакъстан]] | |- | style='text-align:right'| 480 | ''[[:d:Q4227237|Kok-borou]]'' | [[Файл:Cholpon-Ata, Kyrgyzstan, World Nomad Games, Kok-boru.jpg|center|128px]] | [[спорт төре]]<br/>''[[:d:Q4356073|spectator sport]]''<br/>''[[:d:Q47728|һобби]]'' | ''[[:d:Q216048|такым спорты]]''<br/>''[[:d:Q179226|ат спорты]]'' | [[Кыргызстан]]<br/>[[Үзәк Азия]] | [[:commons:Category:Kokboru|Kokboru]] |- | style='text-align:right'| 481 | ''[[:d:Q25609758|ак калпак]]'' | [[Файл:Chapeau Kirghize.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14952|баш киеме]]'' | | [[Кыргызстан]]<br/>[[Казакъстан]] | [[:commons:Category:Ak-kalpak|Ak-kalpak]] |- | style='text-align:right'| 482 | ''[[:d:Q96213236|Kyrgyz epic trilogy: Manas, Semetey, Seytek]]'' | | | | [[Кыргызстан]] | |- | style='text-align:right'| 483 | ''[[:d:Q167987|Tai chi chuan]]'' | [[Файл:Associació Catalana de Choy Li Fut, Tai Chi Chuan i Chi Kung.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q3705105|Chinese martial arts]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Tai Chi Chuan|Tai Chi Chuan]] |- | style='text-align:right'| 484 | ''[[:d:Q283530|Chinese paper cutting]]'' | [[Файл:Chinese Paper Cutting.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1792644|сәнгать стиле]]'' | ''[[:d:Q12969198|art of paper cutting]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Chinese paper cutting|Chinese paper cutting]] |- | style='text-align:right'| 485 | ''[[:d:Q335101|Peking opera]]'' | [[Файл:Beijing opera (307062273).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20643324|опера жанры]]'' | ''[[:d:Q737994|кытай операсы]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Peking Opera|Peking Opera]] |- | style='text-align:right'| 486 | ''[[:d:Q379831|тәнүр]]'' | [[Файл:Naan Flatbread inside Tandoor 03.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q36539|oven]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Tandoor|Tandoor]] |- | style='text-align:right'| 487 | ''[[:d:Q418226|Mazu]]'' | [[Файл:Statue of Mazu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1916821|су илаһы]]''<br/>''[[:d:Q3027597|Даочылык илаһы]]''<br/>''[[:d:Q205985|алиһә]]'' | | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Mazu (goddess)|Mazu (goddess)]] |- | style='text-align:right'| 488 | ''[[:d:Q615455|lhamo]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Ache Lhamo|Ache Lhamo]] |- | style='text-align:right'| 489 | ''[[:d:Q674493|kunqu]]'' | [[Файл:Pekinguniversitykunqu5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20643324|опера жанры]]'' | ''[[:d:Q737994|кытай операсы]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Kunqu Opera|Kunqu Opera]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[Манас]] | [[Файл:Manas-serijalary.jpg|center|128px]] | [[эпос]] | | [[Кытай]]<br/>[[Кыргызстан]] | [[:commons:Category:Manas epic|Manas epic]] |- | style='text-align:right'| 491 | ''[[:d:Q700805|nanguan]]'' | [[Файл:Nanyin performance at Thian Hock Keng temple.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q106634987|классик кытай музыкасы]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Nanyin|Nanyin]] |- | style='text-align:right'| 492 | ''[[:d:Q723720|guqin]]'' | [[Файл:ZhongNiShi.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q230262|кыллы чиртмә музыка коралы]]''<br/>''[[:d:Q30034781|tube zither]]'' | ''[[:d:Q29520|Кытай]]'' | [[:commons:Category:Guqin|Guqin]] |- | style='text-align:right'| 493 | ''[[:d:Q839913|Yunjin brocade]]'' | [[Файл:Drachenrobe-Qianlong.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q649022|brocade]]''<br/>''[[:d:Q12019351|silk fabric]]'' | ''[[:d:Q29520|Кытай]]''<br/>[[Кытай]] | [[:commons:Category:Nanjing brocade|Nanjing brocade]] |- | style='text-align:right'| 494 | ''[[:d:Q842370|Epic of King Gesar]]'' | [[Файл:Gesar Gruschke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>[[эпос]] | | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Epic of King Gesar|Epic of King Gesar]] |- | style='text-align:right'| 495 | ''[[:d:Q1051110|seal cutting]]'' | [[Файл:2018迎新春志愿服务活动 篆刻 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q56055944|type of arts]]''<br/>''[[:d:Q756615|Chinese art]]'' | ''[[:d:Q13039303|carving]]'' | ''[[:d:Q29520|Кытай]]''<br/>[[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 496 | ''[[:d:Q1053790|Xuan paper]]'' | [[Файл:Making Xuan Paper (9974514453).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214609|материал]]'' | ''[[:d:Q1073583|China paper]]''<br/>''[[:d:Q1066536|rice paper]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Xuan paper|Xuan paper]] |- | style='text-align:right'| 497 | ''[[:d:Q1190993|solar term]]'' | | ''[[:d:Q135236644|Enumeration of 24]]'' | [[тәүлек]]<br/>[[ел фасыллары]] | ''[[:d:Q29520|Кытай]]'' | [[:commons:Category:Solar term|Solar term]] |- | style='text-align:right'| 498 | ''[[:d:Q1254268|Duanwu Festival]]'' | [[Файл:Qing Dynasty Dragon Boat Festival.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]''<br/>[[рәсми бәйрәм]] | | ''[[:d:Q29520|Кытай]]'' | [[:commons:Category:Duanwu Festival|Duanwu Festival]] |- | style='text-align:right'| 499 | ''[[:d:Q1282356|Longquan celadon]]'' | [[Файл:Song Dynasty Celadon Vase.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24017852|чүлмәкчелек стиле]]''<br/>''[[:d:Q1724341|kiln]]'' | ''[[:d:Q1074328|Chinese ceramics]]''<br/>''[[:d:Q1054559|celadon]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Longquan celadon|Longquan celadon]] |- | style='text-align:right'| 500 | ''[[:d:Q2306483|Regong arts]]'' | | ''[[:d:Q968159|сәнгать юнәлеше]]'' | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 501 | ''[[:d:Q2481591|Hua'er]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Hua'er|Hua'er]] |- | style='text-align:right'| 502 | ''[[:d:Q2598050|Xi'an guyue]]'' | [[Файл:西交西安鼓乐音乐会之坐乐曲联奏.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q51446080|Chinese traditional music]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Xi'an Guyue|Xi'an Guyue]] |- | style='text-align:right'| 503 | ''[[:d:Q2708318|Cantonese opera]]'' | [[Файл:Vancouver Cantonese Opera Extravaganza 22May2005 - 11 crop.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q20643324|опера жанры]]'' | ''[[:d:Q737994|кытай операсы]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Opera from Canton|Opera from Canton]] |- | style='text-align:right'| 504 | ''[[:d:Q3382156|Chinese shadow puppetry]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 505 | ''[[:d:Q3511130|Sericulture and silk craftsmanship of China]]'' | | [[кәсеп]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[ефәкчелек]] | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 506 | ''[[:d:Q3519373|traditional Li textile techniques]]'' | [[Файл:Art du tissage des Li.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7708485|textile process]]'' | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 507 | ''[[:d:Q4663185|Zhusuan]]'' | [[Файл:Boulier1.JPG|center|128px]] | | | [[Кытай]] | [[:commons:Category:Abacus|Abacus]] |- | style='text-align:right'| 508 | ''[[:d:Q6498317|кытай каллиграфиясе]]'' | [[Файл:Song ding inscription.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1792379|сәнгать жанры]]'' | ''[[:d:Q11054563|Көнчыгыш Азия каллиграфиясе]]'' | [[Кытай]] | [[:commons:Category:East Asian calligraphy|East Asian calligraphy]] |- | style='text-align:right'| 509 | ''[[:d:Q10394634|Hezhen Yimakan]]'' | | ''[[:d:Q107356781|җыр төре]]''<br/>''[[:d:Q113013127|Unesco ICH Good Safeguarding Practice]]'' | ''[[:d:Q12976278|narrative song]]'' | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 510 | ''[[:d:Q11650808|acupuncture and moxibustion]]'' | | ''[[:d:Q31338769|альтернатив медицина]]'' | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 511 | ''[[:d:Q50922975|Farmers’ dance of China’s Korean ethnic group]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 512 | ''[[:d:Q50923073|Urtiin Duu, traditional folk long song]]'' | | | | [[Кытай]]<br/>[[Монголия]] | |- | style='text-align:right'| 513 | ''[[:d:Q56271962|Qiang New Year Festival]]'' | [[Файл:Waerezu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15275719|даими вакыйга]]'' | ''[[:d:Q1980736|Яңа ел бәйрәме]]'' | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 514 | ''[[:d:Q109617399|Ong Chun]]'' | [[Файл:文興王船.JPG|center|128px]] | [[мөрәсим]] | | [[Кытай]]<br/>[[Малайзия]] | [[:commons:Category:Wang Yeh boats|Wang Yeh boats]] |- | style='text-align:right'| 515 | ''[[:d:Q111210371|Lum medicinal bathing]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 516 | ''[[:d:Q111975768|Peking opera actor]]'' | [[Файл:Beijing Opera (2470364894).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15839299|театраль һөнәр]]'' | ''[[:d:Q118464513|Chinese opera actor]]'' | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 517 | ''[[:d:Q113016322|traditional Chinese wooden arch bridge]]'' | | | ''[[:d:Q21155146|күперләр төзү]]'' | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 518 | ''[[:d:Q113025259|China engraved block printing technique]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 519 | ''[[:d:Q113025261|Chinese traditional architectural craftsmanship for timber-framed structures]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 520 | ''[[:d:Q113025280|Grand song of the Dong ethnic group]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 521 | ''[[:d:Q113025295|Khoomei]]'' | | | | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 522 | ''[[:d:Q113025340|Uyghur Muqam of Xinjiang]]'' | | | ''[[:d:Q2608710|muqam]]'' | [[Кытай]] | |- | style='text-align:right'| 523 | ''[[:d:Q495789|Haenyeo]]'' | [[Файл:Haenyo 8101.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Haenyeo|Haenyeo]] |- | style='text-align:right'| 524 | ''[[:d:Q498220|Cheoyongmu]]'' | [[Файл:Cheoyongmu-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1073255|Korean dance]]'' | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Cheoyongmu|Cheoyongmu]] |- | style='text-align:right'| 525 | ''[[:d:Q498253|Namsadang nori]]'' | [[Файл:Korea-Namsadang nori-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q35140|спектакль]]'' | | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Namsadang nori|Namsadang nori]] |- | style='text-align:right'| 526 | ''[[:d:Q499177|Ganggangsullae]]'' | [[Файл:Korean.Dance-03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1073255|Korean dance]]'' | [[Көньяк Корея]]<br/>[[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | [[:commons:Category:Ganggangsullae|Ganggangsullae]] |- | style='text-align:right'| 527 | ''[[:d:Q625724|Lotus Lantern Festival]]'' | [[Файл:KOCIS Korea YeonDeungHoe 20130511 07 (8733835173).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Lotus Lantern Festival|Lotus Lantern Festival]] |- | style='text-align:right'| 528 | ''[[:d:Q653836|Arirang]]'' | [[Файл:North Korea Victory Day 274 (9524347338).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q105543609|музыкаль әсәр/композиция]]'' | | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Arirang|Arirang]] |- | style='text-align:right'| 529 | ''[[:d:Q905351|talchum]]'' | [[Файл:Korean.Dance-Mask-Bride-Monk-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q1073255|Korean dance]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Talchum|Talchum]] |- | style='text-align:right'| 530 | ''[[:d:Q5261388|Jultagi]]'' | [[Файл:Tightrope walker (4440381350).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q219616|tightrope walking]]'' | ''[[:d:Q219616|tightrope walking]]'' | [[Көньяк Корея]] | [[:commons:Category:Jultagi|Jultagi]] |- | style='text-align:right'| 531 | ''[[:d:Q6771097|Yeongsanjae]]'' | [[Файл:19787 사다라니바라 국가무형 영산재 2003 서울 봉원사.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3010205|бәйрәм итү]]'' | | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 532 | ''[[:d:Q11270765|Jeju Chilmeoridang Yeongdeunggut]]'' | | ''[[:d:Q189819|йола]]'' | | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 533 | ''[[:d:Q50923084|Royal ancestral ritual in the Jongmyo shrine and its music]]'' | | | | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 534 | ''[[:d:Q96213189|Nongak, community band music, dance and rituals in the Republic of Korea]]'' | | | | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 535 | ''[[:d:Q96213234|Kimjang, making and sharing kimchi in the Republic of Korea]]'' | | ''[[:d:Q38695|cooking]]'' | | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 536 | ''[[:d:Q97529898|Daemokjang]]'' | | [[кәсеп]] | ''[[:d:Q203605|carpentry]]'' | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 537 | ''[[:d:Q111210671|Weaving of Mosi (fine ramie) in the Hansan region]]'' | | | | [[Көньяк Корея]] | |- | style='text-align:right'| 538 | ''[[:d:Q1740479|khene]]'' | [[Файл:Khene.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q399597|free reed aerophone]]'' | [[Лаос]] | [[:commons:Category:Khene|Khene]] |- | style='text-align:right'| 539 | ''[[:d:Q140222|zajal]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q89522629|шигъри форма]]'' | ''[[:d:Q624044|Arabic music]]'' | [[Ливан]] | |- | style='text-align:right'| 540 | ''[[:d:Q2636022|manakish]]'' | [[Файл:Israeli zaatar manakeesh.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q666242|flatbread]]''<br/>''[[:d:Q746549|ашамлык]]'' | [[Ливан]] | [[:commons:Category:Manaqish|Manaqish]] |- | style='text-align:right'| 541 | ''[[:d:Q492306|Lithuanian cross crafting]]'' | [[Файл:Grybėnai, koplyčioje.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q25507535|traditional art]]'' | | [[Литва]] | [[:commons:Category:Crosses in Lithuania|Crosses in Lithuania]] |- | style='text-align:right'| 542 | ''[[:d:Q988502|sutartinė]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107356781|җыр төре]]'' | ''[[:d:Q179465|полифония]]''<br/>''[[:d:Q54891495|Lithuanian folk music]]'' | [[Литва]] | [[:commons:Category:Sutartinės|Sutartinės]] |- | style='text-align:right'| 543 | ''[[:d:Q1247385|Dancing procession of Echternach]]'' | [[Файл:EchternachDancingProcession.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q898830|procession]]'' | | [[Люксембург]] | [[:commons:Category:Dancing procession of Echternach|Dancing procession of Echternach]] |- | style='text-align:right'| 544 | ''[[:d:Q3510528|sega tambour of Rodrigues Island]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q139565726|séga tambour]]'' | [[Маврикий]] | |- | style='text-align:right'| 545 | ''[[:d:Q28196261|Geet-Gawai]]'' | | | | [[Маврикий]] | |- | style='text-align:right'| 546 | ''[[:d:Q3553356|Hiragasy]]'' | [[Файл:Hira gasy, Malagasy traditional singers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | ''[[:d:Q109271585|Malagasy folk music]]'' | [[Мадагаскар]] | [[:commons:Category:Hiragasy|Hiragasy]] |- | style='text-align:right'| 547 | ''[[:d:Q13107011|Malagasy Kabary, the Malagasy oratorical art]]'' | [[Файл:HiragasyAmpefy.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]''<br/>''[[:d:Q18342738|public speaking]]'' | ''[[:d:Q17584038|телдән аралашу чарасы]]''<br/>''[[:d:Q17537576|иҗади эш]]'' | [[Мадагаскар]] | |- | style='text-align:right'| 548 | ''[[:d:Q25093633|tsapiky]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q1091536|music of Madagascar]]'' | [[Мадагаскар]] | |- | style='text-align:right'| 549 | ''[[:d:Q50923069|Woodcrafting knowledge of the Zafimaniry]]'' | | | | [[Мадагаскар]] | |- | style='text-align:right'| 550 | ''[[:d:Q611735|Vimbuza]]'' | [[Файл:Vimbuza Dance 07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | [[Малави]] | |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q1467960|mbira]]'' | [[Файл:Sanza Boa-Zaïre-Musée royal de l'Afrique centrale.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q936762|lamellophone]]'' | [[Малави]]<br/>[[Зимбабве]] | [[:commons:Category:Mbira|Mbira]] |- | style='text-align:right'| 552 | ''[[:d:Q2104822|Gule Wamkulu]]'' | [[Файл:Gule Wamkulu mask.jpg|center|128px]] | [[культ]]<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3595906|ceremonial dance]]'' | [[Малави]]<br/>[[Мозамбик]]<br/>[[Замбия]] | |- | style='text-align:right'| 553 | ''[[:d:Q96213182|Tchopa, sacrificial dance of the Lhomwe people of southern Malawi]]'' | | | | [[Малави]] | |- | style='text-align:right'| 554 | ''[[:d:Q112632059|Mwinoghe]]'' | [[Файл:Mwinoghe drummers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q387407|африкан биюе]]'' | [[Малави]] | |- | style='text-align:right'| 555 | ''[[:d:Q1901441|Mak yong]]'' | | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3015654|Индонезия биюе]]''<br/>''[[:d:Q97358130|Малайзия биюе]]'' | [[Малайзия]] | [[:commons:Category:Mak yong|Mak yong]] |- | style='text-align:right'| 556 | ''[[:d:Q5295546|Dondang Sayang]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q12499696|Malay music]]'' | [[Малайзия]] | |- | style='text-align:right'| 557 | ''[[:d:Q17173947|Silat]]'' | | | | [[Малайзия]] | |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q3058174|Cultural space of the Yaaral and Degal]]'' | | | | [[Мали]] | |- | style='text-align:right'| 559 | ''[[:d:Q16636103|Coming forth of the masks and puppets in Markala]]'' | | ''[[:d:Q21030243|курчаклар фестивале]]'' | | [[Мали]] | |- | style='text-align:right'| 560 | ''[[:d:Q65133732|Kamablon of Kangaba]]'' | | ''[[:d:Q39425|bothy]]'' | | [[Мали]] | |- | style='text-align:right'| 561 | ''[[:d:Q113025292|Manden Charter, proclaimed in Kurukan Fuga]]'' | | | | [[Мали]] | |- | style='text-align:right'| 562 | ''[[:d:Q1452401|għana]]'' | [[Файл:Ghana Zejrun Monument.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q98528192|Европа халык музыкасы]]'' | [[Мальта]] | [[:commons:Category:Għana|Għana]] |- | style='text-align:right'| 563 | ''[[:d:Q3090473|ftira]]'' | [[Файл:Malta ftira.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q3360560|sourdough bread]]''<br/>''[[:d:Q666242|flatbread]]'' | [[Мальта]] | |- | style='text-align:right'| 564 | ''[[:d:Q258348|Jemaa el-Fnaa]]'' | [[Файл:MoroccoMarrakech DjemaaElFna..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q174782|шәһәр мәйданы]]''<br/>''[[:d:Q219760|базар]]'' | | [[Марокко]] | [[:commons:Category:Jamaa El Fna|Jamaa El Fna]] |- | style='text-align:right'| 565 | ''[[:d:Q837185|Moroccan kaftan]]'' | [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Gekleurde vrouwenoverkleed van brokaat TMnr 3782-768.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3172759|милли кием]]'' | [[кием]]<br/>''[[:d:Q3172759|милли кием]]''<br/>''[[:d:Q2932927|kaftan]]'' | [[Марокко]] | [[:commons:Category:Kaftans of Morocco|Kaftans of Morocco]] |- | style='text-align:right'| 566 | ''[[:d:Q1533184|Gnawa]]'' | [[Файл:Gnawa of Tunisia and Gnawa of Morocco.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41710|этник төркем]]''<br/>[[тарикать]] | | [[Марокко]] | [[:commons:Category:Gnawa|Gnawa]] |- | style='text-align:right'| 567 | ''[[:d:Q12246208|Tan-Tan Moussem]]'' | [[Файл:Муссем (фольклорный фестиваль) в Тан-Тане (Марокко).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1395855|Fantasia]]''<br/>''[[:d:Q57338034|Марокко мәдәни мирасы]]''<br/>''[[:d:Q1884005|Mawsim]]'' | | [[Марокко]] | [[:commons:Category:Moussem de Tan-Tan|Moussem de Tan-Tan]] |- | style='text-align:right'| 568 | ''[[:d:Q27486625|Sefrou Cherry Festival]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Марокко]] | |- | style='text-align:right'| 569 | ''[[:d:Q852316|Busójárás]]'' | [[Файл:Busojaras-Buso and Son.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20900468|славян халык бәйрәме]]''<br/>''[[:d:Q4618|карнавал]]'' | | [[Маҗарстан]] | [[:commons:Category:Busójárás in Hungary|Busójárás in Hungary]] |- | style='text-align:right'| 570 | ''[[:d:Q17175304|Folk art of the Matyó, embroidery of a traditional community]]'' | [[Файл:Matyó szűrhímzés.jpg|center|128px]] | | [[чигү]] | [[Маҗарстан]] | [[:commons:Category:Matyó embroidery|Matyó embroidery]] |- | style='text-align:right'| 571 | ''[[:d:Q115741204|Hungarian string band music]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q119327283|string band music]]''<br/>''[[:d:Q932477|music of Hungary]]''<br/>''[[:d:Q722989|Hungarian folk music]]'' | [[Маҗарстан]] | |- | style='text-align:right'| 572 | ''[[:d:Q207965|Mexican cuisine]]'' | [[Файл:Mexican gastronomy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1968435|милли ризыклар]]'' | ''[[:d:Q4120078|North American cuisine]]''<br/>''[[:d:Q2707196|Latin American cuisine]]'' | [[Мексика]] | [[:commons:Category:Cuisine of Mexico|Cuisine of Mexico]] |- | style='text-align:right'| 573 | ''[[:d:Q464129|mariachi]]'' | [[Файл:Wikipedia 10 Guadalajara - Mariachi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | ''[[:d:Q7309098|regional Mexican]]'' | [[Мексика]] | [[:commons:Category:Mariachi|Mariachi]] |- | style='text-align:right'| 574 | ''[[:d:Q616425|pirekua]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q114357486|Mesoamerican music]]''<br/>''[[:d:Q16942070|мексикан халык музыкасы]]'' | [[Мексика]] | |- | style='text-align:right'| 575 | ''[[:d:Q1165268|Danza de los Voladores]]'' | [[Файл:Voladores de la feria del mole 2014 45.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q628455|гореф]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q5464451|Mexican folk dance]]''<br/>''[[:d:Q17176998|indigenous American dance]]'' | [[Мексика]] | [[:commons:Category:Voladores|Voladores]] |- | style='text-align:right'| 576 | ''[[:d:Q2500342|Peña de Bernal]]'' | [[Файл:La Peña de Bernal.JPG|center|128px]] | [[тау]] | | [[Мексика]] | [[:commons:Category:Peña de Bernal|Peña de Bernal]] |- | style='text-align:right'| 577 | ''[[:d:Q2961169|Charreada]]'' | [[Файл:Charrería poblana. 10.jpg|center|128px]] | [[спорт]] | | [[Мексика]] | [[:commons:Category:Charreria|Charreria]] |- | style='text-align:right'| 578 | ''[[:d:Q3363182|Parachico]]'' | [[Файл:Parachicos en la Fiesta Grande de Chiapa de Corzo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q17176998|indigenous American dance]]'' | [[Мексика]] | [[:commons:Category:Parachicos|Parachicos]] |- | style='text-align:right'| 579 | ''[[:d:Q113025251|Artisanal talavera of Puebla and Tlaxcala (Mexico) and ceramics of Talavera de la Reina and El Puente del Arzobispo (Spain) making process]]'' | [[Файл:11 Valladolid feria ceramica 2017 Lou.jpg|center|128px]] | | | [[Мексика]]<br/>[[Испания]] | |- | style='text-align:right'| 580 | ''[[:d:Q113025291|La Romería (the pilgrimage): ritual cycle of 'La llevada' (the carrying) of the Virgin of Zapopan]]'' | [[Файл:Devoción 8.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6147123|romeria]]'' | | [[Мексика]] | |- | style='text-align:right'| 581 | ''[[:d:Q191000|гуд]]'' | [[Файл:Ūd MET DP340079.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q57315360|necked bowl lute sounded by plectrum]]'' | [[Мисыр]] | [[:commons:Category:Ouds|Ouds]] |- | style='text-align:right'| 582 | ''[[:d:Q254093|tahtib]]'' | [[Файл:رجال مصريون من صعيد مصر يمارسون لعبة التحطيب.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q201022|халык биюе]]'' | [[Мисыр]] | [[:commons:Category:Tahtib|Tahtib]] |- | style='text-align:right'| 583 | ''[[:d:Q1197104|koshari]]'' | [[Файл:Egyptian food Koshary.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q746549|ашамлык]]'' | | [[Мисыр]] | [[:commons:Category:Kushari|Kushari]] |- | style='text-align:right'| 584 | ''[[:d:Q12242512|Mizmar]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q201022|халык биюе]]'' | [[Мисыр]] | |- | style='text-align:right'| 585 | ''[[:d:Q115741205|Festivals related to the Journey of the Holy family in Egypt]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Мисыр]] | |- | style='text-align:right'| 586 | ''[[:d:Q2159891|chopi timbila]]'' | [[Файл:Le Timbila, xylophone du Mozambique (Biennale de Venise 2015) (20192901852).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q106586248|music of East Africa]]''<br/>''[[:d:Q936762|lamellophone]]'' | [[Мозамбик]] | [[:commons:Category:Thumb pianos|Thumb pianos]] |- | style='text-align:right'| 587 | ''[[:d:Q1129422|morin khuur]]'' | [[Файл:Mongolian horse violin.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q57050725|necked box lute played with a bow]]''<br/>''[[:d:Q19880374|Mongolian folk music]]'' | [[Монголия]] | [[:commons:Category:Morin khuur|Morin khuur]] |- | style='text-align:right'| 588 | ''[[:d:Q16801007|Mongolian throat singing]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q110606359|Central Asian throat singing]]'' | [[Монголия]] | |- | style='text-align:right'| 589 | ''[[:d:Q96213187|Mongolian knuckle-bone shooting]]'' | | | | [[Монголия]] | |- | style='text-align:right'| 590 | [[Кускус|күскүс]] | [[Файл:Moroccan cuscus, from Casablanca, September 2018.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q13030962|convenience food]]''<br/>''[[:d:Q16266745|flour-based food]]''<br/>''[[:d:Q736427|staple food]]'' | [[Мәгъриб]]<br/>[[Тунис]]<br/>[[Ливия]]<br/>[[Мавритания]]<br/>[[Алжир|Әлҗәзаир]] | [[:commons:Category:Couscous|Couscous]] |- | style='text-align:right'| 591 | ''[[:d:Q1395855|Fantasia]]'' | [[Файл:Fantasia 2012.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q179226|ат спорты]]'' | [[Мәгъриб]] | [[:commons:Category:Fantasia (Maghreb)|Fantasia (Maghreb)]] |- | style='text-align:right'| 592 | ''[[:d:Q3305039|malhun]]'' | [[Файл:Houcine slaoui jouant le malhoun Salé.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q11400811|music of North Africa]]'' | [[Мәгъриб]] | |- | style='text-align:right'| 593 | ''[[:d:Q50922878|Oshituthi shomagongo]]'' | | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Намибия]] | |- | style='text-align:right'| 594 | ''[[:d:Q96213186|Practices and expressions of joking relationships in Niger]]'' | | | | [[Нигер]] | |- | style='text-align:right'| 595 | ''[[:d:Q1426922|Ifá]]'' | [[Файл:Jogo de Ikin Orossi.JPG|center|128px]] | [[дин]] | | [[Нигерия]] | |- | style='text-align:right'| 596 | ''[[:d:Q17005276|Ijele Masquerade]]'' | [[Файл:Ijele masquerade. Anambra state.jpg|center|128px]] | | | [[Нигерия]] | [[:commons:Category:Ijele Masquerade|Ijele Masquerade]] |- | style='text-align:right'| 597 | ''[[:d:Q86753817|Kwagh-Hir]]'' | | | | [[Нигерия]] | [[:commons:Category:Kwagh-Hir|Kwagh-Hir]] |- | style='text-align:right'| 598 | ''[[:d:Q125494479|Agaba masquerade]]'' | | [[мәдәни мирас]] | | [[Нигерия]] | |- | style='text-align:right'| 599 | ''[[:d:Q125494546|Odo masquerade]]'' | | [[мәдәни мирас]] | | [[Нигерия]] | |- | style='text-align:right'| 600 | ''[[:d:Q113025263|Corso culture, flower and fruit parades in the Netherlands]]'' | | | | ''[[:d:Q29999|Нидерланд патшалыгы]]'' | |- | style='text-align:right'| 601 | ''[[:d:Q113025265|Craft of the miller operating windmills and watermills]]'' | | | | ''[[:d:Q29999|Нидерланд патшалыгы]]'' | |- | style='text-align:right'| 602 | ''[[:d:Q3087681|El Güegüense]]'' | [[Файл:Mascaras de El Gueguense.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | [[Никарагуа]] | [[:commons:Category:El Güegüense|El Güegüense]] |- | style='text-align:right'| 603 | ''[[:d:Q1004929|bunad]]'' | [[Файл:BUNAD Telemarksbunad dame Kvinnebunad Øst-Telemark beltestakk Liv Skjorte Knapper Sølje Belte broderier Norwegian traditional folk costume. Utstillingsvindu Window display Tønsberg Norway 2022 IMG 3984.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q3172759|милли кием]]'' | [[Норвегия]] | [[:commons:Category:Traditional clothing of Norway|Traditional clothing of Norway]] |- | style='text-align:right'| 604 | ''[[:d:Q113025305|Practice of traditional music and dance in Setesdal, playing, dancing and singing (stev/stevjing)]]'' | [[Файл:Gustav Wentzel - Dance in Setesdal - NG.M.00430 - National Museum of Art, Architecture and Design.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2434238|мирас]]'' | | [[Норвегия]] | |- | style='text-align:right'| 605 | ''[[:d:Q132274|хәнҗәр]]'' | [[Файл:Dagger with Sheath MET 36.25.1002ab 003july2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15142889|корал сыйныфы]]'' | ''[[:d:Q182780|хәнҗәр]]''<br/>''[[:d:Q12791|кылыч]]'' | [[Оман]] | [[:commons:Category:Khanjars|Khanjars]] |- | style='text-align:right'| 606 | ''[[:d:Q2829206|Al-Bar'ah]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | [[бию]] | [[Оман]] | |- | style='text-align:right'| 607 | ''[[:d:Q12213610|yowlah]]'' | [[Файл:Yowla dance.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q7616234|stick dance (African-American)]]'' | [[Оман]]<br/>[[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | |- | style='text-align:right'| 608 | ''[[:d:Q60841868|Al ‘azi, elegy, processional march and poetry]]'' | | | | [[Оман]] | |- | style='text-align:right'| 609 | ''[[:d:Q113025282|Horse and camel Ardhah]]'' | | | | [[Оман]] | |- | style='text-align:right'| 610 | ''[[:d:Q122442872|Al-Taghrooda]]'' | | ''[[:d:Q110220157|шигъри жанр]]''<br/>[[җыр]] | | [[Оман]]<br/>[[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | |- | style='text-align:right'| 611 | ''[[:d:Q1410380|sombrero pintao]]'' | [[Файл:Sombrero Pinta'o Fino de 18 vueltas.jpg|center|128px]] | | [[эшләпә]] | [[Панама]] | [[:commons:Category:Sombreros pintaos|Sombreros pintaos]] |- | style='text-align:right'| 612 | ''[[:d:Q5783033|congos]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | | [[Панама]] | |- | style='text-align:right'| 613 | ''[[:d:Q5789001|Dances and expressions associated with the Corpus Christi Festivity]]'' | [[Файл:Diablicossucios.JPG|center|128px]] | | | [[Панама]] | |- | style='text-align:right'| 614 | ''[[:d:Q907289|tereré]]'' | [[Файл:Terere ñana.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q138675588|yerba mate beverage]]'' | [[Парагвай]] | [[:commons:Category:Tererés|Tererés]] |- | style='text-align:right'| 615 | ''[[:d:Q604820|Huaconada]]'' | [[Файл:Huaconada-Mito-Perú.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q201022|халык биюе]]'' | [[Перу]] | [[:commons:Category:Huaconada de Mito|Huaconada de Mito]] |- | style='text-align:right'| 616 | ''[[:d:Q1057953|ceviche]]'' | [[Файл:Cebiche de corvina.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q6460735|ашау]]''<br/>''[[:d:Q44480854|raw fish dish]]'' | ''[[:d:Q44480854|raw fish dish]]'' | [[Перу]] | [[:commons:Category:Ceviche|Ceviche]] |- | style='text-align:right'| 617 | ''[[:d:Q2408955|Qoyllur Rit'i]]'' | [[Файл:Qoyllur R'Iti Cross 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130748394|religious festival]]''<br/>''[[:d:Q1644573|зыярәт кылу]]'' | | [[Перу]] | [[:commons:Category:Quyllurit'i|Quyllurit'i]] |- | style='text-align:right'| 618 | ''[[:d:Q2886472|wititi]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Перу]] | [[:commons:Category:Wititi|Wititi]] |- | style='text-align:right'| 619 | ''[[:d:Q5221455|Danza de tijeras]]'' | [[Файл:«Supaypa Wasin Tusuq»- el danzante en la casa del diablo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q201022|халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q17176998|indigenous American dance]]''<br/>''[[:d:Q7171186|Peruvian dance]]'' | [[Перу]] | [[:commons:Category:Danza de las tijeras|Danza de las tijeras]] |- | style='text-align:right'| 620 | ''[[:d:Q5447340|Fiesta de la Candelaria]]'' | [[Файл:Festividad de la Virgen de la Candelaria en Puno 2024 102.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]''<br/>''[[:d:Q1897717|Marian feast days]]'' | | [[Перу]] | [[:commons:Category:Fiesta de la Candelaria (Peru)|Fiesta de la Candelaria (Peru)]] |- | style='text-align:right'| 621 | ''[[:d:Q5799139|Hatajo de negritos]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]''<br/>''[[:d:Q23072435|chant]]'' | [[бию]] | [[Перу]] | [[:commons:Category:Hatajo de negritos|Hatajo de negritos]] |- | style='text-align:right'| 622 | ''[[:d:Q21002400|Queshuachaca]]'' | [[Файл:IRB-7-MUDDY2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2566155|Inca rope bridge]]''<br/>''[[:d:Q334600|practice]]'' | | [[Перу]] | [[:commons:Category:Qeshuachaca|Qeshuachaca]] |- | style='text-align:right'| 623 | ''[[:d:Q27500854|Peruvian ceviche]]'' | [[Файл:Ceviche peruano es inscrita en la Lista Representativa de Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad - 53381967964.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q44480854|raw fish dish]]'' | ''[[:d:Q18679149|балык ашамлыгы]]'' | [[Перу]] | [[:commons:Category:Ceviche of Peru|Ceviche of Peru]] |- | style='text-align:right'| 624 | ''[[:d:Q45063660|Sistema de Jueces de Agua de Corongo]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Перу]] | |- | style='text-align:right'| 625 | ''[[:d:Q50923078|Taquile and its textile art]]'' | | | | [[Перу]] | |- | style='text-align:right'| 626 | ''[[:d:Q113025303|Awajún pottery]]'' | | ''[[:d:Q24017852|чүлмәкчелек стиле]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Перу]] | |- | style='text-align:right'| 627 | ''[[:d:Q203478|polonaise]]'' | [[Файл:Polonez Pod Gołym Niebem - Korneli Szlegel.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q280336|пар биюе]]''<br/>''[[:d:Q3015675|поляк халык биюе]]'' | [[Польша]] | [[:commons:Category:Polonaise|Polonaise]] |- | style='text-align:right'| 628 | ''[[:d:Q1544331|Kraków szopka]]'' | [[Файл:Szopka krakowska, Bronisław Pięcik, MHK, 1998.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q717040|Раштуа гореф-гадәтләре]]'' | ''[[:d:Q31732|nativity scene]]'' | [[Польша]] | [[:commons:Category:Kraków cribs|Kraków cribs]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[чолыкчылык]] | [[Файл:Wiki-Yäyläü2016 Şülgäntaş 103.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]''<br/>''[[:d:Q56299222|авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерү]]'' | [[Польша]]<br/>[[Беларусия|Беларусь]] | [[:commons:Category:Tree beekeeping|Tree beekeeping]] |- | style='text-align:right'| 630 | ''[[:d:Q113025276|Flower carpets tradition for Corpus Christi processions]]'' | [[Файл:A fragment of the flower carpet for Corpus Christi procession in Spycimierz, Poland - June 2021.jpg|center|128px]] | | | [[Польша]] | [[:commons:Category:Infiorata in Spycimierz|Infiorata in Spycimierz]] |- | style='text-align:right'| 631 | ''[[:d:Q185676|fado]]'' | [[Файл:Old Portuguese Tiles O Fado (2861589727).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | ''[[:d:Q106556293|португал халык музыкасы]]'' | [[Португалия]] | [[:commons:Category:Fado|Fado]] |- | style='text-align:right'| 632 | ''[[:d:Q9661378|Estremoz clay figures]]'' | [[Файл:Estremoz (476473513).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q877729|handicraft]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | ''[[:d:Q11642|чүлмәкчелек]]'' | [[Португалия]] | [[:commons:Category:Bonecos de Estremoz|Bonecos de Estremoz]] |- | style='text-align:right'| 633 | ''[[:d:Q10281831|Community festivities in Campo Maior]]'' | [[Файл:Paper Flower Festivities of Campo Maior.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | | [[Португалия]] | [[:commons:Category:Festas do Povo de Campo Maior|Festas do Povo de Campo Maior]] |- | style='text-align:right'| 634 | ''[[:d:Q19754215|cante alentejano]]'' | [[Файл:Traditional Musical Group (136308082) modified.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q106556293|португал халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q179465|полифония]]'' | [[Португалия]]<br/>''[[:d:Q45670|Португалия патшалыгы (1139-1910)]]'' | [[:commons:Category:Cante alentejano|Cante alentejano]] |- | style='text-align:right'| 635 | ''[[:d:Q78304389|Carnival of Podence]]'' | [[Файл:Carnaval de Podence 2011 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q132241|фестиваль]]''<br/>''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]''<br/>''[[:d:Q4618|карнавал]]'' | | [[Португалия]] | [[:commons:Category:Carnival of Podence|Carnival of Podence]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[Олонхо]] | [[Файл:Olonkho - the oldest epic arts of the Yakut people.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | [[эпос]]<br/>''[[:d:Q1097273|epic literature]]'' | [[Россия|Россия Федерациясе]] | |- | style='text-align:right'| 637 | ''[[:d:Q1025606|Semeiskie]]'' | | ''[[:d:Q11197007|этнодини төркем]]'' | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | [[:commons:Category:Semeiskie|Semeiskie]] |- | style='text-align:right'| 638 | ''[[:d:Q369261|Căluşari]]'' | [[Файл:Căluşari Cristian, Sibiu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q628455|гореф]]''<br/>''[[:d:Q189819|йола]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q996839|fraternal organization]]'' | [[Румыния]] | [[:commons:Category:Călușari|Călușari]] |- | style='text-align:right'| 639 | ''[[:d:Q868603|Horezu ceramics]]'' | [[Файл:Ceramică Horezu unu.jpg|center|128px]] | [[кәсеп]] | ''[[:d:Q13464614|ceramic art]]'' | [[Румыния]] | [[:commons:Category:Horezu ceramics|Horezu ceramics]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[Дойна]] | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q12736123|Romanian folk music]]''<br/>''[[:d:Q943929|халык җыры]]'' | [[Румыния]] | |- | style='text-align:right'| 641 | ''[[:d:Q2216785|cobza]]'' | [[Файл:Молдавская кобза.png|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q57315360|necked bowl lute sounded by plectrum]]'' | [[Румыния]]<br/>[[Молдова]] | [[:commons:Category:Cobza|Cobza]] |- | style='text-align:right'| 642 | ''[[:d:Q16219253|Colindat]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q1153848|Christmas in Romania]]'' | [[Румыния]]<br/>[[Молдова]] | |- | style='text-align:right'| 643 | ''[[:d:Q50922873|lad dance]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3576930|румын халык биюе]]'' | [[Румыния]] | |- | style='text-align:right'| 644 | ''[[:d:Q113025338|Traditional wall-carpet craftsmanship in Romania and the Republic of Moldova]]'' | | | | [[Румыния]]<br/>[[Молдова]] | |- | style='text-align:right'| 645 | ''[[:d:Q115741200|The art of the traditional blouse with embroidery on the shoulder (altiţă) — an element of cultural identity in Romania and the Republic of Moldova]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Румыния]]<br/>[[Молдова]] | |- | style='text-align:right'| 646 | ''[[:d:Q8084052|‘ie toga]]'' | | | | [[Самоа]] | |- | style='text-align:right'| 647 | ''[[:d:Q67206698|Tchiloli]]'' | | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | [[Сан-Томе һәм Принсипи]] | [[:commons:Category:Tchiloli|Tchiloli]] |- | style='text-align:right'| 648 | ''[[:d:Q11693803|montea]]'' | [[Файл:Moutya dance Seychelles.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q98528185|African folk music]]''<br/>''[[:d:Q6942267|music of Seychelles]]''<br/>[[бию]] | [[Сейшел утраулары]] | [[:commons:Category:Moutya|Moutya]] |- | style='text-align:right'| 649 | ''[[:d:Q1810575|Thieboudienne]]'' | [[Файл:Thieboudienne.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q3494357|culinary speciality]]'' | ''[[:d:Q18679149|балык ашамлыгы]]'' | [[Сенегал]] | [[:commons:Category:Thieboudienne|Thieboudienne]] |- | style='text-align:right'| 650 | ''[[:d:Q96415692|Xooy]]'' | [[Файл:Early 20th century Yoruba divination board.jpg|center|128px]] | [[мөрәсим]] | | [[Сенегал]] | |- | style='text-align:right'| 651 | ''[[:d:Q368610|slivovitz]]'' | [[Файл:Various Bottles of Slivovitz.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118056350|plums liquor]]'' | ''[[:d:Q222216|fruit brandy]]'' | [[Сербия]] | [[:commons:Category:Slivovitz|Slivovitz]] |- | style='text-align:right'| 652 | ''[[:d:Q1076115|kolo]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q17080806|түгәрәк биюе]]''<br/>''[[:d:Q108437850|Европа халык биюе]]'' | [[Сербия]] | [[:commons:Category:Kolo (dance)|Kolo (dance)]] |- | style='text-align:right'| 653 | ''[[:d:Q1474942|Slava]]'' | [[Файл:Славски колач и и икона Славе - Јовандан. Београд, Србија.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]]<br/>''[[:d:Q20900468|славян халык бәйрәме]]'' | | [[Сербия]] | [[:commons:Category:Slava|Slava]] |- | style='text-align:right'| 654 | ''[[:d:Q61125162|Zlakusa pottery making]]'' | [[Файл:Grncarija iz Zlakuse 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2695280|техника]]'' | | [[Сербия]] | |- | style='text-align:right'| 655 | ''[[:d:Q65203664|singing accompanied by gusle]]'' | | | | [[Сербия]] | |- | style='text-align:right'| 656 | ''[[:d:Q863425|hawker center]]'' | [[Файл:Bentayan Hawker Centre.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q1192284|food court]]'' | [[Сингапур]] | [[:commons:Category:Hawker centres|Hawker centres]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[кымыз]] | [[Файл:Kumys-bottle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26343751|fermented beverage]]'' | ''[[:d:Q185217|сөт мәхсулаты]]''<br/>''[[:d:Q26868628|yoghurt and other types of milk or cream, fermented or soured]]''<br/>''[[:d:Q26883701|кумыс, кумысный продукт]]''<br/>[[эчемлек]] | [[Скифия]]<br/>[[Монголия]]<br/>[[Казакъстан]]<br/>[[Кыргызстан]] | [[:commons:Category:Kymyz|Kymyz]] |- | style='text-align:right'| 658 | ''[[:d:Q11787|fujara]]'' | [[Файл:Fujaro ludado tuta bildo.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q55738655|open flute with external duct with fingerholes]]'' | [[Словакия]] | [[:commons:Category:Fujara|Fujara]] |- | style='text-align:right'| 659 | ''[[:d:Q96213153|Bagpipe culture]]'' | | | | [[Словакия]] | |- | style='text-align:right'| 660 | ''[[:d:Q113025271|Drotárstvo, wire craft and art]]'' | | | | [[Словакия]] | |- | style='text-align:right'| 661 | ''[[:d:Q113025297|Multipart singing of Horehronie]]'' | | | | [[Словакия]] | |- | style='text-align:right'| 662 | ''[[:d:Q113025299|Music of Terchová]]'' | | | | [[Словакия]] | |- | style='text-align:right'| 663 | ''[[:d:Q217671|Lipizzaner]]'' | [[Файл:Lipicanec PRMO.jpg|center|128px]] | [[ат токымнары]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q808569|Baroque horse]]'' | [[Словения]]<br/>[[Австрия]] | [[:commons:Category:Lipizzaner|Lipizzaner]] |- | style='text-align:right'| 664 | ''[[:d:Q7419741|Idrija lace]]'' | [[Файл:Idrijska cipka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20091976|җирле тукымачылык сәнгате]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q64407093|bobbin lace making]]''<br/>''[[:d:Q4797251|Slovenian art]]'' | [[Словения]] | |- | style='text-align:right'| 665 | ''[[:d:Q8082817|Škofja Loka Passion Play]]'' | | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | | [[Словения]] | [[:commons:Category:Škofja Loka Passion Play|Škofja Loka Passion Play]] |- | style='text-align:right'| 666 | ''[[:d:Q9018108|Kurent]]'' | [[Файл:Kurenti na Ptuju.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12737077|һөнәр төре]]'' | ''[[:d:Q97466613|carnival character]]'' | [[Словения]] | [[:commons:Category:Korant|Korant]] |- | style='text-align:right'| 667 | ''[[:d:Q115610713|Beekeeping in Slovenia]]'' | [[Файл:JansasBeehive.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q25539041|beekeeping of an area]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | [[умартачылык]]<br/>''[[:d:Q110119930|agriculture in Slovenia]]'' | [[Словения]] | [[:commons:Category:Beekeeping in Slovenia|Beekeeping in Slovenia]] |- | style='text-align:right'| 668 | ''[[:d:Q3447507|Ardah]]'' | [[Файл:Jenadriyah 27 (12).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q2030514|Middle Eastern folk dance]]'' | [[Согуд Гарәбстаны]] | [[:commons:Category:Ardah Najdiyah|Ardah Najdiyah]] |- | style='text-align:right'| 669 | ''[[:d:Q12215629|Al Sadu]]'' | | ''[[:d:Q113144300|traditional craftsmanship]]'' | ''[[:d:Q7708485|textile process]]'' | [[Согуд Гарәбстаны]]<br/>[[Күвәйт]]<br/>[[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | [[:commons:Category:Al Sadu|Al Sadu]] |- | style='text-align:right'| 670 | ''[[:d:Q56473975|Al-Qatt Al-Asiri Al Saudi]]'' | | ''[[:d:Q1792644|сәнгать стиле]]'' | | [[Согуд Гарәбстаны]] | |- | style='text-align:right'| 671 | ''[[:d:Q97160325|Khawlani Coffee Beans]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>[[каһвә]] | | [[Согуд Гарәбстаны]]<br/>[[Йәмән]] | |- | style='text-align:right'| 672 | ''[[:d:Q109259132|Wardh Taifi]]'' | [[Файл:Rosa damascena ps.jpg|center|128px]] | [[гөлҗимеш]] | | [[Согуд Гарәбстаны]] | |- | style='text-align:right'| 673 | ''[[:d:Q115327176|Camel Heda'a]]'' | [[Файл:حداء الإبل.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Согуд Гарәбстаны]]<br/>[[Оман]]<br/>[[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]] | |- | style='text-align:right'| 674 | ''[[:d:Q130609436|Согуд каһвәсе]]'' | | [[эчемлек]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[каһвә]]<br/>''[[:d:Q1150728|гарәп каһвәсе]]'' | [[Согуд Гарәбстаны]] | |- | style='text-align:right'| 675 | ''[[:d:Q6826151|Qudud Halabiya]]'' | [[Файл:P1480908 Ensemble Ramel Aleppo (16163468170).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107356781|җыр төре]]'' | ''[[:d:Q235858|traditional folk music]]''<br/>''[[:d:Q1956166|Muwashshah]]'' | [[Сүрия]] | |- | style='text-align:right'| 676 | ''[[:d:Q113025306|Practices and craftsmanship associated with the Damascene rose in Al-Mrah]]'' | | | | [[Сүрия]] | |- | style='text-align:right'| 677 | ''[[:d:Q915953|Khon]]'' | [[Файл:Atthami Bucha Festival Laplae Uttaradit 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | [[Таиланд]] | [[:commons:Category:Khon|Khon]] |- | style='text-align:right'| 678 | ''[[:d:Q6817305|Menora]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3015683|Таиланд биюе]]''<br/>''[[:d:Q97358130|Малайзия биюе]]'' | [[Таиланд]] | [[:commons:Category:Manora (dance)|Manora (dance)]] |- | style='text-align:right'| 679 | ''[[:d:Q31352561|tom yum kung]]'' | [[Файл:Tom yam kung 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41415|аш]]'' | [[Том ям]] | [[Таиланд]] | [[:commons:Category:Tom yam kung|Tom yam kung]] |- | style='text-align:right'| 680 | ''[[:d:Q97306888|Nuad Thai, traditional Thai massage]]'' | | | | [[Таиланд]] | |- | style='text-align:right'| 681 | [[шәшмәкам]] | [[Файл:Ансамбль народных исполнителей.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q862597|musical form]]'' | ''[[:d:Q107192370|Tajik music]]''<br/>''[[:d:Q107192506|Uzbek classical music]]'' | [[Таҗикстан]]<br/>[[Үзбәкстан]] | [[:commons:Category:Shashmaqam|Shashmaqam]] |- | style='text-align:right'| 682 | ''[[:d:Q5431633|falak]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q113856940|Pamiri music]]'' | [[Таҗикстан]] | |- | style='text-align:right'| 683 | ''[[:d:Q794338|lakalaka]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q22673991|Тонга биюе]]'' | [[Тонга]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[Хәриссә]] | [[Файл:هريسة دياري.JPG|center|128px]] | [[спред]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q605076|cookbook]]'' | ''[[:d:Q178359|соус]]''<br/>''[[:d:Q522171|hot sauce]]'' | [[Тунис]] | [[:commons:Category:Harissa|Harissa]] |- | style='text-align:right'| 685 | ''[[:d:Q2957722|Charfia]]'' | [[Файл:Pêcheries Kerkennah.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460693|know-how]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q7835525|trap]]'' | [[Тунис]] | [[:commons:Category:Charfia|Charfia]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[Xıdırlez]] | [[Файл:Hıdırellez in Crimea 03.jpg|center|128px]] | [[бәйрәм]] | | [[Төньяк Македония]]<br/>[[Төркия]] | [[:commons:Category:Hıdırellez|Hıdırellez]] |- | style='text-align:right'| 687 | ''[[:d:Q6431029|kopačka]]'' | [[Файл:Igraorna grupa od Topolnica, Radovisko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q12908299|Macedonian oro]]'' | [[Төньяк Македония]] | |- | style='text-align:right'| 688 | ''[[:d:Q96213233|Feast of the Holy Forty Martyrs in Štip]]'' | | | | [[Төньяк Македония]] | |- | style='text-align:right'| 689 | [[Ахалтәкә аты]] | [[Файл:Dagat-Geli.jpg|center|128px]] | [[ат токымнары]] | ''[[:d:Q1974767|Oriental horse]]'' | [[Төрекмәнстан]] | [[:commons:Category:Akhal-Teke|Akhal-Teke]] |- | style='text-align:right'| 690 | ''[[:d:Q111209723|Kushtdepdi rite of singing and dancing]]'' | | | | [[Төрекмәнстан]] | |- | style='text-align:right'| 691 | ''[[:d:Q113025272|Dutar making craftsmanship and traditional music performing art combined with singing]]'' | | | | [[Төрекмәнстан]] | |- | style='text-align:right'| 692 | ''[[:d:Q115741199|Turkmen-style needlework art]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Төрекмәнстан]]<br/>[[Иран]] | |- | style='text-align:right'| 693 | ''[[:d:Q43022|төрек каһвәсе]]'' | [[Файл:Turkish coffee in Istanbul.jpg|center|128px]] | | [[каһвә]] | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Turkish coffee|Turkish coffee]] |- | style='text-align:right'| 694 | ''[[:d:Q478940|meddah]]'' | [[Файл:Meddah story teller.png|center|128px]] | [[һөнәр]]<br/>''[[:d:Q12737077|һөнәр төре]]'' | ''[[:d:Q12869138|әкиятләр сөйләүчесе]]''<br/>''[[:d:Q117442841|fairy tale teller]]'' | [[Төркия]] | |- | style='text-align:right'| 695 | ''[[:d:Q656831|мөселман каллиграфиясе]]'' | [[Файл:Maghribi script sura 5.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q24905394|гарәп каллиграфиясе]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Islamic calligraphy|Islamic calligraphy]] |- | style='text-align:right'| 696 | ''[[:d:Q909011|Karagöz and Hacivat]]'' | [[Файл:Turchia, marionette karagoz, xx secolo, karagöz e hacivat (protagonista e antagonista) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | ''[[:d:Q854836|күләгәләр театры]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Karagöz and Hacivat|Karagöz and Hacivat]] |- | style='text-align:right'| 697 | ''[[:d:Q1437738|Semah, Alevi-Bektaşi ritual]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | | [[Төркия]] | |- | style='text-align:right'| 698 | ''[[:d:Q2305258|tulum]]'' | [[Файл:Birol-topaloglu-tulum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q34379|музыка коралы]]'' | ''[[:d:Q8347|сорнай]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Tulum (bagpipe)|Tulum (bagpipe)]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[төрек укчылыгы]] | [[Файл:Traditional archery (Turkish Republic) pictogram.png|center|128px]] | [[спорт]] | ''[[:d:Q108429|җәядән ату]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Archery in Turkey|Archery in Turkey]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[Изник керамикасы]] | | ''[[:d:Q24017852|чүлмәкчелек стиле]]'' | ''[[:d:Q136386189|Ottoman pottery]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:İznik ceramics|İznik ceramics]] |- | style='text-align:right'| 701 | ''[[:d:Q3668429|keşkek]]'' | [[Файл:Tokat keshkek.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q2920963|stew]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Keşkek|Keşkek]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[ашыйк]] | | ''[[:d:Q12737077|һөнәр төре]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q16157609|folk artist]]''<br/>''[[:d:Q16335296|тарихи һөнәр]]'' | [[Төркия]] | [[:commons:Category:Saz poets|Saz poets]] |- | style='text-align:right'| 703 | ''[[:d:Q17513358|Traditional Sohbet meetings]]'' | | | | [[Төркия]] | |- | style='text-align:right'| 704 | ''[[:d:Q96213129|Ebru, Turkish art of marbling]]'' | | | | [[Төркия]] | |- | style='text-align:right'| 705 | ''[[:d:Q113025294|Mevlevi Sema ceremony]]'' | [[Файл:Whirling Dervish (224083915).jpeg|center|128px]] | | | [[Төркия]] | |- | style='text-align:right'| 706 | ''[[:d:Q112633680|Barkcloth making in Uganda]]'' | [[Файл:Back cloth preparation from a fig tree in Uganda 09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11836471|clothmaking]]'' | ''[[:d:Q4860921|barkcloth]]''<br/>''[[:d:Q4690046|African textiles]]'' | [[Уганда]] | [[:commons:Category:Barkcloth making in Uganda|Barkcloth making in Uganda]] |- | style='text-align:right'| 707 | ''[[:d:Q12140171|Petrykivka painting]]'' | [[Файл:Таріль дерев'яна "Серпень".jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17399019|рәсем стиле]]'' | ''[[:d:Q16714933|decorative painting]]'' | [[Украина]] | [[:commons:Category:Petrykivka decorative painting|Petrykivka decorative painting]] |- | style='text-align:right'| 708 | ''[[:d:Q50747824|Örnek]]'' | [[Файл:2021. Текие дервишей в Евпатории DSC 4292.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4470686|бизәк]]''<br/>''[[:d:Q335261|нәкыш]]'' | | [[Украина]] | [[:commons:Category:Örnek (оrnament)|Örnek (оrnament)]] |- | style='text-align:right'| 709 | ''[[:d:Q85993896|Kosiv painted ceramics]]'' | [[Файл:0513 Die Sammlung pokutischer Keramik-Geschirr aus dem 19. Jahrhundert im Stadtmuseum in Sanok.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q24017852|чүлмәкчелек стиле]]'' | ''[[:d:Q45621|керамика]]'' | [[Украина]] | [[:commons:Category:Kosiv painted ceramics|Kosiv painted ceramics]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[Урта Азия көтүче эте|Алабай]] | [[Файл:2.CAO in Hungary.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39367|dog breed]]'' | [[эт]] | [[Урта Азия]] | [[:commons:Category:Central Asia Shepherd Dog|Central Asia Shepherd Dog]] |- | style='text-align:right'| 711 | ''[[:d:Q1960172|Hudhud]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]'' | [[Филиппин|Филипин]] | |- | style='text-align:right'| 712 | ''[[:d:Q85755691|Darangen]]'' | | [[эпос]] | | [[Филиппин|Филипин]] | |- | style='text-align:right'| 713 | ''[[:d:Q1598293|фин саунасы]]'' | [[Файл:In de sauna. Slaan met berkentakken, Bestanddeelnr 920-4683.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1914636|эшчәнлек]]'' | ''[[:d:Q57036|сауна]]'' | [[Финляндия]] | [[:commons:Category:Saunas in Finland|Saunas in Finland]] |- | style='text-align:right'| 714 | ''[[:d:Q113025287|Kaustinen fiddle playing and related practices and expressions]]'' | [[Файл:Purppuripelimannit laajalla kokoonpanolla.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | | [[Финляндия]] | [[:commons:Category:Kaustinen fiddle playing|Kaustinen fiddle playing]] |- | style='text-align:right'| 715 | ''[[:d:Q208172|француз багет икмәге]]'' | [[Файл:Baguettes - stonesoup.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q951964|туклану продукты]]'' | ''[[:d:Q137778889|bread loaf]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Baguettes|Baguettes]] |- | style='text-align:right'| 716 | ''[[:d:Q496929|maloya]]'' | [[Файл:Simangavol2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3328757|music of Réunion]]''<br/>''[[:d:Q6942267|music of Seychelles]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Maloya|Maloya]] |- | style='text-align:right'| 717 | ''[[:d:Q781014|Aubusson tapestry]]'' | [[Файл:L'éducation d'Apollon.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q29167534|tapestry weave]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Aubusson tapestries|Aubusson tapestries]] |- | style='text-align:right'| 718 | ''[[:d:Q1408378|Fest Noz]]'' | [[Файл:Fest noz 4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | ''[[:d:Q1656682|вакыйга]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Fest-noz|Fest-noz]] |- | style='text-align:right'| 719 | ''[[:d:Q1781796|sega]]'' | [[Файл:Bastille Festival 70.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q6942267|music of Seychelles]]'' | [[Франция]]<br/>[[Маврикий]] | [[:commons:Category:Sega music|Sega music]] |- | style='text-align:right'| 720 | ''[[:d:Q2164953|gastronomic meal of the French]]'' | [[Файл:Pierre-Auguste Renoir - Luncheon of the Boating Party - Google Art Project.jpg|center|128px]] | | | [[Франция]] | [[:commons:Category:Cuisine of France|Cuisine of France]] |- | style='text-align:right'| 721 | ''[[:d:Q2569001|Equitation in the French tradition]]'' | [[Файл:Cadre noir - cheval passant entre les piliers.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1645382|riding style]]'' | ''[[:d:Q1200525|classical dressage]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Cadre noir|Cadre noir]] |- | style='text-align:right'| 722 | ''[[:d:Q2864645|carpentry in France]]'' | [[Файл:Charpente.Notre.Dame.Paris.png|center|128px]] | ''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | | [[Франция]] | [[:commons:Category:Carpentry in France|Carpentry in France]] |- | style='text-align:right'| 723 | ''[[:d:Q2915789|gwo ka]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q15221176|Гваделупа музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q107025062|French Caribbean music]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Gwo ka|Gwo ka]] |- | style='text-align:right'| 724 | ''[[:d:Q2939692|Carnaval de Granville]]'' | [[Файл:Carnavalier vues du port.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q74817647|географик регион аспекты]]'' | ''[[:d:Q4618|карнавал]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Carnaval de Granville|Carnaval de Granville]] |- | style='text-align:right'| 725 | ''[[:d:Q5999593|General fraternity]]'' | | | ''[[:d:Q996839|fraternal organization]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[Франция]] | [[:commons:Category:Compagnonnage|Compagnonnage]] |- | style='text-align:right'| 726 | ''[[:d:Q19544614|Fêtes de l'ours en Vallespir]]'' | [[Файл:Festa de l'Os de Sant Llorenç de Cerdans.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | [[Франция]] | [[:commons:Category:Fêtes de l'ours en Vallespir|Fêtes de l'ours en Vallespir]] |- | style='text-align:right'| 727 | ''[[:d:Q21427744|Perfumeries of Grasse]]'' | [[Файл:Fragonard Parfumeur (5646945229).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q194980|intangible good]]'' | | [[Франция]] | |- | style='text-align:right'| 728 | ''[[:d:Q96213238|Limousin septennial ostensions]]'' | | | | [[Франция]] | |- | style='text-align:right'| 729 | ''[[:d:Q113025298|Musical art of horn players]]'' | | ''[[:d:Q113162275|музыкаль чара]]''<br/>''[[:d:Q2145110|repertoire]]'' | | [[Франция]]<br/>[[Бельгия]]<br/>[[Люксембург]]<br/>[[Италия]] | |- | style='text-align:right'| 730 | ''[[:d:Q2143601|Alençon lace]]'' | [[Файл:Strook in Alençon naaldkant, 1750-1775.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20091976|җирле тукымачылык сәнгате]]'' | ''[[:d:Q64437985|needle lace-making]]''<br/>''[[:d:Q10498581|French art]]'' | [[Франция корольлеге|Франция патшалыгы]] | [[:commons:Category:Point d'Alençon|Point d'Alençon]] |- | style='text-align:right'| 731 | ''[[:d:Q16269113|Hikaye]]'' | | | ''[[:d:Q986539|авыз әдәбияты]]'' | [[Фәләстин дәүләте|Фәләстыйн]] | |- | style='text-align:right'| 732 | ''[[:d:Q113025317|The art of embroidery in Palestine, practices, skills, knowledge and rituals]]'' | | | | [[Фәләстин дәүләте|Фәләстыйн]] | |- | style='text-align:right'| 733 | ''[[:d:Q1253861|bećarac]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q862597|musical form]]'' | ''[[:d:Q107331898|хорват халык музыкасы]]'' | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 734 | ''[[:d:Q1428470|klapa]]'' | [[Файл:ESC2013 - Croatia 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q105756498|type of musical group]]'' | ''[[:d:Q107331898|хорват халык музыкасы]]'' | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 735 | ''[[:d:Q1563592|Zvončari]]'' | [[Файл:Kastav-halubajski zvoncari.jpg|center|128px]] | | | [[Хорватия]] | [[:commons:Category:Zvončari|Zvončari]] |- | style='text-align:right'| 736 | ''[[:d:Q2296569|Sinjska alka]]'' | [[Файл:Alka - Horseman2.jpg|center|128px]] | [[ат спорты]]<br/>''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q18608583|recurring sporting event]]'' | | [[Хорватия]] | [[:commons:Category:Alka|Alka]] |- | style='text-align:right'| 737 | ''[[:d:Q3068890|licitar]]'' | [[Файл:Licitars2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q477248|pastry]]''<br/>''[[:d:Q3277325|Slovenian cuisine]]'' | | [[Хорватия]] | [[:commons:Category:Licitar|Licitar]] |- | style='text-align:right'| 738 | ''[[:d:Q3504711|Za križen]]'' | [[Файл:Hvar03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q231685|stations of the Cross]]'' | | [[Хорватия]] | [[:commons:Category:Za križen|Za križen]] |- | style='text-align:right'| 739 | ''[[:d:Q5608878|dry stone walling]]'' | [[Файл:MiceneTesoroAtreoMuraDromos.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4787070|архитектура технологиясе]]''<br/>''[[:d:Q37736399|традицион һөнәр]]'' | ''[[:d:Q148571|койма]]''<br/>''[[:d:Q19794820|таш өю]]'' | [[Хорватия]]<br/>[[Кипр Республикасы]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Греция]]<br/>[[Италия]]<br/>[[Словения]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Швейцария]]<br/>[[Австрия]]<br/>[[Украина]]<br/>[[Ирландия]] | [[:commons:Category:Dry stone|Dry stone]] |- | style='text-align:right'| 740 | ''[[:d:Q7034534|nijemo kolo]]'' | [[Файл:Glamocko Nijemo Kolo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q5187181|хорват халык биюе]]''<br/>''[[:d:Q1076115|kolo]]'' | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 741 | ''[[:d:Q12630167|Wooden toys of Hrvatsko Zagorje]]'' | [[Файл:Sestine Remete EMZ 300109.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11422|уенчык]]'' | | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 742 | ''[[:d:Q12630967|Festivity of Saint Blaise, the patron of Dubrovnik]]'' | [[Файл:Puštanje golubica.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]'' | | [[Хорватия]] | [[:commons:Category:Festivity of Saint Blaise of Dubrovnik|Festivity of Saint Blaise of Dubrovnik]] |- | style='text-align:right'| 743 | ''[[:d:Q12635607|Spring procession of Ljelje/Kraljice]]'' | | ''[[:d:Q657449|парад]]'' | | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 744 | ''[[:d:Q16115394|Two-part singing and playing in the Istrian scale]]'' | | | | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 745 | ''[[:d:Q63064412|Međimurska popevka]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107356781|җыр төре]]'' | ''[[:d:Q107331898|хорват халык музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q943929|халык җыры]]'' | [[Хорватия]] | [[:commons:Category:Međimurska popevka|Međimurska popevka]] |- | style='text-align:right'| 746 | ''[[:d:Q115550022|Festivity of Saint Tryphon and the Kolo (chain dance) of Saint Tryphon, traditions of Croats from Boka Kotorska (Bay of Kotor) who live in the Republic of Croatia]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Хорватия]] | |- | style='text-align:right'| 747 | ''[[:d:Q12628095|Boka Navy Kotor]]'' | [[Файл:Bokeljska Mornarica 01 (Tripundan 2023).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43229|оешма]]'' | | [[Черногория]] | [[:commons:Category:Boka Navy Kotor|Boka Navy Kotor]] |- | style='text-align:right'| 748 | ''[[:d:Q40265|Slovak verbunk]]'' | [[Файл:Jožka Uprka - Národopisné svátky Moravy.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q109454197|Czech folk dance]]''<br/>''[[:d:Q116173006|Slovak folk dance]]'' | [[Чехия]] | |- | style='text-align:right'| 749 | ''[[:d:Q40270|Ride of the Kings]]'' | [[Файл:Jizda Kralu Vlcnov Czech Rep.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Чехия]] | [[:commons:Category:Ride of the Kings|Ride of the Kings]] |- | style='text-align:right'| 750 | ''[[:d:Q20526833|Shrovetide door-to-door processions and masks in the villages of the Hlinecko area]]'' | | ''[[:d:Q898830|procession]]'' | | [[Чехия]] | |- | style='text-align:right'| 751 | ''[[:d:Q65134946|Puppetry in Slovakia and Czechia]]'' | [[Файл:Marionetki w Muzeum Marionetek w Czeskim Krumlovie 11(js).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q588750|курчак театры]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]'' | | [[Чехия]]<br/>[[Словакия]] | [[:commons:Category:Marionettes from Czechia|Marionettes from Czechia]] |- | style='text-align:right'| 752 | ''[[:d:Q113025281|Handmade production of Christmas tree decorations from blown glass beads]]'' | | | | [[Чехия]] | |- | style='text-align:right'| 753 | ''[[:d:Q18582315|baile chino]]'' | [[Файл:Andacollo 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | | [[Чили]] | |- | style='text-align:right'| 754 | ''[[:d:Q35281|Базель карнавалы]]'' | [[Файл:Morgestraich Basler Fasnacht 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4618|карнавал]]''<br/>''[[:d:Q80114047|UNESCO Intangible Cultural Heritage in Switzerland]]'' | | [[Швейцария]] | [[:commons:Category:Basler Fasnacht|Basler Fasnacht]] |- | style='text-align:right'| 755 | ''[[:d:Q682504|Fête des Vignerons]]'' | [[Файл:Fête des vignerons Vevey 1955, Arène.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q132241|фестиваль]]''<br/>''[[:d:Q462100|шәраб фестивале]]'' | | [[Швейцария]] | [[:commons:Category:Fête des vignerons|Fête des vignerons]] |- | style='text-align:right'| 756 | ''[[:d:Q3922375|Holy Week processions in Mendrisio]]'' | [[Файл:ProcessioneMendrisio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109379965|Holy Week in a geographic region]]'' | | [[Швейцария]] | [[:commons:Category:Processioni della Settimana Santa di Mendrisio|Processioni della Settimana Santa di Mendrisio]] |- | style='text-align:right'| 757 | ''[[:d:Q60963740|Craftsmanship of mechanical watchmaking and art mechanics]]'' | | | | [[Швейцария]]<br/>[[Франция]] | |- | style='text-align:right'| 758 | ''[[:d:Q107290375|Avalanche risk management]]'' | [[Файл:Ausbildung zur Suche nach Lawinenverschütteten.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2695280|техника]]'' | | [[Швейцария]]<br/>[[Австрия]] | [[:commons:Category:Avalanche risk management in Austria and Switzerland|Avalanche risk management in Austria and Switzerland]] |- | style='text-align:right'| 759 | ''[[:d:Q113025310|Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka]]'' | | | | [[Шри-Ланка]] | |- | style='text-align:right'| 760 | ''[[:d:Q113025333|Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla]]'' | | | | [[Шри-Ланка]] | |- | style='text-align:right'| 761 | ''[[:d:Q741814|панама баш киеме]]'' | [[Файл:Panama hat (drawing).jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q204390|straw hat]]'' | [[Эквадор]] | [[:commons:Category:Panama hats|Panama hats]] |- | style='text-align:right'| 762 | ''[[:d:Q113025300|Oral heritage and cultural manifestations of the Zápara people]]'' | | | | [[Эквадор]]<br/>[[Перу]] | |- | style='text-align:right'| 763 | ''[[:d:Q1741199|Kihnu]]'' | [[Файл:Seashore of Kihnu.jpg|center|128px]] | [[утрау]] | | [[Эстония]] | [[:commons:Category:Kihnu|Kihnu]] |- | style='text-align:right'| 764 | ''[[:d:Q3228974|seto leelo]]'' | [[Файл:Siidisõsarõ.IMG 7196.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q3110519|Эстония музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q4400125|runo song]]''<br/>''[[:d:Q179465|полифония]]'' | [[Эстония]] | |- | style='text-align:right'| 765 | ''[[:d:Q12370530|mulgipuder]]'' | [[Файл:Mulgipuder.jpg|center|128px]] | | [[ботка]] | [[Эстония]] | |- | style='text-align:right'| 766 | ''[[:d:Q96213180|smoke sauna tradition in Võromaa]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q1579009|smoke sauna]]'' | [[Эстония]] | |- | style='text-align:right'| 767 | ''[[:d:Q1133754|Timkat]]'' | [[Файл:Timkat priests.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]] | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | [[:commons:Category:Timkat|Timkat]] |- | style='text-align:right'| 768 | ''[[:d:Q3756830|Gadaa]]'' | [[Файл:የ ገዳ ስነስርኣት.jpg|center|128px]] | [[демократия]] | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | [[:commons:Category:Gadaa|Gadaa]] |- | style='text-align:right'| 769 | ''[[:d:Q96213157|Fichee-Chambalaalla]]'' | [[Файл:Fichchee- The New Year of Sidama- The Sidama people celebrate the festival en mass in their sacred place called Gudumale which is located on the beautiful city of Hawassa- 2013-12-18 17-37.jpg|center|128px]] | [[Кичә (күңел ачу)|кичә]]<br/>''[[:d:Q64272108|cultural festival]]'' | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | |- | style='text-align:right'| 770 | [[регги]] | [[Файл:Buju Banton.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q572717|music of Jamaica]]'' | [[Ямайка]] | [[:commons:Category:Reggae|Reggae]] |- | style='text-align:right'| 771 | ''[[:d:Q3294871|Maroon heritage of Moore Town]]'' | | | | [[Ямайка]] | |- | style='text-align:right'| 772 | ''[[:d:Q199701|kabuki]]'' | [[Файл:Morita-za in the 1790s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | ''[[:d:Q1364447|япон театры]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Kabuki|Kabuki]] |- | style='text-align:right'| 773 | ''[[:d:Q234138|Japanese cuisine]]'' | [[Файл:Breakfast at Tamahan Ryokan, Kyoto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1968435|милли ризыклар]]'' | ''[[:d:Q19368756|East Asian cuisine]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Cuisine of Japan|Cuisine of Japan]] |- | style='text-align:right'| 774 | ''[[:d:Q243170|Bunraku]]'' | [[Файл:文樂三番叟戲偶.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7777573|театраль жанр]]'' | ''[[:d:Q588750|курчак театры]]''<br/>''[[:d:Q1364447|япон театры]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Bunraku|Bunraku]] |- | style='text-align:right'| 775 | ''[[:d:Q718540|gagaku]]'' | [[Файл:Gagaku orchestra01.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q15614479|East Asian court ceremonial music]]''<br/>''[[:d:Q7832297|традицион япон музыкасы]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Gagaku|Gagaku]] |- | style='text-align:right'| 776 | ''[[:d:Q1037119|nōgaku]]'' | [[Файл:Zo'onna Noh Mask, Edo period, 18th century, wood with polychromy - Tokyo National Museum - DSC06166.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q45971958|башкарма сәнгать жанры]]'' | ''[[:d:Q1364447|япон театры]]''<br/>''[[:d:Q11615913|performing arts in Japan]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 777 | ''[[:d:Q2238334|Oku-noto no Aenokoto]]'' | [[Файл:Oku-noto no Aenokoto, offering meals to the deities.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q189819|йола]]''<br/>''[[:d:Q2304773|harvest festival]]'' | | [[Япония]] | [[:commons:Category:Oku-noto no Aenokoto|Oku-noto no Aenokoto]] |- | style='text-align:right'| 778 | ''[[:d:Q2829083|Akiu no Taue Odori]]'' | [[Файл:Senmyoji-Akiu 202505.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q11577057|taue odori]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 779 | ''[[:d:Q3307937|Mibu no Hana Taue]]'' | [[Файл:Mibu-hanadaue01.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | ''[[:d:Q12595244|rice transplantation]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Mibu no Hana Taue|Mibu no Hana Taue]] |- | style='text-align:right'| 780 | ''[[:d:Q8062732|Yūki-tsumugi]]'' | [[Файл:Spinning in Japan for Yuki tsumugi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11606456|Traditional Crafts of Japan (as designated by the Minister of Economy, Trade and Industry)]]'' | [[ефәкчелек]]<br/>''[[:d:Q107598958|tsumugi]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Yūki-tsumugi|Yūki-tsumugi]] |- | style='text-align:right'| 781 | ''[[:d:Q11318123|Chakkirako]]'' | | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3595906|ceremonial dance]]''<br/>''[[:d:Q108182092|Japanese dance]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 782 | ''[[:d:Q11435617|Dainichido Bugaku]]'' | [[Файл:Dainichi-dō bugaku godai sonmai 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]'' | ''[[:d:Q109903880|mai]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Dainichidō bugaku|Dainichidō bugaku]] |- | style='text-align:right'| 783 | ''[[:d:Q11459181|Ojiya-chijimi]]'' | [[Файл:Ramie fabric from Japan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11606456|Traditional Crafts of Japan (as designated by the Minister of Economy, Trade and Industry)]]'' | ''[[:d:Q124024857|Japanese ramie]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Ojiya-chijimi|Ojiya-chijimi]] |- | style='text-align:right'| 784 | ''[[:d:Q11636489|Echigo-jofu]]'' | [[Файл:No. 9 Echigo 越後 (BM 2008,3037.02107).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11606456|Traditional Crafts of Japan (as designated by the Minister of Economy, Trade and Industry)]]''<br/>''[[:d:Q28823|textile]]'' | ''[[:d:Q110832932|jōfu]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 785 | ''[[:d:Q11642731|Nachi no Dengaku]]'' | | | ''[[:d:Q3022455|dengaku]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 786 | ''[[:d:Q11665038|Daimokutate]]'' | | ''[[:d:Q82821|гореф]]'' | ''[[:d:Q989963|storytelling]]''<br/>''[[:d:Q11588671|Shinto ritual]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 787 | ''[[:d:Q11665528|furyū-odori]]'' | [[Файл:Aronia Blossoms Screen 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q13715134|япон традицион биюе]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Furyu-odori|Furyu-odori]] |- | style='text-align:right'| 788 | ''[[:d:Q28686576|Yama, Hoko, Yatai, float festivals in Japan]]'' | [[Файл:城端町 曳山祭り SLKY20180505 0000057.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q898830|procession]]'' | ''[[:d:Q15974353|Japanese festival]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Yama, Hoko, Yatai, float festivals in Japan|Yama, Hoko, Yatai, float festivals in Japan]] |- | style='text-align:right'| 789 | ''[[:d:Q66633854|Sada Shin Noh]]'' | | ''[[:d:Q1046763|matsuri]]'' | ''[[:d:Q226887|noh]]''<br/>''[[:d:Q11588671|Shinto ritual]]'' | [[Япония]] | |- | style='text-align:right'| 790 | ''[[:d:Q111211286|Raiho-shin, ritual visits of deities in masks and costumes]]'' | | ''[[:d:Q11483816|еллык вакыйга]]''<br/>''[[:d:Q189819|йола]]'' | | [[Япония]] | [[:commons:Category:Raiho-shin, ritual visits of deities in masks and costumes|Raiho-shin, ritual visits of deities in masks and costumes]] |- | style='text-align:right'| 791 | ''[[:d:Q113025331|традицион айну биюе]]'' | [[Файл:Ainu man.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108436459|dance by ethnic group]]'' | ''[[:d:Q109448926|Asian folk dance]]'' | [[Япония]] | [[:commons:Category:Traditional Ainu dance|Traditional Ainu dance]] |- | style='text-align:right'| 792 | ''[[:d:Q113025335|wooden architecture in Japan]]'' | | ''[[:d:Q4787070|архитектура технологиясе]]'' | | [[Япония]] | [[:commons:Category:Traditional skills, techniques and knowledge for the conservation and transmission of wooden architecture in Japan|Traditional skills, techniques and knowledge for the conservation and transmission of wooden architecture in Japan]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[пылау]] | [[Файл:Polu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19861951|type of food or dish]]'' | ''[[:d:Q21976260|дөге ашамлыгы]]'' | [[Үзбәкстан]]<br/>[[Таҗикстан]]<br/>[[Иран]] | [[:commons:Category:Pilaf|Pilaf]] |- | style='text-align:right'| 794 | ''[[:d:Q2447826|katta ashula]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q3516862|вокаль техникасы]]'' | ''[[:d:Q685884|вокаль музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q27939|җырлау]]'' | [[Үзбәкстан]] | |- | style='text-align:right'| 795 | ''[[:d:Q2671576|бакшы]]'' | [[Файл:Bakshy (Surkhandarya Region, Kizirik District, Navruz holiday celebration) 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12737077|һөнәр төре]]'' | | [[Үзбәкстан]] | |- | style='text-align:right'| 796 | ''[[:d:Q12818698|askiya]]'' | | [[жанр]] | [[фольклор]] | [[Үзбәкстан]] | |- | style='text-align:right'| 797 | ''[[:d:Q12825911|lazgi]]'' | | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q3328738|Үзбәкстан музыкасы]]''<br/>[[бию]] | [[Үзбәкстан]] | |- | style='text-align:right'| 798 | ''[[:d:Q113025266|Cultural space of Boysun District]]'' | | | | [[Үзбәкстан]] | |- | style='text-align:right'| 799 | ''[[:d:Q65134511|Polyphonic singing of the Aka Pygmies of Central Africa]]'' | [[Файл:Äkä 1309447 Festival Avant-Garde.jpg|center|128px]] | | | [[Үзәк Африка Җөмһүрияте|Үзәк Африка Республикасы]] | |- | style='text-align:right'| 800 | [[йога]] | [[Файл:Bharadwaja.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219067|физик күнегүләр]]''<br/>''[[:d:Q2270606|рухи практика]]''<br/>''[[:d:Q3527307|mind–body interventions]]'' | [[Һиндстан]] | [[:commons:Category:Yoga|Yoga]] |- | style='text-align:right'| 801 | ''[[:d:Q6351763|Kalbelia]]'' | [[Файл:Kalbelia Dance 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41710|этник төркем]]''<br/>''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q5464449|һинд халык биюе]]'' | [[Һиндстан]] | [[:commons:Category:Kalbelia|Kalbelia]] |- | style='text-align:right'| 802 | ''[[:d:Q7289735|Ramman]]'' | [[Файл:Ramman, religious festival and ritual theatre of the Garhwal Himalayas, India.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375011|дини бәйрәм]]'' | | [[Һиндстан]] | [[:commons:Category:Ramman|Ramman]] |- | style='text-align:right'| 803 | ''[[:d:Q28171926|Manipuri Sankirtana]]'' | [[Файл:Sankirtan in Govindagee Temple.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3595906|ceremonial dance]]'' | | [[Һиндстан]] | |- | style='text-align:right'| 804 | ''[[:d:Q48723594|Vedic chant]]'' | [[Файл:Group of Brahmins 1913.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q209815|сөйләм традициясе]]''<br/>''[[:d:Q23072435|chant]]''<br/>''[[:d:Q98528267|music of South Asia]]''<br/>[[һимн]] | [[Һиндстан]] | |- | style='text-align:right'| 805 | ''[[:d:Q96213176|Traditional brass and copper craft of utensil making among the Thatheras of Jandiala Guru]]'' | [[Файл:Thatheras.png|center|128px]] | | | [[Һиндстан]] | |- | style='text-align:right'| 806 | ''[[:d:Q113025255|Buddhist chanting of Ladakh: recitation of sacred Buddhist texts in the trans-Himalayan Ladakh region, Jammu and Kashmir, India]]'' | | | | [[Һиндстан]] | |- | style='text-align:right'| 807 | ''[[:d:Q839029|raï]]'' | [[Файл:Cheikh Hamada.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]'' | ''[[:d:Q3328583|Әлҗәзаир музыкасы]]''<br/>''[[:d:Q60733114|музыкаль традиция]]'' | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | [[:commons:Category:Raï|Raï]] |- | style='text-align:right'| 808 | ''[[:d:Q1406136|Ahellil]]'' | [[Файл:Gourara lors d'un mariage.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188451|музыка жанры]]''<br/>''[[:d:Q223393|әдәбият жанры]]'' | ''[[:d:Q3328583|Әлҗәзаир музыкасы]]'' | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | [[:commons:Category:Ahellil du Gourara|Ahellil du Gourara]] |- | style='text-align:right'| 809 | ''[[:d:Q2263473|Sebiba]]'' | [[Файл:Dance de sebiba.jpg|center|128px]] | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | [[:commons:Category:Sebiba|Sebiba]] |- | style='text-align:right'| 810 | ''[[:d:Q2961935|chedda of Tlemcen]]'' | [[Файл:Chedda de Tlemcen Modern red 02.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q18707829|Әлҗәзаир киемнәре]]'' | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | [[:commons:Category:Chedda of Tlemcen|Chedda of Tlemcen]] |- | style='text-align:right'| 811 | ''[[:d:Q50922880|Sbuâ, annual pilgrimage to the zawiya of Sidi El Hadj Belkacem in Gourara]]'' | | ''[[:d:Q1644573|зыярәт кылу]]'' | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | |- | style='text-align:right'| 812 | ''[[:d:Q96213226|Annual pilgrimage to the mausoleum of Sidi ‘Abd el-Qader Ben Mohammed (Sidi Cheikh)]]'' | | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | |- | style='text-align:right'| 813 | ''[[:d:Q96213243|Practices and knowledge linked to the Imzad of the Tuareg communities of Algeria, Mali and Niger]]'' | | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]]<br/>[[Мали]]<br/>[[Нигер]] | |- | style='text-align:right'| 814 | ''[[:d:Q654476|khachkar]]'' | [[Файл:Khachkar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18783400|genre of sculpture]]'' | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q245117|рельеф]]''<br/>''[[:d:Q17156398|stone cross]]'' | [[Әрмәнстан]] | [[:commons:Category:Khatchkars|Khatchkars]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[Дүдүк|дудук]] | [[Файл:Duduk (landscape).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110295396|музыкаль корал төре]]'' | ''[[:d:Q2152657|double reed instrument]]'' | [[Әрмәнстан]] | [[:commons:Category:Duduk|Duduk]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[ләвәш]] | [[Файл:Pan armenio en el mercado de Yerevan.JPG|center|128px]] | | ''[[:d:Q666242|flatbread]]''<br/>[[кул белән ашала торган ризык]] | [[Әрмәнстан]]<br/>[[Урта Көнчыгыш]] | [[:commons:Category:Lavash|Lavash]] |- | style='text-align:right'| 817 | ''[[:d:Q3743196|Daredevils of Sassoun]]'' | [[Файл:Hakob Kojoyan. David of Sassoun.jpg|center|128px]] | [[эпос]] | | [[Әрмәнстан]] | [[:commons:Category:David of Sassun|David of Sassun]] |- | style='text-align:right'| 818 | ''[[:d:Q86659934|Kochari]]'' | [[Файл:Kochari - Armenian folk dance.png|center|128px]] | ''[[:d:Q107357104|бию төре]]'' | ''[[:d:Q4236634|Kochari]]''<br/>''[[:d:Q20507876|Armenian folk dance]]'' | [[Әрмәнстан]] | [[:commons:Category:Kochari (Armenia)|Kochari (Armenia)]] |- | style='text-align:right'| 819 | ''[[:d:Q113025250|Armenian letter art and its cultural expressions]]'' | [[Файл:Gospels of Georg Alexief, Opening of the Gospel of Luke, Walters Manuscript W.546, fol. 149r.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59544|матди булмаган мәдәни мирас]]'' | | [[Әрмәнстан]] | |- | style='text-align:right'| 820 | ''[[:d:Q123685069|blacksmithing in Gyumri]]'' | | ''[[:d:Q1639825|тимерче]]''<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q113144300|traditional craftsmanship]]'' | ''[[:d:Q121301091|blacksmithing in Armenia]]''<br/>''[[:d:Q1639825|тимерче]]'' | [[Әрмәнстан]] | |- | style='text-align:right'| 821 | [[ефәкчелек]] | [[Файл:Soaking the cocoons and reeling the silk (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|center|128px]] | [[Икътисади төшенчәләр|икътисади төшенчә]]<br/>''[[:d:Q82821|гореф]]''<br/>''[[:d:Q5687161|branch of agriculture]]'' | [[терлекчелек]]<br/>''[[:d:Q1351959|бөҗәкләр үрчетү]]'' | [[Әфганстан]]<br/>[[Азәрбайҗан]]<br/>[[Иран]]<br/>[[Төркия]]<br/>[[Таҗикстан]]<br/>[[Төрекмәнстан]]<br/>[[Үзбәкстан]]<br/>''[[:d:Q29520|Кытай]]'' | [[:commons:Category:Sericulture|Sericulture]] |- | style='text-align:right'| 822 | ''[[:d:Q3273642|Mansaf]]'' | [[Файл:Mansaf 1.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q21976260|дөге ашамлыгы]]''<br/>''[[:d:Q18697490|lamb dish]]'' | [[Өрден]] | [[:commons:Category:Mansaf|Mansaf]] |- | style='text-align:right'| 823 | ''[[:d:Q16532028|Cultural space of the Bedu in Petra and Wadi Rum]]'' | | | | [[Өрден]] | |- | style='text-align:right'| 824 | ''[[:d:Q111207347|As-Samer in Jordan]]'' | | | | [[Өрден]] | |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|Мәдәният}} [[Төркем:Бөтендөнья мирасы]] [[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]] ghobpe56u97fivfwut7izkfv6lv1x11 0 864603 6099431 6085626 2026-11-07T13:55:43Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099431 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} Бу исемлектә '''{{FRA}} территориясендәге''' [[File:World_Heritage_Logo_global.svg|20px]] '''[[Бөтендөнья мирасы|Бөтендөнья мәдәни мирас]]ның ''[[матди мирас|матди объектлары]]''''' күрсәтелә. == Сайлау == Керүче объектлар {{UNESCO}}ның ({{lang-en|UNESCO / United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}, {{lang-ru|ЮНЕСКО / Организация Объединённых Наций по вопросам образования, науки и культуры}}) халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|Бөтөндөнья мирас комитеты||ru|Комитет всемирного наследия}} утырышларында хупланган. Халыкара исемлеккә рәсми кабул итү адымына кадәр, намзәт объектлар җирле дәүләтнең ЮНЕСКО эшләре комиссиясе тәкъдиме буенча ЮНЕСКОның махсуслаштырылган халыкара {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICOMOS||ru|Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест}}, {{тәрҗемә ителмәгән 5|ICCROM||ru|Международный исследовательский центр по сохранению и реставрации культурных ценностей}} һәм {{тәрҗемә ителмәгән 5|IUCN||ru|Международный союз охраны природы}} эксперт оешмалары хезмәткәрләре тарафыннан тирән өйрәнелә, боларның бәяләмәләр һәм киңәшләр белән баетылган досьесы һәр әгъза-ил делегациясенә тапшырыла. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле зат-шәхес-феномен турында белем блокларны тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} == Рәсми исемлектә == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q142. ?item wdt:P1435 wd:Q9259 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p527,p2614:критерий}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! нәрсәдән тора ! критерий |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="50" | 1st century | ''[[:d:Q189764|Пон-дю-Гар су күпере]]'' | [[Файл:Pont du Gard BLS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q379644|Vers-Pont-du-Gard]]'' | [[:commons:Category:Pont du Gard|Pont du Gard]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1001" | 11st century | ''[[:d:Q1774129|Abbey Church of Saint-Savin-sur-Gartempe]]'' | [[Файл:Saint-Savin abbaye (3).jpg|center|128px]] | [[Сен-Савен (Вьенна)|Сен-Савен]] | [[:commons:Category:Abbey Church of Saint-Savin-sur-Gartempe|Abbey Church of Saint-Savin-sur-Gartempe]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1101" | 12nd century | ''[[:d:Q63524|Royal Abbey of Hautecombe]]'' | [[Файл:Abbaye d'Hautecombe (Savoie) - Lac du Bourget - Vue depuis le belvédère du mont de la Charvaz - 51619987352.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q818983|Saint-Pierre-de-Curtille]]'' | [[:commons:Category:Abbaye d'Hautecombe|Abbaye d'Hautecombe]] | | |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1118" | 1118 | ''[[:d:Q464918|Abbey of Fontenay]]'' | [[Файл:Abbaye de Fontenay R01.jpg|center|128px]] | [[Мармань (Кот-д’Ор)|Мармань]] | [[:commons:Category:Cistercian Abbey of Fontenay|Cistercian Abbey of Fontenay]] | | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1145" | 1145 | ''[[:d:Q180274|Notre-Dame de Chartres]]'' | [[Файл:Westfassade Chartres.jpg|center|128px]] | [[Шартр]] | [[:commons:Category:Cathédrale Notre-Dame de Chartres|Cathédrale Notre-Dame de Chartres]] | ''[[:d:Q3561311|stained-glass windows of the cathedral of Chartres]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1195" | 1195 | ''[[:d:Q207985|Bourges Cathedral]]'' | [[Файл:Bourges-Kathedrale-110-2008-gje.jpg|center|128px]] | [[Бурж]] | [[:commons:Category:Cathédrale Saint-Étienne de Bourges|Cathédrale Saint-Étienne de Bourges]] | ''[[:d:Q116222812|Stained-glass windows of Crypt of Cathédrale Saint-Étienne de Bourges]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1220" | 1220 | ''[[:d:Q106934|Notre-Dame d'Amiens]]'' | [[Файл:0 Amiens - Cathédrale Notre-Dame (1).JPG|center|128px]] | [[Амьен]] | [[:commons:Category:Cathédrale Notre-Dame d'Amiens|Cathédrale Notre-Dame d'Amiens]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1300" | 13rd century | ''[[:d:Q27969085|Royal abbey of Saint-Remi]]'' | [[Файл:Abbaye st remi dessin povillon pierrard bmr 16.jpg|center|128px]] | [[Реймс]] | [[:commons:Category:Abbey of Saint-Remi|Abbey of Saint-Remi]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="1440" | 1440 | ''[[:d:Q954262|Tour Pey-Berland]]'' | [[Файл:Bordeaux Tour Pey Berland 3.jpg|center|128px]] | [[Бордо]] | [[:commons:Category:Tour Pey Berland|Tour Pey Berland]] | | |- | style='text-align:right'| 10 | data-sort-value="1519" | 1519 | ''[[:d:Q205367|Château de Chambord]]'' | [[Файл:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 03.jpg|center|128px]] | [[Шамбор (Луар һәм Шер)|Шамбор]] | [[:commons:Category:Château de Chambord|Château de Chambord]] | ''[[:d:Q60342395|chapelle du château de Chambord]]''<br/>''[[:d:Q3518192|Hunts of King Francis]]''<br/>''[[:d:Q61386766|cheminée]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | data-sort-value="1615" | 1615 | ''[[:d:Q199234|Cordouan Lighthouse]]'' | [[Файл:Phare de Cordouan 32.jpg|center|128px]] | [[Ле-Вердон-сюр-Мер]] | [[:commons:Category:Cordouan lighthouse|Cordouan lighthouse]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | data-sort-value="1624" | 1624 | ''[[:d:Q3162464|Gardens of Versailles]]'' | [[Файл:Vue à vol d’oiseau des jardins de Versailles.jpg|center|128px]] | [[Версаль (шәһәр)|Версаль]] | [[:commons:Category:Park of Versailles|Park of Versailles]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | data-sort-value="1661" | 1661 | [[Версаль]] | [[Файл:Vue aérienne du domaine de Versailles par ToucanWings - Creative Commons By Sa 3.0 - 083.jpg|center|128px]] | [[Версаль (шәһәр)|Версаль]] | [[:commons:Category:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] | ''[[:d:Q1583447|Hall of Mirrors]]''<br/>''[[:d:Q1796145|Версаль патша операсы]]''<br/>''[[:d:Q3469964|Salle des Croisades]]''<br/>''[[:d:Q3057826|escalier des Ambassadeurs]]''<br/>''[[:d:Q748003|Petit appartement de la reine]]''<br/>''[[:d:Q2858639|appartement des bains du château de Versailles]]''<br/>''[[:d:Q2901356|Bibliothèque de Louis XVI]]''<br/>''[[:d:Q2932361|Cabinet de garde-robe de Louis XVI]]''<br/>''[[:d:Q2932364|Cabinet de la cassette]]''<br/>''[[:d:Q2932370|Cabinet des Dépêches]]''<br/>''[[:d:Q2932377|Cabinet des chiens]]''<br/>''[[:d:Q2932383|Salon des jeux de Louis XVI]]''<br/>''[[:d:Q2932387|Cabinet du Conseil]]''<br/>''[[:d:Q3556374|Vestibule haut de la chapelle du château de Versailles]]''<br/>''[[:d:Q3287557|Marble in the Palace of Versailles]]''<br/>''[[:d:Q141053039|Musée national des châteaux de Versailles et de Trianon]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | data-sort-value="1870" | 1870 | ''[[:d:Q19407143|Metz-Chambieres National Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire Metz Chambieres.jpg|center|128px]] | [[Мец]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Chambière|Nécropole nationale de Chambière]] | ''[[:d:Q115974335|Metz-Chambieres National Cemetery, Commonwealth Plot]]'' | |- | style='text-align:right'| 15 | data-sort-value="1914" | 1914-08 | ''[[:d:Q2292418|Assevent French-German War Cemetery]]'' | [[Файл:CimetièremilitaireAssevent130407 (41).jpg|center|128px]] | [[Ассеван]] | [[:commons:Category:Assevent French-German War Cemetery|Assevent French-German War Cemetery]] | ''[[:d:Q115973453|Assevent French-German War Cemetery, Commonwealth Plot]]'' | |- | style='text-align:right'| 16 | data-sort-value="1914" | 1914 | ''[[:d:Q20970719|Cutting National Cemetery]]'' | [[Файл:Cutting (Moselle) nécropole nationale (07).jpg|center|128px]] | [[Кюттен (Мозель)|Кюттен]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Cutting|Nécropole nationale de Cutting]] | | |- | style='text-align:right'| 17 | data-sort-value="1914" | 1914-08 | ''[[:d:Q60042743|Lagarde German military cemetery]]'' | [[Файл:Lagarde cimetiere militaire allemand.JPG|center|128px]] | [[Лагард (Мозель)|Лагард]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Lagarde|Deutscher Soldatenfriedhof Lagarde]] | | |- | style='text-align:right'| 18 | data-sort-value="1915" | 1915-07 | ''[[:d:Q2518785|Louvencourt Military Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetière militaire britannique de Louvencourt 1.jpg|center|128px]] | [[Луванкур]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire britannique de Louvencourt|Cimetière militaire britannique de Louvencourt]] | | |- | style='text-align:right'| 19 | data-sort-value="1915" | 1915-05 | ''[[:d:Q2972667|Étaples Military Cemetery]]'' | [[Файл:Etaples-cimetiere.JPG|center|128px]] | [[Етапль]] | [[:commons:Category:Etaples Military Cemetery|Etaples Military Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 20 | data-sort-value="1915" | 1915 | ''[[:d:Q20973811|Trottoir National Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire francais Les Eparges.JPG|center|128px]] | [[Лез-Епарж]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale du Trottoir|Nécropole nationale du Trottoir]] | | |- | style='text-align:right'| 21 | data-sort-value="1915" | 1915 | ''[[:d:Q20973864|Wettstein National Cemetery]]'' | [[Файл:Orbey 044.JPG|center|128px]] | [[Орбе]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale du Wettstein|Nécropole nationale du Wettstein]] | | |- | style='text-align:right'| 22 | data-sort-value="1915" | 1915-09-26 | ''[[:d:Q21570189|28th Brigade - La Ferme des Wacques National Cemetery]]'' | [[Файл:Nécropole nationale La ferme des Wacques.jpg|center|128px]] | [[Суен-Перт-ле-Юрлю]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale La ferme des Wacques|Nécropole nationale La ferme des Wacques]] | | |- | style='text-align:right'| 23 | data-sort-value="1915" | 1915-04 | ''[[:d:Q59281347|Cemetery of the Uhlans]]'' | [[Файл:Cimetière des Uhlans.JPG|center|128px]] | [[Ваттвиллер]] | [[:commons:Category:Cimetière des Uhlans|Cimetière des Uhlans]] | | |- | style='text-align:right'| 24 | data-sort-value="1916" | 1916-03 | ''[[:d:Q2353463|Faubourg d'Amiens Cemetery]]'' | [[Файл:Faubourg d'Amiens Cemetery-26.jpg|center|128px]] | [[Аррас]] | [[:commons:Category:Faubourg d'Amiens Cemetery|Faubourg d'Amiens Cemetery]] | ''[[:d:Q2782982|Arras Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2674251|Arras Flying Services Memorial]]'' | |- | style='text-align:right'| 25 | data-sort-value="1916" | 1916 | ''[[:d:Q2658699|Rancourt Military Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetière militaire britannique de Rancourt 1.jpg|center|128px]] | [[Бушавен-Бержан]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire de Rancourt|Cimetière militaire de Rancourt]] | | |- | style='text-align:right'| 26 | data-sort-value="1916" | 1916-11 | ''[[:d:Q5944106|Hunter's Cemetery]]'' | [[Файл:Hunter's Cemetery 1.JPG|center|128px]] | [[Бомон-Амель]] | [[:commons:Category:Hunter's Cemetery, Beaumont-Hamel|Hunter's Cemetery, Beaumont-Hamel]] | | |- | style='text-align:right'| 27 | data-sort-value="1916" | 1916 | ''[[:d:Q122808656|Kahm Cemetery]]'' | [[Файл:Ancien cimetière militaire allemand de l'étang du Devin.jpg|center|128px]] | [[Лапутруа]]<br/>[[Алмания|Германия]] | [[:commons:Category:Cimetière de Kahm|Cimetière de Kahm]] | | |- | style='text-align:right'| 28 | data-sort-value="1917" | 1917-04 | ''[[:d:Q1874283|Canadian Cemetery No. 2]]'' | [[Файл:Neuville-Saint-Vaast - Canadian Cemetery No. 2 (03).JPG|center|128px]] | [[Невиль-Сен-Вааст]] | [[:commons:Category:Canadian Cemetery No.2, Neuville-St. Vaast|Canadian Cemetery No.2, Neuville-St. Vaast]] | | |- | style='text-align:right'| 29 | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q2167127|Mill Road Cemetery]]'' | [[Файл:Mill Road Cemetery 14a.jpg|center|128px]] | [[Тьепваль]] | [[:commons:Category:Mill Road Cemetery, Thiepval|Mill Road Cemetery, Thiepval]] | | |- | style='text-align:right'| 30 | data-sort-value="1917" | 1917 | ''[[:d:Q2331354|Givenchy Road Canadian Cemetery]]'' | [[Файл:Neuville-Saint-Vaast - Givenchy Road Canadian Cemetery (02).JPG|center|128px]] | [[Невиль-Сен-Вааст]] | [[:commons:Category:Givenchy Road Canadian Cemetery|Givenchy Road Canadian Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 31 | data-sort-value="1917" | 1917-04 | ''[[:d:Q2482169|La Targette British Cemetery]]'' | [[Файл:Neuville-Saint-Vaast - La Targette British Cemetery (A03).JPG|center|128px]] | [[Невиль-Сен-Вааст]] | [[:commons:Category:La Targette British Cemetery|La Targette British Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 32 | data-sort-value="1917" | 1917-04 | ''[[:d:Q4681068|Lichfield Crater, Thelus]]'' | [[Файл:Lichfield Crater, Thelus 10.jpg|center|128px]] | [[Телю]] | [[:commons:Category:Lichfield Crater, Thelus|Lichfield Crater, Thelus]] | | |- | style='text-align:right'| 33 | data-sort-value="1917" | 1917-04 | ''[[:d:Q8514477|Louverval Military Cemetery]]'' | [[Файл:Louverval Cimetière 3.jpg|center|128px]] | [[Дуани]] | [[:commons:Category:Louverval Military Cemetery|Louverval Military Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 34 | data-sort-value="1918" | 1918-11 | ''[[:d:Q1878989|Le Quesnoy Communal Cemetery Extension]]'' | [[Файл:Le Quesnoy Communal Cemetery Extension -1.JPG|center|128px]] | [[Ле-Кенуа]] | [[:commons:Category:Le Quesnoy Communal Cemetery Extension|Le Quesnoy Communal Cemetery Extension]] | | |- | style='text-align:right'| 35 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q2215301|Meuse-Argonne American Cemetery]]'' | [[Файл:Romagne-sous-Montfaucon - crosses.jpg|center|128px]] | [[Романь-су-Монфокон]] | [[:commons:Category:Meuse-Argonne American Cemetery|Meuse-Argonne American Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 36 | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q2972661|Italian Military Cemetery of Bligny]]'' | [[Файл:Cimetière italien Sarcy monument.jpg|center|128px]] | [[Блиньи (Марна)|Блиньи]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire italien (Bligny)|Cimetière militaire italien (Bligny)]] | | |- | style='text-align:right'| 37 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q1850310|Neuville-St Vaast German war cemetery]]'' | [[Файл:Neuville-St Vaast War Cemetery.jpg|center|128px]] | [[Невиль-Сен-Вааст]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Neuville-Saint-Vaast|Deutscher Soldatenfriedhof Neuville-Saint-Vaast]] | ''[[:d:Q60220444|164th Infantry Regiment Memorial]]'' | |- | style='text-align:right'| 38 | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q19407153|Saint-Benoît-la-Chipotte National Cemetery]]'' | [[Файл:Necropole 14-18 Chipotte.jpg|center|128px]] | [[Сен-Бенуа-ла-Шипотт]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale du col de La Chipotte|Nécropole nationale du col de La Chipotte]] | | |- | style='text-align:right'| 39 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q705054|Douaumont ossuary]]'' | [[Файл:Ossuaire de Douaumont, Verdun 1914-1918 P-FG-CP-01050-13.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59254|Fleury-devant-Douaumont]]'' | [[:commons:Category:Douaumont ossuary|Douaumont ossuary]] | | |- | style='text-align:right'| 40 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q2618490|Delville Wood Cemetery]]'' | [[Файл:Delville Wood Cemetery.jpg|center|128px]] | [[Лонгваль]] | [[:commons:Category:Delville Wood Cemetery, Longueval|Delville Wood Cemetery, Longueval]] | | |- | style='text-align:right'| 41 | data-sort-value="1920" | 1920-03 | ''[[:d:Q19407145|Cuts National Cemetery]]'' | [[Файл:Cuts75.JPG|center|128px]] | [[Кютс]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Cuts|Nécropole nationale de Cuts]] | | |- | style='text-align:right'| 42 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q20973867|Pierrepont National Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire francais Pierrepont 54.jpg|center|128px]] | [[Пьерпон (Мёрт һәм Мозель)]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Pierrepont|Nécropole nationale de Pierrepont]] | | |- | style='text-align:right'| 43 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q21570192|Foreign Legion National Cemetery]]'' | | [[Суен-Перт-ле-Юрлю]] | | | |- | style='text-align:right'| 44 | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q59297166|Hohrod German war cemetery]]'' | [[Файл:Cimetière allemand du Linge 68 ISSALC.jpg|center|128px]] | [[Ород (коммуна)]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Hohrod|Deutscher Soldatenfriedhof Hohrod]] | | |- | style='text-align:right'| 45 | data-sort-value="1920" | 1920-01 | ''[[:d:Q60162677|Thiescourt German military cemetery]]'' | [[Файл:Unis dans le repos.JPG|center|128px]] | [[Тьескур]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Thiescourt|Deutscher Soldatenfriedhof Thiescourt]] | | |- | style='text-align:right'| 46 | data-sort-value="1921" | 1921-06-19<br/>1920-09-12 | ''[[:d:Q2972644|Notre Dame de Lorette National Cemetery]]'' | [[Файл:La Nécropole nationale de Notre-Dame-de-Lorette.jpg|center|128px]] | [[Аблен-Сен-Назер]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Notre-Dame-de-Lorette|Nécropole nationale de Notre-Dame-de-Lorette]] | ''[[:d:Q115868305|Lantern tower of Notre-Dame-de-Lorette]]''<br/>''[[:d:Q50924051|Notre-Dame-de-Lorette Basilica Chapel]]''<br/>''[[:d:Q115869800|Garden of Notre-Dame-de-Lorette National Cemetery]]'' | |- | style='text-align:right'| 47 | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q18005365|Rancourt German military cemetery]]'' | [[Файл:Cimetière militaire allemand de Rancourt.JPG|center|128px]] | [[Ранкур (Сомма)|Ранкур]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire allemand de Rancourt|Cimetière militaire allemand de Rancourt]] | | |- | style='text-align:right'| 48 | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q122819132|Gerbéviller Cemetery of Civilian Victims]]'' | [[Файл:Gerbevillers cimetiere militaire francais.jpg|center|128px]] | [[Жербевиллер]] | [[:commons:Category:Carré des victimes civiles de Gerbeviller|Carré des victimes civiles de Gerbeviller]] | | |- | style='text-align:right'| 49 | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q19407152|Sarrebourg National Prisoners of War Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere prisonniers Sarrebourg 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q22544|Sarrebourg]]'' | [[:commons:Category:Sarrebourg National Prisoners of War Cemetery|Sarrebourg National Prisoners of War Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 50 | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q20895234|Hartmannswillerkopf National Monument]]'' | [[Файл:Vosges 013.jpg|center|128px]] | [[Ваттвиллер]] | [[:commons:Category:Monument National du Hartmannswillerkopf|Monument National du Hartmannswillerkopf]] | | |- | style='text-align:right'| 51 | data-sort-value="1922" | 1922-07-30 | ''[[:d:Q55598898|Haute-Chevauchée ossuary]]'' | [[Файл:CCA MO Haute Chevauchee.jpg|center|128px]] | [[Лашалад]] | [[:commons:Category:Ossuaire de la Haute-Chevauchée|Ossuaire de la Haute-Chevauchée]] | | |- | style='text-align:right'| 52 | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q16507500|Richebourg-L'Avoue Portuguese National Cemetery]]'' | [[Файл:Richebourg cimetière portugais entrée.jpg|center|128px]] | [[Ришбур (Па-де-Кале)|Ришбур]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire portugais de Richebourg|Cimetière militaire portugais de Richebourg]] | | |- | style='text-align:right'| 53 | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q20749195|La Fontenelle National Cemetery]]'' | [[Файл:Nécropole nationale de La Fontenelle (19).jpg|center|128px]] | [[Бан-де-Сат]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de la Fontenelle|Nécropole nationale de la Fontenelle]] | | |- | style='text-align:right'| 54 | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q20973913|Vauquois National Cemetery]]'' | [[Файл:Vauquois cimetière militaire français.JPG|center|128px]] | [[Вокуа]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Vauquois|Nécropole nationale de Vauquois]] | | |- | style='text-align:right'| 55 | data-sort-value="1923" | 1923 | ''[[:d:Q20973920|Gruerie Ossuary]]'' | | [[Вьенн-ле-Шато]] | | | |- | style='text-align:right'| 56 | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q2873119|Navarin Ossuary: Monument to the Dead of the Champagne Armies]]'' | [[Файл:Navarin-FR-51-mémorial-J.jpg|center|128px]] | [[Сент-Мари-а-Пи]]<br/>[[Суен-Перт-ле-Юрлю]] | [[:commons:Category:Monument aux morts des Armées de Champagne|Monument aux morts des Armées de Champagne]] | | |- | style='text-align:right'| 57 | data-sort-value="1924" | 1924 | ''[[:d:Q19945178|Craonnelle National Cemetery]]'' | [[Файл:Craonnelle - IMG 3151.jpg|center|128px]] | [[Краонель]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Craonnelle|Nécropole nationale de Craonnelle]] | | |- | style='text-align:right'| 58 | data-sort-value="1926" | 1926 | ''[[:d:Q2374137|Delville Wood South African National Memorial]]'' | [[Файл:Delville Wood South African National Memorial (September 2010) 3.JPG|center|128px]] | [[Лонгваль]] | [[:commons:Category:South Africa (Delville Wood) National Memorial|South Africa (Delville Wood) National Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 59 | data-sort-value="1929" | 1929-06-23 | ''[[:d:Q56718530|Fleury-devant-Douaumont National Cemetery]]'' | [[Файл:55100 Fleury-devant-Douaumont, France - panoramio (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59254|Fleury-devant-Douaumont]]'' | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Fleury-devant-Douaumont|Nécropole nationale de Fleury-devant-Douaumont]] | | |- | style='text-align:right'| 60 | data-sort-value="1930" | 1930-08-04 | ''[[:d:Q1854219|Cambrai Memorial to the Missing]]'' | [[Файл:Louverval Memorial.png|center|128px]] | [[Дуани]] | [[:commons:Category:Cambrai Memorial to the Missing|Cambrai Memorial to the Missing]] | | |- | style='text-align:right'| 61 | data-sort-value="1930" | 1930-08-04 | ''[[:d:Q2478266|Loos Memorial]]'' | [[Файл:Loos Memorial -39.jpg|center|128px]] | [[Лоос-ан-Гоель]] | [[:commons:Category:Loos Memorial|Loos Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 62 | data-sort-value="1931" | 1931-12 | ''[[:d:Q5567396|Thiepval Anglo-French Cemetery]]'' | [[Файл:Thiepval cimetière derrière mémorial 1.jpg|center|128px]] | [[Отюий]] | [[:commons:Category:Thiepval Anglo-French Cemetery|Thiepval Anglo-French Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 63 | data-sort-value="1932" | 1932-08-01 | ''[[:d:Q1861419|Thiepval Memorial]]'' | [[Файл:Thiepval cimetière derrière mémorial 1.jpg|center|128px]] | [[Отюий]] | [[:commons:Category:Thiepval Memorial to the Missing of the Somme|Thiepval Memorial to the Missing of the Somme]] | | |- | style='text-align:right'| 64 | data-sort-value="1932" | 1932-07-31 | ''[[:d:Q2674251|Arras Flying Services Memorial]]'' | [[Файл:Arras Flying Services Memorial -4.jpg|center|128px]] | [[Аррас]] | [[:commons:Category:Arras Flying Services Memorial|Arras Flying Services Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 65 | data-sort-value="1932" | 1932-07-31 | ''[[:d:Q2782982|Arras Memorial]]'' | [[Файл:Arras Memorial and Fauberg-D'Amiens Cemetery 6.JPG|center|128px]] | [[Аррас]] | [[:commons:Category:Arras Memorial|Arras Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 66 | data-sort-value="1935" | 1935 | ''[[:d:Q3232521|'The Ghosts']]'' | [[Файл:174,LesFantômes.jpg|center|128px]] | [[Ульши-ле-Шато]] | [[:commons:Category:Monument national de la seconde bataille de la Marne|Monument national de la seconde bataille de la Marne]] | | |- | style='text-align:right'| 67 | data-sort-value="1938" | 1938-07-22 | ''[[:d:Q2544355|Villers–Bretonneux Australian National Memorial]]'' | [[Файл:Villers-Bretonneux mémorial australien (tour et croix) 1.jpg|center|128px]] | [[Фуюа (Сомма)|Фуюа]] | [[:commons:Category:Australian National Memorial|Australian National Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 68 | data-sort-value="1938" | 1938 | ''[[:d:Q22997159|Monument to Jewish Fallen Soldiers]]'' | [[Файл:Monument Israélite Verdun.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59254|Fleury-devant-Douaumont]]'' | [[:commons:Category:Monument aux morts israélites (Verdun)|Monument aux morts israélites (Verdun)]] | | |- | style='text-align:right'| 69 | data-sort-value="1950" | 1950 | ''[[:d:Q19407109|Chemin des Dames Memorial Chapel]]'' | [[Файл:Cerny-en-Laonnois-FR-02-chapelle mémorial-03.jpg|center|128px]] | [[Серни-ан-Ланнуа]] | [[:commons:Category:Mémorial du Chemin des Dames|Mémorial du Chemin des Dames]] | ''[[:d:Q51165800|Lanterne des morts de Cerny-en-Laonnois]]'' | |- | style='text-align:right'| 70 | data-sort-value="2000" | 20th century | ''[[:d:Q52989504|Romanian Military Cemetery of Soultzmatt]]'' | [[Файл:Soultzmatt CimetièreRoumain 01.JPG|center|128px]] | [[Сультсмат]] | [[:commons:Category:Cimetière roumain de Soultzmatt|Cimetière roumain de Soultzmatt]] | | |- | style='text-align:right'| 71 | data-sort-value="2006" | 2006 | ''[[:d:Q3457508|French Southern and Antarctic Lands nature reserve]]'' | [[Файл:Presqu'île de la Société de Géographie.jpg|center|128px]] | [[Франциянең Көньяк һәм Антарктик территорияләре]] | [[:commons:Category:Réserve naturelle nationale des Terres australes françaises|Réserve naturelle nationale des Terres australes françaises]] | [[Крозе утраулары]]<br/>[[Кергелен]]<br/>''[[:d:Q1681727|Saint Paul and Amsterdam]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 72 | data-sort-value="2009" | 2009 | ''[[:d:Q122878257|Monument of the Executed at Fleury-devant-Douaumont]]'' | | ''[[:d:Q59254|Fleury-devant-Douaumont]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 73 | data-sort-value="2010" | 2010 | ''[[:d:Q1469828|Fromelles (Pheasant Wood) Military Cemetery]]'' | [[Файл:Wider view of Fromelles (Pheasant Wood) Military Cemetery.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q642650|Fromelles]]'' | [[:commons:Category:Fromelles (Pheasant Wood) Military Cemetery|Fromelles (Pheasant Wood) Military Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 74 | | ''[[:d:Q4580|prehistoric pile dwellings around the Alps]]'' | [[Файл:Pfahlbauten Unteruhldingen 2005 05.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Prehistoric pile dwellings around the Alps World Heritage Site|Prehistoric pile dwellings around the Alps World Heritage Site]] | ''[[:d:Q2983524|Collonge-Bellerive–Bellerive I]]''<br/>''[[:d:Q3049225|Wauwilermoos pile dwelling settlement]]''<br/>''[[:d:Q20012709|Weier, neolithic shore settlement]]''<br/>''[[:d:Q8987086|Freienbach-Hurden-Rosshorn]]''<br/>''[[:d:Q8987100|Freienbach–Hurden Seefeld]]''<br/>''[[:d:Q8987623|Seegubel, Neolithic lakeside settlement]]''<br/>''[[:d:Q8987580|Rapperswil-Jona Technikum]]''<br/>''[[:d:Q681029|Werd]]''<br/>''[[:d:Q2309428|Nussbaumersee]]''<br/>''[[:d:Q3573401|baie de Clendy]]''<br/>''[[:d:Q14545548|Winkel lakeside settlement]]''<br/>''[[:d:Q14545501|Storen]]''<br/>''[[:d:Q14545549|Meilen–Rorenhaab]]''<br/>''[[:d:Q15135455|Wädenswil–Vorder Au]]''<br/>''[[:d:Q25238215|Wetzikon-Robenhausen]]''<br/>''[[:d:Q14547532|Zürich–Enge Alpenquai]]''<br/>''[[:d:Q876691|Keutschacher See]]''<br/>''[[:d:Q2249567|Schreckensee]]''<br/>''[[:d:Q1713486|Ehrenstein neolithic site]]''<br/>''[[:d:Q2114759|Pestenacker]]''<br/>''[[:d:Q263567|Rose Island]]''<br/>''[[:d:Q16031521|Lavagnone]]''<br/>''[[:d:Q16574070|Lucone di Polpenazze]]''<br/>''[[:d:Q28670361|Lagazzi del Vho]]''<br/>''[[:d:Q21235310|Bande di Cavriana pile-dwelling site]]''<br/>''[[:d:Q21235292|Fondo Tacoli pile-dwelling site]]''<br/>''[[:d:Q17633458|Isolino Virginia]]''<br/>''[[:d:Q3895632|Lagoni di Mercurago Natural Park]]''<br/>''[[:d:Q29583809|stilt house of Ledro]]''<br/>''[[:d:Q3825847|Lago del Frassino]]''<br/>''[[:d:Q29575881|Tombola archaeological site]]''<br/>''[[:d:Q3825559|Laghetto della Costa]]''<br/>''[[:d:Q3215406|site archéologique du lac de Chalain]]''<br/>''[[:d:Q3223254|Le Grand Lac de Clairvaux]]''<br/>''[[:d:Q3233690|Les Marais de Saint-Jorioz]]''<br/>''[[:d:Q3256743|littoral de Tresserve]]''<br/>''[[:d:Q29583908|Brison-Saint-Innocent–Baie de Gresine]]''<br/>''[[:d:Q29583851|Hautecombe pile-dwelling site]]''<br/>''[[:d:Q29583900|Baie de Châtillon]]''<br/>''[[:d:Q22980118|Le Crêt de Chatillon]]''<br/>''[[:d:Q22980119|Secteur des Mongets]]''<br/>''[[:d:Q29583940|Littoral de Chens-sur-Léman]]''<br/>''[[:d:Q29583924|Ig pile dwellings, southern group]]''<br/>''[[:d:Q29583925|Ig pile dwellings, nothern group]]''<br/>''[[:d:Q29583881|Abtsdorf I]]''<br/>''[[:d:Q29583889|Abtsdorf III]]''<br/>''[[:d:Q29583949|Litzlberg Süd]]''<br/>''[[:d:Q29583952|Mondsee–See]]''<br/>''[[:d:Q19406822|Aeschi SO–Burgäschisee Ost]]''<br/>''[[:d:Q29583895|Arbon–Bleiche 2-3]]''<br/>''[[:d:Q29583897|Auvernier–La Saunerie]]''<br/>''[[:d:Q29583898|Auvernier–Les Graviers]]''<br/>''[[:d:Q2894013|Ägelmoos]]''<br/>''[[:d:Q29583903|Bevaix–L'Abbaye 2]]''<br/>''[[:d:Q2901819|Biel-Vingelz–Hafen]]''<br/>''[[:d:Q2947290|Chabrey–Pointe de Montbec I]]''<br/>''[[:d:Q2963123|Chevroux Village]]''<br/>''[[:d:Q2963122|Chevroux–La Bessime]]''<br/>''[[:d:Q2992054|Sous-Colachoz, lakeside settlement]]''<br/>''[[:d:Q2998035|Corsier–Corsier-Port]]''<br/>''[[:d:Q29583911|Gachnang-Niederwil–Egelsee]]''<br/>''[[:d:Q3108848|Gletterens–Les Grèves]]''<br/>''[[:d:Q29583914|Gorgier–Les Argilliez]]''<br/>''[[:d:Q3115300|Corcellettes Les Violes, Neolithic lakeside settlement]]''<br/>''[[:d:Q3116466|Greng–Spitz]]''<br/>''[[:d:Q3128420|Haut-Vully–Môtier I]]''<br/>''[[:d:Q3138683|Hitzkirch–Seematte]]''<br/>''[[:d:Q17347087|Inkwil BE/Bolken SO–Inkwilersee Insel]]''<br/>''[[:d:Q3324041|Les Roseaux]]''<br/>''[[:d:Q3272162|Dorfstation]]''<br/>''[[:d:Q3324044|Morges–Stations de Morges]]''<br/>''[[:d:Q3328236|Segelboothafen, part of the UNESCO World Heritage Site "Pile Dwellings"]]''<br/>''[[:d:Q3328247|Mur–Chenevières de Guévaux I]]''<br/>''[[:d:Q3344274|Noréaz–Praz des Gueux]]''<br/>''[[:d:Q29583959|Saint-Aubin - Sauges–Port-Conty]]''<br/>''[[:d:Q664706|Lobsigensee]]''<br/>''[[:d:Q3477679|Riesi]]''<br/>''[[:d:Q29583967|Kehrsiten, Neolithic lakeside settlement]]''<br/>''[[:d:Q138719279|Peninsula, Neolithic lakeside settlement]]''<br/>''[[:d:Q3505818|Sutz-Lattrigen–Rütte]]''<br/>''[[:d:Q3542515|Twann Station]]''<br/>''[[:d:Q3556184|Versoix–Versoix-Bourg]]''<br/>''[[:d:Q3560000|Vinelz–Strandboden]]''<br/>''[[:d:Q3574169|Yvonand–Le Marais]]''<br/>''[[:d:Q29583976|Zug–Otterswil/Insel Eielen]]''<br/>''[[:d:Q29583979|Zug–Riedmatt]]''<br/>''[[:d:Q29583980|Zug–Sumpf]]''<br/>''[[:d:Q29583982|Zürich–Grosse Stadt Kleiner Hafner]]''<br/>''[[:d:Q29583957|Palù di Livenza]]''<br/>''[[:d:Q29583960|San Sivino, Gabbiano]]''<br/>''[[:d:Q29583950|Lugana Vecchia]]''<br/>''[[:d:Q29583931|Lac d'Aiguebelette (zone sud)]]''<br/>''[[:d:Q29583973|Wangen-Hinterhorn]]''<br/>''[[:d:Q29583919|Hornstaad-Hörnle]]''<br/>''[[:d:Q29583894|Allensbach-Strandbad I]]''<br/>''[[:d:Q29583975|Wollmatingen-Langenrain]]''<br/>''[[:d:Q29583927|Konstanz-Hinterhausen I]]''<br/>''[[:d:Q29583944|Litzelstetten-Krähenhorn]]''<br/>''[[:d:Q29583906|Bodman-Schachen/Löchle]]''<br/>''[[:d:Q29583966|Sipplingen-Osthafen]]''<br/>''[[:d:Q29583970|Unteruhldingen-Stollenwiesen]]''<br/>''[[:d:Q29583954|Ödenahlen]]''<br/>''[[:d:Q29583916|Grundwiesen]]''<br/>''[[:d:Q29583963|Siedlung Forschner]]''<br/>''[[:d:Q29583956|Olzreute-Enzisholz]]''<br/>''[[:d:Q29583969|Unfriedshausen]]''<br/>''[[:d:Q29583905|Bodio centrale o delle Monete]]''<br/>''[[:d:Q29583920|Il Sabbione o settentrionale]]''<br/>''[[:d:Q29583972|VI.1-Emissario]]''<br/>''[[:d:Q29583783|Fiavé pile-dwelling site]]''<br/>''[[:d:Q29583901|Belvedere]]''<br/>''[[:d:Q133550156|Station Abtsdorf I]]''<br/>''[[:d:Q133550540|Station Abtsdorf III]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | | ''[[:d:Q8399|Vieux Lyon]]'' | [[Файл:Vieuxlyon saintjean toits.jpg|center|128px]] | [[Лион]]<br/>''[[:d:Q3354|5th arrondissement of Lyon]]'' | [[:commons:Category:Vieux Lyon|Vieux Lyon]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q156011|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]]'' | [[Файл:Tysa Rakhiv.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54175|Карпат яны воеводалыгы]]'' | [[:commons:Category:Ancient and primeval beech forests of the Carpathians and other regions of Europe|Ancient and primeval beech forests of the Carpathians and other regions of Europe]] | ''[[:d:Q3128707|Havešová]]''<br/>''[[:d:Q1786462|Stužica]]''<br/>''[[:d:Q3646675|Rožok]]''<br/>''[[:d:Q64418664|Lumi i Gashit]]''<br/>''[[:d:Q50934439|primeval beech forest of Rrajcë]]''<br/>''[[:d:Q64473318|Krokar forest reserve]]''<br/>''[[:d:Q64485088|Snežnik-Ždrocle forest reserve]]''<br/>''[[:d:Q732723|Paklenica]]''<br/>''[[:d:Q12632074|Hajdučki i Rožanski kukovi]]''<br/>''[[:d:Q3919245|Vihorlat]]''<br/>''[[:d:Q4513927|Beschermd bergmassief Tsjornohirsky]]''<br/>''[[:d:Q12115573|Kuzii protected area]]''<br/>''[[:d:Q4281073|Bergmassief Maramorosj]]''<br/>''[[:d:Q4469611|Uzhanskyi National Nature Park]]''<br/>''[[:d:Q4143781|Gorgany Nature Reserve]]''<br/>''[[:d:Q4390628|Roztochya Biosphere Reserve]]''<br/>''[[:d:Q12150718|Sataniv Nature Reserve]]''<br/>''[[:d:Q64555782|Zacharovanyi Krai - Velykyi Dil]]''<br/>''[[:d:Q4410694|Svydovets protected massif]]''<br/>''[[:d:Q12723948|Cheile Nerei-Beușnița]]''<br/>''[[:d:Q12731246|Izvoarele Nerei]]''<br/>''[[:d:Q18539090|Codrul Secular Slătioara]]''<br/>''[[:d:Q869453|Cozia]]''<br/>''[[:d:Q64577160|Lotrișor]]''<br/>''[[:d:Q18539306|Coronini - Bedina]]''<br/>''[[:d:Q18540850|Iauna - Craiovei]]''<br/>''[[:d:Q12724133|Ciucevele Cernei]]''<br/>''[[:d:Q64577163|Groșii Țibleșului - Izvorul Șurii]]''<br/>''[[:d:Q64577164|Groșii Țibleșului - Preluci]]''<br/>''[[:d:Q64577165|Izvoarele Nerei]]''<br/>''[[:d:Q64577166|Strimbu Băiuț]]''<br/>''[[:d:Q1400400|Dürrenstein]]''<br/>''[[:d:Q64606184|Kalkalpen - Hintergebirg]]''<br/>''[[:d:Q64606190|Kalkalpen - Bodinggraben]]''<br/>''[[:d:Q64606197|Kalkalpen - Urlach]]''<br/>''[[:d:Q64606200|Kalkalpen - Wilder Graben]]''<br/>''[[:d:Q8248962|Boatin Biosphere Reserve]]''<br/>''[[:d:Q9068219|Tsaritchina Biosphere Reserve]]''<br/>''[[:d:Q12283322|Kozya Stena]]''<br/>''[[:d:Q9079796|Steneto Biosphere Reserve]]''<br/>''[[:d:Q12295048|Stara Reka]]''<br/>''[[:d:Q5319674|Djendema]]''<br/>''[[:d:Q12293430|Sevеren Dzhendem]]''<br/>''[[:d:Q12290096|Peeshti Skali]]''<br/>''[[:d:Q12294132|Sokolna]]''<br/>''[[:d:Q64682794|Joseph Zwaenepoel Forest reserve]]''<br/>''[[:d:Q64682820|Sonian Forest – Grippensdelle A]]''<br/>''[[:d:Q64682821|Sonian Forest - Grippensdelle B]]''<br/>''[[:d:Q64682822|Sonian Forest – Forest reserve Ticton A]]''<br/>''[[:d:Q64682823|Sonian Forest – Réserve forestière du Ticton B]]''<br/>''[[:d:Q11682361|Hayedo de Tejera Negra]]''<br/>''[[:d:Q539730|Hayedo de Montejo]]''<br/>''[[:d:Q56044734|Lizardoia integral reserve]]''<br/>''[[:d:Q56044966|Aztaparreta]]''<br/>''[[:d:Q64981674|Hayedos de Picos de Europa - Cuesta Fria]]''<br/>''[[:d:Q64981678|Hayedos de Picos de Europa - Canal de Asotin]]''<br/>''[[:d:Q35430996|Valle Cervara]]''<br/>''[[:d:Q65028264|Selva Moricento]]''<br/>''[[:d:Q65028275|Coppo del Morto]]''<br/>''[[:d:Q65028276|Coppo del Principe]]''<br/>''[[:d:Q65028277|Val Fondillo]]''<br/>''[[:d:Q65028278|Cozzo Ferriero]]''<br/>''[[:d:Q3936580|réserve naturelle Foresta Umbra]]''<br/>''[[:d:Q3861452|Monte Cimino]]''<br/>''[[:d:Q61867409|Monte Raschio - Foreste di faggi antiche e primarie]]''<br/>''[[:d:Q1110926|réserve naturelle Sasso Fratino]]'' | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | | [[Маркиз утраулары]] | [[Файл:HivaOa BaieDesTraitres 20061110.jpg|center|128px]] | [[Француз Полинезиясе]]<br/>''[[:d:Q31933189|Îles Marquises]]'' | [[:commons:Category:Marquesas Islands|Marquesas Islands]] | ''[[:d:Q21064|Nuku Hiva]]''<br/>''[[:d:Q136002421|Northern Marquesas group]]''<br/>''[[:d:Q136002450|Southern Marquesas group]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | | ''[[:d:Q186536|Fort Douaumont]]'' | [[Файл:Fort de Douaumont - Vue générale.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q60038354|Douaumont-Vaux]]'' | [[:commons:Category:Fort de Douaumont|Fort de Douaumont]] | ''[[:d:Q60002365|German war cemetery in Fort Douaumont]]'' | |- | style='text-align:right'| 79 | | ''[[:d:Q201428|Фонтенбло сарае]]'' | [[Файл:Le Grand Escalier à Fer de Cheval.jpg|center|128px]] | [[Фонтенбло|Фоңтенбло]] | [[:commons:Category:Palace of Fontainebleau|Palace of Fontainebleau]] | ''[[:d:Q3094596|Gallery of Francis I]]''<br/>''[[:d:Q17560765|Musée national du Château de Fontainebleau]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | | ''[[:d:Q202494|Canal du Midi]]'' | [[Файл:Canal du Midi, Carcassonne, Languedoc-Roussillon, France - panoramio (25).jpg|center|128px]] | [[Тулуза]]<br/>[[Рамонвиль-Сент-Ань]]<br/>[[Озвиль-Толозан]]<br/>[[Кастане-Толозан]]<br/>[[Пешабу]]<br/>[[Помпертюзат]]<br/>[[Дем (коммуна)|Дем]]<br/>[[Донвиль]]<br/>[[Монжискар]]<br/>[[Эгвив]]<br/>[[Монтескьё-Лораге]]<br/>[[Вьейвинь (Югары Гаронна)|Вьейвинь]]<br/>[[Сен-Ром]]<br/>[[Гардуш]]<br/>[[Ренвиль (Югары Гаронна)|Ренвиль]]<br/>[[Авиньонет-Лораге]]<br/>[[Монферран (коммуна)]]<br/>[[Лабастид-д’Анжу]]<br/>[[Мас-Сент-Пюэль]]<br/>[[Кастельнодари]]<br/>[[Сен-Мартен-Лаланд]]<br/>[[Лаборд (Од)|Лаборд]]<br/>[[Пексьора]]<br/>[[Вильпент (Од)|Вильпент]]<br/>[[Бран (Од)|Бран]]<br/>[[Альзон (Од)|Альзон]]<br/>[[Монреаль (Од)|Монреаль]]<br/>[[Сент-Элали (Од)|Сент-Элали]]<br/>[[Вильсекланд]]<br/>[[Ко-э-Созан]]<br/>[[Пезан]]<br/>''[[:d:Q6582|Carcassonne]]''<br/>[[Вильмустоссу]]<br/>[[Виллалье]]<br/>[[Вильдюбер]]<br/>[[Треб (коммуна)]]<br/>[[Марсейет]]<br/>[[Бломак]]<br/>[[Пюишерик]]<br/>[[Ла-Редорт]]<br/>[[Азий (коммуна)]]<br/>[[Он (Од)|Он]]<br/>[[Олонзак]]<br/>[[Аржан-Минервуа]]<br/>[[Рубья]]<br/>[[Параза]]<br/>[[Вантенак-ан-Минервуа]]<br/>[[Сен-Назер-д’Од]]<br/>[[Жинеста]]<br/>[[Мирпессе]]<br/>[[Саллель-д’Од]]<br/>[[Увейан]]<br/>[[Аржелье]]<br/>[[Крюзи]]<br/>[[Карант (Эро)|Карант]]<br/>[[Капестан]]<br/>[[Пуаль]]<br/>[[Ниссан-лез-Ансерюн]]<br/>[[Коломбье (Эро)|Коломбье]]<br/>[[Безье (Эро)|Безье]]<br/>[[Вильнев-ле-Безье]]<br/>[[Сер (Эро)|Сер]]<br/>[[Портирань]]<br/>[[Вьяс]]<br/>[[Агд]]<br/>[[Марсеян (Эро)|Марсеян]] | [[:commons:Category:Canal du Midi|Canal du Midi]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | | ''[[:d:Q374096|Chauvet Cave]]'' | [[Файл:Rhinocéros grotte Chauvet.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q238386|Vallon-Pont-d'Arc]]'' | [[:commons:Category:Grotte Chauvet 2 - Ardèche|Grotte Chauvet 2 - Ardèche]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 82 | | ''[[:d:Q389269|Cité de Carcassonne]]'' | [[Файл:Cité de Carcassonne.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6582|Carcassonne]]'' | [[:commons:Category:Historic fortified city of Carcassonne|Historic fortified city of Carcassonne]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | | ''[[:d:Q392215|northern French coal mining region]]'' | [[Файл:Bassin minier du Nord-Pas-de-Calais - Vues générales du patrimoine.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12661|Nord]]''<br/>''[[:d:Q12689|Pas-de-Calais]]'' | [[:commons:Category:Bassin minier du Nord-Pas-de-Calais|Bassin minier du Nord-Pas-de-Calais]] | ''[[:d:Q64829483|Monument à la découverte du charbon à Fresnes-sur-Escaut]]''<br/>''[[:d:Q22960755|Château des Douaniers]]''<br/>''[[:d:Q2971102|Château de l'Hermitage]]''<br/>''[[:d:Q64829449|pompe à feu de la fosse du Sarteau]]''<br/>''[[:d:Q64829571|paysage et ensemble miniers du secteur d’Amaury]]''<br/>''[[:d:Q64829637|Ensemble minier de la Compagnie des Mines de Thivencelles]]''<br/>''[[:d:Q64829634|Cité de la Solitude]]''<br/>''[[:d:Q64829560|paysage et ensemble miniers de Chabaud-Latour et paysage et ensemble miniers de Sabatier]]''<br/>''[[:d:Q64829604|Cité du Rivage ancienne]]''<br/>''[[:d:Q15945427|Dampierre Castle]]''<br/>''[[:d:Q64829625|Coron des 120]]''<br/>''[[:d:Q64829631|Ensemble minier de La Sentinelle]]''<br/>''[[:d:Q64829521|Chevalement de la fosse Dutemple]]''<br/>''[[:d:Q64829569|paysage et ensemble miniers de Wallers-Arenberg et paysage et ensemble Miniers d’Haveluy]]''<br/>''[[:d:Q64829611|Cités Chabaud-Latour ancienne et nouvelle]]''<br/>''[[:d:Q3079437|Fosse Mathilde]]''<br/>''[[:d:Q64828711|spoil tip Renard]]''<br/>''[[:d:Q64829557|paysage et ensemble miniers d’Escaudain]]''<br/>''[[:d:Q19829180|Monument to Charles Mathieu]]''<br/>''[[:d:Q38253159|Spoil tip nr. 125A]]''<br/>''[[:d:Q64829620|Cités du Champ fleuri et du Garage]]''<br/>''[[:d:Q64829614|Cités de Guesnain, de la Balance et de la Malmaison]]''<br/>''[[:d:Q64829615|Cités de la Clochette et Notre-Dame]]''<br/>''[[:d:Q64829613|Cités de Beaurepaire, du Bois-Brûlé, du Moulin, de la Ferme Beaurepaire]]''<br/>''[[:d:Q64829632|Terril n° 144, Rieulay]]''<br/>''[[:d:Q64829622|Cités Sainte-Marie, Lemay et de Pecquencourt]]''<br/>''[[:d:Q64829134|spoil tips 143 and 143A]]''<br/>''[[:d:Q64829585|Cité Barrois]]''<br/>''[[:d:Q64829619|Cités de Montigny et du Moucheron]]''<br/>''[[:d:Q3079585|Fosse n° 2 des mines de Flines]]''<br/>''[[:d:Q64829617|Cités de la Solitude, de la Ferronnière, Saint-Joseph et du Godion]]''<br/>''[[:d:Q64829525|chevalement de la fosse n° 9 des mines de l'Escarpelle]]''<br/>''[[:d:Q64829628|Ensemble minier de la Belleforière]]''<br/>''[[:d:Q64828704|spoil tip 140]]''<br/>''[[:d:Q64829616|Cités de la Justice et du Moulin]]''<br/>''[[:d:Q64829567|paysage et ensemble miniers de Libercourt]]''<br/>''[[:d:Q64829492|Ancienne Fosse n°2 et mine-image]]''<br/>''[[:d:Q15950767|Hôtel de ville de Carvin]]''<br/>''[[:d:Q22980018|Monument de la Découverte du Charbon]]''<br/>''[[:d:Q64829566|paysage et ensemble miniers de la fosse n°9-9bis]]''<br/>''[[:d:Q64829630|Ensemble minier de la fosse Cornuault]]''<br/>''[[:d:Q64829587|Cité Bruno]]''<br/>''[[:d:Q64829605|Cité Foch]]''<br/>''[[:d:Q64829135|spoil tips 87 and 92]]''<br/>''[[:d:Q64829588|Cité Crombez]]''<br/>''[[:d:Q64829561|paysage et ensemble miniers de Drocourt]]''<br/>''[[:d:Q64829591|Cité de la Parisienne]]''<br/>''[[:d:Q64829609|Cité Saint-Paul]]''<br/>''[[:d:Q64829558|paysage et ensemble miniers d’Estevelles et de Harnes]]''<br/>''[[:d:Q64829487|Cité du Maréchal Leclerc]]''<br/>''[[:d:Q64829586|Cité Bellevue ancienne]]''<br/>''[[:d:Q64829600|Cité du Moulin]]''<br/>''[[:d:Q64829563|paysage et ensemble miniers de Fouquières-lès-Lens à Billy-Montigny]]''<br/>''[[:d:Q64829594|Cité Deblock]]''<br/>''[[:d:Q22997458|Monument aux victimes de la Catastrophe de Courrières]]''<br/>''[[:d:Q3079644|fosse n° 5 des mines de Meurchin]]''<br/>''[[:d:Q64829590|Cité de la Gare]]''<br/>''[[:d:Q64829603|Cité du Pont]]''<br/>''[[:d:Q64829598|Cité des Sports Wingles]]''<br/>''[[:d:Q15945382|Förderturm in Lens]]''<br/>''[[:d:Q64829556|paysage et ensemble miniers d’Auchy-les-Mines à Lens]]''<br/>''[[:d:Q22997449|Grands Bureaux de la Compagnie des mines de Lens]]''<br/>''[[:d:Q64829608|Cité n°2 62 Pas-de-Calais]]''<br/>''[[:d:Q22997374|maison syndicale des mineurs]]''<br/>''[[:d:Q22997445|Monument à Émile Basly]]''<br/>''[[:d:Q3096875|Lens railway station]]''<br/>''[[:d:Q22997450|Monument aux morts de la Première Guerre mondiale]]''<br/>''[[:d:Q15945393|Fosse n° 3 - 3 bis des mines de Lens]]''<br/>''[[:d:Q15945389|Fosse n° 1 - 1 bis - 1 ter des mines de Liévin]]''<br/>''[[:d:Q22997451|Temple protestant de Liévin]]''<br/>''[[:d:Q64829579|Grands Bureaux de la Société Houillère de Liévin et cité des Bureaux Ouest]]''<br/>''[[:d:Q64829417|Spoil tip 80 and Cité des Garennes]]''<br/>''[[:d:Q64829596|Cité des Petits Bois]]''<br/>''[[:d:Q64829570|paysage et ensemble miniers des Pinchonvalles]]''<br/>''[[:d:Q64829589|Cité d'Auchy]]''<br/>''[[:d:Q64829633|Ensemble minier de la fosse n° 9 de Béthune]]''<br/>''[[:d:Q64828709|spoil tip 49]]''<br/>''[[:d:Q64829602|Cité du n°7 de Béthune]]''<br/>''[[:d:Q64829514|Château Mercier et maisons d’ingénieur]]''<br/>''[[:d:Q64829607|Cité n°2]]''<br/>''[[:d:Q64828092|Monument aux morts et grilles de la cité des Brebis]]''<br/>''[[:d:Q64829565|paysage et ensemble miniers de Grenay-Mazingarbe]]''<br/>''[[:d:Q64829626|Dispensaire de la Société de secours mutuel]]''<br/>''[[:d:Q3323258|Monument au soldat Marche]]''<br/>''[[:d:Q64829606|Cité n°10]]''<br/>''[[:d:Q64829568|paysage et ensemble miniers de Noeux-les- Mines]]''<br/>''[[:d:Q64829559|paysage et ensemble miniers de Barlin]]''<br/>''[[:d:Q64829597|Cité des Sœurs]]''<br/>''[[:d:Q64829627|Ensemble minier de la fosse n° 7 des mines de Nœux]]''<br/>''[[:d:Q64829599|Cité du Château des Dames]]''<br/>''[[:d:Q64828710|spoil tip 10]]''<br/>''[[:d:Q64829577|cités des Musiciens]]''<br/>''[[:d:Q22997377|Hôtel de Ville de Bruay-la-Buissière]]''<br/>''[[:d:Q64829610|Cités Anatole France et des Electriciens]]''<br/>''[[:d:Q64829621|Cités du Nouveau Monde et des Fleurs]]''<br/>''[[:d:Q64829430|Stade-parc]]''<br/>''[[:d:Q64829618|Cités de la Victoire et des Arbres]]''<br/>''[[:d:Q64829137|spoil tips 2 and 3]]''<br/>''[[:d:Q64829532|chevalement du Vieux-Deux]]''<br/>''[[:d:Q64828687|spoil tip 14]]''<br/>''[[:d:Q3111780|Goutte de lait de la Compagnie des mines de Marles]]''<br/>''[[:d:Q21619511|Monument aux morts d'Auchel]]''<br/>''[[:d:Q64829593|Cité de Rimbert]]''<br/>''[[:d:Q64828708|spoil tip 34]]''<br/>''[[:d:Q64828707|spoil tip 32]]''<br/>''[[:d:Q64828706|spoil tip 31]]''<br/>''[[:d:Q64828705|spoil tip 244]]''<br/>''[[:d:Q2945654|Centre historique minier, Lewarde]]''<br/>''[[:d:Q3079519|Fosse n° 13 bis des mines de Lens]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | | ''[[:d:Q463159|Prehistoric Sites and Decorated Caves of the Vézère Valley]]'' | [[Файл:Lascaux painting.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3357|Dordogne]]'' | [[:commons:Category:Lascaux|Lascaux]] | ''[[:d:Q172125|Lascaux]]''<br/>''[[:d:Q551959|Abri de la Madeleine]]''<br/>''[[:d:Q331409|Кро-Маньоң]]''<br/>''[[:d:Q122281|Cap Blanc rock shelter]]''<br/>''[[:d:Q480763|Abri du Poisson]]''<br/>''[[:d:Q914743|Font-de-Gaume cave]]''<br/>''[[:d:Q975257|La Micoque]]''<br/>''[[:d:Q3117201|La Mouthe cave]]''<br/>''[[:d:Q2452386|Grand Roc cave]]''<br/>''[[:d:Q1144686|Laugerie-Basse]]''<br/>''[[:d:Q555427|Laugerie-Haute]]''<br/>''[[:d:Q1487492|Les Combarelles]]''<br/>''[[:d:Q550252|Rouffignac Cave]]''<br/>''[[:d:Q1163298|Roc de Saint-Cirq Cave]]''<br/>''[[:d:Q602572|Le Moustier]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | | ''[[:d:Q647265|St. Mihiel American Cemetery and Memorial]]'' | [[Файл:WWI Centennial St Mihiel Ceremony Preparation (4769887).jpg|center|128px]] | [[Тьокур-Реньевиль]] | [[:commons:Category:St. Mihiel American Cemetery and Memorial|St. Mihiel American Cemetery and Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 86 | | ''[[:d:Q667763|Château de Quéribus]]'' | [[Файл:130610-Queribus-03.jpg|center|128px]] | [[Кюкюньян]] | [[:commons:Category:Château de Quéribus|Château de Quéribus]] | | |- | style='text-align:right'| 87 | | ''[[:d:Q677659|Maison Carrée]]'' | [[Файл:Maison carrée 01.jpg|center|128px]] | [[Ним]] | [[:commons:Category:Maison carrée|Maison carrée]] | ''[[:d:Q125211611|CIL XII, 3156]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 88 | | ''[[:d:Q750675|Belfries of Belgium and France]]'' | [[Файл:Belfort Brugge.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Belfries in Belgium and France|Belfries in Belgium and France]] | ''[[:d:Q2477151|Charleroi City Hall]]''<br/>''[[:d:Q3146149|Dunkirk city hall]]''<br/>''[[:d:Q2481155|Belfry of Bailleul]]''<br/>''[[:d:Q1817089|Belfry of Arras]]''<br/>''[[:d:Q2441211|Belfry of Bruges]]''<br/>''[[:d:Q815443|Belfry of Ghent]]''<br/>''[[:d:Q2742228|Belfry of Tournai]]''<br/>''[[:d:Q5901|Onze-Lieve-Vrouwekathedraal]]''<br/>''[[:d:Q17722|Изге Питер чиркәве]]''<br/>''[[:d:Q775457|Old Town Hall, Lo]]''<br/>''[[:d:Q1086358|St. Rumbold's Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q1823915|Basilica of Our Lady]]''<br/>''[[:d:Q1839114|Belfry of Aire-sur-la-Lys]]''<br/>''[[:d:Q1850707|Belfry of Mons]]''<br/>''[[:d:Q1884030|Belfry of Namur]]''<br/>''[[:d:Q1923610|Cloth Hall, Ypres]]''<br/>''[[:d:Q2237185|Belfry of Rue]]''<br/>''[[:d:Q2272836|Belfry of Abbeville]]''<br/>''[[:d:Q2472393|Belfry of Amiens]]''<br/>''[[:d:Q2391905|Belfry of Armentières]]''<br/>''[[:d:Q2112447|Belfry of Hesdin]]''<br/>''[[:d:Q2100704|Belfry of Bergues]]''<br/>''[[:d:Q2310368|Belfry of Boulogne-sur-Mer]]''<br/>''[[:d:Q2893739|Belfry of Béthune]]''<br/>''[[:d:Q2793194|Belfry of Calais]]''<br/>''[[:d:Q2520725|Belfry of Cambrai]]''<br/>''[[:d:Q2491526|Belfry of Comines]]''<br/>''[[:d:Q2083583|Belfry of Douai]]''<br/>''[[:d:Q2372329|Belfry of Doullens]]''<br/>''[[:d:Q1996107|Belfry of Lille]]''<br/>''[[:d:Q3286060|Belfry of Lucheux]]''<br/>''[[:d:Q2851094|Belfry of Saint-Riquier]]''<br/>''[[:d:Q2329350|Belfry of Gravelines]]''<br/>''[[:d:Q1971197|Belfry of Kortrijk]]''<br/>''[[:d:Q2000094|Schepenhuis]]''<br/>''[[:d:Q2005868|Antwerp City Hall]]''<br/>''[[:d:Q2126111|Belfry of Nieuwpoort]]''<br/>''[[:d:Q2194026|Belfry of Loos]]''<br/>''[[:d:Q2202410|Mechelen City Hall]]''<br/>''[[:d:Q2229969|Belfry of Dunkirk]]''<br/>''[[:d:Q2295070|Belfry of Gembloux]]''<br/>''[[:d:Q2332862|Belfry of Menen]]''<br/>''[[:d:Q2336343|St. Leonard's Church, Zoutleeuw]]''<br/>''[[:d:Q2340680|Belfry of Tielt]]''<br/>''[[:d:Q2612448|Belfry of Veurne]]''<br/>''[[:d:Q2752664|Oudenaarde Town Hall]]''<br/>''[[:d:Q2893751|Belfry of Sint-Truiden]]''<br/>''[[:d:Q2893756|Belfry of Thuin]]''<br/>''[[:d:Q2908783|Lier town hall]]''<br/>''[[:d:Q2948721|Sint-Germanus church]]''<br/>''[[:d:Q3311039|Belfort van Herentals]]''<br/>''[[:d:Q4086016|Belfry of Eeklo]]''<br/>''[[:d:Q4310021|Belfry of Binche]]''<br/>''[[:d:Q12013408|Cityhall of Roeselare]]''<br/>''[[:d:Q13437151|Belfry town hall Dendermonde]]''<br/>''[[:d:Q13437152|Belfry of Diksmuide]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 89 | | ''[[:d:Q813418|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial]]'' | [[Файл:NLS Haig - War memorial for Newfoundland soldiers.jpg|center|128px]] | [[Бомон-Амель]] | [[:commons:Category:Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 90 | | ''[[:d:Q833781|Fortifications of Vauban]]'' | [[Файл:Villefranche-de-Conflent Fortifications Tour-du-Diable.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Fortifications of Vauban (World Heritage Sites)|Fortifications of Vauban (World Heritage Sites)]] | ''[[:d:Q206234|Arras citadel]]''<br/>''[[:d:Q64830873|Citadel, urban fortress and Griffon Fort in Besançon]]''<br/>''[[:d:Q64830874|The citadel and Fort Paté et Médoc of Blaye/Cussac-Fort-Médoc]]''<br/>''[[:d:Q64830875|The urban enclosure, the forts of Salettes, Trois-Têtes, Randouillet and Dauphin, communication Y and the Asfeld bridge in Briançon]]''<br/>''[[:d:Q1494461|Tour Vauban]]''<br/>''[[:d:Q2974392|city walls of Longwy]]''<br/>''[[:d:Q22998467|Fort du Mont-Dauphin]]''<br/>''[[:d:Q64830881|Avantmuralla i ciutadella de Montlluís]]''<br/>''[[:d:Q64830882|Fortifications of Neuf-Brisach]]''<br/>''[[:d:Q64830883|City walls of Saint-Martin-de-Ré]]''<br/>''[[:d:Q20083782|Fort de La Hougue]]''<br/>''[[:d:Q64830886|Avantmuralla, fort i la Cova Bastera de Vilafranca de Conflent]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 91 | | ''[[:d:Q1279597|Arles, Roman and Romanesque Monuments]]'' | [[Файл:Arles Roman theater pillar ruins.jpg|center|128px]] | [[Арль]] | [[:commons:Category:Arles, Roman and Romanesque Monuments|Arles, Roman and Romanesque Monuments]] | ''[[:d:Q450348|The Alyscamps]]''<br/>''[[:d:Q181189|Arles Amphitheatre]]''<br/>''[[:d:Q972128|Gallo-Roman theatre at Arles]]''<br/>''[[:d:Q3078621|Forum of Arles]]''<br/>''[[:d:Q3523849|Thermes de Constantin]]''<br/>''[[:d:Q1788518|Church of St. Trophime, Arles]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 92 | | ''[[:d:Q1330981|New Caledonia Barrier Reef]]'' | [[Файл:Lagoons and Reefs of New Caledonia May 10, 2001.jpg|center|128px]] | [[Яңа Каледония]] | [[:commons:Category:New Caledonian lagoon|New Caledonian lagoon]] | ''[[:d:Q64399599|Grand Lagon Sud]]''<br/>''[[:d:Q64399660|Zone Côtière Ouest]]''<br/>''[[:d:Q64399661|Zone Côtière Nord-Est]]''<br/>''[[:d:Q64399662|Grand Lagon Nord]]''<br/>''[[:d:Q64399663|Atolls d’Entrecasteaux]]''<br/>''[[:d:Q64399664|Atoll d’Ouvéa et Beautemps-Beaupré]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 93 | | ''[[:d:Q1778266|Episcopal City of Albi]]'' | [[Файл:(Albi) Cité épiscopale d'Albi - Le palais de la Berbie et la cathédrale Ste Cécile.jpg|center|128px]] | [[Альби]] | | | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 94 | | ''[[:d:Q2040499|V.C. Corner Australian Cemetery and Memorial]]'' | [[Файл:Fromelles VC Corner Australian Cemetery (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q642650|Fromelles]]'' | [[:commons:Category:V.C. Corner Australian Cemetery and Memorial|V.C. Corner Australian Cemetery and Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 95 | | ''[[:d:Q2065958|Villers-Bretonneux Military Cemetery]]'' | [[Файл:Villers-Bretonneux mémorial australien (cimetière vu du haut de la tour) 1.jpg|center|128px]] | [[Фуюа (Сомма)|Фуюа]] | [[:commons:Category:Villers-Bretonneux Military Cemetery|Villers-Bretonneux Military Cemetery]] | ''[[:d:Q2544355|Villers–Bretonneux Australian National Memorial]]'' | |- | style='text-align:right'| 96 | | ''[[:d:Q2135937|Noyelles-sur-Mer Chinese Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetière chinois de Nolette-3312.jpg|center|128px]] | [[Нуаель-сюр-Мер]] | [[:commons:Category:Noyelles-sur-Mer Chinese Cemetery|Noyelles-sur-Mer Chinese Cemetery]] | ''[[:d:Q2566225|Noyelles-sur-Mer Chinese Memorial]]'' | |- | style='text-align:right'| 97 | | ''[[:d:Q2170407|Dud Corner Cemetery]]'' | [[Файл:Dud Corner Cemetery, Loos -3.jpg|center|128px]] | [[Лоос-ан-Гоель]] | [[:commons:Category:Dud Corner Cemetery, Loos|Dud Corner Cemetery, Loos]] | ''[[:d:Q2478266|Loos Memorial]]'' | |- | style='text-align:right'| 98 | | ''[[:d:Q2233532|Сена елгасы яр буйлары]]'' | [[Файл:Seine by Eiffel.jpg|center|128px]] | [[Париж]] | [[:commons:Category:Seine River in Paris|Seine River in Paris]] | ''[[:d:Q211034|île Saint-Louis]]''<br/>''[[:d:Q513655|Pont de la Tournelle]]''<br/>''[[:d:Q963509|Pont Marie]]''<br/>''[[:d:Q1196667|Pont Louis-Philippe]]''<br/>''[[:d:Q1140060|pont Saint-Louis]]''<br/>''[[:d:Q190063|île de la Cité]]''<br/>''[[:d:Q2073308|Pont de l'Archevêché]]''<br/>''[[:d:Q1418458|Pont d'Arcole]]''<br/>''[[:d:Q640968|Hôtel de Ville, Paris]]''<br/>''[[:d:Q1469337|place de l'Hôtel-de-Ville - Esplanade de la Libération]]''<br/>''[[:d:Q1469250|Pont au Double]]''<br/>''[[:d:Q1061959|pont Notre-Dame]]''<br/>''[[:d:Q1323635|Petit-Pont-Cardinal-Lustiger]]''<br/>''[[:d:Q1329076|pont Saint-Michel]]''<br/>''[[:d:Q1327827|pont au Change]]''<br/>''[[:d:Q1422975|Place du Châtelet]]''<br/>''[[:d:Q335277|Pont Neuf]]''<br/>''[[:d:Q2411384|Hôtel de la Monnaie]]''<br/>''[[:d:Q1329141|Pont des Arts]]''<br/>''[[:d:Q1075988|Лувр сарае]]''<br/>''[[:d:Q273593|Югары милли сынлы сәнгать мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q589000|Pont du Carrousel]]''<br/>''[[:d:Q1758497|Pont Royal]]''<br/>''[[:d:Q818517|Tuileries Garden]]''<br/>''[[:d:Q23402|Musée d'Orsay]]''<br/>''[[:d:Q605912|passerelle Léopold-Sédar-Senghor]]''<br/>''[[:d:Q936633|Palais Bourbon]]''<br/>''[[:d:Q644398|Pont de la Concorde]]''<br/>''[[:d:Q1027719|rue Royale]]''<br/>''[[:d:Q3390375|place de la Madeleine]]''<br/>''[[:d:Q330564|La Madeleine]]''<br/>''[[:d:Q820892|Petit Palais]]''<br/>''[[:d:Q457318|Grand Palais]]''<br/>''[[:d:Q390418|Pont Alexandre III]]''<br/>''[[:d:Q3058455|esplanade des Invalides]]''<br/>''[[:d:Q188977|Инвалитлар йорты]]''<br/>''[[:d:Q1073098|Pont des Invalides]]''<br/>''[[:d:Q1621256|pont de l'Alma]]''<br/>''[[:d:Q1037637|place de l'Alma]]''<br/>''[[:d:Q1535247|Palais de Tokyo]]''<br/>''[[:d:Q2274186|Passerelle Debilly]]''<br/>''[[:d:Q13360213|Chaillot Palace]]''<br/>''[[:d:Q1683459|jardins du Trocadéro]]''<br/>''[[:d:Q540781|Pont d'Iéna]]''<br/>[[Эйфель манарасы]]<br/>''[[:d:Q217925|Champ de Mars]]''<br/>''[[:d:Q273480|Хәрби мәктәп]]''<br/>[[Parijdağı İzge Ana cämiğe]] | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 99 | | ''[[:d:Q2249113|port of the Moon]]'' | [[Файл:La Grosse Cloche (Bordeaux).JPG|center|128px]] | [[Бордо]] | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 100 | | ''[[:d:Q2289403|Cambrai East Military Cemetery]]'' | [[Файл:Cambrai East Military 62.jpg|center|128px]] | [[Камбре]] | [[:commons:Category:Cambrai East military cemetery|Cambrai East military cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 101 | | ''[[:d:Q2340684|Park of Versailles]]'' | [[Файл:Versailles view from the Parterre d'eau.jpg|center|128px]] | [[Версаль (шәһәр)|Версаль]] | [[:commons:Category:Park of Versailles|Park of Versailles]] | ''[[:d:Q15311040|Pavillon français, Trianon]]''<br/>''[[:d:Q3517636|Temple de l'Amour]]''<br/>''[[:d:Q3373111|Pavillon frais]]''<br/>''[[:d:Q3322463|Théâtre de la Reine]]''<br/>''[[:d:Q3162464|Gardens of Versailles]]''<br/>''[[:d:Q2971765|Château du Petit Trianon]]''<br/>''[[:d:Q2419553|Belvédère du Petit Trianon]]''<br/>''[[:d:Q8051|Queen's Hamlet, Versailles]]''<br/>''[[:d:Q8049|Grand Trianon]]''<br/>''[[:d:Q8044|Petit Trianon]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 102 | | ''[[:d:Q2561040|Canadian National Vimy Memorial]]'' | [[Файл:0 Vimy - Mémorial national du Canada (1).JPG|center|128px]] | [[Живанши-ан-Гоель]] | [[:commons:Category:Canadian National Vimy Memorial|Canadian National Vimy Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 103 | | ''[[:d:Q2566225|Noyelles-sur-Mer Chinese Memorial]]'' | [[Файл:Noyelles-sur-Mer Chinese Cemetery -13.JPG|center|128px]] | [[Нуаель-сюр-Мер]] | [[:commons:Category:Noyelles-sur-Mer Chinese Memorial|Noyelles-sur-Mer Chinese Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 104 | | ''[[:d:Q2710055|Pitons, cirques and remparts of Reunion Island]]'' | [[Файл:Piton des neiges vu de la plaine des cafres.jpg|center|128px]] | [[Реюньон]] | [[:commons:Category:Pitons, cirques et remparts de l'île de La Réunion|Pitons, cirques et remparts de l'île de La Réunion]] | ''[[:d:Q550389|Réunion National Park]]''<br/>''[[:d:Q3207236|La Chapelle, Réunion]]''<br/>''[[:d:Q3078897|Forêt de Mare Longue]]''<br/>''[[:d:Q369230|La Grande Chaloupe]]''<br/>''[[:d:Q3389378|Piton d'Anchaing]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q2789507|The Loire Valley between Sully-sur-Loire and Chalonnes]]'' | [[Файл:Chambord Castle Northwest facade.jpg|center|128px]] | [[Пеи-де-ла-Лвар]]<br/>[[Үзәк-Валь-де-Лвар|Үзәк-Луара үзәне]] | | [[Амбуаз]]<br/>''[[:d:Q1172592|Avaray]]''<br/>[[Авуан (Эндр һәм Луара)]]<br/>[[Азе-ле-Ридо]]<br/>[[Баллан-Мире]]<br/>[[Боль]]<br/>[[Божанси]]<br/>[[Бомон-ан-Верон]]<br/>[[Беюар]]<br/>[[Бертене]]<br/>''[[:d:Q21619032|Blaison-Saint-Sulpice]]''<br/>[[Блуа]]<br/>[[Бу (Луаре)|Бу]]<br/>[[Бушмен]]<br/>[[Брен-сюр-Лонгне]]<br/>[[Бреемон]]<br/>[[Канд-Сен-Мартен]]<br/>[[Канде-сюр-Беврон]]<br/>[[Канже]]<br/>[[Шай (Луар һәм Шер)]]<br/>''[[:d:Q1169595|Chaingy]]''<br/>[[Шалонн-сюр-Луар]]<br/>[[Шамбор (Луар һәм Шер)|Шамбор]]<br/>[[Шарже]]<br/>[[Шатонеф-сюр-Луар]]<br/>[[Шомон-сюр-Луар]]<br/>[[Шеси]]<br/>[[Шейе]]<br/>[[Шенютт-Трев-Кюно]]<br/>[[Шенонсо (коммуна)]]<br/>[[Шинон]]<br/>[[Шузе-сюр-Луар]]<br/>[[Шузи-сюр-Сисс]]<br/>[[Сине (Франци)]]<br/>[[Сенк-Марс-ла-Пиль]]<br/>[[Клери-Сент-Андре]]<br/>[[Комбле]]<br/>[[Курбузон (Луар һәм Шер)]]<br/>[[Кур-сюр-Луар]]<br/>[[Дарвуа]]<br/>[[Дене (Мен һәм Луара)|Дене]]<br/>[[Дри]]<br/>[[Фондетт]]<br/>[[Фонтевро-л'Аббе]]<br/>''[[:d:Q832402|Gennes]]''<br/>[[Жерминьи-де-Пре]]<br/>[[Юим]]<br/>[[Энгранд-де-Турен]]<br/>[[Жаржо]]<br/>[[Жуэ-ле-Тур]]<br/>[[Жуинье-сюр-Луар]]<br/>[[Ла-Боаль]]<br/>[[Ла-Шапель-сюр-Луар]]<br/>[[Ла-Шапель-о-Но]]<br/>[[Ла-Шапель-Сен-Мемен]]<br/>[[Ла-Шоссе-Сен-Виктор]]<br/>[[Ла-Дагеньер]]<br/>[[Ла-Менитре]]<br/>[[Ла-Поссоньер]]<br/>[[Ла-Риш]]<br/>[[Ла-Рош-Клермо]]<br/>[[Ла-Виль-о-Дам]]<br/>[[Лаи-ан-Валь]]<br/>[[Ланже (Эндр һәм Луара)]]<br/>[[Ларсе]]<br/>[[Ле-Турей]]<br/>[[Лерне]]<br/>[[Ле-Пон-де-Се]]<br/>[[Ле-Розье-сюр-Луар]]<br/>[[Лестью]]<br/>[[Линьер-де-Турен]]<br/>''[[:d:Q1171941|Limeray]]''<br/>[[Люссо-сюр-Луар]]<br/>[[Люин (Эндр һәм Луара)]]<br/>[[Мардье]]<br/>[[Маро-о-Пре]]<br/>[[Маслив]]<br/>[[Менар]]<br/>[[диңгез]]<br/>[[Мен-сюр-Луар]]<br/>[[Монто (Луар һәм Шер)]]<br/>[[Монливо]]<br/>[[Монлуи-сюр-Луар]]<br/>[[Монсоро]]<br/>[[Мон (кантон Амбуаз)]]<br/>[[Мюид-сюр-Луар]]<br/>[[Мюр-Еринье]]<br/>[[Назель-Негрон]]<br/>[[Неви-ан-Сюльяс]]<br/>[[Нуазе]]<br/>[[Оливе (Луаре)|Оливе]]<br/>[[Онзен]]<br/>[[Орлеан]]<br/>[[Увруе-ле-Шам]]<br/>[[Парне (Мен һәм Луара)|Парне]]<br/>[[Посе-сюр-Сисс]]<br/>[[Риньи-Юссе]]<br/>[[Рии-сюр-Луар]]<br/>[[Риваренн (Эндр һәм Луара)]]<br/>[[елга]]<br/>''[[:d:Q693028|Rochecorbon]]''<br/>[[Рошфор-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Клеман-де-ла-Плас]]<br/>[[Сен-Жан-де-Мовре]]<br/>[[Сен-Жан-де-Линьер]]<br/>[[Сен-Мартен-де-ла-Плас]]<br/>[[Сен-Матюрен-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Реми-ла-Варенн]]<br/>[[Сен-Сатюрнен-сюр-Луар]]<br/>[[Сент-Авертен]]<br/>[[Сент-И]]<br/>[[Сен-Бенуа-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Клод-де-Дире]]<br/>[[Сен-Сир-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Дени-де-л'Отель]]<br/>[[Сен-Дениз-ан-Валь]]<br/>[[Сен-Дени-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Дие-сюр-Луар]]<br/>[[Сент-Жемм-сюр-Луар]]<br/>[[Сент-Этьен-де-Шиньи]]<br/>[[Сен-Женуф]]<br/>[[Сен-Жермен-сюр-Вьенн]]<br/>[[Сен-Жерве-ла-Форе]]<br/>[[Сен-Илер-Сен-Мемен]]<br/>[[Сен-Жан-де-Бре]]<br/>[[Сен-Жан-де-ла-Рюель]]<br/>[[Сен-Жан-ле-Блан (Луаре)|Сен-Жан-ле-Блан]]<br/>[[Сен-Лоран-Нуан]]<br/>[[Сен-Мартен-д'Абба]]<br/>[[Сен-Мишель-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Патрис]]<br/>[[Сен-Пер-сюр-Луар]]<br/>[[Сен-Пьер-де-Кор]]<br/>[[Сен-Приве-Сен-Мемен]]<br/>[[Сандийон]]<br/>[[Сомюр]]<br/>[[Савеньер]]<br/>[[Савиньи-ан-Верон]]<br/>[[Савоньер]]<br/>[[Сёйи]]<br/>[[Сиглуа]]<br/>[[Сузе-Шампиньи]]<br/>[[Сюевр]]<br/>[[Сюлли-сюр-Луар]]<br/>[[Таве (Луаре)|Таве]]<br/>[[Тизе (Эндр һәм Луара)]]<br/>[[Тур (шәһәр)|Тур]]<br/>[[Трелазе]]<br/>[[Тюркан]]<br/>''[[:d:Q816455|Vallères]]''<br/>[[Варенн-сюр-Луар]]<br/>[[Верец]]<br/>[[Верну-сюр-Бренн]]<br/>[[Вев]]<br/>''[[:d:Q1138735|Villandry]]''<br/>[[Вильбернье]]<br/>[[Виней (Луар һәм Шер)]]<br/>[[Вувре (Эндр һәм Луара)]] | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q2917267|Neuve-Chapelle Indian Memorial]]'' | [[Файл:Indian war cemetery near La Bassee (9687636304).jpg|center|128px]] | [[Ришбур (Па-де-Кале)|Ришбур]] | [[:commons:Category:Neuve-Chapelle Indian Memorial|Neuve-Chapelle Indian Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 107 | | ''[[:d:Q2944797|reconstructed center of Le Havre]]'' | [[Файл:LeHavre.jpg|center|128px]] | [[Һавр]] | [[:commons:Category:Centre-ville reconstruit du Havre|Centre-ville reconstruit du Havre]] | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 108 | | ''[[:d:Q2956943|Chapelle Saint-Nicolas du pont Saint-Bénézet]]'' | [[Файл:Most w awinionie.JPG|center|128px]] | [[Авиньон|Авиньоң]] | [[:commons:Category:Chapelle Saint-Nicolas du pont Saint-Bénézet|Chapelle Saint-Nicolas du pont Saint-Bénézet]] | | |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q2957299|La Cordelle chapel]]'' | [[Файл:Lacordelle ext.jpg|center|128px]] | [[Везле]] | [[:commons:Category:Chapelle de la Cordelle|Chapelle de la Cordelle]] | | |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q2962473|Way of Saint James UNESCO World Heritage Sites in France]]'' | [[Файл:Moustey borne st jacques.JPG|center|128px]] | [[Оверн-Рона-Әлп]]<br/>[[Бургундия-Фраңш-Коңте]]<br/>[[Үзәк-Валь-де-Лвар|Үзәк-Луара үзәне]]<br/>[[Иль-де-Франс|Ил-де-Франс]]<br/>[[О-де-Фраңс]]<br/>[[Нормандия]]<br/>[[Яңа Аквитания]]<br/>[[Граңд-Эст]]<br/>[[Окситания]]<br/>[[Проваңс-Әлп-Кот д'Азур]] | [[:commons:Category:Way of Saint James UNESCO World Heritage Sites in France|Way of Saint James UNESCO World Heritage Sites in France]] | ''[[:d:Q1736213|Périgueux Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q1739604|Prieuré de Saint-Avit-Sénieur]]''<br/>''[[:d:Q333850|Cadouin Abbey]]''<br/>''[[:d:Q2942348|Bazas Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q2887041|Basilica of Saint Severinus of Bordeaux]]''<br/>''[[:d:Q2887024|Basilica of St. Michael, Bordeaux]]''<br/>''[[:d:Q656738|Bordeaux Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q333984|Grande-Sauve Abbey]]''<br/>''[[:d:Q21963503|église Saint-Pierre de La Sauve]]''<br/>''[[:d:Q2886910|Notre-Dame-de-la-fin-des-Terres]]''<br/>''[[:d:Q3585253|église Sainte-Quitterie d'Aire]]''<br/>''[[:d:Q2979479|Clocher porche de Mimizan]]''<br/>''[[:d:Q334150|abbaye Saint-Jean de Sorde]]''<br/>''[[:d:Q334217|Saint-Sever Abbey]]''<br/>''[[:d:Q2942319|Agen Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q1736171|Bayonne Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q3581113|Église de L'Hôpital-Saint-Blaise]]''<br/>''[[:d:Q107509137|porte Saint-Jacques]]''<br/>''[[:d:Q2310816|Oloron Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q770459|Basilica of Notre-Dame du Port]]''<br/>''[[:d:Q1537302|Le Puy Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q22932202|hôtel-Dieu du Puy-en-Velay]]''<br/>''[[:d:Q20883|Mount Saint-Michel]]''<br/>''[[:d:Q952235|Église Notre-Dame de La Charité-sur-Loire]]''<br/>''[[:d:Q3581831|Église Saint-Jacques-le-Majeur d'Asquins]]''<br/>''[[:d:Q217452|Vézelay Abbey]]''<br/>''[[:d:Q1734810|église Saint-Étienne de Neuvy-Saint-Sépulchre]]''<br/>''[[:d:Q207985|Bourges Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q2886966|Notre-Dame de l'Épine]]''<br/>''[[:d:Q1384443|Notre-Dame-en-Vaux]]''<br/>''[[:d:Q1431547|Saint-Jacques Tower]]''<br/>''[[:d:Q981723|Saint-Guilhem-le-Désert Abbey]]''<br/>''[[:d:Q995023|Pont du Diable, Hérault]]''<br/>''[[:d:Q334406|Abbey of Saint-Gilles]]''<br/>''[[:d:Q1126464|Collégiale de Saint-Léonard-de-Noblat]]''<br/>''[[:d:Q22936823|église Notre-Dame-de-Tramesaygues]]''<br/>''[[:d:Q64830469|ancienne cathédrale et cloître de Saint-Lizier, cathédrale Notre-Dame-de-la-Sède, palais épiscopal, rempart]]''<br/>''[[:d:Q670092|Abbey Church of Saint Foy]]''<br/>''[[:d:Q3397615|bridge over the Dourdou]]''<br/>''[[:d:Q3396776|Pont-Vieux d'Espalion]]''<br/>''[[:d:Q3396831|pont d'Estaing]]''<br/>''[[:d:Q3397393|Pont des Pèlerins]]''<br/>''[[:d:Q2942289|Saint-Bertrand-de-Comminges Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q64830490|basilique paléochrétienne et chapelle Saint-Julien de Saint-Bertrand-de-Comminges]]''<br/>''[[:d:Q1010268|Basilica of St. Sernin]]''<br/>''[[:d:Q15950372|Hôtel Dieu de Toulouse]]''<br/>''[[:d:Q2887007|Basilique Saint-Just de Valcabrère]]''<br/>''[[:d:Q1049348|Auch Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q56546092|pont d'Artigue]]''<br/>''[[:d:Q2388373|Collégiale Saint-Pierre, La Romieu]]''<br/>''[[:d:Q847628|Cahors Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q1816823|Pont Valentré]]''<br/>''[[:d:Q22674807|dolmen de Pech Laglaire 2]]''<br/>''[[:d:Q22939546|hôpital Saint-Jacques]]''<br/>''[[:d:Q64830501|basilique Saint-Sauveur et crypte Saint-Amadour de Rocamadour]]''<br/>''[[:d:Q22939873|chapelle des Templiers d'Aragnouet]]''<br/>''[[:d:Q22997670|église Notre-Dame-du-Bon-Port, Gavarnie]]''<br/>''[[:d:Q22939949|Église Saint-Jacques de Cotdoussan]]''<br/>''[[:d:Q18785541|Église Notre-Dame-du-Bourg]]''<br/>''[[:d:Q64830453|abbatiale Saint-Pierre de Moissac et cloître]]''<br/>''[[:d:Q106934|Notre-Dame d'Amiens]]''<br/>''[[:d:Q3581829|église Saint-Jacques-le-Majeur-et-Saint-Jean-Baptiste de Folleville]]''<br/>''[[:d:Q3581858|église Saint-Jacques de Compiègne]]''<br/>''[[:d:Q2315459|Basilique Saint-Eutrope de Saintes]]''<br/>''[[:d:Q2820817|Royal abbey of Saint-Jean-d'Angély]]''<br/>''[[:d:Q2315498|Église Saint-Hilaire de Melle]]''<br/>''[[:d:Q222501|Church of Saint-Pierre d'Aulnay]]''<br/>''[[:d:Q2212483|Church Saint-Hilaire le Grand]]''<br/>''[[:d:Q2094962|Hôpital des pèlerins de Pons]]''<br/>''[[:d:Q17781581|Saint-Honorat des Alyscamps church]]''<br/>''[[:d:Q64830443|chemin de Compostelle, entre Nasbinals et Saint-Chély-d'Aubrac]]''<br/>''[[:d:Q64830383|chemin du Puy, de Saint-Côme-d'Olt à Estaing]]''<br/>''[[:d:Q64830381|chemin du Puy, de Montredon à Figeac]]''<br/>''[[:d:Q64830379|chemin du Puy, de Faycelles à Cajarc]]''<br/>''[[:d:Q64830378|chemin du Puy, de Bach à Cahors]]''<br/>''[[:d:Q64830380|chemin du Puy, de Lectoure à Condom]]''<br/>''[[:d:Q64830377|chemin du Puy, d'Aroue à Ostabat]]''<br/>''[[:d:Q380251|Via Turonensis]]''<br/>''[[:d:Q996686|Via Podiensis]]''<br/>''[[:d:Q1790369|Via Lemovicensis]]''<br/>''[[:d:Q1483227|Via Tolosana]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 111 | | ''[[:d:Q2972492|Aisne-Marne American Cemetery and Memorial]]'' | [[Файл:Aisne-Marne American Cemetery and Memorial.jpg|center|128px]] | [[Белло (Эна)|Белло]] | [[:commons:Category:Aisne-Marne American Cemetery and Memorial|Aisne-Marne American Cemetery and Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 112 | | ''[[:d:Q2972642|Morhange German military cemetery]]'' | [[Файл:F57 Morhange cimetière-allemand.JPG|center|128px]] | [[Моранж]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Morhange|Deutscher Soldatenfriedhof Morhange]] | | |- | style='text-align:right'| 113 | | ''[[:d:Q2972643|Saint-Quentin german military cemetery]]'' | [[Файл:Monument du cimetière allemand de Saint Quentin.jpg|center|128px]] | [[Сен-Кантен]] | [[:commons:Category:Saint-Quentin German War Cemetery|Saint-Quentin German War Cemetery]] | ''[[:d:Q60221092|Saint-Quentin Franco-German Monument]]'' | |- | style='text-align:right'| 114 | | ''[[:d:Q2972648|Veslud German military cemetery]]'' | [[Файл:Veslud (Aisne) Cimetière militaire allemand - Deutscher Soldatenfriedhof Veslud 10.JPG|center|128px]] | [[Велю]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Veslud|Deutscher Soldatenfriedhof Veslud]] | | |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q2972659|Bertrimoutier Franco-German war cemetery]]'' | [[Файл:Bertrimoutier 88 Nécropole.jpg|center|128px]] | [[Бертримутье]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Граңд-Эст]]<br/>''[[:d:Q3105|Vosges]]'' | [[:commons:Category:Cimetière militaire franco-allemand de Bertrimoutier|Cimetière militaire franco-allemand de Bertrimoutier]] | ''[[:d:Q20750433|nécropole nationale de Bertrimoutier]]''<br/>''[[:d:Q110359014|German section of Bertrimoutier Franco-German war cemetery]]'' | |- | style='text-align:right'| 116 | | ''[[:d:Q2987951|Jurisdiction of Saint-Emilion]]'' | [[Файл:St. émilion.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12526|Gironde]]'' | | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 117 | | ''[[:d:Q3034552|Версаль сарае һәм паркы комплексы]]'' | [[Файл:Chateau de Versailles P1190114.jpg|center|128px]] | [[Версаль (шәһәр)|Версаль]] | | [[Версаль]]<br/>''[[:d:Q3162464|Gardens of Versailles]]''<br/>''[[:d:Q2340684|Park of Versailles]]''<br/>''[[:d:Q3399930|Potager du roi]]''<br/>''[[:d:Q3363782|Parc Balbi]]''<br/>''[[:d:Q3469964|Salle des Croisades]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 118 | | ''[[:d:Q3059864|Pozieres Memorial]]'' | [[Файл:Pozieres Memorial 1.jpg|center|128px]] | [[Овилле-ла-Буассель]] | [[:commons:Category:Pozières Memorial|Pozières Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 119 | | ''[[:d:Q3117924|Écoles des cités de la fosse n° 12 des mines de Lens]]'' | [[Файл:Lens - Écoles des cités de la fosse n° 12 des mines de Lens (04).JPG|center|128px]] | [[Ланс]] | [[:commons:Category:Écoles des cités de la fosse n° 12 des mines de Lens|Écoles des cités de la fosse n° 12 des mines de Lens]] | | |- | style='text-align:right'| 120 | | ''[[:d:Q3247141|Bayonet Trench]]'' | [[Файл:Verdun,Le Memorial de la Tranchée des Baïonettes-PM 49506.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1113111|Douaumont]]''<br/>''[[:d:Q60038354|Douaumont-Vaux]]'' | [[:commons:Category:Tranchée des Baïonnettes|Tranchée des Baïonnettes]] | | |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q3287362|Taputapuatea marae]]'' | [[Файл:Taputapu marae Raiatea little man.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1649742|Taputapuatea]]'' | [[:commons:Category:Taputapuatea marae|Taputapuatea marae]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q3333153|Dormans Memorial Chapel]]'' | [[Файл:FaçadeMémorial.JPG|center|128px]] | [[Дорман]] | [[:commons:Category:Chapelle de Dormans|Chapelle de Dormans]] | | |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q3361047|Palais de la Berbie]]'' | [[Файл:(Albi) - Palais de la Berbie vu de la rive droite du Tarn.jpg|center|128px]] | [[Альби]] | [[:commons:Category:Palais de la Berbie|Palais de la Berbie]] | | |- | style='text-align:right'| 124 | | ''[[:d:Q3390891|Beaches of the D-Day Landings, Normandy, 1944]]'' | [[Файл:Mémorial omaha beach, plage de normandie.jpg|center|128px]] | [[Нормандия]] | [[:commons:Category:Battle of Normandy landing sites|Battle of Normandy landing sites]] | ''[[:d:Q757273|Utah Beach]]''<br/>''[[:d:Q284649|Pointe du Hoc]]''<br/>''[[:d:Q464257|Omaha Beach]]''<br/>''[[:d:Q745883|Gold Beach]]''<br/>''[[:d:Q832409|Juno Beach]]''<br/>''[[:d:Q1138519|Sword Beach]]'' | ''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | | ''[[:d:Q3411434|Pyrénées – Mont Perdu World Heritage Site]]'' | [[Файл:Cirque de Soaso et massif du Mont-Perdu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12700|Hautes-Pyrénées]]''<br/>''[[:d:Q55182|Huesca Province]]'' | | ''[[:d:Q741610|Ordesa y Monte Perdido National Park]]''<br/>''[[:d:Q738435|Pyrénées National Park]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | | ''[[:d:Q4554750|Wimereux Communal Cemetery]]'' | [[Файл:Wimereux Communal Cemetery 1.JPG|center|128px]] | [[Вимере]] | [[:commons:Category:Wimereux Communal Cemetery|Wimereux Communal Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 127 | | ''[[:d:Q4991584|Pozieres British Cemetery]]'' | [[Файл:Pozieres British Cemetery 21-3.jpg|center|128px]] | [[Овилле-ла-Буассель]] | [[:commons:Category:Pozières British Cemetery|Pozières British Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 128 | | ''[[:d:Q8554028|Monte Perdido Massif]]'' | [[Файл:Massifmontperdu.jpg|center|128px]] | [[Фанло]]<br/>[[Бьельса]]<br/>[[Торла]]<br/>''[[:d:Q12700|Hautes-Pyrénées]]'' | [[:commons:Category:Monte Perdido Massif|Monte Perdido Massif]] | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 129 | | ''[[:d:Q10444176|The Causses and the Cévennes, Mediterranean agro-pastoral Cultural Landscape]]'' | [[Файл:Cevennes Florac Mimente depuis Causse Mejean.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Les Causses, les Cévennes|Les Causses, les Cévennes]] | ''[[:d:Q3115242|Grands Causses]]''<br/>''[[:d:Q626655|Cévennes]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 130 | | ''[[:d:Q12307718|Danish soldiers cemetery in Braine]]'' | [[Файл:Danske soldatergrave i Braine 2 Port udefra.JPG|center|128px]] | [[Брен (Эна)|Брен]] | [[:commons:Category:Danish soldiers cemetery in Braine|Danish soldiers cemetery in Braine]] | | |- | style='text-align:right'| 131 | | ''[[:d:Q15241016|Historic Centre of Avignon]]'' | [[Файл:Avignon bridge by Rosier.jpg|center|128px]] | [[Авиньон|Авиньоң]] | [[:commons:Category:Historic centre of Avignon|Historic centre of Avignon]] | ''[[:d:Q284444|pont Saint-Bénézet]]''<br/>''[[:d:Q1200500|Avignon Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q143463|Palais des Papes]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 132 | | ''[[:d:Q15617061|Fosse n° 5 des mines de Meurchin]]'' | [[Файл:Billy-Berclau - Fosse n° 5 des mines de Meurchin (14).JPG|center|128px]] | [[Бии-Беркло]] | [[:commons:Category:Fosse n° 5 des mines de Meurchin|Fosse n° 5 des mines de Meurchin]] | | |- | style='text-align:right'| 133 | | ''[[:d:Q15726321|Roman Theatre and its Surroundings and the "Triumphal Arch" of Orange]]'' | [[Файл:Théâtre antique d'Orange 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q187796|Оранж]]'' | | ''[[:d:Q958961|Roman Theatre of Orange]]''<br/>''[[:d:Q1777218|Triumphal Arch of Orange]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 134 | | ''[[:d:Q15726441|From the Great Saltworks of Salins-les-Bains to the Royal Saltworks of Arc-et-Senans, the Production of Open-pan Salt]]'' | [[Файл:France arc et senas saline royal main building 1.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q649055|Royal Saltworks at Arc-et-Senans]]''<br/>''[[:d:Q2603171|Salines de Salins-les-Bains]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 135 | | ''[[:d:Q15728409|Place Stanislas, Place de la Carrière and Place d'Alliance in Nancy]]'' | [[Файл:Place Stanislas à Nancy.jpg|center|128px]] | [[Нанси]] | [[:commons:Category:Place Stanislas, Place de la Carrière and Place d'Alliance in Nancy|Place Stanislas, Place de la Carrière and Place d'Alliance in Nancy]] | ''[[:d:Q426064|Stanislas Square]]''<br/>''[[:d:Q2661168|place de la Carrière]]''<br/>''[[:d:Q2914748|place d'Alliance]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 136 | | ''[[:d:Q15728421|Gulf of Porto: Calanche of Piana, Gulf of Girolata, Scandola Reserve]]'' | [[Файл:Palazzu.JPG|center|128px]] | [[Корсика]] | | ''[[:d:Q1527084|Gulf of Girolata]]''<br/>''[[:d:Q1890653|Porto]]''<br/>''[[:d:Q1026237|Calanques de Piana]]''<br/>''[[:d:Q1426466|Scandola Nature Reserve]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 137 | | ''[[:d:Q15948413|Moosch National Cemetery]]'' | [[Файл:Moosch, Cimetière militaire français 1914-1918.jpg|center|128px]] | [[Моош]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Moosch|Nécropole nationale de Moosch]] | | |- | style='text-align:right'| 138 | | ''[[:d:Q16064866|The Great Spa Towns of Europe]]'' | [[Файл:2018-09-14 Terme Tettuccio Tempio Termale 09.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Great Spas of Europe|Great Spas of Europe]] | ''[[:d:Q39865|Spa]]''<br/>[[Карловы-Вары]]<br/>[[Баден (Түбән Австрия)]]<br/>''[[:d:Q523469|Марианске-Лазне]]''<br/>''[[:d:Q756581|Франтишкови-Лазне]]''<br/>[[Баден-Баден]]<br/>[[Бад-Киссинген]]<br/>[[Бад-Эмс]]<br/>[[Монтекатини-Терме]]<br/>[[Виши]]<br/>[[Бас (шәһәр)]] | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 139 | | ''[[:d:Q16509755|La Targette French National Cemetery]]'' | [[Файл:Neuville-Saint-Vaast - Cimetière de la Targette - IMG 2431.jpg|center|128px]] | [[Невиль-Сен-Вааст]] | [[:commons:Category:La Targette French cemetery|La Targette French cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 140 | | ''[[:d:Q16509773|Rancourt National Cemetery]]'' | [[Файл:Cemetryrancourt.jpg|center|128px]] | [[Ранкур (Сомма)|Ранкур]]<br/>[[Бушавен-Бержан]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Rancourt|Nécropole nationale de Rancourt]] | | |- | style='text-align:right'| 141 | | ''[[:d:Q16912637|Cathedral of Notre-Dame, Former Abbey of Saint-Rémi and Palace of Tau, Reims]]'' | [[Файл:Reims Kathedrale.jpg|center|128px]] | [[Реймс]] | [[:commons:Category:Cathedral of Notre-Dame, former Abbey of Saint-Remi and Palace of Tau, Reims|Cathedral of Notre-Dame, former Abbey of Saint-Remi and Palace of Tau, Reims]] | ''[[:d:Q206823|Reims Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q334233|Basilica of Saint-Remi]]''<br/>''[[:d:Q578771|Palace of Tau]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | | ''[[:d:Q17117964|Mont-Saint-Michel and its Bay]]'' | [[Файл:2017-04 Mont Saint-Michel 06.jpg|center|128px]] | [[Ле-Мон-Сен-Мишель]]<br/>[[Понторсон]] | | ''[[:d:Q64831173|Mont-Saint-Michel and its Bay]]''<br/>''[[:d:Q38253663|Moidrey windmill]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 143 | | ''[[:d:Q17515364|La Nouvelle branch]]'' | | ''[[:d:Q3207|Aude]]'' | [[:commons:Category:Embranchement de la Nouvelle|Embranchement de la Nouvelle]] | ''[[:d:Q632569|Canal de Jonction]]''<br/>''[[:d:Q214240|Aude]]''<br/>''[[:d:Q1032610|Canal de la Robine]]'' | |- | style='text-align:right'| 144 | | ''[[:d:Q19407144|Compiègne-Royallieu National Cemetery]]'' | [[Файл:Nécropole nationale de Compiègne 06.jpg|center|128px]] | [[Компьень]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Compiègne|Nécropole nationale de Compiègne]] | ''[[:d:Q115974973|Compiègne-Royallieu National Cemetery, Commonwealth Plot]]'' | |- | style='text-align:right'| 145 | | ''[[:d:Q19801255|Cerny-en-Laonnois German War Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetière allemand de Cerny (1).JPG|center|128px]] | [[Серни-ан-Ланнуа]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Cerny-en-Laonnois|Deutscher Soldatenfriedhof Cerny-en-Laonnois]] | | |- | style='text-align:right'| 146 | | ''[[:d:Q19945177|Cerny-en-Laonnois National Cemetery]]'' | [[Файл:Cerny-en-Laonnois-FR-02-nécropole & chapelle-01.jpg|center|128px]] | [[Серни-ан-Ланнуа]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Cerny-en-Laonnois|Nécropole nationale de Cerny-en-Laonnois]] | | |- | style='text-align:right'| 147 | | ''[[:d:Q19951185|La Crouée National Cemetery]]'' | [[Файл:Souain-Perthes-lès-Hurlus I..JPG|center|128px]] | [[Суен-Перт-ле-Юрлю]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de La Crouée|Nécropole nationale de La Crouée]] | | |- | style='text-align:right'| 148 | | ''[[:d:Q19951189|Saint-Thomas-en-Argonne National War Cemetery]]'' | | [[Сен-Тома-ан-Аргонн]] | | | |- | style='text-align:right'| 149 | | ''[[:d:Q20650612|Climats, terroirs of Burgundy]]'' | [[Файл:Frankreich-Burgund-Weinberg direkt bei Beaune.jpg|center|128px]] | | | [[Сантене]]<br/>[[Бон (шәһәр)|Бон (город)]]<br/>[[Нюи-Сен-Жорж]]<br/>[[Жевре-Шамбертен]]<br/>[[Дижон]] | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 150 | | ''[[:d:Q20650698|Шампань авышлыклары, йортлары һәм җирасты мәгарәләре]]'' | [[Файл:Avenue de Champagne, Épernay (8132669246).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21907046|Аи-Шампань]]''<br/>[[Еперне]]<br/>[[Марей-сюр-И]]<br/>[[Овилле]]<br/>[[Реймс]] | [[:commons:Category:Champagne Hillsides, Houses and Cellars|Champagne Hillsides, Houses and Cellars]] | ''[[:d:Q64830529|coteaux d’Hautvillers]]''<br/>''[[:d:Q64830559|caves coopératives d'Hautvillers]]''<br/>''[[:d:Q64830561|cave Thomas]]''<br/>''[[:d:Q64830563|coteaux d'Aÿ]]''<br/>''[[:d:Q64830566|cave d'Aÿ]]''<br/>''[[:d:Q64830569|coteaux de Mareuil-sur-Aÿ]]''<br/>''[[:d:Q64830584|Cave de Mareuil-sur-Aÿ]]''<br/>''[[:d:Q2928960|Jardin des buttes saint-Nicaise]]''<br/>''[[:d:Q64830586|caves Pommery, Ruinart, Veuve-Cliquot, Charles Heidsieck]]''<br/>''[[:d:Q64830587|caves Taittinger]]''<br/>''[[:d:Q64830589|caves Martel]]''<br/>''[[:d:Q4828216|avenue de Champagne]]''<br/>''[[:d:Q19753095|Fort Chabrol]]''<br/>''[[:d:Q64830595|caves de l’avenue de Champagne]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 151 | | ''[[:d:Q20819675|Grande Tombe de Villeroy (Chauconin-Neufmontiers)]]'' | [[Файл:Memorial Chauconin Neufmontiers.jpg|center|128px]] | [[Шоконен-Нефмонтье]] | [[:commons:Category:Grande Tombe de Villeroy (Chauconin-Neufmontiers)|Grande Tombe de Villeroy (Chauconin-Neufmontiers)]] | | |- | style='text-align:right'| 152 | | ''[[:d:Q20971295|Effry National Military Cemetery]]'' | [[Файл:Effry (Aisne) nécropole nationale (4).JPG|center|128px]] | [[Эфри]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale d'Effry|Nécropole nationale d'Effry]] | | |- | style='text-align:right'| 153 | | ''[[:d:Q20973830|La Forestière National Cemetery]]'' | [[Файл:Lachalade cimetière militaire français.JPG|center|128px]] | [[Лашалад]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de La Forestière|Nécropole nationale de La Forestière]] | | |- | style='text-align:right'| 154 | | ''[[:d:Q20973832|Lagarde National Cemetery]]'' | [[Файл:Lagarde cimetiere militaire francais.JPG|center|128px]] | [[Лагард (Мозель)|Лагард]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Lagarde|Nécropole nationale de Lagarde]] | | |- | style='text-align:right'| 155 | | ''[[:d:Q20973837|Le Sourd Franco-German military cemetery]]'' | [[Файл:Lemé Nécropole nationale 5.jpg|center|128px]] | [[Леме (Эна)|Леме]] | [[:commons:Category:Cimetière franco-allemand de Le Sourd|Cimetière franco-allemand de Le Sourd]] | ''[[:d:Q61666668|German section of Le Sourd Franco-German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q61707833|Le Sourd National War Cemetery]]'' | |- | style='text-align:right'| 156 | | ''[[:d:Q20973865|Carrefour Duchesne National Cemetery]]'' | [[Файл:Nécropole nationale du Carrefour Duchesne 03.jpg|center|128px]] | [[Орбе]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale du Carrefour Duchesne|Nécropole nationale du Carrefour Duchesne]] | | |- | style='text-align:right'| 157 | | ''[[:d:Q20973879|Riche National Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire Riche.JPG|center|128px]] | [[Риш (Мозель)|Риш]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Riche|Nécropole nationale de Riche]] | | |- | style='text-align:right'| 158 | | ''[[:d:Q20973884|Tiges National Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire StDie.jpg|center|128px]] | [[Sen-Dye-de-Voj|Saint-Dié-des-Vosges]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale des Tiges|Nécropole nationale des Tiges]] | | |- | style='text-align:right'| 159 | | ''[[:d:Q20973907|Thiescourt National Cemetery]]'' | [[Файл:Unis dans le repos.JPG|center|128px]] | [[Тьескур]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de Thiescourt|Nécropole nationale de Thiescourt]] | | |- | style='text-align:right'| 160 | | ''[[:d:Q20973918|Faubourg-Pavé National Cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire Verdun (3).JPG|center|128px]] | [[Верден (Мез)|Верден]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale du Faubourg-Pavé, Verdun|Nécropole nationale du Faubourg-Pavé, Verdun]] | | |- | style='text-align:right'| 161 | | ''[[:d:Q20973921|La Harazée in Vienne-le-Château National Cemetery]]'' | | [[Вьенн-ле-Шато]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale de La Harazée|Nécropole nationale de La Harazée]] | | |- | style='text-align:right'| 162 | | ''[[:d:Q20973930|Chestres French National Cemetery]]'' | [[Файл:Chestres-FR-08-cimetière militaire-carré français-05.jpg|center|128px]] | [[Вузье]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire de Chestres|Cimetière militaire de Chestres]] | | |- | style='text-align:right'| 163 | | ''[[:d:Q20973932|Silberloch National Cemetery]]'' | [[Файл:Hartmannsweilerkopf Cemetery.jpg|center|128px]] | [[Ваттвиллер]] | [[:commons:Category:Nécropole nationale du Silberloch|Nécropole nationale du Silberloch]] | | |- | style='text-align:right'| 164 | | ''[[:d:Q21568987|Russian Military Cemetery of Saint-Hilaire-le-Grand]]'' | [[Файл:Entrée cimetière st-hilaire 3778.JPG|center|128px]] | [[Сен-Илер-ле-Гран]] | [[:commons:Category:Cimetière militaire russe de Saint-Hilaire-le-Grand|Cimetière militaire russe de Saint-Hilaire-le-Grand]] | | |- | style='text-align:right'| 165 | | ''[[:d:Q21570181|Opera National Cemetery]]'' | [[Файл:Souain-FR-51-cimetiere Opera-a16.jpg|center|128px]] | [[Суен-Перт-ле-Юрлю]] | [[:commons:Category:Cimetière de l'Opéra de Souain|Cimetière de l'Opéra de Souain]] | | |- | style='text-align:right'| 166 | | ''[[:d:Q22997438|Cité des Électriciens]]'' | [[Файл:Bruay-la-Buissière - Cité des Électriciens (16).JPG|center|128px]] | [[Брюе-ла-Бюисьер]] | [[:commons:Category:Cité des Électriciens|Cité des Électriciens]] | | |- | style='text-align:right'| 167 | | ''[[:d:Q27479551|Neuville-Saint-Vaast Czechoslovakian Cemetery]]'' | [[Файл:Mémorial de la Compagnie Nazdar et Cimetière Tchécoslovaque - Neuville-Saint-Vaast.jpg|center|128px]] | [[Невиль-Сен-Вааст]] | [[:commons:Category:Neuville-Saint-Vaast Czechoslovakian Cemetery|Neuville-Saint-Vaast Czechoslovakian Cemetery]] | | |- | style='text-align:right'| 168 | | ''[[:d:Q28827968|Provins]]'' | [[Файл:Provins Tour Cesar.jpg|center|128px]] | [[Провен (Сена һәм Марна)|Провен]] | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 169 | | ''[[:d:Q41780872|Chapel of Mondement-Montgivroux]]'' | [[Файл:Mondement-Montgivroux - église.jpg|center|128px]] | [[Мондман-Монживру]] | [[:commons:Category:Église de Mondement|Église de Mondement]] | | |- | style='text-align:right'| 170 | | ''[[:d:Q51426068|Consenvoye German military cemetery]]'' | [[Файл:Consenvoye cimetire militaire allemand.JPG|center|128px]] | [[Консанвуа]] | [[:commons:Category:Cimetière allemand de Consenvoye (Meuse)|Cimetière allemand de Consenvoye (Meuse)]] | | |- | style='text-align:right'| 171 | | ''[[:d:Q51619032|St. Mihiel German military cemetery]]'' | [[Файл:Cimetiere militaire allemand St Mihiel.JPG|center|128px]] | [[Сен-Миель]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof St. Mihiel|Deutscher Soldatenfriedhof St. Mihiel]] | | |- | style='text-align:right'| 172 | | ''[[:d:Q54806811|Confluence Beach]]'' | [[Файл:07 CVL - Indre-et-Loire - Candes-Saint-Martin (2015-09-03 11-02-13).jpg|center|128px]] | [[Үзәк-Валь-де-Лвар|Үзәк-Луара үзәне]] | | | |- | style='text-align:right'| 173 | | ''[[:d:Q55523908|Strasbourg: from Grande-île to Neustadt, a European urban scene]]'' | [[Файл:Kléber Square, Strasbourg (16080539557).jpg|center|128px]] | [[Страсбург]] | | ''[[:d:Q1895943|Grande Île, Strasbourg]]''<br/>''[[:d:Q3338708|Neustadt]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 174 | | ''[[:d:Q55596340|Cambrai German military cemetery]]'' | [[Файл:Cambrai cimetière allemand 10.jpg|center|128px]] | [[Камбре]]<br/>''[[:d:Q84243457|Cambrai]]'' | [[:commons:Category:Cimetière militaire allemand de Cambrai|Cimetière militaire allemand de Cambrai]] | ''[[:d:Q2289403|Cambrai East Military Cemetery]]'' | |- | style='text-align:right'| 175 | | ''[[:d:Q55619850|The Architectural Work of Le Corbusier]]'' | [[Файл:Chandigarh Secretariat.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Architectural Work of Le Corbusier (World Heritage Sites)|Architectural Work of Le Corbusier (World Heritage Sites)]] | ''[[:d:Q64822931|Villas La Roche and Jeanneret]]''<br/>''[[:d:Q1519685|Le Lac villa]]''<br/>''[[:d:Q2974657|Quartiers Modernes Frugès]]''<br/>''[[:d:Q23707656|Les Peupliers]]''<br/>''[[:d:Q704665|Weissenhof Estate]]''<br/>''[[:d:Q940746|Villa Savoye]]''<br/>''[[:d:Q663110|Immeuble Clarté]]''<br/>''[[:d:Q3796698|Immeuble Molitor]]''<br/>''[[:d:Q2587975|Unité d'Habitation de Marseille]]''<br/>''[[:d:Q22960555|manufacture Claude-et-Duval]]''<br/>''[[:d:Q2982737|Curutchet House]]''<br/>[[Роншан]]<br/>''[[:d:Q1809766|Cabanon de vacances]]''<br/>''[[:d:Q25931399|Chandigarh Capitol Complex]]''<br/>''[[:d:Q1902867|Sainte Marie de La Tourette]]''<br/>''[[:d:Q1362629|National Museum of Western Art]]''<br/>''[[:d:Q3279767|Cultural Centre of Firminy-Vert]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 176 | | ''[[:d:Q56599670|Vrigne-Meuse Cemetery plot for deceased of November 11, 1918]]'' | [[Файл:Sépultures des derniers français tombés le 9, 10 et 11 novembre 1918..JPG|center|128px]] | [[Вринь-Мёз]] | [[:commons:Category:Cimetière de Vrigne-Meuse|Cimetière de Vrigne-Meuse]] | | |- | style='text-align:right'| 177 | | ''[[:d:Q56599715|German Monument in Saint-Charles Cemetery]]'' | [[Файл:Monument allemand du cimetière Saint-Charles (Sedan) - 1820.jpg|center|128px]] | [[Седан (шәһәр)|Седан]] | [[:commons:Category:Monument allemand du cimetière Saint-Charles (Sedan)|Monument allemand du cimetière Saint-Charles (Sedan)]] | | |- | style='text-align:right'| 178 | | ''[[:d:Q59310530|Memorial stones and tombs of Petit Donon]]'' | [[Файл:Stèle 38 A au sommet du Petit Donon.jpg|center|128px]] | [[Гранфонтен (Түбән Рейн)]] | [[:commons:Category:Ensemble de stèles et d’anciennes tombes du Petit Donon|Ensemble de stèles et d’anciennes tombes du Petit Donon]] | | |- | style='text-align:right'| 179 | | ''[[:d:Q59592141|Apremont German military cemetery]]'' | | [[Апремон (Арденны)|Апремон]] | | | |- | style='text-align:right'| 180 | | ''[[:d:Q59594168|Souain German military cemetery]]'' | [[Файл:Souain-Perthes-lès-Hurlus II..JPG|center|128px]] | [[Суен-Перт-ле-Юрлю]] | [[:commons:Category:Deutscher Soldatenfriedhof Souain|Deutscher Soldatenfriedhof Souain]] | | |- | style='text-align:right'| 181 | | ''[[:d:Q59616773|German section of the Chestres‎ military cemetery]]'' | [[Файл:Chestres-FR-08-cimetière militaire-carré allemand-01.jpg|center|128px]] | [[Вузье]] | [[:commons:Category:Carré allemand du cimetière militaire de Chestres|Carré allemand du cimetière militaire de Chestres]] | | |- | style='text-align:right'| 182 | | ''[[:d:Q59618084|Pierrepont German military cemetery]]'' | [[Файл:Pierrepont (Meurthe-et-M.) cimetière militaire allemand (03).JPG|center|128px]] | [[Пьерпон (Мёрт һәм Мозель)]] | [[:commons:Category:Cimetiere militaire allemand de Pierrepont|Cimetiere militaire allemand de Pierrepont]] | | |- | style='text-align:right'| 183 | | ''[[:d:Q60221092|Saint-Quentin Franco-German Monument]]'' | [[Файл:Deutscher Soldatenfriedhof Saint Quentin 1.jpg|center|128px]] | [[Сен-Кантен]] | [[:commons:Category:Monument franco-allemand de Saint-Quentin|Monument franco-allemand de Saint-Quentin]] | | |- | style='text-align:right'| 184 | | ''[[:d:Q60346358|Rancourt Memorial Chapel]]'' | [[Файл:Mémorial de Rancourt-PM 24778.jpg|center|128px]] | [[Бушавен-Бержан]] | [[:commons:Category:Mémorial de Rancourt (Somme)|Mémorial de Rancourt (Somme)]] | | |- | style='text-align:right'| 185 | | ''[[:d:Q61744168|Bois du Puits cemetery]]'' | [[Файл:Nécropole nationale (Aubérive) 3880.JPG|center|128px]] | [[Оберив (Марна)|Оберив]] | [[:commons:Category:Bois du Puits military cemetery|Bois du Puits military cemetery]] | ''[[:d:Q59593270|Aubérive German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3346895|Aubérive National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q61744528|Polish military cemetery-Le Bois du Puits]]'' | |- | style='text-align:right'| 186 | | ''[[:d:Q63077309|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial Park]]'' | [[Файл:Beaumont Hamel2004.jpg|center|128px]] | [[Бомон-Амель]]<br/>[[Ошонвилле]] | [[:commons:Category:Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial Park|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial Park]] | ''[[:d:Q813418|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial]]''<br/>''[[:d:Q5944106|Hunter's Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4507135|Y Ravine Cemetery, Beaumont-Hamel]]''<br/>''[[:d:Q4640078|51st (Highland) Division Monument]]''<br/>''[[:d:Q1978279|Hawthorn Ridge Cemetery No.2]]''<br/>''[[:d:Q15109195|Danger Tree]]''<br/>''[[:d:Q122784272|29th Division Memorial]]'' | |- | style='text-align:right'| 187 | | ''[[:d:Q64401449|Vézelay, Church and Hill]]'' | [[Файл:2003- 'Vézelay en hiver' - Marie-Claire Lefébure.JPG|center|128px]] | [[Везле]]<br/>[[Сен-Пер (Йонна)|Сен-Пер]]<br/>[[Аскен (Йонна)|Аскен]] | [[:commons:Category:Vézelay, Church and Hill|Vézelay, Church and Hill]] | ''[[:d:Q64401614|hill of Vézelay]]''<br/>''[[:d:Q64401905|Corbigny]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 188 | | ''[[:d:Q64685453|Funerary and memory sites of the First World War (Western Front)]]'' | [[Файл:Tyne Cot Cemetery at dusk 3 - Redvers.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Funerary and memory sites of the First World War (Western Front)|Funerary and memory sites of the First World War (Western Front)]] | ''[[:d:Q13528892|Nieuport Memorial]]''<br/>''[[:d:Q572953|Vladslo German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1708620|Yser Tower]]''<br/>''[[:d:Q2703783|Oeren military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2265764|Houthulst military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q472573|Langemark German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4350430|Saint Julien Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2369533|Tyne Cot Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2723606|Polygon Wood Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q18110823|Buttes New British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2226435|Essex Farm Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2767343|Welsh Cemetery (Caesar's Nose)]]''<br/>''[[:d:Q3993208|No Man's Cot Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2333369|Track "X" Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4985980|Buffs Road Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1822397|Menin Gate]]''<br/>''[[:d:Q2904568|Bedford House Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q6488772|Larch Wood (Railway Cutting) Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2685191|Woods Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2927858|First DCLI Cemetery, The Bluff]]''<br/>''[[:d:Q2664077|Hedge Row Trench Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2073286|Kemmelberg Ossuary]]''<br/>''[[:d:Q2485005|Spanbroekmolen British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2076718|Lone Tree Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q6083563|Island of Ireland Peace Park]]''<br/>''[[:d:Q1934651|Lijssenthoek Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1363576|Fort de Loncin]]''<br/>''[[:d:Q122803346|Military plots of Robermont Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2705043|Du Plateau Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2201265|l’Orée de la Forêt Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60565263|Bellefontaine Franco-German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q64685483|Cemetery of the Executed in Tamines]]''<br/>''[[:d:Q2002032|Belle-Motte French National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q12013407|St Symphorien Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2326014|Hyde Park Corner (Royal Berks) Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2686894|Berks Cemetery Extension]]''<br/>''[[:d:Q7252830|Prowse Point Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q6931339|Mud Corner Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2947778|Toronto Avenue Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2384108|Ploegsteert Wood Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2751673|Rifle House Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2299768|Strand Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1469828|Fromelles (Pheasant Wood) Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2040499|V.C. Corner Australian Cemetery and Memorial]]''<br/>''[[:d:Q8514477|Louverval Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1854219|Cambrai Memorial to the Missing]]''<br/>''[[:d:Q55596340|Cambrai German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1878989|Le Quesnoy Communal Cemetery Extension]]''<br/>''[[:d:Q2292418|Assevent French-German War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2917267|Neuve-Chapelle Indian Memorial]]''<br/>''[[:d:Q16507500|Richebourg-L'Avoue Portuguese National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2561040|Canadian National Vimy Memorial]]''<br/>''[[:d:Q1874283|Canadian Cemetery No. 2]]''<br/>''[[:d:Q2331354|Givenchy Road Canadian Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4681068|Lichfield Crater, Thelus]]''<br/>''[[:d:Q16509755|La Targette French National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2482169|La Targette British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1850310|Neuville-St Vaast German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q27479551|Neuville-Saint-Vaast Czechoslovakian Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972644|Notre Dame de Lorette National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2782982|Arras Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2972667|Étaples Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q813418|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial]]''<br/>''[[:d:Q5944106|Hunter's Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2167127|Mill Road Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1861419|Thiepval Memorial]]''<br/>''[[:d:Q4991584|Pozieres British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3059864|Pozieres Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2374137|Delville Wood South African National Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2618490|Delville Wood Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q16509773|Rancourt National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2658699|Rancourt Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q18005365|Rancourt German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2544355|Villers–Bretonneux Australian National Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2065958|Villers-Bretonneux Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2135937|Noyelles-sur-Mer Chinese Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2518785|Louvencourt Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407145|Cuts National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973907|Thiescourt National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972492|Aisne-Marne American Cemetery and Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2972643|Saint-Quentin german military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972648|Veslud German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973837|Le Sourd Franco-German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20971295|Effry National Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q12307718|Danish soldiers cemetery in Braine]]''<br/>''[[:d:Q19945177|Cerny-en-Laonnois National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19801255|Cerny-en-Laonnois German War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19945178|Craonnelle National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3232521|'The Ghosts']]''<br/>''[[:d:Q20819675|Grande Tombe de Villeroy (Chauconin-Neufmontiers)]]''<br/>''[[:d:Q3333153|Dormans Memorial Chapel]]''<br/>''[[:d:Q2972661|Italian Military Cemetery of Bligny]]''<br/>''[[:d:Q21568987|Russian Military Cemetery of Saint-Hilaire-le-Grand]]''<br/>''[[:d:Q61744168|Bois du Puits cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19951185|La Crouée National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q21570181|Opera National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q21570189|28th Brigade - La Ferme des Wacques National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2873119|Navarin Ossuary: Monument to the Dead of the Champagne Armies]]''<br/>''[[:d:Q20973930|Chestres French National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q56599670|Vrigne-Meuse Cemetery plot for deceased of November 11, 1918]]''<br/>''[[:d:Q20973920|Gruerie Ossuary]]''<br/>''[[:d:Q20973921|La Harazée in Vienne-le-Château National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q55598898|Haute-Chevauchée ossuary]]''<br/>''[[:d:Q2215301|Meuse-Argonne American Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973913|Vauquois National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q705054|Douaumont ossuary]]''<br/>''[[:d:Q186536|Fort Douaumont]]''<br/>''[[:d:Q51426068|Consenvoye German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973811|Trottoir National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q51619032|St. Mihiel German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q647265|St. Mihiel American Cemetery and Memorial]]''<br/>''[[:d:Q20973879|Riche National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972642|Morhange German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20970719|Cutting National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973832|Lagarde National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60042743|Lagarde German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407152|Sarrebourg National Prisoners of War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20749195|La Fontenelle National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407153|Saint-Benoît-la-Chipotte National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973864|Wettstein National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973865|Carrefour Duchesne National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973932|Silberloch National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20895234|Hartmannswillerkopf National Monument]]''<br/>''[[:d:Q59281347|Cemetery of the Uhlans]]''<br/>''[[:d:Q52989504|Romanian Military Cemetery of Soultzmatt]]''<br/>''[[:d:Q2872987|Ploegsteert Memorial to the Missing]]''<br/>''[[:d:Q2289403|Cambrai East Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2478266|Loos Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2170407|Dud Corner Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4554750|Wimereux Communal Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q5567396|Thiepval Anglo-French Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q15991782|Tyne Cot Memorial]]''<br/>''[[:d:Q19407143|Metz-Chambieres National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973884|Tiges National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59297166|Hohrod German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q122808656|Kahm Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q15948413|Moosch National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59310530|Memorial stones and tombs of Petit Donon]]''<br/>''[[:d:Q122808695|Germania Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60162677|Thiescourt German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407144|Compiègne-Royallieu National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59618084|Pierrepont German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973867|Pierrepont National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q122819132|Gerbéviller Cemetery of Civilian Victims]]''<br/>''[[:d:Q2566225|Noyelles-sur-Mer Chinese Memorial]]''<br/>''[[:d:Q60221092|Saint-Quentin Franco-German Monument]]''<br/>''[[:d:Q19407109|Chemin des Dames Memorial Chapel]]''<br/>''[[:d:Q21663422|Russian Orthodox Chapel of Saint-Hilaire-le-Grand]]''<br/>''[[:d:Q110350440|Cemetery of Mondement-Montgivroux]]''<br/>''[[:d:Q41780872|Chapel of Mondement-Montgivroux]]''<br/>''[[:d:Q59594168|Souain German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q21570192|Foreign Legion National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19951189|Saint-Thomas-en-Argonne National War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59592141|Apremont German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q56599715|German Monument in Saint-Charles Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973830|La Forestière National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3247141|Bayonet Trench]]''<br/>''[[:d:Q1872242|Saint-Charles de Potyze Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q122878257|Monument of the Executed at Fleury-devant-Douaumont]]''<br/>''[[:d:Q20973918|Faubourg-Pavé National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60346358|Rancourt Memorial Chapel]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | | ''[[:d:Q64832437|Chaîne des Puys - Limagne fault tectonic arena]]'' | [[Файл:Quelques puys.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12694|Puy-de-Dôme]]'' | | ''[[:d:Q1068630|Chaîne des Puys]]''<br/>''[[:d:Q1357166|Limagne]]'' | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 190 | | ''[[:d:Q64842970|Volcanoes and Forests of Mount Pelée and the Pitons of Northern Martinique]]'' | [[Файл:Mont Pelée.jpg|center|128px]] | [[Мартиника]] | [[:commons:Category:Volcanoes and Forests of Mount Pelée and the Pitons of Northern Martinique|Volcanoes and Forests of Mount Pelée and the Pitons of Northern Martinique]] | ''[[:d:Q76309|Mount Pelée]]''<br/>''[[:d:Q921987|Carbet Mountains]]''<br/>''[[:d:Q27729088|Piton Mont Conil]]''<br/>''[[:d:Q3402460|Presqu'île de la Caravelle]]''<br/>''[[:d:Q64843017|presqu'île des Trois-îlets]]''<br/>''[[:d:Q27728644|Montagne du Vauclin]]''<br/>''[[:d:Q64843044|morne Aca]]''<br/>''[[:d:Q64843049|morne Préfontaine]]''<br/>''[[:d:Q64843056|morne David]]''<br/>''[[:d:Q64843059|bois la Charles]]''<br/>''[[:d:Q27729513|Pointe Bateau]]''<br/>''[[:d:Q27729677|Pointe Jean Claude]]''<br/>''[[:d:Q262662|Diamond Rock]]''<br/>''[[:d:Q15460582|Réserve naturelle nationale des îlets de Sainte-Anne]]''<br/>''[[:d:Q27729574|îlet Chevalier]]'' | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 191 | | ''[[:d:Q108094935|Nice, Winter Resort Town of the Riviera]]'' | [[Файл:Le château de l'anglais nice.jpg|center|128px]] | [[Ницца]] | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]'' |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q110350440|Cemetery of Mondement-Montgivroux]]'' | [[Файл:Monument aux morts Mondement 07654.JPG|center|128px]] | [[Мондман-Монживру]] | [[:commons:Category:Cemetery of Mondement-Montgivroux|Cemetery of Mondement-Montgivroux]] | | |- | style='text-align:right'| 193 | | ''[[:d:Q122784272|29th Division Memorial]]'' | [[Файл:Beaumont-Hamel 04.jpg|center|128px]] | [[Бомон-Амель]] | [[:commons:Category:29th Division Memorial|29th Division Memorial]] | | |- | style='text-align:right'| 194 | | ''[[:d:Q122808695|Germania Military Cemetery]]'' | | [[Стоссвир]]<br/>[[Франция]] | | | |- | style='text-align:right'| 195 | | ''[[:d:Q122842228|Muslim Monument of Douaumont]]'' | [[Файл:Bildverduneinsvier (28).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59254|Fleury-devant-Douaumont]]'' | [[:commons:Category:Mémorial aux combattants musulmans|Mémorial aux combattants musulmans]] | | |- | style='text-align:right'| 196 | | ''[[:d:Q135287050|Megaliths of Carnac and of the shores of Morbihan]]'' | [[Файл:20150916 Carnac Bretagne DSC05873 PtrQs.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12642|Морбиаң]]'' | | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 197 | | ''[[:d:Q136703898|Kelders Avenue de Champagne]]'' | | [[Еперне]] | | | |- | style='text-align:right'| 198 | | ''[[:d:Q140698900|Royal Capetian Fortresses of Languedoc]]'' | | | [[:commons:Category:Royal Capetian Fortresses of Languedoc|Royal Capetian Fortresses of Languedoc]] | ''[[:d:Q79501011|Château comtal de Carcassonne]]''<br/>''[[:d:Q140701165|ramparts of Carcassonne]]''<br/>''[[:d:Q667763|Château de Quéribus]]''<br/>''[[:d:Q1010703|Château d'Aguilar]]''<br/>''[[:d:Q370664|Châteaux de Lastours]]''<br/>''[[:d:Q1013191|Château de Montségur]]''<br/>''[[:d:Q944597|Peyrepertuse]]''<br/>''[[:d:Q1013541|Puilaurens Castle]]''<br/>''[[:d:Q1014245|Château de Termes]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | | ''[[:d:Q140814404|French Austral Lands and Seas]]'' | | [[Франциянең Көньяк һәм Антарктик территорияләре]] | [[:commons:Category:French Austral Lands and Seas|French Austral Lands and Seas]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |} {{Wikidata list end}} == Намзәтләр == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P17 wd:Q142. ?item wdt:P1435 wd:Q1459900 } |section= |sort=P571 |columns=number:#,P571:нигезләнү,label:Исем,p18,p131:урнашу,p373:Викиҗыентык,p527,p2614:критерий}} {| class='wikitable sortable' ! # ! нигезләнү ! Исем ! рәсем ! урнашу ! Викиҗыентык ! нәрсәдән тора ! критерий |- | style='text-align:right'| 1 | data-sort-value="1101" | 12nd century | ''[[:d:Q184407|Сең-Дени аббатлыгы]]'' | [[Файл:Basilique St Denis façade ouest St Denis Seine St Denis 20.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q160506|Сен-Дени]]''<br/>[[Сен-Дени]] | [[:commons:Category:Basilique Saint-Denis|Basilique Saint-Denis]] | ''[[:d:Q135207077|orgue de tribune de la basilique Saint-Denis]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | data-sort-value="1656" | 1656 | ''[[:d:Q739976|Vaux-le-Vicomte]]'' | [[Файл:0 Maincy - Château de Vaux-le-Vicomte (2).JPG|center|128px]] | [[Менси (Сена һәм Марна)|Менси]]<br/>[[Муазене]] | [[:commons:Category:Château de Vaux-le-Vicomte|Château de Vaux-le-Vicomte]] | | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | data-sort-value="1665" | 1665 | ''[[:d:Q17537921|Arsenal de Rochefort]]'' | [[Файл:Porte arsenalRochefort.jpg|center|128px]] | [[Рошфор]] | [[:commons:Category:Arsenal de Rochefort|Arsenal de Rochefort]] | ''[[:d:Q109286673|Gate of the Arsenal de Rochefort]]''<br/>''[[:d:Q109286376|Rochefort dry docks]]'' | |- | style='text-align:right'| 4 | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q2007769|Office National d'Études et de Recherches Aérospatiales]]'' | [[Файл:ONERA MEUDON soufflerie S1b.jpg|center|128px]] | [[Палезо]]<br/>[[Тулуза]]<br/>[[Шатийон (О-де-Сен)|Шатийон]]<br/>[[Медон (О-де-Сен)|Медон]]<br/>[[Лилль]]<br/>[[Мозак (Югары Гаронна)|Мозак]]<br/>[[Салон-де-Прованс]]<br/>[[Модан (Савойя)|Модан]] | [[:commons:Category:Office national d'études et de recherches aérospatiales|Office national d'études et de recherches aérospatiales]] | | |- | style='text-align:right'| 5 | data-sort-value="1963" | 1963-07-06<br/>1963 | ''[[:d:Q174250|Vanoise National Park]]'' | [[Файл:Parc Vanoise Vue vallée Termignon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12745|Savoie]]'' | [[:commons:Category:Vanoise National Park|Vanoise National Park]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | data-sort-value="1963" | 1963-12-14 | ''[[:d:Q388279|Port-Cros National Park]]'' | [[Файл:Port-cros-nature 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12789|Var]]'' | [[:commons:Category:Port-Cros National Park, France|Port-Cros National Park, France]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | data-sort-value="1973" | 1973-03-27<br/>1973 | ''[[:d:Q476446|Écrins National Park]]'' | [[Файл:Villar-d'Arêne (Rif de la Planche 1975 m.).JPG|center|128px]] | [[Ансель]]<br/>[[Аспр-ле-Корп]]<br/>[[Беневан-э-Шарбийак]]<br/>[[Бесс (Изер)|Бесс]]<br/>[[Бюиссар]]<br/>[[Шабот]]<br/>[[Шанселла]]<br/>[[Шамполеон]]<br/>[[Шантлув]]<br/>[[Шатору-лез-Альп]]<br/>[[Клаванз-ан-От-Уазан]]<br/>[[Кро (коммуна)]]<br/>[[Амбрён (Франция)]]<br/>[[Антрег (Изер)|Антрег]]<br/>[[Фрессиньер]]<br/>[[Л’Аржантьер-ла-Бессе]]<br/>[[Ла-Шапель-ан-Вальгодемар]]<br/>[[Ла-Грав]]<br/>[[Ла-Мот-ан-Шансор]]<br/>[[Лавальдан]]<br/>[[Ле-Бур-д’Уазан]]<br/>[[Ле-Монетье-ле-Бен]]<br/>[[Ле-Перье]]<br/>''[[:d:Q47466141|Aubessagne]]''<br/>[[Ле-Виньо]]<br/>[[Мизоэн]]<br/>''[[:d:Q27098092|Les Deux Alpes]]''<br/>[[Орсьер]]<br/>[[Ори-ан-Ратье]]<br/>[[Орнон]]<br/>[[Уль (Изер)|Уль]]<br/>[[Прюньер (Изер)|Прюньер]]<br/>[[Пюи-Сен-Венсан]]<br/>[[Пюи-Сент-Эзеб]]<br/>[[Пюи-Саньер]]<br/>[[Реаллон]]<br/>[[Реотье]]<br/>[[Сент-Аполлинер (Югары Альплар)]]<br/>[[Сен-Бонне-ан-Шансор]]<br/>[[Сен-Кристоф-ан-Уазан]]<br/>[[Сен-Клеман-сюр-Дюранс]]<br/>[[Сен-Фирмен (Югары Альплар)]]<br/>[[Сен-Жак-ан-Вальгодмар]]<br/>[[Сен-Жан-Сен-Никола]]<br/>[[Сен-Жюльен-ан-Шансор]]<br/>[[Сен-Леже-ле-Мелез]]<br/>[[Сен-Морис-ан-Вальгодмар]]<br/>[[Сен-Мишель-де-Шайоль]]<br/>[[Савин-ле-Лак]]<br/>[[Вальбонне]]<br/>[[Вальжуффре]]<br/>''[[:d:Q26831271|Vallouise-Pelvoux]]''<br/>[[Виллар-д’Арен]]<br/>[[Виллар-Нотр-Дам]]<br/>[[Виллар-Реймон]]<br/>[[Виллар-Лубьер]]<br/>''[[:d:Q60024737|Chantepérier]]'' | [[:commons:Category:Écrins National Park|Écrins National Park]] | | |- | style='text-align:right'| 8 | data-sort-value="1999" | 1999 | ''[[:d:Q1537757|Ligurian Sea Cetacean Sanctuary]]'' | [[Файл:Stenella striata.JPG|center|128px]] | | [[:commons:Category:Pelagos Sanctuary for Mediterranean Marine Mammals|Pelagos Sanctuary for Mediterranean Marine Mammals]] | ''[[:d:Q3622009|Area marina protetta Isola dell'Asinara]]''<br/>''[[:d:Q55752991|Area marina protetta Secche della Meloria]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | data-sort-value="2006" | 2006 | ''[[:d:Q3457508|French Southern and Antarctic Lands nature reserve]]'' | [[Файл:Presqu'île de la Société de Géographie.jpg|center|128px]] | [[Франциянең Көньяк һәм Антарктик территорияләре]] | [[:commons:Category:Réserve naturelle nationale des Terres australes françaises|Réserve naturelle nationale des Terres australes françaises]] | [[Крозе утраулары]]<br/>[[Кергелен]]<br/>''[[:d:Q1681727|Saint Paul and Amsterdam]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | | [[Маркиз утраулары]] | [[Файл:HivaOa BaieDesTraitres 20061110.jpg|center|128px]] | [[Француз Полинезиясе]]<br/>''[[:d:Q31933189|Îles Marquises]]'' | [[:commons:Category:Marquesas Islands|Marquesas Islands]] | ''[[:d:Q21064|Nuku Hiva]]''<br/>''[[:d:Q136002421|Northern Marquesas group]]''<br/>''[[:d:Q136002450|Southern Marquesas group]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q218151|Camargue]]'' | [[Файл:Rhone delta.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3240|Bouches-du-Rhône]]'' | [[:commons:Category:Camargue|Camargue]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q292148|île Saint-Honorat]]'' | [[Файл:Ile Ste Honorat.jpg|center|128px]] | [[Канн]] | [[:commons:Category:Île Saint-Honorat|Île Saint-Honorat]] | | |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q671343|Mont Blanc massif]]'' | [[Файл:MonteBiancoAug082024 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q834|Canton of Valais]]''<br/>[[Валле д'Аоста]]<br/>''[[:d:Q12751|Haute-Savoie]]''<br/>''[[:d:Q12745|Savoie]]'' | [[:commons:Category:Massif du Mont-Blanc|Massif du Mont-Blanc]] | | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q1293678|forest of Fontainebleau]]'' | [[Файл:Rochers en forêt de Fontainebleau11.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q12753|Сена һәм Марна]]''<br/>''[[:d:Q3368|Essonne]]'' | [[:commons:Category:Forêt de Fontainebleau|Forêt de Fontainebleau]] | ''[[:d:Q140833465|forest of Fontainebleau]]''<br/>''[[:d:Q65930189|forêt des Trois-Pignons]]''<br/>''[[:d:Q49326479|Commanderie Forest]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q2164826|Ligne de Cerdagne]]'' | [[Файл:Trainjaune 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12709|Көнчыгыш Пиренейлар]]'' | [[:commons:Category:Ligne de Cerdagne|Ligne de Cerdagne]] | ''[[:d:Q2672817|Gare de Villefranche-Vernet-les-Bains]]''<br/>''[[:d:Q430759|Halte de Serdinya]]''<br/>''[[:d:Q2913010|Gare de Joncet]]''<br/>''[[:d:Q2999397|Gare d'Olette - Canaveilles-les-Bains]]''<br/>''[[:d:Q2293147|Gare de Nyer]]''<br/>''[[:d:Q2043100|Gare de Thuès-les-Bains]]''<br/>''[[:d:Q2402394|Gare de Thuès-Carança]]''<br/>''[[:d:Q3096454|Gare de Fontpédrouse-Saint-Thomas-les-Bains]]''<br/>''[[:d:Q2022900|Gare de Sauto]]''<br/>''[[:d:Q2093892|Gare de Planès]]''<br/>''[[:d:Q1879424|Gare de Mont-Louis - La Cabanasse]]''<br/>''[[:d:Q2718282|Gare de Bolquère - Eyne]]''<br/>''[[:d:Q2013866|Font-Romeu-Odeillo-Via train station]]''<br/>''[[:d:Q2387136|Gare d'Estavar]]''<br/>''[[:d:Q2919626|Gare de Saillagouse]]''<br/>''[[:d:Q2402792|Gare d'Err]]''<br/>''[[:d:Q3097651|Gare de Sainte-Léocadie]]''<br/>''[[:d:Q3095842|Gare d'Osséja]]''<br/>''[[:d:Q2182626|Gare de Bourg-Madame]]''<br/>''[[:d:Q1822149|Gare de Ur-Les Escaldes]]''<br/>''[[:d:Q3096108|Gare de Béna Fanès]]''<br/>''[[:d:Q2158378|Latour-de-Carol-Enveitg station]]'' | ''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q3126748|Hangar Y]]'' | [[Файл:Hangar Y mai 2023 (3).jpg|center|128px]] | [[Медон (О-де-Сен)|Медон]] | [[:commons:Category:Hangar Y|Hangar Y]] | | |- | style='text-align:right'| 17 | No/unknown value | ''[[:d:Q3287427|Guérande salt marshes]]'' | [[Файл:Guérande - Marais salant - Vue générale.JPG|center|128px]] | [[Геранд]]<br/>[[Ба-сюр-Мер]]<br/>[[Ле-Круазик]]<br/>[[Ла-Тюрбаль]] | [[:commons:Category:Marais salants de Guérande|Marais salants de Guérande]] | | |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q3390891|Beaches of the D-Day Landings, Normandy, 1944]]'' | [[Файл:Mémorial omaha beach, plage de normandie.jpg|center|128px]] | [[Нормандия]] | [[:commons:Category:Battle of Normandy landing sites|Battle of Normandy landing sites]] | ''[[:d:Q757273|Utah Beach]]''<br/>''[[:d:Q284649|Pointe du Hoc]]''<br/>''[[:d:Q464257|Omaha Beach]]''<br/>''[[:d:Q745883|Gold Beach]]''<br/>''[[:d:Q832409|Juno Beach]]''<br/>''[[:d:Q1138519|Sword Beach]]'' | ''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q4329986|Pic du Midi Observatory]]'' | [[Файл:Pic du Midi de Bigorre Observatory.jpg|center|128px]] | [[Баньер-де-Бигор]] | [[:commons:Category:Pic du Midi Observatory|Pic du Midi Observatory]] | | |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q13402677|Saulnier mill]]'' | [[Файл:Moulin Saulnier (Cathedral side).jpg|center|128px]] | [[Нуазьель]] | [[:commons:Category:Moulin Saulnier|Moulin Saulnier]] | | |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q16064866|The Great Spa Towns of Europe]]'' | [[Файл:2018-09-14 Terme Tettuccio Tempio Termale 09.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Great Spas of Europe|Great Spas of Europe]] | ''[[:d:Q39865|Spa]]''<br/>[[Карловы-Вары]]<br/>[[Баден (Түбән Австрия)]]<br/>''[[:d:Q523469|Марианске-Лазне]]''<br/>''[[:d:Q756581|Франтишкови-Лазне]]''<br/>[[Баден-Баден]]<br/>[[Бад-Киссинген]]<br/>[[Бад-Эмс]]<br/>[[Монтекатини-Терме]]<br/>[[Виши]]<br/>[[Бас (шәһәр)]] | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q38284900|roadstead of Marseille]]'' | [[Файл:01Marsele 23.jpg|center|128px]] | [[Марсель]]<br/>[[Ле-Ров]] | [[:commons:Category:Rade de Marseille|Rade de Marseille]] | ''[[:d:Q975925|Notre-Dame de la Garde]]''<br/>''[[:d:Q2838115|Planier]]''<br/>''[[:d:Q437959|Old Port of Marseille]]''<br/>''[[:d:Q1858504|Abbey of St. Victor]]''<br/>''[[:d:Q1619084|Palais Longchamp]]''<br/>''[[:d:Q2554649|La Canebière]]''<br/>''[[:d:Q1464953|Frioul Islands]]''<br/>''[[:d:Q2467550|Vallon des Auffes]]''<br/>''[[:d:Q1065120|La Vieille Charité]]''<br/>''[[:d:Q2186614|Hôtel-Dieu de Marseille]]''<br/>''[[:d:Q3001356|cours Saint-Louis]]''<br/>''[[:d:Q1137715|cours Belsunce]]''<br/>''[[:d:Q1032676|Rove Tunnel]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q64426577|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe - extension]]'' | | | | ''[[:d:Q64426621|beech forest Dlaboka Reka]]''<br/>''[[:d:Q1258880|Biogradska Gora]]''<br/>''[[:d:Q116285|Fruška Gora]]''<br/>''[[:d:Q1266612|Tara National Park]]''<br/>''[[:d:Q7253230|Kopaonik National Park]]''<br/>''[[:d:Q1003384|Bukovec Mountains]]''<br/>''[[:d:Q1786462|Stužica]]''<br/>''[[:d:Q13538776|Udava]]''<br/>''[[:d:Q3128707|Havešová]]''<br/>''[[:d:Q3646675|Rožok]]''<br/>''[[:d:Q3919245|Vihorlat]]''<br/>''[[:d:Q12032113|Kyjovský prales]]''<br/>''[[:d:Q8546570|Jizerskohorské bučiny]]''<br/>''[[:d:Q64682283|forêt de la vallée de Lodano]]''<br/>''[[:d:Q108096503|Bettlachstock (forest reserve)]]''<br/>''[[:d:Q613888|Bieszczady National Park]]''<br/>''[[:d:Q64846148|Chapitre - Petit Buëch]]''<br/>''[[:d:Q64846175|La Tillaie]]''<br/>''[[:d:Q107688451|Beech Forest of Massane]]''<br/>''[[:d:Q3457355|Réserve naturelle nationale de Py]]''<br/>''[[:d:Q64846449|Gros Fouteau - Hauteurs De La Solle]]''<br/>''[[:d:Q64846452|Chêne Brûlé]]''<br/>''[[:d:Q64846458|Gorge Aux Loups]]''<br/>''[[:d:Q64846460|Vallée Jauberton]]''<br/>''[[:d:Q64846463|Béorlots]]''<br/>''[[:d:Q64846465|Rocher De La Combe]]''<br/>''[[:d:Q64846467|La Brèze]]''<br/>''[[:d:Q64846470|Peyrebesse]]''<br/>''[[:d:Q64846471|Moixoses]]''<br/>''[[:d:Q64846473|Sainte-Baume]]''<br/>''[[:d:Q64846477|Saint-Pe-De-Bigorre (De)]]''<br/>''[[:d:Q64846479|Sylve D'Argenson]]''<br/>''[[:d:Q1072838|Pollino National Park]]''<br/>''[[:d:Q382227|Gargano National Park]]''<br/>''[[:d:Q778921|Aspromonte National Park]]''<br/>''[[:d:Q47494652|Foresta del Cansiglio]]''<br/>''[[:d:Q12640322|Janj]]'' | ''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q64426837|The Mediterranean Alps]]'' | | ''[[:d:Q3139|Диңгез буе Әлпләре]]''<br/>''[[:d:Q3131|Alpes-de-Haute-Provence]]''<br/>''[[:d:Q15091|Province of Cuneo]]''<br/>''[[:d:Q16186|Province of Imperia]]'' | | | ''[[:d:Q23038983|(viii)]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q64685453|Funerary and memory sites of the First World War (Western Front)]]'' | [[Файл:Tyne Cot Cemetery at dusk 3 - Redvers.jpg|center|128px]] | | [[:commons:Category:Funerary and memory sites of the First World War (Western Front)|Funerary and memory sites of the First World War (Western Front)]] | ''[[:d:Q13528892|Nieuport Memorial]]''<br/>''[[:d:Q572953|Vladslo German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1708620|Yser Tower]]''<br/>''[[:d:Q2703783|Oeren military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2265764|Houthulst military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q472573|Langemark German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4350430|Saint Julien Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2369533|Tyne Cot Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2723606|Polygon Wood Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q18110823|Buttes New British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2226435|Essex Farm Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2767343|Welsh Cemetery (Caesar's Nose)]]''<br/>''[[:d:Q3993208|No Man's Cot Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2333369|Track "X" Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4985980|Buffs Road Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1822397|Menin Gate]]''<br/>''[[:d:Q2904568|Bedford House Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q6488772|Larch Wood (Railway Cutting) Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2685191|Woods Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2927858|First DCLI Cemetery, The Bluff]]''<br/>''[[:d:Q2664077|Hedge Row Trench Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2073286|Kemmelberg Ossuary]]''<br/>''[[:d:Q2485005|Spanbroekmolen British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2076718|Lone Tree Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q6083563|Island of Ireland Peace Park]]''<br/>''[[:d:Q1934651|Lijssenthoek Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1363576|Fort de Loncin]]''<br/>''[[:d:Q122803346|Military plots of Robermont Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2705043|Du Plateau Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2201265|l’Orée de la Forêt Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60565263|Bellefontaine Franco-German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q64685483|Cemetery of the Executed in Tamines]]''<br/>''[[:d:Q2002032|Belle-Motte French National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q12013407|St Symphorien Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2326014|Hyde Park Corner (Royal Berks) Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2686894|Berks Cemetery Extension]]''<br/>''[[:d:Q7252830|Prowse Point Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q6931339|Mud Corner Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2947778|Toronto Avenue Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2384108|Ploegsteert Wood Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2751673|Rifle House Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2299768|Strand Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1469828|Fromelles (Pheasant Wood) Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2040499|V.C. Corner Australian Cemetery and Memorial]]''<br/>''[[:d:Q8514477|Louverval Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1854219|Cambrai Memorial to the Missing]]''<br/>''[[:d:Q55596340|Cambrai German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1878989|Le Quesnoy Communal Cemetery Extension]]''<br/>''[[:d:Q2292418|Assevent French-German War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2917267|Neuve-Chapelle Indian Memorial]]''<br/>''[[:d:Q16507500|Richebourg-L'Avoue Portuguese National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2561040|Canadian National Vimy Memorial]]''<br/>''[[:d:Q1874283|Canadian Cemetery No. 2]]''<br/>''[[:d:Q2331354|Givenchy Road Canadian Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4681068|Lichfield Crater, Thelus]]''<br/>''[[:d:Q16509755|La Targette French National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2482169|La Targette British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1850310|Neuville-St Vaast German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q27479551|Neuville-Saint-Vaast Czechoslovakian Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972644|Notre Dame de Lorette National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2782982|Arras Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2972667|Étaples Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q813418|Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial]]''<br/>''[[:d:Q5944106|Hunter's Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2167127|Mill Road Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q1861419|Thiepval Memorial]]''<br/>''[[:d:Q4991584|Pozieres British Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3059864|Pozieres Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2374137|Delville Wood South African National Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2618490|Delville Wood Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q16509773|Rancourt National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2658699|Rancourt Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q18005365|Rancourt German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2544355|Villers–Bretonneux Australian National Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2065958|Villers-Bretonneux Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2135937|Noyelles-sur-Mer Chinese Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2518785|Louvencourt Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407145|Cuts National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973907|Thiescourt National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972492|Aisne-Marne American Cemetery and Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2972643|Saint-Quentin german military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972648|Veslud German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973837|Le Sourd Franco-German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20971295|Effry National Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q12307718|Danish soldiers cemetery in Braine]]''<br/>''[[:d:Q19945177|Cerny-en-Laonnois National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19801255|Cerny-en-Laonnois German War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19945178|Craonnelle National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3232521|'The Ghosts']]''<br/>''[[:d:Q20819675|Grande Tombe de Villeroy (Chauconin-Neufmontiers)]]''<br/>''[[:d:Q3333153|Dormans Memorial Chapel]]''<br/>''[[:d:Q2972661|Italian Military Cemetery of Bligny]]''<br/>''[[:d:Q21568987|Russian Military Cemetery of Saint-Hilaire-le-Grand]]''<br/>''[[:d:Q61744168|Bois du Puits cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19951185|La Crouée National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q21570181|Opera National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q21570189|28th Brigade - La Ferme des Wacques National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2873119|Navarin Ossuary: Monument to the Dead of the Champagne Armies]]''<br/>''[[:d:Q20973930|Chestres French National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q56599670|Vrigne-Meuse Cemetery plot for deceased of November 11, 1918]]''<br/>''[[:d:Q20973920|Gruerie Ossuary]]''<br/>''[[:d:Q20973921|La Harazée in Vienne-le-Château National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q55598898|Haute-Chevauchée ossuary]]''<br/>''[[:d:Q2215301|Meuse-Argonne American Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973913|Vauquois National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q705054|Douaumont ossuary]]''<br/>''[[:d:Q186536|Fort Douaumont]]''<br/>''[[:d:Q51426068|Consenvoye German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973811|Trottoir National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q51619032|St. Mihiel German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q647265|St. Mihiel American Cemetery and Memorial]]''<br/>''[[:d:Q20973879|Riche National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2972642|Morhange German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20970719|Cutting National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973832|Lagarde National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60042743|Lagarde German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407152|Sarrebourg National Prisoners of War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20749195|La Fontenelle National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407153|Saint-Benoît-la-Chipotte National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973864|Wettstein National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973865|Carrefour Duchesne National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973932|Silberloch National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20895234|Hartmannswillerkopf National Monument]]''<br/>''[[:d:Q59281347|Cemetery of the Uhlans]]''<br/>''[[:d:Q52989504|Romanian Military Cemetery of Soultzmatt]]''<br/>''[[:d:Q2872987|Ploegsteert Memorial to the Missing]]''<br/>''[[:d:Q2289403|Cambrai East Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q2478266|Loos Memorial]]''<br/>''[[:d:Q2170407|Dud Corner Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q4554750|Wimereux Communal Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q5567396|Thiepval Anglo-French Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q15991782|Tyne Cot Memorial]]''<br/>''[[:d:Q19407143|Metz-Chambieres National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973884|Tiges National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59297166|Hohrod German war cemetery]]''<br/>''[[:d:Q122808656|Kahm Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q15948413|Moosch National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59310530|Memorial stones and tombs of Petit Donon]]''<br/>''[[:d:Q122808695|Germania Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60162677|Thiescourt German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19407144|Compiègne-Royallieu National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59618084|Pierrepont German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973867|Pierrepont National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q122819132|Gerbéviller Cemetery of Civilian Victims]]''<br/>''[[:d:Q2566225|Noyelles-sur-Mer Chinese Memorial]]''<br/>''[[:d:Q60221092|Saint-Quentin Franco-German Monument]]''<br/>''[[:d:Q19407109|Chemin des Dames Memorial Chapel]]''<br/>''[[:d:Q21663422|Russian Orthodox Chapel of Saint-Hilaire-le-Grand]]''<br/>''[[:d:Q110350440|Cemetery of Mondement-Montgivroux]]''<br/>''[[:d:Q41780872|Chapel of Mondement-Montgivroux]]''<br/>''[[:d:Q59594168|Souain German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q21570192|Foreign Legion National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q19951189|Saint-Thomas-en-Argonne National War Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q59592141|Apremont German military cemetery]]''<br/>''[[:d:Q56599715|German Monument in Saint-Charles Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q20973830|La Forestière National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q3247141|Bayonet Trench]]''<br/>''[[:d:Q1872242|Saint-Charles de Potyze Military Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q122878257|Monument of the Executed at Fleury-devant-Douaumont]]''<br/>''[[:d:Q20973918|Faubourg-Pavé National Cemetery]]''<br/>''[[:d:Q60346358|Rancourt Memorial Chapel]]'' | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q64833636|Rouen : ensemble urbain à pans de bois, cathédrale, église Saint-Ouen, église Saint Maclou]]'' | | [[Руан]] | | ''[[:d:Q476516|Rouen Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q1589963|Abbey-Church of Saint-Ouen, Rouen]]''<br/>''[[:d:Q2640697|Church of Saint-Maclou]]'' | |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q64833797|Montagne Sainte-Victoire et sites cézaniens]]'' | | | | ''[[:d:Q1518970|Montagne Sainte-Victoire]]''<br/>''[[:d:Q754053|Atelier Cézanne]]''<br/>''[[:d:Q2940310|Carrières de Bibémus]]''<br/>''[[:d:Q20312804|Bastide du Jas de Bouffan]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q64833808|Ensemble de grottes à concrétions du Sud de la France]]'' | [[Файл:France-Grotte de Limousis-Entree.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3207|Aude]]''<br/>''[[:d:Q12545|Эро]]'' | | ''[[:d:Q3117178|Grotte de l'Aguzou]]''<br/>''[[:d:Q3111597|Gouffre de Cabrespine]]''<br/>''[[:d:Q55597123|grotte Bleue]]''<br/>''[[:d:Q15441336|Réserve naturelle nationale de la grotte du T.M. 71]]''<br/>''[[:d:Q16010363|Amélineau grotto]]''<br/>''[[:d:Q790407|Aven Armand]]''<br/>''[[:d:Q251083|Grotte des Demoiselles]]''<br/>''[[:d:Q66388770|grotte de Lauzinas]]''<br/>''[[:d:Q66388855|grotte de Pousselières]]''<br/>''[[:d:Q2975544|Grotte de Clamouse]]''<br/>''[[:d:Q66389124|grotte du Rautély]]''<br/>''[[:d:Q48757466|Grand aven du Mont Marcou]]''<br/>''[[:d:Q66389323|Xarxa Lacambre]]''<br/>''[[:d:Q3117251|Choranche cave]]''<br/>''[[:d:Q66389477|grotte de la Balme del Pastre]]''<br/>''[[:d:Q3111599|Gouffre d'Esparros]]''<br/>''[[:d:Q56310509|grotte de la Cigalère et Gouffre Martel]]''<br/>''[[:d:Q790408|Aven d'Orgnac]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q64833811|Les villes bastionnées des Pays-Bas du nord-ouest de l'Europe]]'' | [[Файл:Map Vieux Lille Vauban.png|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q64842220|The Mediterranean Facet of the Pyrenees]]'' | [[Файл:Cap Béar-Pyrénées Orientales-Frankreich.jpg|center|128px]] | [[Окситания]]<br/>[[Каталония]] | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q64842224|Ancient cities of Narbonensis and their territories: Nîmes, Arles, Glanum, aqueducts, Via Domitia]]'' | [[Файл:Site de Glanum Nord 2006-07-16.jpg|center|128px]] | | | [[Ним]]<br/>[[Арль]]<br/>''[[:d:Q674543|Glanum]]''<br/>''[[:d:Q1146645|Via Domitia]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q64842535|Sarlat historic center]]'' | [[Файл:Sarlat-la-Canéda-Place.jpg|center|128px]] | [[Сарла-ла-Канеда]] | | | ''[[:d:Q23038979|(v)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q64842581|Rochefort Arsenal and fortifications of the Charente estuary]]'' | [[Файл:Porte arsenalRochefort.jpg|center|128px]] | [[Яңа Аквитания]] | | ''[[:d:Q17537921|Arsenal de Rochefort]]''<br/>''[[:d:Q3078396|Fort Énet]]''<br/>''[[:d:Q3077922|Fort Liédot]]''<br/>''[[:d:Q92089|Fort Boyard]]''<br/>''[[:d:Q2916553|Fort Louvois]]''<br/>''[[:d:Q3078175|Fort de Fouras]]''<br/>''[[:d:Q3077928|Fort Lupin]]''<br/>''[[:d:Q64842677|Fort Madame]]'' | |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q64842818|Nîmes, l'Antiquité au présent]]'' | [[Файл:Arenes de Nimes PKr 180.jpg|center|128px]] | [[Ним]] | | ''[[:d:Q179656|Amphitheater of Nîmes]]''<br/>''[[:d:Q677659|Maison Carrée]]''<br/>''[[:d:Q3471760|Sanctuaire de la Fontaine]]''<br/>''[[:d:Q19945466|Roman city wall at Nîmes]]''<br/>''[[:d:Q827420|Tour Magne]]''<br/>''[[:d:Q2941395|castellum divisorium]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q64843209|Metz Royale et Impériale, enjeux de pouvoir, confrontations stylistiques et identité urbaine]]'' | [[Файл:Metz Avenue Foch R01.jpg|center|128px]] | [[Мец]] | | ''[[:d:Q671066|Metz Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q3146160|Hôtel de ville de Metz]]''<br/>''[[:d:Q3146295|Hôtel du Parlement (Metz)]]''<br/>''[[:d:Q16509007|Covered Market]]''<br/>''[[:d:Q17355461|Place de la Comédie]]''<br/>''[[:d:Q2097855|place Saint-Jacques]]''<br/>''[[:d:Q64843215|rue de la Paix]]''<br/>''[[:d:Q64843217|Rue du Palais]]''<br/>''[[:d:Q64843225|Rue du Petit-Paris]]''<br/>''[[:d:Q64626982|Place du Général de Gaulle]]''<br/>''[[:d:Q3390693|place du Roi-George]]''<br/>''[[:d:Q17353985|Avenue Foch]]''<br/>''[[:d:Q64843234|place Raymond-Mondon]]'' | ''[[:d:Q23038972|(i)]]''<br/>''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q64846036|Nice, la ville neuve née du tourisme, ou l’invention de la Riviera]]'' | [[Файл:Colline de Cimez, Nice (2).jpg|center|128px]] | [[Ницца]] | | | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]''<br/>''[[:d:Q23038980|(vi)]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q64846049|City of Carcassone and its mountain sentinel castles]]'' | | [[Тюшан]]<br/>[[Ластур]]<br/>[[Монсегюр (коммуна)]]<br/>[[Дюийак-су-Перпертюз]]<br/>[[Пюилоран (Од)|Пюилоран]]<br/>[[Кюкюньян]]<br/>[[Терм (Од)|Терм]]<br/>''[[:d:Q6582|Carcassonne]]'' | | ''[[:d:Q1010703|Château d'Aguilar]]''<br/>''[[:d:Q370664|Châteaux de Lastours]]''<br/>''[[:d:Q1013191|Château de Montségur]]''<br/>''[[:d:Q944597|Peyrepertuse]]''<br/>''[[:d:Q1013541|Puilaurens Castle]]''<br/>''[[:d:Q667763|Château de Quéribus]]''<br/>''[[:d:Q1014245|Château de Termes]]''<br/>''[[:d:Q389269|Cité de Carcassonne]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038978|(iv)]]'' |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q64846075|Le Charolais-Brionnais, paysage culturel de l'élevage bovin]]'' | [[Файл:Bourgogne-charolais-cattle.jpg|center|128px]] | | | | ''[[:d:Q23038977|(iii)]]''<br/>''[[:d:Q23038979|(v)]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q65028876|Archipelago of La Maddalena and Islands of Bocche di Bonifacio]]'' | [[Файл:Bonifacio to Seaside.jpg|center|128px]] | [[Корсика]]<br/>[[Сардиния|Сарденья]] | | ''[[:d:Q3457411|Strait of Bonifacio natural reserve]]''<br/>''[[:d:Q575828|Maddalena archipelago]]'' | ''[[:d:Q23038981|(vii)]]''<br/>''[[:d:Q23038983|(viii)]]''<br/>''[[:d:Q23038985|(ix)]]''<br/>''[[:d:Q23038986|(x)]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q127518808|Enclos paroissiaux du Finistère]]'' | | | | ''[[:d:Q22925625|Église Notre-Dame de Bodilis]]''<br/>''[[:d:Q3580783|Église Notre-Dame et Saint-Tugen de Brasparts]]''<br/>''[[:d:Q22925689|Église Notre-Dame de l'Assomption de Cléden-Poher]]''<br/>''[[:d:Q38499557|Église Saint-Derrien de Commana]]''<br/>''[[:d:Q3585246|Église Sainte-Nonne de Dirinon]]''<br/>''[[:d:Q22925858|Église Saint-Goulven]]''<br/>''[[:d:Q41754003|Église Saint-Miliau de Guimiliau]]''<br/>''[[:d:Q3584391|Saint-Salomon church of La Martyre]]''<br/>''[[:d:Q22926491|St-Yves (La Roche-Maurice)]]''<br/>''[[:d:Q3580596|Lampaul-Guimiliau Parish close]]''<br/>''[[:d:Q3581396|St-Edern (Lannédern)]]''<br/>''[[:d:Q22925783|Église Notre-Dame de Rumengol]]''<br/>''[[:d:Q3585252|Le Tréhou Parish close]]''<br/>''[[:d:Q3583306|Église Saint-Mélar]]''<br/>''[[:d:Q22926058|Église de Pencran]]''<br/>''[[:d:Q38593772|Église Saint-Germain de Pleyben]]''<br/>''[[:d:Q3584040|Église Saint-Pierre de Pleyber-Christ]]''<br/>''[[:d:Q2957117|Chapelle Sainte-Marie-du-Menez-Hom]]''<br/>''[[:d:Q22990391|St-Herbot (Plonévez-du-Faou)]]''<br/>''[[:d:Q22990505|Église de Ploudiry]]''<br/>''[[:d:Q56447730|Église Saint-Yves de Plougonven]]''<br/>''[[:d:Q3584708|Église Saint-Yves de Plounéour-Ménez]]''<br/>''[[:d:Q19894146|Plourin-lès-Morlaix Parish close]]''<br/>''[[:d:Q12646625|Notre-Dame-de-Berven]]''<br/>''[[:d:Q3580553|Notre-Dame-de-Croaz-Batz]]''<br/>''[[:d:Q18250090|Église Saint-Jean-Baptiste de Saint-Jean-du-Doigt]]''<br/>''[[:d:Q22926532|Chapelle Saint-Sébastien de Saint-Ségal]]''<br/>''[[:d:Q3584474|Église Saint-Servais de Saint-Servais]]''<br/>''[[:d:Q14087829|Saint-Thégonnec Parish close]]''<br/>''[[:d:Q41754179|Église Saint-Suliau de Sizun]]''<br/>''[[:d:Q22926570|Église Notre-Dame de Trémaouézan]]'' | ''[[:d:Q23038976|(ii)]]''<br/>''[[:d:Q23038977|(iii)]]'' |} {{Wikidata list end}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == {{Портал|География|Мәдәният|Тарих}} * [[ЮНЕСКО Бөтендөнья мәдәни мирас объектлары исемлекләре]] [[Төркем:Илләр буенча Бөтендөнья мирасы]][[Төркем:Франция мәдәнияте]][[Төркем:Франция истәлекле урыннары]] sqw9kfvw9okm4z9fbeh899h5p4rrasq 0 864626 6099686 5753094 2026-11-08T05:52:50Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099686 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] Фидаил Шакиров | рәсем = Ф.Н.Шакиров.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Фидаил Нури улы Шакиров | һөнәр = [[Файл:Wrestling pictogram.svg|20px|link=]] [[көрәш]]че, зоотехник | туу датасы = 18.08.1954 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Балтач районы|Балтач районында}}, [[Бөрбаш]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = [[татар]] | үлем датасы = 8.09.2005 | үлем җире = [[РФ]], [[ТР]], {{үлем җире|Казан|Казанда}} | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | кул кую = | бүләк һәм премияләр = РСФСР чемпионы<br/>Татарстан чемпионы<br/>[[Файл:Знак ЗМС России (до 2007).jpg|25px|РСФСР спорт мастеры (1972)]][[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган спорт мастеры (1998)]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш| Шакиров}} '''Фидаил Шакиров''', Фидаил Нури улы Шакиров (''Фидаил Нуриевич Шакиров; [[1954 ел]]ның [[18 август]]ы, [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]], [[Бөрбаш]] ― [[2005 ел]]ның [[8 сентябрь|8 сентябре]], [[РФ]], [[ТР]], [[Казан]]'') ― спортчы (''[[милли көрәш|көрәшче]]''), милли спорт төрләре буенча РСФСР спорт мастеры (1972). Татарстан Республикасының атказанган спорт мастеры (1998). [[Муса Җәлил]] истәлегенә оештырылучы турнирның 6 мәртәбә җиңүчесе. 80 кг, 90 кг га кадәр авырлык категорияләрендә көрәшкән <ref>[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1892949 Шакиров, Фидаил Нуриевич.] academic.ru</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1954 елның 18 августында Татарстан АССР [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]]ның [[Бөрбаш]] авылынында туган. [[Милли көрәш|Татар-башкорт көрәше]] белән балачактан ук мавыккан. Бертуганнары Дамир, Рафаэль, Наил, Сәет Шакиролар ― көрәшчеләр, авыл, район Сабан туйлары батырлары. Бөрбаш мәктәбендә укыганда, [[Әлмәт]]тә физкультура техникумын тәмамлаган Васил Габделхәй улы Гарифуллин (соңыннан милли көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры, Татарстан Республикасының атказанган укытучысы) оештырган көрәш түгәрәгендә шөгыльләнә башлаган. Ике ел шөгыльләнгәннән соң, яшьләр арасында Россиянең һәм Татарстанның чемпионы булу дәрәҗәсенә ирешкән. 1971 елда Бөрбаш урта мәктәбен тәмамлагач, бераз әлеге мәктәптә физкультура укытучысы булып эшләп алган. [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Казан дәүләт ветеринария институтына]] (1994 елдан [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|академия]]) укырга кергән. 1973―1978 елларда Казан ветеринария институтында укыган. Әлеге югары уку йортында [[татарча көрәш]] белән беррәттән [[Грек-рим көрәше|классик көрәш]] белән дә шөгельләнгән (тренеры ― Мәгас Мөбәрәкша улы Сәхәбетдинов (1937―2013)<ref>[https://vk.com/wall-47384302_16549 Выдающийся татарский борец и тренер Мягас Мубаракшинович Сахабутдинов.] GONGTV Вконтакте, 7.09.2023</ref>). Герой-шагыйрь [[Муса Җәлил]] истәлегенә [[Ватаным Татарстан|«Ватаным Татарстан»]] газетасы гамәлгә куйган көрәш турниры ярышларында даими катнашкан. [[Грек-рим көрәше]] төреннән спорт мастерлыгына кандидат дәрәҗәсен үтәгән. [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Ветеринария институтын]] тәмалаганнан соң, 1978―1980 елларда Татарстан АССР [[Актаныш районы]]ның «Октябрьнең 12 еллыгы» колхозында (үзәге [[Иске Сәфәр]]), 1980―1981 елларда ― [[Балтач районы (Татарстан)|Балтач районы]]ның «Правда» колхозында зоотехник булып эшләгән. 1981―1987 елларда ― [[Казан]] шәһәрендә сәүдә экспедиторы. 1987―1990 елларда ― Казан РСУ-8 дә төрле вазифаларда. 1990―1994 елларда ― юл-төзелеш оешмасында мастер. 1994 елдан бизнес белән шөгыльләнгән<ref>[https://maximum.todaytimes.ru/biography/fidail-shakirov-borets-biografiya.html Фидаиль Шакиров: борец.]{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} maximum.todaytimes.ru{{ref-ru}}</ref>. 2005 елның 8 сентябрендә [[Казан]]да кинәт вафат булган. Туган авылы [[Бөрбаш]] зиратында җирләнгән. == Спорттагы уңышлары == * 17 яшендә көрәш буенча РСФСР чемпионатында җиңеп, спорт мастеры нормативын үтәгән: милли көрәш төрләре буенча РСФСР спорт мастеры (1972 ел). * Татарстан Республикасының атказанган спорт мастеры (1998 ел). * Татарстанның биш тапкыр батыры (1972, 1974, 1975, 1976, 1977). * РСФСРның ике тапкыр батыры (1972, 1973). * Герой-шагыйрь Муса Җәлил исемендәге республика ярышларында алты тапкыр җиңүче (1973, 1974, 1975, 1977, 1978, 1979)<ref>[https://vatantat.ru/2023/02/104302/?ysclid=mewowram8w941394329 Батырлык кирәк чакта. Газетабыз бәйгесенең 60нчысында җиңүчеләр күбрәк булачак.] [[Ватаным Татарстан|«Ватаным Татарстан»]], 07.02.2023</ref>. * [[Балтач]] (1972), [[Актаныш]] (1978, 1979), [[Казанның Идел буе районы|Идел буе]]―[[Бауман районы (Казан)|Бауман]] (1978, 1979), [[Ленин районы (Казан)|Ленин]] (1973, 1974) районнары [[Сабан туе|Сабан туйларының]] абсолют батыры. * [[Киров өлкәсе]] [[Малмыж]] шәһәре Сабан туеның биш тапкыр баш батыры (1973―1977 еллар)<ref>[https://vk.com/wall-47384302_18093?ysclid=mewl5bzvyr722520037 Знаменитый борец Республики Татарстан.] GONGTV Вконтакте, 13.03.2024</ref>. == Хәтер == Туган ягы [[Бөрбаш]]та ел саен «РСФСРның һәм Татарстанның атказанган спорт остасы Фидаил Нури улы Шакиров истәлегенә татарча көрәш ярышлары» оештырыла<ref>''Нурзада Сәмигуллин''. [https://koreshrt.ru/2025/04/01/k-r-shne-nigez-tashy-b-rbashta/ Көрәшнең нигез ташы Бөрбашта.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250715070911/https://koreshrt.ru/2025/04/01/k-r-shne-nigez-tashy-b-rbashta/ |date=2025-07-15 }} ТР Көрәш федерациясе сайты</ref><ref>[https://baltaci.ru/news/sport/fidail-nuri-uly-sakirov-istalegena-koras-buenca-turnir-uzdy-foto?ysclid=mewo8eioh9620092182 Фидаил Нури улы Шакиров истәлегенә көрәш буенча турнир узды (+фото).] [[Хезмәт (газета, Балтач)|«Хезмәт»]], 14.03.2023</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://shahrikazan.ru/news/sport/beznen-batyrlar-fidail-sakirov?ysclid=mewjyhdbg8259037001 Безнең батырлар: Фидаил Шакиров.] [[Шәһри Казан|«Шәһри Казан»]], 10.08.2025 * [https://baltasi.tatarstan.ru/mastera-sporta-baltasinskogo-munitsipalnogo.htm?ysclid=mewllmi73d491556554 Мастера спорта Балтасинского муниципального района Республики Татарстан]{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Шакиров, Фидаил}} [[Төркем:Көрәшчеләр]] [[Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Зоотехниклар]] [[Төркем:Көрәш буенча РСФСР чемпионнары]] [[Төркем:Россиянең спорт мастерлары]] [[Төркем:Көрәш буенча Татарстан чемпионнары]] [[Төркем:Татарстанның атказанган спорт осталары]] f411s7kqw55p57a6z6e6l4r39yrljiw 0 894730 6099783 6080256 2026-11-08T10:12:03Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099783 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''{{Label|Q473858|lang=tt}}''' ({{lang-ar|{{Label|Q473858|lang=ar}}}}, {{lang-en|{{Label|Q473858|lang=en}}}}, {{lang-es|{{Label|Q473858|lang=es}}}}, {{lang-zh|{{Label|Q473858|lang=zh}}}}, {{lang-ru|{{Label|Q473858|lang=ru}}}}, {{lang-fr|{{Label|Q473858|lang=fr}}}}) — [[Дөнья тарихы]]нда әһәмиятле вакыйгаларны билгеләгән [[документаль мирас]] объектларын саклауга багышланган {{UNESCO}} халыкара программасы, [[1992 ел]]дан бирле эшли. [[2025 ел]]ның 5 октябрь көненә программаның рәсми сайтында бәйле исемлеккә 570 объект керүе турында әйтелә. == Максатлары == * Бөтендөнь документаль мирасны саклау; * документаль мираска ирешүдә хокукый тигезлекне тәэмин итү; * документаль мирасның барлыгы һәм әһәмиятлелеге турында гомумкешелек белемен үстерү; * программаны һәм үзенә кергән әсәрләрне киң күләм җәмәгатьчелегенә таныту. == Тарихы һәм кертелүе == Халыкара, макротөбәк һәм аерым ил дәрәҗәсендәге документаль мирас исемлек-реестрлары 1997 елдан бирле алып барыла. Аерым документаль һәйкәлнең халыкара реестрына кертелүе программаның иң югары идарә органы булган Халыкара консультатив комитетның раславы һәм ЮНЕСКО Генераль сәркәтибенең хуплавы аркылы башкарыла. == Исемлек == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Исемлеккә керергә тиешле феномен турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P1435 wd:Q16024238 } |section= |sort=label |columns=number:#,label:Исем,p18,p571,p17,p31:төр,P276:урнашу}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! рәсем ! нигезләнү датасы ! дәүләт ! төр ! урнашу |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q28028253|"Metropolis" -Sicherungsstück Nr. 1: Negative of the restored and reconstructed version 2001]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | [[фильм]] | ''[[:d:Q1457871|Фридрих Вильгельм Мурнау фонды]]'' |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q28028124|"Невада-Семипалатинск" халыкара атом төш коралларга каршылык хәрәкәтенең аудиовизуаль документлары]]'' | | | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12573434|Казакъстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]''<br/>''[[:d:Q16432894|Казакъстан Республикасы Үзәк дәүләт кинофотодокументлар һәм аудиоязмалар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q135028445|1022-1808 елгы Дубровник Республикасы архивы]]'' | | | [[Хорватия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12627215|Дубровник дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q134530337|1215 елгы Бөек иреклекләр хартиясе]]'' | [[Файл:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1215" | 1215 | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q390169|Линкольн соборы]]''<br/>''[[:d:Q390150|Солсбери соборы]]''<br/>''[[:d:Q105276138|Британ китапханәсе советы]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q28028270|1304-1367 еллардагы Юань династияле Кытай чоры Тибет рәсми документлары]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q15913187|Тибет автоном төбәге архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q28028216|1497-1499 еллардагы Васко да Гаманың беренче Һиндстан сәфәре]]'' | [[Файл:Roteiro Viagem Vasco Gama Índia.jpg|center|128px]] | | [[Португалия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q121266074|Порту муниципаль китапханәләре]]'' |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q135028638|1513 елгы Пири рәис дөнья картасы]]'' | [[Файл:Piri reis harita.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1513" | 1513 | [[Төркия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q6554520|Топкапы сарае музее китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q135028429|1519-1522 еллардагы Фернан Магеллан һәм Хуан Себастьян Эльканоның Беренче дөнья тирәли кораб сәфәрләре]]'' | [[Файл:Magellan Elcano Circumnavigation-es.svg|center|128px]] | | [[Португалия]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]''<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q2583293|Йель университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q135028432|1550-1898 колониаль чоры Гавана шәһәр советы актлары]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938 | [[Куба]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q107015460|Гавана шәһәре тарихчысы офисы]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q135028384|1573-1809 еллардагы Неаполь иҗтимагый банкларының тарихи документлар фонды]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3803594|Неаполь банкы фонды]]'' |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q135028518|1578-1915 еллардагы Амстердам нотариуслары архивы]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2170763|Амстердам муниципаль архивлары]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | ''[[:d:Q28028281|1584-1619 еллардагы Перу һәм Көньяк Америка беренче басмалары]]'' | | data-sort-value="1821" | 1821 | [[Перу]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2901492|Перу милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | ''[[:d:Q28028288|1623-1800 еллар (XVII-XIX гасыр) Квебек семинариясе фондлары]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1705530|Цивилизация музее]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | ''[[:d:Q28028133|1636-1670 еллардагы Колларны чумылдыру китабы]]'' | | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1365531|Roman Catholic Archdiocese of Santo Domingo]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q28028144|1637-1754 елларда университетта якланган 526 фәнни тикшеренү эше коллекциясе]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1967876|Чехия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | ''[[:d:Q135028454|1645-1980 еллардагы Макаоның Коң Так Лам гыйбадәтханәсе архивы һәм кулъязмалары]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q135438634|Коң Так Лам гыйбадәтханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 17 | ''[[:d:Q135028462|1666-1880 елларда элекке Франция колонияләрендәге коллаштырылган шәхесләрне билгеләүче регистрлары]]'' | | | [[Haiti]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Гайана]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970435|Гаити милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860545|Франция диңгез арты территорияләре милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q31696985|Гваделупа архивы]]''<br/>''[[:d:Q31696217|Мартиника архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860461|Реюньон департаменты архивлары]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q135028559|1693-1886 еллардагы Чиң династиясе чоры Макао рәсми документлары]]'' | | | [[Португалия]]<br/>[[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q10997463|1703 елгы Исландия җанисәбе]]'' | | data-sort-value="1703" | 1703 | [[Исландия]] | [[җанисәп]]<br/>''[[:d:Q49848|документ]]'' | [[Исландия]]<br/>''[[:d:Q4798437|Исландия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q135028367|1721-1892 елларда Маврикийдагы коллар сәүдәсе һәм коллык реестрлары]]'' | | | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q134479147|1766 елгы Швеция пресса иреге карары]]'' | [[Файл:Förordning ang Skriv- och Tryckfriheten, 2 dec 1766 - R0003528 00543.jpg|center|128px]] | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q953058|Швеция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1724971|Швеция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 22 | ''[[:d:Q28028102|1779-1926 еллардагы Каҗар империясе чоры Иран карталары коллекциясе (1193-1344 Хиҗри)]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 23 | ''[[:d:Q2078515|18 июнь мөрәҗәгате]]'' | [[Файл:De Gaulle - à tous les Français.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Франция]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q861911|нотык сөйләү]]'' | ''[[:d:Q2920606|Азат ителү ордены музее]]''<br/>[[BBC|Британ телерадиотапшырулар корпорациясе]]<br/>''[[:d:Q1665109|Франция милли аудиовизуаль материаллар институты]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q135028610|1802-1945 еллардагы Нгуен династиясе империаль архивы]]'' | | | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q135438940|Вьетнам милли архивының Iнче үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | ''[[:d:Q135028411|1807-1925 еллардагы Каҗар империясе чоры Иранның халыкара мөнәсәбәтләре буенча документлар]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2565708|Иран тышкы эшләр министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q135028450|1816-1969 елгы Голландияле Кариб утрауларының коллаштырылган халыклары һәм токымнарының документаль мирасы]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Кюрасао]]<br/>''[[:d:Q26273|Синт-Мартен]]''<br/>[[Суринам]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q13878546|Суринам милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q56405573|Милли археологик һәм антропологик хәтер фонды]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q28028296|1817-1834 елгы Британ Кариб утраулары коллары регистры]]'' | | | ''[[:d:Q316390|Антигуа]]''<br/>[[Багамалар]]<br/>[[Белиз]]<br/>[[Доминика]]<br/>[[Ямайка]]<br/>[[Сент-Китс һәм Невис]]<br/>[[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q29364826|Багамалар милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970423|Белиз милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q65052147|Ямайка архив һәм язулар департаменты]]''<br/>''[[:d:Q17111223|Тринидад һәм Тобаго милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q28028298|1824-1897 еллардагы Мадагаскар патша архивы]]'' | | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Мадагаскар]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q6970440|Мадагаскар милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q28028109|1868-1910 елларда Патша Чулалонгкорн Сиамда үткәргән трансформациясе архив документлары]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q618628|Таиланд милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6970459|Таиланд милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q28028332|1889-1955 еллардагы Санкт-Петербург фонограммалар архивының тарихи язмалар коллекцияләре]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1024181|Пушкин йорты]]'' |- | style='text-align:right'| 31 | ''[[:d:Q3412052|1893 Women's Suffrage Petition]]'' | [[Файл:The 1893 Women's Suffrage Petition (16734429368).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q697279|петиция]]'' | ''[[:d:Q4787285|Яңа Зеландия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 32 | ''[[:d:Q28028198|1898-1951 еллардагы Британ китапханәсе тарихи этнографик аудиоязмалары]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q135028416|19 апрель революциясе архивы]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12607108|Ёнсе университеты музее]]''<br/>''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q624865|Корея халык ассамблеясе китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14545096|Корея демократия фонды]]''<br/>''[[:d:Q6431745|Корея университеты музее]]''<br/>''[[:d:Q486086|Доң-а Ильбо]]''<br/>''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]''<br/>''[[:d:Q488334|Сеул университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | ''[[:d:Q28028297|1910-1912 елгы Руаль Амундсен такымының Көньяк котып экспедициясе]]'' | | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6514373|Норвегия кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q924551|Норвегия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6970827|Финляндия милли аудиовизуаль материаллар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q135028489|1910-1932 чоры музыкаль язмалары (барон Рудольф д’Эрлангер архивы)]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q95492788|Гарәп һәм Урта диңгез музыкасы үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 36 | ''[[:d:Q135028507|1910-1962 еллардагы Эрнест Сольве исемендәге Халыкара физика һәм химия конгресслары архивы]]'' | [[Файл:1911 Solvay conference.jpg|center|128px]] | | [[Франция]]<br/>[[Бельгия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q574606|Брюссель ирекле университеты]]''<br/>''[[:d:Q273638|Парижның сәнәгый физика һәм химия югары мәктәбе]]'' |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q28028147|1912-1947 Яһүд музыкаль фольклор коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Украина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q592734|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Украина милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 38 | ''[[:d:Q135028719|1914-1919 елгы Беренче Бөтендөнья сугышы чоры фельдмаршалы Сэр Дуглас Хайг шәхси көндәлеге язмалары]]'' | [[Файл:Memo from Haig to Macready about Somme attack date 1916.jpg|center|128px]] | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1670994|Шотландия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 39 | ''[[:d:Q28028117|1914-1923 елгы Халыкара сугыш тоткыннары агентлыгы архивы]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | [[Халыкара Кызыл Хач комитеты]]<br/>''[[:d:Q683406|Халыкара Кызыл Хач һәм Кызыл Ярымай музее]]'' |- | style='text-align:right'| 40 | ''[[:d:Q28028153|1918-1945 еллардагы рус, украин һәм беларус эмигрант периодик басмалары коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1923" | 1923 | [[Чехия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q50737323|Славян китапханәсе, Прага]]'' |- | style='text-align:right'| 41 | ''[[:d:Q135028644|1920 елгы Варшава бәрелеше чоры поляк радио разведкасы документлары]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9186020|Польша үзәк хәрби архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | ''[[:d:Q28028191|1922 елгы Көньяк Атлантик океанны беренче очып чыгуы]]'' | | data-sort-value="1922" | 1922 | [[Португалия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q114068697|Португалия хәрби диңгез көчләре тарихи архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | ''[[:d:Q135028816|1925-1946 еллардагы Халыкара интеллектуаль хезмәттәшлек институты архивы]]'' | | data-sort-value="1928" | 1928 | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3279650|Бөтендөнья мирас үзәге]]''<br/>''[[:d:Q106492651|ЮНЕСКО архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 44 | ''[[:d:Q28028176|1930-1961 еллардагы Доминикан Республикасында диктатурага каршы һәм кеше хокуклары өчен көрәш турында документаль мирасы]]'' | [[Файл:Hermanas Mirabal.jpg|center|128px]] | | [[Доминикан Җөмһүрияте|Доминикан Республикасы]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q11940512|документаль мирас]]'' | ''[[:d:Q13619956|Доминикан каршылыгы хәтере музее]]''<br/>''[[:d:Q119794896|Мирабаль кыз кардәшләре музей-йорты]]'' |- | style='text-align:right'| 45 | ''[[:d:Q135028683|1935-1970 еллардагы Ирланд фольклор комиссиясе коллекциясе]]'' | | | ''[[:d:Q22890|Ireland]]'' | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1068258|Дублин университеты колледжы – Ирландия милли университетының Дублин бүлекчәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | ''[[:d:Q28028119|1946-2000 еллардагы Париж әдәбият институты архивы («Kultura» әдәби институты ассоциациясе)]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q28028276|1954-2004 елларда тупланган шаһитнамәләр коллекциясе, Йад Йад ва-Шем Иерусалим]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004 | [[Исраил]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q156591|Йад ва-Шем]]'' |- | style='text-align:right'| 48 | ''[[:d:Q28028203|1976-1983 еллардагы кеше хокуклары темалы документаль мирасы - Дөреслек, гаделлек һәм дәүләт терроризмына каршы көрәше хәтере архивы]]'' | [[Файл:Madres y Abuelas entrando a la ESMA en el acto de traspaso de la ESMA.jpg|center|128px]] | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q4787316|Милли хәтер архивы]]''<br/>''[[:d:Q83871389|Санта-Фе провинциясе генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q16609965|Хәтер музее (Росарио)]]''<br/>''[[:d:Q335746|Май мәйданы әбиләре]]''<br/>''[[:d:Q2867105|Кеше хокуклары өчен даими ассамблеясе]]''<br/>''[[:d:Q2945226|Хокукый һәм иҗтимагый тикшеренүләр үзәге]]''<br/>''[[:d:Q3480529|"Тынычлык һәм гаделлек хезмәте" кеше хокуклары оешмасы]]''<br/>''[[:d:Q5841322|Май мәйданы әниләре төп төркеме]]''<br/>''[[:d:Q42333404|Тотыкланып югалу корбаннары ассоциациясе]]'' |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q135028658|1982-2015 еллардагы асаба халыклар вәкилләре Берләшкән милләтләр оешмасында ясаган белдерүләре]]'' | [[Файл:The Docip Archive of Indigenous Peoples' statements at the United Nations.jpg|center|128px]] | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q97368200|Асаба халыкларының документация, тикшеренү һәм мәгълүмат үзәге (Docip фонды)]]'' |- | style='text-align:right'| 50 | ''[[:d:Q28028165|253/1963 номерлы Җинаи эшләр мәхкәмәсе эше (Көньяк Африка дәүләте Н. Мандела һәм башкаларга каршы)]]'' | | data-sort-value="1963" | 1963 | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q327000|мәхкәмә карары]]'' | ''[[:d:Q6970457|Көньяк Африка милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 51 | ''[[:d:Q135028439|30.693 glass plate negatives (1864-1933) from the Courret Collection]]'' | | data-sort-value="1987" | 1987 | [[Перу]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q2901492|Перу милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | ''[[:d:Q28028100|42-line Gutenberg Bible, printed on vellum, and its contemporary documentary background]]'' | [[Файл:Gutenberg Bible B42 Genesis.JPG|center|128px]] | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q158075|Гутенберг чыгарган басма Библия]]'' | ''[[:d:Q564783|Гёттинген университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | ''[[:d:Q135028371|952-1926 еллардагы Шәех Сәфиутдин Ардабили гыйбадәтханәсе документлары]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1631008|Иран милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 54 | ''[[:d:Q12485661|Aceh Annals]]'' | [[Файл:Or. 1954.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1700" | 17th century | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>''[[:d:Q185363|хроника]]'' | ''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 55 | ''[[:d:Q117756402|Act of Union of Lublin]]'' | [[Файл:Unia Lubelska 1569 r..jpg|center|128px]] | data-sort-value="1569" | 1569-07-01<br/>1569 | [[Польша]] | ''[[:d:Q3771738|тарихи документ]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 56 | ''[[:d:Q28028103|Administrative Documents of Astan-e Quds Razavi in the Safavid Era]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4119248|Астан Кудс Разави Үзәк китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 57 | ''[[:d:Q136768449|Aerial Photography from the Ingenieros Civiles Asociados (ICA) Foundation]]'' | | data-sort-value="1932" | 1932 | [[Мексика]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | |- | style='text-align:right'| 58 | ''[[:d:Q136768452|Al Orjoza fi teb by Ibn Toufail]]'' | | data-sort-value="1550" | 16th century | [[Марокко]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q39048614|Archives du Maroc]]'' |- | style='text-align:right'| 59 | ''[[:d:Q56326817|Al – Mustamlah Min Kitab Al – Takmila]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2901476|Әлҗәзаир милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 60 | ''[[:d:Q135028722|Al-Masaalik Wa Al-Mamaalik]]'' | | data-sort-value="10" | 10 | [[Иран]]<br/>[[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1672405|Иран милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2496246|Готадагы Эрфурт университеты һәм тикшеренүләр китарханәсе]]''<br/>''[[:d:Q28738121|Гота фәнни китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 61 | ''[[:d:Q28028104|Al-Tafhim li Awa'il Sana'at al-Tanjim]]'' | | data-sort-value="1029" | 1029 | [[Иран]] | ''[[:d:Q13136|белешмәлек]]'' | ''[[:d:Q378605|Ислам консультатив советы]]'' |- | style='text-align:right'| 62 | ''[[:d:Q28028106|Ancient Naxi Dongba Literature Manuscripts]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q5295822|Донгба мәдәният музее]]'' |- | style='text-align:right'| 63 | ''[[:d:Q136768419|Andrija Štampar’s diaries (1931-1938)]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930s | [[Хорватия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q5187162|Croatian State Archives, Zagreb]]'' |- | style='text-align:right'| 64 | ''[[:d:Q136768466|Annemarie Schwarzenbach and Ella Maillart: two women’s views on the world]]'' | | data-sort-value="1930" | 1930 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q201787|Swiss National Library]]''<br/>''[[:d:Q679689|Geneva Library]]''<br/>''[[:d:Q675261|Photo Elysée]]'' |- | style='text-align:right'| 65 | ''[[:d:Q136768463|Arabic letters]]'' | | data-sort-value="1250" | 13rd century | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9080198|Subdirectorate General of State Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 66 | ''[[:d:Q136768444|Architecture and archaeological excavations in the State Archives of Naples (1712-1955)]]'' | | data-sort-value="1712" | 1712 | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860422|State Archive of Naples]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | ''[[:d:Q28028110|Archive Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC)]]'' | [[Файл:UNESCO Wikipedian in Residence Zeeuws Archief 6.jpeg|center|128px]] | | [[Нидерланд]]<br/>[[Кюрасао]]<br/>[[Суринам]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1893840|Зеландия провинциясе архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 68 | ''[[:d:Q2337548|Archives Insolvente Boedelskamer Antwerpen]]'' | | data-sort-value="1512" | 1512 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q29016912|Антверпен шәһәр архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q136768436|Archives of Javanese Dance: Mangkunegaran Dance Arts, 1861-1944]]'' | | data-sort-value="1861" | 1861 | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q16157895|Mangkunegaran Palace]]'' |- | style='text-align:right'| 70 | ''[[:d:Q135028570|Archives of Père Castor]]'' | [[Файл:Meuzac 2012 seminaire pere castor IMGP3794 – Archives.jpg|center|128px]] | | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q273819|Галлимар басмаханәсе]]''<br/>''[[:d:Q21002268|Мадригал матбагачылык төркеме]]'' |- | style='text-align:right'| 71 | ''[[:d:Q28028113|Archives of Saemaul Undong (New Community Movement)]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 72 | ''[[:d:Q47068549|Archives of Santiago Ramón y Cajal and the Spanish Neurohistological School]]'' | | | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3298768|Кахаль институты]]'' |- | style='text-align:right'| 73 | ''[[:d:Q135028522|Archives of the Chancellery of Khiva Khans]]'' | | | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q54857259|Үзбәкстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 74 | ''[[:d:Q28028114|Archives of the CODESA (Convention For A Democratic South Africa) 1991 - 1992 and Archives of the Multi-Party Negotiating Proces]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q6970457|Көньяк Африка милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | ''[[:d:Q136768453|Archives of the Deltadienst]]'' | | data-sort-value="1953" | 1953 | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1893840|Зеландия провинциясе архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 76 | ''[[:d:Q136768462|Archives of the European War Office in Madrid (1915-1921)]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915 | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1891189|Patrimonio Nacional]]'' |- | style='text-align:right'| 77 | ''[[:d:Q136768405|Archives of the expedition of d’Entrecasteaux (1791-1794)]]'' | | | [[Австралия]]<br/>[[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q167863|Musée du quai Branly]]''<br/>''[[:d:Q838691|Muséum national d'histoire naturelle]]''<br/>''[[:d:Q623578|Австралия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | ''[[:d:Q135028504|Archives of the International Movement ATD Fourth World in France and Burkina Faso from 1957 to 1992]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q162744|Халыкара АТД Дүртенче дөнья хәрәкәте]]'' |- | style='text-align:right'| 79 | ''[[:d:Q1128844|Arkhangelsk Gospel]]'' | [[Файл:Archangel Gospel 01.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1092" | 1092 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 80 | ''[[:d:Q28028120|Arnold Schönberg Estate]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q696262|Арнольд Шёнберг үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q28028118|Arolsen Archives]]'' | [[Файл:ITS Arolsen main building.jpg|center|128px]] | data-sort-value="2019" | 2019-05-21 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q27030941|махсус архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q135028592|Nise da Silveira Personal Archive]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q10333843|Аңсыз акыл сурәтләре музее]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | ''[[:d:Q28028121|Arquivos dos Dembos / Ndembu Archives]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Ангола]]<br/>[[Португалия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q10302883|Instituto de Investigação Científica Tropical]]''<br/>''[[:d:Q9630359|Arquivo Histórico Ultramarino]]''<br/>''[[:d:Q4795789|Ангола милли тарихи архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 84 | ''[[:d:Q28028122|Arthur Bernard Deacon (1903-27) collection MS 90-98]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Вануату]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1419633|Бөекбритания һәм Ирландия патша антропология җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q1835725|Вануату мәдәни үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | ''[[:d:Q131726958|Autograph of h-Moll-Messe (Mass in B minor) by Johann Sebastian Bach]]'' | | data-sort-value="1748" | 1748 | | ''[[:d:Q11613006|музыка кулъязмасы]]'' | ''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 86 | ''[[:d:Q136768457|A’nuwniah Al kubra (An important Omani marine navigation manuscript)]]'' | | | [[Оман]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q114587294|Ministry of Culture, Sports and Youth of Oman]]'' |- | style='text-align:right'| 87 | ''[[:d:Q28028125|Babad Diponegoro]]'' | | data-sort-value="1830" | 1830s | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2282075|Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 88 | ''[[:d:Q13575802|Bamberg, Staatsbibliothek, Msc.Med. 1]]'' | [[Файл:Lorscher Arzneibuch, Blatt 9r.jpg|center|128px]] | data-sort-value="795" | 795<br/>No/unknown value | ''[[:d:Q146246|Francia]]'' | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q117247|фармакопея]]''<br/>''[[:d:Q123476271|codicological unit]]'' | ''[[:d:Q324689|Бамберг дәүләт китапханәсе]]''<br/>[[Бамберг]] |- | style='text-align:right'| 89 | ''[[:d:Q28028127|Bannière Register at Chatelet, Paris, during the reign of François I (National Archives Y9, France)]]'' | | data-sort-value="1461" | 1461 | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 90 | ''[[:d:Q28028128|Basagic Collection of Islamic Manuscripts]]'' | | data-sort-value="1934" | 1934 | [[Словакия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q12778078|Братислава университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 91 | ''[[:d:Q187483|Bayeux Tapestry]]'' | [[Файл:Bayeux Tapestry scene1 EDWARD REX.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1100" | 11st century | [[Франция]] | ''[[:d:Q28966302|чигеш]]'' | ''[[:d:Q19950899|Байё музее]]''<br/>''[[:d:Q6373|British Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 92 | ''[[:d:Q28028129|Beatus Rhenanus Library]]'' | [[Файл:Bibliothèque humaniste de Sélestat 21 janvier 2014-115.jpg|center|128px]] | | [[Франция]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q1636682|Humanist Library of Sélestat]]''<br/>''[[:d:Q15950813|Town hall of Sélestat]]'' |- | style='text-align:right'| 93 | ''[[:d:Q135028794|Beginning and the early development of the Reformation initiated by Martin Luther]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q323270|Saxon State and University Library, Dresden]]''<br/>''[[:d:Q545136|Dessau-Roßlau City Library: Main Library]]''<br/>''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q50711|Duchess Anna Amalia Library]]''<br/>''[[:d:Q1589619|Hauptstaatsarchiv Weimar]]''<br/>''[[:d:Q459493|Lutherhaus Wittenberg]]''<br/>''[[:d:Q663820|Герцог Август китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q880794|Һайделберг университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1751176|Worms public library]]''<br/>''[[:d:Q1255096|Thuringian State and University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 94 | ''[[:d:Q28028131|Ben Cao Gang Mu (《本草纲目》 Compendium of Materia Medica)]]'' | | data-sort-value="1578" | 1578 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q1073814|Кытай традицион медицинасы академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q326248|Benz Patent-Motorwagen]]'' | [[Файл:Patent-Motorwagen Nr.1 Benz 2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1886" | 1886-01-29 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q3231690|автомобиль моделе]]''<br/>[[Патент|патин]] | ''[[:d:Q28738272|library TECHNOSEUM]]'' |- | style='text-align:right'| 96 | ''[[:d:Q821680|Berliner Phonogramm-Archiv]]'' | [[Файл:Museen Dahlem Berlin Mai 2006 002.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1900" | 1900 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2230431|фонотека]]'' | ''[[:d:Q700216|Staatliche Museen zu Berlin]]'' |- | style='text-align:right'| 97 | ''[[:d:Q4902549|Bianzhong of Marquis Yi of Zeng]]'' | [[Файл:20230208 Chime bells of Marquis Yi of Zeng.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-400" | -400 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q133722|bianzhong]]'' | ''[[:d:Q4391403|Hubei Provincial Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | ''[[:d:Q1113843|Biblioteca Malatestiana]]'' | [[Файл:Biblioteca Malatestiana - Cesena 1.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1452" | 1452<br/>19th century | [[Италия]] | ''[[:d:Q28564|иҗтимагый китапханә]]''<br/>''[[:d:Q124750618|library of an Italian territorial body]]''<br/>[[музей]]<br/>''[[:d:Q124830213|museum of a public entity]]'' | ''[[:d:Q1113843|Biblioteca Malatestiana]]'' |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q135028762|Bibliotheca Bodmeriana (1916-1971)]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q28564|иҗтимагый китапханә]]'' | ''[[:d:Q667858|Мартин Бодмер китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q204221|Book of Kells]]'' | [[Файл:KellsFol292rIncipJohn.jpg|center|128px]] | data-sort-value="800" | 800s<br/>800 | [[Ирландия]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]''<br/>''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q258464|Тринити көллияте]]'' |- | style='text-align:right'| 101 | ''[[:d:Q135028595|Boril’s Synodicon]]'' | | | [[Болгария]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 102 | ''[[:d:Q135028586|Borobudur Conservation Archives]]'' | | | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q2394469|Business Archives of the Officina Plantiniana]]'' | | data-sort-value="1550" | 1550 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q595802|Museum Plantin-Moretus]]'' |- | style='text-align:right'| 104 | ''[[:d:Q136768472|Camiu't Tevarih/Jāmiʿ al-Tawārīkh]]'' | | | [[Төркия]]<br/>[[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6554520|Топкапы сарае музее китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q64623374|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 105 | ''[[:d:Q135028527|Camocio Maps]]'' | | | [[Мальта]]<br/>[[Чехия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q6974470|MUŻA]]''<br/>''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 106 | ''[[:d:Q1728627|Capitulations of Santa Fe]]'' | [[Файл:Capitulacionsori.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1492" | 1492-04-17<br/>1492 | [[Испания]] | ''[[:d:Q47461344|язма әсәр]]'' | ''[[:d:Q3571546|General Archive of the Crown of Aragon]]'' |- | style='text-align:right'| 107 | ''[[:d:Q136768410|Carlos Chagas Archive]]'' | | data-sort-value="1842" | 1842 | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 108 | ''[[:d:Q28028190|Catecismo corticu]]'' | [[Файл:Catecismo Corticu - Title page.jpg|center|128px]] | | [[Кюрасао]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | ''[[:d:Q136768403|Census of slaves in Angola, Cape Verde and Mozambique determined by Portuguese decree of 12/14/1854]]'' | | data-sort-value="1975" | 1975 | [[Ангола]]<br/>[[Кабо-Верде]]<br/>[[Мозамбик]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q19607653|Arquivo Histórico de Moçambique]]''<br/>''[[:d:Q4795789|Ангола милли тарихи архивы]]''<br/>''[[:d:Q14915083|Institute of National Archives of Cabo Verde]]'' |- | style='text-align:right'| 110 | ''[[:d:Q135028534|Chinese Oracle-Bone Inscriptions]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q636847|Кытай иҗтимагый фәннәр академиясенең археология институты]]''<br/>''[[:d:Q48899543|Кытай иҗтимагый фәннәр академиясенең борынгы тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q732353|Кытай милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2047427|Император сарае музее]]''<br/>''[[:d:Q10902170|Пекин университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q15921816|Цинхуа университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1051293|Шанхай музее]]''<br/>''[[:d:Q1815891|Нәнҗиң музее]]''<br/>''[[:d:Q4132844|Шаньдун музее]]''<br/>''[[:d:Q5944378|Люйшунь музее]]''<br/>''[[:d:Q936345|Тиәнҗин музее]]'' |- | style='text-align:right'| 111 | ''[[:d:Q28028314|Chronicle of the Descendants of Timur]]'' | [[Файл:Timur’s troops lowered in boxes to attack the Abkhazians in 1403, Tarikh-i Khandan-i Timuriyya, MS. HL 107, fol. 122r. Khuda Bakhsh Oriental Public Library, Patna.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1578" | 16th century | [[Һиндстан]]<br/>[[Böyek Mogollar İmperiäse]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q6402791|Худа Бахш Көнчыгыш китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 112 | ''[[:d:Q129906|Codex Argenteus]]'' | [[Файл:Codex argenteus - Carolina Rediviva.png|center|128px]] | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q1517746|war trophy]]'' | ''[[:d:Q2901382|Уппсала университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 113 | ''[[:d:Q747767|Codex Beratinus]]'' | [[Файл:Codex Beratinus 0011b.jpg|center|128px]] | data-sort-value="600" | 6th century<br/>9th century | [[Албания]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]''<br/>''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q13037117|Албания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 114 | ''[[:d:Q204432|Codex Calixtinus]]'' | [[Файл:Codex Calixtinus (Liber Sancti Jacobi) F0173k.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q303421|Kingdom of Galicia]]''<br/>''[[:d:Q175276|Kingdom of Leon]]''<br/>[[Португалия]]<br/>[[Испания]] | ''[[:d:Q2217259|miscellaneous manuscript]]''<br/>''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q205136|Изге Яков соборы]]''<br/>''[[:d:Q3571546|General Archive of the Crown of Aragon]]''<br/>''[[:d:Q245966|Португалия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q24034665|Саламанка университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q165353|Codex Manesse]]'' | [[Файл:Codex Manesse 127r.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1310" | 1310 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q880794|Һайделберг университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 116 | ''[[:d:Q1106441|Rossano Gospels]]'' | [[Файл:Bottega di antiochia di siria, Codex Purpureus Rossanensis, 550 ca. 01.jpg|center|128px]] | data-sort-value="550" | 550<br/>500s | | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q21552230|Diocesan Museum and Codex of Corigliano-Rossano]]'' |- | style='text-align:right'| 117 | ''[[:d:Q28028139|Codex Suprasliensis – Mineia četia, Mart (The Supraśl Codex – Menology, March)]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]]<br/>[[Словения]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q1520466|Словения милли һәм университет китапханәсе]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]]<br/>''[[:d:Q856423|Польша милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 118 | ''[[:d:Q28028140|Codex Techaloyan de Cuajimalpaz]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q2321891|Лекумберри сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 119 | ''[[:d:Q28028142|Codices from the Oaxaca Valley]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2860534|Мексика милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 120 | ''[[:d:Q28028150|Collection of Mexican Codices]]'' | [[Файл:Libellus de medicinalibus Indorum herbis f. 13v.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1736" | 1736 | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q524249|Мексика милли антропология музее]]''<br/>''[[:d:Q5727812|Мексика милли антропология һәм тарих китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 121 | ''[[:d:Q135028739|Collection of Barbanera Almanacs]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 122 | ''[[:d:Q136768423|Collection of cartographic documents by Pavel Josef Šafařík]]'' | [[Файл:Ethnographic map "Slavic lands", done by Pavel Šafařík in 1842 (with selected ethnographic Ukrainian habitat).jpg|center|128px]] | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q277511|map collection]]'' | ''[[:d:Q31519|Карл университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 123 | ''[[:d:Q136768442|Collection of documents from Mount Mugh]]'' | | data-sort-value="725" | 8th century | [[Үзбәкстан]]<br/>[[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q136663809|International Institute for Central Asian Studies]]''<br/>''[[:d:Q136812487|International Center for Documentary Heritage]]'' |- | style='text-align:right'| 124 | ''[[:d:Q28028149|Collection of medieval manuscripts of the Czech Reformation]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1967876|Чехия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | ''[[:d:Q28028151|Collection of Nezami’s Panj Ganj]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q5945207|Сепахсалар мәчете]]''<br/>''[[:d:Q210610|Гөлестан сарае]]''<br/>''[[:d:Q1631008|Иран милли музее]]''<br/>''[[:d:Q737835|Тәһран университеты]]''<br/>''[[:d:Q6743603|Малек милли китапханәсе һәм музее]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q135028710|Collection of old postcards from French West Africa]]'' | | | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860558|Сенегал милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 127 | ''[[:d:Q135028378|Collection of Works of the Composer Komitas Vardapet]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q20516936|Комитас музее һәм институты]]'' |- | style='text-align:right'| 128 | ''[[:d:Q28028156|Collections of printed Chilean popular poetry: Lira popular]]'' | | | [[Чили]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2901485|Чили милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q232141|Чили университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 129 | ''[[:d:Q136768476|Composer Hoàng Vân Collection]]'' | | data-sort-value="1951" | 1951 | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 130 | ''[[:d:Q135028778|Confucian Printing Woodblocks]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12622906|Корея тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | ''[[:d:Q135028647|Constitutio Antoniniana]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q317053|Гисен университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 132 | ''[[:d:Q28028161|Construction and Fall of the Berlin Wall and the Two-Plus-Four-Treaty of 1990]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q191269|Готфрид Вильгельм Лейбниц исемендәге Заманча тарихи тикшеренүләр үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 133 | ''[[:d:Q28028325|Convict Records of Australia]]'' | | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>[[сайт]] | ''[[:d:Q7603489|State Records Authority of New South Wales]]''<br/>''[[:d:Q124713998|Archives Office of Tasmania]]''<br/>''[[:d:Q14935911|State Records Office of Western Australia]]'' |- | style='text-align:right'| 134 | ''[[:d:Q28028162|Corpo Cronológico (Collection of Manuscripts on the Portuguese Discoveries)]]'' | | data-sort-value="1764" | 1764 | [[Португалия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 135 | ''[[:d:Q28028164|Correspondence of the late Sultan of Kedah (1882-1943)]]'' | | | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6970445|Малайзия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 136 | ''[[:d:Q5478225|Corte de Justicia Centroamericana]]'' | | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Коста-Рика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970428|Коста-Рика милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 137 | ''[[:d:Q135028394|Criminal Proceedings of the Vajont dam disaster]]'' | | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q45031384|State Archives of L'Aquila]]''<br/>''[[:d:Q45031501|State Archives of Belluno]]'' |- | style='text-align:right'| 138 | ''[[:d:Q28028166|Csoma Archive of the Library of the Hungarian Academy of Sciences]]'' | | | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q458921|Маҗарстан фәннәр академиясе китапханәсе һәм мәгълүмат үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 139 | ''[[:d:Q136768406|Cuneiform Inscriptions of Dilmun Kings on Stone Vessels (c. 1700 BCE)]]'' | | data-sort-value="-1700" | -1700 | [[Бәхрәйн]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q131589027|Bahrain Authority for Culture and Antiquities]]'' |- | style='text-align:right'| 140 | ''[[:d:Q135028459|DDS: De Digitale Stad / The Digital City]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1820897|Amsterdam Museum]]''<br/>''[[:d:Q1131877|Netherlands Institute for Sound and Vision]]''<br/>''[[:d:Q1526131|Royal Library of the Netherlands]]'' |- | style='text-align:right'| 141 | ''[[:d:Q136768451|Deger-e-eče toɣtoɣsan dürsü-yin tusbür-yig bürüdkegsen bičig (A Complete Record of the Body by Imperial Order)]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Монголия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2105962|Mongolian Academy of Sciences]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | ''[[:d:Q18612755|Desmet Collection]]'' | | data-sort-value="1907" | 1907 | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1538389|Eye Filmmuseum]]'' |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q28028171|Dhakhīra-yi Khārazmshāhī]]'' | | data-sort-value="1110" | 1110 | [[Иран]] | ''[[:d:Q13136|белешмәлек]]'' | ''[[:d:Q25423155|Shahid Motahari University]]'' |- | style='text-align:right'| 144 | ''[[:d:Q28028172|Documentary Collection “Life and Works of Ernesto Che Guevara: from the originals manuscripts of its adolescence and youth to the campaign Diary in Bolivia”]]'' | | | [[Куба]]<br/>[[Боливия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q806180|Боливия үзәк банкы]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | ''[[:d:Q28028173|Documentary Fonds of Royal Audiencia Court of La Plata (RALP)]]'' | | data-sort-value="1883" | 1883 | [[Боливия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | ''[[:d:Q136768454|Documentary heritage of the enslaved people of the Dutch Caribbean and their descendants (1816-1969) - Aruba]]'' | | data-sort-value="1650" | 17th century | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q631808|National Library of Aruba]]''<br/>''[[:d:Q17082115|National Archives of Aruba]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | ''[[:d:Q136768455|Documentary heritage of the enslaved people of the Dutch Caribbean and their descendants (1816-1969) - Curaçao]]'' | | data-sort-value="1650" | 17th century | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 148 | ''[[:d:Q135028625|Documentary heritage of the former Abbey of Saint Gall in the Abbey Archives and the Abbey Library of Saint Gall]]'' | | | [[Швейцария]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q689896|Санкт Галлен аббатлыгы китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q190260|Zentralbibliothek Zürich]]''<br/>''[[:d:Q29786994|Dominican convent of St Catherine]]''<br/>''[[:d:Q260102|Gottfried Keller Foundation]]'' |- | style='text-align:right'| 149 | ''[[:d:Q136768473|Documentary heritage relating to the life and work of Charles Darwin]]'' | | data-sort-value="1859" | 1859 | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1028334|Cambridge University Library]]''<br/>''[[:d:Q867447|Linnean Society of London]]''<br/>''[[:d:Q1670994|Шотландия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q309388|Natural History Museum]]''<br/>''[[:d:Q18748726|Royal Botanic Gardens, Kew]]'' |- | style='text-align:right'| 150 | ''[[:d:Q136768464|Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6974130|National Library and Documentation Services Board]]'' |- | style='text-align:right'| 151 | ''[[:d:Q135028631|Documents on Joseon Tongsinsa/Chosen Tsushinshi : The History of Peace Building and Cultural Exchanges between Korea and Japan from the 17th to 19th Century]]'' | | | [[Япония]]<br/>[[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q130628|Корея милли диңгезчелек музее]]''<br/>''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]''<br/>''[[:d:Q16689597|Пусан төбәк тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q494407|Корея милли музее]]''<br/>''[[:d:Q135398236|Чунгнам тарих һәм мәдәният институты]]''<br/>''[[:d:Q6431742|Корея университеты китапханә системасы]]''<br/>''[[:d:Q483308|Илкүләм Корея тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 152 | ''[[:d:Q136768412|Documents on Slavery in the Archives of the General Secretariat of the Government (Cabo Verde, 1842-1869)]]'' | | | [[Кабо-Верде]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q14915083|Institute of National Archives of Cabo Verde]]'' |- | style='text-align:right'| 153 | ''[[:d:Q135028510|Documents on the history of the Hanse]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q635538|Archive of the Hanseatic City of Lübeck]]''<br/>''[[:d:Q1382588|State Archives of Bremen]]''<br/>''[[:d:Q106557797|City Archives of Bruges]]''<br/>''[[:d:Q1487017|State Archives of the Free and Hanseatic City of Hamburg]]''<br/>''[[:d:Q664138|Historial Archive with Rhenish Picture Archive]]''<br/>''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q12328548|Netarchive.dk]]''<br/>''[[:d:Q966013|City Archives of Stralsund]]''<br/>''[[:d:Q12376170|Tallinn City Archives]]''<br/>''[[:d:Q11686654|State Archive in Toruń]]'' |- | style='text-align:right'| 154 | ''[[:d:Q136768475|Drafting of the International Bill of Human Rights – UN Archives and UN Official Documents – 1946 to 1966]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q27481090|United Nations Library & Archives Geneva]]'' |- | style='text-align:right'| 155 | ''[[:d:Q136768428|Drawings and writings of children during wartime in Europe: 1914-1950]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914 | [[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Польша]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Швейцария]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Канада]]<br/>[[Чехия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3330703|Musée National de l'Éducation]]''<br/>''[[:d:Q97013704|International Research and Archives Network Historical Children’s and Youth Drawings]]'' |- | style='text-align:right'| 156 | ''[[:d:Q136768425|Edvard Westermarck’s Archives at Åbo Akademi University Library]]'' | | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4086346|Åbo Akademi University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 157 | ''[[:d:Q135028436|El popular газетасының фотоархивы]]'' | | | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q5761789|Монтевидео фотография үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 158 | ''[[:d:Q3050351|El primer nueva corónica y buen gobierno]]'' | [[Файл:El primer nueva corónica y buen gobierno i KBs udstilling 27112012.JPG|center|128px]] | data-sort-value="1616" | 1616 | [[Дания]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q2891173|Chronicles of the Indies]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 159 | ''[[:d:Q28028185|Evliya Çelebi's Book of Travels" in the Topkapi Palace Museum Library and the Süleymaniye Manuscript Library"]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q1164267|сәфәр язмалары]]'' | ''[[:d:Q6554520|Топкапы сарае музее китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4086354|Сөләймания китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 160 | ''[[:d:Q28028186|Farquharson’s Journal]]'' | | | [[Багамалар]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q29364826|Багамалар милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 161 | ''[[:d:Q28028187|Federal Archives Fonds]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q21071179|West Indies Federal Archives Centre]]'' |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q121810089|Files and library of the Unity of the Brethren]]'' | | data-sort-value="1551" | 1551 | [[Польша]] | ''[[:d:Q27030941|махсус архив]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9159228|State Archive in Poznań]]'' |- | style='text-align:right'| 163 | ''[[:d:Q28028189|First Byurakan Survey (FBS or Markarian survey)]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q1018734|Виктор Амбарцумян исемендәге Бюракан астрофизик обсерваториясе]]'' |- | style='text-align:right'| 164 | ''[[:d:Q135028400|Flower Book of Khurshidbanu Natavan – album of illustrated verses]]'' | | data-sort-value="1886" | 1886 | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]] |- | style='text-align:right'| 165 | ''[[:d:Q28028192|Fonds of the "Afrique occidentale française" AOF]]'' | | data-sort-value="1913" | 1913 | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860558|Сенегал милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 166 | ''[[:d:Q135028616|Frankfurt Auschwitz Trial 2017]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2230431|фонотека]]'' | ''[[:d:Q15114770|State Archives of Hesse]]'' |- | style='text-align:right'| 167 | ''[[:d:Q135028737|Fundo Comitê de Defesa dos Direitos Humanos para os Países do Cone Sul (CLAMOR)]]'' | | | [[Уругвай]]<br/>[[Бразилия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1815994|Сан-Паулу папа католик университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 168 | ''[[:d:Q5518913|Galle Trilingual Stele]]'' | [[Файл:Gall Trilingual Inscription.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1409" | 1409-01-15 | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q1640824|язма]]''<br/>''[[:d:Q16744570|tablet]]'' | ''[[:d:Q2033487|National Museum of Colombo]]''<br/>''[[:d:Q5260414|Department of National Museums]]'' |- | style='text-align:right'| 169 | ''[[:d:Q28028194|Georgian Byzantine Manuscripts]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2920711|Гөрҗистан милли кулъязмалар үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 170 | ''[[:d:Q28028195|German Records of the National Archives]]'' | | | [[Танзания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7684127|Танзания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 171 | ''[[:d:Q135028544|Giant Glass Plate Negatives of Sydney Harbour]]'' | [[Файл:Glass Plate Negatives Forming Part of the Panorama of Sydney Harbour and Its Suburbs Taken from the Tower of Holtermann's Residence in St Leonards, 1875.jpg|center|128px]] | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q6133813|State Library of New South Wales]]'' |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q28028197|Golden Lists of the Qing Dynasty Imperial Examination]]'' | | data-sort-value="1667" | 1667 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q10874041|First Historical Archives of China]]'' |- | style='text-align:right'| 173 | ''[[:d:Q135028531|Gospels of Tsar Ivan Alexander]]'' | | data-sort-value="1356" | 1356 | [[Болгария]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 174 | ''[[:d:Q135028390|Gustaf Erikson Shipping Company archives in the Åland Islands from the era of the last Windjammers in global trade 1913-1949]]'' | | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q4357413|Åland Maritime Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 175 | ''[[:d:Q135028498|Heidi- and Johanna Spyri Archives]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2256713|Schweizerisches Institut für Kinder- und Jugendmedien]]'' |- | style='text-align:right'| 176 | ''[[:d:Q521141|Hereford Mappa Mundi]]'' | [[Файл:Hereford-Karte.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1300" | 1300 | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q312083|mappa mundi]]'' | ''[[:d:Q429379|Hereford Cathedral]]''<br/>''[[:d:Q15223702|Hereford Cathedral Library]]'' |- | style='text-align:right'| 177 | ''[[:d:Q2344720|Hikayat Hang Tuah]]'' | | | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 178 | ''[[:d:Q135028381|Hon Chon Jon Do (Complete illustration of the Astronomical Chart)]]'' | | | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q700621|Халык уку сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 179 | ''[[:d:Q635546|Hudson's Bay Company Archives]]'' | [[Файл:Archives of Manitoa Interior.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1671" | 1671 | [[Канада]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q14875023|Манитоба архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 180 | ''[[:d:Q135028810|Human Rights Documentary Heritage 1980 Archives for the May 18th Democratic Uprising against Military Regime, in Gwangju, Republic of Korea]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q12585108|Кваңҗу шәһәр ратушасы]]''<br/>''[[:d:Q55641029|18 май мемориаль фонды]]''<br/>''[[:d:Q494681|Чоннам милли университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q5943662|Hunminjeongeum Haerye]]'' | [[Файл:Hunminjeongum.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1446" | 1446 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q18219090|woodcut print]]''<br/>''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]''<br/>''[[:d:Q1749541|шәрех]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q496451|Гансоң сәнгать музее]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | ''[[:d:Q428448|Huangdi Neijing]]'' | [[Файл:The Su Wen of the Huangdi Neijing.djvu|center|128px]] | No/unknown value<br/>1339 | [[Хань чоры]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q732353|Кытай милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 183 | ''[[:d:Q135028604|Ignacio Ellacuría’s Documentary Fond: Historical Reality and Liberation]]'' | | | [[Сальвадор]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q1814702|Үзәк Америка университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 184 | ''[[:d:Q28028205|Illuminated Codices from the Library of the Bratislava Chapter House]]'' | | | [[Словакия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q7541534|Словакия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 185 | ''[[:d:Q28028206|Illuminated manuscripts from the Ottonian period produced in the monastery of Reichenau (Lake Constance)]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q119810789|Һессен ландеры китапханәсе Висбаден]]''<br/>''[[:d:Q1590176|Трир муниципаль китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q15106167|Аахен соборы хәзинәсе]]''<br/>''[[:d:Q3867697|Чивидале-дель-Фриулидагы Италия милли археология музее]]'' |- | style='text-align:right'| 186 | ''[[:d:Q28028207|Ilseongnok: Records of Daily Reflections]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 187 | ''[[:d:Q136768477|IMO Legacy Collection]]'' | | data-sort-value="1873" | 1873 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | [[Бөтендөнья метеорология оешмасы]] |- | style='text-align:right'| 188 | ''[[:d:Q135028804|Indigenous language vocabulary from the New World translated into Spanish]]'' | | | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q136768450|Inscription of Khüis Tolgoi 1]]'' | | data-sort-value="601" | 601 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | |- | style='text-align:right'| 190 | ''[[:d:Q28028209|Introduction of the decimal metric system, 1790-1837]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 191 | ''[[:d:Q136768424|Itḫāf Al-Mahbṻb]]'' | | data-sort-value="1719" | 1719 | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q12244768|Al-Azhar Library]]'' |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q28028212|Jesuits of America]]'' | | | [[Чили]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970429|Чили милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 193 | ''[[:d:Q494611|Jikji]]'' | [[Файл:Korean book-Jikji-Selected Teachings of Buddhist Sages and Seon Masters-1377.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1377" | 1377-07<br/>1377 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 194 | ''[[:d:Q28028213|Jinnah Papers (Quaid-I-Azam)]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Пакистан Ислам Җөмһүрияте|Пакьстан]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970451|Пакстан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 195 | ''[[:d:Q28028214|John Marshall Ju-’hoan Bushman Film and Video Collection, 1950-2000]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q131626|Смитсон институты]]'' |- | style='text-align:right'| 196 | ''[[:d:Q62035825|John Peters Humphrey Fonds]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6801297|McGill University Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 197 | ''[[:d:Q28028215|José Maceda Collection]]'' | | | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q746592|Филипин университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 198 | ''[[:d:Q28028366|José Martí Pérez Fonds]]'' | | data-sort-value="1977" | 1977 | [[Куба]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q135829664|Марти тикшеренүләре үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | ''[[:d:Q135028756|Judicial files concerning the birth of a right: the effective remedy as a contribution of the Mexican writ of amparo to the Universal Declaration of Human Rights (UDHR) of 1948.]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q130925|Мексика югары гаделлек мәхкәмәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q28028210|János Bolyai: Appendix, scientiam spatii absolute veram exhibens. Maros-Vásárhelyini, 1832]]'' | | data-sort-value="1832" | 1832 | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 201 | ''[[:d:Q135028613|Jürgen Stroop’s Report]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Польша]] | ''[[:d:Q10870555|доклад]]'' | ''[[:d:Q705173|Institute of National Remembrance]]'' |- | style='text-align:right'| 202 | ''[[:d:Q28028217|Kalman Tihanyi’s 1926 Patent Application Radioskop]]'' | | data-sort-value="1926" | 1926 | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q1335296|form]]'' | ''[[:d:Q376279|Маҗарстан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 203 | ''[[:d:Q28028219|Kanjur written with 9 precious stones]]'' | | | [[Монголия]] | ''[[:d:Q209680|сутра]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 204 | ''[[:d:Q861806|Karatepe Bilingual]]'' | [[Файл:KaratepeNord7.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-750" | 8th century BCE | [[Төркия]] | ''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]''<br/>''[[:d:Q861809|bilingual inscription]]'' | ''[[:d:Q24914998|Karatepe-Aslantaş Open-Air Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 205 | ''[[:d:Q134026937|Karl Tirén's collection of sami yoik]]'' | | data-sort-value="1910" | 1910s | [[Швеция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q10677700|National Collections of Music, Theatre and Dance]]'' |- | style='text-align:right'| 206 | ''[[:d:Q136768440|Kartini Letters and Archive: the struggle for gender equality]]'' | | data-sort-value="1879" | 1879 | [[Индонезия]]<br/>[[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q74542753|Vereniging KITLV (NL)]]'' |- | style='text-align:right'| 207 | ''[[:d:Q136768456|Katherine Mansfield literary and personal papers and belongings]]'' | | | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q61604271|Alexander Turnbull Library]]'' |- | style='text-align:right'| 208 | ''[[:d:Q135028414|Key documents for Deaf communities: the Milan Congress, 1880]]'' | | data-sort-value="1880" | 1880 | [[Америка Кушма Штатлары]]<br/>[[Финляндия]] | ''[[:d:Q10870555|доклад]]'' | ''[[:d:Q1208225|World Federation of the Deaf]]''<br/>''[[:d:Q1056373|Gallaudet University]]'' |- | style='text-align:right'| 209 | ''[[:d:Q4172771|Khitrovo Gospels]]'' | [[Файл:Khitrovo Gospels 02.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1390" | 1390s | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 210 | ''[[:d:Q28028221|Kinder- und Hausmärchen (Children’s and Household Tales)]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q3331189|юрама яки басма]]'' | ''[[:d:Q996682|Кассельдагы Гримм кардәшләре музее]]'' |- | style='text-align:right'| 211 | ''[[:d:Q135028680|King Bayinnaung Bell Inscription]]'' | | data-sort-value="1557" | 1557 | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q2747222|Швезигон пагодасы]]''<br/>''[[:d:Q28194796|Мьянма дини эшләр һәм мәдәният министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 212 | ''[[:d:Q28028222|Kitab al-ibar, wa diwan al-mobtadae wa al-khabar]]'' | | data-sort-value="1564" | 1564 | [[Марокко]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q25293247|Әл-Каравин китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 213 | ''[[:d:Q136768402|Kitab Al-Qanun fi Al-Tibb: the Book of Medical Laws (Book Four)]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2901476|Әлҗәзаир милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 214 | ''[[:d:Q136768459|Korea Reforestation Archives: A reforestation model achieved through public-private governance]]'' | | data-sort-value="1961" | 1961 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q135028699|Kulliyyāt-i Saʽdi]]'' | | data-sort-value="1382" | 1382 | [[Иран]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1672405|Иран милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q28028223|La Galigo]]'' | | | [[Индонезия]]<br/>[[Нидерланд]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q12499645|Ла Галиго музее]]''<br/>''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q28028224|laghukālacakratantrarājatikā (Vimalaprabhā)]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q374902|Бенгал патша Азия җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 218 | ''[[:d:Q28028225|Landsat Program records: Multispectral Scanner (MSS) sensors]]'' | | data-sort-value="1972" | 1972 | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2352616|каталог]]'' | ''[[:d:Q193755|АКШ Геология хезмәте]]''<br/>[[NASA]] |- | style='text-align:right'| 219 | ''[[:d:Q2621680|Laurentian Codex]]'' | [[Файл:Laurentian Codex 01.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1377" | 1377 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q2624969|елъязма]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] |- | style='text-align:right'| 220 | ''[[:d:Q2090656|Letter from Pero Vaz de Caminha]]'' | [[Файл:Carta-caminha-folio01r.png|center|128px]] | data-sort-value="1500" | 1500 | [[Португалия]] | ''[[:d:Q49848|документ]]''<br/>[[хат]] | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 221 | ''[[:d:Q28028228|Letters from and to Gottfried Wilhelm Leibniz within the collection of manuscript papers of Gottfried Wilhelm Leibniz]]'' | [[Файл:1688-07-16 Kurhannoverscher Gesandter in Wien Christoph von Weselow handschriftliches Schreiben an Gottfried Wilhelm Leibniz.pdf|center|128px]] | data-sort-value="1716" | 1716 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1539517|Готфрид Вильгельм Лейбниц китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 222 | ''[[:d:Q28028230|Liberation Struggle Living Archive Collection]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q475700|Көнбатыш Кап провинциясе университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 223 | ''[[:d:Q28028232|Library of the Cistercian Abbey of Clairvaux at the time of Pierre de Virey (1472)]]'' | | data-sort-value="1472" | 1472 | [[Франция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q17347133|Жак Ширак исемендәге Труа аггломерациясе медиатекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 224 | ''[[:d:Q572522|Los Olvidados]]'' | [[Файл:Los olvidados U.S. still (1950) (cropped).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Мексика]] | [[фильм]] | ''[[:d:Q1415166|Мексика милли автономияле университеты фильмотекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 225 | ''[[:d:Q28028236|Lu.“Altan Tobchi” : Golden History written in 1651]]'' | | data-sort-value="1651" | 1651 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 226 | ''[[:d:Q3621646|Lucca’s Historical Diocesan Archives]]'' | [[Файл:Lucca, archivio arcivescovile, terologio del 1782, 02 pianta del piano terra del palazzo arcivescovile, prima delle demolizioni parziali.jpg|center|128px]] | data-sort-value="2006" | 2006 | [[Италия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q244904|deposit archive]]''<br/>''[[:d:Q3621673|тарихи архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 227 | ''[[:d:Q28028238|Ludwig van Beethoven: Symphony no 9, d minor, op. 125]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q16887380|төркем]]'' | ''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1205934|Германия телерадиотапшырулар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q136768443|Luigi Sturzo Archives (1890-1959)]]'' | | data-sort-value="1890" | 1890 | [[Италия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6700142|Luigi Sturzo Institute]]'' |- | style='text-align:right'| 229 | ''[[:d:Q56327152|Maden Al Asrar Fi Elm Al Behar Manuscript]]'' | | | [[Оман]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q6867126|Оман мирас һәм мәдәният министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 230 | ''[[:d:Q15149421|Maha Lawkamarazein or Kuthodaw Inscription Shrines]]'' | [[Файл:Mandalay-Kuthodaw-08b-kleine Pagoden-gje.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1868" | 1868 | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q949750|Кутодо пагодасы]]''<br/>''[[:d:Q21707107|Нейпьидо милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q28028241|Mainz Psalter]]'' | | data-sort-value="1457" | 1457 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]''<br/>''[[:d:Q956165|псалтырь]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 232 | ''[[:d:Q135028550|Maitreyayvarakarana]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q374902|Бенгал патша Азия җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q28028242|Manifest der Kommunistischen Partei, draft manuscript page and Das Kapital. Erster Band, Karl Marx's personal annotated copy]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1667757|Амстердам халыкара социаль тарихы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 234 | ''[[:d:Q28028243|Manifesto of the Queensland Labour Party to the people of Queensland (dated 9 September 1892)]]'' | | data-sort-value="1892" | 1892 | [[Австралия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q46337|манифест]]'' | ''[[:d:Q2050653|Квинсленд дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 235 | ''[[:d:Q136768435|Manuscript Collection of Bhagavadgītā: Ancient Saṁgraha-grantha of Indian thought with World-wide Readership and Influence]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 236 | ''[[:d:Q28028244|Manuscript Collection of Shota Rustaveli's Poem "Knight in the Panther's Skin"]]'' | | | [[Гөрҗистан]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2920711|Гөрҗистан милли кулъязмалар үзәге]]''<br/>''[[:d:Q16147979|Бодлеан тикшеренү китапханәләре төркеме]]'' |- | style='text-align:right'| 237 | ''[[:d:Q135028641|Manuscript collection of the Gazi Husrev-Beg Library]]'' | | | [[Босния һәм Герцеговина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q13081931|Гази Хусрев-бег исемендәге Сараево китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q135028688|Manuscript of al-Zahrāwīsur]]'' | | | [[Марокко]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2901478|Марокко патшалыгы милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 239 | ''[[:d:Q136768506|Manuscript of the Nāṭyaśāstra of Bharatamuni: A Seminal text of Indian Performing Art]]'' | | data-sort-value="-150" | 2nd century BCE | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 240 | ''[[:d:Q136768446|Manuscript “Chronicle of Khans”]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q137427254|Ministry of Science and Higher Education]]'' |- | style='text-align:right'| 241 | ''[[:d:Q22946608|Mappa mundi d'Albi]]'' | [[Файл:Mappa mundi dAlbi.png|center|128px]] | | [[Франция]] | ''[[:d:Q312083|mappa mundi]]'' | [[Альби]] |- | style='text-align:right'| 242 | ''[[:d:Q135028607|Marshall McLuhan: The Archives of the Future]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q913250|Канада китапханәсе һәм архивы]]''<br/>''[[:d:Q7896490|Торонто университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 243 | ''[[:d:Q136768326|Marubi National Museum of Photography: Archive of negatives, objects and documents of the Pietro Marubbi and Kel Marubi]]'' | | data-sort-value="1865" | 1865 | [[Албания]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q13039148|Fototeka Marubi]]'' |- | style='text-align:right'| 244 | ''[[:d:Q28028247|Mashtots Matenadaran ancient manuscripts collection]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1322278|Матенадаран тикшеренү институты һәм борынгы кулъязмалар саклагычы]]'' |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q28028249|Materials Related to the Keicho-era Mission to Europe Japan and Spain]]'' | [[Файл:HasekuraRomanCitizenship.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1613" | 1613 | [[Япония]]<br/>[[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3330092|Сендай шәһәр музее]]''<br/>''[[:d:Q537883|Симанкас генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 246 | ''[[:d:Q135028492|Mawlana’s Kulliyat (The Complete Works of Mawlana)]]'' | | | [[Иран]]<br/>[[Таҗикстан]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Болгария]]<br/>[[Үзбәкстан]]<br/>[[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q170109|Берлин дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1672405|Иран милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q210610|Гөлестан сарае]]''<br/>''[[:d:Q97800995|Тәһран университетының Үзәк китапханәсе һәм документация үзәге]]''<br/>''[[:d:Q5962510|Аятолла Мараши Наҗафи китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q113111539|Таҗикстанның ЮНЕСКО эшләре буенча милли комиссиясе]]''<br/>''[[:d:Q902957|Мәүләнә музее]]''<br/>''[[:d:Q64623374|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q2637170|Үзбәкстан фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 247 | ''[[:d:Q28028251|Membership Application Certificates (Candidates Circulars)]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1665181|Institution of Civil Engineers]]'' |- | style='text-align:right'| 248 | ''[[:d:Q107046620|Midokanpakuki: the original handwritten diary of Fujiwara no Michinaga]]'' | [[Файл:Michinaga diary.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q89298567|komonjo]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q11658779|Yōmei Bunko]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | ''[[:d:Q28028255|Mining maps and plans of the Main Chamber - Count Office in Banská Štiavnica]]'' | | | [[Словакия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q54868758|Slovak Mining Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 250 | ''[[:d:Q41469|Miroslav Gospel]]'' | [[Файл:Miroslav's Gospel 002.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1180" | 1180 | [[Сербия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1277393|Сербия милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 251 | ''[[:d:Q135028501|Misa Melayu MSS 6]]'' | | | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q41610011|Mixed Traces and Memories of the continents - The Sound of the French people of America]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q7603925|documentary television program]]'' | ''[[:d:Q2973248|Cinémathèque québécoise]]'' |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q135028407|Moll’s collection]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1957240|Moravian Library]]'' |- | style='text-align:right'| 254 | ''[[:d:Q28028256|Mongolian Tanjur]]'' | | data-sort-value="1749" | 1749 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 255 | ''[[:d:Q135028775|Moses and Frances Asch Collection. Center for Folklife and Cultural Heritage, Smithsonian Institution]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q30264184|Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage]]'' |- | style='text-align:right'| 256 | ''[[:d:Q135028562|Mu Ye Do Bo Tong Ji (Comprehensive Illustrated Manual of Martial arts)]]'' | | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте|Корея Халык Демократик Республикасы]] | ''[[:d:Q11396303|printed book]]'' | ''[[:d:Q700621|Халык уку сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 257 | ''[[:d:Q61125302|Munich Codex Hebraica 95]]'' | [[Файл:Bavli Kiddushin Munich 95.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1342" | 1342 | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 258 | ''[[:d:Q135028701|Myazedi Quadrilingual Stone Inscription]]'' | | data-sort-value="1113" | 1113 | [[Мьянма]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | ''[[:d:Q21707107|Нейпьидо милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 259 | ''[[:d:Q28028105|American Colonial Music: a sample of its documentary richness]]'' | | | [[Боливия]]<br/>[[Колумбия]]<br/>[[Мексика]]<br/>[[Перу]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2901492|Перу милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 260 | ''[[:d:Q49335|Nagarakretagama]]'' | [[Файл:Nagarakertagama.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1365" | 1365 | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q1641020|пальма яфракларындагы кулъязма]]'' | ''[[:d:Q12499653|Мпу Тантулар музее]]''<br/>[[Лейден]]<br/>''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 261 | ''[[:d:Q28028258|Nanjung Ilgi: War Diary of Admiral Yi Sun-sin]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | |- | style='text-align:right'| 262 | ''[[:d:Q135028361|National Collection of Palm-Leaf Manuscripts of Phra That Phanom Chronicle]]'' | | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q618628|Таиланд милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 263 | ''[[:d:Q28028259|National Education Commission Archives]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]''<br/>''[[:d:Q87280271|Archives of the Jagiellonian University]]''<br/>''[[:d:Q11687968|Princes Czartoryski Library]]'' |- | style='text-align:right'| 264 | ''[[:d:Q157094|Nebra sky disk]]'' | [[Файл:Himmelsscheibe von Nebra - Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle - HD.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-1600" | 16th century BCE | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]''<br/>''[[:d:Q29382731|metal artwork]]'' | ''[[:d:Q1332407|Halle State Museum of Prehistory]]'' |- | style='text-align:right'| 265 | ''[[:d:Q135028704|Nehanda and Kaguvi mediums’ judgement dockets (April 1897). Case between State versus Nehanda and Kaguvi spirit mediums leading to their execution.]]'' | | | [[Зимбабве]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860554|Зимбабве милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 266 | ''[[:d:Q28028263|Network of information and counter information on the military regime in Brazil (1964-1985)]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q16494002|Рио-де-Жанейро штаты дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 267 | ''[[:d:Q28028265|Newsreels and photographs of Istituto Nazionale L.U.C.E.]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q781183|Istituto Luce]]'' |- | style='text-align:right'| 268 | ''[[:d:Q28028266|Nicolaus Copernicus' masterpiece "De revolutionibus libri sex"]]'' | | data-sort-value="1529" | 1529 | [[Польша]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q24101|Jagiellonian Library]]'' |- | style='text-align:right'| 269 | ''[[:d:Q28028268|Niśvāsattatvasaṃhitā manuscript]]'' | | data-sort-value="900" | 9th century | [[Непал]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | |- | style='text-align:right'| 270 | ''[[:d:Q6314294|Notman Photographic Archives]]'' | [[Файл:"Bonnie Lassies" group, Montreal, QC, 1909 (5348750389).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1856" | 1856 | [[Канада]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q1128578|McCord Stewart Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 271 | ''[[:d:Q135028670|Odette Mennesson Rigaud holdings]]'' | | | [[Haiti]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q66623408|Haitian Spiritual Library]]'' |- | style='text-align:right'| 272 | ''[[:d:Q28028271|Old fonds of the historical archive at Colegio de Vizcaínas: women's education and support in the history of the world]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q5142937|Colegio de San Ignacio de Loyola Vizcaínas]]'' |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q28028272|On the Birth of a Nation: Turning points]]'' | | | [[Көнчыгыш Тимор]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 274 | ''[[:d:Q28028273|Original Negative of the Noticiero ICAIC Lationamericano]]'' | | | [[Куба]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q20012772|Куба фильмотекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 275 | ''[[:d:Q28028275|Ostromir Gospel (1056–1057)]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q28028277|Papyrus Erzherzog Rainer]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | ''[[:d:Q28028278|Peace treaties (ahdnames) concluded from the mid-15th century to late-18th century between the Kingdom (or Republic) of Poland and the Ottoman Empire]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | ''[[:d:Q20102343|Peasant Syndicate Book]]'' | [[Файл:Detall llibre Sindicat Remença 2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1448" | 1448 | ''[[:d:Q15581|Principality of Catalonia]]'' | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q2352616|каталог]]'' | ''[[:d:Q11906820|Girona Municipal Archive]]'' |- | style='text-align:right'| 279 | ''[[:d:Q28028279|Permanent Collection of the Eleanor Roosevelt Papers Project]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q2525455|permanent collection]]'' | ''[[:d:Q432637|Джордж Вашингтон университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 280 | ''[[:d:Q28028280|Persian Illustrated and Illuminated Manuscripts (Egyptian National Library)]]'' | [[Файл:Frontispiece from the Cairo Bustan. Herat, c. 1488, for Sultan Husayn Bayqara. Cairo, Dar al-kutub, Adab farisi 22, folio 1b-2a.jpg|center|128px]] | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q7328910|сәнгать әсәрләре коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 281 | ''[[:d:Q136768448|Petrus de Caxaro’s Kantilena]]'' | | data-sort-value="1450" | 15th century | [[Мальта]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q6970447|National Archives of Malta]]'' |- | style='text-align:right'| 282 | ''[[:d:Q28028282|Philippine Paleographs (Hanunoo, Buid, Tagbanua and Pala’wan)]]'' | | | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1667156|Филипин милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 283 | ''[[:d:Q28028284|Printing woodblocks of the Tripitaka Koreana and miscellaneous Buddhist scriptures]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q490798|Janggyeon Panjeon of Haeinsa]]'' |- | style='text-align:right'| 284 | ''[[:d:Q28028285|Privateering and the international relations of the Regency of Tunis in the 18th and 19th centuries]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860551|Тунис милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 285 | ''[[:d:Q135028475|Providing care in the New World: the Augustinian sisters of Canada, women of heart and commitment]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 286 | ''[[:d:Q28028286|Qiaopi and Yinxin Correspondence and Remittance Documents from Overseas Chinese]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q135434748|Гуандун провинциясе архивы]]''<br/>''[[:d:Q135005440|Фуҗиян провинциясе архивы]]''<br/>''[[:d:Q135434809|Шаньтоу муниципаль архивы]]''<br/>''[[:d:Q48889625|Чит илдәге кытайлылар музее]]'' |- | style='text-align:right'| 287 | ''[[:d:Q28028287|Qing Dynasty Yangshi Lei Archives]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q732353|Кытай милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q10874041|First Historical Archives of China]]''<br/>''[[:d:Q2047427|Император сарае музее]]'' |- | style='text-align:right'| 288 | ''[[:d:Q28028289|Radio Broadcast of the Philippine People Power Revolution]]'' | | data-sort-value="1986" | 1986 | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q27299|Радио Веритас Азия]]'' |- | style='text-align:right'| 289 | ''[[:d:Q4924088|Ram Khamhaeng inscription]]'' | [[Файл:จารึกพ่อขุนรามคำแหง Ram Khamhaeng Inscription 01.png|center|128px]] | data-sort-value="1292" | 1292 | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]'' | ''[[:d:Q13017383|Сивамокхафиман трон залы]]'' |- | style='text-align:right'| 290 | ''[[:d:Q133846659|Ravensbrück archive in Lund]]'' | | data-sort-value="1946" | 1946 | [[Швеция]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1129909|Lund University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 291 | ''[[:d:Q28028292|Records of the Indian Indentured Labourers]]'' | | | [[Фиджи]]<br/>[[Гайана]]<br/>[[Суринам]]<br/>[[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q17111223|Тринидад һәм Тобаго милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q13878546|Суринам милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970434|Гайана милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q28855237|Фиджи милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 292 | ''[[:d:Q28028293|Records of the Qing's Grand Secretariat - 'Infiltration of Western Culture in China']]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q10874041|First Historical Archives of China]]''<br/>''[[:d:Q2047427|Император сарае музее]]'' |- | style='text-align:right'| 293 | ''[[:d:Q135028537|Register Books of visas granted by Portuguese Consul in Bordeaux, Aristides Sousa Mendes (1939-1940)]]'' | | | [[Португалия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1283287|Португалия тышкы эшләр министрлыгы]]'' |- | style='text-align:right'| 294 | ''[[:d:Q28028290|Radzwills’ Archives and Niasvizh (Nieśwież) Library Collection]]'' | | | [[Беларусия|Беларусь]]<br/>[[Польша]]<br/>[[Литва]]<br/>[[Украина]]<br/>[[Россия|Россия Федерациясе]]<br/>[[Финляндия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q856592|китапханә фонды]]''<br/>''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q4315007|Беларусь милли тарих архивлары]]''<br/>''[[:d:Q28231256|Украина үзәк дәүләт тарих архивы]]''<br/>''[[:d:Q1967977|Беларусь милли фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q971450|Беларусь милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1981482|Россия фәннәр академиясе китапханәсе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q420747|Финляндия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 295 | ''[[:d:Q133278430|Reminder to those who do not pay attention to the harms caused by the divergence between believers]]'' | [[Файл:IHERBIABT 006366.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1900" | 19th century | [[Мали]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q3815720|Әхмәт Баба югары ислам уку йорты, китапханәсе һәм тикшеренүләр үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 296 | ''[[:d:Q136768431|Representative radiographs from the Wilhelm Conrad Roentgen estate]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q1205953|German Röntgen Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q42412887|Return to Maizuru Port - Documents Related to the Internment and Repatriation Experiences of Japanese (1945-1956)]]'' | [[Файл:01白樺日誌IMG 4559.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q27699276|музей коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q11613714|Майдзуру репатриация мемориаль музее]]'' |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q136768458|Revealing Truth: Jeju 4·3 Archives]]'' | | data-sort-value="1948" | 1948 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 299 | ''[[:d:Q7012878|Rothschild Miscellany]]'' | [[Файл:The Rothschild Miscellany - Google Art Project.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1479" | 1479<br/>1470s | [[Исраил]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q46815|Исраил милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 300 | ''[[:d:Q108281624|Route/Root to Freedom]]'' | | | ''[[:d:Q26273|Синт-Мартен]]''<br/>[[Нидерланд]] | ''[[:d:Q49848|документ]]'' | ''[[:d:Q136101751|Department of Records & Information Management of Sint Maarten]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q135028369|Royal Philanthropic Expedition of the Smallpox Vaccine, 1800-1820]]'' | | | [[Испания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1768002|Испания милли тарих архивы]]''<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | ''[[:d:Q123686162|Royal Photographic Glass Plate Negatives and Original Prints Collection]]'' | [[Файл:Temporary Royal Crematorium of Urubongse Rajasombhoj 1910.jpg|center|128px]] | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q6970459|Таиланд милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 303 | ''[[:d:Q135028665|Royal Seal and Investiture Book Collection of the Joseon Dynasty]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | ''[[:d:Q3456262|Universal Bibliographic Repertory]]'' | [[Файл:Le Répertoire Bibliographique Universel vers 1900 cropped.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1895" | 1895 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q24879310|universal bibliography]]'' | ''[[:d:Q451|Mundaneum]]'' |- | style='text-align:right'| 305 | ''[[:d:Q28028301|Sakubei Yamamoto Collection]]'' | | | [[Япония]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q11576740|Tagawa City Coal Mining Historical Museum]]''<br/>''[[:d:Q1093363|Фукуока префектурасы университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 306 | ''[[:d:Q1268253|Sarajevo Haggadah]]'' | [[Файл:Sarajevska hagada.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1350" | 1350 | [[Босния һәм Герцеговина]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]''<br/>''[[:d:Q1179613|күчмә мирас]]'' | ''[[:d:Q568938|Босния һәм Герцеговина милли музее]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | ''[[:d:Q136768408|Secular Town Council of Potosí (1585-1817)]]'' | | | [[Боливия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 308 | ''[[:d:Q135028707|Selected data collections of the world's language diversity at the Language Archive]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q832911|Макс Планк исемендәге Неймеген психолингвистика институты]]'' |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q483160|Seungjeongwon ilgi]]'' | [[Файл:승정원일기 (303호).jpg|center|128px]] | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q3771738|тарихи документ]]''<br/>''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q486245|Көньяк Кореяның милли хәзинәләре]]'' | ''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | ''[[:d:Q17019005|Shantinatha Charitra]]'' | | data-sort-value="1396" | 1396 | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q49848|документ]]'' | ''[[:d:Q124330947|Лалбхай Далпатбхай исемендәге Һиндология институты]]'' |- | style='text-align:right'| 311 | ''[[:d:Q136768420|Short films of the Zagreb School of Animated Films (1956 – 1979)]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Хорватия]] | ''[[:d:Q726929|film archive]]'' | ''[[:d:Q5187162|Croatian State Archives, Zagreb]]''<br/>''[[:d:Q140373|Zagreb Film]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | ''[[:d:Q28028304|Silver Men: West Indian Labourers at the Panama Canal]]'' | | | [[Барбадос]]<br/>[[Ямайка]]<br/>[[Панама]]<br/>[[Сент-Люсия]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q4858609|Барбадос милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q2912644|Барбадос музее һәм тарихи җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q65052147|Ямайка архив һәм язулар департаменты]]''<br/>''[[:d:Q3330421|Панама каналы музее]]''<br/>''[[:d:Q42433113|Сент-Люсия милли архив идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q518155|АКШ милли архив һәм мәгълүмат идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q35190235|Джордж Смазерс исемендәге Флорида университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | ''[[:d:Q136768422|Situation plans of towns and villages of Jewish settlement in the Habsburg Empire]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Чехия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q10860553|Regional Archives in Opava]]''<br/>''[[:d:Q6970414|Чехия милли архивлары]]''<br/>''[[:d:Q21685652|Šumperk Museum of Natural History]]''<br/>''[[:d:Q12038677|Moravian regional archive]]''<br/>''[[:d:Q18920590|State Regional Archives Litoměřice]]''<br/>''[[:d:Q1365187|Roman Catholic Archdiocese of Olomouc]]''<br/>''[[:d:Q12056841|Regional State Archives in Třeboň]]'' |- | style='text-align:right'| 314 | ''[[:d:Q28028306|Sixteenth to eighteenth century pictographs from the “Maps, drawings and illustrations” of the National Archives of Mexico]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2321891|Лекумберри сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 315 | ''[[:d:Q28028308|Song of the Nibelungs, a heroic poem from mediaeval Europe]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q689896|Санкт Галлен аббатлыгы китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q799084|Баден ландеры китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 316 | ''[[:d:Q28028309|Sophus Tromholt Collection]]'' | [[Файл:132. Mannsdrakt og kvinnedrakt, samisk, Kautokeino - Norsk folkemuseum - NF.06145-006.jpg|center|128px]] | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q204457|Берген университеты]]''<br/>''[[:d:Q12719270|Берген университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 317 | ''[[:d:Q134476585|Sound Toll Registers]]'' | | data-sort-value="1857" | 1857<br/>1497 | [[Дания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q1172284|бирелмәләр җыелмасы]]'' | ''[[:d:Q2860552|Дания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 318 | ''[[:d:Q135028685|St. Petersburg Muraqqa]]'' | [[Файл:Review of the Herd.jpg|center|128px]] | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3648060|РФА көнчыгыш кулъязмалары институты]]'' |- | style='text-align:right'| 319 | ''[[:d:Q135028481|Stone Inscriptions of Tsogtu Khung-Taiji, Prince of Khalkha]]'' | | | [[Монголия]] | ''[[:d:Q1640824|язма]]'' | |- | style='text-align:right'| 320 | ''[[:d:Q135028652|Stone Stele Monument for Mongolian Tanjur]]'' | | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Монголия]] | ''[[:d:Q178743|стела]]'' | ''[[:d:Q625912|Монголия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q7619083|Stone stele records of imperial examinations of the Lê and Mạc dynasties]]'' | [[Файл:Hanoi - Literaturtempel 0011.JPG|center|128px]] | data-sort-value="1484" | 1484 | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]''<br/>''[[:d:Q220659|археологик артефакт]]'' | ''[[:d:Q1202019|Әдәбият гыйбадәтханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | ''[[:d:Q18681737|Suenjel Skolt Sámi community archive]]'' | [[Файл:Gramota-arkisto eli Kolttakylän arkisto.jpg|center|128px]] | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2860553|Финляндия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | ''[[:d:Q135028443|Sukarno’s Speech: To Build the World Anew September 30, 1960]]'' | | | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | ''[[:d:Q28028313|Susrutamhita (Sahottartantra) manuscript]]'' | | | [[Непал]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q19671551|Kaiser library]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | ''[[:d:Q699404|Tabula Hungariae]]'' | [[Файл:Tabula hungariae.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1526" | 1520s | [[Маҗарстан]]<br/>[[Хорватия]] | ''[[:d:Q441903|борынгы карта]]'' | ''[[:d:Q1063819|Ференц Сечени исемендәге Маҗарстан милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 326 | ''[[:d:Q12767|Tabula Peutingeriana]]'' | [[Файл:Part of Tabula Peutingeriana.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1180" | 12nd century | [[Австрия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q1675302|итинерарий]]''<br/>[[харита]] | [[Вена шәһәре|Вена]]<br/>''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 327 | ''[[:d:Q135028729|Telegram of Austria-Hungary`s declaration of war on Serbia on 28th July 1914]]'' | | | [[Сербия]] | ''[[:d:Q1522225|телеграмма]]'' | ''[[:d:Q15091408|Сербия архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 328 | ''[[:d:Q3845201|Terengganu Inscription Stone]]'' | [[Файл:KlMuseumBatuBersurat.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1303" | 1303 | [[Малайзия]] | ''[[:d:Q61110816|batu bersurat]]'' | ''[[:d:Q65219529|Тренгану штаты музее]]'' |- | style='text-align:right'| 329 | ''[[:d:Q28028315|The A.E. Nordenskiöld Collection]]'' | | | [[Финляндия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1382220|Хельсинки университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 330 | ''[[:d:Q135028660|The Abolition of Slavery in Tunisia 1841-1846]]'' | | | [[Тунис]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2860551|Тунис милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 331 | ''[[:d:Q28028317|The Annals of the Choson Dynasty]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q39913|Сеул милли университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 332 | ''[[:d:Q135028495|The archival collections on the blessed Fr. Jacques Désiré Laval - The Apostle of Mauritius]]'' | | | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6974161|Маврикий милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 333 | ''[[:d:Q135028622|The Archives of negatives, publications and documents of Manuel Álvarez Bravo]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q5062837|Мануэль Альварес Браво архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 334 | ''[[:d:Q135028601|The Archives of Suzhou Silk from Modern and Contemporary Times]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | |- | style='text-align:right'| 335 | ''[[:d:Q135028713|The Archives of the KBS Special Live Broadcast "Finding Dispersed Families"]]'' | | data-sort-value="1983" | 1983 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q498825|Корея телерадиотапшырулар системасы]]''<br/>''[[:d:Q12622786|Гэллап институты Корея]]'' |- | style='text-align:right'| 336 | ''[[:d:Q111982803|The Archives of the Planet]]'' | [[Файл:Musee Albert Kahn - exposition autochromes.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1909" | 1909 | [[Франция]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q3330509|Musée Albert-Kahn]]'' |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q136768427|The Archives of the Spoken Word (1911-1953): memory of the human voice]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 338 | ''[[:d:Q28028318|The Archives of the University of Leuven (1425-1797): University Heritage of Global Significance]]'' | | | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2120763|Бельгия дәүләт архивы]]''<br/>''[[:d:Q833670|Лөвен католик университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q136768407|The archives, engravings and manuscripts used by the Bollandists (17th-18th centuries)]]'' | | data-sort-value="1643" | 1643 | [[Бельгия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q670974|Society of Bollandists]]'' |- | style='text-align:right'| 340 | ''[[:d:Q13430879|The Atlas Blaeu-Van der Hem of the Austrian National Library]]'' | [[Файл:ElMina AtlasBlaeuvanderHem.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1665" | 17th century | [[Австрия]] | ''[[:d:Q162827|географик атлас]]''<br/>''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 341 | ''[[:d:Q2662754|The Battle of the Somme]]'' | [[Файл:Hawthorn Ridge Redoubt mine (1 July 1916) 1.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1916" | 1916 | | [[фильм]] | ''[[:d:Q749808|Imperial War Museum London]]'' |- | style='text-align:right'| 342 | ''[[:d:Q28028321|The Bibliotheca Corviniana Collection]]'' | | | [[Австрия]]<br/>[[Бельгия]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Маҗарстан]]<br/>[[Италия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1063819|Ференц Сечени исемендәге Маҗарстан милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q856419|Лауренциана китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q663820|Герцог Август китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q256507|Бавария дәүләт китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q383931|Бельгия патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 343 | ''[[:d:Q136768439|The Birth of the Association of Southeast Asia Nations (ASEAN) (Archives about the Formation ASEAN, 1967 – 1976)]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967 | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]]<br/>[[Сингапур]]<br/>[[Таиланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970445|Малайзия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970456|National Archives of Singapore]]''<br/>''[[:d:Q13023423|Thai Film Archive]]'' |- | style='text-align:right'| 344 | ''[[:d:Q28028322|The Bleek Collection]]'' | | | [[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q951305|Кейптаун университеты]]''<br/>''[[:d:Q56184225|Көньяк Африка китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q20982047|Кейптаун университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 345 | ''[[:d:Q135028753|The Book of Henryków]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1364218|Вроцлав католик архиепархиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 346 | ''[[:d:Q28028323|The C.L.R. James Collection]]'' | | | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 347 | ''[[:d:Q135028547|The Castbergian Child Laws of 1915]]'' | | data-sort-value="1915" | 1915 | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | |- | style='text-align:right'| 348 | ''[[:d:Q135028484|The Children Speak: Forced Assimilation of Indigenous Children through Canadian Residential Schools]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q60750122|Канада милли дөреслек һәм татулашу үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 349 | ''[[:d:Q135028464|The Collection of Kâtip Çelebi: Cihânnümâ and Kashf al-Zunun]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4810305|Төркия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4118811|Көпрүлү китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 350 | ''[[:d:Q135028598|The copy of the manuscript of Mahammad Fuzuli’s “divan”]]'' | | data-sort-value="1572" | 1572 | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q4201721|Әзербайҗан милли фәннәр академиясенең кулъязмалар институты]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | ''[[:d:Q28028326|The Decreta of León of 1188 - The oldest documentary manifestation of the European parliamentary system]]'' | | data-sort-value="1188" | 1188 | [[Испания]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q1361548|Оренсе соборы]]''<br/>''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6038958|Institución Colombina]]''<br/>''[[:d:Q1768002|Испания милли тарих архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | ''[[:d:Q28028327|The Deed For Endowment: Rab’ I-Rashidi (Rab I-Rashidi Endowment) 13th Century manuscript]]'' | | | [[Иран]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q171290|Тәбриз милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 353 | ''[[:d:Q28028328|The Derek Walcott Collection]]'' | | | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 354 | ''[[:d:Q28028329|The Discovery of Insulin and its Worldwide Impact]]'' | | | [[Канада]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q180865|Торонто университеты]]''<br/>''[[:d:Q7789602|Thomas Fisher Rare Book Library]]'' |- | style='text-align:right'| 355 | ''[[:d:Q28028330|The Emperor's collection: foreign and Brazilian photography in the XIX century]]'' | | data-sort-value="1891" | 1891 | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q948882|Бразилия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 356 | ''[[:d:Q28028331|The Endeavour Journal of James Cook]]'' | | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q1414013|кораб журналы]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q623578|Австралия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 357 | ''[[:d:Q136768411|The Ethno-Historical Map by Curt Nimuendaju: a cartographic encyclopedia at the service of languages, cultures, and memories of indigenous peoples]]'' | | data-sort-value="1938" | 1938 | [[Бразилия]] | [[харита]] | ''[[:d:Q3328425|Museu Paraense Emílio Goeldi]]'' |- | style='text-align:right'| 358 | ''[[:d:Q769103|The Family of Man]]'' | [[Файл:"Family of Man" Exhibit, Lay-out - DPLA - 9881c46d5f380f44f582ced220c3af76.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | ''[[:d:Q936821|күчмә күргәзмәсе]]''<br/>''[[:d:Q667276|art exhibition]]'' | ''[[:d:Q5131949|Клерво кирмәнчеге]]'' |- | style='text-align:right'| 359 | ''[[:d:Q135028675|The Florid Recollection, a historical speech and natural, material, military and political account of the Reyno of Guatemala]]'' | | | [[Гватемала]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q5702918|Үзәк Америка генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | ''[[:d:Q135028008|The four treatises of Tibetan Medicine]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2079798|Мен-ци-кханг тибет медицина һәм астрология институты]]'' |- | style='text-align:right'| 361 | ''[[:d:Q135028772|The Gaze of the Other: Documentary heritage of the Salesian apostolic vicariate in the Ecuadorian Amazon 1890-1930]]'' | | | [[Эквадор]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q56317443|Эквадор мәдәни мирасы милли институты]]'' |- | style='text-align:right'| 362 | ''[[:d:Q136768465|The Geneva Conventions of 1864, 1906, 1929 and 1949, as well as Additional Protocols of 1977 and 2005]]'' | | data-sort-value="1864" | 1864 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q679141|Swiss Federal Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 363 | ''[[:d:Q135028567|The Gertrude Bell Archive]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q837164|Ньюкасл университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 364 | ''[[:d:Q21041951|The Golden Letter of the Burmese King Alaungphaya to King George II of Great Britain]]'' | [[Файл:Goldener Brief Gesamt Vorderseite (Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1756" | 1756-05-07<br/>1756 | [[Алмания|Германия]] | [[хат]] | ''[[:d:Q1539517|Готфрид Вильгельм Лейбниц китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | ''[[:d:Q135028422|The Gramophone Discs and Papers of the EMI Archive Trust, 1897-1914]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q2230431|фонотека]]'' | ''[[:d:Q28404810|EMI Archive Trust]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | ''[[:d:Q135028668|The Historic 7th March Speech of Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman]]'' | | | [[Бангладеш]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q16056319|Бангладеш хөкүмәте]]''<br/>''[[:d:Q2912841|Liberation War Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 367 | ''[[:d:Q28028333|The Historical Collections (1899 -1950) of the Vienna Phonogrammarchiv]]'' | | data-sort-value="1899" | 1899 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q1427365|Austrian Phonogrammarchiv]]'' |- | style='text-align:right'| 368 | ''[[:d:Q28028335|The Hittite cuneiform tablets from Bogazköy]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | [[Anatolia mädäniätläre muzeye]]<br/>''[[:d:Q636978|Истанбул археология музее]]'' |- | style='text-align:right'| 369 | ''[[:d:Q133279377|The human being interests linked to the religions and the body]]'' | [[Файл:Timbuktu-139078.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1900" | 19th century | [[Мали]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q17108747|Мамма Хайдара исемендәге Тимбукту кулъязмалар китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 370 | ''[[:d:Q136768447|The Ikaros Inscription]]'' | | data-sort-value="-230" | 230s BCE | [[Күвәйт]] | ''[[:d:Q178743|стела]]'' | ''[[:d:Q12192367|National Council for Culture, Arts and Literature]]'' |- | style='text-align:right'| 371 | ''[[:d:Q135028583|The Indian Ocean Tsunami Archives]]'' | | | [[Индонезия]]<br/>[[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 372 | ''[[:d:Q136768460|The Khludov Psalter]]'' | | data-sort-value="850" | 9th century | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q1140429|Дәүләт тарих музее]]'' |- | style='text-align:right'| 373 | ''[[:d:Q136768469|The King of the White Elephant and the archival documents]]'' | | data-sort-value="1940" | 1940 | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q13023423|Thai Film Archive]]''<br/>''[[:d:Q1209733|Thammasat University]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | ''[[:d:Q135028677|The Kynzvart Daguerreotype – The Birth of Modern Visual Media]]'' | | data-sort-value="1839" | 1839 | [[Чехия]] | ''[[:d:Q125191|фотография]]'' | ''[[:d:Q96482839|Чехия милли техника музее]]''<br/>''[[:d:Q12041640|Чехия милли мирас институты]]'' |- | style='text-align:right'| 375 | ''[[:d:Q136768429|The large format 68mm films of the Mutoscope & Biograph Company]]'' | | data-sort-value="1896" | 1896 | [[Франция]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q260528|British Film Institute]]''<br/>''[[:d:Q188740|Нью-Йорк заманча сәнгать музее]]''<br/>''[[:d:Q1538389|Eye Filmmuseum]]''<br/>''[[:d:Q1054221|National Centre of Cinematography and Animated Pictures]]''<br/>''[[:d:Q174274|Cinémathèque Française]]'' |- | style='text-align:right'| 376 | ''[[:d:Q136768404|The Lawcode of Mkhitar Gosh]]'' | | data-sort-value="1184" | 1184 | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1322278|Матенадаран тикшеренү институты һәм борынгы кулъязмалар саклагычы]]'' |- | style='text-align:right'| 377 | ''[[:d:Q12716497|The Leprosy Archives of Bergen]]'' | | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q17539455|Берген шәһәр архивы]]''<br/>''[[:d:Q12718614|Бергендагы төбәк дәүләт архивы]]''<br/>''[[:d:Q11983764|Lepramuseet]]'' |- | style='text-align:right'| 378 | ''[[:d:Q136768433|The Literary Estate of Friedrich Nietzsche]]'' | | data-sort-value="1950" | 20th century | [[Алмания|Германия]]<br/>[[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q315452|Klassik Stiftung Weimar]]''<br/>''[[:d:Q683842|Basel University Library (institution)]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | ''[[:d:Q28028342|The literary estate of Goethe in the Goethe and Schiller Archives]]'' | | | [[Алмания|Германия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q1534156|Goethe and Schiller Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 380 | ''[[:d:Q28028343|The Mabo Case Manuscripts]]'' | | | [[Австралия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q623578|Австралия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 381 | ''[[:d:Q136768467|The Manuscript of Nanthopananthasut Kamlaung (22 July, 1736)]]'' | | data-sort-value="1750" | 18th century | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q618628|Таиланд милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q28028344|The manuscript of Ubayd Zakoni's Kulliyat" and Hafez Sherozi's "Gazalliyt" (XIV century)"]]'' | | | [[Таҗикстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2036624|Таҗикстан Республикасы фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 383 | ''[[:d:Q135028801|The Manuscripts of the Commentary to the Apocalypse (Beatus of Liébana) in the Iberian Tradition]]'' | [[Файл:Beato de Liébana - Comentario al Libro del Apocalipsis - Biblioteca de El Escorial (1).jpg|center|128px]] | | [[Португалия]]<br/>[[Испания]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]''<br/>''[[:d:Q245966|Португалия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3848863|Сан-Лоренсо-де-Эль-Эскориаль кәшишханәсенең китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q85696770|Испания патша тарих академиясе китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1768002|Испания милли тарих архивы]]''<br/>''[[:d:Q750403|Испания милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3571546|General Archive of the Crown of Aragon]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | ''[[:d:Q28028346|The Minute Books of the Council of the Siam Society, 100 years of recording international cooperation in research and the dissem]]'' | | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2280705|Сиам белем җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 385 | ''[[:d:Q124538841|The Monk Enchin Archives: A History of Japan-China Cultural Exchange]]'' | [[Файл:Five Abhisambodhi 2.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q27032347|шәхес архивы]]''<br/>''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1756307|Мии-дэра буддист гыйбадәтханәсе]]''<br/>[[Токио дәүләт музее]] |- | style='text-align:right'| 386 | ''[[:d:Q135028781|The moving picture shows of Émile Reynaud]]'' | | | [[Чехия]]<br/>[[Франция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3152401|National Industrial Property Institute]]''<br/>''[[:d:Q174274|Cinémathèque Française]]''<br/>''[[:d:Q524289|Сәнгать һәм кәсепләр консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q96482839|Чехия милли техника музее]]'' |- | style='text-align:right'| 387 | ''[[:d:Q135028786|The Old Assyrian Merchant Archives of Kültepe]]'' | | data-sort-value="-2000" | -2000 | [[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q108564951|Истанбул археология музейлары идарәсе]]''<br/>[[Anatolia mädäniätläre muzeye]]<br/>''[[:d:Q6098147|Бурса төрек һәм ислам сәнгате музее]]''<br/>''[[:d:Q28136259|Кайсери археология музее]]'' |- | style='text-align:right'| 388 | ''[[:d:Q135028426|The Qushbegi Chancellery of the Bukhara Emirate]]'' | | | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q54857259|Үзбәкстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 389 | ''[[:d:Q135028751|The Records of Indentured Immigration]]'' | | | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6974161|Маврикий милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q61931657|Махатма Ганди исемендәге Маврикий мәгәриф институты]]'' |- | style='text-align:right'| 390 | ''[[:d:Q136768437|The Sang Hyang Siksa Kandang Karesian Manuscript]]'' | | data-sort-value="1518" | 1518 | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 391 | ''[[:d:Q135028745|The Sobornoye Ulozheniye of 1649]]'' | | data-sort-value="1649" | 1649 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Россия дәүләт борынгы актлар архивы]] |- | style='text-align:right'| 392 | ''[[:d:Q136768417|The Steles of Shaolin Temple (566-1990)]]'' | | data-sort-value="566" | 566 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | [[Шаолинь]] |- | style='text-align:right'| 393 | ''[[:d:Q1212945|The Story of the Kelly Gang]]'' | [[Файл:Story-of-the-kelly-gang-capture2-1906.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1906" | 1906 | [[Австралия]] | ''[[:d:Q24862|кыска метражлы фильм]]'' | ''[[:d:Q2565882|Австралия милли фильм һәм аудиоязмалар архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 394 | ''[[:d:Q135028580|The Tetraevangelion-palimpsest]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q6970436|Гөрҗистан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 395 | ''[[:d:Q28028350|The Vienna City Library Schubert Collection]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2568831|Wienbibliothek im Rathaus]]'' |- | style='text-align:right'| 396 | ''[[:d:Q135028541|The Villa Ocampo Documentation Center]]'' | | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q3719374|Houghton Library]]'' |- | style='text-align:right'| 397 | ''[[:d:Q135028716|The War of the Triple Alliance Iconographic and cartographic presentations]]'' | | | [[Уругвай]]<br/>[[Бразилия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q9630366|Коры җир гаскәре тарихи архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q948882|Бразилия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1887049|Бразилия империаль музее]]''<br/>''[[:d:Q775376|Чили милли сынлы сәнгать музее]]''<br/>''[[:d:Q18622940|Уругвай милли тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q965390|Бразилия тарих һәм география институты]]'' |- | style='text-align:right'| 398 | ''[[:d:Q135028807|The work of Fray Bernardino de Sahagún (1499-1590)]]'' | | | [[Мексика]]<br/>[[Испания]]<br/>[[Италия]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q2720582|Royal Academy of History]]''<br/>''[[:d:Q171517|Испания патшасының Мадридтагы сарае]]''<br/>''[[:d:Q856419|Лауренциана китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 399 | ''[[:d:Q136768438|The Works of Hamzah Fansuri]]'' | | data-sort-value="1550" | 16th century | [[Индонезия]]<br/>[[Малайзия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 400 | ''[[:d:Q135028556|The ‘Shakespeare Documents’, a documentary trail of the life of William Shakespeare]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3481268|Shakespeare Birthplace Trust]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q728116|Folger Shakespeare Library]]''<br/>''[[:d:Q8034254|Worcestershire Record Office]]''<br/>''[[:d:Q1109101|College of Arms]]''<br/>''[[:d:Q23308|Британ китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6670589|London Metropolitan Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 401 | ''[[:d:Q28028352|The “Golden Bull” – All seven originals and the “King Wenceslaus’ luxury manuscript copy” of the Österreichische Nationalbibliothek]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 402 | ''[[:d:Q135028791|Three documents related to the two most outstanding results of the work of Roland Eötvös]]'' | | | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q265058|Маҗарстан фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 403 | ''[[:d:Q136768445|Three Editions of Buddhist Sacred Canons stored at Zojoji, Japan]]'' | | data-sort-value="1250" | 13rd century | [[Япония]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q249139|Zōjō-ji Temple]]'' |- | style='text-align:right'| 404 | ''[[:d:Q42426141|Three Stelae of Kōzuke]]'' | [[Файл:Monument of Tago (Tagohi).jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q178743|стела]]''<br/>''[[:d:Q29430681|өчлек]]'' | [[Такасаки]] |- | style='text-align:right'| 405 | ''[[:d:Q42412865|Toji Hyakugo Monjo]]'' | [[Файл:Toji-Hyakugo-Monjo.jpg|center|128px]] | | [[Япония]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q89298567|komonjo]]'' | ''[[:d:Q85875943|Kyoto Institute, Library and Archives]]''<br/>''[[:d:Q11375271|Kyoto Prefectural Library and Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 406 | ''[[:d:Q28028354|Tolstoy’s Personal Library and Manuscripts, Photo and Film Collection]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q106402388|аерым шәхес туплаган китаплар җыелмасы]]'' | ''[[:d:Q18785977|Лев Толстой әдәби-этнография музее]]'' |- | style='text-align:right'| 407 | ''[[:d:Q28028356|Travelling Registry of the Conquistadors or “Becerro Book”]]'' | [[Файл:ProtocolConq.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1533" | 1533 | [[Перу]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q5974932|Libro Becerro]]'' | ''[[:d:Q5702926|Перу генераль милләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 408 | ''[[:d:Q28028357|Treasures from National Archives and Library Organizations]]'' | | | [[Хәбәшстан|Эфиопия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2567785|Эфиопия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 409 | ''[[:d:Q3536795|Treaty of Fribourg (1516)]]'' | [[Файл:Traité-de-Fribourg-Archives-nationales-J-724-2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1516" | 1516 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q625298|солых килешүе]]''<br/>''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q182542|Франция милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q16167953|Fribourg State Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 410 | ''[[:d:Q28028358|Tuol Sleng Genocide Museum Archives]]'' | | data-sort-value="1979" | 1979 | [[Камбоджа]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q850268|Tuol Sleng torture center]]'' |- | style='text-align:right'| 411 | ''[[:d:Q28028359|Twenty-One Demands, Gdañsk, August 1980. The birth of the SOLIDARITY trades union – a massive social movement]]'' | | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Польша]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q4845346|National Maritime Museum in Gdańsk]]''<br/>''[[:d:Q1131687|KARTA Center]]'' |- | style='text-align:right'| 412 | ''[[:d:Q1073141|Uigwe]]'' | [[Файл:Uigwe Encykorea-진찬의궤.jpg|center|128px]] | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q6154110|Jangseogak]]'' |- | style='text-align:right'| 413 | ''[[:d:Q136768441|UNESCO IBE Historical Archives (1925-1969)]]'' | | data-sort-value="1925" | 1925 | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1047672|International Bureau of Education]]'' |- | style='text-align:right'| 414 | ''[[:d:Q28028361|Universalis cosmographia secundum Ptholomaei traditionem et Americi Vespucii aliorumque Lustrationes]]'' | | data-sort-value="1507" | 1507 | [[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q653848|дөнья картасы]]'' | [[Конгресс китапханәсе]] |- | style='text-align:right'| 415 | ''[[:d:Q28028362|UNRWA Photo and Film Archives of Palestinian Refugees]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Фәләстин дәүләте|Фәләстыйн]]<br/>[[Өрден]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q846656|United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East]]'' |- | style='text-align:right'| 416 | ''[[:d:Q699363|Vienna Dioscurides]]'' | [[Файл:ViennaDioscoridesEndpaperPeacock.jpg|center|128px]] | data-sort-value="600" | 6th century | [[Австрия]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | ''[[:d:Q136768421|Vita Sanctorum Marini et Leonis, Manuscript MS F.III.16, Turin, Italy]]'' | | | [[Италия]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q2201144|National University Library of Turin]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | ''[[:d:Q166185|Warsaw Confederation]]'' | [[Файл:Akt Konfederacji Warszawskiej.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1573" | 1573-01-28<br/>1573 | [[Польша]] | ''[[:d:Q2751586|резолюция]]'' | ''[[:d:Q7209884|Польша тарихи язмалар үзәк архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 419 | ''[[:d:Q27027188|Westerbork film]]'' | [[Файл:Breslauer aan het werk in de vliegtuigsloperij, als gevangene in Westerbork.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1944" | 1944 | | [[фильм]]<br/>''[[:d:Q1192650|footage]]'' | ''[[:d:Q1131877|Netherlands Institute for Sound and Vision]]''<br/>''[[:d:Q2369041|Netherlands Government Information Service]]''<br/>''[[:d:Q1538389|Eye Filmmuseum]]''<br/>''[[:d:Q474823|NIOD Institute for War, Holocaust and Genocide Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 420 | ''[[:d:Q135028798|William Ponty School Collection of Papers]]'' | | | [[Сенегал]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2255542|Institut Fondamental d'Afrique Noire]]'' |- | style='text-align:right'| 421 | ''[[:d:Q8032387|Woodblocks of the Nguyễn Dynasty]]'' | [[Файл:Woodblocks of the Nguyễn Dynasty 01.jpg|center|128px]] | | [[Вьетнам]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q84543074|State Records Management and Archives Department of Vietnam]]'' |- | style='text-align:right'| 422 | ''[[:d:Q28028183|XI гасыр кирилицалы борынгы болгар телле "Енина апостолы" кулъязмасы фрагменты]]'' | [[Файл:Enina Apostle TB.jpg|center|128px]] | | [[Болгария]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q631641|Кирилл һәм Мефодий изгеләре исемендә Болгария милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 423 | ''[[:d:Q28028299|XIX гасыр ахыры һәм XX гасыр башы Россия плакатлары]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 424 | ''[[:d:Q28028148|XIX гасыр Латин Америкасы фотографияләре коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Венесуэла]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q610753|Венесуэла милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 425 | ''[[:d:Q28028157|XIX гасыр поляк тарихи һәм әдәби җәмгыяте коллекциясе / Париждагы поляк китапханәсе / Адам Мицкевич музее]]'' | | data-sort-value="1838" | 1838 | [[Польша]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2357520|Polish Library in Paris]]'' |- | style='text-align:right'| 426 | ''[[:d:Q28028307|XV гасыр иске славян кирилицалы басмалары]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 427 | ''[[:d:Q28028154|XVI-XX гасыр Мексика Ашкенази җәмгыяте тормышын өйрәнү һәм документлаштыру үзәге коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1993" | 1993 | [[Мексика]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | |- | style='text-align:right'| 428 | ''[[:d:Q28028246|XVIII гасыр Россия империясе карталары]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 429 | ''[[:d:Q135028453|Абхинавагупта (940-1015): кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3135924|Сарасвати Махал китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q7283020|Рагһунат гыйбадәтханәсе]]''<br/>''[[:d:Q7895569|Джамму университеты]]''<br/>''[[:d:Q7410267|Сампурнананд санскрит университеты]]''<br/>''[[:d:Q2030551|Майсор көнчыгыш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q1364464|Мадрас университеты]]''<br/>''[[:d:Q3356284|Керала университетының Көнчыгыш тикшеренүләре институты һәм кулъязмалар китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q7285833|Раҗастан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 430 | ''[[:d:Q345834|Ада төркеме]]'' | [[Файл:Miniature of an Evangelist portrait of John - Harley Golden Gospels (early 9th C), f.161v - BL Harley MS 2788.jpg|center|128px]] | data-sort-value="800" | 8th century<br/>800 | [[Австрия]]<br/>[[Франция]]<br/>[[Алмания|Германия]]<br/>[[Румыния]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q122949469|кулъязмалар җыентыгы]]'' | ''[[:d:Q1590176|Трир муниципаль китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 431 | ''[[:d:Q135028765|Азия-Африка конференциясе архивы]]'' | | | [[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 432 | ''[[:d:Q637584|Алеппо кодексы]]'' | [[Файл:Aleppo Codex (Deut).jpg|center|128px]] | data-sort-value="1000" | 10th century<br/>929 | | ''[[:d:Q115160920|иврит телендәге кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q380669|Masoretic Text]]'' | ''[[:d:Q5061890|Алеппо үзәк синагогасы]]''<br/>''[[:d:Q174527|Shrine of the Book]]''<br/>''[[:d:Q3571277|Yad Yitzhak Ben-Zvi]]'' |- | style='text-align:right'| 433 | ''[[:d:Q97823360|Алетта Якобс архивы]]'' | [[Файл:IAV 00000081 0426-2.jpg|center|128px]] | | [[Нидерланд]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q1289222|Atria Institute on gender equality and women's history]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | ''[[:d:Q28028316|Альфред Нобель гаиләсе архивы]]'' | | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q56648173|архив]]''<br/>[[мәдәни мирас]] | ''[[:d:Q10655119|Riksarkivet huvudbyggnad]]''<br/>[[Стокгольм]]<br/>[[Лунд]]<br/>''[[:d:Q7308998|Regional Archives in Lund]]''<br/>''[[:d:Q1724971|Швеция милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | ''[[:d:Q618856|Анжер кыямәт вакыйгалары гобеленнары]]'' | [[Файл:Tapisserie de l'apocalypse.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1370" | 1370s | [[Франция]] | ''[[:d:Q18609875|гобеленнар сериясе]]'' | ''[[:d:Q1048155|Château d'Angers]]'' |- | style='text-align:right'| 436 | ''[[:d:Q29571913|Анна Франк кулъязмалары]]'' | [[Файл:Ana Frank escritura1.jpg|center|128px]] | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q165366|Анна Франк йорты]]'' |- | style='text-align:right'| 437 | ''[[:d:Q135028374|Антонин Дворжак архивы]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q188112|National Museum in Prague]]'' |- | style='text-align:right'| 438 | ''[[:d:Q135028553|Антонио Карлос Гомес: ике дөнья композиторы]]'' | | | [[Бразилия]]<br/>[[Италия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q3577899|Рио-де-Жанейро консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q948882|Бразилия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q965390|Бразилия тарих һәм география институты]]''<br/>''[[:d:Q51099|Ла Скала театры музее]]''<br/>''[[:d:Q10333421|Карлос Гомес музее]]''<br/>''[[:d:Q510993|Бразилия милли тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q1887049|Бразилия империаль музее]]''<br/>''[[:d:Q25419352|Пара штаты федераль университеты музее]]'' |- | style='text-align:right'| 439 | ''[[:d:Q28028107|Арал диңгезе архив фонды]]'' | | | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q12573434|Казакъстан Республикасы үзәк дәүләт архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | ''[[:d:Q690853|Арнамагнеан кулъязмалар коллекциясе]]'' | [[Файл:Möðruvallabók f13r.jpg|center|128px]] | | [[Дания]]<br/>[[Исландия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3482369|Arnamagnæan Institute]]''<br/>''[[:d:Q627418|Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | ''[[:d:Q28028143|Асаба телләр коллекциясе]]'' | | | [[Мексика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q119269177|Public Library of the State of Jalisco "Juan José Arreola"]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | ''[[:d:Q15872755|Астрид Линдгрен архивы]]'' | | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q56648173|архив]]'' | [[Стокгольм]]<br/>''[[:d:Q953058|Швеция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 443 | ''[[:d:Q135028448|Бабий Яр документаль мирасы]]'' | | | [[Украина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4504293|Central State Archives of Higher Authorities and Governance of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q12168434|Central State Archive of Public Organizations and Ucrainica]]''<br/>''[[:d:Q12168437|Central State Audiovisual and Electronic Archive of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q12168433|Central State Archive-Museum of Literature and Art of Ukraine]]''<br/>''[[:d:Q4146770|State archive of Kyiv oblast]]''<br/>''[[:d:Q12094127|Sectoral State Archive of the Security Service of Ukraine]]'' |- | style='text-align:right'| 444 | ''[[:d:Q5959450|Байсонгор шаһнәмәсе]]'' | [[Файл:Shahnama (Baysunghur) (Gulistan Museum Ms 716) Frontispiece.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1400" | 1400<br/>1430 | [[Иран]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]''<br/>''[[:d:Q3331189|юрама яки басма]]'' | ''[[:d:Q210610|Гөлестан сарае]]'' |- | style='text-align:right'| 445 | ''[[:d:Q28028320|Балтыйк юлы - азатлыкка таба юлында өч дәүләтне берләштергән кешеләр чылбыры]]'' | [[Файл:1989 08 23 Baltijoskelias17e.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Эстония]]<br/>[[Литва]]<br/>[[Латвия]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6970432|National Archives of Estonia]]''<br/>''[[:d:Q16458815|Lithuanian Central State Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 446 | ''[[:d:Q65550862|Барбадос африкалылары җыры яки көе]]'' | [[Файл:An African Song or Chant from Barbados.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1800" | 18th century | [[Бөекбритания]]<br/>[[Барбадос]] | ''[[:d:Q11613006|музыка кулъязмасы]]'' | ''[[:d:Q23018632|Gloucestershire Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 447 | ''[[:d:Q120128813|Берта Луц коллекциясе]]'' | [[Файл:O movimento feminista brasileiro, Centro de Memória - Unicamp (AG 3.2.14.6).pdf|center|128px]] | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q56692502|Arquivo Histórico do Itamaraty]]''<br/>''[[:d:Q2060678|University of Campinas]]''<br/>''[[:d:Q1834804|Chamber of Deputies]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | ''[[:d:Q28028134|Брамс коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1897" | 1897 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q694323|Gesellschaft der Musikfreunde]]'' |- | style='text-align:right'| 449 | ''[[:d:Q131726144|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институтындагы Ригведа кулъязмалары]]'' | | data-sort-value="1464" | 1464 | | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3595113|Бхандаркар көнчыгыш тикшеренүләре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | ''[[:d:Q135028813|Бөтендөнья сәламәтлек оешмасының чәчәк авыруын юк иттерү программасы язмалары]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q63645072|Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы архивы]]''<br/>''[[:d:Q27487117|World Health Organization (WHO), Records and Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | ''[[:d:Q472802|Вайтанги килешүе]]'' | [[Файл:Treatyofwaitangi.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1840" | 1840 | [[Яңа Зеландия]] | [[шартнамә]] | ''[[:d:Q4787285|Яңа Зеландия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | ''[[:d:Q28028363|Варшава геттосы архивы (Эммануэль Рингенблюм архивы)]]'' | | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Польша]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1574347|Jewish Historical Institute]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | ''[[:d:Q28028111|Варшава реконструкциясе бюросы архивлары]]'' | | | [[Польша]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q9159220|State Archive in Warsaw]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | ''[[:d:Q28028184|Ват Пхо эпиграфик архивы]]'' | | | [[Таиланд]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q100234709|Wat Pho Ram]]'' |- | style='text-align:right'| 455 | ''[[:d:Q28028188|Вена королтаеның нәтиҗә документы]]'' | | data-sort-value="1815" | 1815 | [[Австрия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q306721|Österreichisches Staatsarchiv]]'' |- | style='text-align:right'| 456 | ''[[:d:Q947084|Виндхук декларациясе]]'' | | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Намибия]] | ''[[:d:Q62662439|декларация]]''<br/>''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q113111569|Namibia National Commission for UNESCO]]'' |- | style='text-align:right'| 457 | ''[[:d:Q28028264|Газеталар коллекциясе]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 458 | ''[[:d:Q15831617|Гамбург библиясе]]'' | [[Файл:Hamburgbiblen - GKS 4-fol-II 21ra 2.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1255" | 1255 | [[Дания]] | ''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | ''[[:d:Q28028145|Гарәп имләле кулъязмалар һәм китаплар коллекциясе]]'' | | | [[Танзания]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | |- | style='text-align:right'| 460 | ''[[:d:Q135028387|Гарәп таш язулары: Җабал Икмаһ]]'' | [[Файл:Jabal Ikmah, ancient Arabian rock art and inscription site; 1st millenium BCE; al-Ula, Saudi Arabia (38).jpg|center|128px]] | | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q42195|петроглиф]]'' | |- | style='text-align:right'| 461 | ''[[:d:Q135028525|Гилгит кулъязмасы]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970437|Һиндстан милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q60753609|SPS Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 462 | ''[[:d:Q28028178|Голланд Көнбатыш Һиндстан компаниясе архивы]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Бразилия]]<br/>[[Гана]]<br/>[[Гайана]]<br/>''[[:d:Q25227|Нидерланд Антиль утраулары]]''<br/>[[Суринам]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860546|Бразилия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q63695065|Кюрасао милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q13878546|Суринам милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q518155|АКШ милли архив һәм мәгълүмат идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q16733900|National Archives of Ghana]]''<br/>''[[:d:Q6970434|Гайана милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q7013243|New York City Municipal Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 463 | ''[[:d:Q28028116|Голланд Көнчыгыш Һиндстан компаниясе архивы]]'' | | | [[Нидерланд]]<br/>[[Һиндстан]]<br/>[[Индонезия]]<br/>[[Көньяк Африка Республикасы|Көньяк Африка Җөмһүрияте]]<br/>[[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1857081|Нидерланд милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q29303880|Tamil Nadu Archives]]''<br/>''[[:d:Q5260411|Department of National Archives]]''<br/>''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 464 | ''[[:d:Q28028146|Готик архитектура сурәтләре коллекциясе]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q414219|Academy of Fine Arts Vienna]]'' |- | style='text-align:right'| 465 | ''[[:d:Q135028768|Гөрҗистан милли архивында сакланучы иң борынгы кулъязмалары]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970436|Гөрҗистан милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 466 | ''[[:d:Q132188567|Даг Хаммаршёльд коллекциясе]]'' | | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | [[Стокгольм]]<br/>''[[:d:Q953058|Швеция милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 467 | [[Дайна шкафы]] | [[Файл:Dainu skapja oriģināls LNB.jpg|center|128px]] | | [[Латвия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q2741056|шкаф]]'' | ''[[:d:Q498407|Латвия университеты]]''<br/>''[[:d:Q20576680|Archives of Latvian Folklore]]'' |- | style='text-align:right'| 468 | ''[[:d:Q28028115|Дания диңгезарты сәүдә компанияләре архивы]]'' | | | [[Дания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2860552|Дания милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 469 | ''[[:d:Q736935|Дервени папирусы]]'' | [[Файл:Derveni-papyrus.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-340" | 340s BCE | [[Греция]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]''<br/>''[[:d:Q1440453|literary fragment]]''<br/>''[[:d:Q720106|scroll]]'' | ''[[:d:Q2658285|Салоник археологик музее]]'' |- | style='text-align:right'| 470 | ''[[:d:Q135028633|Джами ат-таварих]]'' | [[Файл:Jameol tavarikhe rashidi golestan palace royal library 2254-0347.jpg|center|128px]] | | [[Иран]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q60674308|Гөлестан сарае китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 471 | ''[[:d:Q135028589|Джордж Оруэлл кәгазьләре]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]'' |- | style='text-align:right'| 472 | [[Диване лөгатет-төрк]] | [[Файл:Kashgari map.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1266" | 1266 | [[Төркия]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]''<br/>[[сүзлек]]<br/>''[[:d:Q17537576|иҗади эш]]'' | ''[[:d:Q6585222|Милләт кулъязмалар китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 473 | ''[[:d:Q135028467|Додона оракулының кургаш табличкалары]]'' | | | [[Греция]] | ''[[:d:Q16744570|tablet]]'' | ''[[:d:Q4785409|Archaeological Museum of Ioannina]]'' |- | style='text-align:right'| 474 | ''[[:d:Q28028211|Жан-Жак Руссога багышланган Женева һәм Нөшател коллекцияләре]]'' | | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q679689|Geneva Library]]''<br/>''[[:d:Q294149|Public Library of Neuchâtel]]''<br/>''[[:d:Q125567548|Société Jean-Jacques Rousseau]]'' |- | style='text-align:right'| 475 | ''[[:d:Q28028302|Земмельвейс ачышы]]'' | | | [[Маҗарстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1434400|Semmelweis Museum of Medical History]]'' |- | style='text-align:right'| 476 | ''[[:d:Q28028260|Илкүләм уку-язу белүне җәелдерү көрәше]]'' | | | [[Никарагуа]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q2537246|Никарагуа һәм Үзәк Америка тарихы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 477 | ''[[:d:Q28028177|Император II Педруның Бразилия һәм чит ил сәфәрләре турында документлар]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q1887049|Бразилия империаль музее]]'' |- | style='text-align:right'| 478 | ''[[:d:Q15616332|Ингмар Бергман архивы]]'' | [[Файл:Det sjunde inseglet, regimanus.jpg|center|128px]] | data-sort-value="2002" | 2002 | [[Швеция]] | ''[[:d:Q166118|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1146587|Swedish Film Institute]]'' |- | style='text-align:right'| 479 | ''[[:d:Q135028628|Исраил халык әкиятләре архивы]]'' | | | [[Исраил]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6734357|The Israel Folktale Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 480 | ''[[:d:Q28028179|иң иске Ислам чоры язмасы (Күфә язулы)]]'' | | data-sort-value="644" | 644 | [[Согуд Гарәбстаны]] | ''[[:d:Q178743|стела]]'' | |- | style='text-align:right'| 481 | ''[[:d:Q135028478|Йолдыз сарае фотография коллекциясе]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q27032363|фотоархив]]'' | ''[[:d:Q62607697|Истанбул университеты китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 482 | ''[[:d:Q28028218|Кандилли обсерватория һәм җир тетрәү тикшеренүләре институты кулъязмалары]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q3565414|Кандилли обсерваториясе]]'' |- | style='text-align:right'| 483 | ''[[:d:Q28028261|Кара тәнлеләр һәм коллар архивы]]'' | | | [[Колумбия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q2860532|Милләтнең генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | ''[[:d:Q28028174|Кариб диңгезе коллаштырылган халыкларының документаль мирасы]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2912644|Барбадос музее һәм тарихи җәмгыяте]]'' |- | style='text-align:right'| 485 | ''[[:d:Q28028341|Карл Линней коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Дания]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q621273|Copenhagen University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 486 | ''[[:d:Q28028274|Карлос Гардель оригиналь пластинкалары – 1913-1935 елларда тупланган Хорасио Лориенте коллекциясе]]'' | | | [[Уругвай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q18379390|Уругвай милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 487 | ''[[:d:Q169759|Кеше һәм ватандаш хокуклары декларациясе]]'' | [[Файл:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1790" | 1790 | [[Франция корольлеге|Франция патшалыгы]] | ''[[:d:Q49848|документ]]''<br/>[[декларация]] | ''[[:d:Q3330111|Museum of National Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 488 | ''[[:d:Q135028732|Кешелекнең үз тавышын беренче яздыруы: 1853-1860 еллардагы Эдуар Леон Скотт де Мартенвиль фоноавтограммалары]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q27030766|аудиовизуаль архив]]'' | ''[[:d:Q188771|Франция фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3152401|National Industrial Property Institute]]''<br/>''[[:d:Q3487797|Société d'encouragement pour l'industrie nationale]]''<br/>''[[:d:Q18571193|Bibliothèque de l'Institut de France]]'' |- | style='text-align:right'| 489 | ''[[:d:Q28028159|Колониаль чор сәяси мәсьәләләре фонды]]'' | | data-sort-value="1914" | 1914 | [[Бенин]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q6970425|Бенин милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 490 | ''[[:d:Q28028158|Колумбия тарихы: генералиссимус Франсиско Миранда архивы]]'' | | data-sort-value="1805" | 1805 | [[Колумбия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q5655719|Венесуэла милли тарих академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 491 | ''[[:d:Q28028152|Композитор Арам Хачатурян кулъязма музыка ноталарыл һәм фильм музыкасы коллекциясе]]'' | | | [[Әрмәнстан]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q3644681|National Archives of Armenia]]''<br/>''[[:d:Q3111411|Gosfilmofond of Russia]]'' |- | style='text-align:right'| 492 | ''[[:d:Q28028160|Константин коллекциясе]]'' | | | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6974132|National Library and Information System]]'' |- | style='text-align:right'| 493 | ''[[:d:Q135028673|Коста-Рикада гаскәрне юк итү]]'' | | data-sort-value="1949" | 1949 | [[Коста-Рика]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970428|Коста-Рика милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 494 | ''[[:d:Q28028137|Кристофер Окигбо коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1967" | 1967 | [[Бельгия]]<br/>[[Америка Кушма Штатлары]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | |- | style='text-align:right'| 495 | ''[[:d:Q135028419|Куба кинофильмнары плакатлары]]'' | | | [[Куба]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q20012772|Куба фильмотекасы]]'' |- | style='text-align:right'| 496 | ''[[:d:Q669694|Курчак йорты]]'' | [[Файл:A Doll's House.jpeg|center|128px]] | data-sort-value="1879" | 1879 | | ''[[:d:Q116476516|драма әсәре]]'' | ''[[:d:Q924551|Норвегия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 497 | ''[[:d:Q135028364|Кушылмаучылар хәрәкатенең беренче конференциясе архивы]]'' | | | [[Алжир|Әлҗәзаир]]<br/>[[Сербия]]<br/>[[Мисыр]]<br/>[[Һиндстан]]<br/>[[Индонезия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970437|Һиндстан милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q6970442|Индонезия милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q2860440|Югославия архивы]]''<br/>''[[:d:Q4787283|Милли архив үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 498 | ''[[:d:Q3562390|Күршеләр]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952 | [[Канада]] | ''[[:d:Q24862|кыска метражлы фильм]]'' | ''[[:d:Q1530721|National Film Board of Canada]]'' |- | style='text-align:right'| 499 | ''[[:d:Q135028725|Көнбатыш Һиндстан комиссиясе кәгазьләре]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q33527386|University of the West Indies at Cave Hill]]'' |- | style='text-align:right'| 500 | ''[[:d:Q135028694|Көнбатыш Һиндстан комитеты коллекциясе]]'' | | | [[Антигуа һәм Барбуда]]<br/>[[Ямайка]]<br/>[[Монтсеррат|Мансират]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Ангилья]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q917820|London Museum]]''<br/>''[[:d:Q7374509|Royal Museums Greenwich]]''<br/>''[[:d:Q392703|Бөекбритания милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q133811845|Montserrat National Trust]]''<br/>''[[:d:Q720038|Jamaica Defence Force]]''<br/>''[[:d:Q5588867|Government House, Anguilla]]''<br/>''[[:d:Q2912720|Museum of Antigua and Barbuda]]'' |- | style='text-align:right'| 501 | ''[[:d:Q494387|Көнчыгыш медицина принциплары һәм практикасы (Донгуибогам)]]'' | [[Файл:Dongibogam.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1613" | 1613 | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q7725634|әдәбият әсәре]]'' | ''[[:d:Q495005|Корея милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q626534|Academy of Korean Studies]]'' |- | style='text-align:right'| 502 | ''[[:d:Q28028136|Ла-Плата соборының чиркәү музыкасы кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Боливия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6970411|Боливия милли архивы һәм китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 503 | ''[[:d:Q47068515|Леош Яначек архивы]]'' | [[Файл:Janacek with wife.jpg|center|128px]] | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q1348579|Moravian Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 504 | ''[[:d:Q135028696|Луи Пастер архивы]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q188771|Франция фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 505 | ''[[:d:Q135028655|Людвиг Витгенштайн фәлсәфи мирасы архивы]]'' | | | [[Канада]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Австрия]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q2200595|North Holland Archives]]''<br/>''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''<br/>''[[:d:Q304037|Австрия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q82133|Bodleian Library]]''<br/>''[[:d:Q20711897|McMaster University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 506 | ''[[:d:Q28028239|Люмьер кардәшләре фильмлары]]'' | | | [[Франция]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2860521|CNC French Film Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 507 | ''[[:d:Q135028513|Манас кыргыз эпосының Сагымбай Орозбәков кулъязмасы]]'' | | | [[Кыргызстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q4314799|Кыргызстан Республикасы милли фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 508 | ''[[:d:Q135028403|Махавамса, БЭК VI гасыр - 1815 еллар Шри-Ланка тарихи хроника язмалары]]'' | | | [[Шри-Ланка]] | ''[[:d:Q213924|кодекс]]'' | ''[[:d:Q3083280|University of Peradeniya]]'' |- | style='text-align:right'| 509 | ''[[:d:Q122720114|Милли бурычны түләп котылу хәрәкәте архивы]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]''<br/>''[[:d:Q2668072|коллекция]]''<br/>''[[:d:Q3750478|тарихи чыганак]]'' | ''[[:d:Q115000952|The Commemorative Association of the National Debt Redemption Movement]]''<br/>''[[:d:Q483308|Илкүләм Корея тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q626811|Independence Hall of Korea]]''<br/>''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]''<br/>''[[:d:Q12622906|Корея тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q74540102|Research Institute of Korean Studies (Korea University) and Institute of East Asian Studies (UC Berkeley)]]''<br/>''[[:d:Q12601200|Seoul National University Library]]''<br/>''[[:d:Q6431742|Корея университеты китапханә системасы]]''<br/>''[[:d:Q39988|Yonsei University]]'' |- | style='text-align:right'| 510 | ''[[:d:Q28028226|Милләтләр Лигасы архивлары]]'' | [[Файл:Archives Reading Room detail.jpg|center|128px]] | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q680212|Берләшкән Милләтләрнең Женева офисы]]''<br/>''[[:d:Q27481090|United Nations Library & Archives Geneva]]'' |- | style='text-align:right'| 511 | ''[[:d:Q28028193|Милләтнең генераль архивы - азат итүче Симон Боливар язулары]]'' | | data-sort-value="1813" | 1813 | [[Венесуэла]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q5702924|Венесуэла милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 512 | ''[[:d:Q28028348|Мисыр милли китапханәсенең Мәмлүк солтанаты чоры кулъязма Коръәннәр коллекциясе]]'' | [[Файл:Frontispiece of the Mamluk Qur'an (Masahif Rasid 62 volume 1, ff. 1b-2a).jpg|center|128px]] | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q42939539|кулъязмалар коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 513 | ''[[:d:Q65163050|Мишель де Монтеньнең "Тырышулар" әсәренең 1588 елгы нөсхәсе]]'' | [[Файл:B330636101 S1238ResC EB 0001.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1588" | 1588 | | ''[[:d:Q53731850|китап нөсхәсе]]'' | ''[[:d:Q501869|Bordeaux, Bibliothèque municipale]]'' |- | style='text-align:right'| 514 | ''[[:d:Q3322946|Монтрё джаз фестивале архивы]]'' | [[Файл:Jazzarchiv.jpg|center|128px]] | | [[Швейцария]] | ''[[:d:Q27030941|махсус архив]]'' | ''[[:d:Q674325|Caux]]'' |- | style='text-align:right'| 515 | ''[[:d:Q135028619|Мәгърифәтче Паулу Фрейре коллекциясе]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q29222208|Паулу Фрейре институты]]'' |- | style='text-align:right'| 516 | ''[[:d:Q135028457|Мәхтүмколый Фраги кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Төрекмәнстан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q130218971|Төрекмәнстан фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 517 | ''[[:d:Q135028770|Нанкин суешы турында документлар]]'' | | | [[Кытай]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q7603024|Кытай милли архив идарәсе]]''<br/>''[[:d:Q7443365|Second Historical Archives of China]]''<br/>''[[:d:Q106807127|Shanghai Municipal Archives]]''<br/>''[[:d:Q32391|Memorial Hall of the Victims in Nanjing Massacre by Japanese Invaders]]'' |- | style='text-align:right'| 518 | ''[[:d:Q6530366|Нахр-әл-Кальб стелалары]]'' | [[Файл:Commemorative stelae of Nahr el-Kalb 03.jpg|center|128px]] | | [[Ливан]] | ''[[:d:Q839954|археологик урын]]''<br/>''[[:d:Q16887380|төркем]]'' | ''[[:d:Q962226|Zouk Mosbeh]]''<br/>''[[:d:Q3020027|Dbayeh]]'' |- | style='text-align:right'| 519 | ''[[:d:Q28028267|Никола Тесла архивы]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Сербия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q613201|Nikola Tesla Museum, Belgrade, Serbia]]'' |- | style='text-align:right'| 520 | ''[[:d:Q28028269|Нита Барроу коллекциясе]]'' | | | [[Барбадос]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]'' |- | style='text-align:right'| 521 | ''[[:d:Q193695|Оз иле тылсымчысы]]'' | | | [[Америка Кушма Штатлары]] | [[фильм]] | |- | style='text-align:right'| 522 | ''[[:d:Q28028108|Оскар Нимейер архитектура архивы]]'' | | | [[Бразилия]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q971028|Оскар Нимейер халыкара мәдәни үзәге]]'' |- | style='text-align:right'| 523 | ''[[:d:Q4903485|Палафоксиана китапханәсе]]'' | [[Файл:Biblioteca Palafoxiana de Puebla.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1646" | 1646 | [[Мексика]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q60768665|Casa de la Cultura en Puebla]]'' |- | style='text-align:right'| 524 | ''[[:d:Q134469835|Панҗи әкиятләре кулъязмалары]]'' | | | [[Малайзия]]<br/>[[Бөекбритания]]<br/>[[Нидерланд]]<br/>[[Индонезия]]<br/>[[Камбоджа]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q638395|Лейден университеты китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q627102|Индонезия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q625167|Малайзия милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2556297|Камбоджа милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 525 | ''[[:d:Q28028300|Пондичерридагы Саива кулъязмасы]]'' | | data-sort-value="1955" | 1955 | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q3030311|French Institute of Pondicherry]]''<br/>''[[:d:Q273559|École française d'Extrême-Orient]]'' |- | style='text-align:right'| 526 | ''[[:d:Q28028283|Президент Мануэль Кесон кәгазьләре]]'' | | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Филиппин|Филипин]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q4890475|Bentley Historical Library]]''<br/>''[[:d:Q1911986|Филипин милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q6277707|Jorge B. Vargas Museum and Filipiniana Research Center]]''<br/>''[[:d:Q1418426|Senate of the Philippines]]'' |- | style='text-align:right'| 527 | ''[[:d:Q28028175|Рио-де-ла-Плата вице-патшалыгы документаль мирасы]]'' | | | [[Аргентина]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]''<br/>''[[:d:Q11940512|документаль мирас]]'' | ''[[:d:Q2860529|Милләтнең генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 528 | ''[[:d:Q135028471|Роттердамлы Эразм коллекциясе]]'' | | | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q59962242|Rotterdam Public Library]]''<br/>''[[:d:Q13439237|Central public library of Rotterdam]]'' |- | style='text-align:right'| 529 | ''[[:d:Q42541951|Семмеринг тимер юлы документлары]]'' | | | [[Австрия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q372676|Вена техника музее]]'' |- | style='text-align:right'| 530 | ''[[:d:Q537883|Симанкас генераль архивы]]'' | [[Файл:Archivo General de Simancas, panorámica.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1540" | 1540 | [[Испания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | [[Симанкас]]<br/>''[[:d:Q537883|Симанкас генераль архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 531 | ''[[:d:Q48188194|Симон Руиз архивы]]'' | [[Файл:Medina del Campo - Museo de las Ferias 10.jpg|center|128px]] | | [[Испания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q6034348|Museo de las Ferias]]'' |- | style='text-align:right'| 532 | ''[[:d:Q28028169|Солтаннар һәм шаһзадәләр гамәлләре]]'' | | | [[Мисыр]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q2778411|Мисыр милли китапханәсе һәм архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 533 | ''[[:d:Q15254160|Стокгольм тарихи архитектурасы сурәтләре архивы]]'' | [[Файл:Degeln 1 & 3, Stockholm - förslag 01.jpg|center|128px]] | | [[Швеция]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]''<br/>''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q65194884|Stadsarkivet Liljeholmskajen]]''<br/>[[Стокгольм]]<br/>''[[:d:Q668197|Stockholm City Archives]]'' |- | style='text-align:right'| 534 | ''[[:d:Q28028252|Суэц каналы хәтере]]'' | | | [[Мисыр]]<br/>[[Франция]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q2860557|National archives of the world of work]]''<br/>''[[:d:Q103810847|Archives nationales]]''<br/>''[[:d:Q2256147|Bibliothèque de l'Arsenal]]''<br/>''[[:d:Q1542301|Suez Canal Authority]]''<br/>''[[:d:Q100594626|Library of the Arab World Institute]]''<br/>''[[:d:Q193563|Франция милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2901277|Forney Library]]''<br/>''[[:d:Q1665109|Франция милли аудиовизуаль материаллар институты]]'' |- | style='text-align:right'| 535 | ''[[:d:Q135028789|Сэр Исаак Ньютон кәгазьләре]]'' | | | [[Исраил]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q188915|Исраил милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 536 | ''[[:d:Q135028662|Сэр Исаак Ньютонның фәнни һәм математик кәгазьләре]]'' | | | [[Исраил]]<br/>[[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1028334|Cambridge University Library]]''<br/>''[[:d:Q924289|Кембриҗ кыйрал көллияте]]''<br/>''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''<br/>[[London patşa cämğiäte|Лондон патша җәмгыяте]]<br/>''[[:d:Q1421440|Fitzwilliam Museum]]'' |- | style='text-align:right'| 537 | ''[[:d:Q28028305|Сэр Уильям Артур Льюис кәгазьләре]]'' | | data-sort-value="1992" | 1992 | [[Сент-Люсия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q7445830|Seeley G. Mudd Manuscript Library]]'' |- | style='text-align:right'| 538 | ''[[:d:Q131275101|Сэр Эдмунд Хиллари архивы]]'' | | | [[Яңа Зеландия]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q758657|Auckland War Memorial Museum Tāmaki Paenga Hira]]'' |- | style='text-align:right'| 539 | ''[[:d:Q28028351|Сөләймания кулъязмалар китапханәсендәге Әбу Гали ибн Сина әсәрләре]]'' | | | [[Төркия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q4086354|Сөләймания китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 540 | ''[[:d:Q28028349|Сөрен Кьеркегор архивы]]'' | | | [[Дания]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 541 | ''[[:d:Q652919|Террор архивы]]'' | | | [[Парагвай]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | |- | style='text-align:right'| 542 | ''[[:d:Q135028514|Тонхак крестьян баш күтәрүе архивы]]'' | | | [[Көньяк Корея]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q6431742|Корея университеты китапханә системасы]]''<br/>''[[:d:Q625999|Корея милли архивы]]''<br/>''[[:d:Q335998|Корея милли сарай музее]]''<br/>''[[:d:Q495005|Корея милли китапханәсе]]''<br/>''[[:d:Q483308|Илкүләм Корея тарихы институты]]''<br/>''[[:d:Q626811|Independence Hall of Korea]]''<br/>''[[:d:Q123122845|Сеул милли университетының Кьюянггак Корея тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q39988|Yonsei University]]''<br/>''[[:d:Q12615114|Jeonbuk Provincial Government]]''<br/>''[[:d:Q6154110|Jangseogak]]'' |- | style='text-align:right'| 543 | ''[[:d:Q180897|Тордесильяс килешүе]]'' | [[Файл:Treaty of Tordesillas.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1494" | 1494 | ''[[:d:Q45670|Португалия патшалыгы (1139-1910)]]''<br/>''[[:d:Q80702|Испан империясе]]'' | ''[[:d:Q131569|халыкара килешү]]'' | [[Тордесильяс]]<br/>''[[:d:Q477051|Һиндстаннар генераль архивы]]''<br/>''[[:d:Q1769248|Португалия милли архивы институты]]'' |- | style='text-align:right'| 544 | ''[[:d:Q28028355|Традицион музыка язмалары архивы]]'' | | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Кытай]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q1438067|Research Institute for Music of the Chinese Academy of Arts]]'' |- | style='text-align:right'| 545 | ''[[:d:Q28028353|Тур Һейердал архивы]]'' | | | [[Норвегия]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q1415972|Kon-Tiki Museum]]''<br/>''[[:d:Q924551|Норвегия милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 546 | ''[[:d:Q28028233|Тыелган китаплар: 1948-1989 еллардагы чех һәм словак Самиздат периодик басмалары коллекциясе]]'' | | | [[Чехия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q630847|Libri Prohibiti]]'' |- | style='text-align:right'| 547 | ''[[:d:Q133264812|Тәнгә тәэсир итүче эчке һәм тышкы чирләрдән дәвалану ысуллары китабы]]'' | [[Файл:Curing Diseases and Defects Both Apparent and Hidden Wdl 00465 0002.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1700" | 17th century | [[Мали]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | ''[[:d:Q17108747|Мамма Хайдара исемендәге Тимбукту кулъязмалар китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 548 | ''[[:d:Q135028748|Уинстон Черчилль кәгазьләре]]'' | | | [[Бөекбритания]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q5118159|Churchill Archives Centre]]'' |- | style='text-align:right'| 549 | ''[[:d:Q28028250|Урта гасырлар медицина һәм фармакология кулъязмалары]]'' | | | [[Азәрбайҗан]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | [[Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе|Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе]] |- | style='text-align:right'| 550 | ''[[:d:Q2094196|Утрехт псалтыре]]'' | [[Файл:Utrecht Psalter.jpg|center|128px]] | data-sort-value="820" | 820<br/>830 | [[Нидерланд]] | ''[[:d:Q956165|псалтырь]]''<br/>''[[:d:Q48498|illuminated manuscript]]'' | ''[[:d:Q2496353|Utrecht University Library]]'' |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q26752|финикиялеләр язуы]]'' | [[Файл:Gezer calendar close up.jpg|center|128px]] | data-sort-value="-1050" | -1050 | ''[[:d:Q41642|Финикия цивилизациясе]]'' | ''[[:d:Q185087|abjad]]''<br/>''[[:d:Q29517555|табигый язма]]''<br/>''[[:d:Q4004706|unicase alphabet]]''<br/>''[[:d:Q28698154|Semitic abjad]]'' | ''[[:d:Q5280614|Directorate General of Antiquities]]'' |- | style='text-align:right'| 552 | ''[[:d:Q28028291|Француз оккупацияле Маврикий чоры язмалары]]'' | | data-sort-value="1952" | 1952<br/>1715 | [[Маврикий]] | ''[[:d:Q166118|архив]]'' | ''[[:d:Q16885193|Маврикий милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 553 | ''[[:d:Q28028345|Фредерик Шопен бөек әсәрләре]]'' | | data-sort-value="1935" | 1935 | [[Польша]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q114619338|The Fryderyk Chopin Society in Czech republic]]''<br/>''[[:d:Q856423|Польша милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 554 | ''[[:d:Q135028377|Фёдор Достоевский: кулъязмалары һәм язулары]]'' | | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q3827332|үлгән шәхеснең шәхси архивы]]'' | ''[[:d:Q2860429|Россия дәүләт әдәбият һәм сәнгать архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 555 | ''[[:d:Q28028227|Хендрик Витбоой хатлар көндәлекләре]]'' | [[Файл:Witbooi-Journal-1-118.png|center|128px]] | | [[Намибия]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q47461344|язма әсәр]]'' | ''[[:d:Q6970448|Намибия милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 556 | ''[[:d:Q28028155|Хуҗа Әхмәт Ясави кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Казакъстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q627207|Казакъстан милли китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 557 | ''[[:d:Q28028199|Хәлифә Госман чоры Изге Коръән нөсхәсе]]'' | | data-sort-value="651" | 651 | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q87167|кулъязма]]'' | [[Үзбәкстан мөселманнары идарәсе]] |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q135028636|Чернобыль фаҗигасы турында документаль мирас]]'' | | | [[Украина]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]'' | ''[[:d:Q4146550|State Archive Service of Ukraine]]'' |- | style='text-align:right'| 559 | ''[[:d:Q28028202|Чили кеше хокуклары архивы]]'' | [[Файл:Distintos aspectos del del museo de la memoria 17.JPG|center|128px]] | | [[Чили]] | ''[[:d:Q56648173|архив]]'' | ''[[:d:Q6940940|Хәтер һәм кеше хокуклары музее]]''<br/>''[[:d:Q5660157|Agrupación de Familiares de Detenidos Desaparecidos]]''<br/>''[[:d:Q6970429|Чили милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 560 | ''[[:d:Q1720765|Шоа]]'' | | | | [[фильм]] | ''[[:d:Q157003|Jewish Museum Berlin]]'' |- | style='text-align:right'| 561 | ''[[:d:Q2982835|Эммануил Сведенборг коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1772" | 1772 | [[Швеция]] | ''[[:d:Q9388534|архив коллекциясе]]''<br/>''[[:d:Q12161242|шәхси коллекция]]'' | ''[[:d:Q191583|Швеция патшасы фәннәр академиясе]]'' |- | style='text-align:right'| 562 | ''[[:d:Q5387764|Эрик Уильямс мемориаль коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998 | [[Тринидад һәм Тобаго]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q746153|Вест-Индия университеты]]''<br/>''[[:d:Q17111223|Тринидад һәм Тобаго милли архивы]]'' |- | style='text-align:right'| 563 | ''[[:d:Q856452|Эц Хаим китапханәсе]]'' | [[Файл:Interieur van de bibliotheek Ets Haim van de Portugese Synagoge te Amsterdam - Amsterdam - 20408341 - RCE.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1616" | 1616<br/>1639<br/>1675 | [[Нидерланд]] | [[китапханә]] | ''[[:d:Q478282|Amsterdam-Centrum]]''<br/>''[[:d:Q1853707|Portuguese Synagogue]]'' |- | style='text-align:right'| 564 | ''[[:d:Q1903450|Җир алмасы]]'' | [[Файл:Behaim Globus.jpg|center|128px]] | data-sort-value="1490" | 1490s | [[Алмания|Германия]] | [[глобус]] | ''[[:d:Q478695|Germanisches Nationalmuseum]]'' |- | style='text-align:right'| 565 | ''[[:d:Q28028245|Һанс Христиан Андерсен кулъязмалары һәм корреспонденциясе]]'' | | | [[Дания]] | ''[[:d:Q3052382|архив фонды]]'' | ''[[:d:Q867885|Дания патша китапханәсе]]'' |- | style='text-align:right'| 566 | ''[[:d:Q28028337|Һиндстан фәннәр академиясенең Тамил медицина кулъязмалары коллекциясе]]'' | | | [[Һиндстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | |- | style='text-align:right'| 567 | ''[[:d:Q28028324|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты коллекциясе]]'' | | data-sort-value="1943" | 1943<br/>1870 | [[Үзбәкстан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q64623374|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q28028324|Әбү Рәйхан әл-Бируни исемендәге Үзбәкстан көнчыгыш тикшеренүләре институты коллекциясе]]'' |- | style='text-align:right'| 568 | ''[[:d:Q5254550|Malay Annals]]'' | [[Файл:Frontispiece of a Jawi edition of the Malay Annals.jpg|center|128px]] | | | ''[[:d:Q47461344|язма әсәр]]''<br/>''[[:d:Q185363|хроника]]'' | |- | style='text-align:right'| 569 | ''[[:d:Q28028365|“Description of Georgian Kingdom” and the Geographical Atlas of Vakhushti Bagrationi]]'' | | | [[Гөрҗистан]] | ''[[:d:Q2668072|коллекция]]'' | ''[[:d:Q6970436|Гөрҗистан милли архивы]]'' |} {{Wikidata list end}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} == Моны да карагыз == * [[Бөтендөнья мирасы]] * [[Матди булмаган мәдәни мирас]] [[Төркем:Дөнья хәтере]] [[Төркем:ЮНЕСКО]] [[Төркем:1992 елда барлыкка килгәннәр]] iwepj2din83lle5s26uxiiacmiykcei 0 927230 6099628 4645732 2026-11-08T03:02:53Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099628 wikitext text/x-wiki {{Шәхес | исем = Тәэминә Биктимирова | рәсем = Т.Ә.Биктимирова.jpg | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Тәэминә Әхмәтгали кызы Биктимирова | һөнәр = тарихчы | туу датасы = 12.10.1940 | туу җире = [[СССР]], [[РСФСР]], [[ТАССР]], {{туу җире|Әтнә районы| Әтнә районында}}, [[Яңа Шимбер]] | гражданлык = {{байрак|СССР}} [[СССР]]<br/> {{байрак|Россия}} [[РФ]] | милләт = татар | үлем датасы = | үлем җире = | әти = Әхмәтгали Сәфәров | әни = Шәрифә | ир = | хатын = | балалар = улы Айрат | кул кую = | бүләк һәм премияләр = [[Файл:Заслуженный работник РТ.jpg|20px|ТР атказанган мәдәният хезмәткәре]]<br/>[[Сөембикә беләзеге (бүләк) |«Сөембикә беләзеге»]] | сайт = | башка мәгълүмат = }} {{Фш|Биктимеров}} '''Тәэминә Биктимирова''', Тәэминә Әхмәт (''Әхмәтгали''<ref name=":0" />) кызы Биктимирова, ''кыз фамилиясе'' '''Сәфәрова''' (''Тамина Ахметовна Биктимирова; [[1940 ел]]ның [[12 октябрь|12 октябре]], [[СССР]], [[РСФСР]], [[Татарстан АССР]], [[Әтнә районы]], [[Яңа Шимбер]]'') ― тарихчы галимә, әдәбият белгече, җәмәгать эшлеклесе, тарих фәннәре кандидаты (1982), [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|Казан авиация институтының]] КПСС тарихы кафедрасының өлкән укытучысы, 1997―2013 елларда ― [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] өлкән фәнни хезмәткәре. [[Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре]] (2002)<ref>[https://tatar-congress.org/yanalyklar/teemine-biktimirovanyn-kitaplarynyn-prezentatsiyase-buldy/ Тәэминә Биктимированың китапларының презентациясе булды.] [[БТК |Всемирный конгресс татар]], 14.10.2025</ref>. [[Сөембикә беләзеге (бүләк) |«Сөембикә беләзеге»]] белән бүләкләнгән (2006). == Тәрҗемәи хәле == 1940 елның 12 октябрендә Татарстан АССРның [[Әтнә районы]] [[Яңа Шимбер]] авылында туган<ref>[https://tatfrontu.ru/tt/person/biktimirova-temin-hmt-kyzy Биктимирова Тәэминә Әхмәт кызы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260116214350/https://tatfrontu.ru/tt/person/biktimirova-temin-hmt-kyzy |date=2026-01-16 }} Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан</ref>. Әтисе ягыннан бабасы авыл советы рәисе Сәфәргали Бәйрәмгали улы Бәйрәмов (1872―1922), әбисе (староста кызы) Бибивәрига Галиулла кызы (1876―1965). Әтисе ― [[Бөек Ватан сугышы]]нда катнашкан Әхмәтгали Сәфәргали улы Сәфәров (1912―1978), [[Сталинград сугышы|Сталинград өчен барган сугышта]] каты яраланган, [[Бөек Ватан сугышы|сугышка]] кадәр һәм сугыштан соң [[күмәк хуҗалык]] рәисе булып эшләгән. Әнисе Шәрифә. Бертуганнары: Гөлсәгыйдә (1939―2017), Габделәхәт (1947―2004), ата бер, ана икенче туганнары: ТР Рәисе администрациясе җитәкчесе генерал-лейтенант [[Әсгать Сәфәров |Әсхәт Әхмәт улы Сәфәров]] (1961), Әнисә Әхмәт кызы (1963)<ref name=":0" />. Туган авылында башлангыч, [[Түбән Көек]] авылында җидееллык һәм [[Күлле Киме]] авылында урта мәктәпне тәмамлагач, [[Казан]]га киткән. Башта «Казтранстрой» трестында төзелештә эшләгән. Биеклектән егылып төшеп, умыртка сөягенә зыян салган. Терелгәннән соң, [[Казан дәүләт педагогия институты|Казан педагогия институтына]] укырга кергән<ref name=":0" />. 1961―1966 елларда [[Казан дәүләт педагогия институты|КДПИның]] тарих-филология факультеты студенты. == Хезмәт юлы == Хезмәт юлы [[Казан авиация институты]] (1992 елдан [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты|техник университет]]) белән тыгыз бәйләнгән. Биредә ул китапханәче, КПСС тарихы кафедрасы өлкән лаборанты булып эшләгән, институтның кичке бүлегендә КПСС тарихыннан семинар-дәресләр алып барган. 1982 елда «Урта Идел буе партия оешмаларының хатын-кызларны социалистик төзелешкә җәлеп итү эшчәнлеге (1910-1926)» дигән темага кандидатлык диссертациясе яклаган (гыйльми җитәкчесе профессор Вера Смирнова)<ref name=":0" />. Казан авиация институтының КПСС тарихы кафедрасында өлкән укытучы буларак, 20 елдан артык мөгаллимлек иткән, хезмәттәшләренең һәм студентларның тирән хөрмәтен яулаган. 1993 елда [[Бөтендөнья татар конгрессы]] Башкарма комитетына эшкә чакырылган. 1994―1997 елларда [[Бөтендөнья татар конгрессы |БТК]] Башкарма комитетында референт, аннары бүлек мөдире булган. БТК каршында 1990 елда төзелгән татар хатын-кызларының «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының (2014 елдан оешма җитәкчесе [[Кадрия Идрисова]]) Россиянең төрле төбәкләрендә һәм чит илләрдә бүлекчәләре барлыкка килгән <ref>[https://tatar-congress.org/ru/about/obshestvennye-organizatsii-pri-vkt/ak-kalfak/ Республиканская общественная организация татарских женщин «Ак калфак».] [[БТК |Всемирный конгресс татар]]</ref>. Татар хатын-кызлары арасында фәнни яктан ныклап эш оештырырга кирәк булган. Тәэминә Әхмәт кызының булышлыгы белән шул елларда «Гыйффәт туташ», «Киленбикә» конкурслары үткәрелгән. Татар хатын-кызларының эшчәнлеге турында радиотапшырулар алып барган, туган якның тарихын өйрәнгән<ref name=":0" />. 1997 елдан башлап 2013 елга кадәр ТР ФА Тарих институты Милли мәгариф тарихы һәм теориясе үзәгендә өлкән фәнни хезмәткәр булып эшләгән. Дүрт ел Татар педагогик фикере антологиясен төзүдә катнашкан. Ул, эрудицияле һәм хезмәт сөючән галим буларак танылып, йөзләгән татар укытучылары турында архивлардан эзләп, кыйммәтле мәгълүмат туплаган<ref name=":0" />. Татар хатын-кызлары хәрәкәте, исемнәре нахакка онытылган эшлеклеләр (мәсәлән, [[Хәдичә Ямашева]] (1881―1952)<ref>[https://vk.com/@kazanmag-zhizn-po-sovesti-hadichi-yamashevoi Жизнь по совести Хадичи Ямашевой]</ref> <ref>''Нурия Файзулина''.[https://krasnoeznamia.ru/news/znamenitaya-doch-tatarstana/ Знаменитая дочь Татарстана.]{{Deadlink|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} «Красное Знамя» ([[Абакан]]), 24.10.2016</ref>), [[ислам дине]] үсешен өйрәнүгә багышланган 300 дән артык фәнни мәкалә авторы<ref name=":0" />. «Татар хатын-кызлары мәгърифәт юлында», «Сорбоннага кадәр мәгариф баскычлары» <ref>[http://www.tataroved.ru/publication/nacobr/12/?&url=/publication/nacobr/12/&bso_rewrite_url=/publication/nacobr/12/: ''Биктимирова Т.А.'' Ступени образования до Сорбонны.] Тюрко-Татарский Мир</ref>, «Ил язмышын салып иңнәренә», «Хәтерләрне яңартыйк» һ.б. китаплар бастырып чыгарган<ref name=":0" />. 2013 елның июненнән [[пенсия|лаеклы ялда]], бәйсез тикшеренүче <ref>[http://www.tataroved.ru/institut/archiv/28/ Тюрко-Татарский Мир: Биктимирова Тамина Ахметовна - старший научный сотрудник, уволилась в июне 2013 г]</ref>. == Төп фәнни хезмәтләре == * Деятельность партийных организаций Поволжья по вовлечению женщин в социалистическое строительство (1921-1925) (автореферат, 1982). * Минем шәҗәрәм (4нче сыйныф өчен укыту әсбабы). Казан: «Мәгариф», 2002. * Женщины-татарки на пути просвещения. Казань, 2002. * Ступени образования до Сорбонны. Казань, 2003<ref>[http://www.tataroved.ru/publication/nacobr/12/ Биктимирова Т.А. Ступени образования до Сорбонны.] Казань: Алма-Лит, 2003. – 184 с.</ref>. * «Татар хатын-кызлары мәгариф юлында». Казан, 20025. * «Тарихыбызда татар кызлары». Казан, 2025. Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең [[Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты]] тарафыннан нәшер ителгән. Китапта авторның дистә еллар буе матбугатта басылган һәм Татарстан радиосында ясаган чыгышлары урын алган. Әлеге китапларда XIX гасыр ахыры ― XX гасыр башы татар хатын-кызлары мәгърифәте үсеше тарихының төрле аспектлары, [[Октябрь инкыйлабы]]на кадәрге чорда югары белем алган татарлар, күренекле татар хатын-кызлары турында мәгълүмат урнаштырылган<ref>''Юлай Низаев''. [https://tatar-inform.tatar/news/taemina-biktimirova-kitaplary-takdim-itelde-monarcy-nyklap-yazylmagan-temany-kutardegez-5912561?ysclid=mgs8venkb8554642716 Тәэминә Биктимирова китаплары тәкъдим ителде: «Моңарчы ныклап язылмаган теманы күтәрдегез».] [[Татар-информ]], 14.10.2025</ref>. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == * [[2002 ел|2002]] ― [[Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре]] * [[2006 ел|2006]] ― [[Сөембикә беләзеге (бүләк) |«Сөембикә беләзеге»]] белән бүләкләнгән ― ''татар халкын таныту, аның телен, мәдәниятен, мәгарифен үстерүгә керткән нәтиҗәле хезмәтләре өчен'' == Шәхси тормышы == 1965 елда, КДПИның соңгы курсында кияүгә чыккан. Ире Нариман Биктимиров. Улы Айрат Нариман улы Биктимиров (1967–1994), Казанның 20нче мәктәбен, [[Казан авиация институты]]н тәмамлаган, армиядән соң бизнес белән шөгыльләнгән<ref name=":0">''[[Гөлназ Шәйхи]]''. Тамырлар. Корни. Казан: ТНК, 2023. ― Б. 34.</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Әдәбият == * ''[[Гөлназ Шәйхи]]''. Тамырлар. Корни. [[Казан]]: [[ТКН]], 2023, 391 б. == Сылтамалар == * [https://www.business-gazeta.ru/news/685257 В Институте им. Марджани презентовали книги о татарских женщинах-просветителях.] Бизнес-Онлайн, 14.10.2025{{ref-ru}} * [https://univer.tatar/teachers/89 Тәэминә Биктимирова.] Ачык Университет * [http://www.tataroved.ru/institut/archiv/28/ Биктимирова Тамина Ахметовна.] Тюрко-Татарский Мир {{Тышкы сылтамалар}} {{DEFAULTSORT:Биктимирова, Тәэминә}} [[Төркем:Татар тарихчылары]] [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Татарстан җәмәгать эшлеклеләре]] [[Төркем:Тарих фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәрләре]] [[Төркем:Мәрҗани исемендәге Тарих институты хезмәткәрләре]] bsdhc2kkm3pxiw3y42lml6sdt30d4lu 0 927306 6099578 6093870 2026-11-08T00:14:20Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099578 wikitext text/x-wiki {{ТП}} '''Тоштоял''' (яки ''Искеавыл'',<ref>[https://tuganzhir.org/wp-content/uploads/2022/03/tuganzhir-N-1-2022.pdf Рафис Гайнанов. О НОВОМ ИСТОЧНИКЕ ПО ИССЛЕДОВАНИЮ ИСТОРИИ МЕЧЕТЕЙ ТАТАРСКИХ СЕЛЕНИЙ, РАСПОЛОЖЕННЫХ НА ТЕРРИТОРИИ НЫНЕШНЕГО ПАРАНЬГИНСКОГО РАЙОНА РЕСПУБЛИКИ МАРИЙ ЭЛ.]</ref> {{lang-chm|Тоштыял}}, {{lang-ru|Тоштоял}}) — [[Мари Ил|Мари Ил Республикасының]] [[Бәрәңге районы]]нда урнашкан татар авылы. Мазарбашы авыл җирлеге составына керә. == Географиясе == Авыл республиканың көнчыгыш өлешендә, ылыслы-киң яфраклы киң урманнар зонасында, Ләж елгасы буенда, {{Табличка-ru|88Н-|11003}} автомобиль юлы янында, районның административ үзәге Бәрәңгедән төньяк-көнчыгышка якынча 3 километр ераклыкта урнашкан. Абсолют биеклек — диңгез дәрәҗәсе өстеннән 142 метр<ref>{{Cite web|url=https://www.geonames.org/481973/toshtoyal.html|title=Toshtoyal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211010152531/https://www.geonames.org/481973/toshtoyal.html|archivedate=2021-10-10|language=en|publisher=GeoNames|accessdate=2021-10-10}}</ref>. === Климаты === Климаты уртача континенталь, уртача салкын карлы кыш һәм чагыштырмача җылы җәй белән билгеләнә. Һаваның уртача еллык температурасы — 2,2 °С . Иң җылы айның (июль) уртача температурасы — 18,5&nbsp;°C; иң салкын (январ) — −14&nbsp;°C. Салкын чорның озынлыгы — уртача 127 көн. Атмосфера явым-төшемнәре ел саен уртача 496 мм тәшкил итә, шуларның 70 %ы апрельдән октябрьгә кадәр була<ref name="стп">{{Cite web|url=https://fgistp.economy.gov.ru/ais/of1?id=B288CA65492FF241AE54E9E86F2B31CD|title=Схема территориального планирования муниципального образования «Параньгинский муниципальный район» Республики Марий Эл|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211010151701/https://fgistp.economy.gov.ru/ais/of1?id=B288CA65492FF241AE54E9E86F2B31CD|archivedate=2021-10-10|publisher=Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)|accessdate=2021-10-10}}</ref>. === Сәгать поясы === [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Тоштоял, барлык [[Мари Ил]] торак пунктлары кебек үк, [[Мәскәү вакыты]] (MSK) булган [[вакыт зонасы]]на карый. Кулланылыштагы вакытның [[UTC]]ка карата күчеше +3:00 тәшкил итә.<ref>[https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/ Федеральный закон от 03.06.2011 N 107-ФЗ (ред. от 22.12.2020) «Об исчислении времени». Статья 5. Часовые зоны.] КонсультантПлюс</ref> == Тарихы == Риваять буенча, бу мари авылы булган («тоштоял» мари теленнән тәрҗемә иткәндә «иске авыл» дигәнне аңлата). Моннан 460 ел элек хәзерге Татарстан Республикасының [[Әтнә районы]]ның [[Олы Мәңгәр]] авылыннан күчеп килгән Мортаза, Мостафа, Бикчәнтәй, Яхия исемле кешеләр урман аша шушы җирләргә килеп җитеп, үзләренә торак төзегәннәр. Шуннан соң мариларның бер өлеше елга аша көнчыгышка күчеп китә һәм яңа авыллар — Мари-Кошпай, Чекманур авылларын нигезли.<ref name="РВ" /> Архив документлары халык риваятьләрен раслый. 1719 елгы җанисәп хәзерге Бәрәңге районы территориясенә татар күченүчеләренең булуын теркәгән. XVIII гасыр азагында төзелгән «Урҗум өязенең икътисади искәрмәләрендә» Бәрәңге олысының Иләт Кукморе авылында (Тоштоял) 26 татар йорты, 145 кеше булуы турында әйтелә.<ref name="РВ">[https://rodnaya-vyatka.ru/places/104364 «Родная Нократ» сайты.]</ref> 1876 елда басылып чыккан «1859-1873 еллар мәгълүматлары буенча торак урыннар исемлегендә» торак пункт Нократ губернасы Урҗум өязенең Тоштоял казна авылы буларак телгә алына. Иләт-Кукшора елгасының ике ягында, өяз шәһәре Урҗумнан 54 чакрым һәм казна авылы Төрек авылындагы станок фатирыннан 11 чакрым ераклыкта урнашкан. Авылда, 41 йортта 404 кеше (208 ир-ат һәм 196 хатын-кыз) яшәгән, мәчет, авыл идарәсе булган.{{Sfn|с=710|Список населенных мест по сведениям 1859—1873 годов|1876}}. == Халык саны == {{Население|Тоштоял}} === Милли состав === 2002 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, халыкның милли структурасында [[татарлар]] 85 кешедән 99 % тәшкил иткән.<ref>{{Cite web|url=http://lingvarium.org/russia/BD/02c_Marii-El_new.xls|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314122816/http://lingvarium.org/russia/BD/02c_Marii-El_new.xls|archivedate=2016-03-14|author=[[Коряков, Юрий Борисович|Коряков Ю. Б.]]|accessdate=2021-10-10}}</ref> Биредә нигездә пенсионерлар яши. Бәрәңге бистәсендә яшәүче элеккеге тоштояллылар ата-ана йортларын җәйге дача буларак файдаланалар.<ref name="РВ" /> == Социаль өлкә == Авыл халкы газны баллоннарда куллана, суны коедан ала. Суүткәргеч челтәре дә бар. Урамнар асфальтланмаган, авылда медпункт юк, медицина хезмәте Куян медпункты шәфкать туташлары тарафыннан тәэмин ителә.<ref name="РВ" /> Авылда мөселман йолалары һәм гореф-гадәтләре генә саклана, мәчет юк.<ref name="РВ" /> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == * {{публикация |книга |заглавие=Список населенных мест по сведениям 1859—1873 годов |издание=Центральный статистический комитет Министерства внутренних дел |место=СПб |год=1876 |выпуск=X |выпуск заглавие=Вятская губерния |выпуск ответственный=Обработан Старшим редактором Е. Огородниковым |страниц=CXXV, [2], 1 л. к., табл:993 |серия=Списки населенных мест Российской Империи |ref=Список населенных мест по сведениям 1859—1873 годов }} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20221101162346/http://aboutmari.com/wiki/%D0%9A%D1%83%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE,_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F Куянково, деревня.] ABOUTMARI.COM{{ref-ru}} * [http://old.mari-el.gov.ru/paranga/Pages/Doc_Territ_Plan_Alashaika.aspx Документы территориального планирования Алашайского сельского поселения.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031130926/http://old.mari-el.gov.ru/paranga/Pages/Doc_Territ_Plan_Alashaika.aspx |date=2022-10-31 }} Администрация Параньгинского муниципального района Республики Марий Эл {{Мари Иле татар авыллары}} [[Төркем:Бәрәңге районы торак пунктлары]] [[Төркем:Мари Иле татар авыллары]] le8ojbdp7k7k19i0alia3q8zy8tk9zj 0 927504 6099394 6085570 2026-11-07T12:20:04Z ListeriaBot 24345 Wikidata list updated [V2] 6099394 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{seealso|ru:К:Преподаватели Санкт-Петербургского политехнического университета|}} '''{{Label|Q136698887|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q136698887|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q136698887|lang=en}}}}) — төрле елларда [[Санкт-Петербург политехник университеты]]нда (1899-бүгенгәчә) эшләгән шәхесләр исемлеге. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели. {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P108 wd:Q1379834. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort= |columns=number:#,label:исем,p108/Q1379834/p580:башлау,p108/Q1379834/p582:тәмамлау,p69,p106,p569,p19,p570,p20}} {| class='wikitable sortable' ! # ! исем ! башлау ! тәмамлау ! уку йорты ! һөнәр төре ! туу датасы ! туу урыны ! үлем датасы ! үлем урыны |- | style='text-align:right'| 1 | [[Николай Семенов (1896)]] | 1928 | | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]''<br/>''[[:d:Q4406448|Samara Real School]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-04-03 | [[Сарытау]] | data-sort-value="1986" | 1986-09-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q51145|Andrij Bilohrud]]'' | | | ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Житомир]] | data-sort-value="1933" | 1933-07-19 | [[Гатчина]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Петр Капица]] | | | ''[[:d:Q332342|Тринити көллияте]]''<br/>''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]''<br/>[[Kembric universitetı|Кембриҗ университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>[[профессор]] | data-sort-value="1894" | 1894-06-26 | [[Кронштадт]] | data-sort-value="1984" | 1984-04-08 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q185110|Igor Kurchatov]]'' | | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q12098980|Simferopol gymnasium №1]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-01-08<br/>1902-12-30 | [[Сем (Чиләбе өлкәсе)|Сем]] | data-sort-value="1960" | 1960-02-07 | ''[[:d:Q2042212|Barvikha]]'' |- | style='text-align:right'| 5 | [[Евгений Замятин (1884)]] | | | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | ''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-01-20 | [[Лебедянь]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-10 | ''[[:d:Q194420|16th arrondissement of Paris]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q205981|Alexander Friedmann]]'' | | | ''[[:d:Q4127845|The Second Saint Petersburg Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="1888" | 1888-06-16 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q216713|Boris Gidaspov]]'' | | | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-16 | [[Самар]] | data-sort-value="2007" | 2007-08-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q331067|Абрам Йоффе]]'' | | | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''<br/>''[[:d:Q55044|Мүнхен университеты]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-10-17<br/>1881 | [[Ромны]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-14<br/>1960 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q372097|Jacob Tamarkin]]'' | 1922 | 1925 | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-07-11 | [[Чернигов|Черниһив]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-18 | [[Бетесда (Мэриленд)]] |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q377725|Peter Struve]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Карл һәм Франц исемендәге Грац университеты|Грац университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>[[фәлсәфәче]] | data-sort-value="1870" | 1870-01-26 | [[Пермь]] | data-sort-value="1944" | 1944-02-26<br/>1944-02-22 | [[Париж]] |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q443708|Николай Доллежаль]]'' | | | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q88104022|Energietechniker]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-10-15 | ''[[:d:Q4334592|Omelnyk]]'' | data-sort-value="2000" | 2000-11-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 12 | ''[[:d:Q450840|J. V. Uspensky]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-05-11 | [[Ulaanbaatar|Улан-Батор]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-27 | [[Сан-Франциско]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Иван Виноградов]] | 1920 | 1934 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-09-02 | ''[[:d:Q4293660|Милолүб]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-03-20 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 14 | ''[[:d:Q487983|Anatoly Petrovich Alexandrov]]'' | 1931 | 1941 | ''[[:d:Q56709733|Faculty of Physics and Mathematics of Kyiv University]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q56627895|Kiev Real School]]''<br/>''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-01-31 | ''[[:d:Q65380|Тарачча]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-02-03 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q502391|Andrey Gagarin]]'' | | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-09 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-30 | [[Мэриленд|Мериленд]] |- | style='text-align:right'| 16 | ''[[:d:Q551204|Stephen Timoshenko]]'' | | | ''[[:d:Q56757915|école secondaire de Romny]]''<br/>''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18814623|автобиограф]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-12-10 | ''[[:d:Q4526531|Shpotivka]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-29 | [[Вупперталь]] |- | style='text-align:right'| 17 | ''[[:d:Q716067|Semyon Aranovich Gershgorin]]'' | 1923 | 1930 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[математик]] | data-sort-value="1901" | 1901-08-24 | [[Пружаны]] | data-sort-value="1933" | 1933-05-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q951957|Yakov Frenkel]]'' | 1921 | 1952 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4360202|Karl May School]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1894" | 1894-02-10 | [[Ростов-на-Дону]] | data-sort-value="1952" | 1952-01-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q959719|Rodion Kuzmin]]'' | 1922 | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1891" | 1891-11-21 | [[Витебск]] | data-sort-value="1949" | 1949-03-24 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q982620|Vladimir Anatolyevich Yakovlev]]'' | | | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-11-25 | [[Олёкминск]] | | |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q1849913|Vladimir Shchuko]]'' | | | ''[[:d:Q59421313|Югары сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q627325|график дизайнер]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q11613590|театраль сәхнә мохите дизайнеры]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-07-05<br/>1878-07-17 | [[Берлин]] | data-sort-value="1939" | 1939-01-17<br/>1939-01-18 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 22 | ''[[:d:Q2309330|Alexander Alexandrovich Chuprov]]'' | | | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q20808141|Страсбур университеты]]'' | ''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[математик]] | data-sort-value="1874" | 1874-02-06 | [[Мосальск]] | data-sort-value="1926" | 1926-04-19 | [[Женева]] |- | style='text-align:right'| 23 | ''[[:d:Q2392382|George de Bothezat]]'' | | | ''[[:d:Q1334582|Льеж университеты]]''<br/>''[[:d:Q58072309|Kharkiv Practical Technological Institute]]''<br/>''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | ''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1882" | 1882-06-07 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1940" | 1940-02-01 | [[Бостон]] |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q2486734|Vladimir Grum-Grzhimailo]]'' | | | ''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | data-sort-value="1864" | 1864-02-24 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1928" | 1928-10-30 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 25 | ''[[:d:Q2587153|Vladimir Lebedev]]'' | | | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]'' | data-sort-value="1879" | 1879 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1947" | 1947-02-22 | [[Париж]] |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q2621353|Aleksandr Kornilov]]'' | | | | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | data-sort-value="1862" | 1862-11-18<br/>1862-11-30 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1925" | 1925-04-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q2627249|Ivan Bubnov]]'' | | | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1644847|диңгезчелек инженеры]]''<br/>''[[:d:Q3492027|су асты диңгезчесе]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1872" | 1872-01-18 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="1919" | 1919-03-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q2634986|Yakov Davydov]]'' | | | ''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q5121444|разведчик]]'' | data-sort-value="1888" | 1888-10-10 | [[Юхары Әйлис]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q2748220|Pyotr Kobozev]]'' | | | ''[[:d:Q16351408|Рига политехника институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q21281706|академик оешмасы администраторы]]'' | data-sort-value="1878" | 1878-08-25<br/>1878-08-13 | ''[[:d:Q4430932|Спасск өязе]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q3615114|Anatoly Lurie]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q327029|механик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1901" | 1901-07-06 | [[Могилёв]] | data-sort-value="1980" | 1980-02-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 31 | ''[[:d:Q4056833|N. V. Ageev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-06-17<br/>1903-07-13 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | data-sort-value="1983" | 1983-09-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 32 | ''[[:d:Q4060401|Aleksandr Alabyshev]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q4062732|Nadezhda Almazova]]'' | | | [[Иваново дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-11 | | | |- | style='text-align:right'| 34 | ''[[:d:Q4065508|Nikolaĭ Nikolaevich Andreev]]'' | 1926 | 1938 | ''[[:d:Q4304001|3 нче Мәскәү кәдит курпысы]]''<br/>''[[:d:Q58039437|Император Мәскәү техника укуханәсе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q152838|Гөттинген университеты]]''<br/>''[[:d:Q372608|Базел университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1880" | 1880-07-16 | ''[[:d:Q4248586|Kurmani]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-31 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q4067062|Pyotr Antipin]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-12-13 | [[Кашин]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 36 | ''[[:d:Q4070488|Valentin Osipovitsj Aroetjunov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1908" | 1908-03-23 | [[Ашкабад]] | data-sort-value="1976" | 1976-02-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q4071540|Leonid Assur]]'' | | | ''[[:d:Q4483556|Мәскәү университетының физика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]] | data-sort-value="1878" | 1878-03-31 | [[Рыбинск]] | data-sort-value="1920" | 1920-05-19 | [[Воронеж]] |- | style='text-align:right'| 38 | ''[[:d:Q4074229|Georgy Babat]]'' | | | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | [[язучы]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-01-13 | [[Житомир]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Александр Байков]] | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="1870" | 1870-07-25 | [[Фатеж]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-06 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 40 | ''[[:d:Q4077948|Semion Barats]]'' | | | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1850" | 1850-10-03 | [[Одесса]] | data-sort-value="1913" | 1913 | |- | style='text-align:right'| 41 | ''[[:d:Q4078221|Vladimir Barilovich]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1931" | 1931-08-05 | [[Тула]] | data-sort-value="2022" | 2022-10-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 42 | ''[[:d:Q4083465|Sergey Belyayev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-06 | [[Гатчина]] | | |- | style='text-align:right'| 43 | ''[[:d:Q4090566|Konstantin Boklevskiy]]'' | | | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | data-sort-value="1862" | 1862-04-24 | No/unknown value | data-sort-value="1928" | 1928-06-01 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 44 | ''[[:d:Q4096328|S. E. Bresler]]'' | | | ''[[:d:Q2388897|Saint Peter's School]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-07-28<br/>1909 | [[Бяроза|Бәроза]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 45 | ''[[:d:Q4098671|Яков Букшпан]]'' | | | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-04-16 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-14 | ''[[:d:Q2068654|«Коммунарка» ату полигоны]]'' |- | style='text-align:right'| 46 | ''[[:d:Q4122758|Βίτολντ Βοϊτέτσκι]]'' | | | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-23 | [[Сестрорецк]] | data-sort-value="2010" | 2010 | |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q4125613|Avenir Voronov]]'' | 1955 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q5197818|кибернетик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-11-15 | [[Ломоносов (шәһәр)|Ломоносов]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 48 | ''[[:d:Q4126208|Ivan Voskresensky]]'' | | | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | data-sort-value="1862" | 1862-08-21 | | data-sort-value="1943" | 1943 | |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q4137671|Vladimir Gessen]]'' | | | ''[[:d:Q85300|Одесса университеты]]''<br/>''[[:d:Q76466916|Новороссия император университеты]]''<br/>''[[:d:Q139580590|Николаевская Александровская гимназия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-04-11 | [[Одесса]] | data-sort-value="1920" | 1920-01-14 | [[Иваново]] |- | style='text-align:right'| 50 | ''[[:d:Q4140258|Vasily Glukhikh]]'' | | | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1929" | 1929-02-10 | [[Урал өлкәсе]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 51 | ''[[:d:Q4149575|Georgiy Grinberg]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-06-03 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1991" | 1991-08-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 52 | ''[[:d:Q4153596|N. N. Davidenkov]]'' | | | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-03-14 | [[Рига]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-29 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 53 | ''[[:d:Q4154565|Yanush Danilevich]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1931" | 1931-12-06 | [[Vilnius]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 54 | ''[[:d:Q4154571|Viktor Danilevsky]]'' | 1936 | | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-09-04 | ''[[:d:Q4538563|Yareski]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-09 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 55 | ''[[:d:Q4157585|Kamo Seropovič Demirčjan]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1327627|электротехник]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-25 | [[Ростов-на-Дону]]<br/>[[Ереван]] | | |- | style='text-align:right'| 56 | ''[[:d:Q4157842|Vladimir Den]]'' | | | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q28024477|Дерпт император университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]'' | data-sort-value="1867" | 1867-12-15 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1933" | 1933-12-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 57 | ''[[:d:Q4157953|Aleksey Denisov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-11 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2010" | 2010-04-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 58 | ''[[:d:Q4162438|Adam Ditrich]]'' | | | ''[[:d:Q11699840|Gymnasium in Warsaw]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | data-sort-value="1866" | 1866 | [[Варшава]] | data-sort-value="1933" | 1933-05-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 59 | ''[[:d:Q4171866|Mikhail Dyakonov]]'' | 1905 | 1919-08-10 | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1856" | 1856-01-12 | [[Екатеринбург]] | data-sort-value="1919" | 1919-08-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 60 | ''[[:d:Q4196152|Ivan Ivanov]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]] | data-sort-value="1862" | 1862-08-11 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-17 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 61 | ''[[:d:Q4196943|Ivan Ivanyukov]]'' | | | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1844" | 1844-10-19 | [[Старокостянтынив|Старокостәнтынив]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-26 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 62 | ''[[:d:Q4197522|Vladimir Ignatyev]]'' | | | | | data-sort-value="1920" | 1920-06-28 | ''[[:d:Q4382552|Pruzhinki]]'' | data-sort-value="1988" | 1988-11-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 63 | ''[[:d:Q4200687|Dmitry Indeytsev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-02 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-28 | |- | style='text-align:right'| 64 | ''[[:d:Q4215842|Yury Karpov]]'' | | | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 65 | ''[[:d:Q4217804|Arnold Katz]]'' | | | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1909" | 1909-05-20 | [[Луганск]] | data-sort-value="1953" | 1953-12-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 66 | ''[[:d:Q4219756|Fəqam Kəsəmənli]]'' | | | [[Бакы дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-19 | [[Гәнҗә]] | | |- | style='text-align:right'| 67 | ''[[:d:Q4222334|Vladimir Kistyakovsky]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | data-sort-value="1865" | 1865-10-12<br/>1866 | [[Киев]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-19 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 68 | ''[[:d:Q4224747|Georgij Knorre]]'' | | | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | [[инженер]] | data-sort-value="1891" | 1891 | | data-sort-value="1962" | 1962 | |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q4225361|Vladimir Kovalevsky]]'' | | | ''[[:d:Q58878019|Урман институты]]''<br/>''[[:d:Q3577761|Константин артиллерия укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[галим]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1848" | 1848-11-10 | [[Балаклия]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-02 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 70 | ''[[:d:Q4225609|Nikolay Kovalyov]]'' | | | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1908" | 1908-02-09 | [[Полтава]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-23 | |- | style='text-align:right'| 71 | ''[[:d:Q4228638|Aleksandr Kolpakidi]]'' | | | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-02 | [[Стәрлетамак]] | | |- | style='text-align:right'| 72 | ''[[:d:Q4230920|Конников, Самуил Григорьевич]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-06 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 73 | ''[[:d:Q4235321|Mikhail Kostenko]]'' | 1936 | 1961 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]'' | data-sort-value="1889" | 1889-12-16 | ''[[:d:Q1967547|Veydelevka]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-18 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[Николай Курнаков]] | 1902 | 1930 | ''[[:d:Q4318657|Түбән Новгород кадет корпусы]]''<br/>''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1860" | 1860-11-24 | [[Нулин]] | data-sort-value="1941" | 1941-03-19 | ''[[:d:Q2042212|Barvikha]]'' |- | style='text-align:right'| 75 | ''[[:d:Q4253470|Vladimir Lamanskiy]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1874" | 1874-07-14 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1943" | 1943 | [[Şanxay|Шаңхай]] |- | style='text-align:right'| 76 | ''[[:d:Q4255939|Vladimir Lebedinsky]]'' | | | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q60319113|radio technician]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1868" | 1868-07-08 | [[Петрозаводск]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 77 | ''[[:d:Q4265727|Lev Loytsyansky]]'' | | | ''[[:d:Q1517401|Таврия милли университеты]]'' | [[математик]] | data-sort-value="1900" | 1900-12-26 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-03 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 78 | ''[[:d:Q4266793|Vitaly Lopota]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1950" | 1950-09-28 | [[Грозный]] | | |- | style='text-align:right'| 79 | ''[[:d:Q4277730|Малешевский, Болеслав Фомич]]'' | | | | [[математик]] | data-sort-value="1844" | 1844-12-06 | [[Гродно губернасы]] | data-sort-value="1912" | 1912-04-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 80 | ''[[:d:Q4296693|Vladimir Mitkevich]]'' | | | ''[[:d:Q4295195|Минск ирләр гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q58683208|Saint-Petersburg Electrotechnical Institute]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-07-22 | [[Минск]] | data-sort-value="1951" | 1951-06-01 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q4313571|Natalya Naryshkina]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-31 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2022" | 2022-05-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q4315797|Невинский, Виктор Васильевич]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[язучы]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 83 | ''[[:d:Q4316410|Leonid Neyman]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-04-06 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1975" | 1975-02-09 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 84 | ''[[:d:Q4330969|Leonard Oganesyan]]'' | | | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]] | data-sort-value="1925" | 1925-10-15 | [[Гөмре]] | data-sort-value="2013" | 2013-09-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 85 | ''[[:d:Q4341525|Mikhail Pavlov]]'' | | | ''[[:d:Q58346416|Санкт-Петербург тау эше институты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1863" | 1863-01-09 | [[Ләнкәрән]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 86 | ''[[:d:Q4359314|Nikolay Aleksandrovitsj Perfilov]]'' | | | ''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-12-29 | ''[[:d:Q18399637|Artemyevskoye]]'' | data-sort-value="1989" | 1989 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[Дмитрий Петрушевский]] | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28664814|Изге Владимир император университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q3332711|медиевист]]'' | data-sort-value="1863" | 1863-09-01 | ''[[:d:Q4225200|Кобрынове]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-12 | [[Казан]] |- | style='text-align:right'| 88 | ''[[:d:Q4373936|Aleksandr Posnikov]]'' | | | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | data-sort-value="1846" | 1846-12-26 | ''[[:d:Q4130227|Vyazemsky Uyezd]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-08-22 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 89 | ''[[:d:Q4374251|Ivan Matveevitsj Postnikov]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1906" | 1906-09-10 | [[Кострома өлкәсе]] | data-sort-value="1990" | 1990-08-08 | [[Киев]] |- | style='text-align:right'| 90 | ''[[:d:Q4379692|Pjotr Nikolaevitsj Provorov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1900" | 1900-07-22 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1962" | 1962 | |- | style='text-align:right'| 91 | ''[[:d:Q4388152|Aleksandr Rayevsky]]'' | | | ''[[:d:Q58072309|Kharkiv Practical Technological Institute]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | data-sort-value="1872" | 1872-01-23 | [[Харьков]] | data-sort-value="1924" | 1924-06-23 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 92 | ''[[:d:Q4394263|Alfons Rzeszotarski]]'' | | | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | data-sort-value="1847" | 1847-10-22 | [[Кльватка-Шляхецка]] | data-sort-value="1904" | 1904-01-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 93 | ''[[:d:Q4401153|Filipp Rutberg]]'' | | | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-22 | [[Винница]] | data-sort-value="2015" | 2015-04-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 94 | ''[[:d:Q4406695|Vladimir Samoylov]]'' | | | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q14906342|биофизик]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-07 | [[Түбән Новгород]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-08 | |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q4408629|Aleksandr Sarkisov]]'' | | | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1936" | 1936-05-19 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="2019" | 2019-01-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 96 | ''[[:d:Q4416076|Lev Sena]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-12-28 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1996" | 1996-12-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 97 | ''[[:d:Q4423388|Wassili Andrianowitsch Slessarjew]]'' | | | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]'' | data-sort-value="1884" | 1884-08-05 | ''[[:d:Q4175215|Ельня өязе]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 98 | ''[[:d:Q4427252|Taras Nikolajewitsch Sokolow]]'' | 1939-09<br/>1941-05<br/>1946-05-22<br/>1952 | 1941-05<br/>1972-06 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-17 | ''[[:d:Q4244303|Kugulta]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-08-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q4444761|Mikhail Styrikovich]]'' | 1930 | 1941 | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-11-03 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1995" | 1995-10-27 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q4468883|Alexander Ivanovich Ugarov]]'' | | | ''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-08-31 | [[Ногинск]] | data-sort-value="1939" | 1939-02-25 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 101 | ''[[:d:Q98228349|L N Vinogradova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 102 | ''[[:d:Q98618250|Ekaterina Savchenko]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q98904577|Nikolai Vatin]]'' | 1977-07-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 104 | ''[[:d:Q99570569|Ekaterina Babich]]'' | 2017-01-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 105 | [[Борис Залесский]] | | | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q19356817|петролог]]'' | data-sort-value="1887" | 1887-07-14 | [[Казан]] | data-sort-value="1966" | 1966-07-07 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 106 | ''[[:d:Q100313238|Vladimir Badenko]]'' | 1996-02-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 107 | ''[[:d:Q100394458|Андрей Павлович Фалалеев]]'' | 2016 | 2017 | ''[[:d:Q1987511|Акъяр дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-09 | [[Kireç|Керчь]] | | |- | style='text-align:right'| 108 | ''[[:d:Q100704926|Lyudmila Kogan]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-14 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 109 | ''[[:d:Q101048238|Daria Chernyuk]]'' | 2014-07-15 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 110 | ''[[:d:Q101165702|Kseniia Usanova]]'' | 2012-09-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 111 | ''[[:d:Q101235490|Andrei Medvedev]]'' | 1986-03-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 112 | ''[[:d:Q101235494|Alexey Mayzel]]'' | 2010-09-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 113 | ''[[:d:Q101472321|Aleksandr Markvart]]'' | 2019-04-01 | | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 114 | ''[[:d:Q102425940|Глеб Туричин]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1963" | 1963-09-02 | | | |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q103029536|Anna Maikova]]'' | 2014-08 | 2022-12 | ''[[:d:Q4422083|Сколково фән һәм технологияләр институты]]''<br/>''[[:d:Q1155944|Paris Descartes University]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | data-sort-value="1991" | 1991 | | | |- | style='text-align:right'| 116 | ''[[:d:Q105570766|Палеев, Илья Исаакович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q107290369|физик-җылылыкчы]]'' | data-sort-value="1901" | 1901 | [[Глуск]] | data-sort-value="1970" | 1970 | |- | style='text-align:right'| 117 | ''[[:d:Q106559735|Anatolij Nikolaevič Kaševarov]]'' | 1999 | | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-19 | [[Биләү]] | | |- | style='text-align:right'| 118 | ''[[:d:Q108040998|Andrey Artyukhov]]'' | 1981-10 | 1985-11 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-18 | [[Дим (станция)]] | | |- | style='text-align:right'| 119 | ''[[:d:Q108528739|Файнштейн, Эммануил Григорьевич]]'' | 1944 | 1945 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-11-07 | [[Кривой Рог]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-19 | [[Кривой Рог]] |- | style='text-align:right'| 120 | ''[[:d:Q108671962|Nikolaj Nikolajevič Petrov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-02-12 | | data-sort-value="1998" | 1998-05-30 | |- | style='text-align:right'| 121 | ''[[:d:Q109425619|Леонид Павлович Юшков]]'' | | | | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1890" | 1890 | | data-sort-value="1970" | 1970 | |- | style='text-align:right'| 122 | ''[[:d:Q109489586|Светуньков, Сергей Геннадьевич]]'' | | | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="1960" | 1960-08-31 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | |- | style='text-align:right'| 123 | ''[[:d:Q109490053|Шур, Соломон Саулович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1920" | 1920-01-09 | [[Орша]] | data-sort-value="2009" | 2009-08 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 124 | ''[[:d:Q109493483|Vladimir Ivanovič Ivanov-Omskij]]'' | | | ''[[:d:Q4497732|Санкт-Петербург дәүләт университетының химия факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1932" | 1932-12-19 | [[Волгоград]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-15 | ''[[:d:Q51004|Siversky]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | ''[[:d:Q110152852|Ivan Goncharov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q112470706|Volf Motylev]]'' | 1925 | | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q1246977|Кызыл профессура институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-01-01 | [[Витебск губернасы|Витебск гөбернәсе]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-01 | |- | style='text-align:right'| 127 | ''[[:d:Q112819239|Oleg L. Fedin]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 128 | ''[[:d:Q112988694|Шердаков, Владислав Николаевич]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1934" | 1934-09-16 | ''[[:d:Q18767572|Bolshaya Luka]]'' | data-sort-value="2002" | 2002-08-15 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 129 | ''[[:d:Q113414680|Alexey Orlov]]'' | | | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="1917" | 1917-04-06 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-16 | ''[[:d:Q98166011|Berezayka]]'' |- | style='text-align:right'| 130 | ''[[:d:Q116997200|Воробьёв, Леонид Евгеньевич]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1939" | 1939-06-08 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-03 | |- | style='text-align:right'| 131 | ''[[:d:Q119685097|Vadim K. Ivanov]]'' | 1978-11<br/>2020-01<br/>2012<br/>1999-12 | 2018<br/>2017-08 | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-05 | ''[[:d:Q245747|Budogoshch]]'' | | |- | style='text-align:right'| 132 | ''[[:d:Q120265980|Кендысь, Павел Николаевич]]'' | 1961 | 1980 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1908" | 1908-08-16 | [[Орёл]] | | |- | style='text-align:right'| 133 | ''[[:d:Q120267413|Глухов, Владимир Викторович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1947" | 1947-05-16 | [[Мәскәү]] | | |- | style='text-align:right'| 134 | ''[[:d:Q123510463|Ljudmila Walentinowna Lbow]]'' | | | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-30 | ''[[:d:Q4250916|Kyren]]'' | | |- | style='text-align:right'| 135 | ''[[:d:Q124771752|Ломакин, Александр Александрович]]'' | | | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | | data-sort-value="1903" | 1903-04-16 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 136 | ''[[:d:Q125201733|Vsevolod Dyakonov]]'' | 1929 | 1931 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q15814223|Михаил артиллерия укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-05-23 | | data-sort-value="1942" | 1942-04-28 | [[Екатеринбург]] |- | style='text-align:right'| 137 | ''[[:d:Q131726276|Aram Sveshnikov]]'' | | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | [[математик]] | data-sort-value="1911" | 1911-11-18 | [[Санкт-Петербург]]<br/>[[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1979" | 1979-03-24 | |- | style='text-align:right'| 138 | ''[[:d:Q131931420|Александр Фёдорович Шингарев]]'' | 1930 | 1934 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1901" | 1901-03-18 | [[Таганрог]] | data-sort-value="1991" | 1991 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 139 | ''[[:d:Q136698462|Доманский Борис Иосифович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 140 | ''[[:d:Q136699754|Evgeny Yurevich]]'' | 1953<br/>1966<br/>1971 | 1966<br/>1973 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1926" | 1926-11-25 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2020" | 2020-06-03 | |- | style='text-align:right'| 141 | ''[[:d:Q136702777|Сабинин Юрий Алексеевич]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 142 | ''[[:d:Q136709471|Кнорринг Вадим Глебович]]'' | | | | | | | | |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q136709687|Дранников Василий Гаврилович]]'' | 1958 | 1974 | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 144 | ''[[:d:Q136758678|Nikolai Shaplygin]]'' | | | | | | | | |- | style='text-align:right'| 145 | ''[[:d:Q136758849|Никольский Георгий Николаевич]]'' | | | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 146 | ''[[:d:Q136769047|Попов Владимир Константинович]]'' | | | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 147 | ''[[:d:Q136769119|Васильев Дмитрий Васильевич]]'' | | | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 148 | ''[[:d:Q4481260|Vladimir Farmakovsky]]'' | 1914 | | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | [[инженер]] | data-sort-value="1880" | 1880-10-21 | [[Сембер]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-05 | |- | style='text-align:right'| 149 | ''[[:d:Q4492662|Viktor Frenkel]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-23 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-07 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 150 | ''[[:d:Q4492668|Mark Isaakovitsj Frenkel]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1909" | 1909-08-14 | ''[[:d:Q737925|Бар]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-06-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 151 | ''[[:d:Q4492752|Mikhail Isidorovich Fridman]]'' | | | ''[[:d:Q50281959|Moscow Imperial University, Faculty of Law]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1875" | 1875-08-10 | [[Тум|Томск]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-21 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 152 | ''[[:d:Q4493996|Михаил Фёдоров]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1945" | 1945-05-11 | [[Таллинн]] | | |- | style='text-align:right'| 153 | ''[[:d:Q4520853|Mikhail Shatalen]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q3652444|Тифлис гимназиясе]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1866" | 1866-01-01 | [[Анапа]] | data-sort-value="1957" | 1957-01-31 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 154 | ''[[:d:Q4524762|Marina Chichkina]]'' | | | ''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-14 | [[Чудово]] | | |- | style='text-align:right'| 155 | ''[[:d:Q4527494|Mikhail Vasilyevich Shuleikin]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1884" | 1884-10-21 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1939" | 1939-07-17 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 156 | ''[[:d:Q4529173|Aleksandr Shchukin]]'' | 1945 | | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1900" | 1900-07-09 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-11 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[Рафаил Йосыпов]] | | | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | [[Казан]] | data-sort-value="2024" | 2024-11-07 | |- | style='text-align:right'| 158 | ''[[:d:Q12111911|Anton Komar]]'' | | | ''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-01-30 | ''[[:d:Q4084464|Berezna]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-03-14 | |- | style='text-align:right'| 159 | ''[[:d:Q12554242|Moisey Korsunsky]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1903" | 1903-04-19 | [[Ростов-на-Дону]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-06 | [[Алматы]] |- | style='text-align:right'| 160 | ''[[:d:Q12747564|Հակոբ Խլիտչիև]]'' | 1913 | | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[галим]] | data-sort-value="1886" | 1886-12-01 | [[Ростов-на-Дону]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-14<br/>1963-04-16 | [[Белград]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[Илья Прокопьев]] | | | ''[[:d:Q31458|Тын океан дәүләт университетының Педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-29 | [[Урнар районы]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-20 | [[Чабаксар]] |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q14190619|Alexey Stepanovich Lomshakov]]'' | | | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-03-09 | [[Барнавыл]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-10 | [[Прага]] |- | style='text-align:right'| 163 | ''[[:d:Q15065051|Aleksey Volkov]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1863" | 1863-01-15 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-29 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 164 | ''[[:d:Q15066914|Semjon Nikolaevitsj Oesatiy]]'' | | | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1875" | 1875 | [[Чернигов|Черниһив]] | data-sort-value="1944" | 1944 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 165 | ''[[:d:Q15068660|Mikhail Kirpichev]]'' | | | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1879" | 1879-08-23 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-10 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 166 | ''[[:d:Q15074470|Vadim Musayev]]'' | | | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1962" | 1962-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 167 | ''[[:d:Q15081027|Ratmir Poluektov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-04-14 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2012" | 2012-03-27 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 168 | ''[[:d:Q15720341|Boris Nikolaevich Menshutkin]]'' | | | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1874" | 1874-04-17 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1938" | 1938-09-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 169 | ''[[:d:Q15845911|Konstantin Strakhovich]]'' | | | | [[галим]]<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1904" | 1904-10-01 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1968" | 1968-11-21<br/>1969-11-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 170 | ''[[:d:Q16437759|Ibrahim Tazhiyev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-01-20 | [[Сырдәрья өлкәсе (Россия империясе)|Сырдәрья өлкәсе]] | data-sort-value="1960" | 1960-09-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 171 | ''[[:d:Q16628659|Vadim Bystryansky]]'' | | | ''[[:d:Q28667071|Saint Petersburg 6th gymnasium]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | data-sort-value="1886" | 1886-05-01 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1940" | 1940-12-13 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q16665573|Tatiana Abramovna Kontorova]]'' | | | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-12-16 | | data-sort-value="1977" | 1977 | |- | style='text-align:right'| 173 | ''[[:d:Q16674689|Мастеров, Вадим Фёдорович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-17 | [[Архангельск]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-28 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[Георгий Остроумов]] | | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1898" | 1898-12-27 | [[Пенза]] | data-sort-value="1985" | 1985-05-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 175 | ''[[:d:Q17617255|Anatoly Pervozvansky]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1932" | 1932-04-23 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 176 | ''[[:d:Q18009827|Aleksey Bocharov]]'' | | | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1964" | 1964-12-15 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 177 | ''[[:d:Q18015262|Pavel Kobeko]]'' | | | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1897" | 1897-06-11 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1954" | 1954-01-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 178 | ''[[:d:Q18044663|Georgy Lokhmatikov]]'' | | | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="1929" | 1929-05-20 | [[Воронеж]] | data-sort-value="2002" | 2002 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 179 | ''[[:d:Q18115577|Solomon Abramovitsj Kantor]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1908" | 1908 | [[Браслав|Браслау]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 180 | ''[[:d:Q18401248|Boroech Voelfovitsj Braoede]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1910" | 1910-08-08 | [[Даугавпилс]] | data-sort-value="1999" | 1999-02-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q18543553|Vasiliy Savvitsj Ljasjenko]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-02-06 | [[Екатеринослав губернасы]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-09 | |- | style='text-align:right'| 182 | ''[[:d:Q18634912|Simon Zalmanovich Roginskiĭ]]'' | | | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1900" | 1900-03-12 | [[Парычы]] | data-sort-value="1970" | 1970-02-05 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 183 | ''[[:d:Q19614031|Dmitriy Emeljanovitsj Brill]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1901" | 1901-05-16 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-21 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 184 | ''[[:d:Q19661483|Boris Konstantinov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-06-23 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-09 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 185 | ''[[:d:Q19721812|Timofey Lebedev]]'' | 1947 | 1978 | | [[галим]] | data-sort-value="1901" | 1901 | | data-sort-value="1991" | 1991 | |- | style='text-align:right'| 186 | ''[[:d:Q19742072|Michail Nikolaevitsj Boesjoeev]]'' | | | | [[галим]] | data-sort-value="1899" | 1899-07-26 | | data-sort-value="1976" | 1976-04-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 187 | ''[[:d:Q19907625|Ivan Voznesenskiy]]'' | | | | [[галим]] | data-sort-value="1887" | 1887-01-05 | [[Кронштадт]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-28 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 188 | ''[[:d:Q19908823|Nikolay Pavlovskiy]]'' | | | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1884" | 1884-12-06 | [[Орёл]] | data-sort-value="1937" | 1937-05-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q20513269|Լևոն Տեր-Մկրտչյան]]'' | 1948 | 1950 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[инженер]] | data-sort-value="1908" | 1908-08-22 | [[Бакы]] | | |- | style='text-align:right'| 190 | ''[[:d:Q21092691|Zelman Markovic Gamze]]'' | | | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q5352191|техник]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-04-30 | [[Сморгонь|Смарһонь]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-23 | |- | style='text-align:right'| 191 | ''[[:d:Q21094022|Гомоюнов, Константин Константинович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1923" | 1923-11-19 | [[Владивосток]] | | |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q21094136|Aleksandr Gorev]]'' | | | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1884" | 1884-05-16 | | data-sort-value="1953" | 1953-04-15 | |- | style='text-align:right'| 193 | ''[[:d:Q21097096|Aleksandr Michaylovitsj Zalesskiy]]'' | 1920 | 1972 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1892" | 1892-11-27 | [[Урюпинск]] | data-sort-value="1976" | 1976-02-16 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 194 | ''[[:d:Q21101804|Корнилов, Юрий Георгиевич]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | data-sort-value="1907" | 1907 | ''[[:d:Q2980442|Myropil]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-30 | |- | style='text-align:right'| 195 | ''[[:d:Q21109798|Γκριγκόρι Νεκλιούντοφ]]'' | | | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="1898" | 1898 | | data-sort-value="1980" | 1980 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 196 | ''[[:d:Q21133334|Nikolai Shashmurin]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1910" | 1910-10-26 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1996" | 1996 | ''[[:d:Q1116052|Bologovsky District]]'' |- | style='text-align:right'| 197 | ''[[:d:Q21141794|Νικολάι Φραντσούζοφ]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>[[инженер]] | data-sort-value="1920" | 1920 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1969" | 1969-07-09 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 198 | ''[[:d:Q21145407|Vatslav Alexandrovich Tolvinsky]]'' | | | ''[[:d:Q57998699|Санкт-Петербург политехник институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1887" | 1887-01-29 | [[Vilnius]] | data-sort-value="1952" | 1952 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 199 | ''[[:d:Q21154136|Померанцев, Виктор Владимирович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q2878105|инженер-энергетик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-10 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1984" | 1984 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q21406185|Юноша, Алексей Петрович]]'' | | | ''[[:d:Q4419525|Сембер кәдит курпысы]]'' | [[офицер]] | data-sort-value="1876" | 1876-02-01 | [[Ырынбур]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-25 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 201 | ''[[:d:Q21641049|Oleg Lebedev]]'' | | | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-30 | [[Сясьстрой]] | | |- | style='text-align:right'| 202 | ''[[:d:Q22246862|Aleksandr Leontyev]]'' | | | ''[[:d:Q2624043|Пажлар корпусы]]''<br/>''[[:d:Q28729082|Санкт-Петербург император университеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | data-sort-value="1859" | 1859 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1923" | 1923-10-27 | ''[[:d:Q753219|New Town]]'' |- | style='text-align:right'| 203 | ''[[:d:Q23655271|Tatjana Fjodorowna Borowik-Romanowa]]'' | | | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | data-sort-value="1896" | 1896-01-10 | [[Тум|Томск]] | data-sort-value="1981" | 1981 | |- | style='text-align:right'| 204 | ''[[:d:Q23655405|Vsevolod Vansheyd]]'' | | | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2106711|кораб төзүчесе]]'' | data-sort-value="1890" | 1890-08-07 | | data-sort-value="1982" | 1982-09-27 | |- | style='text-align:right'| 205 | ''[[:d:Q23656204|Juri Petrowitsch Maslakowez]]'' | 1953 | 1967 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-08-08 | [[Өрҗем]] | data-sort-value="1967" | 1967 | |- | style='text-align:right'| 206 | ''[[:d:Q23656695|Konstantin Shahno]]'' | | | ''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]] | data-sort-value="1909" | 1909-01-01 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1995" | 1995 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 207 | ''[[:d:Q23769755|Yulian Nekhendzi]]'' | | | ''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1901" | 1901-06-19 | ''[[:d:Q70598|Сквыра]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-19 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 208 | ''[[:d:Q24352430|Глинтерник, Савелий Романович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-05-23 | | | |- | style='text-align:right'| 209 | ''[[:d:Q24352565|Ivan Ivanovič Kirillov]]'' | | | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1902" | 1902-03-30 | | data-sort-value="1993" | 1993-07-11 | |- | style='text-align:right'| 210 | ''[[:d:Q24643253|Andrey Anselm]]'' | | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-05-18 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1988" | 1988-08-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 211 | ''[[:d:Q25390637|Valeriy Vasilevitsj Ribin]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1941" | 1941-05-04 | [[Бялысток|Белосток]] | data-sort-value="2025" | 2025-01-13 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 212 | ''[[:d:Q25999578|Anatoly Olesievich Slisenko]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-15 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | |- | style='text-align:right'| 213 | ''[[:d:Q26776711|Yury Kukushkin]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-08 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 214 | ''[[:d:Q27016802|Stanisław Kunicki]]'' | | | ''[[:d:Q48940342|Элемтә юллары мөһәндисләре институты]]'' | | data-sort-value="1859" | 1859-05-03 | [[Брест]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-08 | [[Варшава]] |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q28542643|Vladimir Mostepanenko]]'' | 2013-10-01 | | | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-11 | | | |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q28665076|Михайлуца, Николай Николаевич]]'' | | | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-10 | | data-sort-value="2003" | 2003 | |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q29359697|Walerija Jewgenjewna Tschernjawskaja]]'' | | | [[И. Н. Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты|Илья Николаевич Ульянов исемендәге Сембер дәүләт педагогия университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1968" | 1968-08-14 | [[Вольск]] | | |- | style='text-align:right'| 218 | ''[[:d:Q30346392|A. V. (Andreĭ Valʹterovich) Grinëv]]'' | | | ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-04 | | | |- | style='text-align:right'| 219 | ''[[:d:Q30502479|Alexey Tomilin]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q15839136|цитолог]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | |- | style='text-align:right'| 220 | ''[[:d:Q32362419|Vasily Stepanovich Starovoitov]]'' | | | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-01-21 | [[Марозавичы (Буда-Кашалёвский районы)|Марозавичы]] | data-sort-value="2002" | 2002-03-29 | [[Лондон]] |- | style='text-align:right'| 221 | ''[[:d:Q37391394|Alexander Kanapin]]'' | 2021-01-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 222 | ''[[:d:Q41049340|Konstantin Kozlov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 223 | ''[[:d:Q41199565|Eoegenijus Levovitsj Ivtsjenko]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-02 | [[Литва Совет Социалистик Республикасы|Литва Сәвит Кораучыл Илкенеше]] | | |- | style='text-align:right'| 224 | ''[[:d:Q41201508|Хесин, Борис Зямович]]'' | | | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-24 | [[Гомель]] | data-sort-value="2008" | 2008 | |- | style='text-align:right'| 225 | ''[[:d:Q41636094|Andrey V. Vasin]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 226 | ''[[:d:Q42295505|Шнеерсон, Герман Абрамович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-13 | | | |- | style='text-align:right'| 227 | ''[[:d:Q42295518|Dmitry Yakovlev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-05 | | | |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q42295678|Sergei Nazarov]]'' | | | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-29 | | | |- | style='text-align:right'| 229 | ''[[:d:Q42296068|Vladimir Samsonov]]'' | | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-15 | [[Кольчугино]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-13 | |- | style='text-align:right'| 230 | ''[[:d:Q42566895|Georgy Rychkov]]'' | 2009-09-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q42566903|Alexander Yakimov]]'' | 2010 | 2024-06 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 232 | ''[[:d:Q42585960|Andrey Lipovskii]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q43424215|David Kaminker]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1912" | 1912-05-24 | [[Житомир]] | data-sort-value="1976" | 1976-11-06 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 234 | ''[[:d:Q43429154|Флорин, Виктор Анатольевич]]'' | | | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1899" | 1899-11-24 | [[Лиепая]] | data-sort-value="1960" | 1960-05-12 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[Валерий Фёдоров]] | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-03 | [[Арыслан (Татарстан)|Арыслан (Кайбыч районы)]] | | |- | style='text-align:right'| 236 | ''[[:d:Q47435878|Pjotr Dmitrievitsj Zegzjda]]'' | | | | [[профессор]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-04 | [[Саликам]] | data-sort-value="2022" | 2022-02-12 | |- | style='text-align:right'| 237 | ''[[:d:Q47453989|Алексей Иванович Боровков]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1955" | 1955-06-07 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q48953548|Кривцов, Антон Мирославович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1967" | 1967-02-20 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 239 | ''[[:d:Q48954191|Konstantin Seleznev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1920" | 1920-11-22 | | data-sort-value="1998" | 1998-07-14 | |- | style='text-align:right'| 240 | ''[[:d:Q50289101|Semion Kazarov]]'' | | | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1927" | 1927-08-20 | [[Әстерхан]] | data-sort-value="2000" | 2000-10-30 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[Гөргери Мельников|Гөргери Мелников]] | | | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1903" | 1903-01-07 | [[Керәшен Казысы]] | No/unknown value | No/unknown value |- | style='text-align:right'| 242 | ''[[:d:Q51446365|Vladimir Katkovnik]]'' | 1976-09-01<br/>1966-09-01 | 1991-10-30<br/>1976-08-30 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 243 | ''[[:d:Q51667532|Мария Алексеевна Акопова]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-06 | | data-sort-value="2015" | 2015-04-14 | |- | style='text-align:right'| 244 | ''[[:d:Q51668845|Владимир Сергеевич Дехтярёв]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-21 | | data-sort-value="1980" | 1980-12-21 | |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q51669768|Михаил Алексеевич Василик]]'' | | | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[галим]] | data-sort-value="1935" | 1935-01-20 | ''[[:d:Q4391212|Rakhny]]'' | data-sort-value="2005" | 2005-02-05 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 246 | ''[[:d:Q51670094|Николай Степанович Верещагин]]'' | | | | [[галим]] | data-sort-value="1866" | 1866 | | data-sort-value="1923" | 1923 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 247 | ''[[:d:Q51918369|Ruzsky Dmitry Pavlovich]]'' | | | ''[[:d:Q84151|Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1869" | 1869-01-18 | [[Ветлуга (шәһәр)|Ветлуга]] | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Загреб]] |- | style='text-align:right'| 248 | ''[[:d:Q52134396|Aleksandr Finkelshteyn]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[фәлсәфәче]] | data-sort-value="1904" | 1904-10-31 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-20 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 249 | ''[[:d:Q52600495|Georgiy Nikolayevich Aleksandrov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1930" | 1930-01-07 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-04 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 250 | ''[[:d:Q52699702|Ilya Bizin]]'' | 2015-01-14 | 2018-03-31 | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | data-sort-value="2000" | 20th century | | | |- | style='text-align:right'| 251 | ''[[:d:Q53855494|Sergei Tretyakov]]'' | 1980 | 2000-01 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Санкт-Петербург]] | | |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q55103790|Сергеев, Виталий Владимирович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1971" | 1971-11-18 | | | |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q55106524|Блюмберг, Виталий Альбертович]]'' | | | | [[галим]] | | | | |- | style='text-align:right'| 254 | ''[[:d:Q56779051|Diego Germini]]'' | 2016-01-01 | 2016-12-31 | ''[[:d:Q1758474|University of Parma]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 255 | ''[[:d:Q56870619|Ivan Ivanovich Wiebe]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1902" | 1902-12-27 | | data-sort-value="1969" | 1969-12-27 | [[Чиләбе]] |- | style='text-align:right'| 256 | ''[[:d:Q56884653|Otto Germanovich Ditz]]'' | | | ''[[:d:Q2996600|Генераль штаб академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2443377|топограф]]''<br/>''[[:d:Q294126|surveyor]]'' | data-sort-value="1876" | 1876-11-04 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | data-sort-value="1957" | 1957-12-17 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 257 | ''[[:d:Q57017544|Michael V Dubina]]'' | 2008 | 2017-06 | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 258 | ''[[:d:Q57021529|Dmitry Kotov]]'' | 2007 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 259 | ''[[:d:Q57031913|Alexander B Freidin]]'' | 2002 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 260 | ''[[:d:Q57059299|Simone Taioli]]'' | 2020-09-01 | 2022-02-25 | ''[[:d:Q930528|Тренто университеты]]''<br/>''[[:d:Q131262|Болонья университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 261 | ''[[:d:Q57060849|Vitaly A Kuzkin]]'' | 2009 | | ''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 262 | ''[[:d:Q57169122|Yury Barmenkov]]'' | 1991-07-01 | 1996-07-31 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-05 | | | |- | style='text-align:right'| 263 | ''[[:d:Q57391599|Oleg Tolochko]]'' | 1991-10-29 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 264 | ''[[:d:Q57445306|Vladimir Itsykson]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 265 | ''[[:d:Q57476149|Konstantin Shevchenko]]'' | 2020-09 | 2022-09 | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 266 | ''[[:d:Q57902936|Alexander Lavrov]]'' | 1979-05 | 2017 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 267 | ''[[:d:Q57939641|Alexey Filimonov]]'' | 2005-03-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 268 | ''[[:d:Q57954931|Rodionov Dmitrii]]'' | 2016 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 269 | ''[[:d:Q58189471|Alexei Vassiliev]]'' | 1996-04-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 270 | ''[[:d:Q58202165|Vladimir Glukhov]]'' | 1970 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 271 | ''[[:d:Q58327750|Olga Sokolova]]'' | 2014-06-01 | 2017-06-15 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 272 | ''[[:d:Q58833224|Andrey Nikiforov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q58839040|Olga Vavelyuk]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 274 | ''[[:d:Q59661756|Sergey Vakhrushev]]'' | 2005-09-01 | | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 275 | ''[[:d:Q59681631|Andrey Pichugin]]'' | | | ''[[:d:Q1665106|National Institute for Agricultural Research]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | data-sort-value="1979" | 1979 | | | |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q59681814|Svetlana Surkova]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 277 | ''[[:d:Q59684355|Victor Karpov]]'' | 1973-09-01 | 1992-09-01 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 278 | ''[[:d:Q60524919|Mikhail Ulanov]]'' | 2011-01-01 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 279 | ''[[:d:Q60668915|Nina Goryunova]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-11-12 | [[Мәскәү]] | data-sort-value="1971" | 1971-01-31 | |- | style='text-align:right'| 280 | ''[[:d:Q60695076|Биржаков, Михаил Борисович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-23 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 281 | ''[[:d:Q60761223|Alexander Lukin]]'' | 1984 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 282 | ''[[:d:Q60826475|Шрейбер, Георгий Яковлевич]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1896" | 1896-11-09 | | data-sort-value="1944" | 1944-10-03 | |- | style='text-align:right'| 283 | ''[[:d:Q60829409|Vladimir Palmov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-07 | [[Батум]] | data-sort-value="2018" | 2018-10-15 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 284 | ''[[:d:Q60831368|Рис, Владимир Фёдорович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1907" | 1907-09-28 | | data-sort-value="1991" | 1991-05-10 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 285 | ''[[:d:Q61627867|Andrey Ponomarev]]'' | 2009-10-12 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 286 | ''[[:d:Q61750034|Yana Zabrodskaya]]'' | 2019-09-03 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 287 | ''[[:d:Q62050965|Sergey Musikhin]]'' | 1976-06-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 288 | ''[[:d:Q62225568|Galina L. Klimchitskaya]]'' | | | | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 289 | ''[[:d:Q62748177|Georgy Kazakov]]'' | 2007-11-01<br/>2002-07-01 | 2011-03-31<br/>2007-10-31 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 290 | ''[[:d:Q64495599|Miladin Stefanovic]]'' | 2022-06-09 | 2024-08-31 | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 291 | ''[[:d:Q65125634|Корольков, Владимир Ильич]]'' | | | | [[галим]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-19 | | data-sort-value="2015" | 2015-08-03 | |- | style='text-align:right'| 292 | ''[[:d:Q65153461|Boris Sotskov]]'' | 1938 | 1942 | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-21 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | data-sort-value="1972" | 1972-11-04 | [[Мәскәү]] |- | style='text-align:right'| 293 | ''[[:d:Q67377768|Victor Kim]]'' | 2008-09-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-09 | | | |- | style='text-align:right'| 294 | ''[[:d:Q68589265|Michael Firsov]]'' | 2010 | 2014 | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 295 | ''[[:d:Q70252057|Тиходеев, Павел Михайлович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1893" | 1893-12-17 | | data-sort-value="1978" | 1978-08-03 | |- | style='text-align:right'| 296 | ''[[:d:Q73200596|Vladimir A. Yerokhin]]'' | 2001-05-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q73880105|Mikhail Boyarshinov]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-11-20 | [[Сыростан (авыл)]] | data-sort-value="1988" | 1988-09-01 | [[Магнитогорск]] |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q76903023|Nikolai N. Lebedev]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[профессор]]<br/>[[математик]] | data-sort-value="1911" | 1911-05-01 | [[Украина]] | data-sort-value="1994" | 1994 | |- | style='text-align:right'| 299 | ''[[:d:Q76903326|Mikhail Kontorovich]]'' | | | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | data-sort-value="1906" | 1906 | [[Сычёвка]] | data-sort-value="1987" | 1987 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 300 | ''[[:d:Q79776640|Alexey E Madison]]'' | 2007-10 | 2008-12 | ''[[:d:Q51985|Берлин техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q80066259|Irina V. Chernyshova]]'' | 1995 | 2010 | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 302 | ''[[:d:Q81068836|Alexey Melnikov]]'' | 2017-02 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 303 | ''[[:d:Q82044539|Innokentii Vishnyakov]]'' | 2019-11-25 | | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201821|Institute of Cytology, Russian Academy of Sciences]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 304 | ''[[:d:Q82578723|Marina Baryshnikova]]'' | 2010-04-01 | 2014-10-01 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 305 | ''[[:d:Q82778734|Pavel R Goncharov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 306 | ''[[:d:Q83183446|Elena A. Lebedeva]]'' | 2010-09-01 | | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 307 | ''[[:d:Q84413421|Valentina Zhurikhina]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 308 | ''[[:d:Q84720651|Vasilij Vladimirovič Afanas‘jev]]'' | | | | ''[[:d:Q1327627|электротехник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-30 | | data-sort-value="1989" | 1989 | |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q84723599|Гринберг, Анатолий Павлович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | data-sort-value="1910" | 1910 | [[Кременец|Кременетс]] | data-sort-value="1985" | 1985 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 310 | ''[[:d:Q84724454|Александр Александрович Вульф]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[профессор]] | data-sort-value="1895" | 1895 | ''[[:d:Q4335416|Опочка өязе]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-01 | |- | style='text-align:right'| 311 | ''[[:d:Q85554919|Alexandra S Sheremet]]'' | 2014-02-06 | 2015-12-31 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 312 | ''[[:d:Q85632987|Nikolai Ushakov]]'' | 2012-09 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 313 | ''[[:d:Q85632988|Leonid Liokumovich]]'' | 1993-01-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 314 | ''[[:d:Q85906717|Pavel A Orlov]]'' | 2011<br/>2007 | 2017 | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2093139|University of Eastern Finland]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 315 | ''[[:d:Q85997404|Alexander Schmidt]]'' | 1992 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 316 | ''[[:d:Q86658074|Daisuke Hirata]]'' | 2022-08<br/>2020-06 | 2021-12 | ''[[:d:Q1057199|Һоккайдо университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 317 | ''[[:d:Q87468330|Vitaliy Gasumyants]]'' | 1987 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 318 | ''[[:d:Q88082043|Anton M Krivtsov]]'' | 2005-12-05 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 319 | ''[[:d:Q89431985|Viktoria M Kapralova]]'' | 2002-04-22 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 320 | ''[[:d:Q89441509|Aleksandra Petrova]]'' | 2017-08 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q89527142|Iulian Ihnatov]]'' | | 2012 | ''[[:d:Q1523902|Яссы университеты]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 322 | ''[[:d:Q90417283|Serge Gavrilov]]'' | 2016 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 323 | ''[[:d:Q90472623|Iurii Mitrankov]]'' | 2017-08-01 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 324 | ''[[:d:Q90639996|Iana Fedorova]]'' | 2021-03-01 | 2022-07-08 | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 325 | ''[[:d:Q90888916|Anton N Sofronov]]'' | 2010-09-01 | 2019-04-01 | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 326 | ''[[:d:Q90888919|Roman M Balagula]]'' | 2012-03-01 | 2019-06-22 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 327 | ''[[:d:Q90951577|Elena Plekhanova]]'' | 2017-02-25 | 2017-12-31 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 328 | ''[[:d:Q91174615|Evgenii Oborin]]'' | 2014-09-01 | 2015-08-31 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 329 | ''[[:d:Q91861339|Alexey B Terentjev]]'' | 2015<br/>2014 | 2015 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 330 | ''[[:d:Q91861344|Pavel O Smirnov]]'' | 2008-10<br/>2006-09 | 2008-10 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 331 | ''[[:d:Q91869670|Igor Polozov]]'' | 2014 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 332 | ''[[:d:Q92051759|Anton Naumov]]'' | 2014-05-01<br/>2010-09-01<br/>2007-11-01 | 2010-09-01 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 333 | ''[[:d:Q92124723|Maria Yakunina]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 334 | ''[[:d:Q92529879|Михаил Георгиевич Евангулов]]'' | | | ''[[:d:Q51882723|Петербург технология институты]]'' | ''[[:d:Q688603|инженер-технолог]]'' | data-sort-value="1870" | 1870 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="1942" | 1942 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 335 | ''[[:d:Q92752499|Maxim Baranov]]'' | 2018-12-28 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 336 | ''[[:d:Q92874277|Dmitry A Pshenay-Severin]]'' | 2003 | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q95975026|Vladislav Bakayev]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 338 | ''[[:d:Q95995365|Denis V Nazarov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q96205468|Constantine Korikov]]'' | 2014-09-01<br/>2019-01-01 | 2019-01-01<br/>2023-03-01 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 340 | ''[[:d:Q96371054|Леанід Сяргеевіч Пузырэўскі]]'' | | | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-07 | [[Гарадок|Һарадок]] | | |- | style='text-align:right'| 341 | ''[[:d:Q96428879|Elena Velichko]]'' | 2011-01 | | ''[[:d:Q1342013|ИТМО университеты]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 342 | ''[[:d:Q96428880|Sergey Makarov]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 343 | ''[[:d:Q96428882|Elina Nepomnyashchaya]]'' | | | | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 344 | ''[[:d:Q96683893|Anton Sabantsev]]'' | 2009-10-01 | 2016-05-31 | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 345 | ''[[:d:Q97278680|Скобелев, Виктор Ефимович]]'' | | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="1907" | 1907-09-27 | [[Санкт-Петербург]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-11 | [[Санкт-Петербург]] |- | style='text-align:right'| 346 | ''[[:d:Q97315408|Vladimir Kind]]'' | | | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | data-sort-value="1883" | 1883-07-20 | [[Россия империясе|Россия Империясе]] | data-sort-value="1938" | 1938 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] |- | style='text-align:right'| 347 | ''[[:d:Q97382610|Aleksandr Belyaev]]'' | 1979 | | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-13 | | | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == {{Портал|Шәхесләр|Мәгариф|Россия}} * [[Санкт-Петербург политехник университетын тәмамлаучылар исемлеге]] * [[Казан университеты укытучылары һәм хезмәткәрләре исемлеге]] [[Төркем:Санкт-Петербург университетлары|*]] [[Төркем:Санкт-Петербург вузлары укытучылары]] [[Төркем:Исемлекләр:Югары уку йортлары буенча шәхесләр]] nm9wafqc1tu9bhofttzft9w9csn129c 0 1311016 6099464 5970731 2026-11-07T14:55:56Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099464 wikitext text/x-wiki {{Оешма |исем = Ставрополь крае мөселманнары Диния нәзарәте |альтернатив исем = |background_color=#4B92DB |логотип = Logo-dumsk.jpg |логотип зурлыгы = 150 |рәсем асты язуы = |харита1 = |харита зурлыгы1 = |легенда1 = |харита2 = |харита зурлыгы2 = |легенда2 = |бергәлек = |үзәкнең төре = Баш-фатир |үзәк = [[Россия]] <br/>[[Ставрополь крае]], [[Пятигорск]], Сквозной ткр, 2/6 |төре = дини оешма |телләр = [[Гарәп теле|гарәп]], [[Рус теле|рус]] |җитәкче вазифасы1 = '''[[Мөфти]]''' |җитәкче исеме1 = [[Мөхәммәт Рәхимов]] |җитәкче вазифасы2 = |җитәкче исеме2 = |җитәкче вазифасы3 = |җитәкче исеме3 = |нигезләүче1 = |нигезләү сәбәпләре1 = '''РФ Юстиция министрлыгында теркәлү''' |нигезләү көне1 = [[2010 ел]] |нигезләүче2 = |нигезләү сәбәпләре2 = '''җирле мөселман җәмгыяте инициативасы''' |нигезләү көне2 = [[2010 ел]] |нигезләүче6 = |нигезләү сәбәпләре6 = |нигезләү көне6 = |ябу сәбәпләре = |ябу көне = |сайт = [https://dumsk.com/about/38864-duhovnoe-upravlenie-musulman-stavropolskogo-kraya-istoriya-sozdaniya-osnovnye-svedeniya.html dumsk.com] |искәрмә1 = |искәрмә2 = |искәрмә5 = }} '''Ставрополь крае мөселманнары Диния нәзарәте''' ({{lang-ru|Духовное Управление мусульман Ставропольского края}}, {{lang-ar|الإدارة الدينية لمسلمي محافظة ستافروبول}}), ''рәсми исеме'' «Ставрополь крае мөселманнары Диния нәзарәте» үзәкләштерелгән дини оешмасы ({{lang-ru|Централизованная религиозная организация «Духовное Управление мусульман Ставропольского края», ЦРО ДУМ СК}}) ― [[Россия Федерациясе]]нең [[Ставрополь крае]] территориясендәге мөселман җәмгыятьләрен берләштерүче үзәкләштерелгән дини оешма, мөфтият. == Тарих == Ставрополь крае мөселманнары Диния нәзарәте [[2010 ел]]да оештырылган. 2010 елның 5 маенда [[Россия Федерациясе юстиция министрлыгы]]ның Ставрополь крае буенча Баш идарәсендә дәүләт теркәве узган. Ставрополь крае мөселманнары Диния нәзарәте рәисе, [[мөфти]] итеп [[Мөхәммәт Рәхимов|Мөхәммәт хаҗи Рәхимов]] сайланган. Ул шулай ук 2010―2024 елларда [[Төньяк Кавказ мөселманнарының координация үзәге|Төньяк Кавказ мөселманнары Координация үзәге]] башкарма комитеты рәисе<ref>[https://kcmsk.ru/novosti/izbranie-predsedatelja-kcmsk/ Избрание председателя КЦМСК.] Координационный центр мусульман Северного Кавказа{{ref-ru}}</ref> булып торган. 2010 елның 8 декабреннән 2013 елның июленә кадәр Ставрополь крае мөселманнары Диния нәзарәте «[[Россия Ислам килешүе ассоциациясе]] (Бөтенроссия мөфтияте)» үзәкләштерелгән дини оешмасы составында булган<ref>{{cite web|url=http://raisrf.ru/?p=6|title=Структура и руководящие органы|publisher=Российская ассоциация исламского согласия|access-date=2012-10-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6Cr2iPQYr?url=http://raisrf.ru/?p=6|archive-date=2012-12-12|url-status=live|accessdate=2026-01-04|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305165356/http://raisrf.ru/?p=6}}</ref>. 2016 елның 14 мартында суд карары буенча әлеге Бөтенроссия мөфтияте бетерелгән<ref>[https://www.audit-it.ru/contragent/1115999000017_tsentralizovannaya-religioznaya-organizatsiya-rossiyskaya-assotsiatsiya-islamskogo-soglasiya-vserossiyskiy-muftiyat#subdivisions ЦРО Российская ассоциация исламского согласия (Всероссийский муфтият).] audit-it.ru</ref>. == Состав == Ставрополь крае мөселманнарының Диния нәзарәте составына 30 мөселман дини оешмасы керә. Оешмалар составына керүче [[мөселманнар]]ның якынча саны 50 меңгә якын кеше, төбәктәге саны 300 меңгә якын кеше ([[нугайлар]], [[карачайлар]],[[балкарлар]], [[ингушлар]], [[дагстан]]лылар, [[Месхет төрекләре|төрек-месхетиннар]], шулай ук [[Урта Азия]] диаспоралары һ.б.)<ref>[https://vk.com/dumsk_com ЦРО ДУМ СК Вконтакте]</ref>. Ставрополь крае мөселманнарының Диния нәзарәте [[хәнәфи мәзһәбе]] һәм [[шәфигый мәзһәбе]] мөселманнарын берләштерә <ref>[https://dumsk.com/contact Контакты.] Духовное управление мусульман Ставропольского края</ref>. == Җитәкчелек == [[Файл:ДУМ СК (Пятигорск).jpg|200px|thumb|right|Диния нәзарәте урнашкан [[Пятигорск]] [[Пятигорск җәмигъ мәчете|мәчете]]]] * Ставрополь крае мөфтие [[Мөхәммәт Рәхимов|Мөхәммәт хаҗи Рәхимов]] * Ставрополь крае мөфтиенең беренче урынбасары Фаизрахман Эсенов (Имам Абу Хәнифә исемендәге Төньяк Кавказ ислам университетын тәмамлаган)<ref>[https://dumsk.com/about/35911-esenov-faizrahman-yamuhambetovich.html Первый заместитель муфтия Ставропольского края Фаизрахман Эсенов.] ДУМ СК</ref> * Ставрополь крае мөфтие урынбасары Мурат Бердиев (Карачай-Чиркәс ислам институтын, Көньяк федераль университетын тәмамлаган)<ref>[https://dumsk.com/about/52169-berdiev-murat-mahammatovich.html Заместитель муфтия Ставропольского края Мурат Бердиев.] ДУМ СК</ref> * Ставрополь крае мөфтие урынбасары Муратбий Лайпанов (Карачай-Чиркәс ислам институтын, Сириядә Гарәп теле институтын тәмамлаган)<ref>[https://dumsk.com/about/54429-lajpanov-muratbij-ismailovich.html Заместитель муфтия Ставропольского края Муратбий Лайпанов.] ДУМ СК</ref> == Төп мәчет == [[Пятигорск җәмигъ мәчете]] (Кавказ халыкларының мәдәни үзәге) <ref>[https://www.tourister.ru/world/europe/russia/city/pyatigorsk/temples/39451/responses/8344 Соборная мечеть Пятигорска.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} tourister.ru</ref>. Пятигорскның үзәк мәчете 2007 елда ачылган, 500 кешегә кадәр сыйдыра. Мәчет [[гөмбәзе]] Иран осталары тарафыннан пыяла мозаика белән түшәлгән, диварлар төрекчә чәчәк бизәкләр белән бизәлгән<ref>[https://findgid.ru/catalog/tour/tri-religii-pyatigorya-i-caepitie-u-kazakov/ Три религии Пятигорья и чаепитие у казаков.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241109132721/https://findgid.ru/catalog/tour/tri-religii-pyatigorya-i-caepitie-u-kazakov/ |date=2024-11-09 }} FindGid</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://vk.com/dumsk_com ЦРО ДУМ СК Вконтакте]{{ref-ru}} * [https://t.me/dumsk26/4095 Телеграм-канал ДУМ СК]{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{Россия мөселман диния нәзарәтләре}} [[Төркем:Мөселманнарның Диния нәзарәтләре]] [[Төркем:Ставрополь краенда ислам]] [[Төркем:2010 елда нигезләнгән дини оешмалар]] 90wbvxm6pc1p6xs6c1g86gy4s1t3adc 0 1311060 6099653 5761808 2026-11-08T04:27:18Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099653 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=апрель 2026}} {{УК}} '''Уриэль Фейге''' (иврит телендә: אוריאל פייגה) — Израиль информатигы, хәзерге вакытта [[Вейнцман Институты]]нда [[информатика]] һәм кулланылышлы математика [[профессор]]ы. == Эше == Фиат Амос һәм [[Ади Шамир]] белән [[Фейг-Фиат-Шамир протоколы]] эшләнешендә катнашкан. Хәзерге вакытта [[Вейцман Институты]]нда информатика профессоры булып тора. == Белем алуы == * 1980 елда шулай ук Израиль технология институты, Хайфа буларак мәгълүм [[Технион]]да компьютер инженериясендә [[Бакалавр|бакалавр дәрәҗәсе]]нә ия булган. * 1987 елда — Реховот шәһәрендә информатика буенча [[Магистр|магистр дәрәҗәсе]]. * 1992 елда Вейцман институтында Ади Шамир җитәкчелеге астында [[Математик генеалогия|«Математик генеалогия» проектында]] информатика буенча [[PhD]] дәрәҗәсенә ия булган<ref name="matgenealog">[http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=19321 Генеалогическое древо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071214/http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=19321 |date=2016-03-04 }}{{ref|en}}</ref>. * 1990—1991 — [[Принстон университеты]]нда [[постдокторантура]] . == Премияләре == Күпсанлы премияләр лауреаты, шул исәптән:<ref>{{Cite web |url=http://www.wisdom.weizmann.ac.il/prizes.html |title=Honors and Prizes to Faculty Members |access-date=2016-12-18 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220164856/http://www.wisdom.weizmann.ac.il/prizes.html |url-status=dead |accessdate=2026-01-09 |archivedate=2016-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220164856/http://www.wisdom.weizmann.ac.il/prizes.html }}</ref> * 2000: [[Левинсон Моррис премиясе]] ({{lang-en|Morris L. Levinson Prize in Mathematics}})<ref>{{Cite web |url=https://www.weizmann.ac.il/acadaff/awards-and-honors/scientific-council-prizes/prizelist-year?field_year_value=2000 |title=Prizes list by year {{!}} Academic Affairs Office |access-date=2018-09-22 |archive-date=2018-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922063715/https://www.weizmann.ac.il/acadaff/awards-and-honors/scientific-council-prizes/prizelist-year?field_year_value=2000 |url-status=live }}</ref> * 2001: [[Гёдель премиясе]]<ref>{{Cite web |url=http://www.sigact.org/prizes/g%C3%B6del/2001.html |title=2001 Gödel Prize |access-date=2019-07-11 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422070831/https://www.sigact.org/prizes/g%C3%B6del/2001.html |url-status=live }}</ref> * 2005: Әйдәп баручы мәкалә өчен премия (Award for Outstanding Paper Prize, {{iw|Society for Industrial and Applied Mathematics}}) == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.wisdom.weizmann.ac.il/~feige Сайт профессора Фейге] при институте Вейцмана{{ref|en}} * [http://www.wisdom.weizmann.ac.il/~feige/cv.pdf Curriculum Vitae of Uriel Feige] * [https://web.archive.org/web/20240722015603/https://www.cs.bgu.ac.il/~frankel/Uriel%20Feige/Uriel%20Feige.pdf Ben-Gurion University of the Negev, Distinguished Lecturer Series] Uriel Feige [[Төркем:Әлифба буенча шәхесләр]] [[Төркем:Математиклар]] kl0r5no1qfx1fu99qyozjpxuvkhmctb 0 1390976 6099456 5792263 2026-11-07T14:37:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099456 wikitext text/x-wiki {{ҮК}} '''Иҗтимагый биология, социобиология''' - берничә фәнни берәмлек кисешкән урында барлыкка килгән дисциплинаара фән. Иҗтимагый биология [[Тереклек|тере]] җан ияләренең үзара мөнәсәбәтләрен [[эволюция]] барышында үсеш алган өстенлекләр җыелмасы аша аңлатырга тырыша. Бу [[фән]] еш кына [[биология]] һәм [[социология]] тармагы дип санала. Шул ук вакытта, социобиологиянең тикшеренү өлкәсе эволюцион теорияләрне, [[зоология]]не, [[генетика]]ны, археологияне һәм башка дисциплиналарны өйрәнү белән кисешә. Иҗтимагый фәннәр эчендә социобиология эволюцион психологиягә якын һәм [[Теории поведения|үз-үзеңне тоту теориясе]] коралларын куллана. [[Файл:Пчёлы.jpg|мини|Бал кортлары - иҗтимагый бөҗәкләр мисалы]] Кайвакыт иҗтимагый биологияне биосоциология дип тә атыйлар, бу бик үк дөрес түгел һәм гамәлдәге әдәбиятка һәм дөньяда кабул ителгән терминологиягә туры килми. == Тарих == Иҗтимагый биология [[XX гасыр]]ның икенче яртысындагы иң бәхәсле һәм каршылыклы фәнни дисциплиналарның берсе булып чыга. Барысы да 1975 елда энтомолог Эдвард Уилсонның ''"Социобиология: Яңа синтез"'' китабы басылып чыгу белән башлана. Бу китап хайваннарның җәмгыятьтә үз-үзләрен тотышын (беренче чиратта кырмыскалар мисалында, чөнки бу Уилсонның белгечлеге), мәсәлән, альтруизм, агрессия һәм башкаларны эволюцион механизмнарны аша аңлатуның беренче омтылышы була. Бу китапның соңгы бүлеге генә кеше тәртибенә багышлана. Соңрак Уилсон ''"Кеше табигате турында'' " (кеше тәртибе турындагы социобиология) китабын яза. Бу китап авторга Пулитцер премиясен китерә. == Социобиологик теория == Кешелекнең социобиологик теориясе генетик-мәдәни эволюция теориясенә, ягъни кеше үсеше кире элемтә контурына таяна, дигән фикергә нигезләнгән. Кайбер җәмгыятьләр исән кала, кайберләре юкка чыга, һәм табигый сайланыш индивидуаль, җенси һәм төркем дәрәҗәләрендә бара. Иҗтимагый биологлар кешеләрнең үз-үзләрен тотышын, хайваннарныкын кебек үк, [[табигый сайланыш]] нәтиҗәсе буларак аңлатып була дип саныйлар. Эволюцион теориянең, аеруча табигый сайланыш төшенчәсенең кулланылышы тәнкыйтькә дучар була, чөнки кешенең үз-үзен тотышында өстенлек итүче көч дип [[мәдәният]] санала. Хәзерге социобиологиядә мәдәниятне эволюцион теория ягыннан карарга омтылучы алымнар (Икеләтә мирас теориясе (DIT) яки ген-мәдәният коэволюциясе теориясе) бар. Кавалли-Сфорца һәм Бойд-Ричерсон мәдәни үзенчәлекләрнең мирас итеп алынуына карата эволюцион биология моделен кулланалар. Бу тикшеренүләр мәдәни мирас (cultural transmission) теориясенең нигезе. Иҗтимагый биологлар хайваннарның үз-үзләрен тотышын табигый сайланыш басымы нәтиҗәсендә барлыкка килүен аңлату өчен рациональ аңлатма табарга тырышалар. Ләкин индивидуаль нәселдәнлек өстенлекләре һәрвакыт хайваннарның җәмгыятьтәге үз-үзләрен тотышлары үрнәкләренең барлыкка килүен аңлата алмый. Эволюция шулай ук төркем сайланышы аша да бара. Төркем сайланышы өчен җаваплы механизмнар уен теориясе методологиясе ярдәмендә аңлатыла. Төркем сайланышы альтруистистик үрнәкләрнең барлыкка килүен табигый сайланыш аша аңлата ала. Җәмгыятьтә хайваннарның үз-үзләренен тотышы билгеле бер эволюцион яктан тотрыклы стратегия эзләүгә нигезләнгән социобиологик гипотеза буларак кабул ителә. == Танылган социобиологлар == * [[Гамильтон, Уильям Дональд|Уильям Гамильтон]] * [[Эдвард Осборн Уилсон]] * [[Триверс, Роберт|Роберт Триверс]] * [[Докинз, Ричард|Ричард Докинз]] * [[ван ден Берг, Пьер|Пьер ван ден Берг]] (Pierre van den Berghe) * [[Дарлингтон, Сирил Дин|Сирил Дарлингтон]] * [[Уильямс, Джордж Кристофер|Джордж Уильямс]] * [[Мейнард Смит, Джон|Джон Мейнард Смит]] * [[Лопреато, Джозеф|Джозеф Лопреато]] (Joseph Lopreato) * [[Махалек, Ричард|Ричард Махалек]] (Richard Machalek) * [[Джон Элкок]] (John Alcock) * [[Сапольски, Роберт|Роберт Сапольски]] == Тәнкыйть == Иҗтимагый биологиягә карата булган тәнкыйть күбесенчә турыдан-туры фәнни бәхәсләрдән түгел, ә киңрәк иҗтимагый һәм сәяси бәхәсләрдән килеп чыга. Иҗтимагый биологиягә каршы торучылар еш кына ул социаль дарвинизмны аклау өчен килеп чыккан, дип саныйлар. == Социобиология тәнкыйтьчеләре == * Ричард Левонтин * Стивен Джей Гулд == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Әдәбият == === Рус телендә === * Вилсон Э. О. [http://ethology.ru/library/?id=126 Социобиология: Яңа синтез (26 нчы бүлек)] - рус теленә тәрҗемә * Игнатьев В. Н. Кеше социобиологиясе: “Ген-мәдәни коэволюция теориясе” // Фәлсәфә мәсьәләләре, 1982. № 9. * Карпинская Р. С., Никольский С. А. Социобиология. Критик анализ. Мәскәү: Мысль, 1988. * Сатдинова Н. Х. Социобиология - уңай һәм тискәре яклары // Фәлсәфә мәсьәләләре, 1982. № 3. * Грэм, Л. [http://scepsis.ru/library/id_975.html "Советлар Союзында табигать фәннәре, фәлсәфә һәм кеше тәртибе турындагы фәннәр, VII бүлек. Кеше биологиясе: махсус темалар"] * Китсес В. [https://web.archive.org/web/20210415013100/https://wolf-kitses.livejournal.com/5417.html Докинс һәм социобиологиягә акыллы тәнкыйть] * Плюснин Ю. [http://www.ethology.ru/interview/?id=178 "Фән күренештән түгел, ә нигездән башлана..."] * Жуков Д. А. [http://elementy.ru/bookclub/book/330/ Үз-үзеңне тоту биологиясе. Гумораль механизмнар.] Реч, 2007. Серия: Заманча дәреслек. Битләр: 472. ISBN 5-9268-0629-1 === Инглиз телендә === * Эдвард О. Вилсон, (1975). ''Социобиология: Яңа синтез'' . Белкнап нәшрияты. * Ричард Докинс, (1976). ''Эгоист ген'' . Оксфорд университеты нәшрияты . * [https://web.archive.org/web/20120214043350/http://www.x-gender.net/biogender/endocrine_gender_identity.pdf Җенес үзенчәлегенә үсеш эндокрин йогынтысы (PDF-документ)] == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} * [https://web.archive.org/web/20171114223311/http://www.zveris.net/ Югарырак хайваннарның социаль җәмгыятьләре]{{Deadlink|число=07|месяц=04|год=2017}} * [https://web.archive.org/web/20090909090547/http://www.x-gender.net/ Гендер тикшеренүләре] порталы{{Deadlink|число=07|месяц=04|год=2017}} * {{Cite web|url=https://tjournal.ru/science/84155-vse-25-lekciy-stenfordskogo-kursa-professora-roberta-sapolski-biologiya-povedeniya-cheloveka|title=25 лекций Стэнфордского курса профессора Роберта Сапольски «Биология поведения человека» — Наука на TJ|author=|date=2019-01-15|work=|publisher=TJ|accessdate=2019-03-03|archivedate=2022-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220822055326/https://tjournal.ru/science/84155-vse-25-lekciy-stenfordskogo-kursa-professora-roberta-sapolski-biologiya-povedeniya-cheloveka}} == Шулай ук карагыз == {{Портал|Биология|Социология}} * [[Табигый сайланыш]] {{Фәннәр}} [[Төркем:Эволюцион биология]] 3y58f5ao05exak636244j0yt00eifuk 0 1391679 6099560 6082329 2026-11-07T22:21:04Z Каюм Хордай 59574 Яңа сылтама. 6099560 wikitext text/x-wiki ''Бу мәкалә 2004 елгы уен турында. Уеннар сериясе өчен, [[ТулыКуәт]] мәкаләсен карагыз.''{{Санак уены|Исеме=ТулыКуәт|Уйлап табучы={{Байрак|Финляндия}} [[Багбир Энтертэйнмент]]<br /> {{Байрак|Нидерландлар}} [[Тим6 Гейм Студиос]] (Вии)|Чыгаручы={{Байрак|Англия}} [[Эмпайр Интерактив]]<br /> {{Байрак|Япония}} [[Конами]]<br /> Wii<br /> [[Төньяк Америка]]: Zoo Games<br /> [[Европа|Ауропа]]: Funbox Media|Тәрҗемәләү=[[Россия|Рәсәйдә]] [[Рус теле|урысчага]]: Бука|Программист=Тату Бломбәрг|Рәссам=Микко Каутто|Платформа=[[Windows|Виндоус]]<br /> [[ПлейСтейшн 2]]<br /> [[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]<br /> [[Вии]]|Чыгу көне=Виндоус, ПС2, Иксбокс<br /> [[Европа]]: 2004 елның 5 ноябрендә<br /> Австралия: 2004 елның 12 ноябрендә<br /> [[Төньяк Америка]]: 2004 елның 12 июлендә<br /> Япония: 2005 елның 13 октябрендә<br /> Вии<br /> [[Төньяк Америка]]: 2010 елның 23 ноябрендә<br /> [[Европа]]: 2012 елның 27 июлендә|Җитәкчеләр=Йанне Аланенпәә<br />Томми Һартикайнен|Уен төре=[[Узыш уены]]|Рәсем=ТулыКуәт тышлыгы.jpg|Имза=Уенның тышлыгы|Серия=[[ТулыКуәт]]}}'''''ТулыКуәт''''' ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''FlatOut'') — ул 2004 елгы [[узыш уены]]. ''[[Багбир Энтертэйнмент]]'' аны ''[[Microsoft Windows|Windows]]'', ''[[ПлейСтейшн 2]]'' һәм ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' өчен булдырган һәм ''[[Эмпайр Интерактив]]'' аны чыгарган. Уен барышы җимерү уеннар ассызыклый һәм тәфсилле физика двигателен тәкъдим итә. Биредә уналты төрле машина бар һәм һәркайсы биш буяуга ия. Машиналарны идарә итүчеләрнең алгы тәрәзәләр аша очышлары өчен уен нигездә танылган. Шәхси санакларда 2024 елның июлендә ''Steam Workshop''’ка ярдәм итә, ''Steam Deck'' өчен ярдәм яхшырта һәм башка яклар камилләштерә торган яңарту чыккан. <ref>{{Cite news|author=Director|first=Graham Smith Deputy Editorial|date=July 20, 2024|title=FlatOut 1, 2 and Ultimate Carnage all get Workshop support, Deck verification in new updates|url=https://www.rockpapershotgun.com/flatout-1-2-and-ultimate-carnage-all-get-workshop-support-deck-verification-in-new-updates|accessdate=September 16, 2024|work=Rock, Paper, Shotgun}}</ref> == Уен барышы == ТулыКуәттә берничә ярыш төре бар: гади түгәрәк узышлар — ачык урында яки ярыш юлларында — һәм дерби яулары, анда соңгы исән машина җиңә. Боларда уенчы җиде санак контролендә тотылган көндәшкә уена тиеш. Шулай ук уенның махсус ярышлары бар, анда уенчы үз йөртүчесен машинасыннан атарга һәм кайбер максатларга җитәргә тиеш. Карьера режимында чүплектән машина сатып алырга мөмкин. Җиңгәч, уенчы билгеле күләмдә акча ала; шул акча белән уенчы үз машинасын яхшырта яки яңа машина сатып ала ала. ''ТулыКуәт'' машина зыяны өчен үз физиканы киң куллануы өчен билгеле. Зыян дәрәҗәсе бәрелеш төренә, объектка һәм бәрелеш почмагына бәйле (мәсәлән, төшүче әйберләр нигездә машинаның югары өлешләрен зыян итәчәк). Ә юл дәрәҗәсендәге өлешләр башка машиналар белән бәрелешләргә яхшырак җавап бирә. Машина йөртүчеләре үз машиналарыннан очкач, чүпрәк курчак физикасы ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''Ragdoll physics'') шулай ук уенда күрсәтелгән. Бу функция махсус ярышларда кулланылган, анда уенчы үз йөртүчесен билгеле ераклыкка, биеклеккә, яки ниндидер мишеньгә атарга тиеш булган. ''Иксбокстагы'' ТулыКуәт версиясе экран бүленеше функциясен дүрт уенчы өчен хуплый. ''[[ПлейСтейшн 2]]'' ике уенчы өчен хуплый. Уен онлайн күпкулланучылы режимны сигез уенчы өчен хуплаган. ''[[Иксбокс (консоль)|Иксбокс]]'' версиясе системалы тоташуны ([[Инглиз теле|инглиз]]. ''System Link'') хуплый.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/01/21/flatout-2|title=Flatout|author=Perry|first=Douglass C.|date=2005-01-21|language=en|work=IGN|accessdate=2025-06-15}}</ref> == Кабул итү == ''[[Metacritic]]'' сайтының [[күзәтүләр агрегаторы]] буенча ТулыКуәт "катнаш яки урта" күзәтүләр алган.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=pc|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=playstation-2|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/flatout/critic-reviews/?platform=xbox|title=FlatOut critic reviews - Metacritic|language=en}}</ref> == Дәвамнары == * 2006 елның 30 июнендә [[ТулыКуәт 2]] башта [[Европа|Ауропада]] чыккан. Анда күбрәк машиналар һәм гомумән контент иде. [[Төньяк Америка|Төньяк Америкада]]: 1 августта. == Искәрмәләр == [[Япония|Япониядә]] ''Racing Game Chuui!!!!'' исеме астында билгеле.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2005/10/17/now-playing-in-japan-35|title=Now Playing in Japan|last=Staff|first=I. G. N.|date=2005-10-17|language=en}}</ref> == Искәрмәләр == [[Төркем:2004 елгы санак уеннары]] [[Төркем:Багбир Энтертэйнмент санак уеннары]] [[Төркем:Эмпайр Интерактив санак уеннары]] [[Төркем:ТулыКуәт (санак уеннары сериясе)|*01]] [[Төркем:Конами санак уеннары]] [[Төркем:Луа телен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:Күпкулланучылы һәм беркулланучылы санак уеннары]] [[Төркем:Хотсит технологиясен кулланган санак уеннары]] [[Төркем:ПлейСтейшн 2 өчен чыгарылган санак уеннары]] [[Төркем:Транспорт сугышы санак уеннары]] [[Төркем:Финляндиядә булдырылган санак уеннары]] [[Төркем:Протагонистының җенесен сайларга ирек биргән санак уеннары]] [[Төркем:Вивенди Геймз санак уеннары]] [[Төркем:Windows өчен уеннар]] [[Төркем:Иксбокс өчен чыгарылган санак уеннары]] mram600flky2wj484fufqip4255x8eu 0 1401991 6099441 5914762 2026-11-07T14:16:44Z Әмир 15082 /* Бүләкләре, мактаулы исемнәре */ өстәмә 6099441 wikitext text/x-wiki {{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}} {{фш|Фәтхетдинов}} {{УК}} '''Фаил Фәтхетдинов''' (''Фаил Камил улы Фәтхетдинов''; {{Lang-ru|Фатхетдинов Фаил Камилович}} ([[1964 ел]]ның [[29 декабрь|29 декабрендә]] туган) — татар әдәбият тәнкыйтьчесе, журналист һәм укытучы. [[«Өмет» (Уфа)|Өмет]] (1994—2001), 2001 елдан — [[«Кызыл таң» газетасы]] республика газетасы, «[[Тулпар журналы|Тулпар]]» (2006) һәм «[[Әллүки (журнал)|Әллүки]]» (2004) журналларының баш мөхәррире. Филология фәннәре кандидаты (2002). [[Башкортстан Республикасы]]ның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003). [[Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)|Халыклар дуслыгы ордены]] кавалеры (2021). [[Шәһит Ходайбирдин премиясе]] лауреаты (2026). == Биографиясе == Фаил Фәтхетдинов хәзерге Башкортстан Республикасының [[Илеш районы]] [[Иштирәк (Илеш районы)|Иштирәк]] авылында колхозчылар гаиләсендә туа. Атасы, Камил Хөснетдин улы, 14 яшьтән Киров исемендәге колхозда тракторчы-механик буларак эшли. Әнисе, Рузилә Миңлегәрәй кызы, шул ук авыл хуҗалыгында эшләп, хаклы ялга чыга. Фәил Камил улы туган авылында сигез еллык мәктәпне тәмамлаганнан соң, укуын 1нче [[Югары Яркәй]] урта мәктәп-интернатында (хәзерге 1нче гимназия) дәвам итә. 1982 елда мәктәп-интернатны тәмамлый. 1982—1983 елларда Илеш районының Краснояр сигез еллык мәктәбендә физкультура һәм хезмәт укытучысы булып эшли. 1983—1985 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә. 1986—1991 елларда [[Башкортстан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе факультетында укый. 1991 елдан шул ук уку йортында татар филологиясе факультетында ассистент, аннан соң борынгы татар әдәбияты укытучысы булып эшли. 1994 елда Фаил Камил улы яңа [[«Өмет» (Уфа)|«Өмет» республика яшьләр газетасы]] мөхәррире итеп билгеләнә. Мөхәррир җитәкчелегендә газета басмасы үсә, абруе күтәрелә, яшь журналистлар әзерләнә. Ә 2001 елдан ул [[«Кызыл таң»]] республика газетасының баш мөхәррире вазифасында. Газета тиражы Башкортстандагы башкорт һәм Татарстандагы татар телле газеталары тиражыннан күпкә артып китә<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2014-12-29/zhurnalistika-ego-prizvanie-i-sudba-k-50-letiyu-izvestnogo-deyatelya-pechati-faila-fathtdinova-2224283 |title=Журналистика — его признание и судьба (К 50 -летию известного деятеля печати Фаила Фатхетдинова)|accessdate=2026-04-01}}</ref>. Шул ук вакытта Фаил Камил улы газетаның зур булмаган кушымтасыннан үсеп чыккан татар телендәге [[Әллүки (журнал)|«Әллүки»]]<ref>{{Cite news|title=Журнал «Аллюки» интересен детям и их родителям|url=https://mgazeta.com/news/novosti/2023-05-22/zhurnal-allyuki-dlya-detey-i-ih-roditeley-3267930|work=Новости|accessdate=2026-04-01}}</ref> балалар һәм [[Тулпар журналы|«Тулпар»]] иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-әнгәмә яшьләр журналларының мөхәррир вазифаларын да башкара.<ref name=":2">{{Cite news|title=Толлпар журналының баш мөхәрриренә - дәүләт бүләге|url=https://tulpar.info/news/-mgyyat/2024-12-25/tulpar-zhurnalyny-bash-m-h-rriren-d-l-t-b-l-ge-4067074|work=tulpar.info|accessdate=2026-04-01}}</ref> Фаил Кәмил улы үзен үткер публицист, татар әдәби телен яхшы белүче оста җитәкче итеп таныта. 2003 елда «Башкортстан Республикасының мактаулы матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре» дигән мактаулы исемгә лаек була. === Фәнни эшчәнлеге === Фәнни эшчәнлеге югары уку йортында укытучы булып эшләгәндә ул урта гасыр шагыйре [[Өмми Камал]]ның иҗаты белән кызыксына башлый. Ул шагыйрьнең сакланып калган әсәрләрен туплау һәм аларны борынгы татар теленнән хәзерге [[Татар теле|татар]] һәм [[Рус теле|рус]] телләренә тәрҗемә итү өстендә күп эш башкара. Өмми Камалның дини, фәлсәфи һәм этик-эстетик карашларының эчтәлеген билгели, әсәрләргә киң фәлсәфи нигездә тәнкыйди анализ ясый. Бу эшнең нәтиҗәсе кандидатлык диссертациясе була. [[2002 ел]]да ул Өмми Камал иҗаты буенча диссертациясен уңышлы яклый һәм филология фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала. Соңрак ул «Өмми Камал иҗаты» һәм «Шагыйрь Өмми Камал иҗатының сәнгать һәм фәлсәфи-этик үзенчәлекләре» монографияләрен бастырып чыгара. Фаил Фәтхетдинов хезмәт, монография һәм дәреслекләр авторы<ref name=":1" />. 2008 елда ул газетаның 90 еллыгына багышланган «Кызыл таң» кыска энциклопедиясен бастыруда автордаш булды. Энциклопедиядә төрле елларда эшләгән дистәләгән журналист һәм газета хезмәткәрләре турында тулы мәгълүмат бар. 2013 елда «Кызыл таң» газетасы төрле еллар тормышы турында кызыклы материаллар тупланган фотоальбом бастырып чыгарды. 500 дән артык уникаль фотосурәтне үз эченә алган альбом авторлары — Фаил Фәтхетдинов һәм [[Фәрит Фәткуллин (1949)|Фәрит Фәткуллин]]. Ул «Кызыл таң» газетасы хезмәткәрләре турында очерклар китабының автордашы<ref name=":1" />. == Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре == * Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003) * Ул «2002 елгы халык санын алуда актив катнашкан өчен» медале, Русия Журналистлар берлегенең «Русия журналистикасына 300 ел» мактау билгесе, күп санлы дипломнар иясе<ref>{{Cite news|title=Фаил Фатхетдинов удостоен медали ордена «За заслуги пред Отечеством» второй степени»|url=https://rbsmi.ru/news/fail_fatkhtdinov_udostoen_medali_ordena_za_zaslugi_pered_otechestvom_vtoroy_stepeni/|work=Издательский дом «Республика Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226124549/https://rbsmi.ru/news/fail_fatkhtdinov_udostoen_medali_ordena_za_zaslugi_pered_otechestvom_vtoroy_stepeni/ |date=2024-12-26 }}</ref> * Русия Федерациясе Президенты Дипломы (<ref>{{Cite news|title=С высокой государственной наградой|url=https://bspu.ru/unit/47/news/9415|work=Кафедра татарского языка и литературы|date=2019-10-18|accessdate=2024-12-26}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)|Халыклар дуслыгы ордены]] (2021) * Ул II дәрәҗә Хезмәт Даны ордены белән бүләкләнә<ref name=":1" /> * [[2026 ел|2026]] ― [[Шәһит Ходайбирдин премиясе]] ― ''хәзерге заманның актуаль проблемаларына һәм башкорт матбугаты тарихына багышланган публицистик материаллар сериясе өчен''<ref>''Альфия Аглиуллина''. [https://www.bashinform.ru/news/social/2026-11-06/v-ufe-nagradili-laureatov-premii-imeni-shagita-hudayberdina-4671147 В Уфе наградили лауреатов премии имени Шагита Худайбердина.] [[Башинформ]], 6.11.2026</ref> === Гаиләсе === Фаил Камилович хатыны, шулай ук танылган журналист, Зөлфия Әсхәтовна белән ике кыз тәрбияләп үстергәннәр<ref name=":1" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре]] [[Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Илеш районында туганнар]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Журналистлар]] [[Төркем:Мөхәррирләр]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреатлары]] jsv6s1rc5l50s5z5q4h4ny3d2r8rzra 6099444 6099441 2026-11-07T14:20:15Z Әмир 15082 6099444 wikitext text/x-wiki {{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}} {{фш|Фәтхетдинов}} {{УК}}{{Шәхес}} '''Фаил Фәтхетдинов''' (''Фаил Камил улы Фәтхетдинов''; {{Lang-ru|Фатхетдинов Фаил Камилович}} ([[1964 ел]]ның [[29 декабрь|29 декабрендә]] туган) — татар әдәбият тәнкыйтьчесе, журналист һәм укытучы. [[«Өмет» (Уфа)|Өмет]] (1994—2001), 2001 елдан — [[«Кызыл таң» газетасы]] республика газетасы, «[[Тулпар журналы|Тулпар]]» (2006) һәм «[[Әллүки (журнал)|Әллүки]]» (2004) журналларының баш мөхәррире. Филология фәннәре кандидаты (2002). [[Башкортстан Республикасы]]ның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003). [[Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)|Халыклар дуслыгы ордены]] кавалеры (2021). [[Шәһит Ходайбирдин премиясе]] лауреаты (2026). == Биографиясе == Фаил Фәтхетдинов хәзерге Башкортстан Республикасының [[Илеш районы]] [[Иштирәк (Илеш районы)|Иштирәк]] авылында колхозчылар гаиләсендә туа. Атасы, Камил Хөснетдин улы, 14 яшьтән Киров исемендәге колхозда тракторчы-механик буларак эшли. Әнисе, Рузилә Миңлегәрәй кызы, шул ук авыл хуҗалыгында эшләп, хаклы ялга чыга. Фәил Камил улы туган авылында сигез еллык мәктәпне тәмамлаганнан соң, укуын 1нче [[Югары Яркәй]] урта мәктәп-интернатында (хәзерге 1нче гимназия) дәвам итә. 1982 елда мәктәп-интернатны тәмамлый. 1982—1983 елларда Илеш районының Краснояр сигез еллык мәктәбендә физкультура һәм хезмәт укытучысы булып эшли. 1983—1985 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә. 1986—1991 елларда [[Башкортстан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе факультетында укый. 1991 елдан шул ук уку йортында татар филологиясе факультетында ассистент, аннан соң борынгы татар әдәбияты укытучысы булып эшли. 1994 елда Фаил Камил улы яңа [[«Өмет» (Уфа)|«Өмет» республика яшьләр газетасы]] мөхәррире итеп билгеләнә. Мөхәррир җитәкчелегендә газета басмасы үсә, абруе күтәрелә, яшь журналистлар әзерләнә. Ә 2001 елдан ул [[«Кызыл таң»]] республика газетасының баш мөхәррире вазифасында. Газета тиражы Башкортстандагы башкорт һәм Татарстандагы татар телле газеталары тиражыннан күпкә артып китә<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2014-12-29/zhurnalistika-ego-prizvanie-i-sudba-k-50-letiyu-izvestnogo-deyatelya-pechati-faila-fathtdinova-2224283 |title=Журналистика — его признание и судьба (К 50 -летию известного деятеля печати Фаила Фатхетдинова)|accessdate=2026-04-01}}</ref>. Шул ук вакытта Фаил Камил улы газетаның зур булмаган кушымтасыннан үсеп чыккан татар телендәге [[Әллүки (журнал)|«Әллүки»]]<ref>{{Cite news|title=Журнал «Аллюки» интересен детям и их родителям|url=https://mgazeta.com/news/novosti/2023-05-22/zhurnal-allyuki-dlya-detey-i-ih-roditeley-3267930|work=Новости|accessdate=2026-04-01}}</ref> балалар һәм [[Тулпар журналы|«Тулпар»]] иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-әнгәмә яшьләр журналларының мөхәррир вазифаларын да башкара.<ref name=":2">{{Cite news|title=Толлпар журналының баш мөхәрриренә - дәүләт бүләге|url=https://tulpar.info/news/-mgyyat/2024-12-25/tulpar-zhurnalyny-bash-m-h-rriren-d-l-t-b-l-ge-4067074|work=tulpar.info|accessdate=2026-04-01}}</ref> Фаил Кәмил улы үзен үткер публицист, татар әдәби телен яхшы белүче оста җитәкче итеп таныта. 2003 елда «Башкортстан Республикасының мактаулы матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре» дигән мактаулы исемгә лаек була. === Фәнни эшчәнлеге === Фәнни эшчәнлеге югары уку йортында укытучы булып эшләгәндә ул урта гасыр шагыйре [[Өмми Камал]]ның иҗаты белән кызыксына башлый. Ул шагыйрьнең сакланып калган әсәрләрен туплау һәм аларны борынгы татар теленнән хәзерге [[Татар теле|татар]] һәм [[Рус теле|рус]] телләренә тәрҗемә итү өстендә күп эш башкара. Өмми Камалның дини, фәлсәфи һәм этик-эстетик карашларының эчтәлеген билгели, әсәрләргә киң фәлсәфи нигездә тәнкыйди анализ ясый. Бу эшнең нәтиҗәсе кандидатлык диссертациясе була. [[2002 ел]]да ул Өмми Камал иҗаты буенча диссертациясен уңышлы яклый һәм филология фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала. Соңрак ул «Өмми Камал иҗаты» һәм «Шагыйрь Өмми Камал иҗатының сәнгать һәм фәлсәфи-этик үзенчәлекләре» монографияләрен бастырып чыгара. Фаил Фәтхетдинов хезмәт, монография һәм дәреслекләр авторы<ref name=":1" />. 2008 елда ул газетаның 90 еллыгына багышланган «Кызыл таң» кыска энциклопедиясен бастыруда автордаш булды. Энциклопедиядә төрле елларда эшләгән дистәләгән журналист һәм газета хезмәткәрләре турында тулы мәгълүмат бар. 2013 елда «Кызыл таң» газетасы төрле еллар тормышы турында кызыклы материаллар тупланган фотоальбом бастырып чыгарды. 500 дән артык уникаль фотосурәтне үз эченә алган альбом авторлары — Фаил Фәтхетдинов һәм [[Фәрит Фәткуллин (1949)|Фәрит Фәткуллин]]. Ул «Кызыл таң» газетасы хезмәткәрләре турында очерклар китабының автордашы<ref name=":1" />. == Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре == * Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003) * Ул «2002 елгы халык санын алуда актив катнашкан өчен» медале, Русия Журналистлар берлегенең «Русия журналистикасына 300 ел» мактау билгесе, күп санлы дипломнар иясе<ref>{{Cite news|title=Фаил Фатхетдинов удостоен медали ордена «За заслуги пред Отечеством» второй степени»|url=https://rbsmi.ru/news/fail_fatkhtdinov_udostoen_medali_ordena_za_zaslugi_pered_otechestvom_vtoroy_stepeni/|work=Издательский дом «Республика Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226124549/https://rbsmi.ru/news/fail_fatkhtdinov_udostoen_medali_ordena_za_zaslugi_pered_otechestvom_vtoroy_stepeni/ |date=2024-12-26 }}</ref> * Русия Федерациясе Президенты Дипломы (<ref>{{Cite news|title=С высокой государственной наградой|url=https://bspu.ru/unit/47/news/9415|work=Кафедра татарского языка и литературы|date=2019-10-18|accessdate=2024-12-26}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)|Халыклар дуслыгы ордены]] (2021) * Ул II дәрәҗә Хезмәт Даны ордены белән бүләкләнә<ref name=":1" /> * [[2026 ел|2026]] ― [[Шәһит Ходайбирдин премиясе]] ― ''хәзерге заманның актуаль проблемаларына һәм башкорт матбугаты тарихына багышланган публицистик материаллар сериясе өчен''<ref>''Альфия Аглиуллина''. [https://www.bashinform.ru/news/social/2026-11-06/v-ufe-nagradili-laureatov-premii-imeni-shagita-hudayberdina-4671147 В Уфе наградили лауреатов премии имени Шагита Худайбердина.] [[Башинформ]], 6.11.2026</ref> === Гаиләсе === Фаил Камилович хатыны, шулай ук танылган журналист, Зөлфия Әсхәтовна белән ике кыз тәрбияләп үстергәннәр<ref name=":1" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре]] [[Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Илеш районында туганнар]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Журналистлар]] [[Төркем:Мөхәррирләр]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреатлары]] 9ksyh717prv7vg10bvpc69n5o4xcoph 6099677 6099444 2026-11-08T05:13:53Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099677 wikitext text/x-wiki {{ТатарДөньясы|чыгарылыш=I}} {{фш|Фәтхетдинов}} {{УК}}{{Шәхес}} '''Фаил Фәтхетдинов''' (''Фаил Камил улы Фәтхетдинов''; {{Lang-ru|Фатхетдинов Фаил Камилович}} ([[1964 ел]]ның [[29 декабрь|29 декабрендә]] туган) — татар әдәбият тәнкыйтьчесе, журналист һәм укытучы. [[«Өмет» (Уфа)|Өмет]] (1994—2001), 2001 елдан — [[«Кызыл таң» газетасы]] республика газетасы, «[[Тулпар журналы|Тулпар]]» (2006) һәм «[[Әллүки (журнал)|Әллүки]]» (2004) журналларының баш мөхәррире. Филология фәннәре кандидаты (2002). [[Башкортстан Республикасы]]ның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003). [[Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)|Халыклар дуслыгы ордены]] кавалеры (2021). [[Шәһит Ходайбирдин премиясе]] лауреаты (2026). == Биографиясе == Фаил Фәтхетдинов хәзерге Башкортстан Республикасының [[Илеш районы]] [[Иштирәк (Илеш районы)|Иштирәк]] авылында колхозчылар гаиләсендә туа. Атасы, Камил Хөснетдин улы, 14 яшьтән Киров исемендәге колхозда тракторчы-механик буларак эшли. Әнисе, Рузилә Миңлегәрәй кызы, шул ук авыл хуҗалыгында эшләп, хаклы ялга чыга. Фәил Камил улы туган авылында сигез еллык мәктәпне тәмамлаганнан соң, укуын 1нче [[Югары Яркәй]] урта мәктәп-интернатында (хәзерге 1нче гимназия) дәвам итә. 1982 елда мәктәп-интернатны тәмамлый. 1982—1983 елларда Илеш районының Краснояр сигез еллык мәктәбендә физкультура һәм хезмәт укытучысы булып эшли. 1983—1985 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә. 1986—1991 елларда [[Башкортстан дәүләт университеты]]ның татар филологиясе факультетында укый. 1991 елдан шул ук уку йортында татар филологиясе факультетында ассистент, аннан соң борынгы татар әдәбияты укытучысы булып эшли. 1994 елда Фаил Камил улы яңа [[«Өмет» (Уфа)|«Өмет» республика яшьләр газетасы]] мөхәррире итеп билгеләнә. Мөхәррир җитәкчелегендә газета басмасы үсә, абруе күтәрелә, яшь журналистлар әзерләнә. Ә 2001 елдан ул [[«Кызыл таң»]] республика газетасының баш мөхәррире вазифасында. Газета тиражы Башкортстандагы башкорт һәм Татарстандагы татар телле газеталары тиражыннан күпкә артып китә<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bashinform.ru/news/social/2014-12-29/zhurnalistika-ego-prizvanie-i-sudba-k-50-letiyu-izvestnogo-deyatelya-pechati-faila-fathtdinova-2224283 |title=Журналистика — его признание и судьба (К 50 -летию известного деятеля печати Фаила Фатхетдинова)|accessdate=2026-04-01}}</ref>. Шул ук вакытта Фаил Камил улы газетаның зур булмаган кушымтасыннан үсеп чыккан татар телендәге [[Әллүки (журнал)|«Әллүки»]]<ref>{{Cite news|title=Журнал «Аллюки» интересен детям и их родителям|url=https://mgazeta.com/news/novosti/2023-05-22/zhurnal-allyuki-dlya-detey-i-ih-roditeley-3267930|work=Новости|accessdate=2026-04-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251212023617/https://mgazeta.com/news/novosti/2023-05-22/zhurnal-allyuki-dlya-detey-i-ih-roditeley-3267930 |date=2025-12-12 }}</ref> балалар һәм [[Тулпар журналы|«Тулпар»]] иҗтимагый-сәяси һәм әдәби-әнгәмә яшьләр журналларының мөхәррир вазифаларын да башкара.<ref name=":2">{{Cite news|title=Толлпар журналының баш мөхәрриренә - дәүләт бүләге|url=https://tulpar.info/news/-mgyyat/2024-12-25/tulpar-zhurnalyny-bash-m-h-rriren-d-l-t-b-l-ge-4067074|work=tulpar.info|accessdate=2026-04-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226124548/https://tulpar.info/news/-mgyyat/2024-12-25/tulpar-zhurnalyny-bash-m-h-rriren-d-l-t-b-l-ge-4067074 |date=2024-12-26 }}</ref> Фаил Кәмил улы үзен үткер публицист, татар әдәби телен яхшы белүче оста җитәкче итеп таныта. 2003 елда «Башкортстан Республикасының мактаулы матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре» дигән мактаулы исемгә лаек була. === Фәнни эшчәнлеге === Фәнни эшчәнлеге югары уку йортында укытучы булып эшләгәндә ул урта гасыр шагыйре [[Өмми Камал]]ның иҗаты белән кызыксына башлый. Ул шагыйрьнең сакланып калган әсәрләрен туплау һәм аларны борынгы татар теленнән хәзерге [[Татар теле|татар]] һәм [[Рус теле|рус]] телләренә тәрҗемә итү өстендә күп эш башкара. Өмми Камалның дини, фәлсәфи һәм этик-эстетик карашларының эчтәлеген билгели, әсәрләргә киң фәлсәфи нигездә тәнкыйди анализ ясый. Бу эшнең нәтиҗәсе кандидатлык диссертациясе була. [[2002 ел]]да ул Өмми Камал иҗаты буенча диссертациясен уңышлы яклый һәм филология фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала. Соңрак ул «Өмми Камал иҗаты» һәм «Шагыйрь Өмми Камал иҗатының сәнгать һәм фәлсәфи-этик үзенчәлекләре» монографияләрен бастырып чыгара. Фаил Фәтхетдинов хезмәт, монография һәм дәреслекләр авторы<ref name=":1" />. 2008 елда ул газетаның 90 еллыгына багышланган «Кызыл таң» кыска энциклопедиясен бастыруда автордаш булды. Энциклопедиядә төрле елларда эшләгән дистәләгән журналист һәм газета хезмәткәрләре турында тулы мәгълүмат бар. 2013 елда «Кызыл таң» газетасы төрле еллар тормышы турында кызыклы материаллар тупланган фотоальбом бастырып чыгарды. 500 дән артык уникаль фотосурәтне үз эченә алган альбом авторлары — Фаил Фәтхетдинов һәм [[Фәрит Фәткуллин (1949)|Фәрит Фәткуллин]]. Ул «Кызыл таң» газетасы хезмәткәрләре турында очерклар китабының автордашы<ref name=":1" />. == Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре == * Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003) * Ул «2002 елгы халык санын алуда актив катнашкан өчен» медале, Русия Журналистлар берлегенең «Русия журналистикасына 300 ел» мактау билгесе, күп санлы дипломнар иясе<ref>{{Cite news|title=Фаил Фатхетдинов удостоен медали ордена «За заслуги пред Отечеством» второй степени»|url=https://rbsmi.ru/news/fail_fatkhtdinov_udostoen_medali_ordena_za_zaslugi_pered_otechestvom_vtoroy_stepeni/|work=Издательский дом «Республика Башкортостан}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226124549/https://rbsmi.ru/news/fail_fatkhtdinov_udostoen_medali_ordena_za_zaslugi_pered_otechestvom_vtoroy_stepeni/ |date=2024-12-26 }}</ref> * Русия Федерациясе Президенты Дипломы (<ref>{{Cite news|title=С высокой государственной наградой|url=https://bspu.ru/unit/47/news/9415|work=Кафедра татарского языка и литературы|date=2019-10-18|accessdate=2024-12-26}}{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Халыклар дуслыгы ордены (Башкортстан)|Халыклар дуслыгы ордены]] (2021) * Ул II дәрәҗә Хезмәт Даны ордены белән бүләкләнә<ref name=":1" /> * [[2026 ел|2026]] ― [[Шәһит Ходайбирдин премиясе]] ― ''хәзерге заманның актуаль проблемаларына һәм башкорт матбугаты тарихына багышланган публицистик материаллар сериясе өчен''<ref>''Альфия Аглиуллина''. [https://www.bashinform.ru/news/social/2026-11-06/v-ufe-nagradili-laureatov-premii-imeni-shagita-hudayberdina-4671147 В Уфе наградили лауреатов премии имени Шагита Худайбердина.] [[Башинформ]], 6.11.2026</ref> === Гаиләсе === Фаил Камилович хатыны, шулай ук танылган журналист, Зөлфия Әсхәтовна белән ике кыз тәрбияләп үстергәннәр<ref name=":1" />. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Башкортстанның атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәрләре]] [[Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары]] [[Төркем:Илеш районында туганнар]] [[Төркем:Филология фәннәре кандидатлары]] [[Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Журналистлар]] [[Төркем:Мөхәррирләр]] [[Төркем:Әлифба буенча журналистлар]] [[Төркем:Шәһит Ходайбирдин премиясе лауреатлары]] 0wiisfqzjvixdew7erinaw38qy9l3z4 0 1457726 6099425 5659701 2026-11-07T13:13:59Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099425 wikitext text/x-wiki {{Дәүләт эшлеклесе}}'''Сигне Киви''' ({{Lang-et|Signe Kivi}}; туганда ''Бушман'', 1957 елның 24 феврале, Таллин) - Эстония текстиль рәссамы, сәясәтче һәм дәүләт эшлеклесе. Эстония Реформа партиясе әгъзасы. Хәзерге вакытта 2019 елдан бирле Эстониянең 14 нче Рийгикогу әгъзасы<ref name="rii"/>. Элек - Эстония Конгрессы әгъзасы (1990-1992), Мәдәният министры (1999-2002)<ref name="err">{{Cite web|url=https://rus.err.ee/918722/gosudarstvo-trebuet-bankrotstva-rastratchika-kazennyh-deneg-avo-vijolja|title=Государство требует банкротства растратчика казенных денег Аво Вийоля|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812214459/https://rus.err.ee/918722/gosudarstvo-trebuet-bankrotstva-rastratchika-kazennyh-deneg-avo-vijolja|archivedate=2020-08-12|author=Михайлов, Сергей|date=2019-03-11|publisher=[[Эстонская общественная телерадиовещательная корпорация|ERR]]|accessdate=2021-03-15}}</ref>, Эстониянең 9 нчы һәм 10 нчы Рийгикогу әгъзасы (2003-2005), профессор (1997-2000) һәм Эстония Сәнгать академиясе ректоры (2005-2015), Тарту сәнгать музее директоры (2017-2019)<ref name="err2">{{Cite web|url=https://rus.err.ee/1149461/joanna-hoffman-samaja-bolshaja-mechta-novoe-zdanie-dlja-tartuskogo-hudozhestvennogo-muzeja|title=Йоанна Хоффман: самая большая мечта - новое здание для Тартуского художественного музея|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513051928/https://rus.err.ee/1149461/joanna-hoffman-samaja-bolshaja-mechta-novoe-zdanie-dlja-tartuskogo-hudozhestvennogo-muzeja|archivedate=2021-05-13|author=Малова, Дина|date=2020-10-21|publisher=[[Эстонская общественная телерадиовещательная корпорация|ERR]]|accessdate=2021-03-15}}</ref>. Финляндия Арыслан орденының Зур Хачы кавалеры (2001), IV дәрәҗә Ак Йолдыз ордены кавалеры (2004), Португалиянең Хезмәт Даны ордены кавалеры (2006), Бельгиянең Таҗ ордены кавалеры (2008)<ref name="rii" />. == Биография == [[Файл:Signe_Kivi,_tekstiilikunstnik_ja_poliitik_vanalinnapäevadel_99.jpg|сулда|мини|1999 елда Сигне Киви]] 1957 елның 24 февралендә Таллинда туган. Аның әнисе - ''Урве'' Бушман, Эстония фольклор архивы хезмәткәре, ул "халык мирасының нечкәлекләренә һәрвакыт игътибар иткәне" өчен 2018 елда фольклор җыентыгы өчен Президент премиясенә лаек булган<ref>{{Cite web|url=https://president.ee/ru/president/institutions/974-2010-10-04-12-58-36/5248-2010-11-02-14-36-54/layout-institution.html|title=Премия за собирание фольклора|publisher=Канцелярия Президента Республики|accessdate=2021-03-15}} {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1975 елда ул Пелгулинндагы 46 нчы урта мәктәпне тәмамлаган. Мәктәптә ул йөзү, җиңел атлетика, гимнастика һәм халык биюләре белән шөгыльләнгән. 1984 елда ул Эстония ССР Сәнгать институтын текстиль һәм җиңел сәнәгать продуктларын сәнгатьчә дизайнлау һәм модельләштерү белгечлеге буенча тәмамлаган, магистр дәрәҗәсен алган<ref name="rii"/>. Ул 1980–1985 елларда "Коду" халык һөнәрчелеге берләшмәсендә рәссам, ә 1985–1991 елларда "Арс" Таллин комбинатында эшләгән<ref name="rii"/>. 1988 елдан Эстония ССР Сәнгать институтында укыта. 1997-2000 елларда - Эстония Сәнгать академиясендә профессор, 1999 елдан - текстиль кафедрасы мөдире, 2002 елдан - чакырылган профессор, 2005-2015 елларда - Эстония Сәнгать академиясе ректоры<ref name="rii"/>. 1987 елдан - Эстония рәссамчылары союзы әгъзасы. 1995 елдан 1998 елга кадәр ул Берлекнең вице-президенты, аннары 1999 елга кадәр президент булып эшләде<ref name="rii"/>. 1990-1992 елларда ул Эстония Конгрессы әгъзасы, торгызу буенча Эстония Конгрессының инициатива төркеме әгъзасы була<ref name="rii"/>. 1999 елда ул Март Лаар хөкүмәтендә мәдәният министры вазифасын алды<ref name="err2"/>. Ул шулай ук Мәдәният эшләре советы һәм Эстония спорт советы рәисе булып эшләде. Март Лаар отставкага киткәннән соң, ул Сиим Каллас хөкүмәтендә мәдәният министры вазифасын саклап калды. Эстония дәүләт фонды җитәкчесе {{Тәрҗемә ителмәгән|Вийоль, Аво|Аво Вийолем||Avo Viiol}} дәүләт акчаларын урлау сәбәпле, Сигне Киви отставкага китү турында гариза бирә<ref name="err"/>, ул 2002 елның 23 августында Премьер-министр тарафыннан раслана<ref name="rii">{{Cite web|url=https://www.riigikogu.ee/ru/rijgikogu/sozyv/chleny-rijgikogu/saadik/71bdc9b2-841d-408f-8ace-909e8c11d7d5/Сигне-Киви|title=Сигне Киви|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202125348/https://www.riigikogu.ee/ru/rijgikogu/sozyv/chleny-rijgikogu/saadik/71bdc9b2-841d-408f-8ace-909e8c11d7d5/%D0%A1%D0%B8%D0%B3%D0%BD%D0%B5-%D0%9A%D0%B8%D0%B2%D0%B8|archivedate=2020-12-02|date=2020-06-18|publisher=Рийгикогу|accessdate=2021-03-15}}</ref>. 1998–2006 елларда һәм 2014 елдан бүгенге көнгә кадәр ул Эстония Реформа партиясе әгъзасы вазыйфасын били. 1996–1999 елларда һәм 2002 елларда ул Таллин шәһәр советы әгъзасы була, шулай ук 1999 елда сайлана, ләкин мәдәният министры итеп билгеләнү сәбәпле Таллин шәһәр советыннан китә. 2003 елдан бирле 9 нчы чакырылыш Рийгикогу депутаты була. 2003 елгы парламент сайлаулары нәтиҗәләре буенча ул 10 нчы чакырылыш Рийгикогу депутаты итеп сайланды. 2003–2005 елларда Мәдәният комитеты рәисе урынбасары булды. 2005 елда Эстония Сәнгать академиясе ректоры итеп билгеләнү сәбәпле Рийгикогудан китә<ref name="err2"/><ref name="rii"/>. 2017 елның 26 июнендә ул Тарту сәнгать музее директоры вазыйфасына кереште. 2019 елгы парламент сайлауларыннан соң Тарту сайлау округыннан 14 нче Рийгикогуда урын алганнан соң бу вазыйфадан китә<ref name="err2"/><ref name="rii"/>. Ул парламентның мәдәният комиссиясе әгъзасы булып тора<ref name="rii"/>. 2009 елда ул Европа Иҗат һәм Инновация Елында (EYCI) Эстония илчесе булды. 2019 елдан ул Эстония Милли Китапханәсе советы әгъзасы<ref name="rii"/>. Ул Эстониядә һәм чит илләрдә күп күргәзмәләрдә катнашкан һәм Эстония матбугатында мәкаләләр авторы<ref name="rii"/>. == Шәхси тормыш == 1995 елдан 2011 елга кадәр Эстония курчак театрының баш рәссамы булган Каль Кивига кияүгә чыккан. Аның ике улы һәм ике үги улы, алты оныгы бар<ref name="rii"/>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:Музей директорлары]] [[Төркем:Таллиннда туганнар]] [[Төркем:Википедия:Замандашлар биографиясе]] [[Төркем:Википедия:Викимәгълүматтан чыганак булган мәкаләләр]] [[Төркем:1957 елда туганнар]] [[Төркем:24 февраль көнне туганнар]] lt2yw1d465x5tg2tr00zuqf22pv8mwb 0 1487915 6099654 5839500 2026-11-08T04:27:31Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099654 wikitext text/x-wiki {{Шәхес}} '''Урие Эдемова''' ({{lang-crh|Uriye Edemova}}) — [[кырымтатар]] язучысы, СССР Язучылар Берлеге, Украина язучылар милли берлеге әгъзасы<ref>{{Cite web|url=https://clarity-project.info/person/67053d77c3faf6adfe3c5c9e2894a370|title=Едемова Уріє - Clarity Project|website=clarity-project.info|access-date=2024-12-28}}</ref>. == Биографиясе == Урие Эдемова 1938 елның 23 апрелендә Байдар үзәнендә, [[Балаклава]] шәһәрендә туа. 1944 елда гаилә [[Үзбәкстан]]га депортацияләнә һәм Сырдарья өлкәсендә Нәвои исемендәге колхозда яши.<ref>{{Cite web|url=https://www.economy-confer.com.ua/full-article/4600/|title=:: ECONOMY :: ФЕНОМЕН ТРАВМИ В МАЛІЙ ПРОЗІ УРІЄ ЕДЕМОВОЇ(НА МАТ-ЛІ ОПОВІДАННЯ "ANA ALĞIŞI")|website=www.economy-confer.com.ua|access-date=2024-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618100407/https://www.economy-confer.com.ua/full-article/4600/|archivedate=2024-06-18|accessdate=2026-04-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://journals.cusu.in.ua/index.php/philology/article/view/271/254|title=Історія розвитку кримськотатарського перекладознавства (з періоду депортації до сьогодення)|last=Арнаутова|first=Айше|last2=Емірамзаєва|first2=Афізе|year=2024|website=journals.cusu.in.ua|publisher=Таврійський національний університет імені В.І. Вернадського|pages=23-24|type=Наукові записки|access-date=28.12.2024}}</ref> Мәктәптән соң Жуковский исемендәге медицина училищесында укый, аны отличие белән тәмамлый. Медицина белеме алгач, хастаханәдә шәфкать туташы булып эшли. Алга таба [[Ташкент дәүләт университеты]]ның журналистика факультетына укырга керә, аны 1975 елда тәмамлый. 1965 елдан Урие Эдемова «Ленин байрагы» газетасы редакциясендә, аннары Г.Гөләм исемендәге Үзбәк дәүләт нәшриятында эшли. 1971 елдан редактор, ә аннары кырымтатар әдәбияты бүлеге мөдире була. 1992 елда Кырымга күчеп килә һәм Симферопольдәге «Таврия» нәшриятында кырымтатар әдәбияты бүлеге җитәкчесе була<ref>{{Cite web|url=https://maidan.org.ua/arch/hist/1209752748.html|title=біографії видатних кримців|website=maidan.org.ua|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ukurier.gov.ua/uk/articles/vidriznyayemosya-istoriyeyu-profesijnimi-kadrami-v/|title="Відрізняємося історією, професійними кадрами, вмінням виживати у кризових ситуаціях"|date=2011-02-22|website=Урядовий Кур’єр|access-date=2024-12-28}}</ref>. == Сайланма әсәрләре == * Кызыл роза (хикәяләр җыентыгы, кырымтатар телендә), Ташкәнт, 1970; * Никах балдагы (повесть һәм хикәяләр, кырымтатар телендә), Ташкәнт, 1974; * Һәрвакыт минем белән (повесть, кырымтатар телендә), Ташкент, 1977; * Язмыш (повесть, кырымтатар телендә), Ташкәнт, 1981; * Йөрәк ялкыны (повестьлар, кырымтатар телендә), Ташкәнт, 1985; * «Айлы төндә» (Роман, кырымтатар телендә), Симферополь, 2005.<ref>{{Cite web|url=https://esu.com.ua/article-18601|title=Едемова Уріє|last=Юнусов|first=Ш. Е.|date=2009|website=Енциклопедія Сучасної України|language=uk|access-date=2024-12-28}}</ref> == Бүләкләре == «Проза» номинациясендә Шамил Алядин исемендәге әдәби премия, 2013;<ref>{{Cite web|url=https://nlu.org.ua/storage/files/Infocentr/laureati_vitchiznianih_i_mizhnarodnih_premiy_v_galuzi_kulturi_i_mistetstva/2013/Premii2013.pdf|title=Лауреати міжнародних та вітчизняних премій у галузі культури та мистецтва 2013 року|year=2013|editor-last=Іващенко|editor-first=Валентина|website=nlu.org.ua|publisher=Міністерство культури України|page=16|access-date=28.12.2024}}</ref> «Кырымтатар әдәбиятын үстерүгә керткән өлеше өчен» махсус бүләк, 2020<ref>{{Cite web|url=https://detector.media/community/article/205156/2022-11-21-zasudzheni-v-rosii-zhurnalisty-otrymaly-premiyu-krymskyy-inzhyr-u-spetsnominatsii-slova-svobody/|title=Засуджені в Росії журналісти отримали премію «Кримський інжир» у спецномінації «Слова Свободи»|date=2022-11-21|website=detector.media|language=uk|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chytomo.com/literaturnyj-konkurs-krymskyj-inzhyr-oholosyv-peremozhtsiv/|title=Літературний конкурс «Кримський Інжир» оголосив переможців|last=Читомо|date=2020-12-28|website=chytomo.com|language=uk|access-date=2024-12-28}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Кырымтатар язучылары]] m4e7txr6skxtnwtjw0bhoq7m58jyji0 0 1491936 6099772 6095799 2026-11-08T09:51:04Z CommonsDelinker 176 Replacing Kokoshin.jpg with [[File:Andrey_Kokoshin_in_2012.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: малосодержательное имя файла). 6099772 wikitext text/x-wiki {{мәгълүмати исемлек}} [[Файл:Fatherland 3rd class.jpg|thumb|120px|III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены]] Бу исемлектә [[Ватан алдындагы казанышлар өчен ордены|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» орденының]] III дәрәҗәсенә ия затлар бирелә. {{TOC left}} == Кораллы көчләр вәкиле кавалерлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q56427011. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q120853746|Aleksandr Sergeevich Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-10<br/>1977-10-08 | ''[[:d:Q53898|Nikolskoye]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2 | | ''[[:d:Q47453758|Александр Богомолов]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-05-11 | [[Чита]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-11-24 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Aleksandr Vitko, 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065001|Александр Витко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-09-13 | [[Витебск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Vitko|Aleksandr Vitko]] | |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Alexander Galkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4132609|Александр Галкин]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-22 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412489|North-Caucasian Military School]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Viktorovich Galkin|Alexander Viktorovich Galkin]] | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Файл:Командующий войсками Южного военного округа Герой РФ Генерал армии Дворников А.В.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156031|Александр Дворников]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-22 | [[Уссурийск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Dvornikov|Aleksandr Dvornikov]] | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Файл:Alexander Chayko, 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q75838595|Александр Чайко]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-27 | [[Голицыно]] | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Chayko|Alexander Chayko]] | |- | style='text-align:right'| 7 | [[Файл:Авдеев, Алексей Юрьевич.png|center|128px]] | ''[[:d:Q84721286|Алексей Авдеев]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-17 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexey Avdeev|Alexey Avdeev]] | |- | style='text-align:right'| 8 | [[Файл:Ким Алексей Ростиславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492596|Алексей Ким]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-21 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2914820|General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kim|Alexey Kim]] | |- | style='text-align:right'| 9 | [[Файл:Сенатор Наумец.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24263686|Алексей Наумец]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-11 | | | [[офицер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexey Naumets|Alexey Naumets]] | |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q109492204|Алексей Сергеев]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-29 | [[Мәскәү]] | | | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-04 |- | style='text-align:right'| 11 | [[Файл:Alibek Delimkhanov 12-03-2019 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065774|Алибек Делимханов]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-16 | ''[[:d:Q1148929|Чечен-Ингуш АССР]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alibek Delimkhanov|Alibek Delimkhanov]] | |- | style='text-align:right'| 12 | [[Файл:Anatoly Kontsevoy, 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62714575|Анатолий Концевой]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-08 | [[Гомель өлкәсе|Һомел өлкәсе]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Anatoly Kontsevoy|Anatoly Kontsevoy]] | |- | style='text-align:right'| 13 | [[Файл:Anatoly Khrulyov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2026709|Анатолий Хрулёв]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-03 | [[Наро-Фоминск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Khrulyov|Anatoly Khrulyov]] | |- | style='text-align:right'| 14 | [[Файл:Andrey Ivanayev (2025-12-09).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62713913|Андрей Иванаев]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Andrey Ivanayev|Andrey Ivanayev]] | |- | style='text-align:right'| 15 | [[Файл:Мордвичев Андрей 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111287990|Андрей Мордвичев]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-01-14 | [[Павлодар]] | | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Mordvichev|Andrey Mordvichev]] | |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:Andrey Serdukov, 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27190892|Андрей Сердюков]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-04 | ''[[:d:Q4468905|Uglegorsky, Rostov Oblast]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Serdyukov|Andrey Serdyukov]] | |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q112992651|Артур Шемайтис]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 18 | [[Файл:НГШ ВС РФ В.В. Герасимов.jpg|center|128px]] | [[Валерий Герасимов]] | data-sort-value="1955" | 1955-09-08 | [[Казан]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]]<br/>[[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Gerasimov|Valery Gerasimov]] | |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q18741345|Василий Тарасов]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-19 | [[Сарытау]] | | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 20 | [[Файл:Vladimir Korolev (cropped, 2016).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q404286|Владимир Королёв]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-01 | ''[[:d:Q368518|Kashinsky District]]'' | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | [[Адмирал]] | | [[:commons:Category:Vladimir Korolev (admiral)|Vladimir Korolev (admiral)]] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[Файл:Vladimir Mikhailov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4297341|Владимир Михайлов]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-06 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Mikhailov|Vladimir Mikhailov]] | |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q4301083|Владимир Молтенской]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-21 | ''[[:d:Q4128782|Vygonichi]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q123014243|Владимир Николаевич Винокуров]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-03-08 | ''[[:d:Q4322742|Novikovo]]'' | ''[[:d:Q4450887|Tambov Higher Military Aviation Engineering School]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | ''[[:d:Q11350303|Special Purpose Center of the FSB of Russia]]'' | | |- | style='text-align:right'| 24 | [[Файл:Gennady Anashkin, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4064999|Геннадий Анашкин]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-17 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Anashkin|Gennady Anashkin]] | |- | style='text-align:right'| 25 | [[Файл:Dmitry Glushenkov in profile (2012-08-01).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492832|Дмитрий Глушенков]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-21 | [[Александров (шәһәр)|Александров]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 26 | [[Файл:Dmitry Klimenko, March 2000.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22137539|Дмитрий Клименко]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-22 | [[Нижын]] | ''[[:d:Q4331484|Odesa higher artillery command school]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q4070283|тупчы]]'' | | [[:commons:Category:Dmytro Klymenko|Dmytro Klymenko]] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[Файл:Dmitry Mikhailik 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15072670|Дмитрий Михайлик]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-11-05 | ''[[:d:Q4311638|Nagirnivka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Mikhailik|Dmitry Mikhailik]] | data-sort-value="2019" | 2019-01-11 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Файл:Evgeniy Nikiforov (2018).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47453160|Евгений Никифоров]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-10 | ''[[:d:Q2378119|Aksha]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Evgeniy Nikiforov|Evgeniy Nikiforov]] | |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:Евгений Алексеевич Устинов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30887878|Евгений Устинов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-11-06 | [[Сосновски районы|Сосновское районы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Evgeniy Ustinov|Evgeniy Ustinov]] | |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q71164610|Зулкаид Каидов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-29 | ''[[:d:Q4099999|Burshag]]''<br/>''[[:d:Q619726|Agulsky District]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q29516264|Игорь Медоев]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-20 | [[Владикавказ]] | | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 32 | [[Файл:Бариев Радик Абрарович.jpg|center|128px]] | [[Радик Бариев (1961)|Радик Бариев]] | data-sort-value="1961" | 1961-07-31 | ''[[:d:Q4082543|Билокоровычи]]'' | | | | [[:commons:Category:Radik Bariev|Radik Bariev]] | |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Rustam Muradov.jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Моратов]] | data-sort-value="1973" | 1973-03-21 | ''[[:d:Q532847|Chinar]]'' | [[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Rustam Muradov|Rustam Muradov]] | |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q28665149|Сергей Бунин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-09 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:Sergey Kuzovlev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19645742|Сергей Кузовлев]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-07 | [[Мичуринск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kuzovlev|Sergey Kuzovlev]] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Файл:Sergey Kuralenko (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22970390|Сергей Кураленко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-21 | [[Ратенов]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4496367|Kharkiv Guards Higher Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q4478136|Уссурийск Суворов хәрби укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Sergey Kuralenko|Sergey Kuralenko]] | |- | style='text-align:right'| 37 | [[Файл:Official portrait of Yunus-bek Yevkurov (2024).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q319464|Юнус-бек Евкуров]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-30 | ''[[:d:Q4452146|Tarskoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[генерал-лейтенант]] | | [[:commons:Category:Yunus-bek Yevkurov|Yunus-bek Yevkurov]] | |- | style='text-align:right'| 38 | [[Файл:Russian Armed Forces General Staff Chief Gen. Yury Baluyevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1423289|Юрий Балуевский]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-09 | [[Трускавец|Трускаветс]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Baluyevsky|Yuri Baluyevsky]] | |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q28354845|Юрий Торшин]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-06 | ''[[:d:Q1966041|Belye Berega]]'' | | | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-11 |} {{Wikidata list end}} == Кораллы көчләр вәкиле булмаган кавалерлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q18080427. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | [[Файл:Albert Likhanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5566407|Albert Likhanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-13 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q62083492|young adult author]]'' | | [[:commons:Category:Albert Likhanov|Albert Likhanov]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-25 |- | style='text-align:right'| 2 | | ''[[:d:Q16628570|Aleksandr Bukhtoyarov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-26 | [[Хмельницкий|Хмелнытскый]] | ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]''<br/>[[Курган дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q108787051|Kurgan Mechanical Engineering Institute]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-01 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Файл:Alexander Chekalin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4508231|Aleksandr Chekalin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-06 | [[Верея]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Chekalin|Alexander Chekalin]] | |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Chuchalin1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4518375|Aleksandr Chuchalin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-05 | [[Реутов]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Grigorievich Chuchalin|Alexander Grigorievich Chuchalin]] | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Файл:Aleksandr Gorshkov (figure skater).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1393578|Aleksandr Gorshkov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-08 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Gorshkov|Aleksandr Gorshkov]] | data-sort-value="2022" | 2022-11-17 |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q16662678|Aleksandr Katolikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-13 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-06-14 |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q15072194|Aleksandr Medvedev]]'' | data-sort-value="1950" | 1950 | [[Ростов]] | ''[[:d:Q4401554|П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4398511|Ростовский оптико-механический завод]]'' | | |- | style='text-align:right'| 8 | [[Файл:Alexander Mikhailov, 2014.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4297299|Aleksandr Michailov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-15 | ''[[:d:Q2629594|Shchigrovsky District]]'' | ''[[:d:Q6687296|Ukrainian State University of Railway Transport]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Mikhailov|Alexander Mikhailov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-04 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Файл:Alexander Neradko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4317426|Aleksandr Neradko]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304092|Мәскәү дәүләт техник граждан авиациясе университеты]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Neradko|Alexander Neradko]] | |- | style='text-align:right'| 10 | [[Файл:Alexander Popov 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q294676|Aleksandr Popov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-11-16 | [[Лесной (Свердловск өлкәсе)|Лесной]] | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Vladimirovich Popov (swimmer)|Alexander Vladimirovich Popov (swimmer)]] | |- | style='text-align:right'| 11 | [[Файл:ProshkinAA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4382330|Aleksandr Proshkin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4407688|Питырбур дәүләт кәмит театры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Proshkin|Aleksandr Proshkin]] | |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q120853746|Aleksandr Sergeevich Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-10<br/>1977-10-08 | ''[[:d:Q53898|Nikolskoye]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q4418657|Aleksandr Sergeyevich Sigov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-31 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q111554133|Aleksandr Shkurko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-04 | [[Харьков]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-04-10 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Файл:Alexander Skvortsov cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q555679|Aleksandr Skvortsov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-06 | [[Щёлково]] | ''[[:d:Q29017984|Ставрополь югары хәрби очучылар һәм штурманнар авиация училищесы]]''<br/>''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Skvortsov|Alexander Skvortsov]] | |- | style='text-align:right'| 16 | [[Файл:Alexander Wladimirowitsch Starowoitow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4440158|Aleksandr Starovoitov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-18 | [[Балашау]] | [[Пенза дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-07-17 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Файл:RIAN archive 821412 1st Congress of People's Deputies of USSR (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446914|Aleksandr Sukharev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-10-11 | ''[[:d:Q19805136|Малая Трещевка]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Sukharev|Alexander Sukharev]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-07 |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q15071612|Aleksandr Tikhonov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-17 | [[Прокопьевск]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q130286340|Aleksandr Veprev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-10 | ''[[:d:Q1658299|Ust-Ilimsky District]]'' | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q18405664|National Institute of Aviation Technologies JSC]]''<br/>[[Иркутск авиация заводы|Өркет авиация завыты]] | | |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q221615|Aleksandr Viktorenko]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-29 | [[Ольгинка (Төньяк Казакъстан өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-08-10 |- | style='text-align:right'| 21 | [[Файл:Александр Володин в 1989 году.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q333048|Aleksandr Volodin]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-10 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-12-17<br/>2001-12-06 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Файл:Mikhailov-1998.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1996390|Aleksandr Yakovlevich Mikhailov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-05 | ''[[:d:Q4333966|Olovyannaya]]'' | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[җырчы]] | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Yakovlevich Mikhailov (actor)|Aleksandr Yakovlevich Mikhailov (actor)]] | |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q28355047|Aleksandr Zborovsky]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-29 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q3533383|Волгоград дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-10-22 |- | style='text-align:right'| 24 | [[Файл:Alexander Zharov (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11756298|Aleksandr Zharov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-11 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Zharov|Aleksandr Zharov]] | |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q19788434|Aleksei Tkachev]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-11 | ''[[:d:Q2783750|Bryansk Governorate]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-04-03 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Файл:Герой России Романов А. В. Майкоп 23.10.2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4397117|Aleksey Romanov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-19 | [[Курессааре]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Viktorovich Romanov|Alexey Viktorovich Romanov]] | |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q16335619|Aleksey Ugarov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-30 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-03-01 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Файл:Aleksey Vorobyev in Akademicheskiy District.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125127|Aleksey Vorobyov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | [[Вышний Волочёк районы]] | ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]'' | | | [[:commons:Category:Aleksey Vorobyev|Aleksey Vorobyev]] | |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:Alexei Zemskii.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q26084479|Aleksey Zemsky]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Zemskii|Alexei Zemskii]] | |- | style='text-align:right'| 30 | [[Файл:Alevtina Fedulova (duma.gov.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482265|Alevtina Fedulova]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-14 | [[Электросталь]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alevtina Fedulova|Alevtina Fedulova]] | data-sort-value="2026" | 2026-02-05 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Файл:Глава Митрополичьего округа РПЦ в Казахстане Митрополит Астанайский и Казахстанский Александр.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4060873|Alexander (Mogilyov)]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-18 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander (Mogilyov)|Alexander (Mogilyov)]] | |- | style='text-align:right'| 32 | [[Файл:Александр Сергеевич Абрамов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4054892|Alexander Abramov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-10 | ''[[:d:Q4248359|Kurilovo]]'' | | | | [[:commons:Category:Alexander Abramov|Alexander Abramov]] | |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Alexander Volkov (Udmurtia).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1378384|Alexander Alexandrovich Volkov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Volkov (politician)|Alexander Alexandrovich Volkov (politician)]] | data-sort-value="2017" | 2017-05-20 |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q2642109|Alexander Andreev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Fyodorovich Andreev|Aleksandr Fyodorovich Andreev]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-14 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 83.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2833421|Alexander Babakov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-02-08 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Babakov|Alexander Babakov]] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Файл:Bastrykin 2026-03-07.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1485118|Alexander Bastrykin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-27 | [[Псков]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2577002|Investigative Committee of Russia]]'' | [[:commons:Category:Alexander Bastrykin|Alexander Bastrykin]] | |- | style='text-align:right'| 37 | [[Файл:Aleksandr Bovin 1991.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1967807|Alexander Bovin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Bovin|Alexander Bovin]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-29 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Файл:Press conference for 2025 Primakov Reading at TASS 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4171669|Alexander Dynkin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Alexandr Dynkin|Alexandr Dynkin]] | |- | style='text-align:right'| 39 | [[Файл:Official portrait of Alexander Fomin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28736608|Alexander Fomin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-05-25 | [[Риддер]] | ''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''<br/>''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Fomin|Alexander Fomin]] | |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q4493540|Alexander Fursenko]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q16308157|американист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-06-30 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Файл:Alexander Grushko 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3658303|Alexander Grushko]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-25 | [[Осло]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Grushko|Alexander Grushko]] | |- | style='text-align:right'| 42 | [[Файл:Alexander Karlin 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1960321|Alexander Karlin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-29 | ''[[:d:Q1822589|Тюменцево районы]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Karlin|Alexander Karlin]] | |- | style='text-align:right'| 43 | [[Файл:A A Kotenkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4236004|Alexander Kotenkov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-23 | ''[[:d:Q918992|Leningradsky District]]'' | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''<br/>''[[:d:Q4152016|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең Гуманитар академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Kotenkov|Alexander Kotenkov]] | |- | style='text-align:right'| 44 | [[Файл:Shilov's gallery (2024-11-01) 09 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4523838|Alexander Maxovich Shilov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexandr Shilov|Alexandr Shilov]] | |- | style='text-align:right'| 45 | [[Файл:Alexander Mitta.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1390108|Alexander Mitta]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-28 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3658608|карикатурачы рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Alexander Mitta|Alexander Mitta]] | data-sort-value="2025" | 2025-07-14 |- | style='text-align:right'| 46 | [[Файл:Alex Ragulin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q550733|Alexander Ragulin]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Ragulin|Alexander Ragulin]] | data-sort-value="2004" | 2004-11-17 |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q2066106|Alexander Shlyakhturov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-14<br/>1947-02-04 | | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 48 | [[Файл:Открытие VI фестиваля Ночной Хоккейной Лиги 14.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1385616|Alexander Yakushev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-02 | [[Балашиха]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yakushev|Alexander Yakushev]] | |- | style='text-align:right'| 49 | [[Файл:Alexei Kasatonov 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1348811|Alexei Kasatonov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Kasatonov|Alexei Kasatonov]] | |- | style='text-align:right'| 50 | [[Файл:Vladimir Putin and Alexei Mishin 24 March 2014 (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1323788|Alexei Mishin]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-08 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexei Mishin|Alexei Mishin]] | |- | style='text-align:right'| 51 | [[Файл:Alexey Pushkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4384817|Alexei Pushkov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-10 | [[Ханбалык|Пекин]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexey Pushkov|Alexey Pushkov]] | |- | style='text-align:right'| 52 | [[Файл:Alexey Chernyshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4514340|Alexey Chernyshyov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-28 | [[Новосергиевка районы]] | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexei Chernyshev|Alexei Chernyshev]] | |- | style='text-align:right'| 53 | [[Файл:Alexey Kuzmenkov, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118120604|Alexey Kuzmenkov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-10 | [[Һорливка]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''<br/>''[[:d:Q104217028|Volsky Military Institute of Rear Services]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Kuzmenkov|Alexey Kuzmenkov]] | |- | style='text-align:right'| 54 | | ''[[:d:Q85136931|Alexey Stepanovich Barchuk]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-14 | [[Волковяни]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q16062369|онколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4314501|Профессор Н. Н. Петров исемендәге онкология фәнни-тикшеренү институты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-10-09 |- | style='text-align:right'| 55 | [[Файл:Alisa Aksyonova (avo.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4060019|Alisa Aksyonova]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-13 | ''[[:d:Q3951105|Savino (urban locality), Savinsky District, Ivanovo Oblast]]'' | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4113090|Vladimir-Suzdal Museum-Reserve]]'' | [[:commons:Category:Alisa Aksyonova|Alisa Aksyonova]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-01 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Файл:Demidova, Alla -NF 20191207 fRF05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1071694|Alla Demidova]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Alla Demidova|Alla Demidova]] | |- | style='text-align:right'| 57 | [[Файл:АллаГрязноваПортрет.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4151121|Alla Gryaznova]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-27 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Alla Gryaznova|Alla Gryaznova]] | |- | style='text-align:right'| 58 | [[Файл:Alu Alkhanov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q319240|Alu Alkhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-20 | [[Балпык би кенте]] | ''[[:d:Q16677223|Institute of Mahilioŭ Ministry of Internal Affairs of the Republic of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alu Alkhanov|Alu Alkhanov]] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[Файл:Rakova Anastasiya Vladimirovna.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51667450|Anastasiya Rakova]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-08 | [[Ханты-Мансийск]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]'' | ''[[:d:Q4170550|Хант-Манси — Югра автономияле округы думасы]]''<br/>''[[:d:Q28667017|Government of the Khanty-Mansiysk Autonomous Okrug - Ugra]]''<br/>''[[:d:Q56689802|Избирательная комиссия Тюменской области]]''<br/>''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]''<br/>''[[:d:Q1961573|Ministry of Regional Development]]''<br/>''[[:d:Q4068147|Apparatus of the Government of Russia]]''<br/>[[Мәскәү хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Anastasiya Rakova|Anastasiya Rakova]] | |- | style='text-align:right'| 60 | | ''[[:d:Q16335536|Anatolij Tsyb]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-21 | ''[[:d:Q4194638|Zuyivtsi]]'' | ''[[:d:Q4469637|Uzhhorod National University]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4287769|Россия медицина радиологиясе фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-11-08 |- | style='text-align:right'| 61 | | ''[[:d:Q4234048|Anatoliy Koroteyev]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-22 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3152107|Keldysh Research Center]]'' | | |- | style='text-align:right'| 62 | | ''[[:d:Q4483759|Anatoliĭ Filatov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-28 | [[Елец]] | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1501800|генераль директор]]''<br/>[[инженер]] | | | data-sort-value="2015" | 2015-07-25 |- | style='text-align:right'| 63 | [[Файл:Anatoly Aksakov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059843|Anatoly Aksakov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-28 | [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ярмалай]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Aksakov|Anatoly Aksakov]] | |- | style='text-align:right'| 64 | [[Файл:Anatoly Alexandrov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4061076|Anatoly Alexandrov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | ''[[:d:Q841029|Изәслав]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Alexandrov|Anatoly Alexandrov]] | |- | style='text-align:right'| 65 | | ''[[:d:Q4064800|Anatoly Ananyev]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-07-18 | [[Тараз]] | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-12-07 |- | style='text-align:right'| 66 | [[Файл:Anatoly Antonov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4067324|Anatoly Antonov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-15 | [[Омск]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Antonov|Anatoly Antonov]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[Файл:Anatoly Derevyanko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4158848|Anatoly Derevyanko]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-09 | ''[[:d:Q18399212|Kozmodemyanovka]]'' | ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]'' | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201411|Institute of Archaeology and Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Derevyanko|Anatoly Derevyanko]] | |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q29865137|Anatoly Kalashnikov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-08 | [[Новоильиновка]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4255949|Lebedinsky GOK]]'' | | |- | style='text-align:right'| 69 | | ''[[:d:Q21100391|Anatoly Kiselyov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-06-09 |- | style='text-align:right'| 70 | | ''[[:d:Q487773|Anatoly Kolesov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-18 | ''[[:d:Q737748|Osakarov District]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-01-02 |- | style='text-align:right'| 71 | [[Файл:Anatoly Kornukov-2 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4233431|Anatoly Kornukov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | [[Кадийивка (шәһәр)|Кадиевка]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Kornukov|Anatoly Kornukov]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-01 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Файл:Test-pilot Anatoly Kvotchur at MAKS-2007 airshow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q754209|Anatoly Kvochur]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-16 | ''[[:d:Q4274639|Mazurivka]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q55149460|Fedotov Test Pilot School]]'' | ''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | ''[[:d:Q420843|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association]]''<br/>''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]''<br/>''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Kvochur|Anatoly Kvochur]] | data-sort-value="2024" | 2024-04-15 |- | style='text-align:right'| 73 | | ''[[:d:Q51670579|Anatoly Lamekhov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-14 | [[Кольчугино]]<br/>[[Владимир өлкәсе]] | | [[диңгезче]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-08-10 |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:Ba-lisitsyn-a-i-1999-nikolsky-face.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q840698|Anatoly Lisitsyn]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-26 | ''[[:d:Q369204|Sonkovsky District]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман-техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Anatoly Lisitsyn|Anatoly Lisitsyn]] | |- | style='text-align:right'| 75 | [[Файл:Anatoly Lysenko 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4270654|Anatoly Lysenko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-14 | [[Винница]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4330237|Public Television of Russia]]''<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''<br/>''[[:d:Q4204952|Soviet Central Television]]''<br/>''[[:d:Q4288147|International Academy of Television and Radio]]''<br/>[[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Anatoly Lysenko|Anatoly Lysenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-20 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Файл:Anatoly Smelyansky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424269|Anatoly Mironovich Smelyansky]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-13 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318650|Минин үнивиристите]]'' | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Smelyansky|Anatoly Smelyansky]] | |- | style='text-align:right'| 77 | [[Файл:2010-06-19 Перминов Анатолий Николаевич.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q487968|Anatoly Perminov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-16 | ''[[:d:Q48947216|raïon de Tchernivsky]]'' | ''[[:d:Q4351538|Пирем хәрби ракета гаскәрләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Perminov|Anatoly Perminov]] | |- | style='text-align:right'| 78 | | ''[[:d:Q4383272|Anatoly Pugachyov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-12 | ''[[:d:Q16691371|Рахманово (Егорьевскан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q17345122|уролог]]''<br/>[[хирург]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-09-22 |- | style='text-align:right'| 79 | | ''[[:d:Q4183299|Anatoly Zavrazhnov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-06 | [[Сорочинск]] | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | [[укытучы]] | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 80 | [[Файл:Andrey Kokoshin in 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4227402|Andrei Kokoshin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q16308157|американист]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Andrey Kokoshin|Andrey Kokoshin]] | |- | style='text-align:right'| 81 | [[Файл:Mylnikov Andrej Andreevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3740994|Andrei Mylnikov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-22 | [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q282718|mosaicist]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Andrey Mylnikov|Andrey Mylnikov]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-16 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Файл:Andrey Skoch.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4422468|Andrei Skoch]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-01-30 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304073|М.А. Шолохов ис. Мәскәү дәүләт гуманитар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Skoch|Andrey Skoch]] | |- | style='text-align:right'| 83 | [[Файл:Andrey Yatskin (2024-05-13) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99541861|Andrei Yatskin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-25 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q4248098|Курган югары хәрби-сәяси укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrei Yatskin|Andrei Yatskin]] | |- | style='text-align:right'| 84 | [[Файл:Andrey Denisov senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4157965|Andrej Denisov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-03 | [[Харьков]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrey Denisov|Andrey Denisov]] | |- | style='text-align:right'| 85 | [[Файл:Andrey Akimov (2023-10-11).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059500|Andrey Akimov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q806798|банкир]]'' | ''[[:d:Q1549389|ВТБ банкы]]''<br/>''[[:d:Q5295453|Donau Bank]]''<br/>''[[:d:Q56885947|IMAG]]''<br/>''[[:d:Q1924338|Gazprombank]]'' | [[:commons:Category:Andrey Akimov|Andrey Akimov]] | |- | style='text-align:right'| 86 | [[Файл:Andrey Dementyev 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1943650|Andrey Dementyev]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-16 | [[Тверь]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Andrey Dementyev (poet)|Andrey Dementyev (poet)]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-26 |- | style='text-align:right'| 87 | | ''[[:d:Q4143211|Andrey Goncharov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-01-02 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-07 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Файл:Андрей Леонидович Хазин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4494649|Andrey Khazin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | [[:commons:Category:Andrey Khazin|Andrey Khazin]] | |- | style='text-align:right'| 89 | [[Файл:Andrey Myagkov in Office Romance, 1977 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502651|Andrey Myagkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[:commons:Category:Andrey Myagkov|Andrey Myagkov]] | data-sort-value="2021" | 2021-02-18 |- | style='text-align:right'| 90 | [[Файл:Andrei Petrov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502390|Andrey Petrov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Petrov|Andrei Petrov]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-15 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Файл:A I Vorob'ev 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125129|Andrey Vorobyov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4135131|Гематология өлкәсендә илкүләм медицина фәнни тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Andrey Vorobjov|Andrey Vorobjov]] | data-sort-value="2020" | 2020-06-15 |- | style='text-align:right'| 92 | | ''[[:d:Q4441863|Angelina Stepanova]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-11-23 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-05-17<br/>2000-05-18 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Файл:AIvanov 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4195992|Anton Ivanov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-06 | [[Гатчина]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Anton Ivanov (lawyer)|Anton Ivanov (lawyer)]] | |- | style='text-align:right'| 94 | [[Файл:Expedition 53 Qualification Exams (NHQ201708300012) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q592219|Anton Shkaplerov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-20 | [[Акъяр]] | | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Anton Shkaplerov|Anton Shkaplerov]] | |- | style='text-align:right'| 95 | [[Файл:Антон Златопольский (29-01-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14848579|Anton Zlatopolsky]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Anton Zlatopolskii|Anton Zlatopolskii]] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[Файл:Anthony (Cheremisov).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4067281|Antoniy]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | ''[[:d:Q4456025|Ternovka]]'' | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Anthony (Cheremisov)|Anthony (Cheremisov)]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-23 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Файл:Ara Abramyan 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4055033|Ara Abramyan]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-15 | ''[[:d:Q949136|Malishka]]'' | ''[[:d:Q4314967|Armenian National Agrarian University]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Ara Abramyan|Ara Abramyan]] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[Файл:Arkady Rotenberg 2020-03-18.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4398633|Arkady Rotenberg]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Rotenberg|Arkady Rotenberg]] | |- | style='text-align:right'| 99 | [[Файл:Mak Artur Afanasievich.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4275190|Arthur Mac]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-15 | [[Каманича]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]'' | [[:commons:Category:Artur Mak|Artur Mak]] | data-sort-value="2016" | 2016-02-21 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Файл:Artur Dmitriev.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q714964|Artur Dmitriev]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-21 | [[Била Церква|Била-Серква]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Artur Dmitriev|Artur Dmitriev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-29 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Файл:Muraviev A.A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16678616|Artur Muravyov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-02-05 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Artur Muraviev|Artur Muraviev]] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[Файл:Ashot Khachaturyants.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108806800|Ashot Khachaturyants]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-25 | [[Кисловодск]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q1130252|sporting director]]'' | | [[:commons:Category:Ashot Khachaturyants|Ashot Khachaturyants]] | |- | style='text-align:right'| 103 | [[Файл:Aslan Tkhakushinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q732556|Aslan Tkhakushinov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-12 | ''[[:d:Q4475254|Ulyap]]'' | [[Адыгея дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | | [[:commons:Category:Aslan Tkhakuschinov|Aslan Tkhakuschinov]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[Файл:Бэлла Куркова 17 ноября 2011 года (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4248485|Bella Kurkova]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-12-26 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Bella Kurkova|Bella Kurkova]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-19 |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q4083887|Ben Bentsianov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-10-03 | [[Ростов-на-Дону]] | | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-04-02 |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q12101525|Boris Dobrodeyev]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-04-28 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-09-23 |- | style='text-align:right'| 107 | | ''[[:d:Q15068467|Boris Katorgin]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-13 | [[Солнечногорск]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 108 | [[Файл:Константинов борис алексеевич 2004 сентябрь 80.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4231343|Boris Konstantinov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q19909105|Рәсәйнең Хирургия фәнни үзәге]]'' | [[:commons:Category:Boris Alekseevich Konstantinov|Boris Alekseevich Konstantinov]] | data-sort-value="2012" | 2012-07-30 |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q15070905|Boris Lagutin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-11-06 |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q4254177|Boris Lapin]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-10 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-04-30 |- | style='text-align:right'| 111 | [[Файл:Ректор МИИТа Борис Лёвин.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4272898|Boris Lyovin]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Boris Alekseyevich Lyovin|Boris Alekseyevich Lyovin]] | data-sort-value="2023" | 2023-06-30 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Файл:Boris Lubimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4271497|Boris Lyubimov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Boris Lubimov|Boris Lubimov]] | |- | style='text-align:right'| 113 | [[Файл:Мясоедов Б.Ф. 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17675584|Boris Myasoyedov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-02 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q7263638|Россия фәннәр академиясенең Владимир Иванович Вернадский исемендәге Геохимия һәм аналитик химия институты]]'' | [[:commons:Category:Boris Myasoedov|Boris Myasoedov]] | |- | style='text-align:right'| 114 | | ''[[:d:Q4316864|Boris Nemensky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q4408486|Saratov Art School]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Boris Nemensky|Boris Nemensky]] | |- | style='text-align:right'| 115 | [[Файл:Boris Nikolsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15075474|Boris Nikolsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Boris Vasilievich Nikolsky|Boris Vasilievich Nikolsky]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-19 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Борис Обносов 02 (04-01-2022).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18634690|Boris Obnosov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q3339447|Tactical Missiles Corporation]]'' | [[:commons:Category:Boris Obnosov|Boris Obnosov]] | |- | style='text-align:right'| 117 | | ''[[:d:Q834947|Boris Rybakov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4533069|MSU Faculty of Ethnology]]'' | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[профессор]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1140429|Дәүләт тарих музее]]''<br/>''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-12-27 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Файл:Boris Volynov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q448538|Boris Volynov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-18 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q379318|flight instructor]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Volynov|Boris Volynov]] | |- | style='text-align:right'| 119 | [[Файл:Granin Danil 001.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q519878|Daniil Granin]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-01-01 | ''[[:d:Q19798954|Volynka]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]'' | | [[:commons:Category:Daniil Granin|Daniil Granin]] | data-sort-value="2017" | 2017-07-04 |- | style='text-align:right'| 120 | [[Файл:Иоселиани, Давид Георгиевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16656045|David Ioseliani]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-06-03 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:David Ioseliani|David Ioseliani]] | |- | style='text-align:right'| 121 | [[Файл:Denis Pankratov, March 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q463399|Denis Pankratov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-07-04 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | ''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | [[:commons:Category:Denis Pankratov|Denis Pankratov]] | |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q1232452|Dmitri Volkogonov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-22 | [[Чита]] | ''[[:d:Q4336919|Orlov Tank School]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1493121|хәрби тарих белгече]]'' | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''<br/>''[[:d:Q4370144|Political Directorate of the Soviet Army and Soviet Navy]]''<br/>''[[:d:Q4201447|Institut vojenské historie Ministerstva obrany Ruské Federace]]'' | [[:commons:Category:Dmitri Volkogonov|Dmitri Volkogonov]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-06 |- | style='text-align:right'| 123 | [[Файл:Dmitry Bulgakov (official portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098840|Dmitry Bulgakov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-20 | ''[[:d:Q18770098|Verkhneye Gurovo]]'' | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q104217028|Volsky Military Institute of Rear Services]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Dmitry Bulgakov|Dmitry Bulgakov]] | |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:GaevDV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2629823|Dmitry Gayev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Gayev|Dmitry Gayev]] | data-sort-value="2012" | 2012-10-27 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Файл:Dmitry Mezentsev (2018-11-09).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q385485|Dmitry Mezentsev]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Mezentsev|Dmitry Mezentsev]] | |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:Dmitry Mindiashvili, September 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4294090|Dmitry Mindiashvili]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Mindiashvili|Dmitry Mindiashvili]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-24 |- | style='text-align:right'| 127 | [[Файл:Dmitry Utkin passport photo (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q45666735|Dmitry Utkin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-11 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] | | ''[[:d:Q38239859|army officer]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Utkin|Dmitry Utkin]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-23 |- | style='text-align:right'| 128 | [[Файл:Dmitriy Yazov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48041|Dmitry Yazov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-08<br/>1923-11-08 | ''[[:d:Q25730364|Yazovo]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Dmitry Timofeyevich Yazov|Dmitry Timofeyevich Yazov]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-25 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Файл:Zavgayev Doku.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1967713|Doku Zavgayev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-22 | ''[[:d:Q4083843|Beno-Yurt]]'' | ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Doku Zavgayev|Doku Zavgayev]] | |- | style='text-align:right'| 130 | [[Файл:Vladimir Putin 22 March 2002-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4494472|Dzjonson Talovitsj Hagazjeev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-27 | ''[[:d:Q4313469|Nartan]]'' | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Johnson Khagazheev|Johnson Khagazheev]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-30 |- | style='text-align:right'| 131 | [[Файл:KocherginES.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4236701|Eduard Kochergin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q112730632|theater artist]]''<br/>''[[:d:Q11613590|театраль сәхнә мохите дизайнеры]]''<br/>''[[:d:Q47492700|theatre maker]]'' | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 132 | [[Файл:Eduard Sagalaev 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4404393|Eduard Sagalaev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-03 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Sagalaev|Eduard Sagalaev]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-13 |- | style='text-align:right'| 133 | | ''[[:d:Q4427257|Eduard Sokolow]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-08 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-05 |- | style='text-align:right'| 134 | | ''[[:d:Q4123358|Eduard Volkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-18 | [[Донецк өлкәсе]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-06-04 |- | style='text-align:right'| 135 | [[Файл:Анисимов Выставки 5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4189635|Efrem Zverkov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-01 | ''[[:d:Q18405779|Нестерово]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-07-31 |- | style='text-align:right'| 136 | [[Файл:Ekaterina Maximova 1972.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q254142|Ekaterina Maximova]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | [[Зур театр]] | [[:commons:Category:Ekaterina Maksimova|Ekaterina Maksimova]] | data-sort-value="2009" | 2009-04-28 |- | style='text-align:right'| 137 | | ''[[:d:Q3721439|Elena Smurova]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-18 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q17524364|ватырпалис]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 138 | [[Файл:Eugeny Gerasimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136019|Evgeniy Gerasimov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q465501|каскадер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Eugeny Gerasimov|Eugeny Gerasimov]] | |- | style='text-align:right'| 139 | | ''[[:d:Q4412931|Evgeniy Nikolaevitsj Sedov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-22 | [[Павловск (Воронеж өлкәсе)]] | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127519|Бөтенроссия җимешле культуралары селекциясе фәнни-тикшеренү институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 140 | [[Файл:Evgeniy Knyazev (2018).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4224937|Evgeny Kniazev]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-09 | ''[[:d:Q4422753|Скуратовский]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeniy Vladimirovich Knyazev (aktors)|Yevgeniy Vladimirovich Knyazev (aktors)]] | |- | style='text-align:right'| 141 | [[Файл:Мосвичев.Е.С..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19818048|Evgeny Moskvichev]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-28 | ''[[:d:Q4208348|Kazinki]]'' | ''[[:d:Q4097524|Брянск дәүләт инженер-техник университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Evgeniy Moskvichev|Evgeniy Moskvichev]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[Файл:Grishuk and Platov 1994 Europeans (cropped) - Platov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q737531|Evgeny Platov]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-08-07 | [[Одесса]] | | ''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Platov|Evgeny Platov]] | |- | style='text-align:right'| 143 | | ''[[:d:Q732039|Fyodor Khitruk]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-04-18 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q2324294|State Academy of Fine Arts Stuttgart]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q679912|Soyuzmultfilm]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Fyodor Khitruk|Fyodor Khitruk]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-03 |- | style='text-align:right'| 144 | | ''[[:d:Q15069260|Fyodor Komarov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-08-26 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 |- | style='text-align:right'| 145 | [[Файл:RUSMARKA-3355.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-09-22 | ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]'' | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q96036530|health activist]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q482980|автор]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-06-22 |- | style='text-align:right'| 146 | | ''[[:d:Q4133049|Gadzhi Gamzatov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-05 | ''[[:d:Q18279705|Tsada]]'' | ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-10-06<br/>2011-10-05 |- | style='text-align:right'| 147 | | ''[[:d:Q4285671|Gadzji Noechievitsj Machatsjev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-19 | [[Хәсәүйорт]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-12-19 |- | style='text-align:right'| 148 | [[Файл:Gennady Strekalov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q470256|Gennadi Strekalov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-26<br/>1940-10-28 | [[Мытищи]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | ''[[:d:Q763402|Энергия]]'' | [[:commons:Category:Gennady Strekalov|Gennady Strekalov]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-25 |- | style='text-align:right'| 149 | [[Файл:Gennady Zibrov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28665307|Gennadiy Zibrov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-29 | ''[[:d:Q19804644|Borshchyovo]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Gennadiy Zibrov|Gennadiy Zibrov]] | |- | style='text-align:right'| 150 | | ''[[:d:Q4067836|Gennady Anshakov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-14 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 151 | | ''[[:d:Q15065272|Gennady Gatilov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-25 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 152 | [[Файл:ГЯКрасников 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4238198|Gennady Krasnikov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-30 | [[Тамбов]] | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4310655|Mikron Group]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Gennady Krasnikov|Gennady Krasnikov]] | |- | style='text-align:right'| 153 | [[Файл:Gennady Kulik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246171|Gennady Kulik]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-20 | ''[[:d:Q2533365|Novosokolnichesky District]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Kulik|Gennady Kulik]] | data-sort-value="2023" | 2023-06-16 |- | style='text-align:right'| 154 | | ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-17 | ''[[:d:Q2502487|Ushumun]]'' | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q387543|Иркутск дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q56315244|Ministry of Higher and Secondary Specialized Education of the RSFSR]]''<br/>''[[:d:Q100234137|State Committee for Public Education]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-10-09 |- | style='text-align:right'| 155 | | ''[[:d:Q4256793|Gennady Levchenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-15 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:AY1dCgUlJ g.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4428041|Gennady Solovyov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-06 | [[Дүшәнбе]] | | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Soloviev|Gennady Soloviev]] | |- | style='text-align:right'| 157 | | ''[[:d:Q4539695|Gennady Yakhnov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-08-30 | ''[[:d:Q112115153|Fofanovo]]'' | | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Yakhnov|Gennady Yakhnov]] | data-sort-value="2014" | 2014-08-30 |- | style='text-align:right'| 158 | [[Файл:Gen maj Zaycev Gennadiy Nikolaevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11301660|Gennady Zaytsev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-11 | [[Чусавай районы]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Zaitsev|Gennady Zaitsev]] | |- | style='text-align:right'| 159 | [[Файл:Genrikh Borovik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094238|Genrikh Borovik]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-16 | [[Минск]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Genrikh Borovik|Genrikh Borovik]] | |- | style='text-align:right'| 160 | [[Файл:Arbatov G A 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q967886|Georgy Arbatov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-05-19 | [[Херсон]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q16947320|гиясәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q119438651|international relations specialist]]'' | ''[[:d:Q6039742|Россия фәннәр академиясенең АКШ һәм Канада тикшеренүләре институты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Arbatov|Georgy Arbatov]] | data-sort-value="2010" | 2010-10-01 |- | style='text-align:right'| 161 | | ''[[:d:Q4175329|Georgy Yelyakov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-13 | [[Кострома]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-05-02 |- | style='text-align:right'| 162 | [[Файл:Gerard Vasiliev March 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4104590|Gerard Vasilyev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-24 | ''[[:d:Q4456308|Tersko-Orlovsky Mayak]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4146755|Мәскәү опереттасы дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Gerard Vasilyev|Gerard Vasilyev]] | |- | style='text-align:right'| 163 | [[Файл:Nazarenko Gerasim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15074679|Gerasim Nazarenko]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201724|Institute for Systems Analysis]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | | |- | style='text-align:right'| 164 | [[Файл:Gherman Titov (1962).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q152298|Gherman Titov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-11 | ''[[:d:Q24728951|Verkh-Zhilino]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[галим]] | | [[:commons:Category:Gherman Titov|Gherman Titov]] | data-sort-value="2000" | 2000-09-20 |- | style='text-align:right'| 165 | [[Файл:Dobrovolsky G V.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4163623|Gleb Dobrovolsky]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-09-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''<br/>''[[:d:Q28378128|педолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Gleb Dobrovolsky|Gleb Dobrovolsky]] | data-sort-value="2013" | 2013-04-08 |- | style='text-align:right'| 166 | [[Файл:Grigory Kogatko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15068971|Grigoriy Iosifovitsj Kogatko]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-03-12 | ''[[:d:Q4106600|Velykooleksandrivka]]'' | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Grigory Kogatko|Grigory Kogatko]] | |- | style='text-align:right'| 167 | [[Файл:G. Baklanow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1996392|Grigory Baklanov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-09-11<br/>1923-09-18 | [[Воронеж]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[:commons:Category:Grigorij Baklanov|Grigorij Baklanov]] | data-sort-value="2009" | 2009-12-23 |- | style='text-align:right'| 168 | [[Файл:Балыхин Григорий Артёмович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55104097|Grigory Balykhin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-19 | ''[[:d:Q4188372|Zatyshne]]'' | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q4376652|Председатели комитетов Государственной думы]]'' | | [[:commons:Category:Grigory Balykhin|Grigory Balykhin]] | |- | style='text-align:right'| 169 | | ''[[:d:Q4368719|Grigory Pozhenyan]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-09-20 | [[Харьков]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-09-19 |- | style='text-align:right'| 170 | | ''[[:d:Q15064273|Igor Alekseevich Bakulov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-13 | [[Екатеринбург]] | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q202883|ветеринар]]'' | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | data-sort-value="2010" | 2010-05-20 |- | style='text-align:right'| 171 | [[Файл:Igor Artemyev 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4070235|Igor Artemyev]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-11-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Igor Artemyev|Igor Artemyev]] | |- | style='text-align:right'| 172 | | ''[[:d:Q4297994|Igor Evgenevitsj Michaltsev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-04-14 |- | style='text-align:right'| 173 | [[Файл:Хатьков Игорь Евгеньевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4496603|Igor Khatkov]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-06 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30270140|Moscow Clinical Research Center]]''<br/>''[[:d:Q30888502|Central Research Institute of Gastroenterology]]'' | [[:commons:Category:Igor Khatkov|Igor Khatkov]] | |- | style='text-align:right'| 174 | [[Файл:Игорь Леонидович Кириллов (2018-11-27) .jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1974633|Igor Kirillov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-14 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q1371925|диктор]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | ''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4204952|Soviet Central Television]]'' | [[:commons:Category:Igor Kirillov|Igor Kirillov]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-29<br/>2021-10-30 |- | style='text-align:right'| 175 | [[Файл:Kirillov Igor Anatolyevich (3x4 cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109493880|Igor Kirillov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-13 | [[Кострома]] | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Igor Anatolyevich Kirillov|Igor Anatolyevich Kirillov]] | data-sort-value="2024" | 2024-12-17 |- | style='text-align:right'| 176 | [[Файл:Igor Konashenkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18243880|Igor Konashenkov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-15 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Igor Konashenkov|Igor Konashenkov]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[Файл:Igor Kvasha in 1960s (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q540247|Igor Kvasha]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Igor Kvasha|Igor Kvasha]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-30 |- | style='text-align:right'| 178 | [[Файл:Igor Yevgenyevich Levitin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982464|Igor Levitin]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-21 | ''[[:d:Q169520|Tsebrykove]]'' | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Igor Levitin|Igor Levitin]] | |- | style='text-align:right'| 179 | | ''[[:d:Q4275371|Igor Mikhajlovich Makarov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-22 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-01-14 |- | style='text-align:right'| 180 | [[Файл:2011-05-17 Игорь Щёголев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q982307|Igor Shchyogolev]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-10 | [[Винница]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q154804|Лейпциг университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Igor Shchyogolev|Igor Shchyogolev]] | |- | style='text-align:right'| 181 | [[Файл:Илья Резник.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1990888|Ilya Reznik]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Reznik|Ilya Reznik]] | |- | style='text-align:right'| 182 | [[Файл:Ilias Umakhanov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26255538|Ilyas Umakhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-27 | [[Махачкала]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Ilyas Umakhanov|Ilyas Umakhanov]] | |- | style='text-align:right'| 183 | | ''[[:d:Q24350738|Iosif Drize]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-20 | [[Почеп]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4314536|Electromechanical Research Institute]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-03 |- | style='text-align:right'| 184 | | ''[[:d:Q4492735|Iosif Fridlyander]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-09-15 | [[Әндиҗан]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127502|All Russian Scientific Research Institute of Aviation Materials]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-05-31 |- | style='text-align:right'| 185 | [[Файл:Ирина Богачёва 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089164|Irina Bogacheva]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[:commons:Category:Irina Bogachova|Irina Bogachova]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-19 |- | style='text-align:right'| 186 | [[Файл:Irina Bugrimova.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4097796|Irina Bugrimova]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-03-13 | [[Харьков]] | | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Irina Bugrimova|Irina Bugrimova]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-20 |- | style='text-align:right'| 187 | | ''[[:d:Q4495010|Irina Khaleyeva]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-04 | [[Пхеньян]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-02-03 |- | style='text-align:right'| 188 | [[Файл:Maly Theatre foto 17 Ирина Муравьёва (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962742|Irina Muravyova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Irina Muravyova (actress)|Irina Muravyova (actress)]] | |- | style='text-align:right'| 189 | | ''[[:d:Q780498|Isaak Khalatnikov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-17 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''<br/>''[[:d:Q688932|Россия фәннәр академиясенең Лев Давидович Ландау исемендәге Теоретик физика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | [[:commons:Category:Isaak Khalatnikov|Isaak Khalatnikov]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-09 |- | style='text-align:right'| 190 | [[Файл:Новаков Иван Александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4321864|Ivan A. Novakov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-02 | ''[[:d:Q1255190|Apanasenkovsky District]]'' | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 191 | [[Файл:Ivan Ushachev academician.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27132931|Ivan Grigorevitsj Oesjatsjjov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-20 | ''[[:d:Q1761017|Дмитровск районы]]'' | ''[[:d:Q4331443|Odesa State Agrarian University]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127479|All-Russian Research Institute of Agricultural Economics]]'' | [[:commons:Category:Ivan Ushachev|Ivan Ushachev]] | |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q15071241|Ivan Litvinov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-23 | ''[[:d:Q4445436|Sudylkiv]]'' | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q2859165|hydronaut]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-16 |- | style='text-align:right'| 193 | | ''[[:d:Q4329781|Ivan Obraztsov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-07-28 | ''[[:d:Q16020114|Byki]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-02-28 |- | style='text-align:right'| 194 | | ''[[:d:Q4345179|Ivan Paristy]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-19 | ''[[:d:Q149144|Бахмач]]'' | | ''[[:d:Q45920048|railway executive]]'' | ''[[:d:Q1550653|ССҖБ тимер юллары]]''<br/>[[Россия тимер юллары|Русия тимер юллары]] | [[:commons:Category:Ivan Leontyevich Paristy|Ivan Leontyevich Paristy]] | data-sort-value="2005" | 2005-09-21 |- | style='text-align:right'| 195 | [[Файл:Ivan Rybkin (1999).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1062347|Ivan Rybkin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-20 | ''[[:d:Q1655750|Ternovsky District]]'' | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4122967|Волгоград дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Rybkin|Ivan Rybkin]] | |- | style='text-align:right'| 196 | | ''[[:d:Q4520876|Ivan Shatilov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-01-17 | ''[[:d:Q4285851|Makhrovka]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-01-13 |- | style='text-align:right'| 197 | [[Файл:Трубилин Иван Тимофеевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15069679|Ivan Trubilin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-22 | ''[[:d:Q2858109|Shkurinskaya]]'' | ''[[:d:Q4449473|Tavrian State Agrotechnological University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-12-08 |- | style='text-align:right'| 198 | | ''[[:d:Q15061091|Iwan Szyłow]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-03 | ''[[:d:Q4429734|Соснови Острог]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-12-22 |- | style='text-align:right'| 199 | [[Файл:Yuli Vorontsov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q570992|Julij Voroncov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-07 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Yuli Vorontsov|Yuli Vorontsov]] | data-sort-value="2007" | 2007-12-12 |- | style='text-align:right'| 200 | | ''[[:d:Q3182262|Juwenali von Kursk]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-29 | ''[[:d:Q4091999|Большемечетный]]'' | ''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-01-13 |- | style='text-align:right'| 201 | | [[Kamil Wäliev]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-15 | [[Югары Шүләңгер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4310655|Mikron Group]]''<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4483572|Institute of Physics and Technology]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-07-28 |- | style='text-align:right'| 202 | [[Файл:Карен Шахназаров (16-04-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q167113|Karen Shakhnazarov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-08 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q47541952|продюсер]]'' | | [[:commons:Category:Karen Shakhnazarov|Karen Shakhnazarov]] | |- | style='text-align:right'| 203 | [[Файл:Хапсироков Хизир Хаджибекирович 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q19916060|Khizir Khapsirokov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-18 | ''[[:d:Q4494375|Khabez]]'' | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Khizir Khapsirokov|Khizir Khapsirokov]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-09 |- | style='text-align:right'| 204 | | ''[[:d:Q4063680|Klavdiya Altsman]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-13 | ''[[:d:Q2109898|Yermakovsky District]]'' | | | | | data-sort-value="2010" | 2010-11-01 |- | style='text-align:right'| 205 | | ''[[:d:Q18409625|Kliment Trubetskoy]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201673|Research Institute of Comprehensive Exploitation of Mineral Resources RAS]]'' | | |- | style='text-align:right'| 206 | | ''[[:d:Q4422634|Konstantin Georgievich Skryabin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-11-05 |- | style='text-align:right'| 207 | [[Файл:Konstantin Kosachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q736840|Konstantin Kosachev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-17 | ''[[:d:Q4280027|Mamontovka]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Konstantin Kosachev|Konstantin Kosachev]] | |- | style='text-align:right'| 208 | [[Файл:Konstantin Raykin M2017-05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1693403|Konstantin Raikin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4059142|D. K. Fadeev Academic Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Raykin|Konstantin Raykin]] | |- | style='text-align:right'| 209 | [[Файл:Konstantin Romodanovskiy 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3944435|Konstantin Romodanovsky]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Romodanovskiy|Konstantin Romodanovskiy]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-18 |- | style='text-align:right'| 210 | | ''[[:d:Q4445334|Konstantin Sudakov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-06 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08-11 |- | style='text-align:right'| 211 | [[Файл:Konstantin Tsitsin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4506006|Konstantin Tsitsin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-23 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Konstantin Tsitsin|Konstantin Tsitsin]] | |- | style='text-align:right'| 212 | | ''[[:d:Q4141707|Leo Golovanov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-09-24 | [[Һельсинки|Һелсинки]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-11-04 |- | style='text-align:right'| 213 | [[Файл:Гридин леонид александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30155093|Leonid Alexandrovich Gridin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-14 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[профессор]] | | [[:commons:Category:Leonid Alexandrovich Gridin|Leonid Alexandrovich Gridin]] | |- | style='text-align:right'| 214 | | ''[[:d:Q4096384|Leonid Brekhovskikh]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-04-23<br/>1917-05-06 | [[Вологда губернасы|Вологда гөбернәсе]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2005" | 2005-01-15 |- | style='text-align:right'| 215 | | ''[[:d:Q28665096|Leonid Georgievitsj Grabtsjak]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-23 |- | style='text-align:right'| 216 | | ''[[:d:Q4152689|Leonid Gusev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-04-03 | [[Мәскәү губернасы|Мәскәү губерниясе]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397978|Россия космос системалары]]''<br/>''[[:d:Q106500919|Moskovskii nauchno-issledovatelʹskiĭ institut radiosviazi]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-11 |- | style='text-align:right'| 217 | [[Файл:Leonid Polezhayev (2011-01-31).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369706|Leonid Polezhayev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-30 | [[Исилкүл]] | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Polezhayev|Leonid Polezhayev]] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[Файл:Potapov in 2004.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-04 | ''[[:d:Q4468469|Uakit]]'' | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Potapov|Leonid Potapov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-12 |- | style='text-align:right'| 219 | [[Файл:LReiman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q734909|Leonid Reiman]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-12 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Reiman|Leonid Reiman]] | |- | style='text-align:right'| 220 | [[Файл:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2037108|Leonid Slutsky]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Leonid Eduardovich Slutsky|Leonid Eduardovich Slutsky]] | |- | style='text-align:right'| 221 | [[Файл:Leonid Tyagachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467829|Leonid Tyagachev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-10 | ''[[:d:Q507335|Dedenevo]]'' | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Leonid Tyagachev|Leonid Tyagachev]] | |- | style='text-align:right'| 222 | [[Файл:Dodin, Lev.IMG 4154 (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q913497|Lev Dodin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-14 | [[Новокузнецк]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1113233|Academic Maly Drama Theater of Europe]]'' | [[:commons:Category:Lev Dodin|Lev Dodin]] | |- | style='text-align:right'| 223 | [[Файл:Lev Durov 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2632355|Lev Durov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Lev Durov|Lev Durov]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-20 |- | style='text-align:right'| 224 | [[Файл:Kerbel L.E.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q571742|Lev Kerbel]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-11-07 | ''[[:d:Q149155|Семенивка]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q4397946|Россия сәнгать академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Lew Kerbel|Lew Kerbel]] | data-sort-value="2003" | 2003-08-14 |- | style='text-align:right'| 225 | | ''[[:d:Q4532582|Lev Konstantinovich Ernst]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-08 | ''[[:d:Q4416455|Senkovo]]'' | ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q18404991|Федераль хайван үрчетү фәнни үзәге – Академик Л. К. Эрнст исемендәге Бөтенроссия хайван үрчетү институты]]''<br/>''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]''<br/>''[[:d:Q472795|VASKhNIL]]''<br/>''[[:d:Q4397945|Russian Academy of Agricultural Sciences]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-04-26 |- | style='text-align:right'| 226 | | ''[[:d:Q1969437|Lev Kulidzhanov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-03-19 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q37008|Тбилиси дәүләт унивирситеты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1012251|Gorky Film Studio]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-02-17 |- | style='text-align:right'| 227 | | ''[[:d:Q20065008|Lev Zakharov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-13 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-06-03 |- | style='text-align:right'| 228 | [[Файл:Lidiya Skoblikova 1967.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q234223|Lidiya Skoblikova]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-08 | [[Златоуст]] | [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]] | ''[[:d:Q10866633|тимераякчы-егерүче]]'' | | [[:commons:Category:Lidiya Skoblikova|Lidiya Skoblikova]] | |- | style='text-align:right'| 229 | [[Файл:Liliya Yudina.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4533822|Liliya Yudina]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Lilya Yudina|Lilya Yudina]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-23 |- | style='text-align:right'| 230 | | ''[[:d:Q4218923|Ljubov Petrovna Kezina]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-05-05 |- | style='text-align:right'| 231 | [[Файл:MW - Université de Tours - Ludvig Faddeev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1030228|Ludvig Faddeev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | [[:commons:Category:Ludvig Faddeev|Ludvig Faddeev]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-26 |- | style='text-align:right'| 232 | [[Файл:Lyubov Glebova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4139623|Lyubov Glebova]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-07 | [[Арзамас]] | ''[[:d:Q4069144|Арзамас дәүләт педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Lyubov Glebova|Lyubov Glebova]] | |- | style='text-align:right'| 233 | [[Файл:Ludmila Chursina, 2016-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3540962|Lyudmila Chursina]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-20 | [[Дүшәнбе]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''<br/>''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''<br/>''[[:d:Q1186567|Александр тиятры]]''<br/>''[[:d:Q1958711|Русия әрмесенең Үзәк академия театры]]'' | [[:commons:Category:Ludmila Chursina|Ludmila Chursina]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-10 |- | style='text-align:right'| 234 | [[Файл:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-29 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q111599291|école musicale pour enfants n° 1]]''<br/>''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Lyadova|Lyudmila Lyadova]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-10 |- | style='text-align:right'| 235 | [[Файл:Lyudmila Maksakova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4276040|Lyudmila Maksakova]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Lyudmila Maksakova|Lyudmila Maksakova]] | |- | style='text-align:right'| 236 | [[Файл:Lyudmila Polyakova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4371410|Lyudmila Polyakova]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-28 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''<br/>''[[:d:Q4304130|Станиславский ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4525054|School of Drama Art]]'' | [[:commons:Category:Lyudmila Polyakova|Lyudmila Polyakova]] | |- | style='text-align:right'| 237 | [[Файл:Швецова Людмила.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4521801|Lyudmila Shvetsova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-24 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Shvetsova|Lyudmila Shvetsova]] | data-sort-value="2014" | 2014-10-29 |- | style='text-align:right'| 238 | [[Файл:Isambaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2996084|Makhmud Esambayev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-15 | ''[[:d:Q3332715|Starye Atagi]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q138858|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q67200257|estrada artist]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Makhmud Esambayev|Makhmud Esambayev]] | data-sort-value="2000" | 2000-01-07 |- | style='text-align:right'| 239 | | ''[[:d:Q15140709|Maksim Ovodenko]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-11 | [[Черкассы|Черкасы]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-09-26 |- | style='text-align:right'| 240 | [[Файл:Makvala Kasrashvili.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4216746|Makvala Kasrashvili]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-13 | ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]'' | ''[[:d:Q2478876|Tbilisi State Conservatoire]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Makvala Kasrashvili|Makvala Kasrashvili]] | |- | style='text-align:right'| 241 | [[Файл:Маргарита Симоньян (12-02-2026).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4419809|Margarita Simonyan]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-06 | [[Краснодар]] | [[Кубан дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q19962872|Newfound Regional High School]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]'' | ''[[:d:Q22868|RT]]''<br/>''[[:d:Q15294742|Россия бүген]]'' | [[:commons:Category:Margarita Simonyan|Margarita Simonyan]] | |- | style='text-align:right'| 242 | [[Файл:Maria Vladimirovna Mironova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4296110|Maria Mironova]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Maria Vladimirovna Mironova|Maria Vladimirovna Mironova]] | data-sort-value="1997" | 1997-11-13 |- | style='text-align:right'| 243 | [[Файл:Marina Entaltseva portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4175692|Marina Entaltseva]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Marina Entaltseva|Marina Entaltseva]] | |- | style='text-align:right'| 244 | [[Файл:Marina Leonova 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4258894|Marina Leonova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q2393361|dance teacher]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Marina Leonova|Marina Leonova]] | |- | style='text-align:right'| 245 | [[Файл:Marina Neyolova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q521665|Marina Neyolova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4483554|Saint Petersburg Lyceum 30]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Marina Neyolova|Marina Neyolova]] | |- | style='text-align:right'| 246 | [[Файл:RIAN archive 640670 Scene from "The Nutcracker" ballet.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q235005|Marina Semyonova]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-05-17 | [[Санкт-Петербург]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | ''[[:d:Q207028|Мария театры]]''<br/>[[Зур театр]]<br/>''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Marina Semyonova|Marina Semyonova]] | data-sort-value="2010" | 2010-06-09 |- | style='text-align:right'| 247 | [[Файл:MKrivosheev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4240867|Mark Krivosheyev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-30 | [[Полтава]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4294658|Ministry of Communications of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q16977159|NIIR]]'' | [[:commons:Category:Mark Krivosheyev|Mark Krivosheyev]] | data-sort-value="2018" | 2018-10-16 |- | style='text-align:right'| 248 | [[Файл:Шаккум 11-11-2025.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4519585|Martin Shakkum]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-21 | [[Красногорск]] | ''[[:d:Q103831611|Kaliningrad Higher Engineering Order of Lenin Red Banner School of Engineering Troops named after A.A.Zhdanov]]''<br/>''[[:d:Q4303890|Мәскәү дәүләт коммуналь хуҗалык һәм төзелеш академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | [[:commons:Category:Martin Shakkum|Martin Shakkum]] | |- | style='text-align:right'| 249 | [[Файл:Մելիքսեթ Պողոսյան1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63973218|Melikset Poghosyan]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-31 | ''[[:d:Q2670423|Tegh]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 250 | [[Файл:Mitropolit mercurius.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291023|Mercurius]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-21 | [[Порхов]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Mercurius (Ivanov)|Mercurius (Ivanov)]] | |- | style='text-align:right'| 251 | [[Файл:Gerber and Mityakov (06-10-1994) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4296989|Michail Alekseevitsj Mitjukov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-07 | ''[[:d:Q2219403|Ust-Udinsky District]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Mityukov|Mikhail Mityukov]] | |- | style='text-align:right'| 252 | [[Файл:Mikhail Leonidovich Bogdanov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089252|Mikhail Bogdanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Leonidovich Bogdanov|Mikhail Leonidovich Bogdanov]] | |- | style='text-align:right'| 253 | [[Файл:Mikhail Derzhavin on 80th anniversary 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4158905|Mikhail Derzhavin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Derzhavin|Mikhail Derzhavin]] | data-sort-value="2018" | 2018-01-10 |- | style='text-align:right'| 254 | [[Файл:Mikhail Gluzsky 1947.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1396888|Mikhail Gluzsky]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-11-07 | [[Киев]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Gluzsky|Mikhail Gluzsky]] | data-sort-value="2001" | 2001-06-15 |- | style='text-align:right'| 255 | | ''[[:d:Q15067277|Mikhail Ivanov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4201435|Institute of Biochemistry and Physiology of Microorganisms]]''<br/>''[[:d:Q4201601|Winogradsky Institute of Microbiology RAS]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-07-03 |- | style='text-align:right'| 256 | [[Файл:Sokolovsky MI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39386718|Mikhail Ivanovich Sokolovsky]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4310724|НПО «Искра»]]''<br/>''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Ivanovich Sokolovsky|Mikhail Ivanovich Sokolovsky]] | |- | style='text-align:right'| 257 | [[Файл:Mikhail Kirpichnikov in 2000.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221782|Mikhail Kirpichnikov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Kirpichnikov|Mikhail Kirpichnikov]] | |- | style='text-align:right'| 258 | [[Файл:Михаил Витальевич Комиссар.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15714589|Mikhail Komissar]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-27 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | ''[[:d:Q108800680|media executive]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q379271|Interfax]]''<br/>''[[:d:Q4294505|ССРБ Саклану министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q1974987|USSR State Committee for Television and Radio]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Komissar|Mikhail Komissar]] | |- | style='text-align:right'| 259 | | ''[[:d:Q4226757|Mikhail Kozlov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-27 | [[Печора (шәһәр)]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 260 | | ''[[:d:Q4248327|Mikhail Kurilko-Ryumin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-02-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-16 |- | style='text-align:right'| 261 | [[Файл:Mikhail Mamiashvili RN 09-2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1661985|Mikhail Mamiashvili]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-21 | [[Канатып]] | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q1328323|functionary]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Mamiashvili|Mikhail Mamiashvili]] | |- | style='text-align:right'| 262 | [[Файл:Misincev HR.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23037198|Mikhail Mizintsev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-10 | ''[[:d:Q4055656|Averinskaya]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Mikhail Mizintsev|Mikhail Mizintsev]] | |- | style='text-align:right'| 263 | | ''[[:d:Q4311548|Mikhail Nagibin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-11 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-03-31 |- | style='text-align:right'| 264 | | ''[[:d:Q4318235|Mikhail Nechayev]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-11 | | | | | | data-sort-value="2007" | 2007-12-05 |- | style='text-align:right'| 265 | | ''[[:d:Q4342875|Mikhail Paltsev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-04-17 |- | style='text-align:right'| 266 | [[Файл:RUSMARKA-3340.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1930259|Mikhail Reshetnyov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-10 | ''[[:d:Q4078362|Bilozirka]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q17394262|astronautical engineer]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Reshetnev|Mikhail Reshetnev]] | data-sort-value="1996" | 1996-01-26 |- | style='text-align:right'| 267 | | ''[[:d:Q4396311|Mikhail Rozhkov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-08-30 | [[Лукоянов өязе]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q56418646|балалайкачы]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-06-18 |- | style='text-align:right'| 268 | | ''[[:d:Q1960570|Mikhail Schweitzer]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-16<br/>1920-03-16 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-06-02 |- | style='text-align:right'| 269 | [[Файл:World association of Russian press talk (2014-12-25) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4417930|Mikhail Seslavinsky]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-28 | [[Дзержинск (Россия)|Дзержинск]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q911554|business magnate]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18120029|библиофил]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Seslavinsky|Mikhail Seslavinsky]] | |- | style='text-align:right'| 270 | [[Файл:Mikhail Gusman MoscowTass 01-2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152860|Mikhail Solomonovich Gusman]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-23 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q3701492|Azerbaijan University of Languages]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Gusman|Mikhail Gusman]] | |- | style='text-align:right'| 271 | [[Файл:Mikhail Trinoga, 17 November 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6849732|Mikhail Trinoga]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-10 | [[Ивано-Франковск өлкәсе]] | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Trinoga|Mikhail Trinoga]] | |- | style='text-align:right'| 272 | [[Файл:Mikhail Tyurin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q362180|Mikhail Tyurin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-02 | [[Коломна]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Mikhail Tyurin|Mikhail Tyurin]] | |- | style='text-align:right'| 273 | [[Файл:Zalichanov M.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4185435|Mikhail Zalikhanov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | ''[[:d:Q788875|Кабарда-Балкар Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]'' | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15623737|бозбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q27972247|High Mountain Geophysical Institute, Rosgydromet]]''<br/>[[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Zalichanov|Mikhail Zalichanov]] | |- | style='text-align:right'| 274 | | ''[[:d:Q4229008|Mira Koltsova]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q4085328|Berezka Ensemble]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-08-01 |- | style='text-align:right'| 275 | [[Файл:Zyazikov in 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q561800|Murat Zyazikov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-10 | [[Ош (Кыргызстан)|Ош]] | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Murat Zyazikov|Murat Zyazikov]] | |- | style='text-align:right'| 276 | | ''[[:d:Q587057|Natalia Bekhtereva]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-07 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q23719406|нейрофизиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Natalia Bekhtereva|Natalia Bekhtereva]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-22 |- | style='text-align:right'| 277 | [[Файл:Solzhenitsyna, Natalia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4427694|Natalia Solzhenitsyna]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-22 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Natalia Solzhenitsyna|Natalia Solzhenitsyna]] | |- | style='text-align:right'| 278 | [[Файл:Natalya Timakova (government.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4457316|Natalya Timakova]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-12 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q2027448|«Сколково» Мәскәү идарә мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Natalya Timakova|Natalya Timakova]] | |- | style='text-align:right'| 279 | [[Файл:Bogoslovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1975649|Nikita Bogoslovsky]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-05-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407730|Académie centrale de musique de Leningrad]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikita Bogoslovsky|Nikita Bogoslovsky]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-04 |- | style='text-align:right'| 280 | [[Файл:Nikita Simonyan 1977.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q713136|Nikita Simonyan]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-12 | [[Армавир (Россия)|Армавир]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q123197930|association football executive]]'' | | [[:commons:Category:Nikita Simonyan|Nikita Simonyan]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-23 |- | style='text-align:right'| 281 | [[Файл:NAksyonenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059983|Nikolai Aksyonenko]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-15 | [[Болотное районы]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Aksyonenko|Nikolay Aksyonenko]] | data-sort-value="2005" | 2005-07-20 |- | style='text-align:right'| 282 | | ''[[:d:Q1369521|Nikolai Arnoldovich Petrov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-04-14 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Nikolay Arnoldovich Petrov|Nikolay Arnoldovich Petrov]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-03 |- | style='text-align:right'| 283 | [[Файл:Nikolay Bordyuzha CSTO chief.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q328343|Nikolai Bordyuzha]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-20 | [[Орёл]] | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Bordyuzha|Nikolai Bordyuzha]] | |- | style='text-align:right'| 284 | | ''[[:d:Q30346205|Nikolai Kalinin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-12 | ''[[:d:Q9174369|Kraskovo]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-06-06 |- | style='text-align:right'| 285 | [[Файл:NKovalyov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1990789|Nikolai Kovalyov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Kovalev|Nikolai Kovalev]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 |- | style='text-align:right'| 286 | [[Файл:Nikolai Kutuzov Gaika.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4249623|Nikolai Kutuzov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-04-17 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Kutuzov|Nikolai Kutuzov]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-02 |- | style='text-align:right'| 287 | [[Файл:NA Lopatkin 2024 stamp of Russia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15071318|Nikolai Lopatkin (1924-13)]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q20739489|бөербелгеч]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Lopatkin|Nikolay Lopatkin]] | data-sort-value="2013" | 2013-09-16 |- | style='text-align:right'| 288 | | ''[[:d:Q4332121|Nikolai Ozerov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q2986228|sports commentator]]''<br/>''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11313148|sports journalist]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="1997" | 1997-06-02 |- | style='text-align:right'| 289 | | ''[[:d:Q4535573|Nikolai P. Yushkin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-20 | ''[[:d:Q19900079|Иван-Гора]]'' | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[укытучы]] | [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q61931541|Institute of Geology Komi SC UB RAS]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Yushkin|Nikolay Yushkin]] | data-sort-value="2012" | 2012-09-17 |- | style='text-align:right'| 290 | [[Файл:Match veteranov Spartaka (15).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q922771|Nikolai Starostin]]'' | data-sort-value="1902" | 1902-02-13 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Starostin|Nikolai Starostin]] | data-sort-value="1996" | 1996-02-17 |- | style='text-align:right'| 291 | | ''[[:d:Q15074200|Nikolaj Trapeznikov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-21 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q16692656|Н. Н. Блохин исемендәге Россия илкүләм онкология медицина тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-27 |- | style='text-align:right'| 292 | [[Файл:Nikolay Abroskin crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4055103|Nikolay Abroskin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-01 | ''[[:d:Q18765728|Armiyovo]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Abroskin|Nikolay Abroskin]] | |- | style='text-align:right'| 293 | [[Файл:Deputies (2012-11-20).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098702|Nikolay Bulayev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-01 | ''[[:d:Q2218533|Shatsky District]]'' | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Bulaev|Nikolay Bulaev]] | |- | style='text-align:right'| 294 | [[Файл:Николай Дмитриевич Никандров.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4319612|Nikolay Dmitrievitsj Nikandrov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Nikandrov|Nikolay Nikandrov]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-11 |- | style='text-align:right'| 295 | | ''[[:d:Q17617393|Nikolay Dmitriyevich Yushuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-22 | [[Авады]] | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-10-17 |- | style='text-align:right'| 296 | | ''[[:d:Q4481333|Nikolay Fartushny]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Днипропетровск өлкәсе|Днепропетровск өлкәсе]] | ''[[:d:Q4163197|Днепродзержинск дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q4449572|Taganrog Metallurgical Plant]]'' | | |- | style='text-align:right'| 297 | [[Файл:Портрет Гаврилова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13209688|Nikolay Gavrilov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-14 | [[Янгличи]] | ''[[:d:Q4447913|Syzran Higher Military Aviation School]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Gavrilov|Nikolay Gavrilov]] | |- | style='text-align:right'| 298 | [[Файл:Николай Калистратов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4209957|Nikolay Kalistratov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-02 | ''[[:d:Q4057951|Adorye]]'' | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Kalistratov|Nikolay Kalistratov]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-26 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Файл:Nikolay Karpol 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q651025|Nikolay Karpol]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-01 | [[Бярэзница (Пружанский районы)|Бярэзница]] | | ''[[:d:Q20730881|волейбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Karpol|Nikolay Karpol]] | |- | style='text-align:right'| 300 | | ''[[:d:Q4215822|Nikolay Karpov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-10-02 | ''[[:d:Q851505|Krasnogorsky District]]'' | | | | | data-sort-value="2013" | 2013-04-19 |- | style='text-align:right'| 301 | | ''[[:d:Q20742425|Nikolay Kirsanov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-10-13 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-03 |- | style='text-align:right'| 302 | [[Файл:Vladimir Putin with Nikolay Kvasha-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4218617|Nikolay Kvasha]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-08 | [[Кропивницкий|Кропывнытскый]] | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Nikolay Kvasha|Nikolay Kvasha]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-04 |- | style='text-align:right'| 303 | | ''[[:d:Q4285448|Nikolay Matyuk]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-10-14 | ''[[:d:Q4260530|Лешна]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Nikolay Matyuk|Nikolay Matyuk]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-12 |- | style='text-align:right'| 304 | [[Файл:Nikolay Volkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4123338|Nikolay Mikhailovich Volkov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-19 | ''[[:d:Q2217663|Shablykinsky District]]'' | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Volkov|Nikolay Volkov]] | |- | style='text-align:right'| 305 | | ''[[:d:Q15064284|Nikolay Nikolaevitsj Balin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-18 | [[Вологда өлкәсе]] | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-11-14 |- | style='text-align:right'| 306 | [[Файл:Nikolay Olshansky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4334450|Nikolay Olshansky]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-19 | ''[[:d:Q2566975|Drabiv Raion]]'' | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Olshansky|Nikolay Olshansky]] | |- | style='text-align:right'| 307 | | ''[[:d:Q15769|Nikolay Ozolin]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-10-20 | [[Комарово (Польша)]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q13382603|чаңгыда сикерүче]]''<br/>''[[:d:Q19587958|sports scientist]]''<br/>''[[:d:Q19827985|җиңел атлетика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-06-25 |- | style='text-align:right'| 308 | [[Файл:Николай Шульгинов (09-11-2021) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28664969|Nikolay Shulginov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-18 | ''[[:d:Q4403553|Sablinskoye]]'' | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Shulginov|Nikolai Shulginov]] | |- | style='text-align:right'| 309 | [[Файл:RIAN archive 426082 Chairman of the Democratic Party of Russia (DPR) Nikolai Travkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4461667|Nikolay Travkin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-19 | ''[[:d:Q16022327|Новоникольское (Шаховскан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q4304085|Дәүләт социаль-гуманитар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Travkin|Nikolai Travkin]] | |- | style='text-align:right'| 310 | | ''[[:d:Q4173486|Nikolay Yevtikhiyev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-10-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-07-26 |- | style='text-align:right'| 311 | | ''[[:d:Q4151946|Nina Gulyayeva]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-10-03 |- | style='text-align:right'| 312 | [[Файл:Nina Urgant.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4476911|Nina Urgant]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-04 | [[Луга]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Nina Urgant|Nina Urgant]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-03 |- | style='text-align:right'| 313 | | ''[[:d:Q436437|Nina Zhuk]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-06<br/>1934-07-09 | ''[[:d:Q21673041|Савино]]'' | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 314 | [[Файл:Grishuk and Platov 1994 Europeans (cropped) - Grishuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q270775|Oksana Grishuk]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-17 | [[Одесса]] | | ''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Oksana Grishuk|Oksana Grishuk]] | |- | style='text-align:right'| 315 | | ''[[:d:Q4082923|Oleg Belotserkovskii]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-29 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201405|Institute for Computer Aided Design]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-14 |- | style='text-align:right'| 316 | [[Файл:Oleg Betin 2012-01-04.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q377027|Oleg Betin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-25 | [[Тамбов]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Betin|Oleg Betin]] | data-sort-value="2023" | 2023-06-17 |- | style='text-align:right'| 317 | | ''[[:d:Q4089621|Oleg Bogomolov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-20 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-08-14 |- | style='text-align:right'| 318 | | ''[[:d:Q18634132|Oleg Bukharin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-16 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q30281906|Institute of Cellular and Intracellular Symbiosis]]''<br/>''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | | |- | style='text-align:right'| 319 | | ''[[:d:Q4153790|Oleg Davydov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-25 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-12-22 |- | style='text-align:right'| 320 | [[Файл:Oleg Karpov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48953359|Oleg Edoeardovitsj Karpov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-12-24 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q2333445|Рязань дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q45153143|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм медицина һәм хирургия үзәге]]'' | [[:commons:Category:Oleg Karpov|Oleg Karpov]] | |- | style='text-align:right'| 321 | [[Файл:Демченко Олег Фёдорович (irkut com).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4157729|Oleg Fjodorowitsch Demtschenko]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-13 | ''[[:d:Q35902|Zhambyl District, North Kazakhstan Region]]'' | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 322 | [[Файл:Oleg Korolev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962353|Oleg Korolyov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-23 | ''[[:d:Q1655801|Terbunsky District]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Korolyov|Oleg Korolyov]] | |- | style='text-align:right'| 323 | [[Файл:Oleg Kotov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q342338|Oleg Kotov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-27 | [[Акмәсҗит]] | | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kotov|Oleg Kotov]] | |- | style='text-align:right'| 324 | [[Файл:Oleg Kovalev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225606|Oleg Kovalyov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-07 | ''[[:d:Q4103419|Vannovskoye]]'' | ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Kovalev|Oleg Kovalev]] | data-sort-value="2020" | 2020-05-11 |- | style='text-align:right'| 325 | | ''[[:d:Q4241823|Oleg Krokhin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-12-20 |- | style='text-align:right'| 326 | | ''[[:d:Q4318170|Oleg Nefyodov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-25 | [[Дмитров]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2023" | 2023-07-28 |- | style='text-align:right'| 327 | [[Файл:Expedition 71 Press Conference (NHQ202403200025).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q963226|Oleg Novitskiy]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-10-12 | [[Чэрвень (горад)|Червен]] | ''[[:d:Q4094046|Borisoglebsk Higher Aviators School]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Oleg Novitskiy|Oleg Novitskiy]] | |- | style='text-align:right'| 328 | [[Файл:Oleg Siyenko, February 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15079286|Oleg Siyenko]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-02-11 | [[Батайск]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Siyenko|Oleg Siyenko]] | |- | style='text-align:right'| 329 | [[Файл:Oleg Skripochka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q927249|Oleg Skripochka]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-24 | [[Невинномысск]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Oleg Skripochka|Oleg Skripochka]] | |- | style='text-align:right'| 330 | [[Файл:Yefremov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q633916|Oleg Yefremov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>''[[:d:Q2177153|Russian Academic Youth Theatre]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]'' | [[:commons:Category:Oleg Yefremov|Oleg Yefremov]] | data-sort-value="2000" | 2000-05-24 |- | style='text-align:right'| 331 | | ''[[:d:Q59304481|Oleg Zhidkov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-28 | [[Грозный]] | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 332 | [[Файл:Ольга-Аросева.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q459777|Olga Aroseva]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Olga Alexandrovna Aroseva|Olga Alexandrovna Aroseva]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-13 |- | style='text-align:right'| 333 | | ''[[:d:Q4129545|Olga Vysotskaya]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-06-11 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q1371925|диктор]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-09-26 |- | style='text-align:right'| 334 | | ''[[:d:Q4173804|Olga Yegorova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-29 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | | |- | style='text-align:right'| 335 | [[Файл:Pavel Bunich (09-02-1996).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4099221|Pavel Bunich]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | [[:commons:Category:Pavel Bunich|Pavel Bunich]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-20 |- | style='text-align:right'| 336 | [[Файл:Pavel Bure in Canucks uniform.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q440741|Pavel Bure]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Bure|Pavel Bure]] | |- | style='text-align:right'| 337 | [[Файл:Pavel Kogan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1398124|Pavel Kogan]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-06 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Kogan|Pavel Kogan]] | |- | style='text-align:right'| 338 | [[Файл:Pavel Lebeshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4256037|Pavel Lebeshev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Pavel Lebeshev|Pavel Lebeshev]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-23 |- | style='text-align:right'| 339 | | ''[[:d:Q468614|Pelageya Polubarinova-Kochina]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-05-01 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q21095326|Pokrowski Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q1999150|Бестужев курслары]]''<br/>''[[:d:Q4483558|Санкт-Петербург университетының физика-метематика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q17486330|математика тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201677|Institute for Problems in Mechanics of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]''<br/>''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201472|РФА СБ Һидродинамика институты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-07-03 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Файл:Petr Shaboltay (2023-10-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4519164|Petr Shaboltay]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-11 | ''[[:d:Q21344289|Uvelye]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Petr Shaboltay|Petr Shaboltay]] | |- | style='text-align:right'| 341 | [[Файл:Pëtr Bolotnikov Roma 1960.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q249610|Pyotr Bolotnikov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-08 | [[Мордовия]] | | ''[[:d:Q4439155|long-distance runner]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Bolotnikov|Pyotr Bolotnikov]] | data-sort-value="2013" | 2013-12-20 |- | style='text-align:right'| 342 | | ''[[:d:Q2379613|Pyotr Ivashutin]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-05 | [[Брест]] | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-06-04 |- | style='text-align:right'| 343 | [[Файл:Pyotr Latyshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2358865|Pyotr Latyshev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-30 | [[Хмельницкий|Хмелнытскый]] | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Latyshev|Pyotr Latyshev]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-02 |- | style='text-align:right'| 344 | [[Файл:Peter Ossovskiy.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q20891977|Pyotr Ossovsky]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-05-18 | ''[[:d:Q591872|Мала-Выска]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Ossovsky (painter)|Pyotr Ossovsky (painter)]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-01 |- | style='text-align:right'| 345 | [[Файл:Pyotr Sumin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2375587|Pyotr Sumin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-21 | [[Югары Санарка]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Petr Sumin|Petr Sumin]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-06 |- | style='text-align:right'| 346 | | ''[[:d:Q4107030|Pyotr Velyaminov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Velyaminov|Pyotr Velyaminov]] | data-sort-value="2009" | 2009-06-14 |- | style='text-align:right'| 347 | [[Файл:Khaitov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4494688|Rakhim Khaitov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-06 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q18399739|Сәмәрканд дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30897635|Institute of Immunology]]'' | [[:commons:Category:Rakhim Khaitov|Rakhim Khaitov]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-11 |- | style='text-align:right'| 348 | [[Файл:Rem Khramov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29043638|Rem Khramov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-28 | [[Воронеж]] | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Rem Khramov|Rem Khramov]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-16 |- | style='text-align:right'| 349 | [[Файл:Rem Petrov and Vladimir Putin, June 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4360852|Rem Petrov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-22 | [[Серафимович (шәһәр)|Серафимович]] | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Rem Petrov|Rem Petrov]] | |- | style='text-align:right'| 350 | | ''[[:d:Q55104273|Rostislav Karpov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-08 | [[Тум|Томск]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q2419397|терапевт]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 351 | | ''[[:d:Q55809379|Rudiy Khodzhoyan]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-09-10 | | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 352 | [[Файл:Rudolf Furmanov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493522|Rudolf Furmanov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-22 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q943995|impresario]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Rudolf Furmanov|Rudolf Furmanov]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-09 |- | style='text-align:right'| 353 | [[Файл:Rüstəm İbrahimbəyov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1601636|Rustam Ibrahimbeyov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-05 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Rustam Ibragimbekov|Rustam Ibragimbekov]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-10 |- | style='text-align:right'| 354 | | ''[[:d:Q50289101|Semion Kazarov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-20 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q4258700|Lenenergo]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-10-30 |- | style='text-align:right'| 355 | [[Файл:Semyon Vainshtok (2006-04-26).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2800420|Semyon Vainshtok]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-05 | [[Климыуци (Дондушени)]] | ''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Semyon Vainshtok|Semyon Vainshtok]] | |- | style='text-align:right'| 356 | [[Файл:RUSMARKA-2297.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4061728|Sergei Alexeyev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-28 | [[Орёл]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4201803|Institute of Philosophy and Law of Ural Branch of Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Sergei Alexeyev|Sergei Alexeyev]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-12 |- | style='text-align:right'| 357 | [[Файл:Sergei Dorensky, December 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6125697|Sergei Dorensky]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-02-26 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Файл:2009-12-26 Сергей Франк.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1426030|Sergei Frank]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-13 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Frank|Sergei Frank]] | |- | style='text-align:right'| 359 | [[Файл:Sergei Roldugin in Palmyra.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4396930|Sergei Roldugin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-28 | [[Сахалин]] | ''[[:d:Q5371998|Emils Darzins Music School]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[:commons:Category:Sergei Roldugin|Sergei Roldugin]] | |- | style='text-align:right'| 360 | [[Файл:Sergei Mikhailovich Smirnov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3742436|Sergei Smirnov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-12 | [[Чита]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Smirnov|Sergey Mikhailovich Smirnov]] | |- | style='text-align:right'| 361 | | ''[[:d:Q22919411|Sergei Tkachev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-11-10 | ''[[:d:Q4097557|Брянск өязе]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-28 |- | style='text-align:right'| 362 | [[Файл:YurskyS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622252|Sergei Yursky]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | [[:commons:Category:Sergey Yursky|Sergey Yursky]] | data-sort-value="2019" | 2019-02-08 |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q4074673|Sergey Bagayev]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-09 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201554|Institute of Laser Physics]]'' | [[:commons:Category:Sergey Bagaev|Sergey Bagaev]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-15 |- | style='text-align:right'| 364 | [[Файл:Putin with Shevron CEO (2010-06-17) 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981824|Sergey Bogdanchikov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-10 | ''[[:d:Q18767270|Богдановка (Севернин кӀошт)]]'' | | [[менеджер]] | | [[:commons:Category:Sergey Bogdanchikov|Sergey Bogdanchikov]] | |- | style='text-align:right'| 365 | | ''[[:d:Q28355450|Sergey Drozdov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-24 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q15634281|вирусолог]]'' | ''[[:d:Q4201654|Chumakov Institute of Poliomyelitis and Viral Encephalitis]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-03 |- | style='text-align:right'| 366 | [[Файл:Sergey Gaplikov (2015-09-30)-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3658951|Sergey Gaplikov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-04-29 | [[Бишкәк]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Gaplikov|Sergey Gaplikov]] | |- | style='text-align:right'| 367 | [[Файл:Сегрей Григоров.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149118|Sergey Grigorov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Grigorov|Sergey Grigorov]] | |- | style='text-align:right'| 368 | [[Файл:Sergey Katyrin 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4217551|Sergey Katyrin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-02 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Katyrin|Sergey Katyrin]] | |- | style='text-align:right'| 369 | [[Файл:LoparevSYu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28498933|Sergey Loparev]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-07-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127504|Dukhov Automatics Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Sergey Loparev|Sergey Loparev]] | |- | style='text-align:right'| 370 | | ''[[:d:Q4296088|Sergey Mironov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q136231|Н. Н. Приоров исемендәге Россия илкүләм травматология һәм ортопедия институты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-08-14 |- | style='text-align:right'| 371 | | ''[[:d:Q4492717|Sergey Nikolaevich Fridinskiy]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-02 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]'' | [[хокук белгече]] | | | |- | style='text-align:right'| 372 | [[Файл:Sergey Ryabukhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52105935|Sergey Ryabukhin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-13 | [[Вольск]] | [[Сембер дәүләт техник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Ryabukhin|Sergey Ryabukhin]] | |- | style='text-align:right'| 373 | [[Файл:RIAN archive 851124 Winner of "Triumph" prize academician S. Tikhvinsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458453|Sergey Tikhvinsky]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-09-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201389|Institute of China and Contemporary Asia of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Sergey Tikhvinsky|Sergey Tikhvinsky]] | data-sort-value="2018" | 2018-02-24 |- | style='text-align:right'| 374 | [[Файл:Sergei A. Volkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q283544|Sergey Volkov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-01 | [[Чугуйив|Чуһуив]] | ''[[:d:Q28665007|Тамбу югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Sergey Aleksandrovich Volkov|Sergey Aleksandrovich Volkov]] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[Файл:Митрополит Сергий (Фомин).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q748314|Sergius]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-24 | [[Краснозаводск]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Sergius (Fomin)|Sergius (Fomin)]] | |- | style='text-align:right'| 376 | [[Файл:Шериг-оол Ооржак.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1378179|Sherig-ool Oorzhak]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-24 | ''[[:d:Q28483134|Shekpeer]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sherig-ool Oorzhak|Sherig-ool Oorzhak]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-08 |- | style='text-align:right'| 377 | | ''[[:d:Q4141919|Sofia Golovkina]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-09-30 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-02-17 |- | style='text-align:right'| 378 | [[Файл:Софья Пилявская (1950).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4362879|Sofya Pilyavskaya]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-05-04 | [[Красноярск]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-01-21 |- | style='text-align:right'| 379 | | ''[[:d:Q24352188|Stanislav Leonovich Gaudasinskiĭ]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-04 | [[Иваново өлкәсе]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | ''[[:d:Q2334387|Михайловский театры]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-03-20 |- | style='text-align:right'| 380 | [[Файл:Lyubshin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q457434|Stanislav Lyubshin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-06 | ''[[:d:Q19908140|Vladykino]]'' | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | ''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]'' | [[:commons:Category:Stanislav Lyubshin|Stanislav Lyubshin]] | |- | style='text-align:right'| 381 | [[Файл:S S Naboitchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4311239|Stanislav Naboychenko]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-25 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | [[:commons:Category:Stanislav Naboichenko|Stanislav Naboichenko]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-20 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Файл:Половников, Станислав Петрович, депутат ГД.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q96626869|Stanislav Polovnikov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-26 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Stanislav Polovnikov|Stanislav Polovnikov]] | |- | style='text-align:right'| 383 | | ''[[:d:Q4102119|Stanislav Vavilov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-09 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 384 | [[Файл:Dmitry Sivtsev 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4418533|Suorun Omolloon]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-09-01<br/>1906-09-14 | ''[[:d:Q639819|Tattinsky District]]'' | | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Dmitry Sivtsev|Dmitry Sivtsev]] | data-sort-value="2005" | 2005-06-25 |- | style='text-align:right'| 385 | | ''[[:d:Q233681|Svetlana Masterkova]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-17 | [[Әчинск]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q13381753|уртача арага йөгерүче]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 386 | [[Файл:Svetlana Orlova, August 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4336754|Svetlana Orlova]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-23 | [[Облучье]] | ''[[:d:Q18407712|Ерак Көнчыгыш федераль университетының Педагогика мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Svetlana Orlova|Svetlana Orlova]] | |- | style='text-align:right'| 387 | [[Файл:RICHTER Sviatoslav (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124890|Sviatoslav Richter]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-03-07 | [[Житомир]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Sviatoslav Richter|Sviatoslav Richter]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-01 |- | style='text-align:right'| 388 | [[Файл:Tatiana Tarasova 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q267861|Tatiana Tarasova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-13 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Tarasova|Tatiana Tarasova]] | |- | style='text-align:right'| 389 | [[Файл:Ustinova T.A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4478249|Tatjana Alekseevna Oestinova]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-12-19 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-09-23 |- | style='text-align:right'| 390 | [[Файл:Tatyana Shmyga.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2533413|Tatyana Shmyga]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Shmyga|Tatyana Shmyga]] | data-sort-value="2011" | 2011-02-03 |- | style='text-align:right'| 391 | [[Файл:Bolloev in Roza Khutor 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4090816|Taymuraz Bolloyev]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-28 | ''[[:d:Q4494659|Khaznidon]]'' | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Taimuraz Bolloev|Taimuraz Bolloev]] | |- | style='text-align:right'| 392 | [[Файл:2010-12-28 Taimuraz Mamsurov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2087597|Taymuraz Mamsurov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-13 | [[Беслан]] | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Taymuraz Mamsurov|Taymuraz Mamsurov]] | |- | style='text-align:right'| 393 | | ''[[:d:Q18786181|V. A. Chanturii︠a︡]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-15 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201673|Research Institute of Comprehensive Exploitation of Mineral Resources RAS]]'' | | |- | style='text-align:right'| 394 | | ''[[:d:Q4061086|Vadim Aleksandrov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[Волхов (шәһәр)]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 395 | [[Файл:Vadim Ivanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4196013|Vadim Ivanov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-18 | [[Кәфә]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201431|Institute of Bioorganic Chemistry]]'' | [[:commons:Category:Vadim Ivanov|Vadim Ivanov]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-08 |- | style='text-align:right'| 396 | | ''[[:d:Q4382129|Vadim Prokhorov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-09-18 |- | style='text-align:right'| 397 | | ''[[:d:Q4392450|Vadim Reznikov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-05 | [[Хрустальный]] | ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-10-02 |- | style='text-align:right'| 398 | [[Файл:Vadim Shamarin official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126971319|Vadim Shamarin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vadim Shamarin|Vadim Shamarin]] | |- | style='text-align:right'| 399 | | ''[[:d:Q86247402|Vadim Znamenov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4360238|Peterhof Museal Reserve]]'' | [[:commons:Category:Vadim Znamenov|Vadim Znamenov]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-24 |- | style='text-align:right'| 400 | | ''[[:d:Q16627654|Valentin Akimovitsj Boriskin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-24 | [[Людиново]] | | ''[[:d:Q28933489|turner]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-11-22 |- | style='text-align:right'| 401 | | ''[[:d:Q4527475|Valentin Efimovitsj Sjoeksjoenov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-20 | [[Сорокине|Сорокыне]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 402 | | ''[[:d:Q2630429|Valentin Korabelnikov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-04 | [[Рассказово]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 403 | | ''[[:d:Q4253094|Valentin Lazutkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-10 | [[Мәскәү өлкәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 404 | | ''[[:d:Q4418827|Valentin Mikhaĭlovich Sidorov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-05 | ''[[:d:Q19966394|Sorokpenino]]'' | ''[[:d:Q4304033|Moscow Academic Art Liceum]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-09 |- | style='text-align:right'| 405 | [[Файл:Валентин Плучек (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4365888|Valentin Pluchek]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-08-22 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Valentin Pluchek|Valentin Pluchek]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-17 |- | style='text-align:right'| 406 | [[Файл:Валентин Распутин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q529309|Valentin Rasputin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-15 | ''[[:d:Q4006652|Ust'-Uda]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Rasputin|Valentin Rasputin]] | data-sort-value="2015" | 2015-03-14 |- | style='text-align:right'| 407 | | ''[[:d:Q60695095|Valentin Solokhin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-08-29 | ''[[:d:Q793969|Meñdiqara District]]'' | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 |- | style='text-align:right'| 408 | [[Файл:В. Л. Макаров на конференции.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275346|Valeri Makarov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-25 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2008672|Obafemi Awolowo University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]'' | [[:commons:Category:Valery Makarov|Valery Makarov]] | |- | style='text-align:right'| 409 | [[Файл:Valery Fedorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065836|Valery Fyodorov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-01 | [[Ковров]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valery Fedorov|Valery Fedorov]] | |- | style='text-align:right'| 410 | [[Файл:Valery Gartung 2018-04-03 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4133962|Valery Gartung]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-11-12 | [[Копейск]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Gartung|Valery Gartung]] | |- | style='text-align:right'| 411 | [[Файл:Dmitry Medvedev 8 December 2008-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4131158|Valery Gavrilov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-18 | ''[[:d:Q16668435|Кузнецово]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 412 | [[Файл:Гребенников Валерий Васильевич депутат.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4148251|Valery Grebennikov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-14 | [[Минск]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Valeriy Grebennikov|Valeriy Grebennikov]] | |- | style='text-align:right'| 413 | [[Файл:Valery Leontiev at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (2) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32927|Valery Leontiev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-19 | [[Усть-Уса]] | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''<br/>''[[:d:Q116976714|Усерасійская творчая майстэрня эстраднага мастацтва імя Л. С. Маслюкова]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | | [[:commons:Category:Valery Leontiev|Valery Leontiev]] | |- | style='text-align:right'| 414 | [[Файл:Valery Loshchinin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15071341|Valery Loshchinin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204524|Faculty of History of the Belarusian State University]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Valery Loshchinin|Valery Loshchinin]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-14 |- | style='text-align:right'| 415 | [[Файл:Valery Nazarov, June 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4312150|Valery Nazarov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-11 | [[Мичуринск]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Nazarov|Valery Nazarov]] | |- | style='text-align:right'| 416 | | ''[[:d:Q34205255|Valery Nosov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2003" | 2003-12-07 |- | style='text-align:right'| 417 | [[Файл:Vpmatveenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284648|Valery Pavlovich Matveyenko]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-09 | [[Киҗел]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q4351552|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Пермь фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201599|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Тоташ мөхитләр механикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q46815702|Perm Federal Research Center of the Ural Branch of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Matveenko|Valeriy Matveenko]] | |- | style='text-align:right'| 418 | [[Файл:Valery Polyansky, May 2019-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3553683|Valery Polyansky]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-19 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Valery Polyansky|Valery Polyansky]] | |- | style='text-align:right'| 419 | [[Файл:Ryazanskiy VV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4402637|Valery Ryazansky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-04 | [[Истра районы]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valery Ryazanskiy|Valery Ryazanskiy]] | |- | style='text-align:right'| 420 | | ''[[:d:Q105945931|Valery Semerikov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-28 | [[Боровица (Луза районы)|Боровица]]<br/>[[Гавриловская (Киров өлкәсе)|Гавриловская]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 421 | [[Файл:Serdyukov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2626950|Valery Serdyukov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | [[Харошавка (Буда-Кашалёвский районы)|Харошавка]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valery Serdyukov|Valery Serdyukov]] | |- | style='text-align:right'| 422 | | ''[[:d:Q4477716|Valery Uskov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-22 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-08-24 |- | style='text-align:right'| 423 | | ''[[:d:Q2019660|Vasily Abaev]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-12-02 | ''[[:d:Q3649174|Kobi]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q16832248|иранист]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q16312408|итимулыг]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | [[:commons:Category:Vasily Abaev|Vasily Abaev]] | data-sort-value="2001" | 2001-03-18 |- | style='text-align:right'| 424 | [[Файл:Vasily Bochkarev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095385|Vasily Bochkaryov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-22 | [[Иркутск]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Vasily Bochkarev (actor)|Vasily Bochkarev (actor)]] | |- | style='text-align:right'| 425 | [[Файл:Vasiliy Bochkariov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095390|Vasily Bochkaryov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-29<br/>1949-04-24 | ''[[:d:Q110258516|Іва]]'' | [[Пенза дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vasily Bochkarev|Vasily Bochkarev]] | data-sort-value="2016" | 2016-06-22 |- | style='text-align:right'| 426 | | ''[[:d:Q22918497|Vasily Borisov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-18 | ''[[:d:Q13665142|Verkhneye Turovo]]'' | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 427 | | ''[[:d:Q4140258|Vasily Glukhikh]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-10 | [[Урал өлкәсе]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | | data-sort-value="2021" | 2021-07-19 |- | style='text-align:right'| 428 | [[Файл:LanovoiV2001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Vasily Lanovoy|Vasily Lanovoy]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-28 |- | style='text-align:right'| 429 | [[Файл:Tsibliyev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q728371|Vasily Tsibliyev]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-20 | ''[[:d:Q4336280|Orikhivka]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Tsibliyev|Vasily Tsibliyev]] | |- | style='text-align:right'| 430 | | ''[[:d:Q4181347|Vasily Zhukov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-01 | ''[[:d:Q18770152|Verkhnesmorodino]]'' | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 431 | [[Файл:Menshov Alentova (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2995395|Vera Alentova]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-21 | [[Котлас]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vera Alentova|Vera Alentova]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-25 |- | style='text-align:right'| 432 | [[Файл:Vera Chistova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4516431|Vera Chistova]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-23 | [[Наро-Фоминск]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 433 | [[Файл:Victor Matveyev 2018-06-27.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15072125|Victor A. Matveev]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-11 | [[Тайга (шәһәр)|Тайга]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201879|Institute for Nuclear Research]]'' | [[:commons:Category:Viktor Matveev|Viktor Matveev]] | |- | style='text-align:right'| 434 | [[Файл:Pv-tyryshkin-v-i-1999-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467155|Victor Ivanovich Tyryshkin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-04 | [[Белая (Фалёнки районы)|Белая]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Victor Ivanovich Tyryshkin|Victor Ivanovich Tyryshkin]] | |- | style='text-align:right'| 435 | [[Файл:2012-02-22 Виктор Матросов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284972|Victor Matrosov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Victor Matrosov|Victor Matrosov]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-19 |- | style='text-align:right'| 436 | [[Файл:Виктор Боков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4090580|Viktor Bokov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-09-19 | ''[[:d:Q18807807|Язвицы]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Viktor Bokov|Viktor Bokov]] | data-sort-value="2009" | 2009-10-15 |- | style='text-align:right'| 437 | [[Файл:Viktor Gerashchenko2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136108|Viktor Gerashchenko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-21 | [[Санкт-Петербург]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q835692|Yukos]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]]<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Viktor Gerashchenko|Viktor Gerashchenko]] | data-sort-value="2025" | 2025-05-11 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Файл:Official portrait of Viktor Goremykin (2024).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065503|Viktor Goremykin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-04 | ''[[:d:Q19650915|Kormovoe]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q28666111|Chelyabinsk High Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Viktor Goremykin|Viktor Goremykin]] | |- | style='text-align:right'| 439 | | ''[[:d:Q70253570|Viktor Gupalov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-20 | [[Маркакүл (авыл)]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-11 |- | style='text-align:right'| 440 | | ''[[:d:Q60831303|Viktor Ivanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-25 | [[Җизказган]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 441 | | ''[[:d:Q30879018|Viktor Ivanovič Cholstov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-14 | [[Моршанск]] | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 442 | [[Файл:KABANOV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4206555|Viktor Kabanov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Kabanov|Viktor Kabanov]] | data-sort-value="2006" | 2006-03-31 |- | style='text-align:right'| 443 | [[Файл:State Council Presidium and the Council for the Development of Physical Education and Sport-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228233|Viktor Kolodyazhny]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-26 | [[Үргәнеч]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Kolodyazhny|Viktor Kolodyazhny]] | |- | style='text-align:right'| 444 | [[Файл:KrokhmalVV2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21103007|Viktor Krokhmal]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-24 | ''[[:d:Q4249025|Kurchánskaya]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[:commons:Category:Viktor Krokhmal|Viktor Krokhmal]] | |- | style='text-align:right'| 445 | | ''[[:d:Q4297328|Viktor Mikhaylov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-06-25 |- | style='text-align:right'| 446 | | ''[[:d:Q15145435|Viktor Protasov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997-03-25 |- | style='text-align:right'| 447 | [[Файл:Виктор Георгиевич Пугачёв.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q763049|Viktor Pugachev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-08 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Pugachev|Viktor Pugachev]] | |- | style='text-align:right'| 448 | | ''[[:d:Q4426883|Viktor Soyfer]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-18 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]''<br/>[[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 449 | [[Файл:2010-06-04 Виктор Тихонов (1).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q392127|Viktor Tikhonov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-04 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Tikhonov|Viktor Tikhonov]] | data-sort-value="2014" | 2014-11-24 |- | style='text-align:right'| 450 | [[Файл:Mastrangelo and Tretyakov's press conference (2008-03-25) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82384|Viktor Tretiakov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | [[Красноярск]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q55021|Hochschule für Musik und Tanz Köln]]'' | [[:commons:Category:Viktor Viktorovich Tretyakov|Viktor Viktorovich Tretyakov]] | |- | style='text-align:right'| 451 | [[Файл:Viktor Yermakov 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4176446|Viktor Yermakov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-09 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Yermakov|Viktor Yermakov]] | |- | style='text-align:right'| 452 | [[Файл:Viktor Zakharchenko (cropped) (2022-02-02).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4188788|Viktor Zakharchenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-22 | ''[[:d:Q4172443|Diadkóvskaya]]'' | ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zakharchenko|Viktor Zakharchenko]] | |- | style='text-align:right'| 453 | | ''[[:d:Q4178191|Vilen Zharikov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-09-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2006" | 2006-07-29 |- | style='text-align:right'| 454 | | ''[[:d:Q4110809|Vitaly Vidyapin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-01 | ''[[:d:Q655694|Tikhoretsky District]]'' | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-12-03 |- | style='text-align:right'| 455 | [[Файл:Alyoshin Vladimir.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4063812|Vladimir Alyoshin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4303890|Мәскәү дәүләт коммуналь хуҗалык һәм төзелеш академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Vladimir Alyoshin|Vladimir Alyoshin]] | |- | style='text-align:right'| 456 | [[Файл:Beketov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4081312|Vladimir Beketov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-29 | ''[[:d:Q4158919|Derzhavni]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Beketov|Vladimir Beketov]] | |- | style='text-align:right'| 457 | | ''[[:d:Q4091126|Vladimir Bolshakov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-21 | ''[[:d:Q2564651|Mologa]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | ''[[:d:Q19844052|Institute of Plant and Animal Ecology]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 458 | [[Файл:Bulgak.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098829|Vladimir Bulgak]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-05-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Bulgak|Vladimir Bulgak]] | |- | style='text-align:right'| 459 | [[Файл:Vladimir Putin with Vladimir Bulgakov-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098845|Vladimir Bulgakov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Белая Калитва]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1934938|хәрби киңәшче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Bulgakov|Vladimir Bulgakov]] | |- | style='text-align:right'| 460 | | ''[[:d:Q1334851|Vladimir Demikhov]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-07-18 | [[Яңа Николаевский районы]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]'' | ''[[:d:Q4304061|Николай Васильевич Склифосовский исемендәге Мәскәү шәһәр ашыгыч ярдәм фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Demikhov|Vladimir Demikhov]] | data-sort-value="1998" | 1998-11-22 |- | style='text-align:right'| 461 | | ''[[:d:Q4134014|Vladimir Garyugin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-27 | [[Ярославль]] | | | | | data-sort-value="2026" | 2026-05-19 |- | style='text-align:right'| 462 | [[Файл:Vladimir Govorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3820134|Vladimir Govorov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-18 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Govorov|Vladimir Govorov]] | data-sort-value="2006" | 2006-08-13 |- | style='text-align:right'| 463 | [[Файл:Grodeckiy 20100130 27487.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4150031|Vladimir Grodetsky]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-19 | [[Пермь]] | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Vladimir Grodetsky|Vladimir Grodetsky]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-24 |- | style='text-align:right'| 464 | [[Файл:Vladimir Gruzdev, 2015.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2587409|Vladimir Gruzdev]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-06 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Gruzdev|Vladimir Gruzdev]] | |- | style='text-align:right'| 465 | [[Файл:Гусев В.А. 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152666|Vladimir Gusev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-04-25 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Alexandrovich Gusev|Vladimir Alexandrovich Gusev]] | |- | style='text-align:right'| 466 | [[Файл:Ильин Владимир Александрович F5X2506.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4199550|Vladimir Ilyin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-02 | [[Козельск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Aleksandrovich Ilyin|Vladimir Aleksandrovich Ilyin]] | data-sort-value="2014" | 2014-06-26 |- | style='text-align:right'| 467 | | ''[[:d:Q456714|Vladimir Ilyushin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4188026|Merited Test Pilot of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q56117770|rugby union executive]]''<br/>''[[:d:Q124175216|sélectionneur de rugby à XV]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-03-01 |- | style='text-align:right'| 468 | | ''[[:d:Q4207173|Vladimir Kadannikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-03 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q6606110|сәнәгатьче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-03 |- | style='text-align:right'| 469 | | ''[[:d:Q16657199|Vladimir Kalanda]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-16 | [[Диңгез буе крае]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 470 | [[Файл:Vladimir Kashin 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4218103|Vladimir Kashin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-10 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kashin|Vladimir Kashin]] | |- | style='text-align:right'| 471 | [[Файл:Владимир Кашпур, 1944 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4218267|Vladimir Kashpur]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-26 | ''[[:d:Q22344155|Severka]]'' | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kashpur|Vladimir Kashpur]] | data-sort-value="2009" | 2009-10-17 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Файл:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-18 | ''[[:d:Q4449485|Tavriiske]]'' | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Kharchenko|Vladimir Kharchenko]] | data-sort-value="2020" | 2020-04-19 |- | style='text-align:right'| 473 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Vladimir Kirillov (2011-06-30) 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221372|Vladimir Kirillov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-11 | [[Липецк]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vladimirovich Kirillov|Vladimir Vladimirovich Kirillov]] | |- | style='text-align:right'| 474 | [[Файл:Vladimir Kovalyonok 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q314921|Vladimir Kovalyonok]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-03 | [[Белае (Крупский районы)|Белае]] | ''[[:d:Q4076513|Balashov Higher Military Aviation School of Pilots]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Vladimir Kovalyonok|Vladimir Kovalyonok]] | |- | style='text-align:right'| 475 | [[Файл:Krainev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q670381|Vladimir Krainev]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-04-01 | [[Красноярск]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q455331|Hanover University of Music, Drama and Media]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-04-29 |- | style='text-align:right'| 476 | | ''[[:d:Q4238951|Vladimir Krasnopolskiy]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-14 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-09-23 |- | style='text-align:right'| 477 | [[Файл:VN Kudryavtsev 2023 stamp of Russia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4244587|Vladimir Kudryavtsev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-04-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q7303657|ЭККӘ хәрби-юридик академиясе]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q7303657|ЭККӘ хәрби-юридик академиясе]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kudryatsev|Vladimir Kudryatsev]] | data-sort-value="2007" | 2007-10-05 |- | style='text-align:right'| 478 | [[Файл:Vladimir Kylishov (2013-08-15).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246374|Vladimir Kulishov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-20 | [[Ростов өлкәсе]] | ''[[:d:Q2387454|Илкүләм авиация университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kulishov|Vladimir Kulishov]] | |- | style='text-align:right'| 479 | | ''[[:d:Q23656172|Vladimir Luzyanin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-18 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-08-18 |- | style='text-align:right'| 480 | [[Файл:Vladimir Maximov - Handball-Teamchef Russia (1) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2035883|Vladimir Maksimov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-14 | [[Кант (шәһәр)|Кант]] | | ''[[:d:Q13365201|handball coach]]''<br/>''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Maximov|Vladimir Maximov]] | |- | style='text-align:right'| 481 | [[Файл:Владимир Маторин в роли Бориса Годунова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284895|Vladimir Matorin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Anatolyevich Matorin|Vladimir Anatolyevich Matorin]] | |- | style='text-align:right'| 482 | | ''[[:d:Q4312565|Vladimir Nakoryakov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-26 | [[Петровск-Забайкальский]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201757|S.S. Kutateladze Institute of Thermophysics SB RAS]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-04-01 |- | style='text-align:right'| 483 | [[Файл:Okrepilov2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4332697|Vladimir Okrepilov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]<br/>''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Okrepilov|Vladimir Okrepilov]] | data-sort-value="2026" | 2026-07-06 |- | style='text-align:right'| 484 | [[Файл:Vps-pvp.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28023235|Vladimir P. Podzolkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-15 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Podzolkov|Vladimir Podzolkov]] | |- | style='text-align:right'| 485 | [[Файл:Vladimir Pekhtin 2002-02-19.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4361931|Vladimir Pekhtin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-09 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1651055|инженер-гидротехник]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Pekhtin|Vladimir Pekhtin]] | |- | style='text-align:right'| 486 | | ''[[:d:Q46471|Vladimir Peshekhonov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4531079|CSRI Elektropribor]]'' | | |- | style='text-align:right'| 487 | [[Файл:Vladimir Platonov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4364651|Vladimir Platonov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-24 | [[Мәскәү]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Platonov|Vladimir Platonov]] | |- | style='text-align:right'| 488 | [[Файл:Vladimir Pligin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4365068|Vladimir Pligin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-19 | ''[[:d:Q4197484|Ignatovo, Vologodsky District, Vologda Oblast]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Vladimir Pligin|Vladimir Pligin]] | |- | style='text-align:right'| 489 | [[Файл:Award ceremonies (2019-06-12) 14.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30345751|Vladimir Porhanov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-25 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4237412|Regional Clinical Hospital No. 1 named after S.V. Ochapovsky]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Porhanov|Vladimir Porhanov]] | |- | style='text-align:right'| 490 | | ''[[:d:Q4374842|Vladimir Potkin]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-21<br/>1939-01-21 | ''[[:d:Q1654282|Kalmansky District]]'' | | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-05-13 |- | style='text-align:right'| 491 | [[Файл:Генеральный директор - генеральный конструктор КБХА в 1993-2015 годах Владимир Сергеевич Рачук.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56740337|Vladimir Rachuk]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-11 | [[Пермь]] | | [[галим]]<br/>[[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 492 | | ''[[:d:Q4389241|Vladimir Rayfikesht]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-15 | ''[[:d:Q21778986|Povalikha]]'' | ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 493 | [[Файл:Vladimir Shamanov. Cabinet photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1361037|Vladimir Shamanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-15 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Shamanov|Vladimir Shamanov]] | |- | style='text-align:right'| 494 | | ''[[:d:Q4527809|Vladimir Shumny]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-12 | ''[[:d:Q4498646|Khovmy]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-03-20 |- | style='text-align:right'| 495 | [[Файл:Владимир Соловьев (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q278625|Vladimir Solovyov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-20 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[Россия-1]]<br/>[[Euronews]] | [[:commons:Category:Vladimir Rudol'fovich Solovyov|Vladimir Rudol'fovich Solovyov]] | |- | style='text-align:right'| 496 | | ''[[:d:Q15074690|Vladimir Tartakovsky]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 497 | [[Файл:100413 Titov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458253|Vladimir Titov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-28 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Gennadievich Titov|Vladimir Gennadievich Titov]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-06 |- | style='text-align:right'| 498 | | ''[[:d:Q4458256|Vladimir Titov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201472|РФА СБ Һидродинамика институты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-04-10 |- | style='text-align:right'| 499 | [[Файл:RUSMARKA-2178.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4465310|Vladimir Tumanov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-20 | [[Кропоткин (шәһәр)|Кропоткин]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Tumanov|Vladimir Tumanov]] | data-sort-value="2011" | 2011-06-09 |- | style='text-align:right'| 500 | [[Файл:RIAN archive 709789 Vladimir Vasilyev in scene from Pyotr Tchaikovsky's ballet The Nutcracker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2533597|Vladimir Vasiliev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vasiliev|Vladimir Vasiliev]] | |- | style='text-align:right'| 501 | | ''[[:d:Q39390146|Vladimir Vasilyev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-22 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]''<br/>''[[:d:Q248326|"Наука" нәшрияты]]''<br/>''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-07-09 |- | style='text-align:right'| 502 | [[Файл:Vladimir Vasin, 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q543998|Vladimir Vasin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q16004431|competitive diver]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vasin|Vladimir Vasin]] | |- | style='text-align:right'| 503 | [[Файл:Верховцев Владимир Николаевич.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q15064965|Vladimir Verkhovtsev]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-27 | [[Сөрхандәрья өлкәсе]] | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Verkhovtsev|Vladimir Verkhovtsev]] | |- | style='text-align:right'| 504 | [[Файл:Vladimir Petrov, 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1358990|Vladimir Vladimirovich Petrov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-30 | [[Красногорск]] | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vladimirovich Petrov|Vladimir Vladimirovich Petrov]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-28 |- | style='text-align:right'| 505 | [[Файл:Tsigal V.E.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4505551|Vladimir Yefimovich Tsigal]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-09-04 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4223072|1 нче санлы Пинзә гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Tsigal|Vladimir Tsigal]] | data-sort-value="2013" | 2013-07-04 |- | style='text-align:right'| 506 | [[Файл:Губернатор2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4173739|Vladimir Yegorov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-26 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q10669499|naval officer]]''<br/>[[Адмирал]] | | [[:commons:Category:Vladimir Yegorov|Vladimir Yegorov]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-08 |- | style='text-align:right'| 507 | | ''[[:d:Q4535503|Vladimir Yukhnin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4412193|Severnoye Design Bureau]]''<br/>''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 508 | [[Файл:Vladimir Zarudnitsky (2023-04-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15090200|Vladimir Zarudnitsky]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-02-06 | [[Абинск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Zarudnitsky|Vladimir Zarudnitsky]] | |- | style='text-align:right'| 509 | | ''[[:d:Q28498035|Vladimir Zavershinsky]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-24 | [[Тарутино]] | ''[[:d:Q4214443|Karachaevo-Cherkessk State University]]'' | | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-23 |- | style='text-align:right'| 510 | [[Файл:Zot.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4194121|Vladimir Zotov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-26 | ''[[:d:Q1035800|Kushchyovsky District]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''<br/>''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Zotov (economist)|Vladimir Zotov (economist)]] | |- | style='text-align:right'| 511 | [[Файл:Kazenin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4208279|Vladislav Kazenin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-21 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Kazenin|Vladislav Kazenin]] | data-sort-value="2014" | 2014-02-17 |- | style='text-align:right'| 512 | [[Файл:Vladislav Khomich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19909643|Vladislav Khomich]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladislav Khomich|Vladislav Khomich]] | |- | style='text-align:right'| 513 | [[Файл:Краснопольский Владислав Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60831016|Vladislav Krasnopolskiy]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-01 | [[Самар]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q16678078|MONIKI]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Krasnopolskiy|Vladislav Krasnopolskiy]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-01 |- | style='text-align:right'| 514 | [[Файл:Владислав Панченко (2018-11-27) 17.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4344466|Vladislav Panchenko]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-15 | [[Барановичи|Баранавичы]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201675|Institute on Laser and Information Technologies]]''<br/>[[Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды|Русия фундаменталь тикшеренүләр фонды]] | [[:commons:Category:Vladislav Panchenko|Vladislav Panchenko]] | |- | style='text-align:right'| 515 | [[Файл:Vsevolod Ovchinnikov (2010-11-08).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4330919|Vsevolod Ovchinnikov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]'' | | [[:commons:Category:Vsevolod Ovchinnikov|Vsevolod Ovchinnikov]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-30 |- | style='text-align:right'| 516 | [[Файл:ShilovskyV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4265604|Vsevolod Shilovsky]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vsevolod Shilovsky|Vsevolod Shilovsky]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-26 |- | style='text-align:right'| 517 | | ''[[:d:Q4513998|Vyacheslav Chernoivanov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-04 | [[Грозный]] | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 518 | | ''[[:d:Q4143809|Vyacheslav Gordeyev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | |- | style='text-align:right'| 519 | [[Файл:Vyacheslav Mikhailov (2018-06-13).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65705432|Vyacheslav Grigoryevich Mikhailov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-10 | | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Grigorievich Mikhailov|Vyacheslav Grigorievich Mikhailov]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-26 |- | style='text-align:right'| 520 | [[Файл:KL 2018 (4) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228516|Vyacheslav Koloskov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q15986539|sports official]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Koloskov|Vyacheslav Koloskov]] | |- | style='text-align:right'| 521 | [[Файл:Pn-cops-and-robbers-1997-actors.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1841254|Vyacheslav Nevinny]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-30 | [[Тула]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Nevinny|Vyacheslav Nevinny]] | data-sort-value="2009" | 2009-05-31 |- | style='text-align:right'| 522 | [[Файл:ShtyrovVA.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1192630|Vyacheslav Shtyrov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-23 | ''[[:d:Q2619416|Khandyga]]'' | ''[[:d:Q499220|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vyacheslav Shtyrov|Vyacheslav Shtyrov]] | |- | style='text-align:right'| 523 | | ''[[:d:Q18650952|Vyacheslav Tabolin]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-13 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>[[Россия медицина фәннәре академиясе|Рәсәй тыйб фәннәре әкәдимиясе]] | | data-sort-value="2007" | 2007-01-10 |- | style='text-align:right'| 524 | [[Файл:VTikhonov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312483|Vyacheslav Tikhonov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-08 | [[Павловский Посад]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Tikhonov|Vyacheslav Tikhonov]] | data-sort-value="2009" | 2009-12-04 |- | style='text-align:right'| 525 | | ''[[:d:Q4523217|Wladislaw Petrowitsch Scherstjuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-16 | ''[[:d:Q854601|Pavlovsky District]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 526 | [[Файл:Elena Gagarina RN MOW 05-11.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4131389|Yelena Gagarina]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-17 | [[Заполярный|Заполәрный]] | ''[[:d:Q16157447|Department of History and Theory of Art, Faculty of History, Moscow State University]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]'' | [[:commons:Category:Elena Gagarina|Elena Gagarina]] | |- | style='text-align:right'| 527 | | ''[[:d:Q4123906|Yelikanida Volosevich]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-10 | ''[[:d:Q4288944|Mezensky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | | | data-sort-value="2008" | 2008-12-04 |- | style='text-align:right'| 528 | | ''[[:d:Q1967736|Yevgeni Lebedev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-01-02 | [[Балакау]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Alekseevich Lebedev|Evgeniy Alekseevich Lebedev]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-09 |- | style='text-align:right'| 529 | [[Файл:Kindinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4220776|Yevgeny Kindinov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Kindinov|Evgeny Kindinov]] | |- | style='text-align:right'| 530 | [[Файл:Evgeniy Kozlovskiy foto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226895|Yevgeny Kozlovsky]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-07 | [[Довск]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Kozlovskiy|Evgeniy Kozlovskiy]] | data-sort-value="2022" | 2022-02-20 |- | style='text-align:right'| 531 | | ''[[:d:Q18634783|Yevgeny Pigin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-28 | ''[[:d:Q4092384|Bolshoye Okulovo]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q3526589|Tikhomirov Scientific Research Institute of Instrument Design]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-12-08 |- | style='text-align:right'| 532 | [[Файл:Yevgeny Samoylov 1947.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q328254|Yevgeny Samoylov]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4146968|Мейерхольд ис. дәүләт театры]]''<br/>''[[:d:Q577589|Dovzhenko Film Studios]]''<br/>''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''<br/>''[[:d:Q36824|Georgian Film Studio]]''<br/>''[[:d:Q537375|Armenfilm]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Samoylov|Yevgeny Samoylov]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-17 |- | style='text-align:right'| 533 | | ''[[:d:Q60048762|Yevgeny Solokov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q15924224|интернист]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-09-28 |- | style='text-align:right'| 534 | [[Файл:Julia Tchepalova by Ivan Isaev from Russian Ski Magazine.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q236724|Yuliya Chepalova]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-23 | [[Амурдагы Комсомольск]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Yuliya Chepalova|Yuliya Chepalova]] | |- | style='text-align:right'| 535 | [[Файл:Yuri Gidzenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q448491|Yuri Guidzenko]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-26 | ''[[:d:Q2000479|Yelanets]]'' | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Gidzenko|Yuri Gidzenko]] | |- | style='text-align:right'| 536 | [[Файл:Yury Gulyaev 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4151951|Yuri Gulyayev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-18 | ''[[:d:Q1025836|Tomilino]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]'' | [[:commons:Category:Yury Vasilievich Gulyaev|Yury Vasilievich Gulyaev]] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[Файл:Беленков юрий никитич 1999 июль 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30198321|Yuri Nikitich Belenkov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4481716|Federal Agency for Health and Social Development]]'' | [[:commons:Category:Yuri Nikitich Belenkov|Yuri Nikitich Belenkov]] | |- | style='text-align:right'| 538 | [[Файл:Юрий Поляков (16-04-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q737922|Yuri Polyakov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Yury Polyakov|Yury Polyakov]] | |- | style='text-align:right'| 539 | | ''[[:d:Q28354794|Yuri Romanov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]''<br/>''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-11-01 |- | style='text-align:right'| 540 | [[Файл:Yury Ryzhov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4401837|Yuri Ryzhov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[:commons:Category:Yury Ryzhov|Yury Ryzhov]] | data-sort-value="2017" | 2017-07-29 |- | style='text-align:right'| 541 | | ''[[:d:Q3572907|Yuri Semyonov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-04-20 | [[Торопец]] | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>''[[:d:Q23102|Хәрбин мөһәндисләр инеститүте]]''<br/>''[[:d:Q193196|Лондон университеты көллияте]]''<br/>''[[:d:Q491717|University of Ulsan]]''<br/>''[[:d:Q314536|Норвегия табигый һәм техник фәннәр университеты]]''<br/>''[[:d:Q651233|Осака университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 542 | [[Файл:Симонов - Почетный профессор (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2343238|Yuri Simonov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-04 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Yuri Simonov|Yuri Simonov]] | |- | style='text-align:right'| 543 | | ''[[:d:Q47088145|Yuri Yakovlev (military officer)]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-29 | ''[[:d:Q1772048|Belozersky District]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q514140|Rosatom]]'' | | |- | style='text-align:right'| 544 | [[Файл:Zhuravlev 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4181785|Yuri Zhuravlev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-14 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]] | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>[[Мәскәү]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-01-14 |- | style='text-align:right'| 545 | [[Файл:Glazkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q465461|Yury Glazkov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4439045|Stavropol Suvorov military school]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q157148|генерал-майор]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Glazkov|Yuri Glazkov]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-09 |- | style='text-align:right'| 546 | [[Файл:Kagan.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4207101|Yury Kagan]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yury Kagan|Yury Kagan]] | data-sort-value="2019" | 2019-06-04 |- | style='text-align:right'| 547 | [[Файл:2014-MalyshevYuN.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279315|Yury Malyshev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-01 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4146793|Vernadsky State Geological Museum]]'' | [[:commons:Category:Yuriy Malyshev|Yuriy Malyshev]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-05 |- | style='text-align:right'| 548 | | ''[[:d:Q15074971|Yury Natochin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-06 | [[Харьков]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 549 | [[Файл:Yury Peskov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4359691|Yury Peskov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-30 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q2167923|Rostselmash]]'' | [[:commons:Category:Yury Peskov|Yury Peskov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-31 |- | style='text-align:right'| 550 | [[Файл:Yuriy Petrov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4360873|Yury Petrov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q106638694|Россия Федерациясе Федераль Мәҗлесенең VIII чакырылыш Дәүләт Думасы]]'' | [[:commons:Category:Yuriy Petrov|Yuriy Petrov]] | |- | style='text-align:right'| 551 | [[Файл:Росляк Юрий Витальевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4397824|Yury Roslyak]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-19 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q1651055|инженер-гидротехник]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Roslyak|Yuri Roslyak]] | |- | style='text-align:right'| 552 | [[Файл:Solomonov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4428333|Yury Solomonov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q508364|Moscow Institute of Thermal Technology]]'' | [[:commons:Category:Yury Solomonov|Yury Solomonov]] | |- | style='text-align:right'| 553 | [[Файл:Yury Neyolov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q546640|Yury Vasilyevich Neyolov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-24 | [[Салехард]] | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yury Neyelov|Yury Neyelov]] | |- | style='text-align:right'| 554 | [[Файл:Yuri Evgenievich Veltishev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4106996|Yury Veltishchev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-28 | [[Тула өлкәсе]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Yury Veltishchev|Yury Veltishchev]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-02 |- | style='text-align:right'| 555 | [[Файл:Ershov Ju. L.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q381315|Yury Yershov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 556 | [[Файл:Евдокимов, Иванов, Путин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2387361|Yury Yevdokimov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-01 | ''[[:d:Q250591|Klevan]]'' | ''[[:d:Q4378138|Prydniprovska State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Evdokimov|Yuri Evdokimov]] | |- | style='text-align:right'| 557 | [[Файл:Statue of Gerdt in Siebiež.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4137162|Zinovy Gerdt]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-09-08 | [[Себеж]] | ''[[:d:Q16678111|école du génie de Moscou]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q2629392|puppeteer]]'' | ''[[:d:Q4304201|Мәскәү Метрострое]]''<br/>''[[:d:Q1055819|Moscow State Puppet Theatre named after Sergey Obraztsov]]''<br/>''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]'' | [[:commons:Category:Zinovy Gerdt|Zinovy Gerdt]] | data-sort-value="1996" | 1996-11-18 |- | style='text-align:right'| 558 | | ''[[:d:Q4484911|Πάβελ Βασίλιεβιτς Φινογκένοφ]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-28 | ''[[:d:Q4325102|Новоржев өязе]]'' | | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-01-22 |- | style='text-align:right'| 559 | [[Файл:Авдеев Александр Алексеевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q928083|Александр Авдеев]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | [[Кирмәнчек]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Alexeyevich Avdeyev|Alexander Alexeyevich Avdeyev]] | |- | style='text-align:right'| 560 | [[Файл:Alexander Archakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28495810|Александр Арчаков]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-10 | [[Кашин]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]'' | [[:commons:Category:Alexander Archakov|Alexander Archakov]] | |- | style='text-align:right'| 561 | [[Файл:Alexander Baranov.jpg|center|128px]] | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | ''[[:d:Q19810894|Арзаматово]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Baranov|Alexander Alexandrovich Baranov]] | |- | style='text-align:right'| 562 | [[Файл:Александр Беглов (02-05-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1960874|Александр Беглов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-19 | [[Бакы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Beglov|Alexander Beglov]] | |- | style='text-align:right'| 563 | [[Файл:Meeting with permanent members of the Security Council (cropped).jpg|center|128px]] | [[Александр Бортников]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-15 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Vasilyevich Bortnikov|Alexander Vasilyevich Bortnikov]] | |- | style='text-align:right'| 564 | | [[Александр Боярчук]] | data-sort-value="1931" | 1931-06-21 | [[Грозный]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | ''[[:d:Q4201418|Institute of Astronomy of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Alekseevich Boyarchuk|Aleksandr Alekseevich Boyarchuk]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-10 |- | style='text-align:right'| 565 | [[Файл:Alexander Veshnyakov, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4110299|Александр Вешняков]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-24 | ''[[:d:Q2607262|Приморски районы]]'' | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Veshnyakov|Aleksandr Veshnyakov]] | |- | style='text-align:right'| 566 | [[Файл:Alexander Galkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4132609|Александр Галкин]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-22 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412489|North-Caucasian Military School]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Viktorovich Galkin|Alexander Viktorovich Galkin]] | |- | style='text-align:right'| 567 | [[Файл:Alexander Golovko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3896822|Александр Головко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-29 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q12090790|military leader]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Golovko|Alexander Golovko]] | |- | style='text-align:right'| 568 | [[Файл:Aleksandr Sergeyevich Dzasokhov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2624267|Александр Дзасохов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-03 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Dzasokhov|Alexander Dzasokhov]] | |- | style='text-align:right'| 569 | [[Файл:Alexander Yefimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2832540|Александр Ефимов]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-02-06 | ''[[:d:Q3812867|Kantemirovka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yefimov|Alexander Yefimov]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 570 | [[Файл:Alexander Zhukov 2018-07-12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57735|Александр Жуков]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-01 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhukov|Alexander Zhukov]] | |- | style='text-align:right'| 571 | [[Файл:Aleksandr Zbruyev (2018-11-27).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1958260|Александр Збруев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Zbruyev|Aleksandr Zbruyev]] | |- | style='text-align:right'| 572 | [[Файл:Alexander Kaleri NASA portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q345288|Александр Калери]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-13 | [[Юрмала]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kaleri|Alexander Kaleri]] | |- | style='text-align:right'| 573 | [[Файл:Kalyagin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2366127|Александр Калягин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-25 | [[Малмыж]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kalyagin|Alexander Kalyagin]] | |- | style='text-align:right'| 574 | [[Файл:Aleksandr Konovalov (2010-04-10).jpg|center|128px]] | [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Konovalov (chemist)|Aleksandr Konovalov (chemist)]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-04 |- | style='text-align:right'| 575 | [[Файл:Alexander Konovalov 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230977|Александр Коновалов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Nikolayevich Konovalov|Aleksandr Nikolayevich Konovalov]] | |- | style='text-align:right'| 576 | [[Файл:Man of La Mancha in Mayakovsky Theatre 06.jpg|center|128px]] | [[Александр Лазарев (1938)|Александр Лазарев]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4483554|Saint Petersburg Lyceum 30]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Lazarev (actor)|Alexander Lazarev (actor)]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-02 |- | style='text-align:right'| 577 | [[Файл:Alexander Maslyakov (2021-09-17) 05 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54977|Александр Масляков]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | [[КВН]]<br/>''[[:d:Q4053893|Әйдәгез әле, кызлар!]]''<br/>''[[:d:Q4053894|Әйдәгез әле, егетләр!]]''<br/>''[[:d:Q4109863|Весёлые ребята]]''<br/>''[[:d:Q4028659|12 нче кат]]''<br/>''[[:d:Q70620928|Алло, талантларны эзлибез!]]''<br/>''[[:d:Q4238090|Кызыл канәфер (фестиваль)]]''<br/>''[[:d:Q2445097|Ел җыры]]''<br/>''[[:d:Q497935|Что? Где? Когда?]]''<br/>''[[:d:Q2026107|Дан минуты]]''<br/>''[[:d:Q4139139|ССРБ Яшьләр һәм балалар өчен телепрограммалар баш редакциясе]]''<br/>''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Maslyakov|Alexander Maslyakov]] | data-sort-value="2024" | 2024-09-08 |- | style='text-align:right'| 578 | [[Файл:Alexander Neumyvakin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4317999|Александр Неумывакин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | ''[[:d:Q13664605|Liski (selo)]]'' | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Neumyvakin|Aleksandr Neumyvakin]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-09 |- | style='text-align:right'| 579 | [[Файл:Alexandr Romanchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63349103|Александр Романчук]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-15 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Romanchuk|Alexander Romanchuk]] | |- | style='text-align:right'| 580 | | [[Александр Рочегов]] | data-sort-value="1917" | 1917-01-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Rochegov|Alexander Rochegov]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-02 |- | style='text-align:right'| 581 | [[Файл:Savenkov A N.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403873|Александр Савенков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-29 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | ''[[:d:Q600751|прокурор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Savenkov|Aleksandr Savenkov]] | |- | style='text-align:right'| 582 | [[Файл:Скринский Александр Николаевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709201|Александр Скринский]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Skrinsky|Alexander Skrinsky]] | |- | style='text-align:right'| 583 | | [[Александр Спирин]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-04 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201437|РФА Биохимия институты]]''<br/>''[[:d:Q4201415|Institute of Protein Research]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-30 |- | style='text-align:right'| 584 | [[Файл:RIAN archive 148091 Alexander Surikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446511|Александр Суриков]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-15 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Surikov|Alexander Surikov]] | |- | style='text-align:right'| 585 | [[Файл:Alexander Tkachev (March 2014).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1979193|Александр Ткачёв]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | ''[[:d:Q993797|Vyselki, Krasnodar Krai]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Alexander Tkachov (politician)|Alexander Tkachov (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 586 | [[Файл:Alexander Uss (2017-09-29).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4478106|Александр Усс]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-03 | ''[[:d:Q27468012|Novogorodka]]'' | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Себер федераль университеты]]<br/>[[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Uss|Alexander Uss]] | |- | style='text-align:right'| 587 | [[Файл:Alexander Chubarian 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4517378|Александр Чубарьян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Oganovich Chubarian|Alexander Oganovich Chubarian]] | |- | style='text-align:right'| 588 | | ''[[:d:Q4522439|Александр Шейндлин]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-08-22 | [[Самар]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q107290369|физик-җылылыкчы]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-01-13 |- | style='text-align:right'| 589 | [[Файл:2019-11-18 Aleksandr Shokhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4526318|Александр Шохин]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Савинский (Архангельск өлкәсе)|Савинский]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Shokhin|Aleksandr Shokhin]] | |- | style='text-align:right'| 590 | [[Файл:Alexander Leonidovich Yanshin 01.jpg|center|128px]] | [[Александр Яншин]] | data-sort-value="1911" | 1911-03-15 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]'' | ''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Yanshin|Alexander Yanshin]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-09 |- | style='text-align:right'| 591 | [[Файл:Pakhmutova November 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q260885|Александра Пахмутова]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-09 | ''[[:d:Q25395453|Beketovka]]'' | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandra Pakhmutova|Aleksandra Pakhmutova]] | |- | style='text-align:right'| 592 | [[Файл:Arta festivalo Fakel en Tjumeno (2016) 02.jpg|center|128px]] | [[Александра Пермякова]] | data-sort-value="1949" | 1949-10-17 | ''[[:d:Q21853036|Питерка]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Alexandra Permyakova|Alexandra Permyakova]] | |- | style='text-align:right'| 593 | [[Файл:Alexey Batalov (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Алексей Баталов]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-20 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1958711|Русия әрмесенең Үзәк академия театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Aleksey Batalov|Aleksey Batalov]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-15 |- | style='text-align:right'| 594 | [[Файл:Alexey Borodavkin (2018-03-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094465|Алексей Бородавкин]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-10 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Borodavkin|Alexey Borodavkin]] | |- | style='text-align:right'| 595 | [[Файл:Алексей Бородин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094507|Алексей Бородин]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-06 | [[Чиңдау]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Borodin|Alexey Borodin]] | |- | style='text-align:right'| 596 | [[Файл:Alexey Gordeyev (2019-03-13).jpg|center|128px]] | [[Алексей Гордеев]] | data-sort-value="1955" | 1955-02-28 | [[Франкфурт-ам-Одер]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Gordeyev|Alexey Gordeyev]] | |- | style='text-align:right'| 597 | [[Файл:Governor A. Dyumin official portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2425119|Алексей Дюмин]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-28 | [[Курск]] | ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]'' | [[губернатор]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]'' | [[:commons:Category:Alexey Dyumin|Alexey Dyumin]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[Файл:KontorovichAE2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4231672|Алексей Конторович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-28 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]'' | ''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]''<br/>''[[:d:Q28666306|Federal Research Centre Coal and Coal Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kontorovich|Alexey Kontorovich]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-24 |- | style='text-align:right'| 599 | [[Файл:14-03-2020 Alexei Kudrin.png|center|128px]] | [[Алексей Кудрин]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-12 | ''[[:d:Q729447|Dobele]]'' | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q7614320|finance minister]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Alexei Leonidovich Kudrin|Alexei Leonidovich Kudrin]] | |- | style='text-align:right'| 600 | [[Файл:Alexei Leonov.jpg|center|128px]] | [[Алексей Леонов]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-30 | ''[[:d:Q27574003|Кемерово өлкәсенең Тисуль районы Листвянка авылы]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4240123|Илкүләм авиация университетының Кременчуг очучылык көллияте]]'' | ''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q19934710|хәрби-һава көчләре офицеры]]''<br/>''[[:d:Q157148|генерал-майор]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Aleksei Leonov|Aleksei Leonov]] | data-sort-value="2019" | 2019-10-11 |- | style='text-align:right'| 601 | [[Файл:Alexey Maresyev 1940s.jpg|center|128px]] | [[Алексей Маресьев]] | data-sort-value="1916" | 1916-05-20 | [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]] | ''[[:d:Q4238545|Krasnodar Higher Military Aviation School of Pilots named after Hero of the Soviet Union A.K. Serov]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Maresiev|Alexei Maresiev]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-18 |- | style='text-align:right'| 602 | [[Файл:Aleksey Ovchinin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4715991|Алексей Овчинин]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-28 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Aleksey Ovchinin|Aleksey Ovchinin]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[Файл:Alisa Freindlich 8 December 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q271630|Алиса Фрейндлих]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | [[:commons:Category:Alisa Freindlich|Alisa Freindlich]] | |- | style='text-align:right'| 604 | [[Файл:Alisher Usmanov podium 2013 Fencing WCH SMS-IN t204812.jpg|center|128px]] | [[Алишер Усманов]] | data-sort-value="1953" | 1953-09-09 | [[Чуст]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4671451|Academy of Finance]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[инвестор]]<br/>''[[:d:Q1328323|functionary]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4426444|Soviet Peace Committee]]''<br/>''[[:d:Q4131801|Gazprominvestholding]]''<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Alisher Usmanov|Alisher Usmanov]] | |- | style='text-align:right'| 605 | [[Файл:Алла Пугачева на фестивале Слово Ново (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q80510|Алла Пугачёва]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q55960555|recording artist]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q60723829|pop singer]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Alla Pugacheva|Alla Pugacheva]] | |- | style='text-align:right'| 606 | [[Файл:Amiran Revishvili 2018-06-27.jpg|center|128px]] | [[Амиран Ревишвили]] | data-sort-value="1956" | 1956-02-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]'' | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Amiran Revishvili|Amiran Revishvili]] | |- | style='text-align:right'| 607 | [[Файл:Anatoly Artamonov 17718.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1778728|Анатолий Артамонов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-05 | ''[[:d:Q26999276|Krasnoe]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Anatoly Artamonov|Anatoly Artamonov]] | |- | style='text-align:right'| 608 | [[Файл:Anatoly Granov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065554|Анатолий Гранов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-21 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398103|Russian Scientific Center of Radiology and Surgical Technologies]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Granov|Anatoly Granov]] | data-sort-value="2017" | 2017-05-12 |- | style='text-align:right'| 609 | [[Файл:Anatoly Ivanovich Grigoryev, 21 May 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149244|Анатолий Григорьев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-03-23 | ''[[:d:Q4287615|Medelivka]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Grigoryev (physiologist)|Anatoly Grigoryev (physiologist)]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-11 |- | style='text-align:right'| 610 | [[Файл:Anatoly Karpov 2017 april.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131674|Анатолий Карпов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-23 | [[Златоуст]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q105269|Grandmaster]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Karpov|Anatoly Karpov]] | |- | style='text-align:right'| 611 | [[Файл:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Квашнин]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-15 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>[[Курган дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q108787051|Kurgan Mechanical Engineering Institute]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Vasiliyevich Kvashnin|Anatoly Vasiliyevich Kvashnin]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-07 |- | style='text-align:right'| 612 | [[Файл:Anatoly Kulikov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246195|Анатолий Куликов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-04 | ''[[:d:Q4058773|Aigurski]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>[[Төньяк Кавказ эчке гаскәрләр хәрби институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Kulikov|Anatoly Kulikov]] | |- | style='text-align:right'| 613 | | [[Анатолий Логунов]] | data-sort-value="1926" | 1926-12-30 | ''[[:d:Q37899991|Obsharovka]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q1664876|Institute for High Energy Physics]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-01 |- | style='text-align:right'| 614 | | ''[[:d:Q4752210|Анатолий Покровский]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]''<br/>''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-02 |- | style='text-align:right'| 615 | [[Файл:Anatoly Savin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403902|Анатолий Савин]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-04-06 | [[Осташков]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1331507|Almaz-Antey]]''<br/>''[[:d:Q24930315|Kometa]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Savin|Anatoly Savin]] | data-sort-value="2016" | 2016-03-27 |- | style='text-align:right'| 616 | [[Файл:Anatoly Solovyev Portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q447311|Анатолий Соловьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-16 | [[Рига]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Anatoly Yakovlevich Solovyev|Anatoly Yakovlevich Solovyev]] | |- | style='text-align:right'| 617 | [[Файл:Анатолий Торкунов (15-06-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Торкунов]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q19829994|Корея белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Anatoly Torkunov|Anatoly Torkunov]] | |- | style='text-align:right'| 618 | [[Файл:Belousov-HR.jpg|center|128px]] | [[Андрей Белоусов]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Федерациясе саклану министрлыгы]] | [[:commons:Category:Andrei Belousov|Andrei Belousov]] | |- | style='text-align:right'| 619 | [[Файл:Bocharov official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095314|Андрей Бочаров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-14 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Bocharov|Andrei Bocharov]] | |- | style='text-align:right'| 620 | [[Файл:Andrey Voznesenskiy.jpg|center|128px]] | [[Андрей Вознесенский]] | data-sort-value="1933" | 1933-05-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q11569986|гравюра рәссамы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Andrey Voznesensky|Andrey Voznesensky]] | data-sort-value="2010" | 2010-06-01 |- | style='text-align:right'| 621 | [[Файл:Andrey Gaponov-Grekhov (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4133493|Андрей Гапонов-Грехов]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q42704516|Faculty of Radiophysics, Nizhny Novgorod State University]]''<br/>''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201666|Нижгар эшле үзәлекчелек урнатмасы]]'' | [[:commons:Category:Andrey Gaponov-Grekhov|Andrey Gaponov-Grekhov]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-02 |- | style='text-align:right'| 622 | | ''[[:d:Q4143171|Андрей Гончар]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2012" | 2012-10-10 |- | style='text-align:right'| 623 | [[Файл:Andrey Kartapolov, 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15068409|Андрей Картаполов]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-09 | [[Веймар]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Andrey Kartapolov|Andrey Kartapolov]] | |- | style='text-align:right'| 624 | [[Файл:Andrei Kostin 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235374|Андрей Костин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q1549389|ВТБ банкы]]''<br/>''[[:d:Q1959942|ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Andrei Kostin|Andrei Kostin]] | |- | style='text-align:right'| 625 | [[Файл:Andrew Borisovich Petrov (cropped).jpg|center|128px]] | [[Андрей Петров (1945)]] | data-sort-value="1945" | 1945-12-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | | [[:commons:Category:Andrew Borisovich Petrov|Andrew Borisovich Petrov]] | data-sort-value="2023" | 2023-04-23 |- | style='text-align:right'| 626 | [[Файл:Andrey Serdukov, 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27190892|Андрей Сердюков]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-04 | ''[[:d:Q4468905|Uglegorsky, Rostov Oblast]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Serdyukov|Andrey Serdyukov]] | |- | style='text-align:right'| 627 | [[Файл:Анна Шатилова в Останкино (cropped).jpg|center|128px]] | [[Анна Шатилова]] | data-sort-value="1938" | 1938-11-26 | ''[[:d:Q2459293|Одинцово районы]]'' | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | ''[[:d:Q1371925|диктор]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Anna Shatilova|Anna Shatilova]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[Файл:Anton Siluanov (2019-09-25).jpg|center|128px]] | [[Антон Силуанов]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-12 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anton Siluanov|Anton Siluanov]] | |- | style='text-align:right'| 629 | [[Файл:VolskyAI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124737|Аркадий Вольский]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-15 | [[Добруш]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Volsky|Arkady Volsky]] | data-sort-value="2006" | 2006-09-09 |- | style='text-align:right'| 630 | [[Файл:Аркадий Георгиевич Шипунов опирается на Василия Александровича Стародубцева.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4524194|Аркадий Шипунов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-07 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | [[:commons:Category:Arkadij Georgijević Šipunov|Arkadij Georgijević Šipunov]] | data-sort-value="2013" | 2013-04-25 |- | style='text-align:right'| 631 | [[Файл:Armen Dzigarkhanyan (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q471740|Армен Джигарханян]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-03 | [[Ереван]] | | ''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Armen Djigarkhanian|Armen Djigarkhanian]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-14 |- | style='text-align:right'| 632 | | ''[[:d:Q4217807|Арнольд Кац]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-09-18 | [[Бакы]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-01-22 |- | style='text-align:right'| 633 | [[Файл:Chilingarov's 80th anniversary exhibition opening (2019-09-25) 03.jpg|center|128px]] | [[Артур Чилингаров]] | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3546255|океанолог]]''<br/>''[[:d:Q13382749|polar explorer]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Artur Chilingarov|Artur Chilingarov]] | data-sort-value="2024" | 2024-06-01 |- | style='text-align:right'| 634 | | ''[[:d:Q18043950|Ахурбек Магометов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-30 | ''[[:d:Q4170919|Dur-Dur]]'' | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2025" | 2025-12-07 |- | style='text-align:right'| 635 | [[Файл:Саркисов Ашот Аракелович 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4408631|Ашот Саркисов]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-30 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q4411936|école supérieure d'ingénieur de la marine militaire de Sébastopol]]'' | [[:commons:Category:Ashot Sarkisov|Ashot Sarkisov]] | data-sort-value="2022" | 2022-10-17 |- | style='text-align:right'| 636 | [[Файл:Bella Akhmadulina on 1960s.jpg|center|128px]] | [[Белла Әхмәдуллина]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | [[Мәскәү]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Bella Akhmadulina|Bella Akhmadulina]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-29 |- | style='text-align:right'| 637 | | ''[[:d:Q112989375|Белобрагин, Борис Андреевич]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-27 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q39055331|NPO Splav]]'' | | |- | style='text-align:right'| 638 | [[Файл:RUSMARKA-3258.jpg|center|128px]] | [[Борис Васильев]] | data-sort-value="1924" | 1924-05-21 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Lvovich Vasilyev|Boris Lvovich Vasilyev]] | data-sort-value="2013" | 2013-03-11 |- | style='text-align:right'| 639 | [[Файл:BGromov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q504137|Борис Громов]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-07 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Boris Gromov|Boris Gromov]] | |- | style='text-align:right'| 640 | [[Файл:Boris Gryzlov (2011-05-18).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q188296|Борис Грызлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-15 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Gryzlov|Boris Gryzlov]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[Файл:Lagutin BN.jpg|center|128px]] | [[Борис Лагутин]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Lagutin|Boris Lagutin]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-04 |- | style='text-align:right'| 642 | | ''[[:d:Q893797|Борис Литвинов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-12 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-04-23 |- | style='text-align:right'| 643 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2019-11-21) 14 (Boris Mayorov).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893608|Борис Майоров]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Boris Mayorov|Boris Mayorov]] | |- | style='text-align:right'| 644 | [[Файл:Boris Pastukhov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4346715|Борис Пастухов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Boris Pastukhov|Boris Pastukhov]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-19 |- | style='text-align:right'| 645 | | ''[[:d:Q2221431|Борис Покровский]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-01-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | [[Зур театр]]<br/>''[[:d:Q172218|А. С. Пушкин исемендәге Түбән Новгород дәүләт академия опера һәм балет театры]]''<br/>''[[:d:Q4211516|Борис Александрович Покровский исемендәге Мәскәү дәүләт камера музыкасы театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Boris Pokrovsky|Boris Pokrovsky]] | data-sort-value="2009" | 2009-06-05 |- | style='text-align:right'| 646 | | [[Борис Ткаченко]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-27 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q4163203|Dnipro State Medical University]]'' | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-09-03 |- | style='text-align:right'| 647 | [[Файл:Boris Eifman 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893688|Борис Эйфман]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-22<br/>1949 | [[Рубцовск]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Eifman|Boris Eifman]] | |- | style='text-align:right'| 648 | | ''[[:d:Q55663995|Бронислав Омеличев]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-29 | ''[[:d:Q1658617|Vologodsky District]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Ленинград хәрби округы]]<br/>''[[:d:Q21637952|Main Operational Directorate of the General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation]]'' | | |- | style='text-align:right'| 649 | | ''[[:d:Q4428703|Вадим Сомов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-22 | [[Краснокамск|Краснокам]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 650 | [[Файл:Valentin Gaft (mos.ru, cropped) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1964037|Валентин Гафт]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Gaft|Valentin Gaft]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-12 |- | style='text-align:right'| 651 | [[Файл:Valentin Pokrovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369291|Валентин Покровский]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-01 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q11494960|йогышлы авырулар белгече]]''<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Pokrovsky|Valentin Pokrovsky]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-29 |- | style='text-align:right'| 652 | [[Файл:Valentin Yudashkin (2016-01-30).jpg|center|128px]] | [[Валентин Юдашкин]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-14 | ''[[:d:Q4076034|Bakovka]]'' | | ''[[:d:Q3610436|стилист]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q3501317|fashion designer]]'' | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Abramovich Yudashkin|Valentin Abramovich Yudashkin]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-02 |- | style='text-align:right'| 653 | [[Файл:Валентина Матвиенко (17-03-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Валентина Матвиенко]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-07 | [[Шепетивка]] | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q4379628|провизор]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[губернатор]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valentina Matviyenko|Valentina Matviyenko]] | |- | style='text-align:right'| 654 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 07.jpg|center|128px]] | [[Валентина Терешкова]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q1132498|Олы Масленниково]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q4538916|Ярославль шиналар заводы]]''<br/>''[[:d:Q4239585|Кызыл Перекоп комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q269668|Восток-6]]''<br/>[[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>''[[:d:Q1643162|ССРБ Югары Советының Президиумы]]''<br/>''[[:d:Q3849241|Бөтенсоюз чит илләр белән мәдәни элемтәләр җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q4538835|Ярославль өлкә думасы]]''<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Valentina Tereshkova|Valentina Tereshkova]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[Файл:Valeriy Gazzaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q319517|Валери Газзаев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-07 | [[Владикавказ]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Valeriy Gazzaev|Valeriy Gazzaev]] | |- | style='text-align:right'| 656 | [[Файл:Valery Gergiev David Shankbone 2010.jpg|center|128px]] | [[Валерий Гергиев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1198887|music director]]'' | ''[[:d:Q693453|Munich Philharmonic]]''<br/>''[[:d:Q207028|Мария театры]]''<br/>''[[:d:Q3267972|Armenian Philharmonic Orchestra]]''<br/>''[[:d:Q2270779|Rotterdam Philharmonic Orchestra]]'' | [[:commons:Category:Valery Gergiev|Valery Gergiev]] | |- | style='text-align:right'| 657 | | [[Валерий Грайфер]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-20 | [[Бакы]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-04-24 |- | style='text-align:right'| 658 | [[Файл:Valery Zorkin official portrait.png|center|128px]] | ''[[:d:Q506261|Валерий Зорькин]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-02-18 | [[Константиновка (Октябрь районы)]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q584759|Россия Федерациясе Конституцион Мәхкәмәсе]]'' | [[:commons:Category:Valery Zorkin|Valery Zorkin]] | |- | style='text-align:right'| 659 | [[Файл:Valery Kozlov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226696|Валерий Козлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | ''[[:d:Q4235623|Рязань өлкәсе Михайловский районы Костыли авылы]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q6102478|Россия фәннәр академиясе хәбәрләре. Математика сериясе]]''<br/>''[[:d:Q2421092|"Квант" журналы]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Valery Kozlov (mathematician)|Valery Kozlov (mathematician)]] | |- | style='text-align:right'| 660 | [[Файл:Valery Kokov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1390122|Валерий Коков]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-18 | [[Тырныавыз]] | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valeriy Kokov|Valeriy Kokov]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-29 |- | style='text-align:right'| 661 | | ''[[:d:Q4235655|Валерий Костюк]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-26 | [[Запорожье]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 662 | | ''[[:d:Q41793699|Валерий Лаврентьевич Петухов]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-23 | [[Полоцк|Полатск]] | ''[[:d:Q4112332|Витебск дәүләт ветеринар медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 663 | [[Файл:Valery Limarenko (2019-01-24).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60832553|Валерий Лимаренко]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-19 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Limarenko|Valery Limarenko]] | |- | style='text-align:right'| 664 | | ''[[:d:Q28498152|Валерий Петрович Капашин]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-26 | ''[[:d:Q4400151|Runivshchina]]'' | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 665 | [[Файл:Valery Solodchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107097476|Валерий Солодчук]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-24 | [[Әстерхан]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Valery Solodchuk|Valery Solodchuk]] | |- | style='text-align:right'| 666 | [[Файл:Valeriy Fokin TASS Moscow 03-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4491327|Валерий Фокин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Valery Fokin|Valery Fokin]] | |- | style='text-align:right'| 667 | [[Файл:Chereshnev 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4512985|Валерий Черешнев]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-24 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q30263813|Institute of Ecology and Genetics of Microorganisms]]''<br/>''[[:d:Q30266853|Institute of Immunology and Physiology]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Chereshnev|Valeriy Chereshnev]] | |- | style='text-align:right'| 668 | [[Файл:VIChissov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4516359|Валерий Чиссов]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304221|Moskovskiĭ nauchno-issledovatelʹskiĭ onkologicheskiĭ institut im. P.A. Gert͡sena]]'' | [[:commons:Category:Valery Chissov|Valery Chissov]] | |- | style='text-align:right'| 669 | [[Файл:Valery Shantsev.jpg|center|128px]] | [[Валерий Шанцев]] | data-sort-value="1947" | 1947-06-29 | [[Кострома өлкәсе]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Shantsev|Valery Shantsev]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[Файл:Шумаков валерий иванович 2004 апрель 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4527675|Валерий Шумаков]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q7834824|transplant surgeon]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Valery Shumakov|Valery Shumakov]] | data-sort-value="2008" | 2008-01-27 |- | style='text-align:right'| 671 | [[Файл:Vasily Yuryevich Golubev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4142298|Василий Голубев]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-30 | ''[[:d:Q4176499|Yermakovskaya]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vasily Yuryevich Golubev|Vasily Yuryevich Golubev]] | |- | style='text-align:right'| 672 | | ''[[:d:Q4144165|Василий Горин]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | ''[[:d:Q4085855|Bessonovka]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-04-04 |- | style='text-align:right'| 673 | | ''[[:d:Q4151079|Василий Грязев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-04 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-10-01 |- | style='text-align:right'| 674 | [[Файл:Vagit Alekperov2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q451455|Вахит Галиәкбәров]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | [[эшкуар]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vahid Alakbarov|Vahid Alakbarov]] | |- | style='text-align:right'| 675 | [[Файл:Veniamin EFREMOV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4177486|Вениамин Ефремов]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-22 | [[Тамбов]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4314536|Electromechanical Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Efremov|Veniamin Efremov]] | data-sort-value="2006" | 2006-09-16 |- | style='text-align:right'| 676 | [[Файл:Кондратьев Вениамин Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908443|Вениамин Кондратьев]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-01 | [[Прокопьевск]] | [[Кубан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Veniamin Kondratiev|Veniamin Kondratiev]] | |- | style='text-align:right'| 677 | [[Файл:YakovlevVF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2559418|Вениамин Яковлев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-12 | [[Петухово (Курган өлкәсе)|Петухово]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Yakovlev|Veniamin Yakovlev]] | data-sort-value="2018" | 2018-07-24 |- | style='text-align:right'| 678 | [[Файл:Vera Vasilieva 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4104731|Вера Васильева]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-30 | ''[[:d:Q19923634|Сухой Ручей]]'' | | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Vera Vasileva|Vera Vasileva]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-08 |- | style='text-align:right'| 679 | | [[Вероника Дударова]] | data-sort-value="1916" | 1916-12-05 | [[Бакы]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Veronika Dudarova|Veronika Dudarova]] | data-sort-value="2009" | 2009-01-15 |- | style='text-align:right'| 680 | [[Файл:Viktor Afanasyev (24-04-2022) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q471486|Виктор Афанасьев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-31 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Afanasyev|Viktor Afanasyev]] | |- | style='text-align:right'| 681 | [[Файл:Виктор Афзалов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q121775432|Виктор Афзалов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-09 | ''[[:d:Q6686892|Ukromne]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Viktor Afzalov|Viktor Afzalov]] | |- | style='text-align:right'| 682 | [[Файл:Vekselberg viktor feliksovich.jpg|center|128px]] | [[Виктор Вексельберг]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Дрогобыч|Дроһобыч]] | | [[эшкуар]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''<br/>[[математик]] | | [[:commons:Category:Victor Vekselberg|Victor Vekselberg]] | |- | style='text-align:right'| 683 | [[Файл:Viktor Zolotov (2023-10-16).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4193368|Виктор Золотов]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-27 | [[Саз (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q851436|тән сакчысы]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zolotov|Viktor Zolotov]] | |- | style='text-align:right'| 684 | [[Файл:Viktor Zubkov (2019-06-02) 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Виктор Зубков (1941)|Виктор Зубков]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-15 | ''[[:d:Q2598374|Свердловск өлкәсенең Кушва районындагы юкка чыккан Арбат бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Газпром]] | [[:commons:Category:Viktor Zubkov|Viktor Zubkov]] | |- | style='text-align:right'| 685 | [[Файл:Виктор Иванов, 2014-01-20 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2628220|Виктор Иванов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-12 | [[Бөек Новгород]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ivanov|Viktor Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 686 | [[Файл:Viktor Ishayev portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43331|Виктор Ишаев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-16 | ''[[:d:Q27575071|Sergeyevka]]'' | ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ishayev|Viktor Ishayev]] | |- | style='text-align:right'| 687 | [[Файл:Viktor Korshunov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4234593|Виктор Коршунов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q4304131|Мәскәү драма театры]]''<br/>[[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Viktor Korshunov|Viktor Korshunov]] | data-sort-value="2015" | 2015-04-17 |- | style='text-align:right'| 688 | [[Файл:Viktor Kress.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q444185|Виктор Кресс]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-16 | [[Кострома өлкәсе]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Viktor Kress|Viktor Kress]] | |- | style='text-align:right'| 689 | [[Файл:Куликов Виктор Георгиевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48051|Виктор Куликов]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-05 | ''[[:d:Q18401857|Verkhnaya Lyubovsha]]'' | ''[[:d:Q30879268|Baku Higher Combined Arms Command School]]''<br/>''[[:d:Q4258105|Ленинград бронетанк гаскәре югары офицерлары мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Georgiyevich Kulikov|Viktor Georgiyevich Kulikov]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-27 |- | style='text-align:right'| 690 | [[Файл:PolishchukVictor.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135885089|Виктор Полищук]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-13 | [[Мәскәү]] | | [[галим]]<br/>[[инженер]]<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Viktor Polishchuk|Viktor Polishchuk]] | |- | style='text-align:right'| 691 | [[Файл:Rashnikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1894128|Виктор Рашников]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-13 | [[Магнитогорск]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Rashnikov|Viktor Rashnikov]] | |- | style='text-align:right'| 692 | | ''[[:d:Q4403795|Виктор Савельев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-24 | ''[[:d:Q4347404|Pakhotny Ugol]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-12-25 |- | style='text-align:right'| 693 | [[Файл:Савиных Виктор Петрович (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q431006|Виктор Савиных]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-07 | [[Березкины]] | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Savinykh|Viktor Savinykh]] | |- | style='text-align:right'| 694 | [[Файл:Садовничий Виктор Антонович - ректор МГУ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622956|Виктор Садовничий]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-03 | ''[[:d:Q4238883|Краснопавливка]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Sadovnichiy|Viktor Sadovnichiy]] | |- | style='text-align:right'| 695 | [[Файл:Viktor Rozov (mos.ru) 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982093|Viktor Rozov]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-08-08 | [[Ярославль]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]<br/>''[[:d:Q20011384|Central house of culture of railway workers]]''<br/>''[[:d:Q4146750|Russian Theatre for Children and Teenagers]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Viktor Rozov|Viktor Rozov]] | data-sort-value="2004" | 2004-09-28 |- | style='text-align:right'| 696 | | [[Виктор Сурков]] | data-sort-value="1926" | 1926-07-12 | [[Зөя кантоны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418276|Себер геология, геофизика һәм минераль чимал ФТИ]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-04-12 |- | style='text-align:right'| 697 | [[Файл:Khristenko (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q317667|Виктор Христенко]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-28 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4525119|high school No. 121 (Chelyabinsk)]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Borisovich Khristenko|Viktor Borisovich Khristenko]] | |- | style='text-align:right'| 698 | [[Файл:ЧЕРНОМЫРДИН Виктор Степанович.jpg|center|128px]] | [[Виктор Черномырдин]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-09 | ''[[:d:Q2458112|Кара Отрог]]'' | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Chernomyrdin|Viktor Chernomyrdin]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-03 |- | style='text-align:right'| 699 | | ''[[:d:Q21092062|Винокуров, Михаил Алексеевич]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-17 | ''[[:d:Q16016762|Знаменка]]'' | [[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 700 | [[Файл:Vitaly-vulf.jpg|center|128px]] | [[Виталий Вульф]] | data-sort-value="1930" | 1930-05-23 | [[Бакы]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Vulf|Vitaly Vulf]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-13 |- | style='text-align:right'| 701 | [[Файл:Виталий Лазаревич Гинзбург.jpg|center|128px]] | [[Виталий Гинзбург]] | data-sort-value="1916" | 1916-10-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Ginzburg|Vitaly Ginzburg]] | data-sort-value="2009" | 2009-11-08 |- | style='text-align:right'| 702 | [[Файл:World association of Russian press talk (2014-12-25) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4197397|Виталий Игнатенко]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-19 | [[Сочи]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Ignatenko|Vitaly Ignatenko]] | |- | style='text-align:right'| 703 | [[Файл:Vitaly Mutko 2018.jpg|center|128px]] | [[Виталий Мутко]] | data-sort-value="1958" | 1958-12-08 | ''[[:d:Q4248399|Kurinskaya]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Mutko|Vitaly Mutko]] | |- | style='text-align:right'| 704 | [[Файл:Vitaly Savelyev (2020-11-10).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403799|Виталий Савельев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-18 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Vitaly Savelyev|Vitaly Savelyev]] | |- | style='text-align:right'| 705 | [[Файл:Vitaly Smirnov 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424623|Виталий Смирнов]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-14 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vitaly Smirnov|Vitaly Smirnov]] | |- | style='text-align:right'| 706 | [[Файл:Митрополит Владимир (Котляров) на торжественном акте, посвящённом началу учебного года в СПбДА.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3561807|Владимир (Котляров)]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-27 | [[Актүбә]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir (Kotlyarov)|Vladimir (Kotlyarov)]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-19 |- | style='text-align:right'| 707 | [[Файл:AndreevVA.jpg|center|128px]] | [[Владимир Андреев (1930)|Владимир Андреев]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Andreev|Vladimir Andreev]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 |- | style='text-align:right'| 708 | [[Файл:Vladimir Bogdanov (2016-04-30).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089235|Владимир Богданов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-28 | ''[[:d:Q28522893|Suyerka]]'' | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q680776|Surgutneftegas]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Leonidovich Bogdanov|Vladimir Leonidovich Bogdanov]] | |- | style='text-align:right'| 709 | [[Файл:BrezhnevVA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4096228|Владимир Брежнев]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-27 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Brezhnev|Vladimir Brezhnev]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[Файл:2013-03-21 Vladimir Bulavin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098679|Владимир Булавин]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-11 | ''[[:d:Q4439493|Stanovoye]]'' | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Bulavin|Vladimir Bulavin]] | |- | style='text-align:right'| 711 | [[Файл:Vladimir Vasilev in Dagestan (2018-07-19) 4 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Васильев (1949)|Владимир Васильев (депутат)]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Abdualievich Vasiliev|Vladimir Abdualievich Vasiliev]] | |- | style='text-align:right'| 712 | | [[Владимир Виноградов (1921)|Владимир Виноградов]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-02 | [[Казан]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q17488363|economic historian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-12-27 |- | style='text-align:right'| 713 | [[Файл:Vladimir Vinokur at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2452298|Владимир Винокур]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-31 | [[Курск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q736415|конферансье]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q4142200|КиВиН]]''<br/>''[[:d:Q4387538|Радионяня]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vinokur|Vladimir Vinokur]] | |- | style='text-align:right'| 714 | [[Файл:Vladimir Jabarov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43429921|Владимир Джабаров]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-29 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Jabarov|Vladimir Jabarov]] | |- | style='text-align:right'| 715 | | [[Владимир Егоров]] | data-sort-value="1947" | 1947-10-30 | [[Канаш (шәһәр)|Канаш]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 716 | [[Файл:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Жириновский]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-25 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4475845|Марксизм-ленинизм университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zhirinovsky|Vladimir Zhirinovsky]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-06 |- | style='text-align:right'| 717 | [[Файл:Vladimir Zeldin in Kremlin 21 May 2015-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q472024|Владимир Зельдин]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-28<br/>1914-02-21 | [[Мичуринск]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2944360|centenarian]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zeldin|Vladimir Zeldin]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-31 |- | style='text-align:right'| 718 | [[Файл:Vladimir Putin 20 September 2000-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4194571|Владимир Зуев]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-29 | ''[[:d:Q16017013|Malye Gory]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4418320|Sibirisches physikalisch-technisches Institut]]''<br/>''[[:d:Q4201638|V.E. Zuev Institute of Atmospheric Optics]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Yevseyevich Zuev|Vladimir Yevseyevich Zuev]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-06 |- | style='text-align:right'| 719 | [[Файл:Vladimir Igorevich Kozhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226351|Владимир Кожин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-28 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Kozhin|Vladimir Kozhin]] | |- | style='text-align:right'| 720 | | ''[[:d:Q4227759|Владимир Колесников]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-14 | [[Гудаута]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | | |- | style='text-align:right'| 721 | [[Файл:Владимир Колокольцев (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Колокольцев]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-11 | [[Түбән Ламу|Түбән Ломов]] | ''[[:d:Q4407685|Россия милли гвардия гаскәренең Санкт-Петербург хәрби институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kolokoltsev|Vladimir Kolokoltsev]] | |- | style='text-align:right'| 722 | [[Файл:Vladimir Kopelev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15069410|Владимир Копелев]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-23 | ''[[:d:Q2652141|Luhyny]]'' | | ''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kopelev|Vladimir Kopelev]] | |- | style='text-align:right'| 723 | [[Файл:Кочетков Владимир Анатольевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492924|Владимир Кочетков]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-03-05 | ''[[:d:Q27477358|Subbotino]]'' | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Kochetkov|Vladimir Kochetkov]] | |- | style='text-align:right'| 724 | | ''[[:d:Q4245979|Владимир Кулаков]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | ''[[:d:Q1695256|Podolsky District]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-02-10 |- | style='text-align:right'| 725 | [[Файл:Kulistikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246324|Владимир Кулистиков]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-20 | [[Хемниц]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kulistikov|Vladimir Kulistikov]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[Файл:Admiral of the fleet Vladimir Ivanovich Kuroyedov1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q525224|Владимир Куроедов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-05 | | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kuroyedov|Vladimir Kuroyedov]] | data-sort-value="2026" | 2026-02-05 |- | style='text-align:right'| 727 | [[Файл:Vladimir Stefanovich Litvinenko 2017.jpg|center|128px]] | [[Владимир Литвиненко]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-14 | [[Краснодар крае]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Litvinenko|Vladimir Litvinenko]] | |- | style='text-align:right'| 728 | [[Файл:Vladimir Lukin.jpg|center|128px]] | [[Владимир Лукин]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-13 | [[Омск]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4344898|Russian Paralympic Committee]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Lukin|Vladimir Lukin]] | |- | style='text-align:right'| 729 | [[Файл:Vvmalanin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4276546|Владимир Маланин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-30 | ''[[:d:Q28527113|Сылвенск]]'' | ''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]'' | ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''<br/>[[менеджер]]<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Malanin|Vladimir Malanin]] | |- | style='text-align:right'| 730 | [[Файл:Vladimir Malyshev 2011-11-21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279291|Владимир Малышев]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-11 | ''[[:d:Q4324933|Novopetrovskoe]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Sergeevich Malyshev|Vladimir Sergeevich Malyshev]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[Файл:Vladimir Mau 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4285526|Владимир Мау]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Vladimir Mau|Vladimir Mau]] | |- | style='text-align:right'| 732 | [[Файл:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q726105|Владимир Меньшов]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-17 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Menshov|Vladimir Menshov]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-05 |- | style='text-align:right'| 733 | [[Файл:Vladimir Minin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4294229|Владимир Минин]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 734 | [[Файл:Vladimir Naumov2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2360791|Владимир Наумов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Naumov|Vladimir Naumov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-29 |- | style='text-align:right'| 735 | [[Файл:2021 Vladimir Potanin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739315|Владимир Потанин]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Potanin|Vladimir Potanin]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[Файл:Proni4ev2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1346545|Владимир Проничев]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-01 | [[Мелитополь]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Pronichev|Vladimir Pronichev]] | |- | style='text-align:right'| 737 | | ''[[:d:Q30345724|Владимир Пялов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-28 | [[Кош-Агач]]<br/>''[[:d:Q663124|Kosh-Agachsky District]]''<br/>''[[:d:Q2795209|Ойрат автономияле өлкәсе]]''<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="2017" | 2017-02-24 |- | style='text-align:right'| 738 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2024-12-12) 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983851|Владимир Ресин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q63755054|төзелеш подрядчигы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Resin|Vladimir Resin]] | |- | style='text-align:right'| 739 | [[Файл:Vladimir Borisovich Rushailo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1376668|Владимир Рушайло]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-28 | [[Моршанск]] | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Borisovich Rushailo|Vladimir Borisovich Rushailo]] | |- | style='text-align:right'| 740 | [[Файл:Владимир Сальдо на ПМЭФ-2023 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2650738|Владимир Сальдо]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-12 | ''[[:d:Q52735|Bohoyavlenskyi]]'' | ''[[:d:Q3608706|Крывый Риһ милли университеты]]'' | ''[[:d:Q102249165|wartime collaborator]]''<br/>''[[:d:Q10547393|local politician]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[губернатор]]<br/>[[мэр]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Saldo|Vladimir Saldo]] | |- | style='text-align:right'| 741 | [[Файл:Rustem Khamitov and Vladimir Spivakov (2014-10-14) 10.jpg|center|128px]] | [[Владимир Спиваков]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-12 | [[Уфа]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Spivakov|Vladimir Spivakov]] | |- | style='text-align:right'| 742 | [[Файл:Vladimir Starodubov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4440220|Владимир Стародубов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-17 | ''[[:d:Q4239542|Krasny Oktyabr, Kurgan Oblast]]'' | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Starodubov|Vladimir Starodubov]] | |- | style='text-align:right'| 743 | [[Файл:Vladimir Uyba (2019-09-13) cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56308410|Владимир Уйба]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-04 | [[Омск]] | [[Урал дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Uyba|Vladimir Uyba]] | |- | style='text-align:right'| 744 | [[Файл:RIAN archive 628836 Prosecutor General Vladimir Ustinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1138430|Владимир Устинов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-25 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Ustinov|Vladimir Ustinov]] | |- | style='text-align:right'| 745 | [[Файл:Vladimir Utkin 2023 cover of Russia 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4478887|Владимир Уткин]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-10-17 | ''[[:d:Q2628828|Касыйм районы]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4375596|Honored badge of merit of the President of Ukraine]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q133270798|Ingenieur Luft- und Raumfahrttechnik]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''<br/>''[[:d:Q618898|Pivdenne Design Office]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Utkin|Vladimir Utkin]] | data-sort-value="2000" | 2000-02-15 |- | style='text-align:right'| 746 | [[Файл:Vladimir Fedoseev M2017-05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q692153|Владимир Федосеев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Fedoseyev|Vladimir Fedoseyev]] | |- | style='text-align:right'| 747 | [[Файл:Vladimir Filippov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2636066|Владимир Филиппов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-15<br/>1951 | [[Урюпинск]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Filippov|Vladimir Filippov]] | |- | style='text-align:right'| 748 | [[Файл:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2587259|Владимир Фортов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-23 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]''<br/>''[[:d:Q4201689|Россия фәннәр академиясенең Химия физикасы мәсьәләләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>[[Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды|Русия фундаменталь тикшеренүләр фонды]]<br/>''[[:d:Q25383155|Россия фәннәр академиясенең энергетика, машина төзелеше, механика һәм идарә процесслары бүлеге]]''<br/>''[[:d:Q15751150|Югары температуралар җылылык физикасы]]''<br/>''[[:d:Q1888743|Физик фәннәр уңышлары]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q254096|Фәннәр академиясе докладлары]]''<br/>''[[:d:Q4109632|Россия фәннәр академиясе хәбәрчесе]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Fortov|Vladimir Fortov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-29 |- | style='text-align:right'| 749 | [[Файл:V. D. Fedorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493948|Владимир Фёдоров]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dmitrievich Fedorov|Vladimir Dmitrievich Fedorov]] | data-sort-value="2010" | 2010-09-17 |- | style='text-align:right'| 750 | [[Файл:Vladimir Chagin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q266930|Владимир Чагин]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-05 | [[Нытва]] | | ''[[:d:Q56433160|truck racing driver]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Chagin (driver)|Vladimir Chagin (driver)]] | |- | style='text-align:right'| 751 | [[Файл:Vladimir Chub.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4587011|Владимир Чуб]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-24 | [[Пинск]] | ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Chub|Vladimir Chub]] | |- | style='text-align:right'| 752 | [[Файл:Vladimir Nikolayevich Shevchenko 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4522057|Владимир Шевченко]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Nikolayevich Shevchenko|Vladimir Nikolayevich Shevchenko]] | |- | style='text-align:right'| 753 | [[Файл:В. Н. Щелкачёв.jpg|center|128px]] | [[Владимир Щелкачёв]] | data-sort-value="1907" | 1907-11-03 | [[Владикавказ]] | | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Schelkachev|Vladimir Schelkachev]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-13 |- | style='text-align:right'| 754 | [[Файл:Vladimir Etush 2000 portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2545982|Владимир Этуш]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Etush|Vladimir Etush]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-09 |- | style='text-align:right'| 755 | [[Файл:Vladislav Tretiak.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q316864|Владислав Третьяк]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-25 | ''[[:d:Q4337190|Orudyevo]]'' | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Tretiak|Vladislav Tretiak]] | |- | style='text-align:right'| 756 | [[Файл:2020 год, Народный артист СССР Владислав Чернушенко на сцене СПб Капеллы.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4514216|Владислав Чернушенко]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q586283|Санкт-Петербург дәүләт академия капелласы]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Chernushenko|Vladislav Chernushenko]] | data-sort-value="2026" | 2026-01-27 |- | style='text-align:right'| 757 | [[Файл:Vladislav Surkov in Ekb 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q548164|Vladislav Surkov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-09-21 | ''[[:d:Q23667396|Solntsevo]]'' | ''[[:d:Q4288589|Мәскәү халыкара университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q16258947|beamter]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Surkov|Vladislav Surkov]] | |- | style='text-align:right'| 758 | [[Файл:Vyacheslav Volodin (15-01-2024).jpg|center|128px]] | [[Вячеслав Володин]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-04 | ''[[:d:Q4061836|Саратов өлкәсенең Хвалынск районы Алексеевка бистәсе]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Volodin|Vyacheslav Volodin]] | |- | style='text-align:right'| 759 | [[Файл:Vyacheslav Lebedev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13632114|Вячеслав Лебедев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Lebedev|Vyacheslav Lebedev]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-23 |- | style='text-align:right'| 760 | [[Файл:2010-12-02 Вячеслав Позгалев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1958500|Вячеслав Позгалёв]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-15 | [[Пхеньян]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Pozgalev|Vyacheslav Pozgalev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-25 |- | style='text-align:right'| 761 | [[Файл:Starshinov 2011.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1338117|Вячеслав Старшинов]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Starshinov|Vyacheslav Starshinov]] | |- | style='text-align:right'| 762 | [[Файл:Vyacheslav Timchenko (politician; 2018-10-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28853840|Вячеслав Тимченко]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-20 | [[Яңа Шахтинск]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vyacheslav Timchenko (politician)|Vyacheslav Timchenko (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 763 | [[Файл:Viacheslav Fetisov 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q553302|Вячеслав Фетисов]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q30879389|Хәрби физик мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>[[ЦСКА (хоккей клубы, Мәскәү)|ЦСКА]]<br/>''[[:d:Q192081|Нью-Җерси Девилз]]''<br/>''[[:d:Q194116|Detroit Red Wings]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Fetisov|Viacheslav Fetisov]] | |- | style='text-align:right'| 764 | | ''[[:d:Q109485306|Гаврилин Борис Николаевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | ''[[:d:Q106527354|GosNIIP]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 765 | [[Файл:Severin Guy Illich.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3099954|Гай Северин]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-24 | [[Чудово]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q541905|NPP Zvezda]]''<br/>''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Guy Severin|Guy Severin]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-07 |- | style='text-align:right'| 766 | [[Файл:Galina Vishnevskaya.jpg|center|128px]] | [[Галина Вишневская (1926)|Галина Вишневская]] | data-sort-value="1926" | 1926-10-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Galina Vishnevskaya|Galina Vishnevskaya]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-11 |- | style='text-align:right'| 767 | [[Файл:Galina Voltchek 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124226|Галина Волчек]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Galina Volchek|Galina Volchek]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-26 |- | style='text-align:right'| 768 | [[Файл:Galina Gorohova.jpg|center|128px]] | [[Галина Горохова]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-31 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Galina Gorohova|Galina Gorohova]] | |- | style='text-align:right'| 769 | [[Файл:Galina Karelova senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4214910|Галина Карелова]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-29 | [[Түбән Саллы]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Galina Karelova|Galina Karelova]] | |- | style='text-align:right'| 770 | | ''[[:d:Q15066579|Гелий Жеребцов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-17 | [[Тайшет]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201727|Institute of Solar-Terrestrial Physics]]''<br/>''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 771 | | ''[[:d:Q15065803|Геннадий Денежкин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-28 | [[Карабаново]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-02-13 |- | style='text-align:right'| 772 | [[Файл:Встреча Председателя Правительства РФ Михаила Мишустина с членами фракции КПРФ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q182452|Геннадий Зюганов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-26 | ''[[:d:Q3920895|Mymrino]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1978560|perennial candidate]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|Русия Федерациясе коммунистик фиркасе]] | [[:commons:Category:Gennady Zyuganov|Gennady Zyuganov]] | |- | style='text-align:right'| 773 | [[Файл:Gennady Igumnov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4197788|Геннадий Игумнов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-27 | [[Губаха]] | ''[[:d:Q4351561|Perm River School]]''<br/>''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Igumnov|Gennady Igumnov]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-20 |- | style='text-align:right'| 774 | [[Файл:Котельников Геннадий Петрович (2011).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235951|Геннадий Котельников]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-11 | [[Пенза өлкәсе]] | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Kotelnikov|Gennady Kotelnikov]] | |- | style='text-align:right'| 775 | [[Файл:Gennady Mesyats.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291469|Геннадий Месяц]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-29 | [[Кемерово]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Mesyats|Gennady Mesyats]] | |- | style='text-align:right'| 776 | [[Файл:Padalka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q362998|Геннадий Падалка]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-21 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Gennady Padalka|Gennady Padalka]] | |- | style='text-align:right'| 777 | [[Файл:Rozhdestvensky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q437262|Геннадий Рождественский]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-04 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Gennady Rozhdestvensky|Gennady Rozhdestvensky]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-16 |- | style='text-align:right'| 778 | [[Файл:Gennadiy Romanenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4397070|Геннадий Романенко]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-12 | [[Тимашёвск]] | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Romanenko|Gennady Romanenko]] | |- | style='text-align:right'| 779 | [[Файл:Геннадий Викторович Сакович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4405436|Геннадий Сакович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-13 | [[Чита]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | ''[[:d:Q4481782|«Алтай» Федераль фәнни-җитештерү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201686|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Химия-энергетика технологияләре мәсьәләләре институты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sakovich|Gennady Sakovich]] | |- | style='text-align:right'| 780 | [[Файл:Health talk (2024-03-27) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908720|Геннадий Сухих]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-04 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q71135051|патофизиолог]]'' | ''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sukhikh|Gennady Sukhikh]] | |- | style='text-align:right'| 781 | [[Файл:Первый президент РЖД Геннадий Фадеев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q13503320|Геннадий Фадеев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | [[Шимановск]] | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gennadiy Fadeev|Gennadiy Fadeev]] | |- | style='text-align:right'| 782 | [[Файл:Khazanov26.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1944158|Геннадий Хазанов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | ''[[:d:Q4304090|Мәскәү дәүләт эстрада театры]]'' | [[:commons:Category:Gennady Khazanov|Gennady Khazanov]] | |- | style='text-align:right'| 783 | [[Файл:Novozhilov Genrikh.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4323971|Генрих Новожилов]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[С.В. Ильюшин исемендәге авиация комплексы]] | [[:commons:Category:Genrikh Novozhilov|Genrikh Novozhilov]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-28 |- | style='text-align:right'| 784 | [[Файл:Meeting with St. Petersburg historians and libraries (2015-08-31) 09.jpg|center|128px]] | [[Георгий Вилинбахов]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q516463|һиральдис]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Georgy Vilinbakhov|Georgy Vilinbakhov]] | |- | style='text-align:right'| 785 | | ''[[:d:Q15065304|Георгий Георгиев]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]''<br/>''[[:d:Q4201425|Institute of Gene Biology]]'' | | |- | style='text-align:right'| 786 | [[Файл:Danelia.jpg|center|128px]] | [[Георгий Данелия]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-25 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]'' | ''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Georgiy Daneliya|Georgiy Daneliya]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-04 |- | style='text-align:right'| 787 | [[Файл:Georgy Poltavchenko 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983514|Георгий Полтавченко]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Sergeyevich Poltavchenko|Georgy Sergeyevich Poltavchenko]] | |- | style='text-align:right'| 788 | [[Файл:Georgy Tolstoy at Jurist of Year-2012 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459933|Георгий Толстой]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Tolstoy|Georgy Tolstoy]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-10 |- | style='text-align:right'| 789 | [[Файл:Herbert Efremov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4177500|Герберт Ефремов]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-15 | ''[[:d:Q4278192|Малое Заречье (Белозерскан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[:commons:Category:Herbert Efremov|Herbert Efremov]] | |- | style='text-align:right'| 790 | [[Файл:Герман Греф (26-10-2021).jpg|center|128px]] | [[Һерман Греф|Герман Греф]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-08 | [[Панфилов (Павлодар өлкәсе)]] | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Сбербанк]] | [[:commons:Category:German Oskarovich Gref|German Oskarovich Gref]] | |- | style='text-align:right'| 791 | | ''[[:d:Q112993176|Гоев, Александр Иванович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-28 | [[Славгарад|Слауһарад]] | ''[[:d:Q3918587|Беларусь-Россия университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-11-08 |- | style='text-align:right'| 792 | [[Файл:Yuriy Grehov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q84723671|Грехов, Юрий Николаевич]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-15 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Yuriy Grehov|Yuriy Grehov]] | |- | style='text-align:right'| 793 | | [[Григорий Галазий]] | data-sort-value="1922" | 1922-03-05 | ''[[:d:Q4292268|Mechebilove]]'' | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]''<br/>[[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q17269204|limnologist]]'' | ''[[:d:Q4203308|Иркутский завод тяжёлого машиностроения]]''<br/>''[[:d:Q138786470|Байкальская лимнологическая станция АН СССР]]''<br/>''[[:d:Q4261806|Limnological Institute]]''<br/>''[[:d:Q30266846|A. P. Vinogradov Institute of Geochemistry]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-07-23 |- | style='text-align:right'| 794 | [[Файл:Grigory Karasin official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4214210|Григорий Карасин]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Karasin|Grigory Karasin]] | |- | style='text-align:right'| 795 | [[Файл:Grigory Rapota 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q370422|Григорий Рапота]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q881836|хәрби резерв офицеры]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Rapota|Grigory Rapota]] | |- | style='text-align:right'| 796 | | [[Давид Кугультинов]] | data-sort-value="1922" | 1922-03-13 | ''[[:d:Q4532877|Esto-Altay]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-06-17 |- | style='text-align:right'| 797 | [[Файл:Denis Manturov (2020-06-10).jpg|center|128px]] | [[Денис Мантуров]] | data-sort-value="1969" | 1969-02-23 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4430312|MSU Faculty of Sociology]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Denis Manturov|Denis Manturov]] | |- | style='text-align:right'| 798 | [[Файл:Dmitry Pumpyanskiy 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4383713|Dmitry Pumpyansky]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-22 | [[Улан-Удэ]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Pumpyansky|Dmitry Pumpyansky]] | |- | style='text-align:right'| 799 | [[Файл:Dmitry Ayatskov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4073798|Дмитрий Аяцков]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-09 | ''[[:d:Q4443002|Stolypino]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Ayatskov|Dmitry Ayatskov]] | |- | style='text-align:right'| 800 | [[Файл:Dmitry Medvedev and Li Keqiang 20191101 (cropped-2).jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Медведев]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Medvedev|Dmitry Medvedev]] | |- | style='text-align:right'| 801 | [[Файл:E. N. Avrorin.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4056069|Евгений Аврорин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Avrorin|Yevgeny Avrorin]] | data-sort-value="2018" | 2018-01-09 |- | style='text-align:right'| 802 | [[Файл:Балицкий Евгений Витальевич 2022 (Portrait JPEG).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q12080634|Евгений Балицкий]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-10 | [[Мелитополь]] | ''[[:d:Q4450887|Tambov Higher Military Aviation Engineering School]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q102249165|wartime collaborator]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Balitsky|Yevgeny Balitsky]] | |- | style='text-align:right'| 803 | [[Файл:Gusev-Minnikhanov (2008-05-13) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51670815|Евгений Гусев]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Ivanovich Gusev|Evgeny Ivanovich Gusev]] | |- | style='text-align:right'| 804 | [[Файл:Sobyanin meeting Evtushenko 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q297736|Евгений Евтушенко]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-18 | [[Зима|Зима (шәһәр)]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | ''[[:d:Q235034|Питтсбург университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Evtushenko|Evgeny Evtushenko]] | data-sort-value="2017" | 2017-04-01 |- | style='text-align:right'| 805 | [[Файл:Каблов Е.Н..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4206703|Евгений Каблов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-14 | ''[[:d:Q4155456|Дачный (Теньгушеван кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4127502|All Russian Scientific Research Institute of Aviation Materials]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Kablov|Evgeniy Kablov]] | |- | style='text-align:right'| 806 | [[Файл:MatveevE.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284539|Евгений Матвеев]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-08 | ''[[:d:Q4326064|Novoukrainka]]'' | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4467502|Tyumen Drama Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4325467|Red Torch Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Matveyev|Yevgeny Matveyev]] | data-sort-value="2003" | 2003-06-01 |- | style='text-align:right'| 807 | [[Файл:Evgeny Murov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4308139|Евгений Муров]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-18 | [[Звенигород]] | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Murov|Evgeny Murov]] | |- | style='text-align:right'| 808 | [[Файл:YPrimakov (cropped).jpg|center|128px]] | [[Евгений Примаков]] | data-sort-value="1929" | 1929-10-29 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4304150|Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>''[[:d:Q871588|Россия Федерациясе сәүдә-сәнәгать палатасы]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Primakov|Yevgeny Primakov]] | data-sort-value="2015" | 2015-06-26 |- | style='text-align:right'| 809 | [[Файл:Evgeny Savchenko senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2445521|Евгений Савченко]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-08 | ''[[:d:Q986224|Krasnaya Yaruga]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Evgeny Savchenko|Evgeny Savchenko]] | |- | style='text-align:right'| 810 | [[Файл:Yevgeny Svetlanov 1967.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709440|Евгений Светланов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-06 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Svetlanov|Yevgeny Svetlanov]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-03 |- | style='text-align:right'| 811 | [[Файл:Denis Manturov with Evgeny Fedosov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482144|Евгений Федосов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q133270798|Ingenieur Luft- und Raumfahrttechnik]]'' | ''[[:d:Q4146900|Авиацион системалар дәүләт фәнни-тикшеренү институты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Fedosov|Evgeny Fedosov]] | data-sort-value="2025" | 2025-09-08 |- | style='text-align:right'| 812 | [[Файл:Евгений Чазов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981523|Евгений Чазов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeniy Chazov|Yevgeniy Chazov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-12 |- | style='text-align:right'| 813 | | ''[[:d:Q4508639|Евгений Челышев]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4339444|Division of Historical and Philological Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4398097|Institute of Heritage]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-07-13 |- | style='text-align:right'| 814 | [[Файл:YasinE.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2041203|Евгений Ясин]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-07 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Yasin|Yevgeny Yasin]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-25 |- | style='text-align:right'| 815 | [[Файл:Egor Stroev Predsedatel Soveta Federatsii.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1143350|Егор Строев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-25 | ''[[:d:Q2629861|Россия Федерациясенең Орёл өлкәсе Хотынец районы]]'' | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yegor Stroyev|Yegor Stroyev]] | |- | style='text-align:right'| 816 | [[Файл:Yelena Välbe in 2021 - 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q238238|Елена Вяльбе]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-04-20 | [[Магадан]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Yelena Välbe|Yelena Välbe]] | |- | style='text-align:right'| 817 | [[Файл:Elena Obraztsova cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q464791|Елена Образцова]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-07<br/>1937-07-07 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Elena Vasiliyevna Obraztsova|Elena Vasiliyevna Obraztsova]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-12 |- | style='text-align:right'| 818 | | ''[[:d:Q97660522|Ермаков, Валентин Филиппович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-02 | ''[[:d:Q4130574|Вёшанскі раён]]'' | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-21 |- | style='text-align:right'| 819 | [[Файл:E.V.Basin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4078989|Ефим Басин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-03 | ''[[:d:Q1965458|Россия Федерациясенең Смоленск өлкәсе Хиславичи шәһәр төрендәге бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Efim Basin|Efim Basin]] | |- | style='text-align:right'| 820 | [[Файл:Zhores Alferov April 2016.jpg|center|128px]] | [[Жорес Алфёров]] | data-sort-value="1930" | 1930-03-15 | [[Витебск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[:commons:Category:Zhores Alfyorov|Zhores Alfyorov]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | style='text-align:right'| 821 | | ''[[:d:Q21097037|Журлов, Павел Васильевич]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-16 | ''[[:d:Q18787695|Lipovka]]'' | | | | | data-sort-value="2023" | 2023-09-18 |- | style='text-align:right'| 822 | [[Файл:Zurab Sotkilava.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3652339|Зураб Соткилава]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-12 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]''<br/>''[[:d:Q2478876|Tbilisi State Conservatoire]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Zurab Sotkilava|Zurab Sotkilava]] | data-sort-value="2017" | 2017-09-18 |- | style='text-align:right'| 823 | [[Файл:Zurab Tsereteli 2014 3x4 portrait.jpg|center|128px]] | [[Зураб Церетели]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q619600|Тбилиси дәүләт сәнгатьләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | | [[:commons:Category:Zurab Tsereteli|Zurab Tsereteli]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-22 |- | style='text-align:right'| 824 | [[Файл:Ivan Dedov, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156727|Иван Дедов]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-12 | ''[[:d:Q4163058|Липецк өлкәсе Дмитряшевка авылы]]'' | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263227|Эндокринология институты фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Ivan Dedov|Ivan Dedov]] | |- | style='text-align:right'| 825 | [[Файл:Ivan Slukhai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97006896|Иван Слухай]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-05 | [[Җылаер районы|Зилаер районы]] | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Slukhai|Ivan Slukhai]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-16 |- | style='text-align:right'| 826 | | ''[[:d:Q4492436|Иван Франценюк]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-01 | ''[[:d:Q4129871|Vikhvatnivtsi]]'' | ''[[:d:Q4377610|Азов буе дәүләт техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="2005" | 2005-02-09 |- | style='text-align:right'| 827 | [[Файл:Igor Gorynin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4146090|Игорь Горынин]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q18212308|Central Research Institute of Structural Materials Prometey]]'' | [[:commons:Category:Igor Gorynin|Igor Gorynin]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-09 |- | style='text-align:right'| 828 | [[Файл:Igor Ivanov 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q378027|Игорь Иванов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-23 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Igor Sergeyevich Ivanov|Igor Sergeyevich Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 829 | [[Файл:Igor Kostykov (official portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59021350|Игорь Костюков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-21 | [[Амур өлкәсе]] | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>[[Адмирал]] | | [[:commons:Category:Igor Kostyukov|Igor Kostyukov]] | |- | style='text-align:right'| 830 | [[Файл:Igor Krutoy (2020-02-05).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2631745|Игорь Крутой]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-29 | ''[[:d:Q591848|Һайворон]]'' | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q12116596|Kropyvnytskyi College of Music]]'' | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Igor Krutoy|Igor Krutoy]] | |- | style='text-align:right'| 831 | [[Файл:Igor Moiseyev 1961.png|center|128px]] | [[Игорь Моисеев]] | data-sort-value="1906" | 1906-01-08 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Igor Moiseyev|Igor Moiseyev]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 |- | style='text-align:right'| 832 | [[Файл:BMSTU-FedorovIB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493976|Игорь Фёдоров]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Igor Fedorov|Igor Fedorov]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-27 |- | style='text-align:right'| 833 | [[Файл:First Deputy Prime Minister Igor Ivanovich Shuvalov of the Russian Federation - (4420478403) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Игорь Шувалов]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-04 | [[Билибино]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Igor Shuvalov|Igor Shuvalov]] | |- | style='text-align:right'| 834 | [[Файл:MetshinIR.jpg|center|128px]] | [[Илсур Метшин]] | data-sort-value="1969" | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ilsur Metshin|Ilsur Metshin]] | |- | style='text-align:right'| 835 | [[Файл:Илья Глазунов, 2015.jpg|center|128px]] | [[Илья Глазунов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Glazunov|Ilya Glazunov]] | data-sort-value="2017" | 2017-07-09 |- | style='text-align:right'| 836 | [[Файл:Akopyam portret.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7498958|Иосиф Акопян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-28 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304220|MNII Agat]]'' | [[:commons:Category:Joseph Hakobyan|Joseph Hakobyan]] | |- | style='text-align:right'| 837 | [[Файл:Official portrait of Iosif Kobzon (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1980296|Иосиф Кобзон]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-11 | ''[[:d:Q2415330|Часив-Яр]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4314987|Милли тау эше университеты]]''<br/>''[[:d:Q58229230|Советлар Берлеге Коммунистлар фиркасының Мәскәү шәһәр комитеты каршындагы Марксизм-ленинизм университеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Iosif Kobzon|Iosif Kobzon]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-30 |- | style='text-align:right'| 838 | [[Файл:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q452606|Ирина Антонова]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Irina Antonova|Irina Antonova]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-30 |- | style='text-align:right'| 839 | [[Файл:Irina Viner-Usmanova with Azerbaijan's Order of Friendship.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2288379|Ирина Винер-Усманова]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Сәмәрканд]] | | ''[[:d:Q16947675|гимнаст]]''<br/>''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Irina Viner|Irina Viner]] | |- | style='text-align:right'| 840 | [[Файл:IMiroshnichenko.jpg|center|128px]] | [[Ирина Мирошниченко]] | data-sort-value="1942" | 1942-07-24 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Irina Miroshnichenko|Irina Miroshnichenko]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-03 |- | style='text-align:right'| 841 | [[Файл:Irina Rodnina 2018.jpg|center|128px]] | [[Ирина Роднина]] | data-sort-value="1949" | 1949-09-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Irina Rodnina|Irina Rodnina]] | |- | style='text-align:right'| 842 | [[Файл:Ishak Mashbash1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4286084|Исхак Машбаш]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-28 | ''[[:d:Q4477354|Urupski (Uspénskoye, Krasnodar)]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Ishak Mashbash|Ishak Mashbash]] | data-sort-value="2026" | 2026-09-07 |- | style='text-align:right'| 843 | [[Файл:Исхаков Камиль Шамильевич.jpg|center|128px]] | [[Камил Исхаков]] | data-sort-value="1949" | 1949-02-08 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Kamil Iskhakov|Kamil Iskhakov]] | |- | style='text-align:right'| 844 | [[Файл:Kev Salikhov (2006-11-03) 02.jpg|center|128px]] | [[Кев Салихов]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | style='text-align:right'| 845 | | ''[[:d:Q97176991|Келехсаев, Владимир Ильич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q4505732|Tsinagari]]''<br/>''[[:d:Q877642|Көньяк Осетия автономияле өлкәсе]]'' | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 846 | [[Файл:Кирилл Лавров,.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q664373|Кирилл Лавров]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-15 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1994283|Lesya Ukrainka National Academic Theater]]'' | [[:commons:Category:Kirill Lavrov|Kirill Lavrov]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-27 |- | style='text-align:right'| 847 | [[Файл:Metropolitan Kliment (Kapalin).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223669|Климент (Капалин)]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-07 | ''[[:d:Q2473062|Udelnaya]]'' | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Kliment (Kapalin)|Kliment (Kapalin)]] | |- | style='text-align:right'| 848 | [[Файл:Beskov-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q715307|Константин Бесков]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-11-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Beskov|Konstantin Beskov]] | data-sort-value="2006" | 2006-05-06 |- | style='text-align:right'| 849 | | ''[[:d:Q15079449|Константин Першилин]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-01 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 850 | | ''[[:d:Q4492929|Константин Фролов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-22 | [[Киров (Калуга өлкәсе)]] | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201585|РФА машинабелем институты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-11-18 |- | style='text-align:right'| 851 | [[Файл:Konstantin Chuychenko kremlin.jpg|center|128px]] | [[Константин Чуйченко]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-12 | [[Липецк]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Chuychenko|Konstantin Chuychenko]] | |- | style='text-align:right'| 852 | [[Файл:Константин Эрнст (29-01-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4532584|Константин Эрнст]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Konstantin Ernst|Konstantin Ernst]] | |- | style='text-align:right'| 853 | [[Файл:Valentin Kostyukov and Rustam Minnikhanov (2017-05-11) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109485303|Костюков, Валентин Ефимович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-12 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Valentin Kostyukov|Valentin Kostyukov]] | |- | style='text-align:right'| 854 | [[Файл:Konstantin Kotenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q86724028|Котенко, Константин Валентинович]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-22 | [[Акмола өлкәсе|Акмулла өлкәсе]] | ''[[:d:Q4287774|Astana Medical University]]'' | | | [[:commons:Category:Konstantin Kotenko|Konstantin Kotenko]] | |- | style='text-align:right'| 855 | | ''[[:d:Q85861810|Кудрявцев, Геннадий Иванович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q74881|Dalian]]'' | [[Удмурт дәүләт университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 856 | [[Файл:Brycheva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097393|Лариса Брычёва]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Brychyova|Larisa Brychyova]] | |- | style='text-align:right'| 857 | [[Файл:Larisa Latynina, 2010.jpg|center|128px]] | [[Лариса Латынина]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Херсон]] | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Latynina|Larisa Latynina]] | |- | style='text-align:right'| 858 | [[Файл:Лев Лещенко (29-03-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622339|Лев Лещенко]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lev Leshchenko|Lev Leshchenko]] | |- | style='text-align:right'| 859 | | ''[[:d:Q20508476|Лев Пирузян]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | ''[[:d:Q39545|Алаверди каласы]]'' | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q14906342|биофизик]]'' | ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4504057|Center for Theoretical Problems of Physicochemical Pharmacology]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-10-04 |- | style='text-align:right'| 860 | [[Файл:Церемония вручения государственных наград Российской Федерации 22 декабря 2014 года 10.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4057379|Лейла Адамян]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-20 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q16679867|Акушырлык, гинекология һәм перинатология фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leyla Adamyan|Leyla Adamyan]] | |- | style='text-align:right'| 861 | [[Файл:Leo Bokeria M2017-05.jpg|center|128px]] | [[Лео Бокерия]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-22 | [[Очамчира]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]''<br/>[[кардиология]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leo Bokeria|Leo Bokeria]] | |- | style='text-align:right'| 862 | | [[Леонид Абалкин]] | data-sort-value="1930" | 1930-05-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-05-02 |- | style='text-align:right'| 863 | | ''[[:d:Q4069422|Леонид Аркаев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-03 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 864 | [[Файл:Leonid Bronevoy (2008) 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962550|Леонид Броневой]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Киев]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''<br/>''[[:d:Q4274098|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4336201|Максим Горький исемендәге Ырынбур өлкә драма театры]]''<br/>''[[:d:Q16640039|Михаил Юрьевич Лермонтов исемендәге Грозный рус драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4125407|Алексей Васильевич Кольцов исемендәге Воронеж академия драма театры]]''<br/>''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Leonid Bronevoy|Leonid Bronevoy]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-09 |- | style='text-align:right'| 865 | [[Файл:Leonid Ivashov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3229779|Leonid Ivashov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-31 | ''[[:d:Q21640981|Kyzylaskerský raion]]'' | ''[[:d:Q52223|Ташкент югары гомумхәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]''<br/>''[[:d:Q12789688|colonel general]]''<br/>''[[:d:Q12789691|янарал-убирс]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[:commons:Category:Leonid Ivashov|Leonid Ivashov]] | |- | style='text-align:right'| 866 | [[Файл:Leonid Fedun.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1133203|Леонид Федун]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-05 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]'' | [[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Leonid Fedun|Leonid Fedun]] | |- | style='text-align:right'| 867 | [[Файл:Lidiya Smirnova.jpg|center|128px]] | [[Лидия Смирнова]] | data-sort-value="1915" | 1915-01-31 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]''<br/>''[[:d:Q4211519|Таһиров камера театры]]''<br/>''[[:d:Q4391503|Реалистик театр]]'' | [[:commons:Category:Lidiya Smirnova|Lidiya Smirnova]] | data-sort-value="2007" | 2007-07-25 |- | style='text-align:right'| 868 | | ''[[:d:Q56309993|Логинов, Лев Николаевич]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-23 | [[Иланский|Илански]] | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | | | | data-sort-value="2014" | 2014-10-06 |- | style='text-align:right'| 869 | [[Файл:Opening of 5th Congress of teachers for Russian Language and Library 17.jpg|center|128px]] | [[Людмила Вербицкая]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-24 |- | style='text-align:right'| 870 | [[Файл:Gurchenko 1980s.jpg|center|128px]] | [[Людмила Гурченко]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-12 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Gurchenko|Lyudmila Gurchenko]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-30 |- | style='text-align:right'| 871 | [[Файл:Людмила Георгиевна Зыкина.jpg|center|128px]] | [[Людмила Зыкина]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Zykina|Lyudmila Zykina]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-01 |- | style='text-align:right'| 872 | [[Файл:Ludmila Kasatkina - Tamer of Tigers - 09.jpg|center|128px]] | [[Людмила Касаткина]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-15 | [[Вязьма]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Ludmila Kasatkina|Ludmila Kasatkina]] | data-sort-value="2012" | 2012-02-22 |- | style='text-align:right'| 873 | [[Файл:Magomedali Magomedov 2016 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Магомедали Магомедов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-15 | ''[[:d:Q4256248|Леваши]]'' | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Magomedali Magomedov|Magomedali Magomedov]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-04 |- | style='text-align:right'| 874 | [[Файл:Maya Plisetskaya (2009-04-21).jpg|center|128px]] | [[Майя Плисецкая]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Maya Plisetskaya|Maya Plisetskaya]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-02 |- | style='text-align:right'| 875 | [[Файл:Maxim Oreshkin (11 December 2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5626203|Максим Орешкин]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-21 | [[Мәскәү]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]]<br/>''[[:d:Q1119857|Rosbank]]''<br/>''[[:d:Q7907607|VTB Capital]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]]<br/>''[[:d:Q1958033|Россия Федерациясенең финанс министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q27949357|Crédit Agricole CIB (Russia)]]''<br/>''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]'' | [[:commons:Category:Maxim Oreshkin|Maxim Oreshkin]] | |- | style='text-align:right'| 876 | [[Файл:Maksim Sokolov (2015-11-02) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4427199|Максим Соколов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Maksim Sokolov (politician)|Maksim Sokolov (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 877 | [[Файл:Marat Kambolov in July 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q140249671|Марат Камболов]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-02 | ''[[:d:Q4494659|Khaznidon]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | | |- | style='text-align:right'| 878 | | ''[[:d:Q112988374|Мардахаев, Лев Владимирович]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-09 | [[Бакы]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q4114349|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең һава хөҗүменә каршы гаскәр оборонасы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4152016|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең Гуманитар академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-10-11 |- | style='text-align:right'| 879 | [[Файл:Mark Varshaver.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28797914|Марк Варшавер]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q28803918|Nizhogordskoe teatrlnoye yschlishe Evatigneev]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Администратор]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Mark Varshaver|Mark Varshaver]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[Файл:Mark Zakharov 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1229601|Марк Захаров]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Mark Zakharov|Mark Zakharov]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-28 |- | style='text-align:right'| 881 | [[Файл:Mark Kurtser.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4249002|Марк Курцер]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | [[:commons:Category:Mark Kurtser|Mark Kurtser]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[Файл:Marlen Khutsiev 01.jpg|center|128px]] | [[Марлен Хуциев]] | data-sort-value="1925" | 1925-10-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Marlen Khutsiev|Marlen Khutsiev]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-19 |- | style='text-align:right'| 883 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | style='text-align:right'| 884 | | ''[[:d:Q109485855|Мирошников, Борис Николаевич]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-12 | [[Төрекмәнстан Совет Социалистик Республикасы|Төрекмән Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 885 | [[Файл:Michael Babich 2019(1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074398|Михаил Бабич]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-28 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q4402674|Ryazan Higher Military Command School of Communications]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Michael Babich|Michael Babich]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[Файл:Zhvanetsky.jpg|center|128px]] | [[Михаил Жванецкий]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-06 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4331466|Odesa National Maritime University]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q327029|механик]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Zhvanetsky|Mikhail Zhvanetsky]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | style='text-align:right'| 887 | | [[Михаил Кийко|Михаил Кико]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-12 | [[Уфа]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 888 | [[Файл:16-03-2020 Mikhail Kovalchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225541|Михаил Ковальчук]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Kovalchuk|Mikhail Kovalchuk]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[Файл:Mikhail Kolesnikov 4.jpg|center|128px]] | [[Михаил Колесников (хәрби башлык)]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-30 | [[Ейск]] | ''[[:d:Q4334739|Омск танк инженерлары институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Kolesnikov|Mikhail Kolesnikov]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-26 |- | style='text-align:right'| 890 | [[Файл:Mikhail Matveevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492602|Михаил Матвеевский]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-01 | ''[[:d:Q2217266|Kichmengsko-Gorodetsky District]]'' | | | | [[:commons:Category:Mikhail Matveevsky|Mikhail Matveevsky]] | |- | style='text-align:right'| 891 | [[Файл:Mikhail Nikolayev in 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2390534|Михаил Николаев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-13 | ''[[:d:Q16896112|Oktyomtsy]]'' | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Mikhail Nikolayev|Mikhail Nikolayev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-04 |- | style='text-align:right'| 892 | [[Файл:Mikhail Piotrovsky - 2018 - 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | style='text-align:right'| 893 | [[Файл:Mikhail Pletnev 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q512015|Михаил Плетнёв]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Архангельск]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>[[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Pletnev|Mikhail Pletnev]] | |- | style='text-align:right'| 894 | [[Файл:Ulianov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q376335|Михаил Ульянов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-20 | ''[[:d:Q19965966|Bergamak]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Alexandrovich Ulyanov|Mikhail Alexandrovich Ulyanov]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-26 |- | style='text-align:right'| 895 | [[Файл:Visit of Mikhail Fradkov, Russian Prime Minister, to the EC - 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q150080|Михаил Фрадков]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | ''[[:d:Q15874|Kurumoch]]'' | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Fradkov|Mikhail Fradkov]] | |- | style='text-align:right'| 896 | [[Файл:Mikhail Shvydkoi in Moscow 06-2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q827054|Михаил Швыдкой]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-05 | [[Кант (шәһәр)|Кант]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Shvydkoi|Mikhail Shvydkoi]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[Файл:Mikhail Shmakov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4525581|Михаил Шмаков]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Shmakov|Mikhail Shmakov]] | |- | style='text-align:right'| 898 | [[Файл:Mikhail Eskindarov, February 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4532736|Михаил Эскиндаров]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-15 | ''[[:d:Q4085663|Besleney]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Eskindarov|Mikhail Eskindarov]] | |- | style='text-align:right'| 899 | | ''[[:d:Q109487871|Михайленко, Виталий Иванович]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-05 | ''[[:d:Q13667528|Voznesenovskoye]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 900 | [[Файл:Sklifosovsky institute 4 August 2011 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502045|Могели Хубутия]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-17 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304061|Николай Васильевич Склифосовский исемендәге Мәскәү шәһәр ашыгыч ярдәм фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Mogeli Hubutia|Mogeli Hubutia]] | |- | style='text-align:right'| 901 | [[Файл:Mustai Karim 2004.jpg|center|128px]] | [[Мостай Кәрим]] | data-sort-value="1919" | 1919-10-20 | [[Келәш]] | [[Акмулла исемендәге Башкортстан дәүләт педагогика университеты|Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Mustai Karim|Mustai Karim]] | data-sort-value="2005" | 2005-09-21 |- | style='text-align:right'| 902 | [[Файл:Кажлаев, Мурад Магомедович, депутат ГД.jpg|center|128px]] | [[Мурад Кажлаев]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-15 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q61563|Бакы музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Murad Kazhlaev|Murad Kazhlaev]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-23 |- | style='text-align:right'| 903 | [[Файл:AlievMukhu..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q559930|Муху Алиев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-06 | ''[[:d:Q4451317|Тануси]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mukhu Aliyev|Mukhu Aliyev]] | |- | style='text-align:right'| 904 | [[Файл:GareevMA.jpg|center|128px]] | [[Мәхмүт Гәрәев]] | data-sort-value="1923" | 1923-07-23<br/>1923-06-23 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q104176943|military scientist]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Makhmut Gareev|Makhmut Gareev]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-25 |- | style='text-align:right'| 905 | [[Файл:Даудов Магомед.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065736|Мөхәммәт Давытов]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-26 | [[Михайловск (Ставрополь крае)]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Magomed Daudov|Magomed Daudov]] | |- | style='text-align:right'| 906 | [[Файл:BabkinaNG2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074462|Надежда Бабкина]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-19 | [[Актүбә (Әстерхан өлкәсе)|Актүбә]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Babkina|Nadezhda Babkina]] | |- | style='text-align:right'| 907 | [[Файл:Natalia Durova.jpg|center|128px]] | [[Наталья Дурова]] | data-sort-value="1934" | 1934-04-13 | [[Мәскәү]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Natalya Durova|Natalya Durova]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-27 |- | style='text-align:right'| 908 | [[Файл:Mikhalkov 2022.jpg|center|128px]] | [[Никита Михалков]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4130727|1239 нче мәктәп (Мәскәү)]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Nikita Mikhalkov|Nikita Mikhalkov]] | |- | style='text-align:right'| 909 | [[Файл:Nikolai Annenkov 1940.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1071878|Николай Анненков]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-09-09 | ''[[:d:Q4221842|Кирсанов өязе]]'' | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Annenkov|Nikolai Annenkov]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-30 |- | style='text-align:right'| 910 | [[Файл:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4067585|Николай Антошкин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-19 | [[Кузьминовка (Федоровка районы)|Көҗмә]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Antoshkin|Nikolay Antoshkin]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-17 |- | style='text-align:right'| 911 | [[Файл:Nikolay Bekh (2007-07-17).jpg|center|128px]] | [[Николай Бех]] | data-sort-value="1946" | 1946-01-02 | ''[[:d:Q4086027|Бехы]]'' | ''[[:d:Q12074501|инженерно-физический факультет НТУУ «КПИ»]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q2309|AvtoVAZ]]''<br/>[[КамАЗ]]<br/>''[[:d:Q899012|Sibur]]''<br/>''[[:d:Q4760297|Kurganmashzavod]]''<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Bekh|Nikolay Bekh]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-03 |- | style='text-align:right'| 912 | [[Файл:Budarin, Nikolai M.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q641389|Николай Бударин]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-29 | [[Кире (Алатыр районы)|Кире]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Budarin|Nikolai Budarin]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[Файл:Presentation of 1st MoD's Prize of Culture and Art 13 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q556499|Николай Добронравов]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[укытучы]] | | [[:commons:Category:Nikolai Dobronravov|Nikolai Dobronravov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-16 |- | style='text-align:right'| 914 | [[Файл:IzmerovNF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17617334|Николай Измеров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | [[Бишкәк]] | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>[[профессор]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Izmerov|Nikolai Izmerov]] | data-sort-value="2016" | 2016-12-23 |- | style='text-align:right'| 915 | [[Файл:Academician N.N. Krasovskii.jpg|center|128px]] | [[Николай Красовский]] | data-sort-value="1924" | 1924-09-07 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''<br/>''[[:d:Q15617444|Chelyabinsk Ordzhonikidze Plant]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Krasovsky|Nikolay Krasovsky]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-04 |- | style='text-align:right'| 916 | [[Файл:Nikolay Kropachev 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4241674|Николай Кропачев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Kropachev|Nikolay Kropachev]] | |- | style='text-align:right'| 917 | [[Файл:Laverov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4252323|Николай Лавёров]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | ''[[:d:Q257367|Архангельск өлкәсенең Коноша районы]]'' | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | ''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Lavyorov|Nikolay Lavyorov]] | data-sort-value="2016" | 2016-11-27 |- | style='text-align:right'| 918 | [[Файл:Makarovets N A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275420|Николай Макаровец]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-21 | ''[[:d:Q2235501|Кролевец]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q23809299|баш конструктор]]''<br/>''[[:d:Q1048210|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Makarovets|Nikolay Makarovets]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-31 |- | style='text-align:right'| 919 | [[Файл:Nikolay Merkushkin.jpg|center|128px]] | [[Николай Меркушкин]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-05 | ''[[:d:Q18793618|Novyye Verkhissy]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Merkushkin|Nikolay Merkushkin]] | |- | style='text-align:right'| 920 | | ''[[:d:Q21183536|Николай Палеев]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-15 | | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q16678078|MONIKI]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-05-16 |- | style='text-align:right'| 921 | [[Файл:Nikolai Pankov, portret.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4344088|Николай Панков]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-02 | [[Кострома өлкәсе]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolai Pankov|Nikolai Pankov]] | |- | style='text-align:right'| 922 | [[Файл:Nikolay Patrushev 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q446865|Николай Патрушев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Patrushev|Nikolay Patrushev]] | |- | style='text-align:right'| 923 | [[Файл:Nikolay Plate.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4364718|Николай Платэ]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Plate|Nikolay Plate]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-16 |- | style='text-align:right'| 924 | [[Файл:Николай Пунгин (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4383311|Николай Пугин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-06-30 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Pungin|Nikolay Pungin]] | |- | style='text-align:right'| 925 | [[Файл:Nikolay Rogozhkin, 22 July 2011.jpg|center|128px]] | [[Николай Рогожкин]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-21 | [[Мичуринск]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Rogozhkin (general)|Nikolay Rogozhkin (general)]] | |- | style='text-align:right'| 926 | [[Файл:SlichenkoN.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4423479|Николай Сличенко]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Белгород]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Slichenko|Nikolay Slichenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-02 |- | style='text-align:right'| 927 | [[Файл:Colonel General Nikolay Solovtsov official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q369431|Николай Соловцов]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Зәйсән (шәһәр)|Зәйсән]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Evgenievich Solovtsov|Nikolay Evgenievich Solovtsov]] | |- | style='text-align:right'| 928 | [[Файл:Nikolay Tokarev, October 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459474|Николай Токарев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | style='text-align:right'| 929 | [[Файл:Nikolay Vasilyevich Fyodorov, November 2018.jpg|center|128px]] | [[Николай Фёдоров]] | data-sort-value="1958" | 1958-05-09 | ''[[:d:Q4518529|Chodino]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Vasilyevich Fyodorov|Nikolay Vasilyevich Fyodorov]] | |- | style='text-align:right'| 930 | [[Файл:Митрополит Никон на открытии выставки «Неизвестные грани Петра Ищерикова».jpg|center|128px]] | [[Никон (Васюков)]] | data-sort-value="1950" | 1950-10-01 | ''[[:d:Q1654065|Sampursky District]]'' | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Nikon (Vasyukov)|Nikon (Vasyukov)]] | |- | style='text-align:right'| 931 | | ''[[:d:Q55104861|Новиков, Андрей Петрович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 932 | [[Файл:Nonna Mordyukova 2025 cover of Russia cr.jpg|center|128px]] | [[Нонна Мордюкова]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-25 | [[Костянтынивка|Костәнтынивка]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Nonna Mordyukova|Nonna Mordyukova]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-06 |- | style='text-align:right'| 933 | | ''[[:d:Q55104184|Оводенко, Анатолий Аркадьевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-12-06 |- | style='text-align:right'| 934 | [[Файл:Олег Басилашвили (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622206|Олег Басилашвили]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | [[:commons:Category:Oleg Basilashvili|Oleg Basilashvili]] | |- | style='text-align:right'| 935 | [[Файл:Oleg Belozyorov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4082480|Олег Белозөров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-26 | [[Вентспилс]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Belozyorov|Oleg Belozyorov]] | |- | style='text-align:right'| 936 | [[Файл:Oleg Dobrodeev (2019-02-04).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[НТВ]]<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | style='text-align:right'| 937 | [[Файл:Oleg Kozhemyako 20150821 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226336|Олег Кожемяко]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-17 | [[Черниговка (Диңгез буе крае)|Черниговка]] | ''[[:d:Q4458748|Тын океан дәүләт икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Kozhemyako|Oleg Kozhemyako]] | |- | style='text-align:right'| 938 | [[Файл:Oleg Kononenko Official Portrait (jsc2023e052791).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375659|Олег Кононенко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-21 | [[Төрекмәнабад]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kononenko|Oleg Kononenko]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[Файл:Oleg Kutafin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2791031|Олег Кутафин]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-26 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Oleg Kutafin|Oleg Kutafin]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-04 |- | style='text-align:right'| 940 | [[Файл:Oleg Lundstrem (cropped).jpg|center|128px]] | [[Oleg Lundström|Олег Лундстрөм]] | data-sort-value="1916" | 1916-04-02 | [[Чита]] | [[Казан дәүләт консерваториясе|Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q15981151|җазмен]]''<br/>''[[:d:Q806349|bandleader]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Lundstrem|Oleg Lundstrem]] | data-sort-value="2005" | 2005-10-14 |- | style='text-align:right'| 941 | [[Файл:Oleg Morozov (22-09-2020) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Олег Морозов]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-05 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Morozov|Oleg Morozov]] | |- | style='text-align:right'| 942 | [[Файл:Oleg Strizhenov (duma.gov.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q614494|Олег Стриженов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-10 | [[Благовещенск]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | ''[[:d:Q877070|Südalinn Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1186567|Александр тиятры]]''<br/>''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Oleg Strizhenov|Oleg Strizhenov]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-09 |- | style='text-align:right'| 943 | [[Файл:Oleg Syromolotov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4448105|Олег Сыромолотов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-19 | [[Латвия Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q4394548|Кызыл Байраклы Рига граждан авиациясе инженерлары институты]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Syromolotov|Oleg Syromolotov]] | |- | style='text-align:right'| 944 | [[Файл:OlegTabakov.jpg|center|128px]] | [[Олег Табаков]] | data-sort-value="1935" | 1935-08-17 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1432635|Һелсинки театр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304284|Олег Табаков театры]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Oleg Tabakov|Oleg Tabakov]] | data-sort-value="2018" | 2018-03-12 |- | style='text-align:right'| 945 | [[Файл:Oleg Yankovsky2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q314067|Олег Янковский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | [[Карсакпай]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Yankovsky|Oleg Yankovsky]] | data-sort-value="2009" | 2009-05-20 |- | style='text-align:right'| 946 | [[Файл:Ольга Данилова.jpg|center|128px]] | [[Ольга Данилова]] | data-sort-value="1970" | 1970-06-10 | [[Бөгелмә]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Olga Danilova|Olga Danilova]] | |- | style='text-align:right'| 947 | [[Файл:LepeshinskayaO.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q242097|Ольга Лепешинская]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-09-15 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q2393361|dance teacher]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Olga Lepeshinskaya|Olga Lepeshinskaya]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-20 |- | style='text-align:right'| 948 | [[Файл:Владимир Борисович Осипов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21857136|Осипов, Владимир Борисович]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-27 | [[Тирасполь]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 949 | [[Файл:FeltsmanOB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136184|Оскар Фельцман]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-18 | [[Одесса]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | [[:commons:Category:Oscar Feltsman|Oscar Feltsman]] | data-sort-value="2013" | 2013-02-03 |- | style='text-align:right'| 950 | [[Файл:Pavel Borodin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2065002|Павел Бородин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-25 | [[Шахунья]] | ''[[:d:Q4475180|Сембер ил җир үнивиристите]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Borodin|Pavel Borodin]] | |- | style='text-align:right'| 951 | [[Файл:Pavel Krasheninnikov (24-11-2020) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4239942|Павел Крашенинников]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-21 | [[Полевской]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[эшкуар]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[:commons:Category:Pavel Krasheninnikov|Pavel Krasheninnikov]] | |- | style='text-align:right'| 952 | | ''[[:d:Q109490018|Панибратов, Юрий Павлович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-03 | [[Ессентуки]]<br/>''[[:d:Q2636093|Төньяк Кавказ крае]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 953 | [[Файл:Пархаев на патриаршем богослужении возле Храма Христа Спасителя. 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56273448|Пархаев, Евгений Алексеевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-19 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 954 | [[Файл:Паршин Николай Михайлович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112991943|Паршин, Николай Михайлович]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-20 | ''[[:d:Q18173023|Mokshen Kolomaz]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Mikhailovich Parshin|Nikolay Mikhailovich Parshin]] | |- | style='text-align:right'| 955 | | ''[[:d:Q131940864|Познихир, Виктор Викторович]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-26 | ''[[:d:Q4169541|Dubovyazivka]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 956 | [[Файл:Biryukov Petr Pavlovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16537186|Пётр Бирюков]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-12 | ''[[:d:Q16137333|Staryy Buzets]]'' | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Petr Biryukov|Petr Biryukov]] | |- | style='text-align:right'| 957 | [[Файл:Pyotr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4140476|Пётр Глыбочко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-21 | ''[[:d:Q21669976|Кувшиново]]'' | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q17345122|уролог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Glybochko|Pyotr Glybochko]] | |- | style='text-align:right'| 958 | [[Файл:Peter Todarovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1890642|Пётр Тодоровский]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-26 | ''[[:d:Q591884|Бобрынетс]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Todorovsky|Pyotr Todorovsky]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-24 |- | style='text-align:right'| 959 | [[Файл:Klimuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q434546|Pyotr Klimuk]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-10 | [[Камаровка (Брэсцкий районы)|Камаровка]] | ''[[:d:Q4513575|Escuela Superior Militar de Aviación de Pilotos de Chernígov]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Piotr Klimuk|Piotr Klimuk]] | |- | style='text-align:right'| 960 | [[Файл:Pyotr Glebov 1947.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4139620|Пөтр Глебов]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-04-14 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Glebov|Pyotr Glebov]] | data-sort-value="2000" | 2000-04-17 |- | style='text-align:right'| 961 | [[Файл:Ravil Gainutdin, September 2010.jpeg|center|128px]] | [[Равил Гайнетдин]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | style='text-align:right'| 962 | [[Файл:Ravil Muratov (2019-08-30).jpg|center|128px]] | [[Равил Моратов]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-30 | [[Норлат районы]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Muratov|Ravil Muratov]] | |- | style='text-align:right'| 963 | [[Файл:Ravil Maganov (2019-11-21).jpg|center|128px]] | [[Равил Мәганов]] | data-sort-value="1954" | 1954-09-25 | [[Әлмәт]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q2534525|chairperson of the executive board]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Maganov|Ravil Maganov]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-01 |- | style='text-align:right'| 964 | [[Файл:Ilkayev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4199875|Радий Илькаев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-09 | ''[[:d:Q16017664|Tutura]]'' | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Radiy Ilkaev|Radiy Ilkaev]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-10 |- | style='text-align:right'| 965 | [[Файл:Ramzan Kadyrov May 2024.jpg|center|128px]] | [[Рамзан Кадыйров]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-05 | ''[[:d:Q1873736|Akhmat-Yurt]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ramzan Kadyrov|Ramzan Kadyrov]] | |- | style='text-align:right'| 966 | [[Файл:Khabriev.jpg|center|128px]] | [[Рамил Хәбриев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-18 | [[Кукмара]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263322|N.A. Semashko National Research Institute of Public Health]]'' | [[:commons:Category:Ramil Khabriev|Ramil Khabriev]] | |- | style='text-align:right'| 967 | [[Файл:Gamzatov 1989 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рәсүл Хәмзәтов|Расул Гамзатов]] | data-sort-value="1923" | 1923-09-08 | ''[[:d:Q18279705|Tsada]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]'' | | [[:commons:Category:Rasul Gamzatov|Rasul Gamzatov]] | data-sort-value="2003" | 2003-11-03 |- | style='text-align:right'| 968 | [[Файл:Ganiev R.F.jpg|center|128px]] | [[Ривнер Ганиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-01 | [[Тәҗәй]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201585|РФА машинабелем институты]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 969 | [[Файл:Tcalikov RH.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503054|Руслан Цаликов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-31 | [[Владикавказ]] | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Tsalikov|Ruslan Tsalikov]] | |- | style='text-align:right'| 970 | [[Файл:Рашид Нургалиев (Rashid Nurgaliyev) (2012).jpeg|center|128px]] | [[Рәшит Нургалиев]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-08 | [[Җетекара]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q16258947|beamter]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q2474763|Россия Федерациясенең Федераль контрразведка хезмәте]]''<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Rashid Nurgaliev|Rashid Nurgaliev]] | |- | style='text-align:right'| 971 | [[Файл:Sabitov portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q84721693|Сабитов, Рифат Абдулвагапович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[менеджер]]<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]'' | | [[:commons:Category:Rifat Sabitov|Rifat Sabitov]] | |- | style='text-align:right'| 972 | [[Файл:Valery Salygin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24642181|Салыгин, Валерий Иванович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-07 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]'' | [[галим]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[:commons:Category:Valery Salygin|Valery Salygin]] | |- | style='text-align:right'| 973 | [[Файл:Svetlana Nemolyaeva 2023.jpg|center|128px]] | [[Светлана Немоляева]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-18 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Svetlana Nemolyaeva|Svetlana Nemolyaeva]] | |- | style='text-align:right'| 974 | [[Файл:Svetlana Savitskaya, 7 December 2018.jpg|center|128px]] | [[Светлана Савицкая]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q4210431|Kaluga aviation school]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>[[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Svetlana Savitskaya|Svetlana Savitskaya]] | |- | style='text-align:right'| 975 | | ''[[:d:Q70253766|Сергеева, Нина Юрьевна]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-02-05 | [[Луганск]] | | | | | data-sort-value="2003" | 2003-10-09 |- | style='text-align:right'| 976 | [[Файл:Sergey Avdeev.jpg|center|128px]] | [[Сергей Авдеев]] | data-sort-value="1956" | 1956-01-01 | [[Чапаевск]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Sergey Avdeev|Sergey Avdeev]] | |- | style='text-align:right'| 977 | [[Файл:Sergey afanasiev.jpg|center|128px]] | [[Сергей Афанасьев]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-30 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Afanasyev (politician)|Sergey Afanasyev (politician)]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-13 |- | style='text-align:right'| 978 | [[Файл:Sergei Ivanov (2019-10-26) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Иванов (1953)|Сергей Иванов]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Ivanov|Sergei Ivanov]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-26 |- | style='text-align:right'| 979 | [[Файл:Ignatyev S M 2011 12 21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2376226|Сергей Игнатьев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Ignatyev|Sergey Ignatyev]] | |- | style='text-align:right'| 980 | [[Файл:Sergey Istrakov (2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16656467|Сергей Истраков]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-05 | [[Черняховск]] | | | | [[:commons:Category:Sergey Istrakov|Sergey Istrakov]] | |- | style='text-align:right'| 981 | [[Файл:Sergey Karakaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4213844|Сергей Каракаев]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-04 | ''[[:d:Q4195885|Ivano-Slyusarevskoye]]'' | ''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]''<br/>''[[:d:Q12806024|Dzerzhinsky Military Academy]]''<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Karakaev|Sergey Karakaev]] | |- | style='text-align:right'| 982 | [[Файл:Kamaz, Sergej Kogogin (2026-05-05) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Когогин]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-16 | [[Олы Клүчә|Олы Ключи]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kogogin|Sergey Kogogin]] | |- | style='text-align:right'| 983 | [[Файл:Sergei Kolosov1, December 13, 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228539|Сергей Колосов]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-12-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Sergey Kolosov|Sergey Kolosov]] | data-sort-value="2012" | 2012-02-11 |- | style='text-align:right'| 984 | [[Файл:Сергей Лавров (29-05-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Лавров (1950)|Сергей Лавров]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4525134|1414 санлы мәктәп]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | [[Россия Федерациясе чит ил эшләре министрлыгы]] | [[:commons:Category:Sergey Lavrov|Sergey Lavrov]] | |- | style='text-align:right'| 985 | [[Файл:Сергей Миронов (29-03-2022) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Миронов]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-14 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Mironov|Sergey Mikhailovich Mironov]] | |- | style='text-align:right'| 986 | [[Файл:Сергей Нарышкин 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983654|Сергей Нарышкин]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Naryshkin|Sergey Naryshkin]] | |- | style='text-align:right'| 987 | [[Файл:Nikonenko Sergey 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2376215|Сергей Никоненко]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | ''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Sergey Nikonenko|Sergey Nikonenko]] | |- | style='text-align:right'| 988 | [[Файл:Rudskoi.S.F.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50379197|Сергей Рудской]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-02 | [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3920471|Minsk Suvorov Military School]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Rudskoy|Sergey Rudskoy]] | |- | style='text-align:right'| 989 | [[Файл:SitnikovSK (cropped).tif|center|128px]] | ''[[:d:Q4421118|Сергей Ситников]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-18 | [[Кострома]] | ''[[:d:Q475084|Кострома дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Sitnikov|Sergey Sitnikov]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[Файл:Sergey Leonidovich Sokolov (2008) (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48020|Сергей Соколов]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-07-01 | [[Кизләү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q28666102|Чырчык югары танклар җитәкчелеге һәм инженериясе укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Leonidovich Sokolov|Sergey Leonidovich Sokolov]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 991 | [[Файл:StepashinSV-2002.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Люйшунькоу]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | style='text-align:right'| 992 | [[Файл:Sergey Chemezov 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7453960|Сергей Чемезов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-20 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Sergey Chemezov|Sergey Chemezov]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[Файл:Sergey Chenchik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15061456|Сергей Ченчик]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-09 | [[Сыктывкар]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Chenchik|Sergey Chenchik]] | |- | style='text-align:right'| 994 | [[Файл:Shoigu 2024-10-10.jpg|center|128px]] | [[Сергей Шойгу]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-21 | [[Чадан]] | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q726762|Рус география җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q672108|Россия Федерациясе иминлек советы]]'' | [[:commons:Category:Sergei Shoigu|Sergei Shoigu]] | |- | style='text-align:right'| 995 | [[Файл:Shakurov Sergey.jpg|center|128px]] | [[Сергей Шәкүров]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-01 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Shakurov|Sergey Shakurov]] | |- | style='text-align:right'| 996 | | ''[[:d:Q55105901|Сибирко, Вячеслав Георгиевич]]'' | data-sort-value="1928" | 1928 | [[Россошь]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 997 | | ''[[:d:Q16698996|Соболев, Валентин Алексеевич]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-11 | ''[[:d:Q2343512|Etrek District]]'' | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 998 | [[Файл:Емельянов Станислав Васильевич Z1D0535 BLK.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4175422|Станислав Емельянов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-18 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q679871|systems analysis]]'' | ''[[:d:Q4201724|Institute for Systems Analysis]]''<br/>''[[:d:Q16690205|Идарә итү проблемнары институты]]''<br/>''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''<br/>[[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[:commons:Category:Stanislav Emelyanov|Stanislav Emelyanov]] | data-sort-value="2018" | 2018-11-15 |- | style='text-align:right'| 999 | | ''[[:d:Q112993468|Сысоев, Валерий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1000 | [[Файл:Suleymanov Rim Sultanovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q69470085|Сөләймәнов Рим Солтан улы]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-03 | [[Яңа Карамалы (Авыргазы районы)|Яңа Карамалы]] | | | | [[:commons:Category:Rim Suleymanov|Rim Suleymanov]] | |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Файл:Талия Хабриева.jpg|center|128px]] | [[Талия Хәбриева]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | |- | style='text-align:right'| 1002 | [[Файл:Cup of Russia 2010 - Tamara Moskvina.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q443437|Тамара Москвина]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Tamara Moskvina|Tamara Moskvina]] | |- | style='text-align:right'| 1003 | [[Файл:Tatiana Anodina, September 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4066788|Татьяна Анодина]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q24935259|State Scientific Research Institute of Civil Aviation]]''<br/>''[[:d:Q4294339|Ministry of Civil Aviation of the USSR]]''<br/>[[Däwlätara aviatsiä komitetı]] | [[:commons:Category:Tatiana Anodina|Tatiana Anodina]] | |- | style='text-align:right'| 1004 | [[Файл:Tatyana Golikova official portrait.png|center|128px]] | [[Татьяна Голикова]] | data-sort-value="1966" | 1966-02-09 | [[Мытищи]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>[[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Tatyana Alekseyevna Golikova|Tatyana Alekseyevna Golikova]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | | ''[[:d:Q456780|Татьяна Дмитриева]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-21 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q913157|Психиатрия һәм наркология федераль медицина тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-03-01 |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Файл:Tatiana Doronina 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4166919|Татьяна Доронина]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Doronina|Tatiana Doronina]] | |- | style='text-align:right'| 1007 | [[Файл:Tatyana Lioznova (mos.ru) 04.jpg|center|128px]] | [[Татьяна Лиознова]] | data-sort-value="1924" | 1924-07-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Lioznova|Tatyana Lioznova]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-29 |- | style='text-align:right'| 1008 | [[Файл:Tatyana Pokrovskaya 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369230|Татьяна Покровская]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | style='text-align:right'| 1009 | [[Файл:Tahir Salahov 2.jpg|center|128px]] | [[Таһир Сәләхов]] | data-sort-value="1928" | 1928-11-29 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q27491583|Azim Azimzade Art School]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Tahir Salahov|Tahir Salahov]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-21 |- | style='text-align:right'| 1010 | | ''[[:d:Q112327190|Терёхин, Михаил Тихонович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-05 | [[Ирмеш районы]] | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | style='text-align:right'| 1011 | | ''[[:d:Q65123948|Тихонов, Василий Петрович]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-13 | | | | | | data-sort-value="1998" | 1998-03-24 |- | style='text-align:right'| 1012 | | ''[[:d:Q55106863|Трещёв, Фёдор Иванович]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-21 | [[Киреевск районы]] | | | | | data-sort-value="2006" | 2006-03-03 |- | style='text-align:right'| 1013 | | ''[[:d:Q109487580|Трифонов, Михаил Степанович]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-15 | ''[[:d:Q18771863|Vyazovka]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-12-19 |- | style='text-align:right'| 1014 | | ''[[:d:Q30879562|Туников Геннадий Михайлович]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-01 | [[Куергазы районы]] | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-03 |- | style='text-align:right'| 1015 | | ''[[:d:Q29359617|Тхайцухов, Юрий Хаджиметович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-18 | ''[[:d:Q4475254|Ulyap]]'' | | | | | data-sort-value="2007" | 2007 |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Файл:Talğat Musabaev (2022).jpg|center|128px]] | [[Тәлгать Мусабаев]] | data-sort-value="1951" | 1951-01-07 | [[Каргалы (Җамбыл районы)]] | ''[[:d:Q4394548|Кызыл Байраклы Рига граждан авиациясе инженерлары институты]]''<br/>''[[:d:Q1154432|Сембер граждан авиациясе институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Talgat Musabayev|Talgat Musabayev]] | data-sort-value="2025" | 2025-08-03 |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Talgat Tadzhuddin (2025-11-19) 11.jpg|center|128px]] | [[Тәлгать Таҗетдин]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-12 | [[Казан]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | |- | style='text-align:right'| 1018 | | ''[[:d:Q28026580|Усов, Вадим Сергеевич]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-02 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | | | | data-sort-value="2005" | 2005-05-31 |- | style='text-align:right'| 1019 | [[Файл:Fazu Alieva.jpg|center|128px]] | [[Фазу Әлиева]] | data-sort-value="1932" | 1932-12-05 | ''[[:d:Q1394899|Khunzakhsky District]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]<br/>''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Fazu Aliyeva|Fazu Aliyeva]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Файл:Fazil Iskander in 2010.jpg|center|128px]] | [[Фазыл Искәндәр]] | data-sort-value="1929" | 1929-03-06 | [[Сухум]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]'' | ''[[:d:Q4146827|State Committee for Publishing]]'' | [[:commons:Category:Fazil Iskander|Fazil Iskander]] | data-sort-value="2016" | 2016-07-31 |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Файл:Metropolitan Theophan of Kazan.jpg|center|128px]] | [[Феофан (Ашурков)|Феофан]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-21 | [[Дмитриев-Льговский|Дмитриев]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q189854|мәтран]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[:commons:Category:Theophan (Ashurkov)|Theophan (Ashurkov)]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-20 |- | style='text-align:right'| 1022 | | ''[[:d:Q62713546|Фомин, Георгий Евгеньевич]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-01 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | | | | data-sort-value="2019" | 2019-02-15 |- | style='text-align:right'| 1023 | | ''[[:d:Q28498293|Фёдор Иванович Клюка]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-18 | [[Плошчава]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Файл:Yurchikhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q347977|Фёдор Юрчихин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-03 | [[Батум]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Fyodor Yurchikhin|Fyodor Yurchikhin]] | |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Файл:Фарит Мубаракшевич Мухаметшин.jpg|center|128px]] | [[Фәрит Мөхәммәтшин (01.1947)|Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-31 | [[Зур Күккүз]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Farit Mukhametshin|Farit Mukhametshin]] | |- | style='text-align:right'| 1026 | [[Файл:Farid Mukhametshin (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | style='text-align:right'| 1027 | [[Файл:Хазрет Совмен.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2914853|Хазрет Совмен]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-01 | ''[[:d:Q4072767|Afipsip]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Hazret Sovmen|Hazret Sovmen]] | |- | style='text-align:right'| 1028 | | ''[[:d:Q109488135|Чернов, Станислав Павлович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2016" | 2016-03-20 |- | style='text-align:right'| 1029 | | ''[[:d:Q60831188|Черноусов, Александр Фёдорович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-23 | [[Конаково]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-02-22 |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Файл:Shamil Tarpishchev 2018-06-27.jpg|center|128px]] | [[Шамил Тарпищев]] | data-sort-value="1948" | 1948-03-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''<br/>''[[:d:Q13219424|tennis coach]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | ''[[:d:Q130316413|Národní fond sportu]]''<br/>''[[:d:Q4146820|State Committee of the Russian Federation for Physical Culture and Sports]]'' | [[:commons:Category:Shamil Tarpishchev|Shamil Tarpishchev]] | |- | style='text-align:right'| 1031 | | ''[[:d:Q70253281|Шарков, Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-11 | [[Сарытау]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[Файл:Шафагат Фахразович Тахаутдинов.jpg|center|128px]] | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-23 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]] | |- | style='text-align:right'| 1033 | | ''[[:d:Q110073624|Щербакова, Елена Александровна]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-19 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1034 | | ''[[:d:Q125178112|Щугорев, Виктор Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-22 | ''[[:d:Q18796619|Погромное (станци)]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1035 | [[Файл:PiekhaE.jpg|center|128px]] | [[Эдита Пьеха]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-31 | [[Нуаель-су-Лан]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Edita Pieha|Edita Pieha]] | |- | style='text-align:right'| 1036 | | ''[[:d:Q1288176|Эдуард Грач]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-19 | [[Одесса]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q899758|әлтис]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 1037 | [[Файл:Eduard Rossel 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q569362|Эдуард Россель]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-08 | [[Бор (Түбән Новгород өлкәсе)]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Eduard Rossel|Eduard Rossel]] | |- | style='text-align:right'| 1038 | [[Файл:Eduard Khudainatov, May 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502077|Эдуард Худайнатов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-11 | [[Чимкәнт]] | | [[инвестор]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Khudainatov|Eduard Khudainatov]] | |- | style='text-align:right'| 1039 | | ''[[:d:Q19916699|Эдуард Яламов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-03 | [[Югары Пышма]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2005" | 2005-07-21 |- | style='text-align:right'| 1040 | [[Файл:Bystritskaya.jpg|center|128px]] | [[Элина Быстрицкая]] | data-sort-value="1928" | 1928-04-04 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Elina Bystritskaya|Elina Bystritskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-26 |- | style='text-align:right'| 1041 | [[Файл:Элла Памфилова в ЦИК России (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q458100|Элла Памфилова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-12 | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q190362|Central Election Commission of Russia]]'' | [[:commons:Category:Ella Pamfilova|Ella Pamfilova]] | |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Файл:Eldar Ryazanov 1990s (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q381944|Эльдар Рязанов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-18 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Eldar Ryazanov|Eldar Ryazanov]] | data-sort-value="2015" | 2015-11-30 |- | style='text-align:right'| 1043 | [[Файл:Emomali Rahmon in 2026.jpg|center|128px]] | [[Эмомали Раһмон]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-05 | ''[[:d:Q3815320|Danghara]]'' | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Emomali Rahmon|Emomali Rahmon]] | |- | style='text-align:right'| 1044 | [[Файл:Леонид Соков, Эрнст Неизвестный, Вадим Космачев (cropped).jpg|center|128px]] | [[Эрнст Неизвестный]] | data-sort-value="1925" | 1925-04-09 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q15296811|рәсемче]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | [[Kolumbiä universitetı|Колумбия университеты]] | [[:commons:Category:Ernst Neizvestny|Ernst Neizvestny]] | data-sort-value="2016" | 2016-08-09 |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Файл:Troitska church.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q749447|Ювеналий]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-22 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4407661|Санкт-Петербург руханиләр семинариясе]]'' | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Juvenal (Poyarkov)|Juvenal (Poyarkov)]] | |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Файл:Актриса Юлия Борисова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4093918|Юлия Борисова]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Yuliya Borisova|Yuliya Borisova]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-08 |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Файл:Yuri Antonov 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2356011|Юрий Антонов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-19 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q27929469|Михаил Клеофас Огинский исемендәге Молодечна дәүләт музыка укуханәсе]]'' | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1863064|аккордеончы]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Antonov (musician)|Yuri Antonov (musician)]] | |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Файл:Yuri Bashmet (2017-11-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q156546|Юрий Башмет]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-24 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q899758|әлтис]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Yuri Abramovich Bashmet|Yuri Abramovich Bashmet]] | |- | style='text-align:right'| 1049 | [[Файл:Yury Bugakov 2018-06-27.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097745|Юрий Бугаков]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-25 | [[Новосибирск]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Yury Bugakov|Yury Bugakov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-30 |- | style='text-align:right'| 1050 | [[Файл:Yuri Vorobiev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125213|Юрий Воробьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-02 | [[Красноярск]] | | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Vorobiev|Yuri Vorobiev]] | |- | style='text-align:right'| 1051 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2017-05-24) 04 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622333|Юрий Григорович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q207028|Мария театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Grigorovich|Yuri Grigorovich]] | data-sort-value="2025" | 2025-05-19 |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Файл:Yury Izrael.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4198841|Юрий Израэль]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-15 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201474|Institute of Global Climate and Ecology]]'' | [[:commons:Category:Yury Izrael|Yury Izrael]] | data-sort-value="2014" | 2014-01-23 |- | style='text-align:right'| 1053 | | ''[[:d:Q15067623|Юрий Исаков]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-28 | [[Ковров]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-03 |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Файл:Kalinin 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4209492|Юрий Калинин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-28 | [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Jury Kalinin|Jury Kalinin]] | |- | style='text-align:right'| 1055 | [[Файл:Kayurov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1713901|Юрий Каюров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-30 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1056 | | ''[[:d:Q4225547|Юрий Ковальчук]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-25 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>[[эшкуар]] | | | |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Файл:Yuri Koptev (2003-03-19) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2895091|Юрий Коптев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-13 | [[Ставрополь]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Роскосмос]]<br/>''[[:d:Q1840188|Rostec]]'' | [[:commons:Category:Yuri Koptev|Yuri Koptev]] | |- | style='text-align:right'| 1058 | | ''[[:d:Q56309848|Юрий Липухин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-10 | [[Новокузнецк]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-04-11 |- | style='text-align:right'| 1059 | | ''[[:d:Q4266850|Юрий Лопухин]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-28 | [[Бескарагай (Абай өлкәсе)|Бескарагай (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-10-03 |- | style='text-align:right'| 1060 | [[Файл:Yuri Luzhkov.jpg|center|128px]] | [[Юрий Лужков]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[мэр]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-10 |- | style='text-align:right'| 1061 | [[Файл:Yuri Lyubimov April 1999.jpg|center|128px]] | [[Юрий Любимов]] | data-sort-value="1917" | 1917-09-17 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4066912|NKVD Song and Dance Ensemble]]''<br/>''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]'' | [[:commons:Category:Yuri Lyubimov|Yuri Lyubimov]] | data-sort-value="2014" | 2014-10-05 |- | style='text-align:right'| 1062 | [[Файл:YuriMalenchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q342953|Юрий Маленченко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-22 | [[Свитловодск]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Malenchenko|Yuri Malenchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1063 | [[Файл:Юрий Никулин1.jpg|center|128px]] | [[Юрий Никулин]] | data-sort-value="1921" | 1921-12-18 | [[Демидов (шәһәр)|Демидов]] | | [[Клоун|кылавын]]<br/>''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Yuri Nikulin|Yuri Nikulin]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-21 |- | style='text-align:right'| 1064 | [[Файл:Stalingrad Ozerov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q655494|Юрий Озеров]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-01-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Yuri Ozerov|Yuri Ozerov]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-15<br/>2001-10-16 |- | style='text-align:right'| 1065 | [[Файл:Vladimir Putin with RAS economists July 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85404|Юрий Осипов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-07 | [[Тубыл]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4129923|Хисаплау математика һәм математик физика (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q5275326|Дифференциаль тигезләмәләр (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4284720|Математик уеннар теориясе һәм аның кулланылышы (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q4263826|Әдәби һәйкәлләр]]''<br/>''[[:d:Q1768199|Зур Россия энциклопедиясе]]'' | [[:commons:Category:Yury Sergeevich Osipov|Yury Sergeevich Osipov]] | |- | style='text-align:right'| 1066 | | ''[[:d:Q4391145|Юрий Рахманинов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[инженер]] | ''[[:d:Q4461990|TransInzhStroy]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-06-18 |- | style='text-align:right'| 1067 | [[Файл:Vladimir Putin in Lenkom 30 November 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2623285|Юрий Соломин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-18 | [[Чита]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Solomin|Yuri Solomin]] | data-sort-value="2024" | 2024-01-11 |- | style='text-align:right'| 1068 | [[Файл:Yuriy Stavitskiy (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16701562|Юрий Ставицкий]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-21 | [[Мурманск өлкәсе]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q20824158|Инженер гаскәре маршалы А. И. Прошляков исемендә Төмән югары хәрби-инженер командалык укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]'' | ''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Stavitskiy|Yuriy Stavitskiy]] | |- | style='text-align:right'| 1069 | [[Файл:Yuri Termikanov (7872318150) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q469552|Юрий Темирканов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-10 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Temirkanov|Yuri Temirkanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-02 |- | style='text-align:right'| 1070 | [[Файл:Yurij Trutnev 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4464552|Юрий Трутнев]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yurij Alekseevich Trutnev|Yurij Alekseevich Trutnev]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-06 |- | style='text-align:right'| 1071 | [[Файл:Usachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q376688|Юрий Усачёв]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-10-09 | [[Донецк (Россия)|Донетск (Русия)]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Yury Usachyov|Yury Usachyov]] | |- | style='text-align:right'| 1072 | [[Файл:Yuri Ushakov (2023-05-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4479563|Юрий Ушаков]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-13 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Ushakov|Yuri Ushakov]] | |- | style='text-align:right'| 1073 | [[Файл:Yuriy Chaika official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q612244|Юрий Чайка]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-21 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Chaika|Yuriy Chaika]] | |- | style='text-align:right'| 1074 | [[Файл:Yury Yakovlev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q784509|Юрий Яковлев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Yury Yakovlev|Yury Yakovlev]] | data-sort-value="2013" | 2013-11-30 |- | style='text-align:right'| 1075 | [[Файл:Yaroslav Kuzminov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4245427|Ярослав Кузьминов]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4201836|Россия фәннәр академиясенең Икътисад институты]]'' | [[:commons:Category:Yaroslav Kuzminov|Yaroslav Kuzminov]] | |- | style='text-align:right'| 1076 | [[Файл:Pollyeva 2011.jpg|center|128px]] | [[Җаһан Поллыева]] | data-sort-value="1960" | 1960-04-15 | [[Ашкабад]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q175301|нотыклар язучы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Dzhakhan Pollyeva|Dzhakhan Pollyeva]] | |- | style='text-align:right'| 1077 | [[Файл:Aman Tuleyev, June 2010.jpeg|center|128px]] | [[Әман Түлиев]] | data-sort-value="1944" | 1944-05-13 | [[Төрекмәнбашы]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aman Tuleyev|Aman Tuleyev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-20 |- | style='text-align:right'| 1078 | [[Файл:Asgat Safarov official photo.jpg|center|128px]] | [[Әсгать Сәфәров|Әсгать Сәфәрев]] | data-sort-value="1961" | 1961-10-20 | [[Яңа Шимбер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q132449651|Татарстан Республикасы Рәисе Аппараты]]'' | [[:commons:Category:Asgat Safarov|Asgat Safarov]] | |- | style='text-align:right'| 1079 | [[Файл:Arkady Gostev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4146428|ארקדי גוסטב]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-11 | ''[[:d:Q2218533|Shatsky District]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16678105|Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Gostev|Arkady Gostev]] | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == {{seealso|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены тулы кавалерлары исемлеге|I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге}} {{Портал|Шәхесләр|Россия Федерациясе|Җәмгыять}} [[Төркем:Исемлекләр:Шәхесләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:"Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] fet34kk8oncb17q35bgm0athsf1lt8k 0 1491937 6099773 6096007 2026-11-08T09:51:31Z CommonsDelinker 176 Replacing Kokoshin.jpg with [[File:Andrey_Kokoshin_in_2012.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: малосодержательное имя файла). 6099773 wikitext text/x-wiki {{мәгълүмати исемлек}} [[Файл:Fatherland 4th class.jpg|thumb|120px|IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены]] Бу исемлектә [[Ватан алдындагы казанышлар өчен ордены|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» орденының]] IV дәрәҗәсенә ия затлар бирелә. {{TOC left}} == Кораллы көчләр вәкиле кавалерлары == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q56427058. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q120853746|Aleksandr Sergeevich Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-10<br/>1977-10-08 | ''[[:d:Q53898|Nikolskoye]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Dmitry Kochnev 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24258891|Dmitry Kochnev]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-01 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Dmitry Kochnev|Dmitry Kochnev]] | |- | style='text-align:right'| 3 | | ''[[:d:Q2041851|Адильгерей Магомедтагиров]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-01 | ''[[:d:Q1438521|Gunibsky District]]'' | ''[[:d:Q4059211|Ministry of the Interior Academy of the Republic of Belarus]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-06-05 |- | style='text-align:right'| 4 | | ''[[:d:Q47453758|Александр Богомолов]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-05-11 | [[Чита]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-11-24 |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q84719294|Александр Бондаренко]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-24 | | | | | | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Файл:Генерал-майор А. С. Волков в парадной форме.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15206102|Александр Волков]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-22 | [[Тамбов]] | | [[галим]] | | [[:commons:Category:Alexander Sergeevich Volkov|Alexander Sergeevich Volkov]] | data-sort-value="2005" | 2005-01-07 |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q109495114|Александр Вязников]]'' | data-sort-value="1963" | 1963 | | | | | | |- | style='text-align:right'| 8 | [[Файл:Alexander Galkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4132609|Александр Галкин]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-03-22 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412489|North-Caucasian Military School]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Viktorovich Galkin|Alexander Viktorovich Galkin]] | |- | style='text-align:right'| 9 | [[Файл:Командующий войсками Южного военного округа Герой РФ Генерал армии Дворников А.В.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156031|Александр Дворников]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-08-22 | [[Уссурийск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Dvornikov|Aleksandr Dvornikov]] | |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q112991921|Александр Зорин]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-11 | [[Харьков]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 11 | [[Файл:Aleksandr Kolpachenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228662|Александр Колпаченко]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-12 | [[Олександрия]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Kolpachenko|Alexander Kolpachenko]] | |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q112992147|Александр Кубасов]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-16 | [[Архангельск]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-10-27 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Файл:Лапин А. П. Генерал полковник.jpg|center|128px]] | [[Александр Лапин]] | data-sort-value="1964" | 1964-01-01 | [[Казан]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Lapin (general)|Alexander Lapin (general)]] | |- | style='text-align:right'| 14 | [[Файл:Matovnikov (2018-06-28) 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47006186|Александр Матовников]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-09-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Alexander Matovnikov|Alexander Matovnikov]] | |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q124768970|Александр Мирошниченко]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-03 | [[Мәскәү]] | | | | | data-sort-value="2025" | 2025-03-08 |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q60831164|Александр Михайлов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-18 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q43429363|Александр Мусиенко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-16 | [[Била Церква|Била-Серква]] | ''[[:d:Q4220259|Kyiv Military College of Frunze]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q15081137|Александр Попов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-14 | [[Мариуполь]] | | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 19 | [[Файл:Alexander Chayko, 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q75838595|Александр Чайко]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-27 | [[Голицыно]] | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Chayko|Alexander Chayko]] | |- | style='text-align:right'| 20 | [[Файл:Авдеев, Алексей Юрьевич.png|center|128px]] | ''[[:d:Q84721286|Алексей Авдеев]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-17 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexey Avdeev|Alexey Avdeev]] | |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q71164614|Алексей Артемьев]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Долгопрудный]]<br/>[[Мәскәү өлкәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 22 | [[Файл:Alexey Berngart.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111174447|Алексей Бернгард]]'' | data-sort-value="1978" | 1978 | ''[[:d:Q182902|Chita Oblast]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 23 | [[Файл:Governor A. Dyumin official portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2425119|Алексей Дюмин]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-28 | [[Курск]] | ''[[:d:Q4114399|Профессор Николай Егорович Жуковский һәм Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге Россия Федерациясе хәрби-һава көчләре академиясе]]'' | [[губернатор]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]'' | [[:commons:Category:Alexey Dyumin|Alexey Dyumin]] | |- | style='text-align:right'| 24 | [[Файл:Aleksey Zavizon.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19648006|Алексей Завизьон]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-05-13 | [[Нарва]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Zavizyon|Alexey Zavizyon]] | |- | style='text-align:right'| 25 | [[Файл:Сенатор Наумец.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24263686|Алексей Наумец]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-02-11 | | | [[офицер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexey Naumets|Alexey Naumets]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[Файл:Alexey Ragozin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492298|Алексей Рагозин]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-04-10 | | | | | [[:commons:Category:Alexey Ragozin|Alexey Ragozin]] | |- | style='text-align:right'| 27 | [[Файл:Aleksey Salmin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109494437|Алексей Салмин]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-30 | [[Сембер]] | ''[[:d:Q4220259|Kyiv Military College of Frunze]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Salmin|Alexey Salmin]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-07 |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q109492204|Алексей Сергеев]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-29 | [[Мәскәү]] | | | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-04 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:Anatoly Khrulyov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2026709|Анатолий Хрулёв]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-03 | [[Наро-Фоминск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Khrulyov|Anatoly Khrulyov]] | |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q112992092|Андрей Богомолов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-23 | | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 31 | [[Файл:Andrey Gurulev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20066698|Андрей Гурулёв]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Gurulev|Andrey Gurulev]] | |- | style='text-align:right'| 32 | [[Файл:Andrey Ivanayev (2025-12-09).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62713913|Андрей Иванаев]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Andrey Ivanayev|Andrey Ivanayev]] | |- | style='text-align:right'| 33 | [[Файл:Andrey Kartapolov, 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15068409|Андрей Картаполов]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-09 | [[Веймар]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Andrey Kartapolov|Andrey Kartapolov]] | |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q124169708|Андрей Кондрашкин]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-23 | ''[[:d:Q2072817|Pervomaysky]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | | data-sort-value="2023" | 2023-09-16 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:Кузьменко АВ.png|center|128px]] | ''[[:d:Q24010729|Андрей Кузьменко]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-10 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Andrey Kuzmenko|Andrey Kuzmenko]] | |- | style='text-align:right'| 36 | [[Файл:Мерзликин Андрей Викторович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4290868|Андрей Мерзликин]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-08 | [[Липецк]] | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Andrey Viktorovich Merzlikin|Andrey Viktorovich Merzlikin]] | |- | style='text-align:right'| 37 | [[Файл:Мордвичев Андрей 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111287990|Андрей Мордвичев]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-01-14 | [[Павлодар]] | | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Mordvichev|Andrey Mordvichev]] | |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q97965639|Андрей Панфёров]]'' | data-sort-value="1960" | 1960 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21644385|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Себер идарә институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 39 | [[Файл:Andrey Ruzinsky 07.08.2020 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108435234|Андрей Рузинский]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-10-24 | [[Тула]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 40 | [[Файл:Andrey Serdukov, 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27190892|Андрей Сердюков]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-04 | ''[[:d:Q4468905|Uglegorsky, Rostov Oblast]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Serdyukov|Andrey Serdyukov]] | |- | style='text-align:right'| 41 | [[Файл:Серёжников Андрей Артурович, сенатор Российской Федерации.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130305343|Андрей Сережников]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-21 | [[Черкесск]] | [[Кубан дәүләт университеты]] | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrey Serezhnikov|Andrey Serezhnikov]] | |- | style='text-align:right'| 42 | [[Файл:Andrey Holzakov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q109492611|Андрей Холзаков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-11-13 | [[Ижау]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Kholzakov|Andrey Kholzakov]] | |- | style='text-align:right'| 43 | [[Файл:Award ceremonies (2016-03-17) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24352823|Вадим Байкулов]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-08-27 | [[Михайловка (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Vadim Baikulov|Vadim Baikulov]] | |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q29359320|Вадим Орлов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-17 | [[Нижнеудинск]] | ''[[:d:Q4220259|Kyiv Military College of Frunze]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 45 | [[Файл:Vadim Pankov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18634747|Вадим Паньков]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-02 | [[Гомель]] | | | | [[:commons:Category:Vadim Pankov|Vadim Pankov]] | |- | style='text-align:right'| 46 | [[Файл:НГШ ВС РФ В.В. Герасимов.jpg|center|128px]] | [[Валерий Герасимов]] | data-sort-value="1955" | 1955-09-08 | [[Казан]] | [[94-нче гимназия (Казан)|94 нче гимназия]]<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]]<br/>[[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Gerasimov|Valery Gerasimov]] | |- | style='text-align:right'| 47 | | ''[[:d:Q18243129|Валерий Канакин]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-05 | ''[[:d:Q18794082|Ovcharnyye Vyselki]]'' | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-08-28 |- | style='text-align:right'| 48 | [[Файл:Valery Solodchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107097476|Валерий Солодчук]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-24 | [[Әстерхан]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Valery Solodchuk|Valery Solodchuk]] | |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q4125138|Виктор Воробьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-20 | [[Армавир (Россия)|Армавир]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1995" | 1995-01-07 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Файл:Award ceremonies (2016-03-17) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24352736|Виктор Романов]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-25 | [[Ташкент вилаяте]] | ''[[:d:Q4508701|Чиләбе хәрби авиация штурманнары институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Romanov|Viktor Romanov]] | |- | style='text-align:right'| 51 | [[Файл:Viktor Sokolov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28148315|Виктор Соколов]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-04 | ''[[:d:Q192176|Bender]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q10669499|naval officer]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Sokolov|Viktor Sokolov]] | |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q4527649|Виктор Шуляк]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-08-29 | ''[[:d:Q4061811|Oleksiivka]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 53 | [[Файл:Vitaly Gerasimov (2026-02-20) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Виталий Герасимов (1977)]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-09 | [[Казан]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q28666111|Chelyabinsk High Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 54 | [[Файл:Виталий Демидкин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109490538|Виталий Демидкин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-01-23 | [[Коломна]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | | ''[[:d:Q294405|Alpha Group]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Demidkin|Vitaly Demidkin]] | |- | style='text-align:right'| 55 | [[Файл:Майборода ВВ (марка).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18634560|Виталий Майборода]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-06-12 | [[Раменское]] | | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Vitaly Maiboroda|Vitaly Maiboroda]] | data-sort-value="2013" | 2013 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Файл:Vladimir Alekseyev (general).png|center|128px]] | ''[[:d:Q109491354|Владимир Алексеев]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-24 | ''[[:d:Q4142100|Golod'ki]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 57 | [[Файл:Admiral Vladimir Sergeyevich Vysotsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982209|Владимир Высоцкий]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-18 | ''[[:d:Q1004265|Комарно]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4314683|Nakhimov Naval School, Saint Petersburg]]'' | [[диңгезче]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vysotsky (Admiral)|Vladimir Vysotsky (Admiral)]] | data-sort-value="2021" | 2021-02-05 |- | style='text-align:right'| 58 | [[Файл:Vladimir Kasatonov (2026-09-30).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16662195|Владимир Касатонов]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kasatonov|Vladimir Kasatonov]] | |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q4227759|Владимир Колесников]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-14 | [[Гудаута]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | | |- | style='text-align:right'| 60 | [[Файл:Кочетков Владимир Анатольевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492924|Владимир Кочетков]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-03-05 | ''[[:d:Q27477358|Subbotino]]'' | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Kochetkov|Vladimir Kochetkov]] | |- | style='text-align:right'| 61 | | ''[[:d:Q28499146|Владимир Майстренко]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-04 | [[Псков]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q4496367|Kharkiv Guards Higher Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 62 | | ''[[:d:Q4301083|Владимир Молтенской]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-21 | ''[[:d:Q4128782|Vygonichi]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 63 | | ''[[:d:Q123014243|Владимир Николаевич Винокуров]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-03-08 | ''[[:d:Q4322742|Novikovo]]'' | ''[[:d:Q4450887|Tambov Higher Military Aviation Engineering School]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | ''[[:d:Q11350303|Special Purpose Center of the FSB of Russia]]'' | | |- | style='text-align:right'| 64 | [[Файл:Vladimir Seliverstov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65137359|Владимир Селивёрстов]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-08-01 | ''[[:d:Q4439455|Stanki]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Seliverstov|Vladimir Seliverstov]] | |- | style='text-align:right'| 65 | | ''[[:d:Q112992082|Владимир Сотников]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-22 | [[Олександрия]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 66 | | ''[[:d:Q4279689|Вячеслав Маляров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-10 | [[Балакау]] | ''[[:d:Q15846190|Smolensk State University of Sports]]'' | ''[[:d:Q4028259|103rd Guards Airborne Division]]'' | ''[[:d:Q294405|Alpha Group]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 67 | | ''[[:d:Q97184141|Вячеслав Сахнов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-04 | [[Лобня]] | | | | | data-sort-value="2008" | 2008-09-17 |- | style='text-align:right'| 68 | [[Файл:Gennady Anashkin, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4064999|Геннадий Анашкин]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-17 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Anashkin|Gennady Anashkin]] | |- | style='text-align:right'| 69 | [[Файл:Gennady Zhidko (official portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47005966|Геннадий Жидко]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-09-12 | ''[[:d:Q3711457|Sardoba District]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q28666102|Чырчык югары танклар җитәкчелеге һәм инженериясе укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Gennady Zhidko|Gennady Zhidko]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-16 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Файл:Yuriy Grehov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q84723671|Грехов, Юрий Николаевич]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-15 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Yuriy Grehov|Yuriy Grehov]] | |- | style='text-align:right'| 71 | | ''[[:d:Q4383357|Денис Пудовкин]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-13 | [[Ногинск]] | | ''[[:d:Q4335344|officer]]'' | ''[[:d:Q2350636|Vympel]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Файл:Dmitry Glushenkov in profile (2012-08-01).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492832|Дмитрий Глушенков]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-07-21 | [[Александров (шәһәр)|Александров]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 73 | [[Файл:Dmitry Klimenko, March 2000.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22137539|Дмитрий Клименко]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-22 | [[Нижын]] | ''[[:d:Q4331484|Odesa higher artillery command school]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q4070283|тупчы]]'' | | [[:commons:Category:Dmytro Klymenko|Dmytro Klymenko]] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:Dmitry Mironov, November 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26160915|Дмитрий Миронов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Mironov|Dmitry Mironov]] | |- | style='text-align:right'| 75 | | ''[[:d:Q30879032|Дмитрий Пронягин]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-09-11 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4460408|Tomsk High Military School of Communication Engineering]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 76 | [[Файл:Yevgeny Zinichev official portrait (mchs.gov.ru).jpg|center|128px]] | [[Евгений Зиничев]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Zinichev|Yevgeny Zinichev]] | data-sort-value="2021" | 2021-09-08 |- | style='text-align:right'| 77 | | ''[[:d:Q15070927|Евгений Лазебин]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-24 | ''[[:d:Q4460926|Topchikha]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4334747|Михаил Васильевич Фрунзе исемендәге Омск югары гомумгәскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 78 | [[Файл:Evgeniy Nikiforov (2018).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47453160|Евгений Никифоров]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-10 | ''[[:d:Q2378119|Aksha]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Evgeniy Nikiforov|Evgeniy Nikiforov]] | |- | style='text-align:right'| 79 | [[Файл:Евгений Валентинович Поплавский.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62714030|Евгений Поплавский]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-04 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Evgeny Valentinovich Poplavsky|Evgeny Valentinovich Poplavsky]] | |- | style='text-align:right'| 80 | [[Файл:Евгений Алексеевич Устинов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30887878|Евгений Устинов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-11-06 | [[Сосновски районы|Сосновское районы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Evgeniy Ustinov|Evgeniy Ustinov]] | |- | style='text-align:right'| 81 | [[Файл:Dmitry Medvedev and Eugeny Fedotov 19 feb 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482200|Евгений Федотов]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-23 | [[Ставрополь крае]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 82 | | ''[[:d:Q71164610|Зулкаид Каидов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-29 | ''[[:d:Q4099999|Burshag]]''<br/>''[[:d:Q619726|Agulsky District]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 83 | | ''[[:d:Q29516264|Игорь Медоев]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-20 | [[Владикавказ]] | | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 84 | [[Файл:Igor Mishutkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109491015|Игорь Мишуткин]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-03 | [[Рудный]] | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Igor Mishutkin|Igor Mishutkin]] | |- | style='text-align:right'| 85 | [[Файл:Ilya Sizov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q113579117|Илья Сизов]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-08-17 | [[Кинешма|Киңәшмә]] | | | | [[:commons:Category:Ilya Sizov|Ilya Sizov]] | |- | style='text-align:right'| 86 | [[Файл:Парад победы Симферополь 2020 7.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111685062|Константин Касторнов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q4240970|Krivyanskaya]]'' | ''[[:d:Q25390998|Орджоникидзе югары гомумхәрби идарә укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Konstantin Kastornov|Konstantin Kastornov]] | |- | style='text-align:right'| 87 | [[Файл:Leonty Shevtsov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1443232|Леонтий Шевцов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-14 | [[Степное (Тимирязев районы)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q52223|Ташкент югары гомумхәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Leonty Shevtsov|Leonty Shevtsov]] | |- | style='text-align:right'| 88 | | ''[[:d:Q120267362|Магомед Абдуразаков]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | ''[[:d:Q13667630|Teletl]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-08-17 |- | style='text-align:right'| 89 | | ''[[:d:Q120265882|Магомед Гамзатов]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-11-20 | [[Махачкала]] | | | | | data-sort-value="2015" | 2015-10-10 |- | style='text-align:right'| 90 | | ''[[:d:Q782149|Михаил Абрамов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-06 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 91 | [[Файл:Зусько Михаил Степанович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56358514|Михаил Зусько]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-24 | ''[[:d:Q4110015|Vetly]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q12090790|military leader]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Zusko|Mikhail Zusko]] | |- | style='text-align:right'| 92 | | ''[[:d:Q15070689|Михаил Кузнецов]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-21 | ''[[:d:Q4535103|Yurovo]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1936668|miner]]'' | ''[[:d:Q2350636|Vympel]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Файл:Mikhail Matveevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492602|Михаил Матвеевский]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-01 | ''[[:d:Q2217266|Kichmengsko-Gorodetsky District]]'' | | | | [[:commons:Category:Mikhail Matveevsky|Mikhail Matveevsky]] | |- | style='text-align:right'| 94 | [[Файл:Mikhail Nosulev, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62714111|Михаил Носулев]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-08 | [[Лабинск]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Nosulev|Mikhail Nosulev]] | |- | style='text-align:right'| 95 | [[Файл:Mikhail Teplinskiy 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4455230|Михаил Теплинский]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-09 | ''[[:d:Q2415358|Моспыне]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Michael Teplinskyi|Michael Teplinskyi]] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[Файл:2019 Nikolay Antoshkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4067585|Николай Антошкин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-19 | [[Кузьминовка (Федоровка районы)|Көҗмә]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Antoshkin|Nikolay Antoshkin]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-17 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Файл:Макаревич Олег Леонтьевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492544|Олег Макаревич]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-30 | [[Күзнәй]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Makarevich|Oleg Makarevich]] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[Файл:Oleg Yakushev, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126970985|Олег Якушев]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-24 | [[Чимкәнт]]<br/>[[Казакъ Совет Социалистик Республикасы|Казакъ Cовет Социалистик Республикаcы]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Oleg Yakushev|Oleg Yakushev]] | |- | style='text-align:right'| 99 | [[Файл:Бариев Радик Абрарович.jpg|center|128px]] | [[Радик Бариев (1961)|Радик Бариев]] | data-sort-value="1961" | 1961-07-31 | ''[[:d:Q4082543|Билокоровычи]]'' | | | | [[:commons:Category:Radik Bariev|Radik Bariev]] | |- | style='text-align:right'| 100 | | ''[[:d:Q4217205|Роман Катасонов]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-06-12 | [[Серпухов]] | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]'' | | ''[[:d:Q2350636|Vympel]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 101 | | ''[[:d:Q97640863|Руслан Холбан]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-04-26 | ''[[:d:Q1012868|Vulcănești]]'' | | [[офицер]] | | | data-sort-value="2009" | 2009-05-13 |- | style='text-align:right'| 102 | | [[Рәфәгать Хәбибуллин]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-28 | [[Вязгай]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Ryafagat Khabibullin|Ryafagat Khabibullin]] | data-sort-value="2016" | 2016-07-08 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Файл:Rustam Muradov.jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Моратов]] | data-sort-value="1973" | 1973-03-21 | ''[[:d:Q532847|Chinar]]'' | [[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Rustam Muradov|Rustam Muradov]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[Файл:Sergey Bakaneev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65658847|Сергей Баканеев]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-02-21 | ''[[:d:Q4079316|Батальщиковский]]'' | ''[[:d:Q4331484|Odesa higher artillery command school]]''<br/>''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Bakaneev|Sergey Bakaneev]] | |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q28665149|Сергей Бунин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-09 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 106 | | ''[[:d:Q119423251|Сергей Горячев]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-10-22 | [[Ожерелье]] | ''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-06-12 |- | style='text-align:right'| 107 | [[Файл:Sergey Istrakov (2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16656467|Сергей Истраков]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-05 | [[Черняховск]] | | | | [[:commons:Category:Sergey Istrakov|Sergey Istrakov]] | |- | style='text-align:right'| 108 | [[Файл:Sergey Kisel, 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62713910|Сергей Кисель]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-27 | [[Кызылурда]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Kisel|Sergey Kisel]] | |- | style='text-align:right'| 109 | [[Файл:Sergey Kuzovlev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19645742|Сергей Кузовлев]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-07 | [[Мичуринск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kuzovlev|Sergey Kuzovlev]] | |- | style='text-align:right'| 110 | [[Файл:Sergey Kuralenko (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22970390|Сергей Кураленко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-21 | [[Ратенов]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4496367|Kharkiv Guards Higher Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q4478136|Уссурийск Суворов хәрби укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Sergey Kuralenko|Sergey Kuralenko]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[Файл:Colonel General Sergei Makarov 19.06.2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275403|Сергей Макаров]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-19 | ''[[:d:Q1991209|Nikolayevka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Afanasievich Makarov|Sergey Afanasievich Makarov]] | |- | style='text-align:right'| 112 | [[Файл:Глава Республики Дагестан Сергей Меликов (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Меликов]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-12 | [[Орехово-Зуево]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q12789691|янарал-убирс]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Melikov|Sergey Melikov]] | |- | style='text-align:right'| 113 | [[Файл:Meniaylo's press-conference at TASS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4290693|Сергей Меняйло]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-22 | [[Алагир]] | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1412751|Azerbaijan Higher Military Naval School]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Meniaylo|Sergey Meniaylo]] | |- | style='text-align:right'| 114 | [[Файл:Palagin Sergey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15077541|Сергей Палагин]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-03-26 | [[Сарытау]] | | ''[[:d:Q20726593|вертолёт пилоты]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Palagin|Sergey Palagin]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | style='text-align:right'| 115 | [[Файл:Sergey Pinchuk (official portrait).jpg|center|128px]] | [[Сергей Пинчук]] | data-sort-value="1971" | 1971-07-26 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4314683|Nakhimov Naval School, Saint Petersburg]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Pinchuk|Sergey Pinchuk]] | |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Rudskoi.S.F.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q50379197|Сергей Рудской]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-02 | [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q3920471|Minsk Suvorov Military School]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Rudskoy|Sergey Rudskoy]] | |- | style='text-align:right'| 117 | [[Файл:Sevrukov Sergey.jpg|center|128px]] | [[Сергей Севрюков]] | data-sort-value="1964" | 1964-07-13 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1995987|Suvorov military school]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Sevrukov|Sergey Sevrukov]] | |- | style='text-align:right'| 118 | [[Файл:Sergey Ivanovich Chernyavsky (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18279902|Сергей Чернявский]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-04 | [[Сызран районы]] | ''[[:d:Q4447913|Syzran Higher Military Aviation School]]'' | ''[[:d:Q20726593|вертолёт пилоты]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Ivanovich Chernyavsky|Sergey Ivanovich Chernyavsky]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-09 |- | style='text-align:right'| 119 | [[Файл:Sergey Shavrin, July 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4519238|Сергей Шаврин]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-11-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Shavrin|Sergey Shavrin]] | |- | style='text-align:right'| 120 | | ''[[:d:Q64575077|Сергей Юдин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-06-22 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-10 |- | style='text-align:right'| 121 | | ''[[:d:Q109495066|Хасан Калоев]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-07-21 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q25390998|Орджоникидзе югары гомумхәрби идарә укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 122 | [[Файл:Russian Armed Forces General Staff Chief Gen. Yury Baluyevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1423289|Юрий Балуевский]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-09 | [[Трускавец|Трускаветс]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Baluyevsky|Yuri Baluyevsky]] | |- | style='text-align:right'| 123 | | ''[[:d:Q109486992|Юрий Евтушенко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-29 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4174329|Ekaterinburg Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-11-09 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:Yuriy Stavitskiy (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16701562|Юрий Ставицкий]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-21 | [[Мурманск өлкәсе]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q20824158|Инженер гаскәре маршалы А. И. Прошляков исемендә Төмән югары хәрби-инженер командалык укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]'' | ''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Stavitskiy|Yuriy Stavitskiy]] | |- | style='text-align:right'| 125 | | ''[[:d:Q28354845|Юрий Торшин]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-06 | ''[[:d:Q1966041|Belye Berega]]'' | | | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-11 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:Yakov Rezantsev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62713990|Яков Резанцев]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-17 | ''[[:d:Q25505846|Elbanka]]'' | ''[[:d:Q15622370|Far Eastern Higher Combined Arms Command School]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yakov Rezantsev|Yakov Rezantsev]] | |} {{Wikidata list end}} == Кораллы көчләр вәкиле булмаган кавалерлар == {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасына волонтёрлар керткән мәгълүматка нигезләнә, '''тулы түгел''' һәм хаталы була ала. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру/тулыландыру/төзәтү һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз. Тамгалары татарчалаштырылмаган чакта, башка телдәгесен бирә. ''Авышлы язу'' әлегә [[Татарча Википедия]]дә үзләре турында мәкалә булмаганнарны билгели.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P166 wd:Q18080423. ?item wdt:P31 wd:Q5 } |section= |sort=label |columns=number:#,p18:сурәт,label:Исем,p569,p19,p69,p106,p108,p373:медиа,p570 |thumb_size = 100}} {| class='wikitable sortable' ! # ! сурәт ! Исем ! туу датасы ! туу урыны ! уку йорты ! һөнәр төре ! эш урыны ! медиа ! үлем датасы |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q4374625|A. I. Potapov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-22 | ''[[:d:Q4174575|Елань-Коленовский район]]'' | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4481784|Федераль фәнни һигиена үзәге]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-09-26 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Файл:Ovcinnikov 14.5.2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q81216566|Adol'f Nikolaevič Ovčinnikov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-19 | [[Карачев]] | ''[[:d:Q12147571|vocational school in the Soviet Union]]'' | ''[[:d:Q2145981|реставратор]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-04-15 |- | style='text-align:right'| 3 | | ''[[:d:Q504888|Adolf Shayevich]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-28 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | ''[[:d:Q133485|раввин]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 4 | [[Файл:Akhmed Makhmudovich Dudayev (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55663482|Ahmed Dudaev]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-08-02 | ''[[:d:Q4169056|Duba-Yurt]]'' | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4150108|Grozny (TV channel)]]'' | | |- | style='text-align:right'| 5 | | ''[[:d:Q4507394|Albert Charkin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-16 | [[Биләү]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Albert Charkin|Albert Charkin]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-09 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Файл:Albert Likhanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5566407|Albert Likhanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-13 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q62083492|young adult author]]'' | | [[:commons:Category:Albert Likhanov|Albert Likhanov]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-25 |- | style='text-align:right'| 7 | | ''[[:d:Q24932839|Albert Pomortsev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 | | | ''[[:d:Q18702210|bandy player]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 8 | [[Файл:Aleftina Yevdokimova in Enough Stupidity in Every Wise Man.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15066210|Aleftina Evdokimova]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-06 | ''[[:d:Q4338095|Osnova]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Aleftina Yevdokimova|Aleftina Yevdokimova]] | data-sort-value="2025" | 2025-05-04 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Файл:RVIO Discussion Club.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4189962|Aleksandr Aleksandrovich Zdanovich]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-01-01 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q17489339|Яңа вакыт тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Zdanovich|Alexander Zdanovich]] | |- | style='text-align:right'| 10 | | ''[[:d:Q4363653|Aleksandr Aleksandrovitsj Piskoenov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-05 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q4076543|Aleksandr Baldin]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-02-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2001" | 2001-04-29 |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q16335388|Aleksandr Belokon]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-05 | ''[[:d:Q19615595|Журавинка]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-12-28 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Файл:Alexander Belousov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4082833|Aleksandr Belousov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-08 | [[Ровно|Ривне]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Belousov|Alexander Belousov]] | |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q4080862|Aleksandr Bezdolny]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-05 | [[Җалаулы (Павлодар өлкәсе)]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-12-02 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Файл:Alexander Braverman July 2011 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095597|Aleksandr Braverman]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-01 | [[Харьков]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Braverman|Aleksandr Braverman]] | |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q4100149|Aleksandr Butakov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-08-30 | [[Иркутск]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 17 | [[Файл:Alexander Chekalin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4508231|Aleksandr Chekalin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-06 | [[Верея]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Chekalin|Alexander Chekalin]] | |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q4508617|Aleksandr Chelpanov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-08 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 19 | [[Файл:Чернышев Александр Константинович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41573994|Aleksandr Chernyshev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-23 | | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Alexander Chernyshev|Alexander Chernyshev]] | |- | style='text-align:right'| 20 | [[Файл:Chuchalin1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4518375|Aleksandr Chuchalin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-05 | [[Реутов]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Grigorievich Chuchalin|Alexander Grigorievich Chuchalin]] | |- | style='text-align:right'| 21 | [[Файл:Alexander Dondukov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4166135|Aleksandr Dondukov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q333780|Yakovlev]]'' | [[:commons:Category:Alexander Dondukov|Alexander Dondukov]] | |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q4160862|Aleksandr Dzizinsky]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-01 | [[Фастив]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-01-14 |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q15065848|Aleksandr Dzyuba]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-13 | ''[[:d:Q4238259|Krasnoarmeysky]]'' | ''[[:d:Q4447913|Syzran Higher Military Aviation School]]'' | ''[[:d:Q1281521|fighter pilot]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q23655867|Aleksandr Efimovitsj Glazev]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-20 | ''[[:d:Q2217673|Dobrinsky District]]'' | | ''[[:d:Q25272184|kolkhoznik]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-12-08 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Файл:Alexander Faifman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4480647|Aleksandr Fayfman]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-08-10 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Faifman|Alexander Faifman]] | |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q4491249|Aleksandr Flyarkovsky]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-06 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-05-08<br/>2014-03-08 |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q15065364|Aleksandr Georgievitsj Gladisjev]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-15 | ''[[:d:Q4296298|Mirskoy]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q95791303|Aleksandr Golutva]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-18 | [[Лиепая]] | | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1826375|line producer]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 29 | [[Файл:Aleksandr Gorshkov (figure skater).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1393578|Aleksandr Gorshkov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-08 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Gorshkov|Aleksandr Gorshkov]] | data-sort-value="2022" | 2022-11-17 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Файл:Alexander Granberg (2007-04-02).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1668314|Aleksandr Granberg]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201841|Institute of Economics and Industrial Engineering]]''<br/>''[[:d:Q4426262|Commission for the Study of the Natural Productive Forces]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Granberg|Alexander Granberg]] | data-sort-value="2010" | 2010-08-22 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Файл:Alexander Nazarchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4312238|Aleksandr Grigorevitsj Nazartsjoek]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-06 | ''[[:d:Q4397329|Romanovo, Romanovsky District, Altai Krai]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Nazarchuk|Alexander Nazarchuk]] | data-sort-value="2021" | 2021-02-01 |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q39394488|Aleksandr Gritsenko]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-09 | [[Краснодар]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q4131780|Gazprom VNIIGAZ]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-02-21 |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q29051304|Aleksandr Kashtanov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-25 | ''[[:d:Q4097041|Броннитсы өязе]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q28378128|педолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Файл:Александр Кирилин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221307|Aleksandr Kirilin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-13 | | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]''<br/>''[[:d:Q136426|Progress State Research and Production Rocket Space Center]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Kirilin|Aleksandr Kirilin]] | |- | style='text-align:right'| 35 | [[Файл:Kosopkin (2007-07-06).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235183|Aleksandr Kosopkin]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-01 | [[Чита]] | | | | [[:commons:Category:Aleksandr Kosopkin|Aleksandr Kosopkin]] | data-sort-value="2009" | 2009-01-09 |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q4235105|Aleksandr Kosovan]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-26 | ''[[:d:Q341115|Akhtyrskiy]]'' | ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q15070415|Aleksandr Krasnikov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-08 | ''[[:d:Q1000831|Yegorlykskaya]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q4239770|Aleksandr Krasovsky]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-04-10 | [[Кировград]] | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2003" | 2003-06-02 |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q4242045|Aleksandr Kruzhalin]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-18 | [[Липецк]] | | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-06-23 |- | style='text-align:right'| 40 | [[Файл:Александр Петрович Кудрявцев (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4244579|Aleksandr Kudryavtsev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-03 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Petrovich Kudryatsev|Alexander Petrovich Kudryatsev]] | |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q30346064|Aleksandr Kulikov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-05-27 | [[Түбән Новгород]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-10-28 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Файл:Алекса́ндр Бори́сович Лебзя́к.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q620521|Aleksandr Lebziak]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-15 | [[Донецк]] | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | | [[:commons:Category:Alexandr Lebziak|Alexandr Lebziak]] | |- | style='text-align:right'| 43 | [[Файл:Alexander Lentsov 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19309851|Alexander Lentsov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-20 | ''[[:d:Q1968861|Kholmskaya]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Lentsov|Alexander Lentsov]] | |- | style='text-align:right'| 44 | | ''[[:d:Q15071226|Aleksandr Lisitsyn]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-07-03 | ''[[:d:Q23884876|Шатилово]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q7498982|РФА океанбелем институты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-02-11 |- | style='text-align:right'| 45 | [[Файл:Biologist Aleksandr Makarov in 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275329|Aleksandr Makarov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Makarov (biologist)|Alexander Makarov (biologist)]] | |- | style='text-align:right'| 46 | | ''[[:d:Q4275922|Aleksandr Makovsky]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-05-11 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Файл:Alexander Maltsev Panini 1979.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q582248|Aleksandr Maltsev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-20 | [[Кирово-Чепецк]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Maltsev|Alexander Maltsev]] | |- | style='text-align:right'| 48 | | ''[[:d:Q4280400|Aleksandr Manzhosin]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-28 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 49 | | ''[[:d:Q21106395|Aleksandr Matveenko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-20 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q193007|Сухой]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Matveenko|Aleksandr Matveenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-12 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Файл:Alexander Mikhailov, 2014.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4297299|Aleksandr Michailov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-15 | ''[[:d:Q2629594|Shchigrovsky District]]'' | ''[[:d:Q6687296|Ukrainian State University of Railway Transport]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Mikhailov|Alexander Mikhailov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-04 |- | style='text-align:right'| 51 | | ''[[:d:Q18044517|Aleksandr Michaylovitsj Dzjubenko]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-23 | ''[[:d:Q2634134|Okhtyrka Raion]]'' | ''[[:d:Q4123678|Вологда дәүләт сөтчелек сәнәгате академиясе]]'' | | | | data-sort-value="1999" | 1999-09-05 |- | style='text-align:right'| 52 | | ''[[:d:Q4298004|Aleksandr Mikhalchenko]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-04-15 | ''[[:d:Q4054984|Abramivka]]'' | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]'' | | | | data-sort-value="2019" | 2019-11-26 |- | style='text-align:right'| 53 | [[Файл:Alexandr Mindadze.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4294075|Aleksandr Mindadze]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Mindadze|Alexander Mindadze]] | |- | style='text-align:right'| 54 | [[Файл:Alexander Moiseev 2025 official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4299705|Aleksandr Moiseyev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-16 | ''[[:d:Q2589273|Borskoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114449|Александр Степанович Попов исемендәге хәрби-диңгез радиоэлектроника институты]]''<br/>''[[:d:Q18405150|Higher Special Officer Classes of the Navy]]'' | ''[[:d:Q10669499|naval officer]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Alexeevich Moiseev|Alexander Alexeevich Moiseev]] | |- | style='text-align:right'| 55 | | ''[[:d:Q19818038|Aleksandr Moskalets]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-25 | [[Минусинск]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 56 | [[Файл:Alexander Nazarov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4312127|Aleksandr Nazarov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-24 | [[Павлодар өлкәсе]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Aleksandr Nazarov|Aleksandr Nazarov]] | |- | style='text-align:right'| 57 | [[Файл:Alexander Nekipelov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4316505|Aleksandr Nekipelov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[:commons:Category:Alexander Nekipelov|Alexander Nekipelov]] | |- | style='text-align:right'| 58 | [[Файл:Aleksandr Pekarsh (2014-07-31).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q111794304|Aleksandr Pekarsh]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-30 | [[Кенәл]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]'' | ''[[:d:Q420843|Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Pekarsh|Aleksandr Pekarsh]] | |- | style='text-align:right'| 59 | | ''[[:d:Q4371934|Aleksandr Ponomaryov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-13 | [[Аткар]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 60 | [[Файл:Aleksander Aleksandrovich Potapov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4374613|Aleksandr Potapov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-05 | ''[[:d:Q4063019|Altyariq]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201621|Академик Н. Н. Бурденко исемендәге нейрохирургия институты]]'' | [[:commons:Category:Aleksander Potapov|Aleksander Potapov]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-15 |- | style='text-align:right'| 61 | | ''[[:d:Q109487866|Aleksandr Potapov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-06 | | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-04 |- | style='text-align:right'| 62 | [[Файл:ProshkinAA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4382330|Aleksandr Proshkin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4407688|Питырбур дәүләт кәмит театры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Proshkin|Aleksandr Proshkin]] | |- | style='text-align:right'| 63 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2022-06-12) 13.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15088821|Aleksandr Rumyantsev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-12 | ''[[:d:Q224764|Novoheorhiivsk]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4481780|National Medical Research Center of Pediatric Hematology, Oncology and Immunology]]'' | [[:commons:Category:Alexander Rumyantsev|Alexander Rumyantsev]] | |- | style='text-align:right'| 64 | [[Файл:Aleksandr Samokutyayev 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q928034|Aleksandr Samokutyayev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-13 | [[Пенза]] | [[Пенза дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4513575|Escuela Superior Militar de Aviación de Pilotos de Chernígov]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Samokutyayev|Aleksandr Samokutyayev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-17 |- | style='text-align:right'| 65 | | ''[[:d:Q4166488|Aleksandr Semjonovitsj Dontsjenko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-25 | [[Чита]] | ''[[:d:Q4208096|Казакъ илкүләм аграр университеты]]'' | [[галим]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | data-sort-value="2025" | 2025-11-30 |- | style='text-align:right'| 66 | | ''[[:d:Q120853746|Aleksandr Sergeevich Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-10<br/>1977-10-08 | ''[[:d:Q53898|Nikolskoye]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 67 | | ''[[:d:Q15066879|Aleksandr Sergeevitsj (diplomat) Zasipkin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-11 | | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 68 | | ''[[:d:Q4418657|Aleksandr Sergeyevich Sigov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-31 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 69 | | ''[[:d:Q111554133|Aleksandr Shkurko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-04 | [[Харьков]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q10333969|музейчылык белгече]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-04-10 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Файл:Alexander Skvortsov cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q555679|Aleksandr Skvortsov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-06 | [[Щёлково]] | ''[[:d:Q29017984|Ставрополь югары хәрби очучылар һәм штурманнар авиация училищесы]]''<br/>''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Skvortsov|Alexander Skvortsov]] | |- | style='text-align:right'| 71 | | ''[[:d:Q15076956|Aleksandr Soldatenkov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-14 | ''[[:d:Q4336208|Ырынбур өязе]]'' | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | ''[[:d:Q17394262|astronautical engineer]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-08-11 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Файл:Alexander Wladimirowitsch Starowoitow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4440158|Aleksandr Starovoitov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-18 | [[Балашау]] | [[Пенза дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-07-17 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Файл:Aleksandr Stempkovsky, July 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4441615|Aleksandr Stempkovsky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-03 | [[Серпухов]] | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201683|Institute for Design Problems in Microelectronics]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Stempkovsky|Aleksandr Stempkovsky]] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[Файл:RIAN archive 821412 1st Congress of People's Deputies of USSR (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446914|Aleksandr Sukharev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-10-11 | ''[[:d:Q19805136|Малая Трещевка]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Sukharev|Alexander Sukharev]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-07 |- | style='text-align:right'| 75 | | ''[[:d:Q2541942|Aleksandr Tatarinov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-25 | ''[[:d:Q182902|Chita Oblast]]'' | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 76 | | ''[[:d:Q15071612|Aleksandr Tikhonov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-17 | [[Прокопьевск]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 77 | | ''[[:d:Q28665009|Aleksandr Tretyekov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-03 | | ''[[:d:Q32360735|Novocherkassk Veterinary and Zootechnical Institute]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-11-09 |- | style='text-align:right'| 78 | | ''[[:d:Q4105792|Aleksandr Vedernikov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-23 | [[Воробьева Гора]]<br/>[[Мокино (Советск районы)]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q98834013|bass singer]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Vedernikov|Aleksandr Filippovich Vedernikov]] | data-sort-value="2018" | 2018-01-09 |- | style='text-align:right'| 79 | | ''[[:d:Q130286340|Aleksandr Veprev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-10 | ''[[:d:Q1658299|Ust-Ilimsky District]]'' | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q18405664|National Institute of Aviation Technologies JSC]]''<br/>[[Иркутск авиация заводы|Өркет авиация завыты]] | | |- | style='text-align:right'| 80 | [[Файл:Mikhailov-1998.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1996390|Aleksandr Yakovlevich Mikhailov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-05 | ''[[:d:Q4333966|Olovyannaya]]'' | ''[[:d:Q4154225|Ерак Көнчыгыш дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[җырчы]] | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Yakovlevich Mikhailov (actor)|Aleksandr Yakovlevich Mikhailov (actor)]] | |- | style='text-align:right'| 81 | | ''[[:d:Q15066890|Aleksandr Zakharov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932 | ''[[:d:Q2627920|Ustyuzhensky District]]'' | | [[инженер]] | | | data-sort-value="2002" | 2002 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Файл:Alexander Zelin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q984963|Aleksandr Zelin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-06 | ''[[:d:Q2354490|Перевальск]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zelin|Alexander Zelin]] | |- | style='text-align:right'| 83 | [[Файл:Alexander Zharov (2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11756298|Aleksandr Zharov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-11 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Zharov|Aleksandr Zharov]] | |- | style='text-align:right'| 84 | [[Файл:Жученко Александр Александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4181991|Aleksandr Zhuchenko]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-25 | [[Ессентуки]] | | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | ''[[:d:Q1338761|Молдова фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4127490|All-Russian Research Institute of Agricultural Biotechnology Russian Academy of Agricultural Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4397945|Russian Academy of Agricultural Sciences]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-06-01 |- | style='text-align:right'| 85 | [[Файл:Alexandra Frantseva (2013).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13222060|Aleksandra Frantseva]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-04-24 | [[Петропавловск-Камчатский]] | | ''[[:d:Q132041876|Para alpine skier]]'' | | [[:commons:Category:Alexandra Frantseva|Alexandra Frantseva]] | |- | style='text-align:right'| 86 | [[Файл:ParamonovAA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q269231|Aleksei Paramonov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-02-21 | [[Боровск]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q18702210|bandy player]]'' | | [[:commons:Category:Aleksei Paramonov|Aleksei Paramonov]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-24 |- | style='text-align:right'| 87 | [[Файл:Alexey Petrenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1966992|Aleksei Petrenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-26 | ''[[:d:Q4508779|Chemer]]'' | ''[[:d:Q4496334|Харкау милли сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Aleksey Petrenko (actor)|Aleksey Petrenko (actor)]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-22 |- | style='text-align:right'| 88 | | ''[[:d:Q19788434|Aleksei Tkachev]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-11 | ''[[:d:Q2783750|Bryansk Governorate]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-04-03 |- | style='text-align:right'| 89 | [[Файл:Aleksei German (Russian VOA) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622675|Aleksei Yuryevich German]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4424972|Смоленск дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''<br/>''[[:d:Q16702696|Studio PiÈF]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Aleksei Yuryevich German|Aleksei Yuryevich German]] | data-sort-value="2013" | 2013-02-21 |- | style='text-align:right'| 90 | | ''[[:d:Q2602906|Aleksej Norajrovič Sisakjan]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-14 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-05-01 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Файл:Alexey Aleshin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16272059|Aleksey Alyoshin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-05-24 | [[Ашкабад]] | [[Кемерово дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Aleshin|Alexey Aleshin]] | |- | style='text-align:right'| 92 | [[Файл:Ботян Алексей Николаевич 2016 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095212|Aleksey Botyan]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-01-28 | [[Чартавичы]] | | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Aleksiej Botian|Aleksiej Botian]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-13 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Файл:Фатьянов, почтовая марка РОССИЯ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4481497|Aleksey Fatyanov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-03-05 | [[Вязники|Вәзники]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12335006|өлкән сержант]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Fatyanov|Alexey Fatyanov]] | data-sort-value="1959" | 1959-11-13 |- | style='text-align:right'| 94 | | ''[[:d:Q4715975|Aleksey Galkin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-04-11 | [[Черкассы|Черкасы]] | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 95 | [[Файл:Aleksey Ivanov (2017-04-28).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30346241|Aleksey Ivanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-01-06 | ''[[:d:Q4025695|Sharyinsky District]]'' | | | | [[:commons:Category:Alexey Mikhailovich Ivanov|Alexey Mikhailovich Ivanov]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-04 |- | style='text-align:right'| 96 | | ''[[:d:Q18243133|Aleksey Ivanovich Kandinsky]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-02-24 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>[[профессор]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2000" | 2000-10-04 |- | style='text-align:right'| 97 | | ''[[:d:Q4213498|Aleksey Karabash]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-02-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003 |- | style='text-align:right'| 98 | | ''[[:d:Q360406|Aleksey Kiselyov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-17 | [[Рязань]] | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q22122536|boxing trainer]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-06-19 |- | style='text-align:right'| 99 | [[Файл:Alexey Kozlov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226689|Aleksey Kozlov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-21 | ''[[:d:Q3882808|Oparino]]'' | | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Alexey Kozlov|Alexey Kozlov]] | data-sort-value="2015" | 2015-11-02 |- | style='text-align:right'| 100 | | ''[[:d:Q4249483|Aleksey Kutepov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-10 | ''[[:d:Q111987519|Mirnyj (rejon jefriemowski)]]'' | ''[[:d:Q4304096|Мәскәү дәүләт инженер экологиясе университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4304096|Мәскәү дәүләт инженер экологиясе университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263208|Institute of Solution Chemistry]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-02-28 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Файл:Lipanov A..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4262412|Aleksey Lipanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-03 | ''[[:d:Q994485|Ust-Barguzin]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4480245|Lyubertsy Soyuz Science Production Association]]''<br/>[[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | [[:commons:Category:Aleksey Lipanov|Aleksey Lipanov]] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[Файл:Alexey Malinin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21641396|Aleksey Malinin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | ''[[:d:Q128124|тавыш режиссёры]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q2961972|production sound mixer]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Malinin|Alexey Malinin]] | |- | style='text-align:right'| 103 | | ''[[:d:Q26255720|Aleksey Markovitsj Kolomiets]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-07 | [[Черниговка (Диңгез буе крае)|Черниговка]] | | [[галим]] | | | data-sort-value="2026" | 2026-01-30 |- | style='text-align:right'| 104 | [[Файл:Col Gen Maslov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4283990|Aleksey Maslov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-23 | ''[[:d:Q19686046|Панское]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Fyodorovich Maslov|Alexey Fyodorovich Maslov]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-25 |- | style='text-align:right'| 105 | | ''[[:d:Q4715984|Aleksey Nasedkin]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-20 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2014" | 2014-12-04 |- | style='text-align:right'| 106 | [[Файл:Aven Nikolaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4320101|Aleksey Nikolaev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-31 | ''[[:d:Q4196582|Иванау сәнәгать өлкәсе]]'' | | | | [[:commons:Category:Alexey Nikolayev|Alexey Nikolayev]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-01 |- | style='text-align:right'| 107 | [[Файл:Aleksey Shabunin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39391943|Aleksey Shabunin]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-13 | [[Кемерово]] | ''[[:d:Q4219236|Кемерово дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[хирург]]<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4145421|С. П. Боткин исемендәге шәһәр клиник хастаханәсе]]'' | [[:commons:Category:Alexey Shabunin|Alexey Shabunin]] | |- | style='text-align:right'| 108 | | ''[[:d:Q111371483|Aleksey Sharov]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-06 | [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q15622370|Far Eastern Higher Combined Arms Command School]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-22 |- | style='text-align:right'| 109 | | ''[[:d:Q109490406|Aleksey Shmarinov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-06-09 |- | style='text-align:right'| 110 | | ''[[:d:Q4527490|Aleksey Shulezhko]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-11 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-12-14 |- | style='text-align:right'| 111 | | ''[[:d:Q15060943|Aleksey Shumilin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-10-04 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Файл:Презентация 29 июня 2013 г. на стадионе «Маракана».jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4429139|Aleksey Sorokin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2563977|senior management]]''<br/>''[[:d:Q123197930|association football executive]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Sorokin (football administrator)|Alexey Sorokin (football administrator)]] | |- | style='text-align:right'| 113 | | ''[[:d:Q16335619|Aleksey Ugarov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-30 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-03-01 |- | style='text-align:right'| 114 | [[Файл:Aleksey Vorobyev in Akademicheskiy District.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125127|Aleksey Vorobyov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | [[Вышний Волочёк районы]] | ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]'' | | | [[:commons:Category:Aleksey Vorobyev|Aleksey Vorobyev]] | |- | style='text-align:right'| 115 | | ''[[:d:Q4175386|Aleksey Yemelyanov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-15 | [[Ершичи районы]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-07-11 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Файл:Alexei Zemskii.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q26084479|Aleksey Zemsky]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-10-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Zemskii|Alexei Zemskii]] | |- | style='text-align:right'| 117 | [[Файл:Alexy (Kutiepov) 05 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4062011|Aleksy]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Alexius (Kutepov)|Alexius (Kutepov)]] | |- | style='text-align:right'| 118 | [[Файл:Алёна Владимировна Кауфман.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2832655|Alena Gorbunova]]'' | data-sort-value="1987" | 1987-06-30 | [[Екатеринбург]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Alyona Kaufman|Alyona Kaufman]] | |- | style='text-align:right'| 119 | [[Файл:Alevtina Fedulova (duma.gov.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482265|Alevtina Fedulova]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-14 | [[Электросталь]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alevtina Fedulova|Alevtina Fedulova]] | data-sort-value="2026" | 2026-02-05 |- | style='text-align:right'| 120 | [[Файл:Глава Митрополичьего округа РПЦ в Казахстане Митрополит Астанайский и Казахстанский Александр.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4060873|Alexander (Mogilyov)]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-18 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander (Mogilyov)|Alexander (Mogilyov)]] | |- | style='text-align:right'| 121 | [[Файл:Alexander Volkov (Udmurtia).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1378384|Alexander Alexandrovich Volkov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Volkov (politician)|Alexander Alexandrovich Volkov (politician)]] | data-sort-value="2017" | 2017-05-20 |- | style='text-align:right'| 122 | | ''[[:d:Q2642109|Alexander Andreev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201800|РФА Физик проблемнар институты]]''<br/>''[[:d:Q156598|Лейден университеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Fyodorovich Andreev|Aleksandr Fyodorovich Andreev]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-14 |- | style='text-align:right'| 123 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 83.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2833421|Alexander Babakov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-02-08 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Babakov|Alexander Babakov]] | |- | style='text-align:right'| 124 | [[Файл:Bastrykin 2026-03-07.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1485118|Alexander Bastrykin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-27 | [[Псков]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2577002|Investigative Committee of Russia]]'' | [[:commons:Category:Alexander Bastrykin|Alexander Bastrykin]] | |- | style='text-align:right'| 125 | [[Файл:Bedritskiy.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4080673|Alexander Bedritsky]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-10 | [[Аңгрән]] | [[Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты|Ташкент мәгълүмати технологияләр университеты]] | ''[[:d:Q2310145|метеоролог]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Bedritsky|Alexander Bedritsky]] | |- | style='text-align:right'| 126 | [[Файл:Alexander Belyakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4083536|Alexander Belyakov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-20 | [[Сортавала]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Belyakov|Alexander Belyakov]] | |- | style='text-align:right'| 127 | [[Файл:Alexander Dmitrievich Bondarenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109491608|Alexander Bondarenko]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-22 | ''[[:d:Q4238031|Krasnaya Polyana]]'' | | ''[[:d:Q131512|фермер]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Bondarenko|Alexander Bondarenko]] | |- | style='text-align:right'| 128 | | ''[[:d:Q4226415|Alexander Borisovich Kozhukhov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-06 | [[Шобаркодык]] | | ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-09-04 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Файл:Borovkov alexander 1968.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094322|Alexander Borovkov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Borovkov|Alexander Borovkov]] | data-sort-value="2026" | 2026-05-14 |- | style='text-align:right'| 130 | [[Файл:Bronshtein AS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097061|Alexander Bronshtein]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-19 | [[Хмельницкий|Хмелнытскый]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q21638293|National Medical Research Center of Coloproctology named after A. N. Ryzhikh]]'' | [[:commons:Category:Alexander Bronshtein|Alexander Bronshtein]] | |- | style='text-align:right'| 131 | | ''[[:d:Q2025985|Alexander Dmitriyev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3912947|Glinka Choir School]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | |- | style='text-align:right'| 132 | [[Файл:Official portrait of Alexander Fomin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28736608|Alexander Fomin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-05-25 | [[Риддер]] | ''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''<br/>''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Fomin|Alexander Fomin]] | |- | style='text-align:right'| 133 | [[Файл:Alexander Grushko 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3658303|Alexander Grushko]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-25 | [[Осло]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Grushko|Alexander Grushko]] | |- | style='text-align:right'| 134 | [[Файл:Сенатор Карелин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q187247|Alexander Karelin]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-09-19 | [[Новосибирск]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q12839983|wrestler]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Aleksandr Karelin|Aleksandr Karelin]] | |- | style='text-align:right'| 135 | [[Файл:Alexander Karlin 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1960321|Alexander Karlin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-29 | ''[[:d:Q1822589|Тюменцево районы]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Karlin|Alexander Karlin]] | |- | style='text-align:right'| 136 | [[Файл:Харчевский Александр Николаевич 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4496163|Alexander Kharchevsky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-09 | ''[[:d:Q219770|Жашкив]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Kharchevsky|Alexander Kharchevsky]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-14 |- | style='text-align:right'| 137 | [[Файл:Alexander Khinshtein (2024-12-05) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4497838|Alexander Khinshtein]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q16678105|Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Alexander Khinshtein|Alexander Khinshtein]] | |- | style='text-align:right'| 138 | [[Файл:Alexander Khloponin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q737860|Alexander Khloponin]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-03-06 | ''[[:d:Q35381|Colombo]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Khloponin|Alexander Khloponin]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[Файл:Inauguration of Alexandr Khodirev 18 september 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4498833|Alexander Khodyrev]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-08-16 | ''[[:d:Q3862887|Mordovo]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 140 | | ''[[:d:Q4499175|Alexander Kholminov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-08 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-11-26 |- | style='text-align:right'| 141 | | ''[[:d:Q4719314|Alexander Kinshchak]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-20 | [[Коломна]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 142 | [[Файл:Alexander Kolmakov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q544617|Alexander Kolmakov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-31 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Kolmakov|Alexander Kolmakov]] | |- | style='text-align:right'| 143 | | ''[[:d:Q4233262|Alexander Kornejev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-19 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q12902372|флейтист]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2010" | 2010-08-31 |- | style='text-align:right'| 144 | [[Файл:A A Kotenkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4236004|Alexander Kotenkov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-23 | ''[[:d:Q918992|Leningradsky District]]'' | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''<br/>''[[:d:Q4152016|Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең Гуманитар академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Kotenkov|Alexander Kotenkov]] | |- | style='text-align:right'| 145 | [[Файл:Alexander Lazarev, November 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2654948|Alexander Lazarev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-05 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 146 | [[Файл:Alexander Litvak.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4263554|Alexander Litvak]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q42704516|Faculty of Radiophysics, Nizhny Novgorod State University]]''<br/>''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201666|Нижгар эшле үзәлекчелек урнатмасы]]'' | [[:commons:Category:Alexander Litvak|Alexander Litvak]] | |- | style='text-align:right'| 147 | | ''[[:d:Q4267338|Alexander Losyukov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-15 | | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-11-16 |- | style='text-align:right'| 148 | [[Файл:Shilov's gallery (2024-11-01) 09 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4523838|Alexander Maxovich Shilov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexandr Shilov|Alexandr Shilov]] | |- | style='text-align:right'| 149 | [[Файл:Aleksandr Misurkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2655329|Alexander Misurkin]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-23 | ''[[:d:Q4176860|Yershichi]]'' | | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q15982858|motivational speaker]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Misurkin|Aleksandr Misurkin]] | |- | style='text-align:right'| 150 | [[Файл:Alexander Mitta.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1390108|Alexander Mitta]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-28 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3658608|карикатурачы рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Alexander Mitta|Alexander Mitta]] | data-sort-value="2025" | 2025-07-14 |- | style='text-align:right'| 151 | [[Файл:Spencer Abraham, Mohamed ElBaradei & Alexander Rumyantsev (01119229) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4400069|Alexander Rumyantsev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-26 | [[Сәрхәтабад]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Alexander Rumyantsev (minister)|Alexander Rumyantsev (minister)]] | |- | style='text-align:right'| 152 | [[Файл:Alexander Shiyanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42308842|Alexander Shiyanov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-29 | ''[[:d:Q4203105|Irgakly]]'' | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Shiyanov|Alexander Shiyanov]] | data-sort-value="2017" | 2017-10-23 |- | style='text-align:right'| 153 | [[Файл:А.Л. Сидоров.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q61550404|Alexander Sidorov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-15 | [[Ханты-Мансийск]] | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Sidorov|Aleksandr Sidorov]] | |- | style='text-align:right'| 154 | [[Файл:Titel Alexander 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458222|Alexander Titel]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-30 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | ''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | |- | style='text-align:right'| 155 | [[Файл:Alexander Voloshin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124082|Alexander Voloshin]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Alexander Staliyevich Voloshin|Alexander Staliyevich Voloshin]] | |- | style='text-align:right'| 156 | [[Файл:Открытие VI фестиваля Ночной Хоккейной Лиги 14.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1385616|Alexander Yakushev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-02 | [[Балашиха]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yakushev|Alexander Yakushev]] | |- | style='text-align:right'| 157 | [[Файл:Alexander Zaveryukha.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4182978|Alexander Zaveryukha]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-30 | ''[[:d:Q4539392|Yasnogorskiy]]'' | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-03-21 |- | style='text-align:right'| 158 | | ''[[:d:Q24010838|Alexander Zhamoida]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-12-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4127500|A.P. Karpinsky Russian Geological Research Institute]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-28 |- | style='text-align:right'| 159 | [[Файл:Dmitry Medvedev and Alexander Zhilkin (2009-08-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1778750|Alexander Zhilkin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-26 | ''[[:d:Q27535753|Tsvetnoye]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Әстерхан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhilkin|Alexander Zhilkin]] | |- | style='text-align:right'| 160 | [[Файл:Alexander Zhulin in 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q727580|Alexander Zhulin]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-20 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhulin|Alexander Zhulin]] | |- | style='text-align:right'| 161 | [[Файл:Alexander Zhuravlyov, 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23655980|Alexander Zhuravlyov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-12-02 | ''[[:d:Q974374|Golyshmanovo]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhuravlyov|Alexander Zhuravlyov]] | |- | style='text-align:right'| 162 | | ''[[:d:Q21712252|Alexander Zinenko]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-01-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 163 | [[Файл:Alexandr Zubkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q722063|Alexandr Zubkov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-10 | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | | ''[[:d:Q13383011|бабсличе]]''<br/>''[[:d:Q13382981|чаначы-спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Alexandr Zubkov|Alexandr Zubkov]] | |- | style='text-align:right'| 164 | [[Файл:Alexandra Levitskaya.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4256597|Alexandra Levitskaya]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexandra Levitskaya|Alexandra Levitskaya]] | |- | style='text-align:right'| 165 | [[Файл:АЛЕКСАНДРА ЗАХАРОВА 17 04 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4188704|Alexandra Zakharova]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-06-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Alexandra Zakharova|Alexandra Zakharova]] | |- | style='text-align:right'| 166 | [[Файл:Alexei Kasatonov 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1348811|Alexei Kasatonov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-14 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Kasatonov|Alexei Kasatonov]] | |- | style='text-align:right'| 167 | [[Файл:Alexey Meshkov, 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2643961|Alexei Meshkov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-22 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Meshkov (diplomat)|Alexey Meshkov (diplomat)]] | |- | style='text-align:right'| 168 | [[Файл:Vladimir Putin and Alexei Mishin 24 March 2014 (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1323788|Alexei Mishin]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-08 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexei Mishin|Alexei Mishin]] | |- | style='text-align:right'| 169 | [[Файл:Alexey Ostrovsky 2019.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4339012|Alexei Ostrovsky]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-01-14 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Ostrovsky|Alexey Ostrovsky]] | |- | style='text-align:right'| 170 | [[Файл:Alexey Pushkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4384817|Alexei Pushkov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-10 | [[Ханбалык|Пекин]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexey Pushkov|Alexey Pushkov]] | |- | style='text-align:right'| 171 | [[Файл:Александров Алексей Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4061077|Alexey Alexandrov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Alexey Alexandrov (politician)|Alexey Alexandrov (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 172 | | ''[[:d:Q4066414|Alexey Anichin]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-01 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 173 | [[Файл:Alexey Bugaev 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15925169|Alexey Bugaev]]'' | data-sort-value="1997" | 1997-03-30 | [[Красноярск]] | [[Себер федераль университеты]] | ''[[:d:Q132041876|Para alpine skier]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Bugaev|Alexey Bugaev]] | |- | style='text-align:right'| 174 | [[Файл:Alexey Chernyshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4514340|Alexey Chernyshyov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-28 | [[Новосергиевка районы]] | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexei Chernyshev|Alexei Chernyshev]] | |- | style='text-align:right'| 175 | [[Файл:Alexey Kukushkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q115941001|Alexey Kukushkin]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-23 | ''[[:d:Q4189139|Zayakoshye]]''<br/>''[[:d:Q4512935|Череповец өязе]]''<br/>[[Вологда өлкәсе]] | | | | [[:commons:Category:Alexey Kukushkin|Alexey Kukushkin]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-27 |- | style='text-align:right'| 176 | [[Файл:Alexey Kuzmenkov, 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118120604|Alexey Kuzmenkov]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-06-10 | [[Һорливка]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''<br/>''[[:d:Q104217028|Volsky Military Institute of Rear Services]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Kuzmenkov|Alexey Kuzmenkov]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[Файл:Alexey Likhachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q9956195|Alexey Likhachev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-23 | ''[[:d:Q137297985|Арзамас-75]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Likhachev|Alexey Likhachev]] | |- | style='text-align:right'| 178 | [[Файл:Alexey Panteleev.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4344281|Alexey Panteleev]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-02 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexey Panteleev|Alexey Panteleev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-02 |- | style='text-align:right'| 179 | [[Файл:Mikhail Mishustin with Alexei Rybnikov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q195773|Alexey Rybnikov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-17 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Alexei Rybnikov|Alexei Rybnikov]] | |- | style='text-align:right'| 180 | [[Файл:Alexey Shishkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28354924|Alexey Shishkov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-08 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4412489|North-Caucasian Military School]]''<br/>[[Кубан дәүләт университеты]] | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexey Shishkov|Alexey Shishkov]] | data-sort-value="2016" | 2016-09-25 |- | style='text-align:right'| 181 | | ''[[:d:Q85136931|Alexey Stepanovich Barchuk]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-14 | [[Волковяни]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q16062369|онколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4314501|Профессор Н. Н. Петров исемендәге онкология фәнни-тикшеренү институты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-10-09 |- | style='text-align:right'| 182 | [[Файл:Alexey Voyevoda (RUS).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q714637|Alexey Voyevoda]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-05-09 | ''[[:d:Q4209737|Kalynovytsia]]'' | | ''[[:d:Q13383011|бабсличе]]''<br/>''[[:d:Q56677347|кул көрәшчесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksey Voevoda|Aleksey Voevoda]] | |- | style='text-align:right'| 183 | [[Файл:Alina Pokrovskaya (2012-02-16).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369225|Alina Pokrovskaya]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-29 | [[Донецк]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Alina Pokrovskaya|Alina Pokrovskaya]] | |- | style='text-align:right'| 184 | [[Файл:Alisa Aksyonova (avo.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4060019|Alisa Aksyonova]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-13 | ''[[:d:Q3951105|Savino (urban locality), Savinsky District, Ivanovo Oblast]]'' | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4113090|Vladimir-Suzdal Museum-Reserve]]'' | [[:commons:Category:Alisa Aksyonova|Alisa Aksyonova]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-01 |- | style='text-align:right'| 185 | [[Файл:Demidova, Alla -NF 20191207 fRF05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1071694|Alla Demidova]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Alla Demidova|Alla Demidova]] | |- | style='text-align:right'| 186 | [[Файл:АллаГрязноваПортрет.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4151121|Alla Gryaznova]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-27 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Alla Gryaznova|Alla Gryaznova]] | |- | style='text-align:right'| 187 | [[Файл:2010 Likhachev Foundation Prize ceremony - Alla Manilova (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4280443|Alla Manilova]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4129748|School of Journalism & Mass Communication]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Alla Manilova|Alla Manilova]] | |- | style='text-align:right'| 188 | [[Файл:Alu Alkhanov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q319240|Alu Alkhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-20 | [[Балпык би кенте]] | ''[[:d:Q16677223|Institute of Mahilioŭ Ministry of Internal Affairs of the Republic of Belarus]]''<br/>''[[:d:Q4398525|РФ ЭЭМның Ростов юридик институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alu Alkhanov|Alu Alkhanov]] | |- | style='text-align:right'| 189 | [[Файл:Anastasija Davydova (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q240381|Anastasia Davydova]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-02-02 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]'' | | [[:commons:Category:Anastasia Davydova|Anastasia Davydova]] | |- | style='text-align:right'| 190 | | ''[[:d:Q4114833|Anastasia Voznesenskaya]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-01-14 |- | style='text-align:right'| 191 | [[Файл:Rakova Anastasiya Vladimirovna.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51667450|Anastasiya Rakova]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-02-08 | [[Ханты-Мансийск]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]'' | ''[[:d:Q4170550|Хант-Манси — Югра автономияле округы думасы]]''<br/>''[[:d:Q28667017|Government of the Khanty-Mansiysk Autonomous Okrug - Ugra]]''<br/>''[[:d:Q56689802|Избирательная комиссия Тюменской области]]''<br/>''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]''<br/>''[[:d:Q1961573|Ministry of Regional Development]]''<br/>''[[:d:Q4068147|Apparatus of the Government of Russia]]''<br/>[[Мәскәү хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Anastasiya Rakova|Anastasiya Rakova]] | |- | style='text-align:right'| 192 | | ''[[:d:Q4148325|Anatoli Grebnev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-11-02 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>[[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]] | ''[[:d:Q4426345|Kultura]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-06-19 |- | style='text-align:right'| 193 | | ''[[:d:Q3615113|Anatoli Isayev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q16984098|Higher School of Coaches]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-07-10 |- | style='text-align:right'| 194 | [[Файл:Anatoli Ivanishin 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q487622|Anatoli Ivanishin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-15 | [[Иркутск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Anatoli Ivanishin|Anatoli Ivanishin]] | |- | style='text-align:right'| 195 | | ''[[:d:Q16335536|Anatolij Tsyb]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-21 | ''[[:d:Q4194638|Zuyivtsi]]'' | ''[[:d:Q4469637|Uzhhorod National University]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q18245236|рентгенолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4287769|Россия медицина радиологиясе фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-11-08 |- | style='text-align:right'| 196 | | ''[[:d:Q4289839|Anatoliy Ivanovitsj (politik) Melnikov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-29 | ''[[:d:Q1822748|Talmensky District]]'' | | | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-11 |- | style='text-align:right'| 197 | | ''[[:d:Q4276644|Anatoliy Ivanovitsj Malasjenkov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-16 | [[Фәрганә]] | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-29 |- | style='text-align:right'| 198 | | ''[[:d:Q4234048|Anatoliy Koroteyev]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-22 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3152107|Keldysh Research Center]]'' | | |- | style='text-align:right'| 199 | | ''[[:d:Q29359280|Anatoliy Nikitin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-02-27 |- | style='text-align:right'| 200 | [[Файл:Anatoly Sidorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4418822|Anatoliy Sidorov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-02 | ''[[:d:Q2949626|Siva]]'' | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Sidorov|Anatoly Sidorov]] | |- | style='text-align:right'| 201 | | ''[[:d:Q15070698|Anatoliy Tichonovitsj Koezovlev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-04 | ''[[:d:Q849924|Bryukhovetsky District]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-02 |- | style='text-align:right'| 202 | | ''[[:d:Q20925379|Anatoliĭ Vasilʹevich Rzhanov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-04-09 | [[Иваново]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q1327627|электротехник]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4201787|Institute of Semiconductor Physics]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-07-25 |- | style='text-align:right'| 203 | | ''[[:d:Q4530060|Anatoliĭ Ėĭngorn]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-29<br/>1919 | [[Сембер]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-03-01 |- | style='text-align:right'| 204 | [[Файл:Anatoly Aksakov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059843|Anatoly Aksakov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-11-28 | [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ярмалай]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Aksakov|Anatoly Aksakov]] | |- | style='text-align:right'| 205 | [[Файл:Anatoly Alexandrov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4061076|Anatoly Alexandrov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-07 | ''[[:d:Q841029|Изәслав]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Alexandrov|Anatoly Alexandrov]] | |- | style='text-align:right'| 206 | [[Файл:Anatoly Antonov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4067324|Anatoly Antonov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-15 | [[Омск]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Antonov|Anatoly Antonov]] | |- | style='text-align:right'| 207 | [[Файл:Anatoly Belonogov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4082610|Anatoly Belonogov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-24 | ''[[:d:Q4475510|Umlekan]]'' | ''[[:d:Q4154233|Ерак Көнчыгыш дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Belonogov|Anatoly Belonogov]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-07 |- | style='text-align:right'| 208 | | ''[[:d:Q97498912|Anatoly Bykov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-19 | [[Белая Калитва]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-05-16 |- | style='text-align:right'| 209 | [[Файл:Anatoly Cherepashuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4512885|Anatoly Cherepaschuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-07 | [[Сызран]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1853182|Sternberg Astronomical Institute]]''<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Cherepaschuk|Anatoly Cherepaschuk]] | |- | style='text-align:right'| 210 | [[Файл:Anatoly Chubais 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q201005|Anatoly Chubais]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-16 | [[Барысав (шәһәр)|Барысау]] | ''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Chubais|Anatoly Chubais]] | |- | style='text-align:right'| 211 | [[Файл:Anatoly Derevyanko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4158848|Anatoly Derevyanko]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-09 | ''[[:d:Q18399212|Kozmodemyanovka]]'' | ''[[:d:Q4087768|Благовещенск дәүләт педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q2027201|Беларусь дәүләт педагогия университеты]]'' | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201411|Institute of Archaeology and Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Derevyanko|Anatoly Derevyanko]] | |- | style='text-align:right'| 212 | | ''[[:d:Q4171801|Anatoly Dyakov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-10 | ''[[:d:Q4283520|Marinskaya]]'' | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-08-12 |- | style='text-align:right'| 213 | | ''[[:d:Q487755|Anatoly Gribkov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-03-23 | ''[[:d:Q13664940|Dukhovoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Gribkov|Anatoly Gribkov]] | data-sort-value="2008" | 2008-02-12 |- | style='text-align:right'| 214 | [[Файл:Anatoly Guzhvin, April 2002.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4151671|Anatoly Guzhvin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-25 | [[Актүбә (Әстерхан өлкәсе)|Актүбә]] | [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Guzhvin|Anatoly Guzhvin]] | data-sort-value="2004" | 2004-08-17 |- | style='text-align:right'| 215 | [[Файл:Anatoly Isaikin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4203619|Anatoly Isaikin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-17 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q387543|Иркутск дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Isaykin|Anatoly Isaykin]] | |- | style='text-align:right'| 216 | | ''[[:d:Q487773|Anatoly Kolesov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-18 | ''[[:d:Q737748|Osakarov District]]'' | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-01-02 |- | style='text-align:right'| 217 | | ''[[:d:Q4231340|Anatoly Konstantinov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-10-22 |- | style='text-align:right'| 218 | [[Файл:Anatoly Kornukov-2 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4233431|Anatoly Kornukov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | [[Кадийивка (шәһәр)|Кадиевка]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Kornukov|Anatoly Kornukov]] | data-sort-value="2014" | 2014-07-01 |- | style='text-align:right'| 219 | | ''[[:d:Q4240491|Anatoly Kretov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-13 | ''[[:d:Q4422307|Skorodnoye]]'' | [[Белгород дәүләт технология университеты|Владимир Григорьевич Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4081709|Белгород өлкәсе думасы]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-07-29 |- | style='text-align:right'| 220 | [[Файл:5 Kroll+Fedorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4241573|Anatoly Kroll]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-04-20 | [[Чиләбе]] | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]'' | | [[:commons:Category:Anatoliy Kroll|Anatoliy Kroll]] | |- | style='text-align:right'| 221 | [[Файл:Анатолий Кузнецов (1995-11-26).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2003697|Anatoly Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Borisovich Kuznetsov|Anatoly Borisovich Kuznetsov]] | data-sort-value="2014" | 2014-03-07 |- | style='text-align:right'| 222 | [[Файл:Anatoly Lysenko 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4270654|Anatoly Lysenko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-14 | [[Винница]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4330237|Public Television of Russia]]''<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''<br/>''[[:d:Q4204952|Soviet Central Television]]''<br/>''[[:d:Q4288147|International Academy of Television and Radio]]''<br/>[[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Anatoly Lysenko|Anatoly Lysenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-20 |- | style='text-align:right'| 223 | | ''[[:d:Q62712644|Anatoly Mamonov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Каспийск]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | | ''[[:d:Q4081709|Белгород өлкәсе думасы]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004 |- | style='text-align:right'| 224 | [[Файл:Анатолий Марчевский открывает 32 кинофестиваль Россия 2021 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20651105|Anatoly Marchevsky]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-09 | [[Довжанск (Украина)|Довжанск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[Клоун|кылавын]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Marchevsky|Anatoly Marchevsky]] | |- | style='text-align:right'| 225 | [[Файл:Anatoly Margiyev, April 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4281203|Anatoly Margiyev]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-22 | | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Margiyev|Anatoly Margiyev]] | |- | style='text-align:right'| 226 | | ''[[:d:Q21641640|Anatoly Mertsalov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-20 | [[Орёл]] | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2009" | 2009-05-04 |- | style='text-align:right'| 227 | [[Файл:Anatoly Smelyansky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424269|Anatoly Mironovich Smelyansky]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-13 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318650|Минин үнивиристите]]'' | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Smelyansky|Anatoly Smelyansky]] | |- | style='text-align:right'| 228 | | ''[[:d:Q39083768|Anatoly Muranov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-13 | ''[[:d:Q1969516|Sarayevsky District]]'' | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-10 |- | style='text-align:right'| 229 | | ''[[:d:Q17412718|Anatoly Noskov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-11 | [[Рыбинск]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-07-20 |- | style='text-align:right'| 230 | [[Файл:Анатолий Пахомов-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4265869|Anatoly Pakhomov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-02 | ''[[:d:Q4323173|Novoarjánguelskaya]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Pakhomov|Anatoly Pakhomov]] | |- | style='text-align:right'| 231 | [[Файл:2010-06-19 Перминов Анатолий Николаевич.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q487968|Anatoly Perminov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-16 | ''[[:d:Q48947216|raïon de Tchernivsky]]'' | ''[[:d:Q4351538|Пирем хәрби ракета гаскәрләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Perminov|Anatoly Perminov]] | |- | style='text-align:right'| 232 | | ''[[:d:Q4373510|Anatoly Porshnev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-11 | [[Иваново өлкәсе]] | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-06-10 |- | style='text-align:right'| 233 | | ''[[:d:Q4383272|Anatoly Pugachyov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-12 | ''[[:d:Q16691371|Рахманово (Егорьевскан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q17345122|уролог]]''<br/>[[хирург]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-09-22 |- | style='text-align:right'| 234 | | ''[[:d:Q4401791|Anatoly Ryzhkin]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-21 | | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-26 |- | style='text-align:right'| 235 | | ''[[:d:Q4423402|Anatoly Sliva]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-10 | [[Славгарад|Слауһарад]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 236 | [[Файл:Anatoly Starikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28500607|Anatoly Starikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-18 | ''[[:d:Q19721849|Сыртинское сельское поселение]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Starikov|Anatoly Starikov]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-25 |- | style='text-align:right'| 237 | | ''[[:d:Q4448168|Anatoly Sysoyev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-09 | [[Златоуст]] | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-16 |- | style='text-align:right'| 238 | | ''[[:d:Q17684021|Anatoly Tikhonov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-08-21 |- | style='text-align:right'| 239 | | ''[[:d:Q112993456|Anatoly Turchak]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-28 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 240 | [[Файл:Усольцев.gif|center|128px]] | ''[[:d:Q18640613|Anatoly Usoltsev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-01 | ''[[:d:Q13643577|Ivanovka]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | | ''[[:d:Q4286173|Kalinin Machine-Building Plant]]''<br/>''[[:d:Q3700371|NPO Novator]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-11-15 |- | style='text-align:right'| 241 | | ''[[:d:Q97210058|Anatoly Vaskov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-09-15 | ''[[:d:Q2545989|Brasovsky District]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | style='text-align:right'| 242 | [[Файл:Vladimir Putin 20 August 2001-4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15066504|Anatoly Yefremov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-01-30 | ''[[:d:Q2607262|Приморски районы]]'' | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Yefremov|Anatoly Yefremov]] | data-sort-value="2009" | 2009-10-13 |- | style='text-align:right'| 243 | | ''[[:d:Q4183299|Anatoly Zavrazhnov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-06 | [[Сорочинск]] | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | [[укытучы]] | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 244 | [[Файл:Zhiharev general.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4180750|Anatoly Zhikharev]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-05 | ''[[:d:Q4381891|Protopopivka]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Anatoly Zhikharev|Anatoly Zhikharev]] | |- | style='text-align:right'| 245 | [[Файл:Andrey Reus (2008-08-12) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4393744|Andery Reus]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-10 | [[Чиләбе]] | | | | [[:commons:Category:Andrey Reus|Andrey Reus]] | |- | style='text-align:right'| 246 | [[Файл:Композитор Андрей Яковлевич Эшпай.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502147|Andrei Eshpai]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-05-15 | [[Козьмодемьянск]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q4525065|école Gnessine]]''<br/>''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Andrey Eshpai|Andrey Eshpai]] | data-sort-value="2015" | 2015-11-08 |- | style='text-align:right'| 247 | [[Файл:Andrei Fursenko 2010 Moscow Unesco.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q501649|Andrei Fursenko]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Fursenko|Andrei Fursenko]] | |- | style='text-align:right'| 248 | [[Файл:Andrey Isayev 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4203535|Andrei Isayev]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Isayev|Andrey Isayev]] | |- | style='text-align:right'| 249 | [[Файл:Andrey Klishas official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223993|Andrei Klishas]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-11-09 | [[Екатеринбург]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Andrey Klishas|Andrey Klishas]] | |- | style='text-align:right'| 250 | [[Файл:Andrey Kokoshin in 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4227402|Andrei Kokoshin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q16308157|американист]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Andrey Kokoshin|Andrey Kokoshin]] | |- | style='text-align:right'| 251 | [[Файл:2023 Andrei Konchalovsky (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55208|Andrei Konchalovsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q943995|impresario]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Andrei Konchalovsky|Andrei Konchalovsky]] | |- | style='text-align:right'| 252 | [[Файл:2021 Andrei Krasov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4239752|Andrei Krasov]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-27 | [[Новосергиевка районы]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Krasov|Andrei Krasov]] | |- | style='text-align:right'| 253 | [[Файл:Mylnikov Andrej Andreevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3740994|Andrei Mylnikov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-02-22 | [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q282718|mosaicist]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | [[:commons:Category:Andrey Mylnikov|Andrey Mylnikov]] | data-sort-value="2012" | 2012-05-16 |- | style='text-align:right'| 254 | [[Файл:Andrey Nikolayev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4320111|Andrei Nikolayev (military officer)]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 255 | [[Файл:Андрей Смирнов (10-06-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424586|Andrei Smirnov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Smirnov (actor)|Andrei Smirnov (actor)]] | |- | style='text-align:right'| 256 | [[Файл:Вице-адмирал Воложинский.png|center|128px]] | ''[[:d:Q18786016|Andrei Volozhinsky]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | [[Таллинн]] | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''<br/>''[[:d:Q4314683|Nakhimov Naval School, Saint Petersburg]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Volozhinsky|Andrey Volozhinsky]] | |- | style='text-align:right'| 257 | [[Файл:Andrey Yatskin (2024-05-13) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q99541861|Andrei Yatskin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-04-25 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q4248098|Курган югары хәрби-сәяси укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrei Yatskin|Andrei Yatskin]] | |- | style='text-align:right'| 258 | [[Файл:Andrey Denisov senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4157965|Andrej Denisov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-03 | [[Харьков]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrey Denisov|Andrey Denisov]] | |- | style='text-align:right'| 259 | [[Файл:Andrey Akimov (2023-10-11).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059500|Andrey Akimov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q806798|банкир]]'' | ''[[:d:Q1549389|ВТБ банкы]]''<br/>''[[:d:Q5295453|Donau Bank]]''<br/>''[[:d:Q56885947|IMAG]]''<br/>''[[:d:Q1924338|Gazprombank]]'' | [[:commons:Category:Andrey Akimov|Andrey Akimov]] | |- | style='text-align:right'| 260 | [[Файл:Andrey Anatolievich Kozicyn general director of UMMC.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226635|Andrey Anatolyevich Kozitsyn]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-09 | [[Югары Пышма]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q2961975|башкарма директор]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Andrey Anatolyevich Kozitsyn|Andrey Anatolyevich Kozitsyn]] | |- | style='text-align:right'| 261 | | ''[[:d:Q4083607|Andrey Belyansky]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-11 | ''[[:d:Q2427489|Bilokurakyne]]'' | ''[[:d:Q1968183|Донецк милли техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2006" | 2006-03-22 |- | style='text-align:right'| 262 | [[Файл:Bezrukov Photo Business.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24963220|Andrey Bezrukov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-30 | [[Канск]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q849751|Йорк университеты]]''<br/>''[[:d:Q273523|École Nationale des Ponts et Chaussées]]''<br/>''[[:d:Q49127|Җон Кеннеди ис. идарә итү мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q134962714|Russian spy]]'' | ''[[:d:Q863254|Foreign Intelligence Service]]'' | [[:commons:Category:Andrey Bezrukov|Andrey Bezrukov]] | |- | style='text-align:right'| 263 | [[Файл:Andrei Borisenko 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502101|Andrey Borisenko]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-04-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4483554|Saint Petersburg Lyceum 30]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Andrei Borisenko|Andrei Borisenko]] | |- | style='text-align:right'| 264 | [[Файл:Андрей Саввич Борисов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4093820|Andrey Borisov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-28 | ''[[:d:Q734349|Kobyaysky District]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Borisov|Andrey Borisov]] | |- | style='text-align:right'| 265 | [[Файл:Andrey Bulyga, 2024.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62714158|Andrey Bulyga]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | [[Сарыүзек (Җидесу өлкәсе)|Сарыүзек]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4475222|Uljanovská vyšší vojensko-technická škola]]''<br/>''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | ''[[:d:Q26204040|deputy minister]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Andrey Bulyga|Andrey Bulyga]] | |- | style='text-align:right'| 266 | [[Файл:Андрей Черненко (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15061421|Andrey Chernenko]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-19 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Andrey Chernenko|Andrey Chernenko]] | |- | style='text-align:right'| 267 | [[Файл:Andrey Dementyev 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1943650|Andrey Dementyev]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-16 | [[Тверь]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Andrey Dementyev (poet)|Andrey Dementyev (poet)]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-26 |- | style='text-align:right'| 268 | | ''[[:d:Q4755794|Andrey Glukhov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-01 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 269 | [[Файл:Andrey Gurev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152529|Andrey Guryev]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-24 | [[Красная Поляна (Лобня микрорайоны)|Красная Поляна]] | | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrey Gurev|Andrey Gurev]] | |- | style='text-align:right'| 270 | | ''[[:d:Q4248614|Andrey Ilyich Kurnakov]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-10-05 | [[Орёл]] | ''[[:d:Q4496242|Харьков сынлы сәнгать институты (1921-1963)]]''<br/>''[[:d:Q4336933|Oryol Art School]]''<br/>''[[:d:Q12166926|Харьков дәүләт дизайн һәм сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-02-07 |- | style='text-align:right'| 271 | [[Файл:Andrey Kaprin.png|center|128px]] | ''[[:d:Q57413972|Andrey Kaprin]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-08-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q16062369|онколог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>[[Россия халыклар дуслыгы университеты]]<br/>''[[:d:Q4304221|Moskovskiĭ nauchno-issledovatelʹskiĭ onkologicheskiĭ institut im. P.A. Gert͡sena]]''<br/>''[[:d:Q110319413|National Medical Research Radiological Center]]'' | [[:commons:Category:Andrey Kaprin|Andrey Kaprin]] | |- | style='text-align:right'| 272 | [[Файл:Андрей Леонидович Хазин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4494649|Andrey Khazin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | [[:commons:Category:Andrey Khazin|Andrey Khazin]] | |- | style='text-align:right'| 273 | [[Файл:Orgcommittee of 80th anniversary of Vladimir Zhirinovsky (2025-05-14) 15.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230645|Andrey Kondrashov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-06-30 | | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]'' | ''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]''<br/>''[[:d:Q223799|ТАСС]]'' | [[:commons:Category:Andrey Olegovich Kondrashov|Andrey Olegovich Kondrashov]] | |- | style='text-align:right'| 274 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2017-01-26) 09.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225537|Andrey Kovalchuk]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Kovalchuk|Andrey Kovalchuk]] | |- | style='text-align:right'| 275 | [[Файл:Andrey Lavrov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502113|Andrey Lavrov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-26 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q4243511|Кубань дәүләт физкультура, спорт һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q12840545|култупчысы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrey Lavrov|Andrey Lavrov]] | |- | style='text-align:right'| 276 | | ''[[:d:Q4255935|Andrey Lebedinsky]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-12-23 | [[Хабарау|Хабаровск]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-01-09 |- | style='text-align:right'| 277 | [[Файл:Andrey Makarevich Hockenheim - 1.jpg|center|128px]] | [[Андрей Макаревич|Andrey Makareviç]] | data-sort-value="1953" | 1953-12-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''<br/>''[[:d:Q16495374|Moscow school number 19]]'' | [[җырчы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q12374149|rock musician]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q21771805|winemaker]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q1492998|Mashina Vremeni]]''<br/>''[[:d:Q4336497|Оркестр креольского танго]]'' | [[:commons:Category:Andrey Makarevich|Andrey Makarevich]] | |- | style='text-align:right'| 278 | [[Файл:Andrey Myagkov in Office Romance, 1977 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502651|Andrey Myagkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | [[:commons:Category:Andrey Myagkov|Andrey Myagkov]] | data-sort-value="2021" | 2021-02-18 |- | style='text-align:right'| 279 | [[Файл:Andrei Petrov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502390|Andrey Petrov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Petrov|Andrei Petrov]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-15 |- | style='text-align:right'| 280 | [[Файл:2014-SakharovAN.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4409469|Andrey Sakharov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-02 | [[Кулебаки]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Andrei Sakharov (Historian)|Andrei Sakharov (Historian)]] | data-sort-value="2019" | 2019-06-26 |- | style='text-align:right'| 281 | | ''[[:d:Q16629484|Andrey Vdovin]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-21 | | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 282 | [[Файл:Anna Milenina (RUS) 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2560358|Anna Burmistrova]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-07-15 | [[Краснотурьинск]] | [[Россия дәүләт һөнәри-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Anna Burmistrova|Anna Burmistrova]] | |- | style='text-align:right'| 283 | | ''[[:d:Q4243478|Anna Kubanova]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-21 | | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-05-16 |- | style='text-align:right'| 284 | | ''[[:d:Q4420294|Anna Sinilkina]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-09-14 | ''[[:d:Q23879593|Сорочинка]]'' | | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997-08-26 |- | style='text-align:right'| 285 | | ''[[:d:Q4775706|Anton Chermashentsev]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-06-21<br/>1976-01-21 | [[Новосибирск]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 286 | [[Файл:Expedition 53 Qualification Exams (NHQ201708300012) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q592219|Anton Shkaplerov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-02-20 | [[Акъяр]] | | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Anton Shkaplerov|Anton Shkaplerov]] | |- | style='text-align:right'| 287 | [[Файл:Антон Златопольский (29-01-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14848579|Anton Zlatopolsky]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Anton Zlatopolskii|Anton Zlatopolskii]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[Файл:Antonina Seredina (1960).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q116478|Antonina Seredina]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-23 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''<br/>''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]'' | | [[:commons:Category:Antonina Seredina|Antonina Seredina]] | data-sort-value="2016" | 2016-09-02 |- | style='text-align:right'| 289 | [[Файл:Anthony (Cheremisov).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4067281|Antoniy]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-17 | ''[[:d:Q4456025|Ternovka]]'' | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Anthony (Cheremisov)|Anthony (Cheremisov)]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-23 |- | style='text-align:right'| 290 | [[Файл:Ara Abramyan 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4055033|Ara Abramyan]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-15 | ''[[:d:Q949136|Malishka]]'' | ''[[:d:Q4314967|Armenian National Agrarian University]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Ara Abramyan|Ara Abramyan]] | |- | style='text-align:right'| 291 | | ''[[:d:Q44683520|Arkade Krasnoshteyn]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-26 | [[Һорливка]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-05-01 |- | style='text-align:right'| 292 | [[Файл:Аркадий Викторович Бахин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4079822|Arkady Bakhin]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-08 | [[Каунас]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Arkady Bakhin|Arkady Bakhin]] | |- | style='text-align:right'| 293 | | ''[[:d:Q4096631|Arkady Brish]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-05-14 | [[Минск]] | ''[[:d:Q55385873|Faculty of Physics and Mathematics of the Belarusian State University]]'' | ''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4127504|Dukhov Automatics Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q17043283|Institute of Chemistry of BSSR Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-03-19 |- | style='text-align:right'| 294 | [[Файл:Deputy Prime Minister Arkady Dvorkovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1430324|Arkady Dvorkovich]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-03-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1982521|New Economic School]]''<br/>[[Дьюк университеты|Дьюк үнивирситите]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15916915|chess official]]''<br/>''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Vladimirovich Dvorkovich|Arkady Vladimirovich Dvorkovich]] | |- | style='text-align:right'| 295 | | ''[[:d:Q18848985|Arkady Mikhaylov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-24 | ''[[:d:Q18778727|Ilzho]]'' | ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-01-17 |- | style='text-align:right'| 296 | | ''[[:d:Q15072204|Armen Medvedev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-28 | [[Мәскәү]] | | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-12-13 |- | style='text-align:right'| 297 | | ''[[:d:Q4057375|Arnold Adamyan]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-06 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-09-11 |- | style='text-align:right'| 298 | | ''[[:d:Q4153612|Aron Davidson]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-05-12 | ''[[:d:Q148990|Сновск]]'' | ''[[:d:Q94192|Украина илкүләм металлургия академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-06-24 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Файл:Arsen Kanokov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q594635|Arsen Kanokov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-22 | [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Arsen Bashirovich Kanokov|Arsen Bashirovich Kanokov]] | |- | style='text-align:right'| 300 | | ''[[:d:Q59680950|Artem Totolian]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-25 | [[Гөмре]] | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-03-16 |- | style='text-align:right'| 301 | [[Файл:Mak Artur Afanasievich.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4275190|Arthur Mac]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-15 | [[Каманича]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4146907|Дәүләт оптика институты]]'' | [[:commons:Category:Artur Mak|Artur Mak]] | data-sort-value="2016" | 2016-02-21 |- | style='text-align:right'| 302 | [[Файл:Muraviev A.A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16678616|Artur Muravyov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-02-05 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | ''[[:d:Q4453265|Тверь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Artur Muraviev|Artur Muraviev]] | |- | style='text-align:right'| 303 | [[Файл:2023 Artem Zhoga.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q111434556|Artyom Zhoga]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-18 | ''[[:d:Q4524351|Shiroky]]'' | | ''[[:d:Q4991371|солдат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Artem Zhoga|Artem Zhoga]] | |- | style='text-align:right'| 304 | [[Файл:Аскольд Запашный.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4186648|Askold Zapashny]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-09-27 | [[Харьков]] | | ''[[:d:Q2429735|jongleur]]''<br/>[[Цирк|сыйрк]]<br/>''[[:d:Q11957145|акрабат]]''<br/>''[[:d:Q26876991|inline speed skater]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q8011071|animal trainer]]''<br/>''[[:d:Q3090865|tightrope walker]]''<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Askold Zapashny|Askold Zapashny]] | |- | style='text-align:right'| 305 | [[Файл:Джаримов А.А..JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2471231|Aslan Dzharimov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-07 | ''[[:d:Q4173585|Egerukhay]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aslan Dzarimov|Aslan Dzarimov]] | |- | style='text-align:right'| 306 | | ''[[:d:Q21140565|Aslan Jusoepovitsj Tsivadze]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-20 | [[Батум]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]''<br/>''[[:d:Q19908085|Frumkin Institute of Physical Chemistry and Electrochemistry]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 307 | [[Файл:Aslan Tkhakushinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q732556|Aslan Tkhakushinov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-12 | ''[[:d:Q4475254|Ulyap]]'' | [[Адыгея дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]'' | | [[:commons:Category:Aslan Tkhakuschinov|Aslan Tkhakuschinov]] | |- | style='text-align:right'| 308 | | ''[[:d:Q4219516|Aslanbek Kerashev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-25 | [[Майкоп]] | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | style='text-align:right'| 309 | | ''[[:d:Q4482178|Avangard Fedotov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-04-04 | [[Донецк]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[профессор]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2015" | 2015-12-27 |- | style='text-align:right'| 310 | [[Файл:БагратАлекян.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19613131|Bagrat Alekyan]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-15 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Bagrat Alekyan|Bagrat Alekyan]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[Файл:Zhamsuev BB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4178003|Bair Zhamsuev]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-29 | ''[[:d:Q393898|Aginskoye]]'' | ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Bair Zhamsuev|Bair Zhamsuev]] | |- | style='text-align:right'| 312 | [[Файл:Khakimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16713162|Bakhtiyer Khakimov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-19 | | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Bakhtiyor Khakimov|Bakhtiyor Khakimov]] | |- | style='text-align:right'| 313 | [[Файл:Belan Hamchiev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4495345|Belan Khamchiev]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-07 | ''[[:d:Q2029443|Sunzha]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Belan Hamchiev|Belan Hamchiev]] | |- | style='text-align:right'| 314 | [[Файл:Бэлла Куркова 17 ноября 2011 года (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4248485|Bella Kurkova]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-12-26 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Bella Kurkova|Bella Kurkova]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-19 |- | style='text-align:right'| 315 | | ''[[:d:Q47670067|Bella Zlatkis]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-05 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q806798|банкир]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 316 | | ''[[:d:Q4083887|Ben Bentsianov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-10-03 | [[Ростов-на-Дону]] | | ''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-04-02 |- | style='text-align:right'| 317 | [[Файл:Veniamin primorye.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q673905|Beniamin]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-08 | [[Хороль]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Beniamin (Pushkar)|Beniamin (Pushkar)]] | |- | style='text-align:right'| 318 | [[Файл:Berl Lazar 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2640998|Berl Lazar]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-19 | [[Милан]] | ''[[:d:Q642221|Tomchei Temimim]]'' | ''[[:d:Q4501412|Chief Rabbi]]''<br/>''[[:d:Q133485|раввин]]''<br/>''[[:d:Q2070184|shaliach]]'' | | [[:commons:Category:Berl Lazar|Berl Lazar]] | |- | style='text-align:right'| 319 | | ''[[:d:Q60826700|Boris Aleksandrovich Nikiforov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-02 | [[Әлшәй районы]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | | data-sort-value="2025" | 2025-12-28 |- | style='text-align:right'| 320 | [[Файл:Aleshin2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4063809|Boris Aleshin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-03-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q42952392|MIPT Department of Control and Applied Mathematics]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q4146900|Авиацион системалар дәүләт фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q1136226|Берләшкән авиатөзү корпорациясе]]''<br/>''[[:d:Q1840188|Rostec]]'' | [[:commons:Category:Boris Aleshin|Boris Aleshin]] | |- | style='text-align:right'| 321 | | ''[[:d:Q28529751|Boris Balashov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-04 | [[Тамбов өлкәсе]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 322 | [[Файл:Puttkamer, Chertok & Dick in Moscow (cropped), only Chertok.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q470193|Boris Chertok]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-03-01 | [[Луҗ]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Boris Chertok|Boris Chertok]] | data-sort-value="2011" | 2011-12-14 |- | style='text-align:right'| 323 | [[Файл:Boris Gaugar.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16635499|Boris Gaidar]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-19 | [[Запорожье]] | ''[[:d:Q4208094|Казакъстан милли тыйб университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[:commons:Category:Boris Gaidar|Boris Gaidar]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-29 |- | style='text-align:right'| 324 | [[Файл:Борис Говорин (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4140881|Boris Govorin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-27 | [[Иркутск]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Boris Govorin|Boris Govorin]] | |- | style='text-align:right'| 325 | | ''[[:d:Q4073731|Boris Ilitsj Ajuev]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-16 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 326 | | ''[[:d:Q4196002|Boris Ivanov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-28 | [[Одесса]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-12-02 |- | style='text-align:right'| 327 | | ''[[:d:Q101110622|Boris Ivanovich Nikonov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-03 | [[Рәүде (Свердловск өлкәсе)|Рәүде]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 328 | | ''[[:d:Q4491467|Boris Ivanovitsj (Geroy Sotsialistitsjeskogo Troeda) Fomin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-18 | [[Костянтынивка|Костәнтынивка]] | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-04-14 |- | style='text-align:right'| 329 | | ''[[:d:Q4225535|Boris Kovalchuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-10 | [[Магнитогорск]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201720|Institute of High Current Electronics]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-02-07 |- | style='text-align:right'| 330 | [[Файл:Ректор МИИТа Борис Лёвин.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4272898|Boris Lyovin]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Boris Alekseyevich Lyovin|Boris Alekseyevich Lyovin]] | data-sort-value="2023" | 2023-06-30 |- | style='text-align:right'| 331 | [[Файл:Boris Lubimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4271497|Boris Lyubimov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Boris Lubimov|Boris Lubimov]] | |- | style='text-align:right'| 332 | [[Файл:Boris Maltsev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279493|Boris Maltsev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-12 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Boris Maltsev|Boris Maltsev]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-02 |- | style='text-align:right'| 333 | | ''[[:d:Q18245433|Boris Mayorsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-19 | | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 334 | [[Файл:Борис Мессерер 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291289|Boris Messerer]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q11613590|театраль сәхнә мохите дизайнеры]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Boris Messerer|Boris Messerer]] | |- | style='text-align:right'| 335 | [[Файл:Мясоедов Б.Ф. 2008.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17675584|Boris Myasoyedov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-02 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q7263638|Россия фәннәр академиясенең Владимир Иванович Вернадский исемендәге Геохимия һәм аналитик химия институты]]'' | [[:commons:Category:Boris Myasoedov|Boris Myasoedov]] | |- | style='text-align:right'| 336 | | ''[[:d:Q16335480|Boris Mylnikov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-02 | [[Санкт-Петербург]] | | | | | data-sort-value="2013" | 2013-06-12 |- | style='text-align:right'| 337 | | ''[[:d:Q4316864|Boris Nemensky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]''<br/>''[[:d:Q4408486|Saratov Art School]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Boris Nemensky|Boris Nemensky]] | |- | style='text-align:right'| 338 | | ''[[:d:Q4223834|Boris Nikolaevitsj Klimitsjev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-01 | [[Тум|Томск]] | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2013" | 2013-09-14 |- | style='text-align:right'| 339 | | ''[[:d:Q481381|Boris Nikolayevich Yeryomin]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-03-06 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Nikolayevich Yeryomin|Boris Nikolayevich Yeryomin]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-04 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Файл:Борис Обносов 02 (04-01-2022).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18634690|Boris Obnosov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q3339447|Tactical Missiles Corporation]]'' | [[:commons:Category:Boris Obnosov|Boris Obnosov]] | |- | style='text-align:right'| 341 | | ''[[:d:Q4335049|Boris Onyky]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-20 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-11 |- | style='text-align:right'| 342 | | ''[[:d:Q4188796|Boris Petrowitsch Sachartschenja]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-01 | [[Орша]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | | data-sort-value="2005" | 2005-04-10 |- | style='text-align:right'| 343 | | ''[[:d:Q39083170|Boris Pissetskiï]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-24 | [[Новосибирск]] | | ''[[:d:Q108124869|fencing coach]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 344 | [[Файл:Boris R Rotenberg Moscow asv2018-01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4398632|Boris Rotenberg]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>[[менеджер]] | | [[:commons:Category:Boris Romanovich Rotenberg|Boris Romanovich Rotenberg]] | |- | style='text-align:right'| 345 | [[Файл:Boris Runov 20.02.2015.png|center|128px]] | ''[[:d:Q15088801|Boris Runov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-05-24 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[:commons:Category:Boris Runov|Boris Runov]] | data-sort-value="2017" | 2017-09-22 |- | style='text-align:right'| 346 | | ''[[:d:Q4296620|Boris Sergeevitsj Mitin]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-27 | ''[[:d:Q21851144|Знаменка]]'' | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-11-03 |- | style='text-align:right'| 347 | | ''[[:d:Q4420214|Boris Sinelnikov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945 | [[Николаев (Николаев өлкәсе)|Мыколаив]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 348 | [[Файл:Слюсарь Борис Николаевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108269948|Boris Slyusar]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-24 | ''[[:d:Q4071983|Atamanskaya]]'' | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q1027577|Rostvertol]]'' | [[:commons:Category:Boris Sliusar'|Boris Sliusar']] | data-sort-value="2015" | 2015-08-13 |- | style='text-align:right'| 349 | | ''[[:d:Q4453657|Boris Tevlin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-12 | [[Сарытау]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2012" | 2012-07-02 |- | style='text-align:right'| 350 | | ''[[:d:Q15060942|Boris Tichonovitsj Sjoemilin]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-25 | [[Брянск]] | ''[[:d:Q15262522|Minsk Higher Party School]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-05-15 |- | style='text-align:right'| 351 | | ''[[:d:Q893684|Boris Tishchenko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-12-09 |- | style='text-align:right'| 352 | | ''[[:d:Q4102509|Boris Vaynshteyn]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-10 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16744668|физико-химик]]''<br/>''[[:d:Q15142825|кристаллограф]]'' | ''[[:d:Q4201552|РФА бәллүрбелем институты]]'' | | data-sort-value="1996" | 1996-10-28 |- | style='text-align:right'| 353 | | ''[[:d:Q4107647|Boris Veremey]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-12-25 | ''[[:d:Q3859660|Misheronsky]]'' | | ''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-06 |- | style='text-align:right'| 354 | [[Файл:Boris Volynov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q448538|Boris Volynov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-18 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q379318|flight instructor]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Volynov|Boris Volynov]] | |- | style='text-align:right'| 355 | | ''[[:d:Q32362508|Boris Zubarev]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-11-19 | [[Иркутск]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-01-31 |- | style='text-align:right'| 356 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2016-03-10) 34.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4194287|Boris Zubitsky]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-12-16 | [[Кемерово]] | ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Zubitskiy|Boris Zubitskiy]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-07 |- | style='text-align:right'| 357 | [[Файл:Bruno Freindlich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q442973|Bruno Freindlich]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-09-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4479389|Annenschule]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1186567|Александр тиятры]]'' | [[:commons:Category:Bruno Freindlich|Bruno Freindlich]] | data-sort-value="2002" | 2002-07-07<br/>2002-07-09 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Файл:Buwaisar Saytiev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313452|Buvaisar Saitiev]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-03-11 | [[Хәсәүйорт]] | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Buwaisar Saytiev|Buwaisar Saytiev]] | data-sort-value="2025" | 2025-03-02 |- | style='text-align:right'| 359 | [[Файл:Пуликовский Константин Борисович.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1961031|Constantine Pulikovsky]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-09 | [[Уссурийск]] | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Pulikovsky|Konstantin Pulikovsky]] | |- | style='text-align:right'| 360 | | ''[[:d:Q24883886|Damba Zhalsarayev]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-05 | ''[[:d:Q21806361|Dodo-Gol]]''<br/>''[[:d:Q740565|Khorinsky District]]'' | | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-01-21 |- | style='text-align:right'| 361 | [[Файл:Голощекин Давид Семенович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1178577|David Goloschekin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-10 | [[Мәскәү]] | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1327329|multi-instrumentalist]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q12800682|саксофонист]]''<br/>''[[:d:Q15981151|җазмен]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:David Goloschekin|David Goloschekin]] | |- | style='text-align:right'| 362 | [[Файл:Иоселиани, Давид Георгиевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16656045|David Ioseliani]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-06-03 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:David Ioseliani|David Ioseliani]] | |- | style='text-align:right'| 363 | | ''[[:d:Q24350831|David Kantor]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-12-05 | ''[[:d:Q4345019|Parafiivka]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="1996" | 1996-06-26 |- | style='text-align:right'| 364 | [[Файл:David Toukhmanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q925653|David Tukhmanov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[композитор]] | | [[:commons:Category:David Tukhmanov|David Tukhmanov]] | |- | style='text-align:right'| 365 | | ''[[:d:Q4061649|Denis Alekseyev]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-29 | | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | | |- | style='text-align:right'| 366 | | ''[[:d:Q33106392|Devil Minasbekyan]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-23 | ''[[:d:Q158903|Шуша]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 367 | [[Файл:Dmitriy Sautin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q555752|Dmitri Sautin]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-03-15 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]'' | ''[[:d:Q16004431|competitive diver]]'' | | [[:commons:Category:Dmitriy Sautin|Dmitriy Sautin]] | |- | style='text-align:right'| 368 | | ''[[:d:Q4447405|Dmitri Sukhorukov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-11-02 | ''[[:d:Q21335036|Bely Kolodez, Shebekinsky District, Belgorod Oblast]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16670724|Ленинград хәрби-мөһәндислек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-07-08 |- | style='text-align:right'| 369 | [[Файл:Mother I am also 80 years old.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1972155|Dmitri Zhilinsky]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-25 | ''[[:d:Q4123415|Volkovka]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Zhilinsky|Dmitry Zhilinsky]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-29 |- | style='text-align:right'| 370 | [[Файл:Dmitry Aristov 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30880475|Dmitry Aristov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-01-12 | [[Саликам]] | ''[[:d:Q4114560|Хәрби финанс-икътисади институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4220275|Kyiv Suvorov Military School]]''<br/>''[[:d:Q56305706|Вайсковы фінансава-эканамічны ўнівэрсытэт]]'' | | | [[:commons:Category:Dmitry Aristov|Dmitry Aristov]] | |- | style='text-align:right'| 371 | | ''[[:d:Q4097568|Dmitry Bryantsev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-18 | [[Санкт-Петербург]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q8178443|либреттист]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-06-29 |- | style='text-align:right'| 372 | [[Файл:Dmitry Bulgakov (official portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098840|Dmitry Bulgakov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-20 | ''[[:d:Q18770098|Verkhneye Gurovo]]'' | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q104217028|Volsky Military Institute of Rear Services]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Dmitry Bulgakov|Dmitry Bulgakov]] | |- | style='text-align:right'| 373 | [[Файл:GaevDV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2629823|Dmitry Gayev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Gayev|Dmitry Gayev]] | data-sort-value="2012" | 2012-10-27 |- | style='text-align:right'| 374 | [[Файл:Hvorostovsky (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q333201|Dmitry Khvorostovsky]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-10-16 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q4239224|Краснояр дәүләт музыка һәм театр академиясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Dmitri Hvorostovsky|Dmitri Hvorostovsky]] | data-sort-value="2017" | 2017-11-22 |- | style='text-align:right'| 375 | [[Файл:Dk2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223733|Dmitry Klimov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-13 | [[Лихославль]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[галим]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201677|Institute for Problems in Mechanics of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Dmitrii Mikhaylovich Klimov|Dmitrii Mikhaylovich Klimov]] | |- | style='text-align:right'| 376 | | ''[[:d:Q4279936|Dmitry Mamleyev]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-12 | [[Кукан]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q42909|хәбәрче]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-02-02 |- | style='text-align:right'| 377 | [[Файл:Dmitry Mezentsev (2018-11-09).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q385485|Dmitry Mezentsev]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Dmitry Mezentsev|Dmitry Mezentsev]] | |- | style='text-align:right'| 378 | [[Файл:Dmitry Mindiashvili, September 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4294090|Dmitry Mindiashvili]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4239244|Красноярск дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Mindiashvili|Dmitry Mindiashvili]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-24 |- | style='text-align:right'| 379 | [[Файл:Dmitry Pevtsov 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3400285|Dmitry Pevtsov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Pevtsov|Dmitry Pevtsov]] | |- | style='text-align:right'| 380 | [[Файл:Dmitry-Rundkvist.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4400114|Dmitry Rundkvist]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q4146793|Vernadsky State Geological Museum]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Rundkvist|Dmitry Rundkvist]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-15 |- | style='text-align:right'| 381 | [[Файл:Dmitry Utkin passport photo (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q45666735|Dmitry Utkin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-11 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] | | ''[[:d:Q38239859|army officer]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Utkin|Dmitry Utkin]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-23 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Файл:Dmitriy Yazov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48041|Dmitry Yazov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-08<br/>1923-11-08 | ''[[:d:Q25730364|Yazovo]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Dmitry Timofeyevich Yazov|Dmitry Timofeyevich Yazov]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-25 |- | style='text-align:right'| 383 | [[Файл:Zavgayev Doku.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1967713|Doku Zavgayev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-22 | ''[[:d:Q4083843|Beno-Yurt]]'' | ''[[:d:Q4145910|Тау төбәге дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Doku Zavgayev|Doku Zavgayev]] | |- | style='text-align:right'| 384 | | ''[[:d:Q61792108|Donat Sarkisov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-09-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q3615132|патологоанатом]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3368718|патолог]]''<br/>''[[:d:Q10872101|анатом]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-11-16 |- | style='text-align:right'| 385 | [[Файл:Эдгард Запашный.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4186654|Edgard Zapashny]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-11 | [[Ялта]] | ''[[:d:Q30257758|Moscow Institute of Entrepreneurship and Law]]''<br/>''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | ''[[:d:Q8011071|animal trainer]]''<br/>''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q154409|Moscow State Circus]]'' | [[:commons:Category:Edgard Zapashny|Edgard Zapashny]] | |- | style='text-align:right'| 386 | | ''[[:d:Q55650238|Eduard Ailamazyan]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-02 | [[Егорьевск]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q24935583|Д. О. Отт исемендәге акушерлык, гинекология һәм репродуктология фәнни-тикшеренү институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 387 | [[Файл:Artemev eduard 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q706995|Eduard Artemyev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-30 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q2109840|Academy of Choral Art named after V.S. Popov]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Eduard Artemyev|Eduard Artemyev]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-29 |- | style='text-align:right'| 388 | | ''[[:d:Q1287921|Eduard Asadov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-09-07 | [[Мары]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="2004" | 2004-04-21 |- | style='text-align:right'| 389 | [[Файл:Eduard Esterleyn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21663663|Eduard Esterleyn]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-28 | ''[[:d:Q18791846|Nekrasovo, Saratov Oblast]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Esterleyn|Eduard Esterleyn]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-10 |- | style='text-align:right'| 390 | [[Файл:Эдуард Хиль (17-11-2007) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q360190|Eduard Khil]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-04 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q16686025|Petersburg-concert]]'' | [[:commons:Category:Eduard Khil|Eduard Khil]] | data-sort-value="2012" | 2012-06-04 |- | style='text-align:right'| 391 | | ''[[:d:Q4501890|Eduard Khrutsky]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-05-15 | [[Мәскәү]] | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-06-02 |- | style='text-align:right'| 392 | [[Файл:KocherginES.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4236701|Eduard Kochergin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q112730632|theater artist]]''<br/>''[[:d:Q11613590|театраль сәхнә мохите дизайнеры]]''<br/>''[[:d:Q47492700|theatre maker]]'' | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 393 | | ''[[:d:Q4283081|Eduard Martsevich]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-29 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-10-12 |- | style='text-align:right'| 394 | | ''[[:d:Q4375009|Eduard Potyomkin]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-14 |- | style='text-align:right'| 395 | | ''[[:d:Q2025507|Eduard Rozovsky]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-07-26 |- | style='text-align:right'| 396 | [[Файл:Eduard Sagalaev 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4404393|Eduard Sagalaev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-03 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q4406337|Сәмәрканд дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Sagalaev|Eduard Sagalaev]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-13 |- | style='text-align:right'| 397 | [[Файл:Edward Serov 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4417727|Eduard Serov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Edward Serov|Edward Serov]] | data-sort-value="2016" | 2016-09-19<br/>2016 |- | style='text-align:right'| 398 | | ''[[:d:Q4427257|Eduard Sokolow]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-08 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-05 |- | style='text-align:right'| 399 | | ''[[:d:Q4123358|Eduard Volkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-18 | [[Донецк өлкәсе]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-06-04 |- | style='text-align:right'| 400 | | ''[[:d:Q3656851|Eduard Volodarsky]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-03 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-10-08 |- | style='text-align:right'| 401 | [[Файл:Edvard Radzinsky 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q283859|Edvard Radzinsky]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-09-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304158|Мәскәү тарих-архив институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Edvard Radzinsky|Edvard Radzinsky]] | |- | style='text-align:right'| 402 | [[Файл:Анисимов Выставки 5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4189635|Efrem Zverkov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-01 | ''[[:d:Q18405779|Нестерово]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-07-31 |- | style='text-align:right'| 403 | [[Файл:Catherine Lakhova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4255359|Ekaterina Filippovna Lachova]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-26 | [[Екатеринбург]] | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Catherine Lakhova|Catherine Lakhova]] | |- | style='text-align:right'| 404 | | ''[[:d:Q4174550|Ekaterina Ilinitsjna Elanskaja]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-07-16 |- | style='text-align:right'| 405 | [[Файл:Ekaterina Maximova 1972.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q254142|Ekaterina Maximova]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | [[Зур театр]] | [[:commons:Category:Ekaterina Maksimova|Ekaterina Maksimova]] | data-sort-value="2009" | 2009-04-28 |- | style='text-align:right'| 406 | [[Файл:Elena Dementieva at the 2010 US Open 06 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11667|Elena Dementieva]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-10-15<br/>1981-10-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Elena Dementieva|Elena Dementieva]] | |- | style='text-align:right'| 407 | [[Файл:Голухова, Елена Зеликовна.png|center|128px]] | ''[[:d:Q29358799|Elena Golukhova]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-11 | | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Elena Golykhova|Elena Golykhova]] | |- | style='text-align:right'| 408 | [[Файл:Remizova Elena 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q15979662|Elena Remizova]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-09-22 | [[Петухово (Курган өлкәсе)|Петухово]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Elena Remizova|Elena Remizova]] | |- | style='text-align:right'| 409 | [[Файл:Elena Tchaikovskaia 2019 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q515855|Elena Tchaikovskaia]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Elena Tchaikovskaia|Elena Tchaikovskaia]] | |- | style='text-align:right'| 410 | [[Файл:Sibneftemash PX2Q0030.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4344022|Elena Vladimirovna Panina]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-29 | [[Рославль]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Elena Panina|Elena Panina]] | |- | style='text-align:right'| 411 | [[Файл:2011 Rostelecom Cup - Vodorezova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q273999|Elena Vodorezova]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-05-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Elena Vodorezova|Elena Vodorezova]] | |- | style='text-align:right'| 412 | [[Файл:Elisso Virsaladze 20171101 184452.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q273667|Eliso Virsaladze]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-09-14 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q2478876|Tbilisi State Conservatoire]]'' | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q657167|University of Music and Theatre Munich]]'' | [[:commons:Category:Eliso Virsaladze|Eliso Virsaladze]] | |- | style='text-align:right'| 413 | [[Файл:Emilia Moskvitina, March 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63381333|Emilia Moskvitina]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-14 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q3127709|harpist]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Emilia Moskvitina|Emilia Moskvitina]] | data-sort-value="2026" | 2026-07-29 |- | style='text-align:right'| 414 | [[Файл:Eugen Doga (3).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2632350|Eugen Doga]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-01 | ''[[:d:Q1994861|Mocra]]'' | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Eugen Doga|Eugen Doga]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-03 |- | style='text-align:right'| 415 | | ''[[:d:Q4279501|Eugene Maltsev]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-09 | [[Рязань өлкәсе]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-12-24 |- | style='text-align:right'| 416 | [[Файл:Церемония награждения медалью «Герой Труда Российской Федерации» 02 (Канаева).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q253431|Eugenia Kanaeva]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-04-02 | [[Омск]] | | ''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeniya Olegovna Kanayeva|Yevgeniya Olegovna Kanayeva]] | |- | style='text-align:right'| 417 | | ''[[:d:Q4172828|Eugeniusz]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-30 | [[Навагрудак|Наваһрудак]] | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-10-11 |- | style='text-align:right'| 418 | [[Файл:Eugeny Gerasimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136019|Evgeniy Gerasimov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q465501|каскадер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Eugeny Gerasimov|Eugeny Gerasimov]] | |- | style='text-align:right'| 419 | | ''[[:d:Q4412931|Evgeniy Nikolaevitsj Sedov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-22 | [[Павловск (Воронеж өлкәсе)]] | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127519|Бөтенроссия җимешле культуралары селекциясе фәнни-тикшеренү институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 420 | [[Файл:Evgeniy Steblov 2015 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3061588|Evgeniy Steblov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Steblov|Evgeniy Steblov]] | |- | style='text-align:right'| 421 | | ''[[:d:Q4297432|Evgeniya Mikhailova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-09 | ''[[:d:Q1275240|Suntar]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 422 | | ''[[:d:Q15065461|Evgeniĭ Danilovich Goldberg]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-25 | [[Тум|Томск]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2008" | 2008-05-31 |- | style='text-align:right'| 423 | [[Файл:Evgeniy Knyazev (2018).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4224937|Evgeny Kniazev]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-09 | ''[[:d:Q4422753|Скуратовский]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeniy Vladimirovich Knyazev (aktors)|Yevgeniy Vladimirovich Knyazev (aktors)]] | |- | style='text-align:right'| 424 | | ''[[:d:Q4298549|Evgeny Mishenko]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-09 | [[Вязники|Вәзники]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-07-20 |- | style='text-align:right'| 425 | | ''[[:d:Q4298417|Evgeny Mishin]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-07-17 | ''[[:d:Q2637060|Верхнеднепровск районы]]'' | ''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q5352191|техник]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-01-18 |- | style='text-align:right'| 426 | [[Файл:Eugene Shlyakhto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55102706|Evgeny Shlyakhto]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-29 | ''[[:d:Q2628088|Pogar]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q50036173|Russian Society of Cardiology]]''<br/>''[[:d:Q30199003|Almazov Centre]]''<br/>''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Shlyakhto|Evgeny Shlyakhto]] | |- | style='text-align:right'| 427 | | ''[[:d:Q4452500|Evgeny Tatarsky]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-10 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-02-23 |- | style='text-align:right'| 428 | | ''[[:d:Q4526465|Ewald Emiljewitsch Spielrain]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-09 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q107290369|физик-җылылыкчы]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-03-31 |- | style='text-align:right'| 429 | | ''[[:d:Q65123965|Faikov Yury Ivanovich]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-16 | [[Сысоевка]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2022" | 2022-10-13 |- | style='text-align:right'| 430 | [[Файл:2025-FedonkinMA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1930226|Mikhail Fedonkin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-19 | [[Орехово-Зуево]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | ''[[:d:Q4398112|Изге Алладан сүз итүче Яхъя исемендәге Россия православ университеты]]''<br/>''[[:d:Q4135690|Geological Institute of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Fedonkin|Mikhail Fedonkin]] | |- | style='text-align:right'| 431 | | ''[[:d:Q4515184|Fedor Chekhankov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-21 | [[Чиләбе]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-08-01 |- | style='text-align:right'| 432 | | ''[[:d:Q5857941|Fedor Serbinenko]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-24 | [[Ставрополь крае]]<br/>''[[:d:Q4162862|Dmitrievskoe]]''<br/>''[[:d:Q2470618|Krasnogvardeysky District, Stavropol Krai]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q9385011|neurosurgeon]]'' | ''[[:d:Q4201621|Академик Н. Н. Бурденко исемендәге нейрохирургия институты]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-03-01 |- | style='text-align:right'| 433 | [[Файл:Admiral of the fleet Feliks Nikolayevich Gromov1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q525238|Feliks Gromov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-29 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Feliks Gromov|Feliks Gromov]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-22 |- | style='text-align:right'| 434 | | ''[[:d:Q4326942|Fjodor Dzaboevitsj Nogaev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-20 | [[Владикавказ]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-02-19 |- | style='text-align:right'| 435 | | ''[[:d:Q4169417|Fjodor Ivanovitsj Doebovitskiy]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[Тамбов губернасы]] | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-02-16 |- | style='text-align:right'| 436 | [[Файл:Frants Klintsevich, 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15702796|Frants Klintsevich]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-15 | [[Крайванцы]] | ''[[:d:Q4410170|Sverdlovsk Military-Political Tank Artillery High School]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Frants Klintsevich|Frants Klintsevich]] | |- | style='text-align:right'| 437 | | ''[[:d:Q4099232|Fyodor Bunkin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-17 | ''[[:d:Q21635358|Аксіньіна]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-05-06 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Файл:LadyginFI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1974927|Fyodor Ladygin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-10 | ''[[:d:Q2216782|Короча районы]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q12789691|янарал-убирс]]'' | | [[:commons:Category:Fyodor Ladygin|Fyodor Ladygin]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-11 |- | style='text-align:right'| 439 | | ''[[:d:Q4369760|Fyodor Polenov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]'' | | | | data-sort-value="2000" | 2000-11-30 |- | style='text-align:right'| 440 | | ''[[:d:Q4394087|Fyodor Reshetnikov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-11-25 | ''[[:d:Q4283183|Marchikhina Buda]]'' | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4101968|Андрей Анатольевич Бочвар исемендәге Органик булмаган материаллар югары технологик фәнни-тикшеренү институты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-06-19 |- | style='text-align:right'| 441 | [[Файл:RUSMARKA-3355.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1965296|Fyodor Uglov]]'' | data-sort-value="1904" | 1904-09-22 | ''[[:d:Q16663551|Kirensky Uyezd]]'' | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q96036530|health activist]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q482980|автор]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-06-22 |- | style='text-align:right'| 442 | [[Файл:The grave of the Hero of Socialist Labor Fyodor Vasilyev.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4104710|Fyodor Vasilyev]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-10-15 | ''[[:d:Q4100585|Буценіна]]'' | | | | [[:commons:Category:Fyodor Vasilyev (farmer)|Fyodor Vasilyev (farmer)]] | data-sort-value="2000" | 2000-11-20 |- | style='text-align:right'| 443 | | ''[[:d:Q4133049|Gadzhi Gamzatov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-05 | ''[[:d:Q18279705|Tsada]]'' | ''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]'' | ''[[:d:Q4153937|Dagestan Scientific Center RAS]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-10-06<br/>2011-10-05 |- | style='text-align:right'| 444 | | ''[[:d:Q4066351|Galina Anisimova]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-07-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-12-06 |- | style='text-align:right'| 445 | [[Файл:Galina Kulakova Grenoble 1968 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q466589|Galina Kulakova]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-29 | [[Удмуртия]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Galina Kulakova|Galina Kulakova]] | |- | style='text-align:right'| 446 | [[Файл:Савельева Галина Михайловна.png|center|128px]] | ''[[:d:Q26255467|Galina Savelyeva]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-23 | ''[[:d:Q13636597|Kuwaka]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q13645592|MSU Faculty]]'' | [[:commons:Category:Galina Savelyeva|Galina Savelyeva]] | data-sort-value="2022" | 2022-11-29 |- | style='text-align:right'| 447 | | ''[[:d:Q4523055|Galina Shergova]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-08-31 | [[Чита]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-05-11 |- | style='text-align:right'| 448 | | ''[[:d:Q4150026|Garis Grodbergas]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-03 | [[Клайпеда]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q765778|органист]]''<br/>[[композитор]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-11-10 |- | style='text-align:right'| 449 | [[Файл:Gedeon (Dokukin).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4134721|Gedeon]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-18 | ''[[:d:Q477166|Novopokrovskaya]]'' | ''[[:d:Q1823638|Старапул руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Gedeon (Dokukin)|Gedeon (Dokukin)]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-21 |- | style='text-align:right'| 450 | | ''[[:d:Q4370596|Gennadi Poloka]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-07-15 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]]<br/>[[Самар]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-12-05 |- | style='text-align:right'| 451 | | ''[[:d:Q112977145|Gennadiy Biryukov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-17 | [[Рудня (шәһәр)|Рудня]]<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q4097537|Брянск дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-08-18 |- | style='text-align:right'| 452 | | ''[[:d:Q15071402|Gennadiy Dmitrievitsj Likov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-04-02 | [[Абакан]] | ''[[:d:Q1296887|Новосибирск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]''<br/>[[инженер]] | | | data-sort-value="2001" | 2001-07-07 |- | style='text-align:right'| 453 | [[Файл:Gennady Kirillov 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19618050|Gennadiy Nikolaevitsj Kirillov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-18 | [[Бахмут (Донецк өлкәсе)|Бахмут]] | | | | [[:commons:Category:Gennady Kirillov|Gennady Kirillov]] | |- | style='text-align:right'| 454 | [[Файл:Gennady Zibrov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28665307|Gennadiy Zibrov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-29 | ''[[:d:Q19804644|Borshchyovo]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Gennadiy Zibrov|Gennadiy Zibrov]] | |- | style='text-align:right'| 455 | [[Файл:2012-05-03. Геннадий Антохин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107998556|Gennady Antokhin]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-06 | [[Красноярск]] | | [[диңгезче]]<br/>''[[:d:Q849424|көймә капитаны]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Antohin|Gennady Antohin]] | |- | style='text-align:right'| 456 | | ''[[:d:Q4083541|Gennady Belyakov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-09-11 | [[Красноярск]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q174220|Академик Михаил Фёдорович Решетнёв исемендәге Себер дәүләт аэро-космос университеты]]''<br/>''[[:d:Q212071|ректор]]''<br/>''[[:d:Q4129667|Higher Attestation Commission of Russia]]'' | | |- | style='text-align:right'| 457 | [[Файл:Bordovsky and Medvedev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4093508|Gennady Bordovsky]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-10 | ''[[:d:Q1765130|Altaysky District]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Bordovsky|Gennady Bordovsky]] | |- | style='text-align:right'| 458 | | ''[[:d:Q15065272|Gennady Gatilov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-25 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 459 | | ''[[:d:Q4139303|Gennady Gladkov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q64356038|musical theatre composer]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-10-16 |- | style='text-align:right'| 460 | [[Файл:Gorbunov GA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4143694|Gennady Gorbunov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-01 | [[Нәриман районы|Нариман районы]] | [[Әстерхан дәүләт техник университеты|Әстерхан дәүләт техника университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Gennadiy Gorbunov|Gennadiy Gorbunov]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-17 |- | style='text-align:right'| 461 | | ''[[:d:Q18238395|Gennady Gubin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-06 | [[Яңа Мәскәү]] | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 462 | | ''[[:d:Q4229277|Gennady Komarov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-02 | ''[[:d:Q9174369|Kraskovo]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 463 | [[Файл:Conference on RACIP2 Group Photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226731|Gennady Kozlov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-25 | ''[[:d:Q4475024|Ульянинское сельское поселение]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Kozlov|Gennady Kozlov]] | |- | style='text-align:right'| 464 | [[Файл:ГЯКрасников 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4238198|Gennady Krasnikov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-30 | [[Тамбов]] | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4310655|Mikron Group]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Gennady Krasnikov|Gennady Krasnikov]] | |- | style='text-align:right'| 465 | [[Файл:Gennady Kulik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4246171|Gennady Kulik]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-20 | ''[[:d:Q2533365|Novosokolnichesky District]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Kulik|Gennady Kulik]] | data-sort-value="2023" | 2023-06-16 |- | style='text-align:right'| 466 | | ''[[:d:Q4249854|Gennady Kutsev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-17 | ''[[:d:Q2502487|Ushumun]]'' | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q387543|Иркутск дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q56315244|Ministry of Higher and Secondary Specialized Education of the RSFSR]]''<br/>''[[:d:Q100234137|State Committee for Public Education]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-10-09 |- | style='text-align:right'| 467 | | ''[[:d:Q4284839|Gennady Matishov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4534163|Southern Scientific Center RAS]]''<br/>''[[:d:Q4308104|Murmansk Marine Biological Institute]]'' | | |- | style='text-align:right'| 468 | [[Файл:Меликьян, Геннадий Георгиевич, депутат ГД.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4289472|Gennady Melikyan]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-27 | [[Кропоткин (шәһәр)|Кропоткин]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | | [[:commons:Category:Gennadiy Melikyan|Gennadiy Melikyan]] | |- | style='text-align:right'| 469 | [[Файл:Gennadiy Onishchenko 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2384738|Gennady Onishchenko]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-20 | ''[[:d:Q1427896|Çaŋgır-Taş]]'' | ''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q26832546|медицина администраторы]]''<br/>''[[:d:Q1068947|chief physician]]''<br/>''[[:d:Q93120567|chief medical officer]]'' | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | [[:commons:Category:Gennadiy Onishchenko|Gennadiy Onishchenko]] | |- | style='text-align:right'| 470 | [[Файл:Gennadiy Osipov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4337871|Gennady Osipov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-27 | [[Рузай]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Gennady Osipov|Gennady Osipov]] | |- | style='text-align:right'| 471 | | ''[[:d:Q24642283|Gennady Panatov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-20 | [[Усть-Лабинск]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]'' | ''[[:d:Q642622|Beriev]]'' | [[:commons:Category:Gennady Panatov|Gennady Panatov]] | |- | style='text-align:right'| 472 | | ''[[:d:Q21154132|Gennady Ponomarev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | [[хокук белгече]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-02 |- | style='text-align:right'| 473 | [[Файл:Геннадий Райков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4388959|Gennady Raykov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-08 | [[Хабарау|Хабаровск]] | [[Омск дәүләт техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Gennadiy Raykov|Gennadiy Raykov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-28 |- | style='text-align:right'| 474 | | ''[[:d:Q4403907|Gennady Savin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-15 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q42952392|MIPT Department of Control and Applied Mathematics]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4288062|Joint Supercomputer Center of the Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]'' | | |- | style='text-align:right'| 475 | | ''[[:d:Q85867247|Gennady Turmov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-28 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q499220|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-11-11 |- | style='text-align:right'| 476 | | ''[[:d:Q15064846|Gennady Vavilov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-07 | [[Абдулла (шәһәр)|Абдулла]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 477 | [[Файл:Gennady Voronin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125484|Gennady Voronin]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-26 | ''[[:d:Q731716|Belogorsky District]]'' | ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4146817|Goskomoboronprom Rossii]]''<br/>''[[:d:Q16709940|Ulyanovsk ammunition plant]]''<br/>''[[:d:Q2826650|Federal Agency for Technical Regulation and Metrology]]'' | [[:commons:Category:Gennady Voronin|Gennady Voronin]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-22 |- | style='text-align:right'| 478 | | ''[[:d:Q2427354|Gennady Yukhtin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-30 | ''[[:d:Q19868972|Chubovka]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-02-18 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Файл:Gen maj Zaycev Gennadiy Nikolaevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q11301660|Gennady Zaytsev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-11 | [[Чусавай районы]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Zaitsev|Gennady Zaitsev]] | |- | style='text-align:right'| 480 | | ''[[:d:Q4180312|Gennady Zhilin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-11 | ''[[:d:Q27578492|Shutkino]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | | data-sort-value="2025" | 2025-09-17 |- | style='text-align:right'| 481 | | ''[[:d:Q4459877|Genrich Tolstikov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-01-21 | [[Таҗикстан Совет Социалистик Республикасы|Таҗик Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201644|Ufa Institute of Chemistry]]''<br/>[[Россия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге|Русия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге]]<br/>''[[:d:Q4325471|Novosibirsk Institute of Organic Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-04-25 |- | style='text-align:right'| 482 | [[Файл:Genrikh Borovik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094238|Genrikh Borovik]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-16 | [[Минск]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Genrikh Borovik|Genrikh Borovik]] | |- | style='text-align:right'| 483 | | ''[[:d:Q16335668|George Chernov]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-04-08 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-04-06 |- | style='text-align:right'| 484 | | ''[[:d:Q967310|George Garanian]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q12800682|саксофонист]]''<br/>''[[:d:Q15981151|җазмен]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q806349|bandleader]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-01-11 |- | style='text-align:right'| 485 | | ''[[:d:Q21091852|Georgij Petrovič Butikov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-04-21 | [[Санкт-Петербург]] | | [[галим]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-03-25 |- | style='text-align:right'| 486 | [[Файл:Georgiy Mamedov 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279841|Georgiy Mamedov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-09 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q6039742|Россия фәннәр академиясенең АКШ һәм Канада тикшеренүләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Georgiy Mamedov|Georgiy Mamedov]] | |- | style='text-align:right'| 487 | | ''[[:d:Q4429182|Georgiy Vasilevitsj Sorokin]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-10-25 | [[Кисловодск]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-08-19 |- | style='text-align:right'| 488 | | ''[[:d:Q1325160|Georgiy Zatsepin]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-05-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201879|Institute for Nuclear Research]]'' | [[:commons:Category:Georgy Zatsepin|Georgy Zatsepin]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-08 |- | style='text-align:right'| 489 | [[Файл:Georgy Boos (4000506030) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q708130|Georgy Boos]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-22 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Valentinovich Boos|Georgy Valentinovich Boos]] | |- | style='text-align:right'| 490 | [[Файл:G.S. Golitsyn.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1995340|Georgy Golitsyn]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201781|A.M. Obukhov Institute of Atmospheric Physics RAS]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-05-06 |- | style='text-align:right'| 491 | | ''[[:d:Q4213191|Georgy Kapralov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-10-14 |- | style='text-align:right'| 492 | [[Файл:George Luntovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4269542|Georgy Luntovsky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-12 | [[Курск]] | ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | [[:commons:Category:George Luntovsky|George Luntovsky]] | data-sort-value="2024" | 2024-03-10 |- | style='text-align:right'| 493 | [[Файл:Майер-Георгий-Владимирович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4274787|Georgy Mayer]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-20 | ''[[:d:Q499191|Semipalatinsk Oblast]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Mayer|Georgy Mayer]] | |- | style='text-align:right'| 494 | [[Файл:Georgy Menglet Postal card Russia 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4290346|Georgy Menglet]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-09-04 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''<br/>''[[:d:Q4444572|Студыя Дзікага]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Georgy Menglet|Georgy Menglet]] | data-sort-value="2001" | 2001-05-01 |- | style='text-align:right'| 495 | [[Файл:Rykovanov G.-2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4401909|Georgy Rykovanov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-02-09 | [[Вологда]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]'' | [[:commons:Category:Georgy Rykovanov|Georgy Rykovanov]] | |- | style='text-align:right'| 496 | [[Файл:ShevtsovGE.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4522018|Georgy Shevtsov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-28 | [[Троицкое (Диңгез буе крае)|Троицкое]] | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgiy Shevtzov|Georgiy Shevtzov]] | |- | style='text-align:right'| 497 | [[Файл:Georgy Shpak before boarding the aircraft.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q544815|Georgy Shpak]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-09-08 | [[Осиповичи|Асиповичы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Shpak|Georgy Shpak]] | |- | style='text-align:right'| 498 | [[Файл:Георгий Тараторкин Фотограф Дмитрий Дубинский 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4451898|Georgy Taratorkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-11 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | [[:commons:Category:Georgi Taratorkin|Georgi Taratorkin]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-04 |- | style='text-align:right'| 499 | [[Файл:Gerard Vasiliev March 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4104590|Gerard Vasilyev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-24 | ''[[:d:Q4456308|Tersko-Orlovsky Mayak]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4146755|Мәскәү опереттасы дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Gerard Vasilyev|Gerard Vasilyev]] | |- | style='text-align:right'| 500 | [[Файл:Nazarenko Gerasim.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15074679|Gerasim Nazarenko]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201724|Institute for Systems Analysis]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | | |- | style='text-align:right'| 501 | [[Файл:Metropolitan German at Armenian Genocide events 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q874366|German (Timofeev)]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-11 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:German (Timofeev)|German (Timofeev)]] | |- | style='text-align:right'| 502 | | ''[[:d:Q4094173|German Borlikov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-20 | [[Чемаши]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | ''[[:d:Q786280|Басан Бадьминович Городовиков исемендәге Калмык дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-10-12 |- | style='text-align:right'| 503 | | ''[[:d:Q4130457|German Platonovitsj Vjatkin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-01 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 504 | [[Файл:Gevork Vartanian 2020 stamp of Russia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q376495|Gevork Vartanian]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-17 | [[Ростов-на-Дону]] | | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Gevork Vartanian|Gevork Vartanian]] | data-sort-value="2012" | 2012-01-10 |- | style='text-align:right'| 505 | [[Файл:Dobrovolsky G V.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4163623|Gleb Dobrovolsky]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-09-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12370538|туфрак белгече]]''<br/>''[[:d:Q28378128|педолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Gleb Dobrovolsky|Gleb Dobrovolsky]] | data-sort-value="2013" | 2013-04-08 |- | style='text-align:right'| 506 | [[Файл:Lozino-Lozinsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q937507|Gleb Lozino-Lozinskiy]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-12-25 | [[Киев]] | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]'' | | [[:commons:Category:Gleb Evgenievich Lozino-Lozinskiy|Gleb Evgenievich Lozino-Lozinskiy]] | data-sort-value="2001" | 2001-11-28 |- | style='text-align:right'| 507 | [[Файл:G panfilov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q977918|Gleb Panfilov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-21 | [[Магнитогорск]] | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Gleb Panfilov|Gleb Panfilov]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-26 |- | style='text-align:right'| 508 | [[Файл:Черный-ГГ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4518783|Gorimir Chyorny]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-22 | [[Каманича]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[:commons:Category:Gorimir Chyorny|Gorimir Chyorny]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-06 |- | style='text-align:right'| 509 | [[Файл:Григо́рий Нау́мович Чухра́й.webp|center|128px]] | ''[[:d:Q466155|Grigori Chukhrai]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-05-23 | [[Мелитополь]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Grigory Chukhrai|Grigory Chukhrai]] | data-sort-value="2001" | 2001-10-28<br/>2001-10-29 |- | style='text-align:right'| 510 | | ''[[:d:Q15065758|Grigoriy Devyatykh]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-12-01 | [[Нулин өязе]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-02-17 |- | style='text-align:right'| 511 | | ''[[:d:Q4513146|Grigoriy Grigorevitsj Tsjerkasjin]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-11-22 | [[Красноярск крае]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="2006" | 2006-11-13 |- | style='text-align:right'| 512 | [[Файл:Grigory Kogatko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15068971|Grigoriy Iosifovitsj Kogatko]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-03-12 | ''[[:d:Q4106600|Velykooleksandrivka]]'' | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Grigory Kogatko|Grigory Kogatko]] | |- | style='text-align:right'| 513 | | ''[[:d:Q4067667|Grigory Antyufeyev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-11-08 | [[Ростов-на-Дону]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 514 | [[Файл:Балыхин Григорий Артёмович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55104097|Grigory Balykhin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-19 | ''[[:d:Q4188372|Zatyshne]]'' | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q4376652|Председатели комитетов Государственной думы]]'' | | [[:commons:Category:Grigory Balykhin|Grigory Balykhin]] | |- | style='text-align:right'| 515 | | ''[[:d:Q4165135|Grigory Dolnikov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-05-08 | [[Сахаравка]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q222982|очучы-ас]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996-03-23 |- | style='text-align:right'| 516 | | ''[[:d:Q4144434|Grigory Gorlov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-25 | ''[[:d:Q21337245|Letyakhi]]'' | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-08-15 |- | style='text-align:right'| 517 | [[Файл:Grigory Kisunko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4222338|Grigory Kisunko]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-07-20 | ''[[:d:Q4083277|Bilmanka]]'' | ''[[:d:Q4267928|University of Luhansk]]'' | ''[[:d:Q56312763|electronic engineer]]''<br/>[[галим]]<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q112960327|MAK Vympel]]''<br/>''[[:d:Q3704981|GSKB Almaz-Antey]]''<br/>''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | [[:commons:Category:Grigory Kisunko|Grigory Kisunko]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-11 |- | style='text-align:right'| 518 | | ''[[:d:Q4361819|Grigory Petukhov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-10 | [[Калиновски (Чесма районы)|Калиновский (Чесма районы)]] | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-12-13 |- | style='text-align:right'| 519 | [[Файл:Grigory Trubnikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28500696|Grigory Trubnikov]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-04-17 | ''[[:d:Q132732|Bratsk]]'' | [[Липецк дәүләт техник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q16679158|Летняя школа «Рускага рэпарцёра»]]''<br/>[[Россия Федерациясенең фән һәм югары белем министрлыгы]] | [[:commons:Category:Grigory Trubnikov|Grigory Trubnikov]] | |- | style='text-align:right'| 520 | | ''[[:d:Q20742154|Guerman Smirnov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-18 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2015" | 2015-07-14 |- | style='text-align:right'| 521 | [[Файл:Пашинян гурген амаякович 2003 февраль 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59205301|Gurgen Amayakovich Pashinyan]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-19 | ''[[:d:Q62337|Vanadzor]]'' | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q17143199|medical examiner]]'' | | [[:commons:Category:Gurgen Amayakovich Pashinyan|Gurgen Amayakovich Pashinyan]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-24 |- | style='text-align:right'| 522 | | ''[[:d:Q16694697|Harutyun Sarkisov]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-12-14 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q20514915|Yerevan Veterinary-Cattle-breeding Institute]]''<br/>''[[:d:Q4314967|Armenian National Agrarian University]]'' | ''[[:d:Q202883|ветеринар]]''<br/>''[[:d:Q3779582|микробиолог]]'' | ''[[:d:Q12836444|Azerbaijan Scientific-Research Livestock Institute]]''<br/>''[[:d:Q41568334|Бүкілодақтық Эксперименттік ветеринария институты]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-04-23 |- | style='text-align:right'| 523 | | ''[[:d:Q4242927|Hermogen Krymsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-18 | [[Олёкминск]] | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 524 | | ''[[:d:Q40006795|I. A. Rogov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-29 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304100|Россия биотехнология университеты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-08-10 |- | style='text-align:right'| 525 | | ''[[:d:Q4209514|Ida Kalinina]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-21 | [[Таулы Алтай]] | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q1368409|селекционер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-02-05 |- | style='text-align:right'| 526 | | ''[[:d:Q15064273|Igor Alekseevich Bakulov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-13 | [[Екатеринбург]] | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q202883|ветеринар]]'' | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | data-sort-value="2010" | 2010-05-20 |- | style='text-align:right'| 527 | [[Файл:Igor Artemyev 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4070235|Igor Artemyev]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-11-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Igor Artemyev|Igor Artemyev]] | |- | style='text-align:right'| 528 | [[Файл:Igor Barinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4078238|Igor Barinov]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-05-22 | [[Новочеркасск]] | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Igor Barinov|Igor Barinov]] | |- | style='text-align:right'| 529 | | ''[[:d:Q40029902|Igor Belyayev]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-06 | | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 530 | [[Файл:Igor Butman IF Moscow 04-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1657675|Igor Butman]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q12800682|саксофонист]]''<br/>''[[:d:Q806349|bandleader]]''<br/>''[[:d:Q15981151|җазмен]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Igor Butman|Igor Butman]] | |- | style='text-align:right'| 531 | [[Файл:Igor Farkhutdinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4481355|Igor Farkhutdinov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-16 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4239246|Красноярск дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Igor Farkhutdinov|Igor Farkhutdinov]] | data-sort-value="2003" | 2003-08-20 |- | style='text-align:right'| 532 | | ''[[:d:Q4139600|Igor Glebov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-01-21 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4125415|Воронеж дәүләт инженер технологияләр университеты]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-01-11 |- | style='text-align:right'| 533 | | ''[[:d:Q4199711|Igor Ilyinsky]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4334739|Омск танк инженерлары институты]]''<br/>''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15319501|social scientist]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q277872|Мәскәү гуманитар университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 534 | [[Файл:Игорь Леонидович Кириллов (2018-11-27) .jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1974633|Igor Kirillov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-14 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q1371925|диктор]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | ''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4204952|Soviet Central Television]]'' | [[:commons:Category:Igor Kirillov|Igor Kirillov]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-29<br/>2021-10-30 |- | style='text-align:right'| 535 | [[Файл:Kirillov Igor Anatolyevich (3x4 cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109493880|Igor Kirillov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-13 | [[Кострома]] | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Igor Anatolyevich Kirillov|Igor Anatolyevich Kirillov]] | data-sort-value="2024" | 2024-12-17 |- | style='text-align:right'| 536 | [[Файл:Igor Konashenkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18243880|Igor Konashenkov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-15 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Igor Konashenkov|Igor Konashenkov]] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[Файл:Igor Korobov (2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22453451|Igor Korobov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-08-03 | [[Вязьма]] | ''[[:d:Q29017984|Ставрополь югары хәрби очучылар һәм штурманнар авиация училищесы]]''<br/>''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Igor Korobov|Igor Korobov]] | data-sort-value="2018" | 2018-11-21 |- | style='text-align:right'| 538 | [[Файл:Igor Kostolevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1657736|Igor Kostolevsky]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-10 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Igor Kostolevsky|Igor Kostolevsky]] | |- | style='text-align:right'| 539 | [[Файл:Igor Yevgenyevich Levitin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982464|Igor Levitin]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-21 | ''[[:d:Q169520|Tsebrykove]]'' | ''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Igor Levitin|Igor Levitin]] | |- | style='text-align:right'| 540 | | ''[[:d:Q4275371|Igor Mikhajlovich Makarov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-22 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-01-14 |- | style='text-align:right'| 541 | | ''[[:d:Q15072427|Igor Mizin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-04-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]'' | ''[[:d:Q4314488|Навукова-даследчы інстытут аўтаматычнай апаратуры імя акадэміка У. С. Семяніхіна]]''<br/>''[[:d:Q28666129|The Institute of Informatics Problems of The Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-09-08 |- | style='text-align:right'| 542 | [[Файл:Morgulov-1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4302421|Igor Morgulov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-04 | | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Igor Morgulov|Igor Morgulov]] | |- | style='text-align:right'| 543 | | ''[[:d:Q4381610|Igor Prostyakov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-13 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 544 | [[Файл:Vladimir Putin 28 December 2000-5.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4383402|Igor Puzanov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-31 | [[Төмән]] | ''[[:d:Q4334747|Михаил Васильевич Фрунзе исемендәге Омск югары гомумгәскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Igor Puzanov|Igor Puzanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-22 |- | style='text-align:right'| 545 | [[Файл:Igor Rogachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4395424|Igor Rogachyov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-01 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Igor Rogachev|Igor Rogachev]] | data-sort-value="2012" | 2012-04-07 |- | style='text-align:right'| 546 | | ''[[:d:Q4413490|Igor Seleznyov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-09-23 | [[Бозаулык]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2382556|MKB Raduga]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-02-20 |- | style='text-align:right'| 547 | [[Файл:VNIIOGramberg2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4147631|Igor Sergeyevich Gramberg]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-06-15 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]'' | ''[[:d:Q4101971|All Russian Research Institute of Geology and Mineral Resources of the World Ocean]]'' | [[:commons:Category:Igor Gramberg|Igor Gramberg]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-19 |- | style='text-align:right'| 548 | [[Файл:Игорь Сергун.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4417188|Igor Sergun]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-28 | [[Подольск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Igor Sergun|Igor Sergun]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-03 |- | style='text-align:right'| 549 | | ''[[:d:Q48954287|Igor Shiklomanov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-28 | [[Тверь өлкәсе]] | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q3644587|һидрулыг]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-08-22 |- | style='text-align:right'| 550 | | ''[[:d:Q4442887|Igor Stoletov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-26 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q2145981|реставратор]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-08-11 |- | style='text-align:right'| 551 | | ''[[:d:Q962900|Igor Talankin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-03 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q4271077|Lesia Ukrainka Lviv Academic Dramatic Theatre]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-07-24 |- | style='text-align:right'| 552 | [[Файл:Igor Volk 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q280301|Igor Volk]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | ''[[:d:Q1106097|Змиив]]'' | ''[[:d:Q3010496|Ukrainian State Flight Academy]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q55149460|Fedotov Test Pilot School]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Igor Volk|Igor Volk]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-03 |- | style='text-align:right'| 553 | [[Файл:Igor Yusufov Fund Energy 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4535427|Igor Yusufov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-12 | [[Дәрбәнт]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | [[инвестор]] | | [[:commons:Category:Igor Ysyphov|Igor Ysyphov]] | |- | style='text-align:right'| 554 | [[Файл:Илья Резник.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1990888|Ilya Reznik]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | | [[:commons:Category:Ilya Reznik|Ilya Reznik]] | |- | style='text-align:right'| 555 | [[Файл:Ilias Umakhanov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26255538|Ilyas Umakhanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-03-27 | [[Махачкала]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Ilyas Umakhanov|Ilyas Umakhanov]] | |- | style='text-align:right'| 556 | [[Файл:Inna Makarova in The Young Guard.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q910373|Inna Makarova]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-28 | [[Тайга (шәһәр)|Тайга]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Inna Makarova|Inna Makarova]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-25 |- | style='text-align:right'| 557 | | ''[[:d:Q4428105|Inna Solovyova]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-05-29 |- | style='text-align:right'| 558 | [[Файл:Josef Gitelson portret.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4139022|Iosif Gitel'son]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-06 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q14906342|биофизик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201433|Institute of Biophysics SB RAS]]''<br/>''[[:d:Q4239227|Krasnoyarsk Summer School]]''<br/>[[Себер федераль университеты]] | [[:commons:Category:Iossif Gitelson|Iossif Gitelson]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-25 |- | style='text-align:right'| 559 | | ''[[:d:Q50472272|Iouri Charov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-05 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 560 | [[Файл:Ирина Богачёва 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089164|Irina Bogacheva]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-02 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[:commons:Category:Irina Bogachova|Irina Bogachova]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-19 |- | style='text-align:right'| 561 | [[Файл:Irina Bugrimova.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4097796|Irina Bugrimova]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-03-13 | [[Харьков]] | | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Irina Bugrimova|Irina Bugrimova]] | data-sort-value="2001" | 2001-02-20 |- | style='text-align:right'| 562 | | ''[[:d:Q4495010|Irina Khaleyeva]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-04 | [[Пхеньян]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-02-03 |- | style='text-align:right'| 563 | [[Файл:Maly Theatre foto 17 Ирина Муравьёва (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962742|Irina Muravyova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Irina Muravyova (actress)|Irina Muravyova (actress)]] | |- | style='text-align:right'| 564 | | ''[[:d:Q60694582|Irina Rodimtseva]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-02 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q674426|куратор]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4304009|Moscow Kremlin Museums]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-10-23 |- | style='text-align:right'| 565 | | ''[[:d:Q1366574|Isaac Schwartz]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-05-13 | [[Ромны]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | [[:commons:Category:Isaac Schwartz|Isaac Schwartz]] | data-sort-value="2009" | 2009-12-27 |- | style='text-align:right'| 566 | [[Файл:Mahmudov Iskandar Kahramonovich president of UMMC.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q124776|Iskander Makhmudov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-12-05 | [[Бохара]] | [[Ташкәнт мәгълүмати технологияләр университеты|Ташкент мәгълүмати технологияләр университеты]]<br/>[[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 567 | [[Файл:Issa Kostoyev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235476|Issa Kostoyev]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-08 | ''[[:d:Q1025929|Ekazhevo]]'' | ''[[:d:Q427677|Казакъстан милли университеты]]'' | ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q60032090|employé de la milice soviétique]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Issa Kostoyev|Issa Kostoyev]] | |- | style='text-align:right'| 568 | [[Файл:Новаков Иван Александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4321864|Ivan A. Novakov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-02 | ''[[:d:Q1255190|Apanasenkovsky District]]'' | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 569 | | ''[[:d:Q15065805|Ivan Antonovitsj Denisenkov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-10-15 | ''[[:d:Q4416944|Сяргеева (Пачынкаўскі раён)]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-01-17 |- | style='text-align:right'| 570 | | ''[[:d:Q4074411|Ivan Babichev]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-13 | | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 571 | | ''[[:d:Q4076834|Ivan Balov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-01-10 | ''[[:d:Q23958093|Выползово]]'' | | | | | data-sort-value="2012" | 2012-05-07 |- | style='text-align:right'| 572 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Ivan Bortnik (2012-04-03) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094750|Ivan Bortnik]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-09 | [[Серпухов]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Ivan Mikhailovich Bortnik|Ivan Mikhailovich Bortnik]] | |- | style='text-align:right'| 573 | [[Файл:Ivan Dusharin 9552.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4171399|Ivan Dusharin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-01 | [[Похвистнево]] | ''[[:d:Q27943445|Togliatti State Polytechnic Institute]]'' | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Dusharin|Ivan Dusharin]] | data-sort-value="2024" | 2024-04-22 |- | style='text-align:right'| 574 | | ''[[:d:Q4142311|Ivan Golubev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-05 | ''[[:d:Q19831398|Troitskoye-Tatarovo]]''<br/>''[[:d:Q2218202|Vyaznikovsky District]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2003" | 2003-12-20 |- | style='text-align:right'| 575 | | ''[[:d:Q12849313|Ivan Gorelovsky]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-25 | [[Ковернино районы]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-10-29 |- | style='text-align:right'| 576 | [[Файл:Ivan Ushachev academician.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27132931|Ivan Grigorevitsj Oesjatsjjov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-20 | ''[[:d:Q1761017|Дмитровск районы]]'' | ''[[:d:Q4331443|Odesa State Agrarian University]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127479|All-Russian Research Institute of Agricultural Economics]]'' | [[:commons:Category:Ivan Ushachev|Ivan Ushachev]] | |- | style='text-align:right'| 577 | | ''[[:d:Q17146229|Ivan Grigoryev]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-01 | ''[[:d:Q4403844|Savelyevka]]'' | | | | | data-sort-value="2014" | 2014-05-06 |- | style='text-align:right'| 578 | | ''[[:d:Q4151561|Ivan Gudilin]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-01 | ''[[:d:Q4336906|Orlovskiy Uyezd]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[галим]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | data-sort-value="2008" | 2008-08-21 |- | style='text-align:right'| 579 | [[Файл:Ivan Kamenskikh, 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q100741770|Ivan Kamenskikh]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-03 | [[Очёр]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]''<br/>''[[:d:Q12835116|Federal Agency on Atomic Energy]]''<br/>''[[:d:Q514140|Rosatom]]'' | [[:commons:Category:Ivan Kamenskikh|Ivan Kamenskikh]] | |- | style='text-align:right'| 580 | | ''[[:d:Q16718298|Ivan Mikhailovich Chizh]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-07 | ''[[:d:Q545069|Biaroza District]]'' | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 581 | | ''[[:d:Q21467341|Ivan Mikoyan]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q125516302|aircraft designer]]'' | ''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-25 |- | style='text-align:right'| 582 | | ''[[:d:Q21641889|Ivan Mosyakin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-01 | ''[[:d:Q1761017|Дмитровск районы]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-06-04 |- | style='text-align:right'| 583 | [[Файл:Ivan Mozgovenko mit Klarinette.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4299596|Ivan Mozgovenko]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-13 | ''[[:d:Q29385|Yashalta]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q639669|музыкачы]]''<br/>''[[:d:Q713200|башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Mozgovenko|Ivan Mozgovenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-31 |- | style='text-align:right'| 584 | | ''[[:d:Q40024427|Ivan Paplevtchenkov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-09 | ''[[:d:Q4384334|Путилово]]'' | | ''[[:d:Q25272184|kolkhoznik]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-28 |- | style='text-align:right'| 585 | | ''[[:d:Q4345179|Ivan Paristy]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-19 | ''[[:d:Q149144|Бахмач]]'' | | ''[[:d:Q45920048|railway executive]]'' | ''[[:d:Q1550653|ССҖБ тимер юллары]]''<br/>[[Россия тимер юллары|Русия тимер юллары]] | [[:commons:Category:Ivan Leontyevich Paristy|Ivan Leontyevich Paristy]] | data-sort-value="2005" | 2005-09-21 |- | style='text-align:right'| 586 | [[Файл:Ivan Dmitriev Postal card Russia 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4162746|Ivan Petrovich Dmitriev]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-07-17 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Petrovich Dmitriev|Ivan Petrovich Dmitriev]] | data-sort-value="2003" | 2003-10-23 |- | style='text-align:right'| 587 | | ''[[:d:Q4383040|Ivan Pstygo]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-04-10 | [[Сухополь]] | ''[[:d:Q28665007|Тамбу югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q18618543|Military Academy of the General Staff of the Armed Forces of the USSR]]'' | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Pstygo|Ivan Pstygo]] | data-sort-value="2009" | 2009-02-23 |- | style='text-align:right'| 588 | [[Файл:Pushechnikow.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4384618|Ivan Pushechnikov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-02-20 | [[Харьков]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16003954|гобойчы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-08-09 |- | style='text-align:right'| 589 | | ''[[:d:Q4409171|Ivan Sautov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-16 | [[Таллинн]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-08-01 |- | style='text-align:right'| 590 | [[Файл:Ivan Savvidis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1978876|Ivan Savvidi]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-03-27 | ''[[:d:Q145127|Tsalka]]'' | ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Savvidis|Ivan Savvidis]] | |- | style='text-align:right'| 591 | [[Файл:Vladimir Putin 18 March 2000-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4519059|Ivan Shabanov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-18 | ''[[:d:Q13649615|Nizhnyaya Baygora]]'' | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Shabanov|Ivan Shabanov]] | |- | style='text-align:right'| 592 | | ''[[:d:Q4430086|Ivan Sofronov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-01 | [[Благовещен районы]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-04-25 |- | style='text-align:right'| 593 | | ''[[:d:Q3484594|Ivan Toropov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-27 | [[Койгородок]]<br/>''[[:d:Q76467|Усть-Сысольск өязе]]'' | | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-04-21 |- | style='text-align:right'| 594 | | ''[[:d:Q3541577|Ivan Tretyak]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-02-20 | ''[[:d:Q4277232|Mala Popivka]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-05-03 |- | style='text-align:right'| 595 | [[Файл:Трубилин Иван Тимофеевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15069679|Ivan Trubilin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-22 | ''[[:d:Q2858109|Shkurinskaya]]'' | ''[[:d:Q4449473|Tavrian State Agrotechnological University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-12-08 |- | style='text-align:right'| 596 | [[Файл:Expedition 72 Press Conference (NHQ202409100029).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21856852|Ivan Vagner]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-07-10 | ''[[:d:Q1026610|Severoonezhsk]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Ivan Vagner|Ivan Vagner]] | |- | style='text-align:right'| 597 | [[Файл:Ivan Lobanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4264593|Ivan Vasilevitsj Lobanov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-01-28 | [[Сарытау]] | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Vasilievich Lobanov|Ivan Vasilievich Lobanov]] | |- | style='text-align:right'| 598 | | ''[[:d:Q36367748|Ivan Vlasovitsj Gordienko]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-03 | ''[[:d:Q21336217|Жигайловка]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q16636182|Dobretsov Geological Institute]]''<br/>''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 599 | | ''[[:d:Q39083123|Ivan Vorobyov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-26 | [[Түбән Сырга районы]] | | | | | data-sort-value="2018" | 2018-10-06 |- | style='text-align:right'| 600 | | ''[[:d:Q4536909|Ivan Yakovlev]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-08-05 | ''[[:d:Q4514018|Chernolesskoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Kirillovich Yakovlev|Ivan Kirillovich Yakovlev]] | data-sort-value="2002" | 2002-09-13 |- | style='text-align:right'| 601 | | ''[[:d:Q4177503|Ivan Yefremov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-26 | ''[[:d:Q48947113|Салобелякский район]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 602 | | ''[[:d:Q15061091|Iwan Szyłow]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-09-03 | ''[[:d:Q4429734|Соснови Острог]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4209557|Россия эчке эшләр министрлыгының Калининград юриспуденция институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-12-22 |- | style='text-align:right'| 603 | [[Файл:Ия Саввина (1968).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q466030|Iya Savvina]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-02 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Iya Savvina|Iya Savvina]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-27 |- | style='text-align:right'| 604 | | ''[[:d:Q188070|Izabella Yurieva]]'' | data-sort-value="1899" | 1899-08-26 | [[Ростов-на-Дону]] | | [[җырчы]] | | [[:commons:Category:Izabella Danilovna Yurieva|Izabella Danilovna Yurieva]] | data-sort-value="2000" | 2000-01-20 |- | style='text-align:right'| 605 | | ''[[:d:Q15064603|Jevgenij Bolkhovitin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-27 | | | | | | |- | style='text-align:right'| 606 | | ''[[:d:Q4345163|Juri Nikolajewitsch Pariski]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q11063|астроном]]'' | ''[[:d:Q1937388|Special Astrophysical Observatory of the Russian Academy of Science]]'' | [[:commons:Category:Yuriy Nikolaevich Pariyskiy|Yuriy Nikolaevich Pariyskiy]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-31 |- | style='text-align:right'| 607 | | ''[[:d:Q16266930|Jurij Ovodov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-28 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4229557|Komi Scientific Center UB RAS]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-03-06 |- | style='text-align:right'| 608 | | ''[[:d:Q49954494|Juriy Aleksandrovitsj Nazarov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-22 | ''[[:d:Q20122061|Жадинское]]'' | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-04-10 |- | style='text-align:right'| 609 | | ''[[:d:Q15061542|Juriy Dmitrievitsj Tsvetkov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-05-23 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-07-07 |- | style='text-align:right'| 610 | | ''[[:d:Q4070067|Juriy Michaylovitsj Arskiy]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2537306|VINITI]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-12-26 |- | style='text-align:right'| 611 | [[Файл:Milëkhin, Yuriy Mikhaylovich (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q26255532|Juriy Michaylovitsj Miljochin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-27 | [[Тамбов]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4480245|Lyubertsy Soyuz Science Production Association]]'' | [[:commons:Category:Yury Milekhin|Yury Milekhin]] | |- | style='text-align:right'| 612 | | ''[[:d:Q3182262|Juwenali von Kursk]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-29 | ''[[:d:Q4091999|Большемечетный]]'' | ''[[:d:Q4408429|Сарытау руханилар семинариясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-01-13 |- | style='text-align:right'| 613 | | [[Kamil Wäliev]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-15 | [[Югары Шүләңгер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]<br/>''[[:d:Q4310655|Mikron Group]]''<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4483572|Institute of Physics and Technology]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-07-28 |- | style='text-align:right'| 614 | | ''[[:d:Q1382482|Karen Khachaturian]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-09-19 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2011" | 2011-07-19 |- | style='text-align:right'| 615 | [[Файл:Карен Шахназаров (16-04-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q167113|Karen Shakhnazarov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-07-08 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q47541952|продюсер]]'' | | [[:commons:Category:Karen Shakhnazarov|Karen Shakhnazarov]] | |- | style='text-align:right'| 616 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2007-813.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q669448|Kerim Kerimov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-11-14 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q17394262|astronautical engineer]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''<br/>[[Мәскәү]] | [[:commons:Category:Kerim Kerimov|Kerim Kerimov]] | data-sort-value="2003" | 2003-03-29 |- | style='text-align:right'| 617 | [[Файл:Хапсироков Хизир Хаджибекирович 2.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q19916060|Khizir Khapsirokov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-18 | ''[[:d:Q4494375|Khabez]]'' | ''[[:d:Q4439029|Ставрополь дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Khizir Khapsirokov|Khizir Khapsirokov]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-09 |- | style='text-align:right'| 618 | [[Файл:Ivanova K.N.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4141936|Kira Golovko]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-03-11 | [[Ессентуки]] | ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-08-16 |- | style='text-align:right'| 619 | [[Файл:Kirill Androsov, July 2011 (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4066067|Kirill Androsov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-06-13 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Kirill Androsov|Kirill Androsov]] | |- | style='text-align:right'| 620 | [[Файл:Kirill Kleimyonov (2018-06-07).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223214|Kirill Kleimyonov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | | [[:commons:Category:Kirill Kleimyonov|Kirill Kleimyonov]] | |- | style='text-align:right'| 621 | [[Файл:Kirsan Ilyumzhinov in Tasnimnews Agency.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313594|Kirsan Ilyumzhinov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-05 | [[Элиста]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q15916915|chess official]]''<br/>''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Kirsan Ilyumzhinov|Kirsan Ilyumzhinov]] | |- | style='text-align:right'| 622 | | ''[[:d:Q4063680|Klavdiya Altsman]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-13 | ''[[:d:Q2109898|Yermakovsky District]]'' | | | | | data-sort-value="2010" | 2010-11-01 |- | style='text-align:right'| 623 | | ''[[:d:Q28355951|Klementina Rostovtseva]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-03-02 | [[Тула]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[укытучы]] | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-09-07 |- | style='text-align:right'| 624 | | ''[[:d:Q18409625|Kliment Trubetskoy]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-07-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201673|Research Institute of Comprehensive Exploitation of Mineral Resources RAS]]'' | | |- | style='text-align:right'| 625 | [[Файл:Komov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4229962|Komov Nikolay Vasilevitsj]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-05 | ''[[:d:Q3879092|Novokhopyorsky District]]'' | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Komov|Nikolay Komov]] | |- | style='text-align:right'| 626 | [[Файл:Chumanov Hero portret.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15061292|Konstantin Chumanov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-06 | [[Златоуст]] | | | | [[:commons:Category:Konstantin Chumanov|Konstantin Chumanov]] | |- | style='text-align:right'| 627 | | ''[[:d:Q4422634|Konstantin Georgievich Skryabin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-11-05 |- | style='text-align:right'| 628 | | ''[[:d:Q4227778|Konstantin Kolesnikov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-27 | ''[[:d:Q19830513|Taratino]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q763402|Энергия]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-05-13 |- | style='text-align:right'| 629 | [[Файл:Konstantin Kosachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q736840|Konstantin Kosachev]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-17 | ''[[:d:Q4280027|Mamontovka]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Konstantin Kosachev|Konstantin Kosachev]] | |- | style='text-align:right'| 630 | [[Файл:KostinK.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235381|Konstantin Kostin]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-17 | [[Пушкино]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Kostin|Konstantin Kostin]] | |- | style='text-align:right'| 631 | | ''[[:d:Q18613504|Konstantin Kunitskij]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-02 | [[Витебск]] | | | | | data-sort-value="2012" | 2012-11-03 |- | style='text-align:right'| 632 | [[Файл:Konstantin Raykin M2017-05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1693403|Konstantin Raikin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4059142|D. K. Fadeev Academic Gymnasium]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q974144|укытучы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Raykin|Konstantin Raykin]] | |- | style='text-align:right'| 633 | [[Файл:Konstantin Romodanovskiy 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3944435|Konstantin Romodanovsky]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Romodanovskiy|Konstantin Romodanovskiy]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-18 |- | style='text-align:right'| 634 | | ''[[:d:Q15076940|Konstantin Solntsev]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-29 | ''[[:d:Q4344025|Panino]]'' | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4480799|MSU Faculty of Materials Science]]''<br/>''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]''<br/>''[[:d:Q4201596|Россия фәннәр академиясенең Александр Александрович Байков исемендәге Металлургия һәм материаллар белеме институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 635 | | ''[[:d:Q4445334|Konstantin Sudakov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-06 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08-11 |- | style='text-align:right'| 636 | [[Файл:Konstantin Totsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4461526|Konstantin Totsky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-23 | [[Каган (шәһәр)|Каган]] | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Totsky|Konstantin Totsky]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-23 |- | style='text-align:right'| 637 | [[Файл:Konstantin Tsitsin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4506006|Konstantin Tsitsin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-23 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Konstantin Tsitsin|Konstantin Tsitsin]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[Файл:Ваншенкин 2003.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1096163|Konstantin Vanshenkin]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-17 | [[Мәскәү]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Vanshenkin|Konstantin Vanshenkin]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-15 |- | style='text-align:right'| 639 | [[Файл:SedovKV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4412933|Konstantin Vjatsjeslavovitsj Sedov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-29 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Sedov|Konstantin Sedov]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-29 |- | style='text-align:right'| 640 | | ''[[:d:Q4113441|Konstantin Vlasko-Vlasov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-02-16 | ''[[:d:Q35658999|Троицкое]]'' | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-05-24 |- | style='text-align:right'| 641 | [[Файл:Ksenya Yudaeva 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4533741|Kseniya Yudayeva]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-03-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1982521|New Economic School]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]'' | | [[:commons:Category:Ksenya Yudaeva|Ksenya Yudaeva]] | |- | style='text-align:right'| 642 | [[Файл:Лариса Долина (Белые ночи Санкт-Петербурга - 2024, день 2) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2509356|Larisa Dolina]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-10 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Larisa Dolina|Larisa Dolina]] | |- | style='text-align:right'| 643 | [[Файл:Лазутина Лариса Евгеньевна.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q235747|Larisa Lazutina]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-06-01 | [[Кондопога]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Lazutina|Larisa Lazutina]] | |- | style='text-align:right'| 644 | [[Файл:Мишустина, Лариса Павловна, депутат ГД.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q96472311|Larisa Mishustina]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-25 | ''[[:d:Q4379197|Pristen, Pristensky District, Kursk Oblast]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Larisa Mishustina|Larisa Mishustina]] | |- | style='text-align:right'| 645 | | ''[[:d:Q968192|Lemansky Alexander Alexeevich]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q3704981|GSKB Almaz-Antey]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-09-27 |- | style='text-align:right'| 646 | [[Файл:Митрополит Лев Церпицкий - 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4256138|Leo]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-04-13 | [[Залужжа (Ставбцовский районы)|Залужжа]]<br/>''[[:d:Q2061349|Stoŭbcy District]]''<br/>[[Минск өлкәсе]]<br/>[[Беларус Совет Социалистик Республикасы]]<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q467025|Pontifical Gregorian University]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | [[:commons:Category:Leo (Tserpitsky)|Leo (Tserpitsky)]] | |- | style='text-align:right'| 647 | | ''[[:d:Q4141707|Leo Golovanov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-09-24 | [[Һельсинки|Һелсинки]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-11-04 |- | style='text-align:right'| 648 | [[Файл:Leonid Drachevsky 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4167786|Leonid Drachevsky]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-05 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Drachevsky|Leonid Drachevsky]] | |- | style='text-align:right'| 649 | | ''[[:d:Q28665096|Leonid Georgievitsj Grabtsjak]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-23 |- | style='text-align:right'| 650 | | ''[[:d:Q4152689|Leonid Gusev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-04-03 | [[Мәскәү губернасы|Мәскәү губерниясе]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4397978|Россия космос системалары]]''<br/>''[[:d:Q106500919|Moskovskii nauchno-issledovatelʹskiĭ institut radiosviazi]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-11 |- | style='text-align:right'| 651 | [[Файл:Leonid Ivlev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q108894565|Leonid Ivlev]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-01 | ''[[:d:Q19804777|Zavershye]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Ivlev|Leonid Ivlev]] | |- | style='text-align:right'| 652 | [[Файл:КалининЛеонид.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4209467|Leonid Kalinin]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-11-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | | | [[:commons:Category:Leonid Kalinin|Leonid Kalinin]] | |- | style='text-align:right'| 653 | | ''[[:d:Q1819421|Leonid Keldysh]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-07 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1888743|Физик фәннәр уңышлары]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-11 |- | style='text-align:right'| 654 | | ''[[:d:Q55104067|Leonid Kostyuk]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q11957145|акрабат]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | |- | style='text-align:right'| 655 | [[Файл:Kuravlev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2368070|Leonid Kuravlyov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Kuravlyov|Leonid Kuravlyov]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-30 |- | style='text-align:right'| 656 | | ''[[:d:Q4269461|Leonid Lunin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-07 | ''[[:d:Q2025084|Ryazanskaya]]'' | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 657 | [[Файл:Leonid Markelov 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1378185|Leonid Markelov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]''<br/>''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Markelov|Leonid Markelov]] | |- | style='text-align:right'| 658 | | ''[[:d:Q19911254|Leonid Nemenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-01 | ''[[:d:Q4512623|Cherevki]]'' | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | data-sort-value="2020" | 2020-08-11 |- | style='text-align:right'| 659 | | ''[[:d:Q4385073|Leonid Pchyolkin]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-08 | [[Купино (Новосибирск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-09-25 |- | style='text-align:right'| 660 | [[Файл:Печатников.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18397769|Leonid Pechatnikov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Pechatnikov|Leonid Pechatnikov]] | |- | style='text-align:right'| 661 | [[Файл:Leonid Polezhayev (2011-01-31).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369706|Leonid Polezhayev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-30 | [[Исилкүл]] | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Polezhayev|Leonid Polezhayev]] | |- | style='text-align:right'| 662 | [[Файл:Potapov in 2004.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1062335|Leonid Potapov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-04 | ''[[:d:Q4468469|Uakit]]'' | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Potapov|Leonid Potapov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-12 |- | style='text-align:right'| 663 | [[Файл:LReiman.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q734909|Leonid Reiman]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-07-12 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Reiman|Leonid Reiman]] | |- | style='text-align:right'| 664 | [[Файл:Леонид Петрович Решетников.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18276710|Leonid Reshetnikov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-06 | [[Потсдам]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Reshetnikov|Leonid Reshetnikov]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[Файл:Leonid Roketsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4396843|Leonid Roketsky]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-15 | ''[[:d:Q4327601|Nosiv]]'' | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Leonid Roketsky|Leonid Roketsky]] | |- | style='text-align:right'| 666 | [[Файл:Leonid Roshal 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1346360|Leonid Roshal]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-27 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Leonid Roshal|Leonid Roshal]] | |- | style='text-align:right'| 667 | [[Файл:Леонид Слуцкий (26-05-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2037108|Leonid Slutsky]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304111|Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Leonid Eduardovich Slutsky|Leonid Eduardovich Slutsky]] | |- | style='text-align:right'| 668 | | ''[[:d:Q28528524|Leonid Stepanovitsj Tarasevitsj]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-22 | ''[[:d:Q1305171|Белосток воеводалыгы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | [[галим]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | | data-sort-value="2016" | 2016-03-31 |- | style='text-align:right'| 669 | | ''[[:d:Q6351133|Leonid Tatarinov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-12 | [[Тула]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q1662561|палеонтолог]]'' | ''[[:d:Q1975612|А. А. Борисяк исемендәге РФА Палеонтология институты]]''<br/>''[[:d:Q4201691|Россия фәннәр академиясенең Алексей Николаевич Северцов исемендәге Экология һәм эволюция мәсьәләләре институты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-08-24 |- | style='text-align:right'| 670 | [[Файл:Leonid Tyagachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467829|Leonid Tyagachev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-10 | ''[[:d:Q507335|Dedenevo]]'' | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Leonid Tyagachev|Leonid Tyagachev]] | |- | style='text-align:right'| 671 | [[Файл:Dodin, Lev.IMG 4154 (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q913497|Lev Dodin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-05-14 | [[Новокузнецк]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1113233|Academic Maly Drama Theater of Europe]]'' | [[:commons:Category:Lev Dodin|Lev Dodin]] | |- | style='text-align:right'| 672 | [[Файл:Lev Durov 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2632355|Lev Durov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Lev Durov|Lev Durov]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-20 |- | style='text-align:right'| 673 | | ''[[:d:Q4482848|Lev Feoktistov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-02-14 |- | style='text-align:right'| 674 | | ''[[:d:Q4532582|Lev Konstantinovich Ernst]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-08 | ''[[:d:Q4416455|Senkovo]]'' | ''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q18404991|Федераль хайван үрчетү фәнни үзәге – Академик Л. К. Эрнст исемендәге Бөтенроссия хайван үрчетү институты]]''<br/>''[[:d:Q4130472|Вятка дәүләт агротехнология университеты]]''<br/>''[[:d:Q472795|VASKhNIL]]''<br/>''[[:d:Q4397945|Russian Academy of Agricultural Sciences]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-04-26 |- | style='text-align:right'| 675 | [[Файл:Lev Kurakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4247767|Lev Kurakov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-04 | [[Чуаш Ишәкие]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lev Kurakov|Lev Kurakov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-21 |- | style='text-align:right'| 676 | [[Файл:Lyubimov IMGP1652.PNG|center|128px]] | ''[[:d:Q4271510|Lev Lvovitsj Ljubimov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-14 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="2021" | 2021-04-03 |- | style='text-align:right'| 677 | | ''[[:d:Q4338439|Lev Ossovsky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-04-22 | [[Одесса]] | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[профессор]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 678 | | ''[[:d:Q84722085|Lev Pavlovič Matvejev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-08-22 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]''<br/>[[Чиләбе дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-21 |- | style='text-align:right'| 679 | | ''[[:d:Q4384593|Lev Puchkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-05 | [[Порецкое]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-01-07<br/>2021-01-04 |- | style='text-align:right'| 680 | | ''[[:d:Q1515138|Lev Razgon]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-04-01<br/>1908-04-14 | [[Горки (шәһәр)|Һорки]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-09-08 |- | style='text-align:right'| 681 | [[Файл:Лев Якобсон.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4536745|Lev Yakobson]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-22 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Lev Yakobson|Lev Yakobson]] | |- | style='text-align:right'| 682 | | ''[[:d:Q20065008|Lev Zakharov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-13 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-06-03 |- | style='text-align:right'| 683 | | ''[[:d:Q29359263|Leyla Namazova-Baranova]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-06-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1919436|педиатр]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314601|Россия илкүләм балалар сәламәтлелеге медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 684 | [[Файл:Lidia Miheeva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q106839042|Lidiya Mikheyeva]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-05-17 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q4062936|Алтай дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | | [[:commons:Category:Lidia Miheeva|Lidia Miheeva]] | |- | style='text-align:right'| 685 | [[Файл:Lidiya Fedoseyeva-Shukshina (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4482111|Lidiya Fedoseyeva-Shukshina]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Lidiya Fedoseeva-Shukshina|Lidiya Fedoseeva-Shukshina]] | |- | style='text-align:right'| 686 | [[Файл:Путин Жаркова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4178251|Lidiya Zharkova]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-07 | ''[[:d:Q4245204|Кузнечиха]]'' | ''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q182436|китапханәче]]'' | | [[:commons:Category:Lidiya Zharkova|Lidiya Zharkova]] | data-sort-value="2009" | 2009-01-04 |- | style='text-align:right'| 687 | [[Файл:Liliya Tolmacheva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459793|Liliya Tolmachyova]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-06 | [[Түбән Идел крае]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4408454|Saratov Theatre of the Young Audience named after Yu. P. Kiselyov]]''<br/>''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]''<br/>''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Liliya Tolmacheva|Liliya Tolmacheva]] | data-sort-value="2013" | 2013-08-25 |- | style='text-align:right'| 688 | [[Файл:Liliya Yudina.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4533822|Liliya Yudina]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Lilya Yudina|Lilya Yudina]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-23 |- | style='text-align:right'| 689 | | ''[[:d:Q29359024|Ljubov Ilinitsjna Kolesnikova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-20 | [[Парычы]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 690 | | ''[[:d:Q4218923|Ljubov Petrovna Kezina]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-05-05 |- | style='text-align:right'| 691 | [[Файл:MW - Université de Tours - Ludvig Faddeev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1030228|Ludvig Faddeev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q581272|St. Petersburg Department of Steklov Institute of Mathematics of Russian Academy of Sciences]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q28695|Хельсинки университеты]]'' | [[:commons:Category:Ludvig Faddeev|Ludvig Faddeev]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-26 |- | style='text-align:right'| 692 | [[Файл:Lyubov Glebova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4139623|Lyubov Glebova]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-07 | [[Арзамас]] | ''[[:d:Q4069144|Арзамас дәүләт педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Lyubov Glebova|Lyubov Glebova]] | |- | style='text-align:right'| 693 | | ''[[:d:Q53865341|Lyubov Kudelina]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-04 | [[Владивосток]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 694 | [[Файл:Vladimir Putin 22 January 2001-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3739052|Lyubov Sliska]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-15 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Lyubov Sliska|Lyubov Sliska]] | |- | style='text-align:right'| 695 | [[Файл:Егорова Любовь Ивановна.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q239998|Lyubov Yegorova]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-05-05 | [[Северск]] | [[Томск дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Lyubov Ivanovna Egorova|Lyubov Ivanovna Egorova]] | |- | style='text-align:right'| 696 | [[Файл:Ludmila Chursina, 2016-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3540962|Lyudmila Chursina]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-20 | [[Дүшәнбе]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''<br/>''[[:d:Q158478|Ленфильм]]''<br/>''[[:d:Q1186567|Александр тиятры]]''<br/>''[[:d:Q1958711|Русия әрмесенең Үзәк академия театры]]'' | [[:commons:Category:Ludmila Chursina|Ludmila Chursina]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-10 |- | style='text-align:right'| 697 | [[Файл:Lyudmila Lyadova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4272534|Lyudmila Lyadova]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-29 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q111599291|école musicale pour enfants n° 1]]''<br/>''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Lyadova|Lyudmila Lyadova]] | data-sort-value="2021" | 2021-03-10 |- | style='text-align:right'| 698 | | ''[[:d:Q4275414|Lyudmila Makarova]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-20 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-05-30 |- | style='text-align:right'| 699 | [[Файл:Lyudmila Maksakova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4276040|Lyudmila Maksakova]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Lyudmila Maksakova|Lyudmila Maksakova]] | |- | style='text-align:right'| 700 | [[Файл:Lyudmila Polyakova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4371410|Lyudmila Polyakova]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-28 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''<br/>''[[:d:Q4304130|Станиславский ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]''<br/>''[[:d:Q4525054|School of Drama Art]]'' | [[:commons:Category:Lyudmila Polyakova|Lyudmila Polyakova]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[Файл:RUSI (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4402261|Lyudmila Ryumina]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-28 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q706364|арт-директор]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Ryumina|Lyudmila Ryumina]] | data-sort-value="2017" | 2017-08-31 |- | style='text-align:right'| 702 | | ''[[:d:Q4409490|Lyudmila Sakharova]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-09-12 | [[Мәскәү]] | [[Пермь дәүләт гуманитар-педагогика университеты]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q115035|Perm Opera and Ballet Theatre]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-04-27 |- | style='text-align:right'| 703 | [[Файл:Шапошникова Людмила Васильевна.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4520334|Lyudmila Shaposhnikova]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-07-26 | [[Новочеркасск]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4288619|Nicholas Roerich Museum, Moscow]]'' | [[:commons:Category:Ludmila Vasilyevna Shaposhnikova|Ludmila Vasilyevna Shaposhnikova]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-24 |- | style='text-align:right'| 704 | [[Файл:Швецова Людмила.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4521801|Lyudmila Shvetsova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-24 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия дәүләт гуманитар университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Shvetsova|Lyudmila Shvetsova]] | data-sort-value="2014" | 2014-10-29 |- | style='text-align:right'| 705 | | ''[[:d:Q4176481|Lyudmila Yermakova]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2008" | 2008-08-04 |- | style='text-align:right'| 706 | | ''[[:d:Q18238693|Magomed Dzhambulatov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-25 | ''[[:d:Q851694|Buynaksky District]]'' | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2009" | 2009-12-25 |- | style='text-align:right'| 707 | [[Файл:SuleymanovMV (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908708|Magomed Suleymanov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-28 | [[Эзбербаш]] | ''[[:d:Q4398135|Россия кооперация университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Magomed Suleymanov|Magomed Suleymanov]] | |- | style='text-align:right'| 708 | [[Файл:Maksim Dunaevsky2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4170711|Maksim Dunayevsky]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-15 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Maksim Dunayevsky|Maksim Dunayevsky]] | |- | style='text-align:right'| 709 | [[Файл:Maxim Suraev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q461807|Maksim Surayev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-05-24 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Maxim Suraev|Maxim Suraev]] | |- | style='text-align:right'| 710 | [[Файл:Makvala Kasrashvili.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4216746|Makvala Kasrashvili]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-13 | ''[[:d:Q172415|Кутаиси]]'' | ''[[:d:Q2478876|Tbilisi State Conservatoire]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Makvala Kasrashvili|Makvala Kasrashvili]] | |- | style='text-align:right'| 711 | | ''[[:d:Q21110954|Marat Melsovich Oganesyan]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-08-15 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q1098106|Technical University of Moldova]]''<br/>''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | | | [[:commons:Category:Marat Melsovich Hovhannisyan|Marat Melsovich Hovhannisyan]] | |- | style='text-align:right'| 712 | [[Файл:Маргарита Симоньян (12-02-2026).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4419809|Margarita Simonyan]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-04-06 | [[Краснодар]] | [[Кубан дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q19962872|Newfound Regional High School]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]'' | ''[[:d:Q22868|RT]]''<br/>''[[:d:Q15294742|Россия бүген]]'' | [[:commons:Category:Margarita Simonyan|Margarita Simonyan]] | |- | style='text-align:right'| 713 | [[Файл:We Can! (2009-06-01) 33.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2351499|Maria Kiselyova]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-09-28 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | ''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2041767|Мәскәү шәһәр думасы]]'' | [[:commons:Category:Mariya Aleksandrovna Kiseleva|Mariya Aleksandrovna Kiseleva]] | |- | style='text-align:right'| 714 | [[Файл:Maria Vladimirovna Mironova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4296110|Maria Mironova]]'' | data-sort-value="1910" | 1910-12-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Maria Vladimirovna Mironova|Maria Vladimirovna Mironova]] | data-sort-value="1997" | 1997-11-13 |- | style='text-align:right'| 715 | [[Файл:Maria Zakharova (cropped) (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20812953|Maria Zakharova]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-24 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1328323|functionary]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]''<br/>''[[:d:Q2358549|press agent]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Maria Zakharova|Maria Zakharova]] | |- | style='text-align:right'| 716 | [[Файл:Marina Leonova 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4258894|Marina Leonova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q2393361|dance teacher]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Marina Leonova|Marina Leonova]] | |- | style='text-align:right'| 717 | [[Файл:Marina Neyolova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q521665|Marina Neyolova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4483554|Saint Petersburg Lyceum 30]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Marina Neyolova|Marina Neyolova]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[Файл:Maria Gromova (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q267603|Mariya Gromova]]'' | data-sort-value="1984" | 1984-07-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]'' | | [[:commons:Category:Maria Gromova|Maria Gromova]] | |- | style='text-align:right'| 719 | | ''[[:d:Q2030025|Mark Ermler]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-05 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2002" | 2002-04-14 |- | style='text-align:right'| 720 | | ''[[:d:Q4144095|Mark Gorenstein]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-16 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 721 | [[Файл:MKrivosheev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4240867|Mark Krivosheyev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-30 | [[Полтава]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4294658|Ministry of Communications of the USSR]]''<br/>''[[:d:Q16977159|NIIR]]'' | [[:commons:Category:Mark Krivosheyev|Mark Krivosheyev]] | data-sort-value="2018" | 2018-10-16 |- | style='text-align:right'| 722 | [[Файл:Mark Rozovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4396693|Mark Rozovsky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-03 | [[Петропавловск-Камчатский]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | | [[:commons:Category:Mark Rozovskiy|Mark Rozovskiy]] | |- | style='text-align:right'| 723 | | ''[[:d:Q4222366|Mart Kitajev]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-30 | [[Зилаер|Җылаер]] | ''[[:d:Q2607021|Латвия сынлы сәнгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q11613590|театраль сәхнә мохите дизайнеры]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-01-08 |- | style='text-align:right'| 724 | [[Файл:Шаккум 11-11-2025.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4519585|Martin Shakkum]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-21 | [[Красногорск]] | ''[[:d:Q103831611|Kaliningrad Higher Engineering Order of Lenin Red Banner School of Engineering Troops named after A.A.Zhdanov]]''<br/>''[[:d:Q4303890|Мәскәү дәүләт коммуналь хуҗалык һәм төзелеш академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]'' | | [[:commons:Category:Martin Shakkum|Martin Shakkum]] | |- | style='text-align:right'| 725 | [[Файл:Lysenko M.A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97168193|Maryana Lysenko]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-02-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Maryana Lysenko|Maryana Lysenko]] | |- | style='text-align:right'| 726 | | ''[[:d:Q4444742|Melor Sturua]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-10 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-01 |- | style='text-align:right'| 727 | [[Файл:Mitropolit mercurius.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291023|Mercurius]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-21 | [[Порхов]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]] | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Mercurius (Ivanov)|Mercurius (Ivanov)]] | |- | style='text-align:right'| 728 | [[Файл:Мефодий (Немцов).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4292061|Methodius (Niemcov)]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-16 | [[Ровеньки|Ровенкы]] | [[Санкт-Петербург руханилар академиясе]]<br/>''[[:d:Q4331403|Odesa Theological Seminary]]''<br/>''[[:d:Q4330331|Sts Cyril and Methodius’ Church Post-Graduate and Doctoral School]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q270725|Новодевичий кәшишханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4339424|Department for External Church Relations of the Moscow Patriarchate]]''<br/>''[[:d:Q1242146|Тын кәшишханәсе]]''<br/>''[[:d:Q16695479|Holy Trinity Church of St. Stephen Monastery]]''<br/>''[[:d:Q816122|Belogorsky Monastery]]'' | [[:commons:Category:Methodius (Niemcov)|Methodius (Niemcov)]] | |- | style='text-align:right'| 729 | [[Файл:Михаил Петрович Одинцов, 1944 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4331606|Michael Odintsov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-11-18 | ''[[:d:Q4370584|Polozovo]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Petrovich Odintsov|Mikhail Petrovich Odintsov]] | data-sort-value="2011" | 2011-12-12 |- | style='text-align:right'| 730 | [[Файл:Перельман михаил израилевич 2003 май 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4350524|Michael Perelman]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-20 | [[Минск]] | [[Төньяк Осетия дәүләт медицина академиясе]]<br/>''[[:d:Q2510885|Беларус дәүләт тыйб университеты]]''<br/>''[[:d:Q4538824|Ярославль дәүләт медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Izrailevich Perelman|Mikhail Izrailevich Perelman]] | data-sort-value="2013" | 2013-03-29 |- | style='text-align:right'| 731 | [[Файл:Mikhail Titarenko.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4458216|Michael Titarenko]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-27 | ''[[:d:Q21337191|Lakomaya Buda]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q15255771|синолог]]'' | ''[[:d:Q4201389|Institute of China and Contemporary Asia of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Titarenko|Mikhail Titarenko]] | data-sort-value="2016" | 2016-02-25 |- | style='text-align:right'| 732 | [[Файл:Gerber and Mityakov (06-10-1994) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4296989|Michail Alekseevitsj Mitjukov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-07 | ''[[:d:Q2219403|Ust-Udinsky District]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Mityukov|Mikhail Mityukov]] | |- | style='text-align:right'| 733 | | ''[[:d:Q4429205|Michail Ivanovitsj (general armii) Sorokin]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-06-01 | ''[[:d:Q18792562|Nikolskoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-02-22 |- | style='text-align:right'| 734 | | ''[[:d:Q20742139|Michail Ivanovitsj Potsjkaylov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-14 | [[Вострав (Ляхавицкий районы)|Вострав]] | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]'' | | | | data-sort-value="2011" | 2011-04-09 |- | style='text-align:right'| 735 | [[Файл:Mikhail Mokretsov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4300055|Mikhail Mokretsov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-09 | [[Игра районы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Mokretsov|Mikhail Mokretsov]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[Файл:Mikhail Barshchevsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4078827|Mikhail Barshchevsky]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-27 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q382887|дәүләт вазифаи заты]]''<br/>''[[:d:Q61747890|интеллектуаль уеннар катнашучысы]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Mikhail Barshchevsky|Mikhail Barshchevsky]] | |- | style='text-align:right'| 737 | [[Файл:Сенатор Михаил Белоусов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q110402562|Mikhail Belousov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-11 | [[Южно-Сахалинск]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Mikhail Belousov|Mikhail Belousov]] | |- | style='text-align:right'| 738 | | ''[[:d:Q4085916|Mikhail Beskhmelnitsyn]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-17 | ''[[:d:Q25610632|Chernikovo]]'' | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Beskmelnitsyn|Mikhail Beskmelnitsyn]] | data-sort-value="2020" | 2020-05-26 |- | style='text-align:right'| 739 | [[Файл:Mikhail Leonidovich Bogdanov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089252|Mikhail Bogdanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Leonidovich Bogdanov|Mikhail Leonidovich Bogdanov]] | |- | style='text-align:right'| 740 | | ''[[:d:Q4093879|Mikhail Borisov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-03-22 | ''[[:d:Q16657690|Kamenskiy Uyezd]]'' | | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-03-10 |- | style='text-align:right'| 741 | | ''[[:d:Q1930289|Mikhail Budyko]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-01-20 | [[Гомель]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q1113838|климатолог]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q4146795|State Hydrological Institute]]''<br/>''[[:d:Q4139127|The Voeikov Main Geophysical Observatory]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-12-10 |- | style='text-align:right'| 742 | [[Файл:Mikhail Bushnov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4100691|Mikhail Bushnov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-10-21 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Bushnov|Mikhail Bushnov]] | data-sort-value="2014" | 2014-06-12 |- | style='text-align:right'| 743 | [[Файл:Михаил Анатольевич Чернышёв, мэр Ростова-на-Дону.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4514356|Mikhail Chernyshyov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Chernyshyov|Mikhail Chernyshyov]] | |- | style='text-align:right'| 744 | | ''[[:d:Q4286234|Mikhail Davidovich Mashkovsky]]'' | data-sort-value="1908" | 1908-03-01 | [[Пинск]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q2114605|фармаколог]]'' | ''[[:d:Q4504035|centre pour la chimie des médicaments]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-06-04<br/>2002-06-05 |- | style='text-align:right'| 745 | [[Файл:Михаил Давыдов на вручении ордена «За заслуги перед Отечеством» IV степени.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4153782|Mikhail Davydov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-11 | [[Канатып]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]]<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q16062369|онколог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q16692656|Н. Н. Блохин исемендәге Россия илкүләм онкология медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Davydov|Mikhail Davydov]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-08 |- | style='text-align:right'| 746 | [[Файл:Mikhail Derzhavin on 80th anniversary 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4158905|Mikhail Derzhavin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Derzhavin|Mikhail Derzhavin]] | data-sort-value="2018" | 2018-01-10 |- | style='text-align:right'| 747 | [[Файл:Mikhail Arkadevich Dmitriev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4162754|Mikhail Dmitriyev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-25 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Arkadievich Dmitriev|Mikhail Arkadievich Dmitriev]] | |- | style='text-align:right'| 748 | [[Файл:Mikhail Filippov, May 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4484099|Mikhail Filippov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-15 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | | |- | style='text-align:right'| 749 | [[Файл:U.S. Embassy Jakarta, Indonesia - 14072180694 (Mikhail Galuzin).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4132780|Mikhail Galuzin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Galuzin|Mikhail Galuzin]] | |- | style='text-align:right'| 750 | [[Файл:Михаил Семенович Глуз.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4140201|Mikhail Gluz]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-19 | [[Сахалин өлкәсе]] | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-07-08 |- | style='text-align:right'| 751 | [[Файл:Mikhail Gulevskyi.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4151809|Mikhail Gulevskiy]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-11 | [[Липецк өлкәсе]] | [[Липецк дәүләт техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Gulevskyi|Mikhail Gulevskyi]] | |- | style='text-align:right'| 752 | | ''[[:d:Q15067277|Mikhail Ivanov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4201435|Institute of Biochemistry and Physiology of Microorganisms]]''<br/>''[[:d:Q4201601|Winogradsky Institute of Microbiology RAS]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-07-03 |- | style='text-align:right'| 753 | [[Файл:Mikhail Kirpichnikov in 2000.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221782|Mikhail Kirpichnikov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Kirpichnikov|Mikhail Kirpichnikov]] | |- | style='text-align:right'| 754 | | ''[[:d:Q4223132|Mikhail Kleandrov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-14 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q1528756|Таҗик милли университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 755 | [[Файл:Михаил Витальевич Комиссар.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15714589|Mikhail Komissar]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-27 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | ''[[:d:Q108800680|media executive]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q379271|Interfax]]''<br/>''[[:d:Q4294505|ССРБ Саклану министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q1974987|USSR State Committee for Television and Radio]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Komissar|Mikhail Komissar]] | |- | style='text-align:right'| 756 | [[Файл:Mikhail Korniyenko cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q520334|Mikhail Korniyenko]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-15 | [[Сызран]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Mikhail Kornienko|Mikhail Kornienko]] | |- | style='text-align:right'| 757 | | ''[[:d:Q4226757|Mikhail Kozlov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-27 | [[Печора (шәһәр)]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 758 | | ''[[:d:Q15070428|Mikhail Krasnov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-31 | [[Шуя]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q19908572|Гельмгольц исемендәге Мәскәү күз авырулары фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q30274286|Research Institute of Eye Diseases, Russian Academy of Sciences]]''<br/>''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4109644|Vestnik oftalmologii]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-06-24 |- | style='text-align:right'| 759 | | ''[[:d:Q97174873|Mikhail Krotov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 760 | | ''[[:d:Q4248327|Mikhail Kurilko-Ryumin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-02-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-03-16 |- | style='text-align:right'| 761 | [[Файл:Курленя Михаил Владимирович (Учёный).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18603017|Mikhail Kurlenya]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-03 | [[Болотное]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201478|Chinakal Institute of Mining of the Siberian Branch of the RAS]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Kurlenya|Mikhail Kurlenya]] | |- | style='text-align:right'| 762 | | ''[[:d:Q15070706|Mikhail Kuzmin]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-20 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-11-24 |- | style='text-align:right'| 763 | [[Файл:Lavrent'ev MM (old).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1930306|Mikhail Lavrentyev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Mikhaylovich Lavrentyev|Mikhail Mikhaylovich Lavrentyev]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-16 |- | style='text-align:right'| 764 | [[Файл:Mikhail Lavrovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4252288|Mikhail Lavrovsky]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-29<br/>1942-11-15 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Lavrovsky|Mikhail Lavrovsky]] | |- | style='text-align:right'| 765 | [[Файл:Mikhail Leontyev 08.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q981933|Mikhail Leontyev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Vladimirovich Leontyev|Mikhail Vladimirovich Leontyev]] | |- | style='text-align:right'| 766 | [[Файл:Mikhail Lesin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4259359|Mikhail Lesin]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-11 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Mikhail Lesin|Mikhail Lesin]] | data-sort-value="2015" | 2015-11-05 |- | style='text-align:right'| 767 | [[Файл:Mikhail Mamiashvili RN 09-2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1661985|Mikhail Mamiashvili]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-21 | [[Канатып]] | | ''[[:d:Q12369333|көрәшче]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q1328323|functionary]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Mamiashvili|Mikhail Mamiashvili]] | |- | style='text-align:right'| 768 | [[Файл:Mikhail Mikhailovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4297725|Mikhail Mikhailovsky]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Mikhail Mikhailovsky|Mikhail Mikhailovsky]] | |- | style='text-align:right'| 769 | | ''[[:d:Q4305140|Mikhail Motsak]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-22 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-10-19 |- | style='text-align:right'| 770 | | ''[[:d:Q4311548|Mikhail Nagibin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-11 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-03-31 |- | style='text-align:right'| 771 | [[Файл:Mikhail Narolin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4313444|Mikhail Narolin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-19 | ''[[:d:Q16904871|Perlyovka]]'' | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Narolin|Mikhail Narolin]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-21 |- | style='text-align:right'| 772 | [[Файл:Mikhail Nozhkin 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4327048|Mikhail Nozhkin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-19 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q482980|автор]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Nozhkin|Mikhail Nozhkin]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-22 |- | style='text-align:right'| 773 | | ''[[:d:Q17675304|Mikhail Ostrovsky]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201438|Emanuel Institute of Biochemical Physics]]''<br/>''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 774 | | ''[[:d:Q4342875|Mikhail Paltsev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-04-17 |- | style='text-align:right'| 775 | | ''[[:d:Q4374105|Mikhail Posokhin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Posokhin|Mikhail Posokhin]] | |- | style='text-align:right'| 776 | [[Файл:Пуговкин в фильме «Доброе утро».jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q730275|Mikhail Pugovkin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-07-13 | ''[[:d:Q19814870|Рамешки (Нерехтан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4087798|Благовещенск югары танк командирлар укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4167658|Drama Theatre of the Northern Fleet]]''<br/>''[[:d:Q4400756|Old Theatre of Vilnius]]''<br/>''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]''<br/>''[[:d:Q4123700|Вологда дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q1012251|Gorky Film Studio]]''<br/>''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Pugovkin|Mikhail Pugovkin]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-25 |- | style='text-align:right'| 777 | | ''[[:d:Q6353351|Mikhail Roshchevsky]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-03-05 | [[Псков]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2025" | 2025-07-05 |- | style='text-align:right'| 778 | | ''[[:d:Q4396311|Mikhail Rozhkov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-08-30 | [[Лукоянов өязе]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q56418646|балалайкачы]]'' | | | data-sort-value="2018" | 2018-06-18 |- | style='text-align:right'| 779 | | ''[[:d:Q48956587|Mikhail Sayamov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-04-02 | | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-11-17 |- | style='text-align:right'| 780 | [[Файл:World association of Russian press talk (2014-12-25) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4417930|Mikhail Seslavinsky]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-02-28 | [[Дзержинск (Россия)|Дзержинск]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q911554|business magnate]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18120029|библиофил]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Seslavinsky|Mikhail Seslavinsky]] | |- | style='text-align:right'| 781 | | ''[[:d:Q4528398|Mikhail Shchadov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-14 | ''[[:d:Q2626661|Ust-Orda Buryat Okrug]]'' | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-11-13 |- | style='text-align:right'| 782 | | ''[[:d:Q4524888|Mikhail Shkabardnya]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-07-18 | ''[[:d:Q984417|Tbilisskaya]]'' | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-01-28 |- | style='text-align:right'| 783 | | ''[[:d:Q103538006|Mikhail Sirota]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-07 | | ''[[:d:Q4062927|Алтай дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-02-10 |- | style='text-align:right'| 784 | [[Файл:Mikhail Gusman MoscowTass 01-2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152860|Mikhail Solomonovich Gusman]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-23 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q3701492|Azerbaijan University of Languages]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Gusman|Mikhail Gusman]] | |- | style='text-align:right'| 785 | | ''[[:d:Q4410277|Mikhail Svetin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-11 | [[Киев]] | ''[[:d:Q3912944|R. Glier Kyiv Municipal Academy of Music]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Svetin|Mikhail Svetin]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-30 |- | style='text-align:right'| 786 | [[Файл:Mikhail Terentiev 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4455642|Mikhail Terentiev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-05-14 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Terentiev|Mikhail Terentiev]] | |- | style='text-align:right'| 787 | [[Файл:Mikhail Trinoga, 17 November 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6849732|Mikhail Trinoga]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-10 | [[Ивано-Франковск өлкәсе]] | | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Trinoga|Mikhail Trinoga]] | |- | style='text-align:right'| 788 | [[Файл:Mikhail Tyurin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q362180|Mikhail Tyurin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-03-02 | [[Коломна]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Mikhail Tyurin|Mikhail Tyurin]] | |- | style='text-align:right'| 789 | | ''[[:d:Q16629125|Mikhail Vanitsjkin]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-22 | [[Мәскәү]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 790 | | ''[[:d:Q4104642|Mikhail Vasilyev]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | | [[язучы]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-05-14 |- | style='text-align:right'| 791 | | ''[[:d:Q32362399|Mikhail Vsevolodovich Kabanov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-25 | [[Түрткүл|Дүрткүл]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201609|Institute of Monitoring of Climatic and Ecological Systems SB RAS]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-01-18 |- | style='text-align:right'| 792 | [[Файл:Михаил Задорнов (22-03-2026) (cropped).png|center|128px]] | ''[[:d:Q3313719|Mikhail Zadornov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-05-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Zadornov minfin|Mikhail Zadornov minfin]] | |- | style='text-align:right'| 793 | | ''[[:d:Q15965968|Mikhail Zakharov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-12 | ''[[:d:Q4503746|Tselinnoye, Kurgan Oblast]]'' | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 794 | [[Файл:Zalichanov M.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4185435|Mikhail Zalikhanov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | ''[[:d:Q788875|Кабарда-Балкар Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]'' | [[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15623737|бозбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q27972247|High Mountain Geophysical Institute, Rosgydromet]]''<br/>[[Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты|Хатута Мутович Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Zalichanov|Mikhail Zalichanov]] | |- | style='text-align:right'| 795 | | ''[[:d:Q16335418|Mikhail Zaytsev]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-09-06 | | | ''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-12-14 |- | style='text-align:right'| 796 | | ''[[:d:Q4181386|Mikhail Zhukov]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-08-24 | ''[[:d:Q4109156|Verkhovye]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Zhukov (scientist)|Mikhail Zhukov (scientist)]] | data-sort-value="1998" | 1998-12-04 |- | style='text-align:right'| 797 | [[Файл:Mikhalina Lysova 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4270710|Mikhalina Lysova]]'' | data-sort-value="1992" | 1992-03-29 | [[Түбән Тагил]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhalina Lysova|Mikhalina Lysova]] | |- | style='text-align:right'| 798 | | ''[[:d:Q4229008|Mira Koltsova]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q4085328|Berezka Ensemble]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-08-01 |- | style='text-align:right'| 799 | | ''[[:d:Q15075467|Mitrofan Studenikin]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-02 | ''[[:d:Q13650330|Listopadovka]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314601|Россия илкүләм балалар сәламәтлелеге медицина тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-07-07 |- | style='text-align:right'| 800 | | ''[[:d:Q16335428|Modest Kabanov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-03-05 |- | style='text-align:right'| 801 | | ''[[:d:Q4186652|Mstislav Zapashny]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[Клоун|кылавын]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q8011071|animal trainer]]''<br/>''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-09-22 |- | style='text-align:right'| 802 | [[Файл:Zyazikov in 2007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q561800|Murat Zyazikov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-09-10 | [[Ош (Кыргызстан)|Ош]] | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Murat Zyazikov|Murat Zyazikov]] | |- | style='text-align:right'| 803 | [[Файл:Nadezda Gerasimova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18543373|Nadezhda Gerasimova]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-22 | [[Выжлавичы]] | ''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nadezda Gerasimova|Nadezda Gerasimova]] | |- | style='text-align:right'| 804 | | ''[[:d:Q4062301|Nariman Aliyev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-21 | ''[[:d:Q1438473|Kayakentsky District]]'' | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | | | | data-sort-value="2007" | 2007-11-26 |- | style='text-align:right'| 805 | | ''[[:d:Q587057|Natalia Bekhtereva]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-07 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q6337803|нейробиолог]]''<br/>''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q23719406|нейрофизиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Natalia Bekhtereva|Natalia Bekhtereva]] | data-sort-value="2008" | 2008-06-22 |- | style='text-align:right'| 806 | [[Файл:Natalia Ishchenko in 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1800208|Natalia Ishchenko]]'' | data-sort-value="1986" | 1986-04-08 | [[Смоленск]] | ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]'' | ''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | [[:commons:Category:Natalia Ishchenko|Natalia Ishchenko]] | |- | style='text-align:right'| 807 | [[Файл:Solzhenitsyna, Natalia.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4427694|Natalia Solzhenitsyna]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-22 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Natalia Solzhenitsyna|Natalia Solzhenitsyna]] | |- | style='text-align:right'| 808 | | ''[[:d:Q273150|Natalya Belokhvostikova]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 809 | [[Файл:Natalya Narochnitskaya 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q275585|Natalya Narochnitskaya]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-12-23 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Natalya Narochnitskaya|Natalya Narochnitskaya]] | |- | style='text-align:right'| 810 | | ''[[:d:Q4454863|Natalya Tenyakova]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4076929|Baltic House Festival Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-06-18 |- | style='text-align:right'| 811 | [[Файл:Natalya Timakova (government.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4457316|Natalya Timakova]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-04-12 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q3064305|МДУның фәлсәфә факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q2027448|«Сколково» Мәскәү идарә мәктәбе]]'' | [[:commons:Category:Natalya Timakova|Natalya Timakova]] | |- | style='text-align:right'| 812 | [[Файл:Naum Marder.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30201793|Naum Marder]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-03-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q2568866|Fuqua School of Business]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Naum Marder|Naum Marder]] | data-sort-value="2017" | 2017-05-19 |- | style='text-align:right'| 813 | | ''[[:d:Q4454465|Naum Temkin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-27 | ''[[:d:Q637218|Svesa]]'' | | | | | data-sort-value="2006" | 2006-01-18 |- | style='text-align:right'| 814 | | ''[[:d:Q56661071|Nestor Serebryanikov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-21 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[инженер]] | | | data-sort-value="2007" | 2007-02-22 |- | style='text-align:right'| 815 | [[Файл:Bogoslovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1975649|Nikita Bogoslovsky]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-05-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407730|Académie centrale de musique de Leningrad]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikita Bogoslovsky|Nikita Bogoslovsky]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-04 |- | style='text-align:right'| 816 | [[Файл:Морозов-НФ-выст.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4302987|Nikita Morozov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-07-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | [[математик]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikita Morozov|Nikita Morozov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-25 |- | style='text-align:right'| 817 | [[Файл:Nikita Simonyan 1977.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q713136|Nikita Simonyan]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-12 | [[Армавир (Россия)|Армавир]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q123197930|association football executive]]'' | | [[:commons:Category:Nikita Simonyan|Nikita Simonyan]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-23 |- | style='text-align:right'| 818 | | ''[[:d:Q1369521|Nikolai Arnoldovich Petrov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-04-14 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Nikolay Arnoldovich Petrov|Nikolay Arnoldovich Petrov]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-03 |- | style='text-align:right'| 819 | [[Файл:Nikolay Bordyuzha CSTO chief.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q328343|Nikolai Bordyuzha]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-20 | [[Орёл]] | | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Bordyuzha|Nikolai Bordyuzha]] | |- | style='text-align:right'| 820 | [[Файл:Николай Кузьмич Долгушкин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48956611|Nikolai Dolgushkin]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-30 | | ''[[:d:Q4406366|Самар дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | | |- | style='text-align:right'| 821 | | ''[[:d:Q110895639|Nikolai Fedoryak]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-11 | [[Ивановка (Диңгез буе крае)|Ивановка]] | | | [[Федерация Советы]] | | |- | style='text-align:right'| 822 | | ''[[:d:Q30346205|Nikolai Kalinin]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-12 | ''[[:d:Q9174369|Kraskovo]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-06-06 |- | style='text-align:right'| 823 | [[Файл:Николай Кондратенко.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230550|Nikolai Kondratenko]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-16 | ''[[:d:Q4364540|Plastunovskaya]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Kondratenko|Nikolay Kondratenko]] | data-sort-value="2013" | 2013-11-23 |- | style='text-align:right'| 824 | [[Файл:Nikolay Kormiltsev, November 2004.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4233193|Nikolai Kormiltsev]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-03-14 | [[Омск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Kormiltsev|Nikolay Kormiltsev]] | |- | style='text-align:right'| 825 | | ''[[:d:Q4235351|Nikolai Kostechko]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-25 | [[Дамашыцы]] | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]''<br/>[[Хәрби радиоэлектроника университеты]]<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2022" | 2022-07-03 |- | style='text-align:right'| 826 | [[Файл:NKovalyov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1990789|Nikolai Kovalyov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Kovalev|Nikolai Kovalev]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 |- | style='text-align:right'| 827 | [[Файл:Nikolai Kutuzov Gaika.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4249623|Nikolai Kutuzov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-04-17 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Kutuzov|Nikolai Kutuzov]] | data-sort-value="2011" | 2011-08-02 |- | style='text-align:right'| 828 | | ''[[:d:Q4265369|Nikolai Lozhchenko]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-04-24 | ''[[:d:Q4104251|Vasylivka]]'' | ''[[:d:Q4508686|Көньяк Урал дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-03-14 |- | style='text-align:right'| 829 | [[Файл:Defense meeting (2010-06-16) 08.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q581931|Nikolai Makarov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-07 | ''[[:d:Q23843285|Glebovo-Gorodishche]]'' | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Makarov|Nikolay Makarov]] | |- | style='text-align:right'| 830 | [[Файл:Nikolay Maksimov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4276228|Nikolai Maksimov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-15 | ''[[:d:Q890122|Болһрад]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4314683|Nakhimov Naval School, Saint Petersburg]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Maksimov|Nikolay Maksimov]] | |- | style='text-align:right'| 831 | [[Файл:Morozov EC2004.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1219306|Nikolai Morozov]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-17 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q17361147|бозда биюче]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Morozov|Nikolai Morozov]] | |- | style='text-align:right'| 832 | | ''[[:d:Q4535573|Nikolai P. Yushkin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-20 | ''[[:d:Q19900079|Иван-Гора]]'' | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q13416354|минералогия белгече]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>[[укытучы]] | [[Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q61931541|Institute of Geology Komi SC UB RAS]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Yushkin|Nikolay Yushkin]] | data-sort-value="2012" | 2012-09-17 |- | style='text-align:right'| 833 | | ''[[:d:Q23759204|Nikolai Parahin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-18 | ''[[:d:Q764628|Novoderevenkovsky District]]'' | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-04-06 |- | style='text-align:right'| 834 | | ''[[:d:Q109485849|Nikolai Putov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-20 | [[Житомир]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-07-26 |- | style='text-align:right'| 835 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2026-06-12) 22.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q133304314|Nikolai Russu]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-16 | [[Исилкүл]] | [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 836 | | ''[[:d:Q55655808|Nikolai Serdtsev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-21 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q20824158|Инженер гаскәре маршалы А. И. Прошляков исемендә Төмән югары хәрби-инженер командалык укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q151197|хәрби инженер]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-04 |- | style='text-align:right'| 837 | | ''[[:d:Q55106028|Nikolai Staskov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-28 | ''[[:d:Q4097889|Буда (Краснінскі раён)]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 838 | [[Файл:Nikolai Trofimov 1947.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4463927|Nikolai Trofimov]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-01-21 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4407688|Питырбур дәүләт кәмит театры]]''<br/>''[[:d:Q4076929|Baltic House Festival Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Trofimov|Nikolai Trofimov]] | data-sort-value="2005" | 2005-11-07 |- | style='text-align:right'| 839 | | ''[[:d:Q15061500|Nikolai Tskhadaia]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-20 | [[Түбән Доманик]] | [[Ухта дәүләт техник университеты]] | [[профессор]] | | [[:commons:Category:Nikolay Tsadaya|Nikolay Tsadaya]] | |- | style='text-align:right'| 840 | [[Файл:Nikolay Vinnichenko 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1810452|Nikolai Vinnichenko]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-10 | ''[[:d:Q2466428|Shemonaikha District]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Nikolay Vinnichenko|Nikolay Vinnichenko]] | |- | style='text-align:right'| 841 | [[Файл:Nikolaj Evmenov (2022).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16647625|Nikolai Yevmenov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4129769|Су асты йөзү югары хәрби-диңгез укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q10669499|naval officer]]'' | | [[:commons:Category:Nikolaj Evmenov|Nikolaj Evmenov]] | |- | style='text-align:right'| 842 | [[Файл:Nikolay Abroskin crop.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4055103|Nikolay Abroskin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-01-01 | ''[[:d:Q18765728|Armiyovo]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Abroskin|Nikolay Abroskin]] | |- | style='text-align:right'| 843 | | ''[[:d:Q15715592|Nikolay Aksyonov]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-06-08 | [[Сортавала]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 844 | | ''[[:d:Q4344058|Nikolay Aleksandrovitsj Panitsjev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-03 | ''[[:d:Q675279|Drybin district]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 845 | | ''[[:d:Q4067748|Nikolay Anfimov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-10-29 |- | style='text-align:right'| 846 | [[Файл:Николай Басков (Белые ночи Санкт-Петербурга — 2021. Григорий Лепс собирает друзей) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q194917|Nikolay Baskov]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-10-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q355242|showman]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Nikolay Baskov|Nikolay Baskov]] | |- | style='text-align:right'| 847 | | ''[[:d:Q19907511|Nikolay Bochkov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-19 | ''[[:d:Q3968383|Staroyuryevsky District]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | ''[[:d:Q19908469|Россия медицина фәннәре академиясенең Медико-генетик тикшеренүләр үзәге]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-09-28 |- | style='text-align:right'| 848 | [[Файл:Пионер советской вычислительной техники Н.П.Брусенцов, 10.2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097210|Nikolay Brusentsov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-02-07 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Brusentsov|Nikolay Brusentsov]] | data-sort-value="2014" | 2014-12-04 |- | style='text-align:right'| 849 | [[Файл:Deputies (2012-11-20).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098702|Nikolay Bulayev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-01 | ''[[:d:Q2218533|Shatsky District]]'' | ''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Bulaev|Nikolay Bulaev]] | |- | style='text-align:right'| 850 | | ''[[:d:Q4156522|Nikolay Devyatkov]]'' | data-sort-value="1907" | 1907-03-29 | [[Вологда]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4314552|NPP Istok]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-02-01 |- | style='text-align:right'| 851 | | ''[[:d:Q4161350|Nikolay Didenko]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-22 | [[Түбән Тагил]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 852 | [[Файл:Николай Дмитриевич Никандров.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4319612|Nikolay Dmitrievitsj Nikandrov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4397941|Россия мәгариф академиясе]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Nikandrov|Nikolay Nikandrov]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-11 |- | style='text-align:right'| 853 | | ''[[:d:Q17617393|Nikolay Dmitriyevich Yushuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-22 | [[Авады]] | [[Иркутск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-10-17 |- | style='text-align:right'| 854 | [[Файл:Nikolay Dudov, March 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4170291|Nikolay Dudov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-01-01 | ''[[:d:Q4412457|Severo-Zadonsk]]'' | ''[[:d:Q4324583|Novomoskovsk Institute of the D. Mendeleev University of Chemical Technology]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Dudov|Nikolay Dudov]] | |- | style='text-align:right'| 855 | | ''[[:d:Q28358523|Nikolay Efimovitsj Momot]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-26 | ''[[:d:Q19618708|Курский]]'' | ''[[:d:Q4331465|Odesa Polytechnic National University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997-03-16 |- | style='text-align:right'| 856 | | ''[[:d:Q4481333|Nikolay Fartushny]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Днипропетровск өлкәсе|Днепропетровск өлкәсе]] | ''[[:d:Q4163197|Днепродзержинск дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q4449572|Taganrog Metallurgical Plant]]'' | | |- | style='text-align:right'| 857 | | ''[[:d:Q4481970|Nikolay Fedorenko]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-04-28 | ''[[:d:Q4377263|Preobrazhenka]]'' | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2006" | 2006-04-01 |- | style='text-align:right'| 858 | [[Файл:KutinGK.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4249723|Nikolay Georgievitsj Koetin]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-24 | [[Санкт-Петербург]] | | | | [[:commons:Category:Nikolay Kutin|Nikolay Kutin]] | |- | style='text-align:right'| 859 | [[Файл:Nikolay Gerasimenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4135981|Nikolay Gerasimenko]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-01 | ''[[:d:Q4108243|Verkh-Suyetka]]'' | ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Gerasimenko (surname)|Gerasimenko (surname)]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[Файл:Николай Николаевич Гончар.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4143172|Nikolay Gonchar]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-18 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Gonchar|Nikolay Gonchar]] | |- | style='text-align:right'| 861 | | ''[[:d:Q28497443|Nikolay Gushchin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-18 | ''[[:d:Q4413998|Selnikovo]]'' | ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-07-15 |- | style='text-align:right'| 862 | [[Файл:Николай Калистратов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4209957|Nikolay Kalistratov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-02 | ''[[:d:Q4057951|Adorye]]'' | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Kalistratov|Nikolay Kalistratov]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-26 |- | style='text-align:right'| 863 | | ''[[:d:Q52599042|Nikolay Makarkin]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-10 | ''[[:d:Q18173043|Novoe Pshenevo]]'' | ''[[:d:Q4402649|Владимир Фёдорович Уткин исемендәге Рязань дәүләт радиотехника университеты]]''<br/>[[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 864 | [[Файл:Makarov Nikolay Andreevich 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275381|Nikolay Makarov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-22 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201410|РФА археология институты]]'' | [[:commons:Category:Makarov Nikolay Andreevich|Makarov Nikolay Andreevich]] | |- | style='text-align:right'| 865 | [[Файл:Nikolay Maksyuta 007.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4276406|Nikolay Maksyuta]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-26 | ''[[:d:Q4188729|Zakharivka]]'' | ''[[:d:Q348791|Admiral Makarov National University of Shipbuilding]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q2106711|кораб төзүчесе]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4122988|Volgograd shipbuilding plant]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Maksyuta|Nikolay Maksyuta]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-01 |- | style='text-align:right'| 866 | | ''[[:d:Q4285448|Nikolay Matyuk]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-10-14 | ''[[:d:Q4260530|Лешна]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Nikolay Matyuk|Nikolay Matyuk]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-12 |- | style='text-align:right'| 867 | | ''[[:d:Q20035908|Nikolay Melnikov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q4144711|Mining Institute KSC RAS]]''<br/>[[Мурманск арктик университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-06-02 |- | style='text-align:right'| 868 | [[Файл:Nikolay Volkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4123338|Nikolay Mikhailovich Volkov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-19 | ''[[:d:Q2217663|Shablykinsky District]]'' | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Volkov|Nikolay Volkov]] | |- | style='text-align:right'| 869 | | ''[[:d:Q18408750|Nikolay Nikitovich Puzyryov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-11-22 | [[Яковлево]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q98767231|All Russian Scientific Research Institute of Geophysical Prospecting]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-10-05 |- | style='text-align:right'| 870 | | ''[[:d:Q47604603|Nikolay Nikolaevitsj Kosov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-30 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 871 | [[Файл:Nikolay Olshansky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4334450|Nikolay Olshansky]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-19 | ''[[:d:Q2566975|Drabiv Raion]]'' | ''[[:d:Q1817355|«Львов политехникасы» илкүләм университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Olshansky|Nikolay Olshansky]] | |- | style='text-align:right'| 872 | | ''[[:d:Q28354958|Nikolay Parkhomenko]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-04 | ''[[:d:Q1011449|Mahdalynivka]]'' | [[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-07-10 |- | style='text-align:right'| 873 | [[Файл:Петраков, Николай Яковлевич, депутат ГД.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4360394|Nikolay Petrakov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Petrakov|Nikolay Petrakov]] | data-sort-value="2014" | 2014-01-09 |- | style='text-align:right'| 874 | [[Файл:Polukhin Nikolay 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q586588|Nikolay Polukhin]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-07 | ''[[:d:Q28523640|Гладилово]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Polukhin|Nikolay Polukhin]] | |- | style='text-align:right'| 875 | | ''[[:d:Q4371995|Nikolay Ponomaryov-Stepnoy]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-03 | [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | | |- | style='text-align:right'| 876 | | ''[[:d:Q4372580|Nikolay Popov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-14 | [[Усть-Лабинск]] | | [[инженер]] | | | data-sort-value="2008" | 2008-02-03 |- | style='text-align:right'| 877 | | ''[[:d:Q28354965|Nikolay Popov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-22 | ''[[:d:Q1764338|Sosnovsky District, Tambov Oblast]]'' | | | | | data-sort-value="2015" | 2015-09-23 |- | style='text-align:right'| 878 | [[Файл:Nikolay Rastorguyev (2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4390600|Nikolay Rastorguyev]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-21 | [[Лыткарино]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q46185|bass guitar]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q12360214|bass guitarist]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Rastorguyev|Nikolay Rastorguyev]] | |- | style='text-align:right'| 879 | | ''[[:d:Q4413496|Nikolay Seleznev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-02 | ''[[:d:Q16673893|Maly Antibes]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-06 |- | style='text-align:right'| 880 | [[Файл:Nv sobolev photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18409066|Nikolay Sobolev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay V. Sobolev|Nikolay V. Sobolev]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-25 |- | style='text-align:right'| 881 | [[Файл:2024 Nikolay Tsiskaridze.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2634607|Nikolay Tsiskaridze]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-12-31 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q2393361|dance teacher]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Tsiskaridze|Nikolay Tsiskaridze]] | |- | style='text-align:right'| 882 | | ''[[:d:Q30346485|Nikolay Vereshchagin]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-12-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q21643413|Scientific Center of Neurology]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-10-11 |- | style='text-align:right'| 883 | [[Файл:Nikolai Vinogradov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4111789|Nikolay Vinogradov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-22 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Vinogradov|Nikolay Vinogradov]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-12 |- | style='text-align:right'| 884 | [[Файл:Nikolay Volodin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21637285|Nikolay Volodin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-16 | ''[[:d:Q23883762|Хотьково (Шаблыкинан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]'' | ''[[:d:Q1781198|агроном]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Nikolay Volodin|Nikolay Volodin]] | data-sort-value="2017" | 2017-03-21 |- | style='text-align:right'| 885 | | ''[[:d:Q4536568|Nikolay Yaitsky]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-11 | ''[[:d:Q4537719|Yampil]]'' | ''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-07-11 |- | style='text-align:right'| 886 | | ''[[:d:Q112989346|Nina Aleksandrovna Koshurnikova]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-20 | [[Тум|Томск]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q12765408|epidemiologist]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-02-13 |- | style='text-align:right'| 887 | [[Файл:Ананиашвили Нина Гедевановна.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q253952|Nina Ananiashvili]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-19 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | ''[[:d:Q7603057|State Ballet of Georgia]]'' | [[:commons:Category:Nina Ananiashvili|Nina Ananiashvili]] | |- | style='text-align:right'| 888 | | ''[[:d:Q255473|Nina Gavrilyuk]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-13 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 889 | | ''[[:d:Q4151946|Nina Gulyayeva]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-10-03 |- | style='text-align:right'| 890 | | ''[[:d:Q4292461|Nina Meshko]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-05-18<br/>1917 | [[Тверь губернасы]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q12130228|Moscow State Institute of Music named after A.G. Schnittke]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-10-09 |- | style='text-align:right'| 891 | | ''[[:d:Q4334208|Nina Olkhina]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-10 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08-20 |- | style='text-align:right'| 892 | | ''[[:d:Q4405072|Nina Sazonova]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-12-25 | ''[[:d:Q4061495|Alexandrovsky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q96144507|Faculty of Medicine]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1958711|Русия әрмесенең Үзәк академия театры]]'' | [[:commons:Category:Nina Sazonova|Nina Sazonova]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-01 |- | style='text-align:right'| 893 | [[Файл:Nina Urgant.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4476911|Nina Urgant]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-04 | [[Луга]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Nina Urgant|Nina Urgant]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-03 |- | style='text-align:right'| 894 | | ''[[:d:Q18009092|Ninel Petrova]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-03-15 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-03-07 |- | style='text-align:right'| 895 | | ''[[:d:Q12161542|Ninel' Tkachenko]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-11-21 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q3912941|Kharkov Musical School]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]'' | ''[[:d:Q2561905|Беларус Җөмһүрияте опера һәм балет театры]]''<br/>''[[:d:Q4303887|Moscow Philharmonic Society]]''<br/>''[[:d:Q195513|Одесса милли академия опера һәм балет театры]]''<br/>''[[:d:Q1515426|Украина милли музыка академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1246092|Илбау милли академия опера һәм балет театры]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-09-26 |- | style='text-align:right'| 896 | | ''[[:d:Q16438154|Olda Andreeva]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-07-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-05-07 |- | style='text-align:right'| 897 | | ''[[:d:Q27918378|Oleg Aksyutin]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-05-05 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | [[менеджер]] | [[Газпром]] | | |- | style='text-align:right'| 898 | [[Файл:Expedition 39 crew portrait2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7086024|Oleg Artemyev]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-12-28 | [[Рига]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]] | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Oleg Artemyev|Oleg Artemyev]] | |- | style='text-align:right'| 899 | [[Файл:Oleg Belakovsky 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4081511|Oleg Belakovsky]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-09-06 | [[Кропивницкий|Кропывнытскый]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q2577681|sports physician]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Belakovsky|Oleg Belakovsky]] | data-sort-value="2015" | 2015-07-19 |- | style='text-align:right'| 900 | | ''[[:d:Q4082923|Oleg Belotserkovskii]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-29 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201405|Institute for Computer Aided Design]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-07-14 |- | style='text-align:right'| 901 | [[Файл:Oleg Betin 2012-01-04.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q377027|Oleg Betin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-25 | [[Тамбов]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Betin|Oleg Betin]] | data-sort-value="2023" | 2023-06-17 |- | style='text-align:right'| 902 | | ''[[:d:Q4089621|Oleg Bogomolov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-20 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-08-14 |- | style='text-align:right'| 903 | [[Файл:Oleg Budargin (2015-11-09) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097965|Oleg Budargin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-11-16 | ''[[:d:Q1373959|Klyuchi]]'' | ''[[:d:Q2621984|Fedorosky Polar State University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Budargin|Oleg Budargin]] | |- | style='text-align:right'| 904 | | ''[[:d:Q18634132|Oleg Bukharin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-16 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q30281906|Institute of Cellular and Intracellular Symbiosis]]''<br/>''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | | |- | style='text-align:right'| 905 | | ''[[:d:Q21065076|Oleg Bykov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-15 | [[Тула]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-08-27 |- | style='text-align:right'| 906 | [[Файл:Oleg Karpov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48953359|Oleg Edoeardovitsj Karpov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-12-24 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q2333445|Рязань дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q45153143|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм медицина һәм хирургия үзәге]]'' | [[:commons:Category:Oleg Karpov|Oleg Karpov]] | |- | style='text-align:right'| 907 | [[Файл:Демченко Олег Фёдорович (irkut com).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4157729|Oleg Fjodorowitsch Demtschenko]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-13 | ''[[:d:Q35902|Zhambyl District, North Kazakhstan Region]]'' | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]''<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 908 | | ''[[:d:Q636198|Oleg Gorobiy]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-07-02 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4125411|Воронеж дәүләт спорт академиясе]]'' | ''[[:d:Q16004471|kayaker]]''<br/>''[[:d:Q13382566|каноэда ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 909 | [[Файл:Oleg Kosenkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15069617|Oleg Ivanovich Kosenkov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-21 | [[Цемравичы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>[[Тимер юлы гаскәрләре һәм хәрби бәйләнешләр хәрби институты]]<br/>''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Oleg Kosenkov|Oleg Kosenkov]] | |- | style='text-align:right'| 910 | | ''[[:d:Q4208207|Oleg Kazachkovsky]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-11-03 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1516026|Атым йокташкычлары беле-тикшеренү урнатмасы]]''<br/>''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-01-10 |- | style='text-align:right'| 911 | [[Файл:Oleg Korolev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962353|Oleg Korolyov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-23 | ''[[:d:Q1655801|Terbunsky District]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Korolyov|Oleg Korolyov]] | |- | style='text-align:right'| 912 | [[Файл:Oleg Kotov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q342338|Oleg Kotov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-27 | [[Акмәсҗит]] | | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kotov|Oleg Kotov]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[Файл:Oleg Kovalev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225606|Oleg Kovalyov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-07 | ''[[:d:Q4103419|Vannovskoye]]'' | ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Kovalev|Oleg Kovalev]] | data-sort-value="2020" | 2020-05-11 |- | style='text-align:right'| 914 | | ''[[:d:Q4241823|Oleg Krokhin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-12-20 |- | style='text-align:right'| 915 | [[Файл:Сенатор Кувшинников.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230285|Oleg Kuvshinnikov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-02-02 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[губернатор]]<br/>''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kuvshinnikov|Oleg Kuvshinnikov]] | |- | style='text-align:right'| 916 | [[Файл:Кузин О. С. 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16668235|Oleg Kuzin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | | | [[:commons:Category:Oleg Sergeevich Kuzin|Oleg Sergeevich Kuzin]] | |- | style='text-align:right'| 917 | [[Файл:Oleg Losik 4.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4267195|Oleg Losik]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-12-04 | [[Ярцево]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]] | | [[:commons:Category:Oleg Losik|Oleg Losik]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-20 |- | style='text-align:right'| 918 | | ''[[:d:Q15207414|Oleg Loskov]]'' | data-sort-value="1981" | 1981-07-29 | ''[[:d:Q19851119|Vasilyevka]]'' | | | ''[[:d:Q2431005|Vityaz]]''<br/>''[[:d:Q294405|Alpha Group]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 919 | | ''[[:d:Q4300232|Oleg Mokshantsev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-30 | [[Кишинёв]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-01-22 |- | style='text-align:right'| 920 | | ''[[:d:Q15066396|Oleg N. Favorsky]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-27 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q190610|Baranov Central Institute of Aviation Motor Development]]''<br/>''[[:d:Q16495857|Aviamotor Scientific and Technical Complex «Soyuz»]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-24 |- | style='text-align:right'| 921 | [[Файл:Expedition 71 Press Conference (NHQ202403200025).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q963226|Oleg Novitskiy]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-10-12 | [[Чэрвень (горад)|Червен]] | ''[[:d:Q4094046|Borisoglebsk Higher Aviators School]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Oleg Novitskiy|Oleg Novitskiy]] | |- | style='text-align:right'| 922 | [[Файл:Oleg Romantsev in 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q433612|Oleg Romantsev]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-04 | ''[[:d:Q19614375|Gavrilovskoïé]]'' | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Romantsev|Oleg Romantsev]] | |- | style='text-align:right'| 923 | [[Файл:Oleg Saitov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q49380|Oleg Saitov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-05-26 | [[Яңа Куйбышев|Новокуйбышевск]] | | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Saitov|Oleg Saitov]] | |- | style='text-align:right'| 924 | [[Файл:Oleg Savelyev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16013015|Oleg Savelyev]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Savelyev|Oleg Savelyev]] | |- | style='text-align:right'| 925 | [[Файл:Oleg Siyenko, February 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15079286|Oleg Siyenko]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-02-11 | [[Батайск]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Siyenko|Oleg Siyenko]] | |- | style='text-align:right'| 926 | [[Файл:Oleg Skripochka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q927249|Oleg Skripochka]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-12-24 | [[Невинномысск]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Oleg Skripochka|Oleg Skripochka]] | |- | style='text-align:right'| 927 | | ''[[:d:Q4457028|Oleg Tibekin]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-08-01 | [[Красноярск]] | | | | | data-sort-value="1999" | 1999-12-16 |- | style='text-align:right'| 928 | [[Файл:Ольга-Аросева.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q459777|Olga Aroseva]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Olga Alexandrovna Aroseva|Olga Alexandrovna Aroseva]] | data-sort-value="2013" | 2013-10-13 |- | style='text-align:right'| 929 | [[Файл:Olga Bogdanova (mil.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27955197|Olga Bogdanova]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-07 | ''[[:d:Q2633540|Sculeni]]'' | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Olga Bogdanova|Olga Bogdanova]] | |- | style='text-align:right'| 930 | | ''[[:d:Q4500589|Olga Khokhryakova]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-11 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | | data-sort-value="2019" | 2019-07-31 |- | style='text-align:right'| 931 | [[Файл:Olga Medvedtseva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q236635|Olga Medvedtseva]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-07-07 | [[Бородино (шәһәр)]] | [[Себер федераль университеты]] | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Olga Medvedtseva|Olga Medvedtseva]] | |- | style='text-align:right'| 932 | | ''[[:d:Q4173804|Olga Yegorova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-29 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | | |- | style='text-align:right'| 933 | [[Файл:Otari Arshba.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4071023|Otari Arshba]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-12 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Otari Arshba|Otari Arshba]] | |- | style='text-align:right'| 934 | | ''[[:d:Q4058054|Pavel Ayedonitsky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-08-19 | ''[[:d:Q4463595|Troitske]]'' | ''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''<br/>''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]'' | [[композитор]] | | | data-sort-value="2003" | 2003-03-16 |- | style='text-align:right'| 935 | [[Файл:Pbalakshin2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4076330|Pavel Balakshin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-10 | ''[[:d:Q2601494|Kotlassky District]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Balakshin|Pavel Balakshin]] | data-sort-value="2024" | 2024-04-15 |- | style='text-align:right'| 936 | | ''[[:d:Q18755240|Pavel Borodin]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-06-30<br/>1911 | [[Орёл]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-03-11 |- | style='text-align:right'| 937 | [[Файл:Pavel Bure in Canucks uniform.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q440741|Pavel Bure]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-03-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Bure|Pavel Bure]] | |- | style='text-align:right'| 938 | | ''[[:d:Q4151550|Pavel Gudz]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-09-28 | ''[[:d:Q4444747|Stufchyntsi]]'' | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]] | | [[:commons:Category:Pavel Gudz|Pavel Gudz]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-05 |- | style='text-align:right'| 939 | [[Файл:Gusev and Shoigu 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152702|Pavel Gusev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Gusev|Pavel Gusev]] | |- | style='text-align:right'| 940 | [[Файл:PI Sidorov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4418859|Pavel Ivanovitsj (vratsj) Sidorov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-13 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 941 | [[Файл:Pavel Kamnev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q23948772|Pavel Kamnev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-14 | [[Махачкала]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Kamnev|Pavel Kamnev]] | data-sort-value="2023" | 2023-01-09 |- | style='text-align:right'| 942 | | ''[[:d:Q4499636|Pavel Khomsky]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-09-06 |- | style='text-align:right'| 943 | [[Файл:Pavel Kogan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1398124|Pavel Kogan]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-06 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Kogan|Pavel Kogan]] | |- | style='text-align:right'| 944 | [[Файл:Pavel Lebeshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4256037|Pavel Lebeshev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Pavel Lebeshev|Pavel Lebeshev]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-23 |- | style='text-align:right'| 945 | | ''[[:d:Q7155792|Pavel Melnikov]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-08 | [[Новочеркасск]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 946 | | ''[[:d:Q4318306|Pavel Necheporenko]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-08-18 | ''[[:d:Q161980|Чыһырын]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1278335|коралчы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q56418646|балалайкачы]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-03-27 |- | style='text-align:right'| 947 | [[Файл:Popov HR.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16586877|Pavel Popov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-01 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Pavel Popov|Pavel Popov]] | |- | style='text-align:right'| 948 | [[Файл:Pavel Popovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q118490|Pavel Popovich]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-05 | ''[[:d:Q70592|Узын]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Pavel Popovich|Pavel Popovich]] | data-sort-value="2009" | 2009-09-29 |- | style='text-align:right'| 949 | [[Файл:Pavel Rozhkov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18043447|Pavel Rozhkov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-30 | [[Раменское]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | ''[[:d:Q4344898|Russian Paralympic Committee]]'' | [[:commons:Category:Pavel Rozhkov|Pavel Rozhkov]] | |- | style='text-align:right'| 950 | | ''[[:d:Q4408634|Pavel Sarkisov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-19 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-04-25 |- | style='text-align:right'| 951 | | ''[[:d:Q4419758|Pavel Simonov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-04-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4201459|Institute of Higher Nervous Activity]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-06-06 |- | style='text-align:right'| 952 | [[Файл:Павел Яковлевич Слободкин.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4423690|Pavel Slobodkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Pavel Slobodkin|Pavel Slobodkin]] | data-sort-value="2017" | 2017-08-08 |- | style='text-align:right'| 953 | | ''[[:d:Q15076162|Pavel Steblin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-11 | ''[[:d:Q214945|Pápa]]'' | | | | | data-sort-value="2002" | 2002 |- | style='text-align:right'| 954 | [[Файл:Pavel Vinogradov 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q466075|Pavel Vinogradov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-31 | [[Магадан]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Vinogradov|Pavel Vinogradov]] | |- | style='text-align:right'| 955 | [[Файл:Peter Pimashkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4362893|Petr Pimashkov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-02 | [[Бовки]] | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]''<br/>''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]''<br/>''[[:d:Q16666967|Krasnoyarsk Polytechnic College]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Petr Pimashkov|Petr Pimashkov]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-12 |- | style='text-align:right'| 956 | [[Файл:Petr Shaboltay (2023-10-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4519164|Petr Shaboltay]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-11 | ''[[:d:Q21344289|Uvelye]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Petr Shaboltay|Petr Shaboltay]] | |- | style='text-align:right'| 957 | [[Файл:Mitrapalit Filaret 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1392426|Philaret]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]''<br/>''[[:d:Q56737452|Moscow Theological Seminary]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q123819727|Orthodox theologian]]''<br/>''[[:d:Q189854|мәтран]]'' | | [[:commons:Category:Philaret (Vakhromeyev)|Philaret (Vakhromeyev)]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-12 |- | style='text-align:right'| 958 | [[Файл:Aksenov Petr Nikolaevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q39083626|Pyotr Aksyonov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-25 | ''[[:d:Q4341824|Pavlovskoe]]'' | | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1340643|төзүче]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Aksyonov|Pyotr Aksyonov]] | data-sort-value="2022" | 2022-11-04 |- | style='text-align:right'| 959 | | ''[[:d:Q23889062|Pyotr Goncharov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-02 | [[Красноярск крае]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-04-18 |- | style='text-align:right'| 960 | [[Файл:Pyotr Latyshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2358865|Pyotr Latyshev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-30 | [[Хмельницкий|Хмелнытскый]] | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Latyshev|Pyotr Latyshev]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-02 |- | style='text-align:right'| 961 | [[Файл:Петр Монастырский.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4301447|Pyotr Monastyrsky]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-07-17 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q13438887|Professional technical school]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q4331473|Odesa Young Spectator's Theatre]]''<br/>''[[:d:Q153502|Самар дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q4348492|Пинзә өлкә дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q4366448|Самар дәүләт социаль-педагогика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4167650|Koleso Drama Theatre]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Monastersky|Pyotr Monastersky]] | data-sort-value="2013" | 2013-07-01 |- | style='text-align:right'| 962 | [[Файл:Peter Ossovskiy.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q20891977|Pyotr Ossovsky]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-05-18 | ''[[:d:Q591872|Мала-Выска]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Ossovsky (painter)|Pyotr Ossovsky (painter)]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-01 |- | style='text-align:right'| 963 | [[Файл:Пётр Серков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112992983|Pyotr Serkov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-07-07 | [[Полдомасово (Сембер өлкәсе)]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Serkov|Pyotr Serkov]] | |- | style='text-align:right'| 964 | [[Файл:Pyotr Sumin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2375587|Pyotr Sumin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-21 | [[Югары Санарка]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Petr Sumin|Petr Sumin]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-06 |- | style='text-align:right'| 965 | | ''[[:d:Q4107030|Pyotr Velyaminov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-12-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Pyotr Velyaminov|Pyotr Velyaminov]] | data-sort-value="2009" | 2009-06-14 |- | style='text-align:right'| 966 | [[Файл:Vinogradov pa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30605681|Pyotr Vinogradov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-10 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Pyotr Alekseyevich Vinogradov|Pyotr Alekseyevich Vinogradov]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-07 |- | style='text-align:right'| 967 | | ''[[:d:Q4058816|Rafik Sabirovitsj Ayzatoelov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-27 | ''[[:d:Q4450837|Tambovka]]'' | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 968 | | ''[[:d:Q4276258|Raisa Maksimova]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-02 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1255617|Сарытау драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4408454|Saratov Theatre of the Young Audience named after Yu. P. Kiselyov]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-12-11 |- | style='text-align:right'| 969 | [[Файл:RR5110-0128R.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q464868|Raisa Smetanina]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-29 | [[Мохча]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Raisa Smetanina|Raisa Smetanina]] | |- | style='text-align:right'| 970 | [[Файл:RIAN archive 644728 Ballerina Raisa Struchkova in scene from ballet Sleeping Beauty.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4444413|Raisa Struchkova]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | [[Зур театр]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-05-02 |- | style='text-align:right'| 971 | [[Файл:Khaitov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4494688|Rakhim Khaitov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-01-06 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q18399739|Сәмәрканд дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30897635|Institute of Immunology]]'' | [[:commons:Category:Rakhim Khaitov|Rakhim Khaitov]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-11 |- | style='text-align:right'| 972 | [[Файл:Rem Khramov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29043638|Rem Khramov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-28 | [[Воронеж]] | [[Грозный дәүләт нефть техника университеты|Академик М.Д. Миллионщиков исемендәге Грозный дәүләт нефть техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Rem Khramov|Rem Khramov]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-16 |- | style='text-align:right'| 973 | [[Файл:Sagdeev Renad.jpg|center|128px]] | [[Renad Säğdiev]] | data-sort-value="1941" | 1941-12-13 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201378|International Tomography Center]]'' | [[:commons:Category:Renad Sagdeyev|Renad Sagdeyev]] | |- | style='text-align:right'| 974 | | ''[[:d:Q4532086|Revold Entov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-23 | [[Киев]] | ''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-10-22<br/>2025 |- | style='text-align:right'| 975 | | ''[[:d:Q2023059|Rimma Kazakova]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-27 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Rimma Kazakova|Rimma Kazakova]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-19 |- | style='text-align:right'| 976 | [[Файл:Markova Rimma.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4282079|Rimma Markova]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-03 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Rimma Markova|Rimma Markova]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-15 |- | style='text-align:right'| 977 | | ''[[:d:Q7347353|Robert Markaryan]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-20 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 978 | [[Файл:Rolan Bykov (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q378333|Rolan Bykov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-12 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Rolan Bykov|Rolan Bykov]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-06 |- | style='text-align:right'| 979 | [[Файл:Генерал-лейтенант Бердников Р.Б.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492823|Roman Berdnikov]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-08-31 | [[Камень-на-Оби]] | ''[[:d:Q4220275|Kyiv Suvorov Military School]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Roman Berdnikov|Roman Berdnikov]] | |- | style='text-align:right'| 980 | [[Файл:Roman Kartsev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4216344|Roman Kartsev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-20 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Roman Kartsev|Roman Kartsev]] | data-sort-value="2018" | 2018-10-02 |- | style='text-align:right'| 981 | | ''[[:d:Q7362095|Roman Monchenko]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-09 | | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-01-02 |- | style='text-align:right'| 982 | [[Файл:Petushkov Roman.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4361864|Roman Petushkov]]'' | data-sort-value="1978" | 1978-02-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Roman Petushkov|Roman Petushkov]] | |- | style='text-align:right'| 983 | [[Файл:Roman Romanenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q457064|Roman Romanenko]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-09 | [[Щёлково]] | ''[[:d:Q4407757|Saint Petersburg Suvorov Military School]]''<br/>''[[:d:Q4513575|Escuela Superior Militar de Aviación de Pilotos de Chernígov]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Roman Romanenko|Roman Romanenko]] | |- | style='text-align:right'| 984 | | ''[[:d:Q19909962|Roman Vasilevitsj Maystrisjin]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-08-04 | ''[[:d:Q4367374|Pidhirne]]'' | | ''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-03-23 |- | style='text-align:right'| 985 | | ''[[:d:Q55104273|Rostislav Karpov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-08 | [[Тум|Томск]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q2419397|терапевт]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 986 | | ''[[:d:Q4523829|Rostislav Shilo]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-23 | [[Дальнереченск]] | | | | | data-sort-value="2016" | 2016-04-26 |- | style='text-align:right'| 987 | | ''[[:d:Q55809379|Rudiy Khodzhoyan]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-09-10 | | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 988 | [[Файл:Rudolf Furmanov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493522|Rudolf Furmanov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-22 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q943995|impresario]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Rudolf Furmanov|Rudolf Furmanov]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-09 |- | style='text-align:right'| 989 | [[Файл:Kehlerov (2013-04-12).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4219877|Sabir Gadzjimetovitsj Kechlerov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-02 | ''[[:d:Q1657935|Orta-Stal]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sabir Kehlerov|Sabir Kehlerov]] | |- | style='text-align:right'| 990 | | ''[[:d:Q4064375|Said Amirov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-05 | ''[[:d:Q27061589|Dzhangamakhi]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 991 | [[Файл:KatykSA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4217534|Sali Aleksandrovitsj Katik]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-20 | [[Серов (шәһәр)|Серов]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Sali Katyk|Sali Katyk]] | data-sort-value="2010" | 2010-05-28 |- | style='text-align:right'| 992 | | ''[[:d:Q4247880|Seid Kurbanov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-21 | ''[[:d:Q4405804|Salik]]'' | ''[[:d:Q4153922|Дагстан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-03-12 |- | style='text-align:right'| 993 | | ''[[:d:Q50289101|Semion Kazarov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-20 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q4258700|Lenenergo]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-10-30 |- | style='text-align:right'| 994 | [[Файл:Semen Gershtein (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2269323|Semyon Gershteyn]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-07-13 | [[Харбин]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1664876|Institute for High Energy Physics]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Semen Solomonovich Gershtein (physicist)|Semen Solomonovich Gershtein (physicist)]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-20 |- | style='text-align:right'| 995 | [[Файл:Semyon Vainshtok (2006-04-26).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2800420|Semyon Vainshtok]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-05 | [[Климыуци (Дондушени)]] | ''[[:d:Q1741154|Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Semyon Vainshtok|Semyon Vainshtok]] | |- | style='text-align:right'| 996 | | ''[[:d:Q18399814|Serafim Afonin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-30 | ''[[:d:Q4341634|Pavlovka]]'' | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-10-28 |- | style='text-align:right'| 997 | [[Файл:Serafim Tulikov 1999.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3479110|Serafim Tulikov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-07-07 | [[Калуга]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | [[:commons:Category:Serafim Tulikov|Serafim Tulikov]] | data-sort-value="2004" | 2004-01-29 |- | style='text-align:right'| 998 | | ''[[:d:Q4247167|Serafima Kundirenko]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-07-07 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-12-08 |- | style='text-align:right'| 999 | | ''[[:d:Q112122224|Sergeev Aleksej Georgievich]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-01 | [[Курск]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4113278|Александр һәм Николай Григорьевич Столетовлар исемендәге Владимир дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-07-22 |- | style='text-align:right'| 1000 | [[Файл:Sergey Avakyants, 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3701171|Sergei Avakyants]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-06 | [[Ереван]] | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Avakyants|Sergey Avakyants]] | |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Файл:Sergei Dorensky, December 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6125697|Sergei Dorensky]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q2675537|music teacher]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-02-26 |- | style='text-align:right'| 1002 | [[Файл:2009-12-26 Сергей Франк.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1426030|Sergei Frank]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-08-13 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Frank|Sergei Frank]] | |- | style='text-align:right'| 1003 | [[Файл:Sergei Krikalev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313815|Sergei Krikalev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-08-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>''[[:d:Q730282|Yuri Gagarin Cosmonaut Training Center]]''<br/>''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]'' | [[:commons:Category:Sergei Krikalev|Sergei Krikalev]] | |- | style='text-align:right'| 1004 | [[Файл:Неверов, Сергей Иванович (июнь 2020).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4315683|Sergei Neverov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-21 | [[Таштагол]] | ''[[:d:Q4418285|Себер дәүләт сәнәгый университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Ivanovich Neverov|Sergey Ivanovich Neverov]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[Файл:Sergei Roldugin in Palmyra.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4396930|Sergei Roldugin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-28 | [[Сахалин]] | ''[[:d:Q5371998|Emils Darzins Music School]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[:commons:Category:Sergei Roldugin|Sergei Roldugin]] | |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Файл:Sergei Ryabkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4402403|Sergei Ryabkov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-08 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Ryabkov|Sergei Ryabkov]] | |- | style='text-align:right'| 1007 | [[Файл:Sergei Shmatko.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1860698|Sergei Shmatko]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-09-26 | [[Ставрополь]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q155354|Марбург университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | ''[[:d:Q1785784|Rosenergoatom]]''<br/>''[[:d:Q757657|Atomstroyexport]]'' | [[:commons:Category:Sergei Shmatko|Sergei Shmatko]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-07 |- | style='text-align:right'| 1008 | [[Файл:Sergei Slonimsky, October 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q959291|Sergei Slonimsky]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q61996872|musicographer]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | [[:commons:Category:Sergei Slonimsky|Sergei Slonimsky]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-09 |- | style='text-align:right'| 1009 | [[Файл:Sergey Solovyov 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2362904|Sergei Solovyov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-08-25 | [[Кемь (шәһәр)|Кемь]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Sergey Solovyov (director)|Sergey Solovyov (director)]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-13 |- | style='text-align:right'| 1010 | [[Файл:Sergey Tarakanov, November 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1942732|Sergei Tarakanov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-25 | [[Лодейное Поле]] | | ''[[:d:Q3665646|баскетболчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Tarakanov (basketball)|Sergei Tarakanov (basketball)]] | |- | style='text-align:right'| 1011 | | ''[[:d:Q22919411|Sergei Tkachev]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-11-10 | ''[[:d:Q4097557|Брянск өязе]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-28 |- | style='text-align:right'| 1012 | [[Файл:YurskyS.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622252|Sergei Yursky]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]''<br/>''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]''<br/>''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | [[:commons:Category:Sergey Yursky|Sergey Yursky]] | data-sort-value="2019" | 2019-02-08 |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Файл:Sergei Zalyotin 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q203026|Sergei Zalyotin]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-04-21 | [[Щёкино]] | ''[[:d:Q4094046|Borisoglebsk Higher Aviators School]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Zalyotin|Sergei Zalyotin]] | |- | style='text-align:right'| 1014 | [[Файл:Борисюк Сергей Константинович.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16514357|Sergej Borisiuk]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-06 | [[Пенза]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Borisuk|Sergey Borisuk]] | |- | style='text-align:right'| 1015 | | ''[[:d:Q15060674|Sergej Jasjkin]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-07-08 | [[Пермь]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1016 | | ''[[:d:Q4482221|Sergey Aleksandrovich Fedotov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | ''[[:d:Q12051314|сейсмолог]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q7940086|вулканолог]]'' | ''[[:d:Q2656051|РФА ЕКБ Вулканология һәм сейсмология институты]]''<br/>''[[:d:Q4201777|Schmidt Institute of Physics of the Earth]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-08-20 |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Файл:MaevSergey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18634559|Sergey Alexandrovich Mayev]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-13 | [[Грахово районы]]<br/>[[Удмурт Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q4334739|Омск танк инженерлары институты]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Alexandrovich Mayev|Sergey Alexandrovich Mayev]] | |- | style='text-align:right'| 1018 | | ''[[:d:Q4074673|Sergey Bagayev]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-09-09 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4201554|Institute of Laser Physics]]'' | [[:commons:Category:Sergey Bagaev|Sergey Bagaev]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-15 |- | style='text-align:right'| 1019 | | ''[[:d:Q107529861|Sergey Berezin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-19 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005-12-30 |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Файл:Putin with Shevron CEO (2010-06-17) 12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981824|Sergey Bogdanchikov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-10 | ''[[:d:Q18767270|Богдановка (Севернин кӀошт)]]'' | | [[менеджер]] | | [[:commons:Category:Sergey Bogdanchikov|Sergey Bogdanchikov]] | |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Файл:Sergey Mitin, November 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4296640|Sergey Gerasimovich Mitin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-14 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Mitin|Sergey Mitin]] | |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Файл:Sergey F. Goncharov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18543383|Sergey Goncharov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-19 | | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Sergey Goncharov (physician)|Sergey Goncharov (physician)]] | |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Файл:Sergey Goryaev.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065534|Sergey Goryayev]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2360835|Сергей Григорьевич Строганов исемендәге Россия дәүләт сәнгать-сәнәгать университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1413824|glassblower]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Goryaev|Sergey Goryaev]] | data-sort-value="2013" | 2013-09-08 |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Файл:Катанадов Сергей Леонидович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1321955|Sergey Katanandov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-04-21 | [[Петрозаводск]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Katanandov|Sergey Katanandov]] | |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Файл:Sergey Katyrin 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4217551|Sergey Katyrin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-02 | [[Мәскәү өлкәсе]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Katyrin|Sergey Katyrin]] | |- | style='text-align:right'| 1026 | | ''[[:d:Q4222679|Sergey Kishkin]]'' | data-sort-value="1906" | 1906-05-17<br/>1906-05 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4127502|All Russian Scientific Research Institute of Aviation Materials]]''<br/>''[[:d:Q4201596|Россия фәннәр академиясенең Александр Александрович Байков исемендәге Металлургия һәм материаллар белеме институты]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-05-03 |- | style='text-align:right'| 1027 | [[Файл:Sergey Ivanovich Kislyak 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q460281|Sergey Kislyak]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Kislyak (diplomat)|Sergey Kislyak (diplomat)]] | |- | style='text-align:right'| 1028 | [[Файл:Kobylash si.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16664249|Sergey Kobylash]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-04-01 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kobylash|Sergey Kobylash]] | |- | style='text-align:right'| 1029 | | ''[[:d:Q4227795|Sergey Kolesnikov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-01 | ''[[:d:Q2223049|Gusanagyugh]]'' | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398054|Владимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263964|Scientific Center of Family Health Problems and Human Reproduction]]''<br/>''[[:d:Q30263269|Scientific Research Institute of Experimental and Clinical Medicine]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1030 | | ''[[:d:Q4229308|Sergey Komarov]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-05-20 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4220878|кино белгече]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | | data-sort-value="2002" | 2002-06-25 |- | style='text-align:right'| 1031 | [[Файл:Sergey N. Lebedev 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q36150|Sergey Lebedev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-09 | [[Җиззәх]] | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''<br/>''[[:d:Q85449|Киев политехника институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Lebedev (politician)|Sergey Lebedev (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[Файл:LoparevSYu.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28498933|Sergey Loparev]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-07-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127504|Dukhov Automatics Research Institute]]'' | [[:commons:Category:Sergey Loparev|Sergey Loparev]] | |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Файл:Makovetsky 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275889|Sergey Makovetsky]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-13 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Makovetsky|Sergei Makovetsky]] | |- | style='text-align:right'| 1034 | [[Файл:Мартынов Сергей Александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q71167967|Sergey Martynov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-08-22 | [[Шатки районы]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Martynov|Sergey Martynov]] | |- | style='text-align:right'| 1035 | | ''[[:d:Q7453663|Sergey Matveyev]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-09-08 | [[Псков]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1036 | | ''[[:d:Q29957659|Sergey Michaylovitsj Kolobkov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-04 | ''[[:d:Q21851649|Корсаково]]'' | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-03-08 |- | style='text-align:right'| 1037 | | ''[[:d:Q4296088|Sergey Mironov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q136231|Н. Н. Приоров исемендәге Россия илкүләм травматология һәм ортопедия институты]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-08-14 |- | style='text-align:right'| 1038 | | ''[[:d:Q4338985|Sergey Ostrovoy]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-08-24 | [[Новосибирск]] | | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q42909|хәбәрче]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-12-03 |- | style='text-align:right'| 1039 | | ''[[:d:Q4475530|Sergey Pavlovich Umnov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-10-16 | ''[[:d:Q3815609|Kirovsky District]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1040 | [[Файл:Попов Сергей Александрович (политик).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4372604|Sergey Popov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Aleksandrovich Popov|Sergey Aleksandrovich Popov]] | |- | style='text-align:right'| 1041 | | ''[[:d:Q4379097|Sergey Prisekin]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-12-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Prisekin|Sergey Prisekin]] | data-sort-value="2015" | 2015-10-29<br/>2015 |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Файл:Razov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4388701|Sergey Razov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-28 | [[Сочи]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Razov|Sergey Razov]] | |- | style='text-align:right'| 1043 | [[Файл:Sergey Ryabukhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q52105935|Sergey Ryabukhin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-13 | [[Вольск]] | [[Сембер дәүләт техник университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Ryabukhin|Sergey Ryabukhin]] | |- | style='text-align:right'| 1044 | [[Файл:Sergey Ryazansky 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3329196|Sergey Ryazansky]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-11-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q593644|химик]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Ryazansky|Sergey Ryazansky]] | |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Файл:Sergei Shakhrai 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4521357|Sergey Shakhray]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | [[Акмәсҗит]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q29817148|badminton executive and administrator]]''<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Sergei Shakhrai|Sergei Shakhrai]] | |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Файл:Sergey Shatalov, December 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4520831|Sergey Shatalov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-02 | [[Псков]] | ''[[:d:Q4059142|D. K. Fadeev Academic Gymnasium]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Dmitrievich Shatalov|Sergey Dmitrievich Shatalov]] | |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Файл:Shatirov SV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4520897|Sergey Shatirov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-24 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Sergey Shatirov|Sergey Shatirov]] | |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Файл:Шляков Сергей Анатольевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30895393|Sergey Shlyakov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-05 | [[Чиләбе]] | | | | [[:commons:Category:Sergey Shlyakov|Sergey Shlyakov]] | |- | style='text-align:right'| 1049 | [[Файл:Sergei Shumakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q14848580|Sergey Shumakov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-03 | [[Курск]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q4182948|кафедра җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Sergei Shumakov|Sergei Shumakov]] | |- | style='text-align:right'| 1050 | [[Файл:Sergey Skachkov 16.06.2012(3).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4421667|Sergey Skachkov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-19 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q2643890|вокалист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Zemlyane|Zemlyane]] | |- | style='text-align:right'| 1051 | | ''[[:d:Q4422748|Sergey Skuratov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-31 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4097860|Богырыслан ватандашлар авиациясе очучылары укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4407700|Санкт-Петербург дәүләт гражданнар авиациясе университеты]]'' | ''[[:d:Q122767683|airline pilot]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | ''[[:d:Q581161|Ural Airlines]]'' | [[:commons:Category:Sergei Skuratov|Sergei Skuratov]] | |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Файл:Sergey Chepikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q550670|Sergey Tchepikov]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-30 | ''[[:d:Q1076287|Khor]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Chepikov|Sergey Chepikov]] | data-sort-value="2026" | 2026-09-17 |- | style='text-align:right'| 1053 | [[Файл:С.А. Цикалюк 2016 фото.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97206481|Sergey Tsikaluk]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-03-01 | [[Сахалин өлкәсе]]<br/>''[[:d:Q4500635|Khoe]]'' | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Tsikaluk|Sergey Tsikaluk]] | |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Файл:Цой Сергей Петрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4506047|Sergey Tsoy]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-04-23 | [[Караболак (шәһәр)|Караболак]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Tsoy|Sergey Tsoy]] | |- | style='text-align:right'| 1055 | [[Файл:Sergey Vasilyevich Vershinin 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18237376|Sergey Vershinin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-24 | [[Россия|Россия Федерациясе]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Vasilyevich Vershinin|Sergey Vasilyevich Vershinin]] | |- | style='text-align:right'| 1056 | [[Файл:Golubkov-s-v-2017-8295.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43428980|Sergey Victorovich Golubkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-22 | [[Орша]] | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Victorovich Golubkov|Sergey Victorovich Golubkov]] | data-sort-value="2018" | 2018-05-05 |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Файл:Sergei A. Volkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q283544|Sergey Volkov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-01 | [[Чугуйив|Чуһуив]] | ''[[:d:Q28665007|Тамбу югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Sergey Aleksandrovich Volkov|Sergey Aleksandrovich Volkov]] | |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Файл:Sergey Nikolaevich Volkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51667441|Sergey Volkov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4146979|Дәүләт җиртөзүчелек университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergey Nikolaevich Volkov|Sergey Nikolaevich Volkov]] | |- | style='text-align:right'| 1059 | | ''[[:d:Q124770455|Sergey Vyazalov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-04 | ''[[:d:Q3484355|Verkhnyaya Inta]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1060 | | ''[[:d:Q4536790|Sergey Yakovenko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-19 | | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-06-28 |- | style='text-align:right'| 1061 | [[Файл:Sergey Yastrzhembskiy 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2624119|Sergey Yastrzhembsky]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-12-04 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Yastrzhembskiy|Sergey Yastrzhembskiy]] | |- | style='text-align:right'| 1062 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2018-11-27) 26 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15066348|Sergey Yeliseyev]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-03-27 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Eliseev|Sergey Eliseev]] | |- | style='text-align:right'| 1063 | [[Файл:MIBF2013 img 10 Sergey Esin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4177126|Sergey Yesin]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-12-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Yesin|Sergey Yesin]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-11<br/>2017-12-10 |- | style='text-align:right'| 1064 | [[Файл:Митрополит Сергий (Фомин).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q748314|Sergius]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-24 | [[Краснозаводск]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Sergius (Fomin)|Sergius (Fomin)]] | |- | style='text-align:right'| 1065 | [[Файл:Shamil Zainalov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4184319|Shamil Zaynalov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-14 | [[Хәсәүйорт]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Shamil Zainalov|Shamil Zainalov]] | |- | style='text-align:right'| 1066 | | ''[[:d:Q21643559|Shevalye Nusuev]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-08-28 | [[Махачкала]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-08-29 |- | style='text-align:right'| 1067 | [[Файл:Silnikov Mikhail.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42295459|Silnikov Mikhail]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Silnikov|Mikhail Silnikov]] | |- | style='text-align:right'| 1068 | | ''[[:d:Q126846|Spartak Belyaev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-10-27<br/>1921-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-01-05 |- | style='text-align:right'| 1069 | | ''[[:d:Q70253260|Spartak Borisov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-22 | [[Олёкминск]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-23 |- | style='text-align:right'| 1070 | [[Файл:Gusev Stanislav Dmitriyevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152713|Stanislav Gusev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937 | | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Stanislav Gusev|Stanislav Gusev]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-14 |- | style='text-align:right'| 1071 | | ''[[:d:Q24352188|Stanislav Leonovich Gaudasinskiĭ]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-04 | [[Иваново өлкәсе]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | ''[[:d:Q2334387|Михайловский театры]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-03-20 |- | style='text-align:right'| 1072 | [[Файл:Lyubshin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q457434|Stanislav Lyubshin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-06 | ''[[:d:Q19908140|Vladykino]]'' | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | ''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]''<br/>''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]'' | [[:commons:Category:Stanislav Lyubshin|Stanislav Lyubshin]] | |- | style='text-align:right'| 1073 | [[Файл:Станислав Марзоев, 2001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18245718|Stanislav Marzoev]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-13 | [[Новороссийск]] | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Stanislav Vasilyevich Marzoev|Stanislav Vasilyevich Marzoev]] | data-sort-value="2002" | 2002-11-03 |- | style='text-align:right'| 1074 | [[Файл:S S Naboitchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4311239|Stanislav Naboychenko]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-25 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | [[:commons:Category:Stanislav Naboichenko|Stanislav Naboichenko]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-20 |- | style='text-align:right'| 1075 | [[Файл:2021 Stanislav Pozdnyakov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q940359|Stanislav Pozdnyakov]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-27 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]'' | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]'' | | [[:commons:Category:Stanislav Pozdnyakov|Stanislav Pozdnyakov]] | |- | style='text-align:right'| 1076 | [[Файл:Stanislav Rostotsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q734925|Stanislav Rostotsky]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-04-21 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4304155|Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Stanislav Rostotsky|Stanislav Rostotsky]] | data-sort-value="2001" | 2001-08-10 |- | style='text-align:right'| 1077 | | ''[[:d:Q4102119|Stanislav Vavilov]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-09 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1078 | [[Файл:Kirichuk SM.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221485|Stepan Kirichuk]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-05-18 | ''[[:d:Q944303|Kobryn district]]'' | [[Урал дәүләт тимер юллары университеты]]<br/>''[[:d:Q20677373|Brest State College of Railway Transport]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q21029761|Баранавіцкае аддзяленне Беларускай чыгункі]]'' | [[:commons:Category:Stepan Kirichuk|Stepan Kirichuk]] | |- | style='text-align:right'| 1079 | [[Файл:Светлана Безродная (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4080996|Svetlana Bezrodnaya]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-12 | ''[[:d:Q2042212|Barvikha]]'' | | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Bezrodnaya|Svetlana Bezrodnaya]] | |- | style='text-align:right'| 1080 | [[Файл:Svetlana Khorkina 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q233830|Svetlana Khorkina]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-01-19 | [[Белгород]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Khorkina|Svetlana Khorkina]] | |- | style='text-align:right'| 1081 | [[Файл:Konovalova Svetlana 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q15979660|Svetlana Konovalova]]'' | data-sort-value="1990" | 1990-02-10 | ''[[:d:Q1147452|Shilovo]]'' | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Konovalova (biathlete)|Svetlana Konovalova (biathlete)]] | |- | style='text-align:right'| 1082 | [[Файл:Главный редактор РИА «Новости» Светлана Миронюк.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4015966|Svetlana Mironyuk]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-01-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q1048210|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Mironyuk|Svetlana Mironyuk]] | |- | style='text-align:right'| 1083 | [[Файл:Svetlana Orlova, August 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4336754|Svetlana Orlova]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-23 | [[Облучье]] | ''[[:d:Q18407712|Ерак Көнчыгыш федераль университетының Педагогика мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Svetlana Orlova|Svetlana Orlova]] | |- | style='text-align:right'| 1084 | [[Файл:Svetlana Romashina (2021-06-30).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q242776|Svetlana Romashina]]'' | data-sort-value="1989" | 1989-09-21 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]''<br/>''[[:d:Q10843402|йөзүче]]'' | | [[:commons:Category:Svetlana Romashina|Svetlana Romashina]] | |- | style='text-align:right'| 1085 | [[Файл:Певица Светлана Варгузова.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4103681|Svetlana Varguzova]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-11 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Svetlana Varguzova|Svetlana Varguzova]] | |- | style='text-align:right'| 1086 | [[Файл:Svetlana Zakharova in Moscow 06-2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q266708|Svetlana Zakharova]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-06-10 | [[Луцк|Лутск]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | ''[[:d:Q891586|Bolshoi Ballet]]'' | [[:commons:Category:Svetlana Zaharova|Svetlana Zaharova]] | |- | style='text-align:right'| 1087 | [[Файл:Belza.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q338623|Svyatoslav Belza]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-26 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q11774202|эссеист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q13570226|әдәбият тарихчысы]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[язучы]] | [[Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты]]<br/>''[[:d:Q1865276|Literaturnaya gazeta]]''<br/>''[[:d:Q1770000|Russia-K]]'' | [[:commons:Category:Svyatoslav Belza|Svyatoslav Belza]] | data-sort-value="2014" | 2014-06-03 |- | style='text-align:right'| 1088 | | ''[[:d:Q97210583|Tamara Konovalova]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-01-06 | ''[[:d:Q23846093|Загнилецкий Хутор]]'' | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1089 | [[Файл:Tamara Sinyavskaya 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3742244|Tamara Sinyavskaya]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-07-06<br/>1943-08-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Tamara Sinyavskaya|Tamara Sinyavskaya]] | |- | style='text-align:right'| 1090 | | ''[[:d:Q18543267|Tatiana Antonova]]'' | data-sort-value="1956" | 1956 | [[Түбән Новгород]] | | ''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1091 | [[Файл:Moskalkova 2023.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4303668|Tatiana Moskalkova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | [[Витебск]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169180|ombudsman]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Moskalkova|Tatyana Moskalkova]] | |- | style='text-align:right'| 1092 | | ''[[:d:Q14848587|Tatiana Olegovna Paukhova]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-28 | [[Кисловодск]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1093 | [[Файл:Shevtsova HR.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16207094|Tatiana Shevtsova]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-22 | [[Козельск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Shevtsova|Tatiana Shevtsova]] | |- | style='text-align:right'| 1094 | [[Файл:Tatiana Tarasova 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q267861|Tatiana Tarasova]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-13 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q55284884|figure skating choreographer]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Tarasova|Tatiana Tarasova]] | |- | style='text-align:right'| 1095 | [[Файл:2019 Tatyana Yakovleva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4536978|Tatiana Yakovleva]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-07 | [[Сарыкылыч]] | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Yakovleva|Tatyana Yakovleva]] | |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Файл:2012-01-18 Татьяна Миткова crop.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1960615|Tatyana Mitkova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Mitkova|Tatyana Mitkova]] | |- | style='text-align:right'| 1097 | | ''[[:d:Q4344101|Tatyana Pankova]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-12-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-07-09 |- | style='text-align:right'| 1098 | | ''[[:d:Q4529211|Tatyana Shchuko]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-07 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-02-21 |- | style='text-align:right'| 1099 | [[Файл:Tatyana Shmyga.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2533413|Tatyana Shmyga]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Shmyga|Tatyana Shmyga]] | data-sort-value="2011" | 2011-02-03 |- | style='text-align:right'| 1100 | [[Файл:Tatyana Eremeeva 1948.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4176256|Tatyana Yeremeyeva]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-07-04 | [[Архангельск]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Eremeeva|Tatyana Eremeeva]] | data-sort-value="2012" | 2012-11-29 |- | style='text-align:right'| 1101 | [[Файл:Bolloev in Roza Khutor 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4090816|Taymuraz Bolloyev]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-28 | ''[[:d:Q4494659|Khaznidon]]'' | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Taimuraz Bolloev|Taimuraz Bolloev]] | |- | style='text-align:right'| 1102 | [[Файл:2010-12-28 Taimuraz Mamsurov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2087597|Taymuraz Mamsurov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-13 | [[Беслан]] | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Taymuraz Mamsurov|Taymuraz Mamsurov]] | |- | style='text-align:right'| 1103 | | ''[[:d:Q4389751|Teimuraz Ramishvili]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-04 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1104 | | ''[[:d:Q16323958|Temirbolat Berezov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-10-19 | ''[[:d:Q3651433|Jimara]]'' | [[Төньяк Осетия дәүләт медицина академиясе]] | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]''<br/>''[[:d:Q16062369|онколог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>[[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | | data-sort-value="2014" | 2014-03-10 |- | style='text-align:right'| 1105 | | ''[[:d:Q23656612|Tigran Turpayev]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-10-20 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q4201691|Россия фәннәр академиясенең Алексей Николаевич Северцов исемендәге Экология һәм эволюция мәсьәләләре институты]]''<br/>''[[:d:Q4201427|Koltzov Institute of Developmental Biology]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-10-26 |- | style='text-align:right'| 1106 | | ''[[:d:Q84720523|Umarpascha Jusupowitsch Chanaliew]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-03 | ''[[:d:Q6874792|Mirza-Aki]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1107 | | ''[[:d:Q18786181|V. A. Chanturii︠a︡]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-15 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201673|Research Institute of Comprehensive Exploitation of Mineral Resources RAS]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1108 | [[Файл:Vadim Albertovich Tulpanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467454|Vadim Albertovich Tulpanov]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vadim Albertovich Tulpanov|Vadim Albertovich Tulpanov]] | data-sort-value="2017" | 2017-04-04 |- | style='text-align:right'| 1109 | | ''[[:d:Q4061086|Vadim Aleksandrov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[Волхов (шәһәр)]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1110 | [[Файл:Vadim Ivanov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4196013|Vadim Ivanov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-18 | [[Кәфә]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201431|Institute of Bioorganic Chemistry]]'' | [[:commons:Category:Vadim Ivanov|Vadim Ivanov]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-08 |- | style='text-align:right'| 1111 | | ''[[:d:Q3553160|Vadim Kirpitchenko]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-09-25 | [[Курск]] | | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | | data-sort-value="2005" | 2005-12-03 |- | style='text-align:right'| 1112 | | ''[[:d:Q4382129|Vadim Prokhorov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-09-18 |- | style='text-align:right'| 1113 | [[Файл:Vadim Shamarin official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126971319|Vadim Shamarin]]'' | data-sort-value="1971" | 1971 | [[Таганрог]] | ''[[:d:Q4326217|Новочеркасск югары хәрби элемтә җитәкчелеге укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1341318|Элемтә хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vadim Shamarin|Vadim Shamarin]] | |- | style='text-align:right'| 1114 | [[Файл:Vadim Yakovenko conference July 16, 2019 cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109487240|Vadim Yakovenko]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-02 | [[Сочи]] | [[Кубан дәүләт университеты]] | | | [[:commons:Category:Vadim Yakovenko|Vadim Yakovenko]] | |- | style='text-align:right'| 1115 | | ''[[:d:Q2382967|Vadim Yusov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-20 | ''[[:d:Q4222773|Klavdino]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-08-23 |- | style='text-align:right'| 1116 | | ''[[:d:Q86247402|Vadim Znamenov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-12-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4360238|Peterhof Museal Reserve]]'' | [[:commons:Category:Vadim Znamenov|Vadim Znamenov]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-24 |- | style='text-align:right'| 1117 | [[Файл:Вахит Усмаев.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4477774|Vakhit Usmayev]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-20 | ''[[:d:Q928616|Шали районы]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q3095455|peace officer]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vakhit Usmayev|Vakhit Usmayev]] | |- | style='text-align:right'| 1118 | | ''[[:d:Q4395803|Valentin Alekseyevich Rodionov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2025" | 2025-09-01 |- | style='text-align:right'| 1119 | [[Файл:Valentin Balakhnichev (2004-07-08; cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18921379|Valentin Balakhnichev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-23 | [[Луцк|Лутск]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Balakhnichev|Valentin Balakhnichev]] | data-sort-value="2026" | 2026-02-02 |- | style='text-align:right'| 1120 | | ''[[:d:Q1851361|Valentin Berlinsky]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-01-19 | [[Иркутск]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-12-15 |- | style='text-align:right'| 1121 | | ''[[:d:Q4088158|Valentin Bliznyuk]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-04-12 | [[Җомба]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q95218771|chief designer]]''<br/>''[[:d:Q125516302|aircraft designer]]'' | ''[[:d:Q194009|Tupolev]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-12-30 |- | style='text-align:right'| 1122 | | ''[[:d:Q3553582|Valentin Ezhov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-01-21 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-05-08 |- | style='text-align:right'| 1123 | | ''[[:d:Q4223722|Valentin Klimov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-25 | | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q194009|Tupolev]]''<br/>''[[:d:Q1332515|Vnukovo Airlines]]''<br/>''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-10-21 |- | style='text-align:right'| 1124 | | ''[[:d:Q2630429|Valentin Korabelnikov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-04 | [[Рассказово]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1125 | | ''[[:d:Q4253094|Valentin Lazutkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-10 | [[Мәскәү өлкәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1126 | [[Файл:1983 CPA 5386.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q535157|Valentin Lebedev]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q763402|Энергия]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1127 | | ''[[:d:Q4285512|Valentin Matyashev]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-10-08 | [[Биштау]] | | [[инженер]] | ''[[:d:Q3526589|Tikhomirov Scientific Research Institute of Instrument Design]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-01-06 |- | style='text-align:right'| 1128 | [[Файл:Valentin Mazikin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30345993|Valentin Mazikin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-17 | ''[[:d:Q773103|Promyshlennaya]]'' | ''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Mazikin|Valentin Mazikin]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-21 |- | style='text-align:right'| 1129 | | ''[[:d:Q94934593|Valentin Michajlovič Kovalʹčuk]]'' | data-sort-value="1916" | 1916-07-22 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4258142|Institute for Philosophy, Literature and History in Leningrad]]''<br/>''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4407711|РФА Санкт-Петербург тарих институты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-09-04 |- | style='text-align:right'| 1130 | | ''[[:d:Q4418827|Valentin Mikhaĭlovich Sidorov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-05 | ''[[:d:Q19966394|Sorokpenino]]'' | ''[[:d:Q4304033|Moscow Academic Art Liceum]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-01-09 |- | style='text-align:right'| 1131 | | ''[[:d:Q28465029|Valentin Mitrofanovitsj Krjazjkov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-15 | [[Яңа Оскол]] | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4101915|Federal Scientific Agroengineering Center VIM]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-08-20 |- | style='text-align:right'| 1132 | | ''[[:d:Q4299788|Valentin Moiseenko]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-01 | [[Орехово (Дальнереченск районы)|Орехово]] | ''[[:d:Q499220|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2023" | 2023-05-25 |- | style='text-align:right'| 1133 | [[Файл:V. Nikolaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1703782|Valentin Nikolayev]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-16 | ''[[:d:Q19884495|Yerosovo]]'' | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Nikolayev|Valentin Nikolayev]] | data-sort-value="2009" | 2009-10-09 |- | style='text-align:right'| 1134 | [[Файл:Parmon.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4345609|Valentin Parmon]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-18 | [[Бранденбург-ам-ден-Һафел]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4201537|РФА СБ катализ институты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Parmon|Valentin Parmon]] | |- | style='text-align:right'| 1135 | [[Файл:Валентин Распутин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q529309|Valentin Rasputin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-15 | ''[[:d:Q4006652|Ust'-Uda]]'' | [[Иркутск дәүләт университеты]] | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>''[[:d:Q15949613|язучы-новеллист]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Rasputin|Valentin Rasputin]] | data-sort-value="2015" | 2015-03-14 |- | style='text-align:right'| 1136 | | ''[[:d:Q60695095|Valentin Solokhin]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-08-29 | ''[[:d:Q793969|Meñdiqara District]]'' | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 |- | style='text-align:right'| 1137 | [[Файл:Valentin Tsvetkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503431|Valentin Tsvetkov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-27 | ''[[:d:Q2072887|Florești]]'' | ''[[:d:Q1164215|National University "Zaporizhzhia Polytechnic"]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Tsvetkov|Valentin Tsvetkov]] | data-sort-value="2002" | 2002-10-18 |- | style='text-align:right'| 1138 | | ''[[:d:Q4312383|Valentin Vasilevitsj Naydenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-07 | ''[[:d:Q2996203|Vasylkiv Raion]]'' | ''[[:d:Q1351705|Төрекмән дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2005" | 2005-10-20 |- | style='text-align:right'| 1139 | | ''[[:d:Q4113462|Valentin Vlasov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2017" | 2017-08-04 |- | style='text-align:right'| 1140 | | ''[[:d:Q4181757|Valentin Zhuravlyov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-23 | ''[[:d:Q4518633|Chërnaya Kholunitsa]]'' | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[хирург]] | | | data-sort-value="2016" | 2016-05-14 |- | style='text-align:right'| 1141 | [[Файл:Valentina Pivnenko 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4362360|Valentina Pivnenko]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-14 | [[Петрозаводск]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059262|Хезмәт һәм социаль мөнәсәбәтләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valentina Pivnenko|Valentina Pivnenko]] | |- | style='text-align:right'| 1142 | | ''[[:d:Q4410813|Valentina Sviridova]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-09-11 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q15117302|воллейболчы]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-07-04 |- | style='text-align:right'| 1143 | [[Файл:Valentina Talyzina 2020 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q544810|Valentina Talyzina]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-22 | [[Омск]] | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q571291|Моссовет ис. театр]]'' | [[:commons:Category:Valentina Talyzina|Valentina Talyzina]] | data-sort-value="2025" | 2025-06-21 |- | style='text-align:right'| 1144 | [[Файл:Valeri Kamensky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1334360|Valeri Kamensky]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-04-18 | [[Воскресенск]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Valeri Kamensky|Valeri Kamensky]] | |- | style='text-align:right'| 1145 | [[Файл:В. Л. Макаров на конференции.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275346|Valeri Makarov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-25 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2008672|Obafemi Awolowo University]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4504389|РФА Үзәк икътисад-математика институты]]'' | [[:commons:Category:Valery Makarov|Valery Makarov]] | |- | style='text-align:right'| 1146 | [[Файл:Walerij Tokariew - jsc2005e36546.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q448872|Valeri Tokarev]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-29 | ''[[:d:Q753201|Kapustin Yar]]'' | ''[[:d:Q29017984|Ставрополь югары хәрби очучылар һәм штурманнар авиация училищесы]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Tokarev|Valery Tokarev]] | |- | style='text-align:right'| 1147 | | ''[[:d:Q48953336|Valeriy Michaylovitsj Kasjin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-14 | [[Черновцы|Чернивси]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q3704976|KBM]]''<br/>''[[:d:Q4310722|Vysokotochnye Kompleksy]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1148 | [[Файл:Valery Charushin and Vladimir Putin, June 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15061480|Valeriy Nikolaevitsj Tsjaroesjin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-10 | [[Елански (Камышлов районы)|Еланский]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | [[:commons:Category:Valery Charushin|Valery Charushin]] | |- | style='text-align:right'| 1149 | | ''[[:d:Q4415359|Valeriy Semenchenko]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-02 | [[Sofiä|София]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1150 | | ''[[:d:Q4444955|Valeriy Subbotin]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-12 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q107290369|физик-җылылыкчы]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q2489707|РФА Гамәли математика институты]]''<br/>''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-10-19 |- | style='text-align:right'| 1151 | [[Файл:Valery Lukin, March 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4268868|Valeriy Vladimirovitsj Loekin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-20 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Valery Lukin|Valery Lukin]] | |- | style='text-align:right'| 1152 | [[Файл:Tikhonov, Valery Vladimirovich.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4458661|Valeriy Vladimirovitsj Tichonov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-13 | [[Иске Русса]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1153 | [[Файл:АксаковВ.Е.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4059836|Valery Aksakov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-04 | ''[[:d:Q4240605|Krivandino]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valeriy Aksakov|Valeriy Aksakov]] | |- | style='text-align:right'| 1154 | [[Файл:Valery Asapov 2013 (crop).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q40934617|Valery Asapov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-01-01 | [[Константиновка (Киров өлкәсе)|Константиновка]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>[[офицер]] | | [[:commons:Category:Valery Asapov|Valery Asapov]] | data-sort-value="2017" | 2017-09-24 |- | style='text-align:right'| 1155 | [[Файл:Maly Theatre foto 23 Валерий Бабятинский.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074628|Valery Babyatinsky]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-15 | [[Камышлы (Волгоград өлкәсе)|Камышлы]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Babyatinskiy|Valeriy Babyatinskiy]] | |- | style='text-align:right'| 1156 | [[Файл:Чичканов Валерий Петрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4516801|Valery Chichkanov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-25 | [[Верхотурье шәһәр бүлгесе]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Valery Chichkanov|Valery Chichkanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-18 |- | style='text-align:right'| 1157 | [[Файл:Valery Gennadyevich Evnevich 2 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4173033|Valery Evnevich]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-02 | [[Батум]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Valery Evnevich|Valery Evnevich]] | |- | style='text-align:right'| 1158 | [[Файл:Valery Fedorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065836|Valery Fyodorov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-01 | [[Ковров]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valery Fedorov|Valery Fedorov]] | |- | style='text-align:right'| 1159 | [[Файл:Dmitry Medvedev 8 December 2008-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4131158|Valery Gavrilov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-18 | ''[[:d:Q16668435|Кузнецово]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 1160 | [[Файл:Valery Goreglyad.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4143963|Valery Goreglyad]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-18 | [[Глуск]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | [[:commons:Category:Valery Goreglyad|Valery Goreglyad]] | |- | style='text-align:right'| 1161 | [[Файл:Гребенников Валерий Васильевич депутат.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4148251|Valery Grebennikov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-14 | [[Минск]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Valeriy Grebennikov|Valeriy Grebennikov]] | |- | style='text-align:right'| 1162 | | ''[[:d:Q4233109|Valery Korichnev]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-14 | [[Урнар]]<br/>[[Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | | | | | data-sort-value="2011" | 2011-10-14 |- | style='text-align:right'| 1163 | [[Файл:Waleri Grigorjewitsch Korsun.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709634|Valery Korzun]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-05 | [[Красный Сулин]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Valery Korzun|Valery Korzun]] | |- | style='text-align:right'| 1164 | | ''[[:d:Q4246103|Valery Kuleshov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-06 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201841|Institute of Economics and Industrial Engineering]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1165 | [[Файл:Valery Leontiev at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (2) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q32927|Valery Leontiev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-19 | [[Усть-Уса]] | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]''<br/>''[[:d:Q116976714|Усерасійская творчая майстэрня эстраднага мастацтва імя Л. С. Маслюкова]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | | [[:commons:Category:Valery Leontiev|Valery Leontiev]] | |- | style='text-align:right'| 1166 | [[Файл:Valery Loshchinin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15071341|Valery Loshchinin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204524|Faculty of History of the Belarusian State University]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Valery Loshchinin|Valery Loshchinin]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-14 |- | style='text-align:right'| 1167 | [[Файл:Valery Maleev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4277608|Valery Maleyev]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-05-28 | ''[[:d:Q1651077|Bokhansky District]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Valery Maleev|Valery Maleev]] | |- | style='text-align:right'| 1168 | [[Файл:Valery Manilov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q22246881|Valery Manilov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-10 | ''[[:d:Q997568|Тульчын]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valery Manilov|Valery Manilov]] | data-sort-value="2023" | 2023-07-01 |- | style='text-align:right'| 1169 | [[Файл:Валерий Иванович Марченков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56307639|Valery Marchenkov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-05 | ''[[:d:Q4337769|Асінаўка (Манастыршчынскі раён)]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Valery Marchenkov|Valery Marchenkov]] | |- | style='text-align:right'| 1170 | | ''[[:d:Q4308369|Valery Musin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-28 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | [[:commons:Category:Valery Musin|Valery Musin]] | data-sort-value="2015" | 2015-12-22 |- | style='text-align:right'| 1171 | [[Файл:Valery Nazarov, June 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4312150|Valery Nazarov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-09-11 | [[Мичуринск]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Nazarov|Valery Nazarov]] | |- | style='text-align:right'| 1172 | | ''[[:d:Q34205255|Valery Nosov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304083|Мәскәү политехника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2003" | 2003-12-07 |- | style='text-align:right'| 1173 | | ''[[:d:Q22919662|Valery Novikov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q125516302|aircraft designer]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-06-14 |- | style='text-align:right'| 1174 | [[Файл:Vpmatveenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284648|Valery Pavlovich Matveyenko]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-09 | [[Киҗел]] | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q4351552|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Пермь фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201599|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Тоташ мөхитләр механикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q46815702|Perm Federal Research Center of the Ural Branch of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Matveenko|Valeriy Matveenko]] | |- | style='text-align:right'| 1175 | [[Файл:Valery Polyansky, May 2019-3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3553683|Valery Polyansky]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-19 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Valery Polyansky|Valery Polyansky]] | |- | style='text-align:right'| 1176 | | ''[[:d:Q4380149|Valery Prozorov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-29 | [[Бакы]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1177 | [[Файл:Redkozybov Valery 1.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16691556|Valery Redkozubov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-07-20 | [[Гуково (шәһәр)]] | | ''[[:d:Q4144610|тау чаңгычы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Redkozubov|Valery Redkozubov]] | |- | style='text-align:right'| 1178 | [[Файл:Ryazanskiy VV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4402637|Valery Ryazansky]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-04 | [[Истра районы]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valery Ryazanskiy|Valery Ryazanskiy]] | |- | style='text-align:right'| 1179 | [[Файл:Ryumin, Valery Victorovitch.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q472497|Valery Ryumin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-16 | [[Амурдагы Комсомольск]] | ''[[:d:Q4304099|Moscow State Forest University]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | | [[:commons:Category:Valery Ryumin|Valery Ryumin]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-06 |- | style='text-align:right'| 1180 | [[Файл:Valery Sahakian in 2010.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q71938352|Valery Sahakian]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-22 | | | | | [[:commons:Category:Valery Sahakian|Valery Sahakian]] | |- | style='text-align:right'| 1181 | | ''[[:d:Q105945931|Valery Semerikov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-28 | [[Боровица (Луза районы)|Боровица]]<br/>[[Гавриловская (Киров өлкәсе)|Гавриловская]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1182 | [[Файл:Serov Valeriy Mihaylovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4417717|Valery Serov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-15 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2026" | 2026-07-11 |- | style='text-align:right'| 1183 | [[Файл:Meeting with theatre people (2017-12-06) 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19915733|Valery Shadrin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-12 | | | ''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]'' | | [[:commons:Category:Valery Shadrin|Valery Shadrin]] | data-sort-value="2022" | 2022-12-03 |- | style='text-align:right'| 1184 | | ''[[:d:Q4454218|Valery Telichenko]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-24 | [[Курск өлкәсе]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 1185 | | ''[[:d:Q60831300|Valery Trufakin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-07 | ''[[:d:Q1680875|Yekaterinoslavka]]'' | ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16679135|Research Institute of Physiology and Fundamental Medicine of the Siberian Branch of the Russian Academy of Medical Sciences]]''<br/>''[[:d:Q28605413|Institute of Clinical and Experimental Lymphology]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-10-04 |- | style='text-align:right'| 1186 | | ''[[:d:Q4477716|Valery Uskov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-22 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-08-24 |- | style='text-align:right'| 1187 | | ''[[:d:Q4126109|Valery Voskoboynikov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-29 | [[Краснодар крае]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>''[[:d:Q4146817|Goskomoboronprom Rossii]]''<br/>''[[:d:Q97197871|Ministry of defence industries of the Russian Federation]]''<br/>''[[:d:Q1961355|NPO Saturn]]''<br/>''[[:d:Q3442298|Росавиакосмос]]''<br/>''[[:d:Q4294632|Ministry of Industry and Energy of the Russian Federation]]''<br/>''[[:d:Q2028312|Россия Федерациясенең сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Valery Voskoboynikov|Valery Voskoboynikov]] | data-sort-value="2011" | 2011-02-07 |- | style='text-align:right'| 1188 | [[Файл:Востротин Валерий Александрович.png|center|128px]] | ''[[:d:Q661432|Valery Vostrotin]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-20 | [[Кәсле]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4174329|Ekaterinburg Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Vostrotin|Valery Vostrotin]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-13 |- | style='text-align:right'| 1189 | [[Файл:Valery Yevtukhovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2542190|Valery Yevtukhovich]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-17 | [[Вязьма]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Valery Yevtukhovich|Valery Yevtukhovich]] | |- | style='text-align:right'| 1190 | [[Файл:Valeryan Viktorov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q18237433|Valeryan Viktorov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-12 | [[Канаш (шәһәр)|Канаш]] | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1191 | | ''[[:d:Q4103933|Varnava]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-21 | ''[[:d:Q1969526|Ryazansky District]]'' | | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-06-01 |- | style='text-align:right'| 1192 | | ''[[:d:Q121757774|Vasili Pyatibrat]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-01 | ''[[:d:Q4074438|Babychivka]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1193 | | ''[[:d:Q29219017|Vasilii Neznamov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-26 | [[Абдулла районы]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1194 | | ''[[:d:Q28913528|Vasiliy Fyodorovich Bólotnov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-09 | ''[[:d:Q4440319|Staroye Pogorelovo]]'' | | ''[[:d:Q392933|arms industry]]''<br/>''[[:d:Q507443|pharmaceutical industry]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-30 |- | style='text-align:right'| 1195 | [[Файл:Vasiliy Peskov - MIBF 2011 - 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4359683|Vasiliy Mihaylovich Peskov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-14 | ''[[:d:Q1654862|Novousmansky District]]'' | | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q957729|фотокорреспондент]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''<br/>''[[:d:Q12356615|сәяхәтче]]''<br/>''[[:d:Q1155838|корреспондент]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Vasiliy Peskov|Vasiliy Peskov]] | data-sort-value="2013" | 2013-08-12 |- | style='text-align:right'| 1196 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Vasily Smirnov (2012-12-18) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424602|Vasiliy Vasilevitsj Smirnov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-30 | [[Кострома өлкәсе]] | | | | [[:commons:Category:Vasily Smirnov|Vasily Smirnov]] | |- | style='text-align:right'| 1197 | | ''[[:d:Q2019660|Vasily Abaev]]'' | data-sort-value="1900" | 1900-12-02 | ''[[:d:Q3649174|Kobi]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q14467526|телбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q16832248|иранист]]''<br/>''[[:d:Q1595570|өлкәне өйрәнүче]]''<br/>''[[:d:Q16312408|итимулыг]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1371378|этнолог]]'' | ''[[:d:Q4201878|РФА тел белеме институты]]''<br/>[[Россия Милли китапханәсе|Россия милли китапханәсе]] | [[:commons:Category:Vasily Abaev|Vasily Abaev]] | data-sort-value="2001" | 2001-03-18 |- | style='text-align:right'| 1198 | [[Файл:Vasily Anisimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4066322|Vasily Anisimov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-09-19 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q1046493|Narkhoz University]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Anisimov|Vasily Anisimov]] | |- | style='text-align:right'| 1199 | | ''[[:d:Q26412|Vasily Belov]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-10-23 | ''[[:d:Q4457522|Timonikha]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Ivanovich Belov|Vasily Ivanovich Belov]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-04 |- | style='text-align:right'| 1200 | [[Файл:Vasily Bochkarev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095385|Vasily Bochkaryov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-11-22 | [[Иркутск]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Vasily Bochkarev (actor)|Vasily Bochkarev (actor)]] | |- | style='text-align:right'| 1201 | [[Файл:Vasiliy Bochkariov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095390|Vasily Bochkaryov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-29<br/>1949-04-24 | ''[[:d:Q110258516|Іва]]'' | [[Пенза дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366456|Идел буе дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q30257433|Пенза дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vasily Bochkarev|Vasily Bochkarev]] | data-sort-value="2016" | 2016-06-22 |- | style='text-align:right'| 1202 | | ''[[:d:Q22918497|Vasily Borisov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-18 | ''[[:d:Q13665142|Verkhneye Turovo]]'' | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 1203 | | ''[[:d:Q112994525|Vasily Ektov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-10 | ''[[:d:Q645518|Kirsanovsky District]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q3704989|Dolgoprudnenskoe Scientific Production Plant]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-02-26 |- | style='text-align:right'| 1204 | | ''[[:d:Q4140258|Vasily Glukhikh]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-10 | [[Урал өлкәсе]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург]] | | data-sort-value="2021" | 2021-07-19 |- | style='text-align:right'| 1205 | | ''[[:d:Q4501426|Vasily Khristenko]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-04-12 | ''[[:d:Q3615618|Акмола губернасы]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-02-09 |- | style='text-align:right'| 1206 | | ''[[:d:Q4230552|Vasily Kondratov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-12 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | | | data-sort-value="2012" | 2012-04-12 |- | style='text-align:right'| 1207 | [[Файл:LanovoiV2001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2626298|Vasily Lanovoy]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | [[:commons:Category:Vasily Lanovoy|Vasily Lanovoy]] | data-sort-value="2021" | 2021-01-28 |- | style='text-align:right'| 1208 | [[Файл:Vasily Nebenzya at the 2019 St. Petersburg International Economic Forum.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1000053|Vasily Nebenzya]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-02-26 | [[Волгоград]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Берләшкән Милләтләр Оешмасы]] | [[:commons:Category:Vasily Nebenzya|Vasily Nebenzya]] | |- | style='text-align:right'| 1209 | | ''[[:d:Q36676615|Vasily Perchik]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-02 | ''[[:d:Q147747|Сторожынетс]]'' | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q141108986|sambo coach]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1210 | [[Файл:Vasily Reshetnikov (mil.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4394078|Vasily Reshetnikov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-23 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Reshetnikov|Vasily Reshetnikov]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-20 |- | style='text-align:right'| 1211 | | ''[[:d:Q4519056|Vasily Shabanov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-17<br/>1940 | ''[[:d:Q25727003|Михайловка (Седельникован кӀошт)]]'' | [[Омск дәүләт педагогика университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201783|L.V. Kirensky Institute of Physics]]''<br/>''[[:d:Q117813456|Akademgorodok]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1212 | [[Файл:Interpolisschaaktoernooi Tilburg 1819 Smyslov aan zet, Bestanddeelnr 929-3630.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q104148|Vasily Smyslov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-03-24 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>''[[:d:Q2627699|шаһмат композиторы]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q105269|Grandmaster]]'' | | [[:commons:Category:Vassily Smyslov|Vassily Smyslov]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-27 |- | style='text-align:right'| 1213 | [[Файл:Solodovnikov-v-g.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4428171|Vasily Solodovnikov]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-03-08 | [[Самар губернасы]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q15936497|африканис]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q4201381|Institute for African Studies]]''<br/>''[[:d:Q4201836|Россия фәннәр академиясенең Икътисад институты]]''<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Vasiliy Solodovnikov|Vasiliy Solodovnikov]] | data-sort-value="2018" | 2018-09-30 |- | style='text-align:right'| 1214 | | ''[[:d:Q32362419|Vasily Stepanovich Starovoitov]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-01-21 | [[Марозавичы (Буда-Кашалёвский районы)|Марозавичы]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q600277|Чиләбе трактор заводы]]''<br/>''[[:d:Q21843380|Mobile Vehicle Engineering Institute]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-03-29 |- | style='text-align:right'| 1215 | [[Файл:Titov2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16706271|Vasily Titov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-30 | [[Ленинград өлкәсе]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>[[менеджер]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Titov|Vasily Titov]] | |- | style='text-align:right'| 1216 | [[Файл:Vasiliy Tonkoshkurov (2016).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51668686|Vasily Tonkoshkurov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-27 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q52223|Ташкент югары гомумхәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vasily Tonkoshkurov|Vasily Tonkoshkurov]] | |- | style='text-align:right'| 1217 | | ''[[:d:Q4188784|Vasily Zakharchenko]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-08-01 | [[Санкт-Петербург]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]<br/>''[[:d:Q1314076|Tekhnika Molodezhi]]'' | [[:commons:Category:Vasily Zakharchenko|Vasily Zakharchenko]] | data-sort-value="1999" | 1999-10-22 |- | style='text-align:right'| 1218 | | ''[[:d:Q4181347|Vasily Zhukov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-01 | ''[[:d:Q18770152|Verkhnesmorodino]]'' | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q2306091|социолог]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q4398068|Россия дәүләт социаль университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1219 | [[Файл:Vatanyar Saidovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4536263|Vatanyar Yagya]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4126647|СПДУ Көнчыгыш факультеты]]''<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]<br/>''[[:d:Q1238770|Addis Ababa University]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q15936497|африканис]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4407696|Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университетының Сәнәгый менеджмент, икътисад һәм сәүдә институты]]'' | [[:commons:Category:Vatanyar Yagya|Vatanyar Yagya]] | data-sort-value="2020" | 2020-06-17 |- | style='text-align:right'| 1220 | | ''[[:d:Q4418833|Veniamin Sidorov]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-10-19 | ''[[:d:Q19884343|Babarino]]''<br/>''[[:d:Q4196582|Иванау сәнәгать өлкәсе]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-20 |- | style='text-align:right'| 1221 | [[Файл:Veniamin Smekhov and Galina Aksyonova in Kazan 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q183535|Veniamin Smekhov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | | [[:commons:Category:Veniamin Smekhov|Veniamin Smekhov]] | |- | style='text-align:right'| 1222 | [[Файл:Vladimir Putin awarding doctors 19 April 2010 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4123276|Veniamin Volkov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-01-20 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q12013238|офтальмолог]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Volkov|Veniamin Volkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-02-21 |- | style='text-align:right'| 1223 | [[Файл:Menshov Alentova (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2995395|Vera Alentova]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-21 | [[Котлас]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vera Alentova|Vera Alentova]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-25 |- | style='text-align:right'| 1224 | [[Файл:Vera Chistova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4516431|Vera Chistova]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-11-23 | [[Наро-Фоминск]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1225 | | ''[[:d:Q4177526|Vera Efremova]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-02 |- | style='text-align:right'| 1226 | | ''[[:d:Q4176903|Vera Ershova]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-03-25 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q153502|Самар дырам тиятры]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-04-05 |- | style='text-align:right'| 1227 | | ''[[:d:Q19908734|Vera Gorodovskaya]]'' | data-sort-value="1919" | 1919 | [[Ростов]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | style='text-align:right'| 1228 | | ''[[:d:Q4419108|Vera Grigorevna Silaeva]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-29 | [[Смоленск]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q16947675|гимнаст]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1229 | [[Файл:2019 UEC Track Elite European Championships 189.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q505731|Viatcheslav Ekimov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-02-04 | [[Выборг]] | | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Viatcheslav Ekimov|Viatcheslav Ekimov]] | |- | style='text-align:right'| 1230 | [[Файл:Трубников ВИ.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3556785|Viatcheslav Troubnikov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-04-25 | [[Иркутск]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q4991371|солдат]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Trubnikov|Viacheslav Trubnikov]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-18 |- | style='text-align:right'| 1231 | [[Файл:Victor Matveyev 2018-06-27.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15072125|Victor A. Matveev]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-11 | [[Тайга (шәһәр)|Тайга]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201879|Institute for Nuclear Research]]'' | [[:commons:Category:Viktor Matveev|Viktor Matveev]] | |- | style='text-align:right'| 1232 | | ''[[:d:Q65659284|Victor Anokhin]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-17 | ''[[:d:Q2629589|Medvensky District]]'' | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1807470|Воронеж дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-10-29 |- | style='text-align:right'| 1233 | [[Файл:Viktor Basargin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982320|Victor Basargin]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-03 | [[Асбест (шәһәр)|Азбис]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | ''[[:d:Q28664673|Uralasbest]]'' | [[:commons:Category:Viktor Basargin|Viktor Basargin]] | |- | style='text-align:right'| 1234 | [[Файл:Viktor Cherkesov-1 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1189178|Victor Cherkesov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Viktor Cherkesov|Viktor Cherkesov]] | data-sort-value="2022" | 2022-11-08 |- | style='text-align:right'| 1235 | [[Файл:Pv-tyryshkin-v-i-1999-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467155|Victor Ivanovich Tyryshkin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-04 | [[Белая (Фалёнки районы)|Белая]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Victor Ivanovich Tyryshkin|Victor Ivanovich Tyryshkin]] | |- | style='text-align:right'| 1236 | [[Файл:2012-02-22 Виктор Матросов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284972|Victor Matrosov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Victor Matrosov|Victor Matrosov]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-19 |- | style='text-align:right'| 1237 | | ''[[:d:Q571006|Victor Pavlov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-05 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | | data-sort-value="2006" | 2006-08-24 |- | style='text-align:right'| 1238 | | ''[[:d:Q15066257|Victor Sergejevich Jegerev]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-11-18 | ''[[:d:Q16020078|Botino]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Victor Yegerev|Victor Yegerev]] | data-sort-value="2016" | 2016-04-20 |- | style='text-align:right'| 1239 | [[Файл:Vladimir Putin and Viktor Tolokonsky, February 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459819|Victor Tolokonsky]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-27 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q4325464|Новосибирск дәүләт икътисад һәм идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Tolokonsky|Viktor Tolokonsky]] | |- | style='text-align:right'| 1240 | [[Файл:Vic Wild in 2022 - 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Vik Wayld]] | data-sort-value="1986" | 1986-08-23 | [[Вайт-Салмон (Вашингтон)|Вайт-Салмон]] | | ''[[:d:Q15709642|snowboarder]]'' | | [[:commons:Category:Vic Wild|Vic Wild]] | |- | style='text-align:right'| 1241 | | ''[[:d:Q25390862|Viktor Andreevitsj Malisjevskiy]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-07 | [[Сокологирск|Первомайск]] | ''[[:d:Q1164068|Харьков политехника институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q18212308|Central Research Institute of Structural Materials Prometey]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-09-23 |- | style='text-align:right'| 1242 | | ''[[:d:Q39082327|Viktor Avdienko]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-22 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1243 | [[Файл:Берестовой Виктор Иванович политик.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4084810|Viktor Berestovoy]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-09 | ''[[:d:Q552936|Алексеевский районы]]'' | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Berestovoy|Viktor Berestovoy]] | |- | style='text-align:right'| 1244 | [[Файл:Viktor Bocharov in 2015 (sakha.gov.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21636445|Viktor Bocharov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-23 | ''[[:d:Q4194911|Zyryanskoye]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1377734|Chernobyl liquidator]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Bocharov|Viktor Bocharov]] | |- | style='text-align:right'| 1245 | [[Файл:Виктор Боков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4090580|Viktor Bokov]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-09-19 | ''[[:d:Q18807807|Язвицы]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Viktor Bokov|Viktor Bokov]] | data-sort-value="2009" | 2009-10-15 |- | style='text-align:right'| 1246 | [[Файл:Viktor Bondarev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4093124|Viktor Bondarev]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-07 | ''[[:d:Q19805277|Novobogoroditskoye]]'' | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Viktor Bondarev|Viktor Bondarev]] | |- | style='text-align:right'| 1247 | | ''[[:d:Q4094844|Viktor Bortsov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-14 | [[Ырынбур]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-05-20 |- | style='text-align:right'| 1248 | [[Файл:Admiral Viktor Viktorovich Chirkov3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1265382|Viktor Chirkov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-09-08 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Chirkov|Viktor Chirkov]] | |- | style='text-align:right'| 1249 | | ''[[:d:Q4170474|Viktor Dulov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-14 | [[Благовещенск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201751|РФА СБ гамәли һәм назари механика институты]]''<br/>''[[:d:Q4201456|Institute of Computational Modeling]]''<br/>''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201676|Institute of Problems of Mechanical Engineering]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-08-01 |- | style='text-align:right'| 1250 | [[Файл:Feodorov V.D.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493940|Viktor Fedorov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-23 | ''[[:d:Q1004265|Комарно]]'' | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Fyodorov|Viktor Fyodorov]] | |- | style='text-align:right'| 1251 | [[Файл:Fedorov Viktor Vasilevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493938|Viktor Fyodorov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-12 | ''[[:d:Q3739436|Krasnogorodsk]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q1048694|Россия дәүләт китапханәсе]]'' | [[:commons:Category:Viktor Fedorov|Viktor Fedorov]] | |- | style='text-align:right'| 1252 | [[Файл:Viktor Gerashchenko2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136108|Viktor Gerashchenko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-21 | [[Санкт-Петербург]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q835692|Yukos]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]]<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Viktor Gerashchenko|Viktor Gerashchenko]] | data-sort-value="2025" | 2025-05-11 |- | style='text-align:right'| 1253 | | ''[[:d:Q4141303|Viktor Golant]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q32637|Россия фәннәр академиясенең Абрам Фёдорович Иоффе исемендәге Физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-10-18 |- | style='text-align:right'| 1254 | [[Файл:Official portrait of Viktor Goremykin (2024).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065503|Viktor Goremykin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-04 | ''[[:d:Q19650915|Kormovoe]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q28666111|Chelyabinsk High Tank Command School]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Viktor Goremykin|Viktor Goremykin]] | |- | style='text-align:right'| 1255 | [[Файл:Victor Grishin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149871|Viktor Grishin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-02-17 | [[Олы Березники районы]] | ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Victor Grishin|Victor Grishin]] | |- | style='text-align:right'| 1256 | | ''[[:d:Q70253570|Viktor Gupalov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-20 | [[Маркакүл (авыл)]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-11 |- | style='text-align:right'| 1257 | [[Файл:Viktor-Ivanov-Painter.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q6161929|Viktor Ivanov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-08-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ivanovich Ivanov|Viktor Ivanovich Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 1258 | | ''[[:d:Q60831303|Viktor Ivanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-25 | [[Җизказган]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 1259 | | ''[[:d:Q30879018|Viktor Ivanovič Cholstov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-14 | [[Моршанск]] | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 1260 | [[Файл:Viktor Kiryanov, April 2011.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221903|Viktor Kiryanov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-12-29 | [[Тихвин]] | | ''[[:d:Q384593|полиция хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q60032090|employé de la milice soviétique]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Kiryanov|Viktor Kiryanov]] | |- | style='text-align:right'| 1261 | | ''[[:d:Q4224130|Viktor Klochay]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-27 | ''[[:d:Q103812172|Uman Raion]]'' | | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1262 | [[Файл:State Council Presidium and the Council for the Development of Physical Education and Sport-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228233|Viktor Kolodyazhny]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-26 | [[Үргәнеч]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Kolodyazhny|Viktor Kolodyazhny]] | |- | style='text-align:right'| 1263 | | ''[[:d:Q18001855|Viktor Komar]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-09-29 | [[Сызран]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | ''[[:d:Q21643494|NIKFI]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-06-24 |- | style='text-align:right'| 1264 | | ''[[:d:Q4230765|Viktor Konetsky]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-06 | [[Санкт-Петербург]] | | [[язучы]]<br/>[[диңгезче]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-03-30 |- | style='text-align:right'| 1265 | | ''[[:d:Q2569975|Viktor Kravchenko]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-05 | [[Богданович (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1266 | [[Файл:KrokhmalVV2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21103007|Viktor Krokhmal]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-24 | ''[[:d:Q4249025|Kurchánskaya]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[:commons:Category:Viktor Krokhmal|Viktor Krokhmal]] | |- | style='text-align:right'| 1267 | | ''[[:d:Q19910285|Viktor Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-08-04 | [[Новосибирск өлкәсе]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4244744|Кузбасс дәүләт техника университеты]]'' | [[менеджер]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-30 |- | style='text-align:right'| 1268 | | ''[[:d:Q17146233|Viktor Livanov]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-09-17 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[С.В. Ильюшин исемендәге авиация комплексы]] | [[:commons:Category:Viktor Livanov|Viktor Livanov]] | data-sort-value="2014" | 2014-05-15 |- | style='text-align:right'| 1269 | [[Файл:Лобко Виктор Николаевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4264748|Viktor Lobko]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-06 | [[Минск өлкәсе]] | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Lobko|Viktor Lobko]] | |- | style='text-align:right'| 1270 | | ''[[:d:Q1386636|Viktor Mamatov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-21 | [[Белово]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-10-27 |- | style='text-align:right'| 1271 | | ''[[:d:Q4289849|Viktor Melnikov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1272 | | ''[[:d:Q84725254|Viktor Nikitin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-09-08 | | [[Казан ветеринария институты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-12-14 |- | style='text-align:right'| 1273 | | ''[[:d:Q15076944|Viktor Nikonorovitsj Solkin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-25 | [[Петровск районы|Питрау районы]] | | | | | data-sort-value="2026" | 2026-01-16 |- | style='text-align:right'| 1274 | [[Файл:Match veteranov Spartaka (30).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q310544|Viktor Onopko]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-14 | [[Луганск]] | | ''[[:d:Q937857|футболчы]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Onopko|Viktor Onopko]] | |- | style='text-align:right'| 1275 | [[Файл:Victor Orlov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4336636|Viktor Orlov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-23<br/>1940-03-22 | [[Черногорск]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q520549|геолог]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Victor Orlov|Victor Orlov]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-23 |- | style='text-align:right'| 1276 | [[Файл:Victor Ozerov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19311626|Viktor Ozerov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-01-05 | [[Абакан]] | ''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Victor Ozerov|Victor Ozerov]] | |- | style='text-align:right'| 1277 | [[Файл:Панин-В.Е.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4344003|Viktor Panin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-10 | [[Симәй]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Viktor Yevgenievich Panin|Viktor Yevgenievich Panin]] | data-sort-value="2020" | 2020-09-25 |- | style='text-align:right'| 1278 | | ''[[:d:Q4349982|Viktor Perevalov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-06 | [[Зур Грязнуха (Каменски шәһәр бүлгесе)|Зур Грязнуха]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-01-07 |- | style='text-align:right'| 1279 | | ''[[:d:Q39390976|Viktor Pliss]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-10 | [[Сыктывкар]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2019" | 2019-01-04 |- | style='text-align:right'| 1280 | | ''[[:d:Q4371357|Viktor Polyakov]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-03-03 | [[Тум|Томск]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>[[менеджер]]<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Viktor Nikolaevich Polyakov|Viktor Nikolaevich Polyakov]] | data-sort-value="2004" | 2004-06-01 |- | style='text-align:right'| 1281 | [[Файл:Viktor Popov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4372441|Viktor Popov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-10 | [[Бежецк|Бежетск]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Viktor Popov|Viktor Popov]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-28 |- | style='text-align:right'| 1282 | | ''[[:d:Q4374353|Viktor Posuvalyuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q620573|гарәбиятче]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-01 |- | style='text-align:right'| 1283 | | ''[[:d:Q1711135|Viktor Romanov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-15 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]'' | ''[[:d:Q2309784|вилаузышчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1284 | [[Файл:Сазонов Виктор Фёдорович (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4405034|Viktor Sazonov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-26 | [[Сарытау]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Sazonov|Viktor Sazonov]] | data-sort-value="2018" | 2018-09-20 |- | style='text-align:right'| 1285 | | ''[[:d:Q4235883|Viktor Sevastjanovitsj Kot]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-11-08 | [[Шахтарск]] | ''[[:d:Q4513575|Escuela Superior Militar de Aviación de Pilotos de Chernígov]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1286 | [[Файл:FOTO IMG 0018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15060923|Viktor Shurygin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-23 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q4502928|Titan-Barrikady]]'' | [[:commons:Category:Viktor Shurygin|Viktor Shurygin]] | |- | style='text-align:right'| 1287 | [[Файл:Владимир Путин вернул медаль Олимпийских игр 1956 года Виктору Шувалову (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1441281|Viktor Shuvalov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-15 | ''[[:d:Q18173027|Nabornyje Syresi]]'' | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Shuvalov|Viktor Shuvalov]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-18 |- | style='text-align:right'| 1288 | | ''[[:d:Q4426883|Viktor Soyfer]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-18 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]''<br/>[[Академик С. П. Королёв исемендәге Самар илкүләм тикшеренү университеты|Академик С. П. Королёв исемендәге Самар милли тикшеренү университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1289 | [[Файл:Viktor Surzhikov 7 May 2007 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446497|Viktor Surzhikov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-08-18 | ''[[:d:Q18802398|Старый Город (Дмитриеван кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]'' | | | | data-sort-value="2009" | 2009-01-13 |- | style='text-align:right'| 1290 | [[Файл:Viktor Taranin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63256238|Viktor Taranin]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-19 | ''[[:d:Q21643671|Отскочное]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Viktor Taranin|Viktor Taranin]] | |- | style='text-align:right'| 1291 | [[Файл:Mastrangelo and Tretyakov's press conference (2008-03-25) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q82384|Viktor Tretiakov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-17 | [[Красноярск]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q55021|Hochschule für Musik und Tanz Köln]]'' | [[:commons:Category:Viktor Viktorovich Tretyakov|Viktor Viktorovich Tretyakov]] | |- | style='text-align:right'| 1292 | [[Файл:Виктор Васильевич Усачёв.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q100154426|Viktor Uchasev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-12-11 | ''[[:d:Q4188210|Zassovskaya]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Usachev|Viktor Usachev]] | |- | style='text-align:right'| 1293 | [[Файл:Viktor Vladimirovitsj Vanslov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4103431|Viktor Vanslov]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-05-16 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]'' | ''[[:d:Q4201801|РФА Фәлсәфә институты]]''<br/>''[[:d:Q16655753|Institute of Theory and History of Fine Arts]]'' | [[:commons:Category:Viktor Vanslov|Viktor Vanslov]] | data-sort-value="2019" | 2019-07-04 |- | style='text-align:right'| 1294 | | ''[[:d:Q4110807|Viktor Vidmanov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-25 | [[Николаевка районы (Сембер өлкәсе)|Николаевка районы]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025 |- | style='text-align:right'| 1295 | [[Файл:Волончунас Виктор Владимирович (ДГ 2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4123894|Viktor Volonchunas]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-06-19 | ''[[:d:Q21672238|Орлово]]'' | ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4127489|Бөтенроссия читтән торып уку финанс-икътисад инситуты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Volonchunas|Viktor Volonchunas]] | |- | style='text-align:right'| 1296 | | ''[[:d:Q4124733|Viktor Wolski]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-08-10 | [[Злынка]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q56759261|economic geographer]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q19908064|Institute of Latin American Studies of the Russian Academy of Sciences]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-11-18 |- | style='text-align:right'| 1297 | [[Файл:Choeurs de l'armée Rouge 00662 Pompelle.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4174937|Viktor Yeliseyev]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Viktor Yeliseyev|Viktor Yeliseyev]] | |- | style='text-align:right'| 1298 | [[Файл:Viktor Yermakov 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4176446|Viktor Yermakov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-09 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Yermakov|Viktor Yermakov]] | |- | style='text-align:right'| 1299 | [[Файл:Viktor Zakharchenko (cropped) (2022-02-02).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4188788|Viktor Zakharchenko]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-22 | ''[[:d:Q4172443|Diadkóvskaya]]'' | ''[[:d:Q4325442|Михаил Иванович Глинка исемендәге Новосибирск дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q3075052|фольклорчы]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zakharchenko|Viktor Zakharchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1300 | [[Файл:Victor Zavarzin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4182909|Viktor Zavarzin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-28 | ''[[:d:Q18777411|Zaoleshenka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Victor Zavarzin|Victor Zavarzin]] | |- | style='text-align:right'| 1301 | [[Файл:Viktor Zimin.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2570032|Viktor Zimin]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-08-23 | ''[[:d:Q27468722|Диссос]]'' | ''[[:d:Q1736331|Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zimin|Viktor Zimin]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-23 |- | style='text-align:right'| 1302 | | ''[[:d:Q14271790|Ville Golovko]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-11-24 | ''[[:d:Q737925|Бар]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q171861|The Artist]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-12-27 |- | style='text-align:right'| 1303 | | ''[[:d:Q4100101|Viloriy Vilorevitsj Boeslovskiy]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-12-01 | [[Грозный]] | | | | | data-sort-value="2000" | 2000-09-14 |- | style='text-align:right'| 1304 | | ''[[:d:Q1352592|Vitali Davydov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-01 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1305 | [[Файл:Виталий Мельников.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4289852|Vitali Melnikov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-01 | ''[[:d:Q19619068|Mazanovo]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-03-21 |- | style='text-align:right'| 1306 | | ''[[:d:Q907162|Vitalii Goldanskii]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-06-18 | [[Витебск]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-01-14 |- | style='text-align:right'| 1307 | [[Файл:Valdai International Discussion Club 2019 (10).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4116829|Vitaly Naumkin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-21 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q3155377|ислам белгече]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Naumkin|Vitaly Naumkin]] | |- | style='text-align:right'| 1308 | | ''[[:d:Q4164793|Vitaliy Alekseevitsj Doletskiy]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-01 | ''[[:d:Q4390162|Rozkopane]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[инженер]] | ''[[:d:Q4538874|Ярославль дәүләт техник университеты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-23 |- | style='text-align:right'| 1309 | | ''[[:d:Q4095496|Vitaliy Bojarov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-27 | [[Чугуйив|Чуһуив]] | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q501700|counterintelligence]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-08-30 |- | style='text-align:right'| 1310 | [[Файл:Shvetz.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4521782|Vitaliy Ivanovitsj Sjvets]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-19 | [[Никополь]] | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Shvets|Vitaly Shvets]] | data-sort-value="2019" | 2019-05-14 |- | style='text-align:right'| 1311 | [[Файл:Academician Vitaliy Zhurkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4181896|Vitaliy Vladimirovich Zhurkin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-14 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | ''[[:d:Q6039742|Россия фәннәр академиясенең АКШ һәм Канада тикшеренүләре институты]]''<br/>''[[:d:Q16655653|Institute of Europe, Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Vitaliy Vladimirovich Zhurkin (historian)|Vitaliy Vladimirovich Zhurkin (historian)]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-26 |- | style='text-align:right'| 1312 | [[Файл:Рубцов Виталий Владимирович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4399171|Vitaliy Vladimirovitsj Roebtsov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304064|Мәскәү дәүләт психология һәм педагогика университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1313 | | ''[[:d:Q4078071|Vitaly Barvinok]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-19 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-02-20 |- | style='text-align:right'| 1314 | | ''[[:d:Q60694920|Vitaly Bondarenko]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-22 | [[Кропивницкий|Кропывнытскый]]<br/>''[[:d:Q3205313|Әдис губернасы]]'' | ''[[:d:Q4496337|Kharkiv National University of Construction and Architecture]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q385378|төзелеш]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q4397939|Russian Academy of Architecture and Construction Sciences]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-02-22 |- | style='text-align:right'| 1315 | [[Файл:Amb Vitaly I. Churkin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1394102|Vitaly Churkin]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q970153|child actor]]''<br/>''[[:d:Q11085831|сөйләм тәрҗемәчесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Vitaly Churkin|Vitaly Churkin]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-20 |- | style='text-align:right'| 1316 | [[Файл:В.А. Лопота.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4266793|Vitaly Lopota]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-28 | [[Грозный]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4502946|Russian State Scientific Center for Robotics and Technical Cybernetics]]''<br/>''[[:d:Q763402|Энергия]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Lopota|Vitaly Lopota]] | |- | style='text-align:right'| 1317 | [[Файл:Vitaly Popkov portrait with one gold star.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4372281|Vitaly Popkov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4238545|Krasnodar Higher Military Aviation School of Pilots named after Hero of the Soviet Union A.K. Serov]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Popkov|Vitaly Popkov]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-06 |- | style='text-align:right'| 1318 | | ''[[:d:Q26243993|Vitaly Suslov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-08 | [[Владивосток]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы һәм техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4203975|Iskusstvo]]''<br/>''[[:d:Q4314524|Scientific-research Museum of the Russian Academy of Arts]]''<br/>''[[:d:Q211043|Russian Museum]]''<br/>''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003 |- | style='text-align:right'| 1319 | | ''[[:d:Q4110809|Vitaly Vidyapin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-01 | ''[[:d:Q655694|Tikhoretsky District]]'' | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-12-03 |- | style='text-align:right'| 1320 | | ''[[:d:Q4107911|Vitaly Werner]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-06 | [[Каменка (Пинзә өлкәсе)|Каменка]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[галим]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | | data-sort-value="2016" | 2016-01-24 |- | style='text-align:right'| 1321 | [[Файл:Viktor Tolmachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459782|Vitor Tolmatshov]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-08 | [[Богырыслан]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Viktor Tolmachev|Viktor Tolmachev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-29 |- | style='text-align:right'| 1322 | | ''[[:d:Q48513903|Vjatsjeslav Nikolaevitsj Vasilenko]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-08-25 | | ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4166430|Тын дәүләт аграр университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1323 | | ''[[:d:Q60835186|Vladilen Sychev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-06 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2024" | 2024-08-14 |- | style='text-align:right'| 1324 | | ''[[:d:Q4315963|Vladimir A. Negovski]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-03-13<br/>1909-03-19<br/>1903-03-19 | ''[[:d:Q1669868|Kozelets]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Россия медицина фәннәре академиясе|Рәсәй тыйб фәннәре әкәдимиясе]] | | data-sort-value="2003" | 2003-08-02 |- | style='text-align:right'| 1325 | | ''[[:d:Q4056836|Vladimir Ageyevets]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-03-01 | [[Каен (Новосибирск өлкәсе)|Каен]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-10-28 |- | style='text-align:right'| 1326 | | ''[[:d:Q4061097|Vladimir Aleksandrov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | ''[[:d:Q5287861|chief technology officer]]''<br/>[[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 1327 | [[Файл:Alyoshin Vladimir.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4063812|Vladimir Alyoshin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4303890|Мәскәү дәүләт коммуналь хуҗалык һәм төзелеш академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Vladimir Alyoshin|Vladimir Alyoshin]] | |- | style='text-align:right'| 1328 | [[Файл:Яковлев Владимир Анатольевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q982620|Vladimir Anatolyevich Yakovlev]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-11-25 | [[Олёкминск]] | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Anatolyevich Yakovlev|Vladimir Anatolyevich Yakovlev]] | |- | style='text-align:right'| 1329 | [[Файл:Vladimir Suslov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446721|Vladimir Antonovich Suslov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-21 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Suslov|Vladimir Suslov]] | |- | style='text-align:right'| 1330 | | ''[[:d:Q4193128|Vladimir Antonovich Zolotaryov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-20 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1331 | | ''[[:d:Q4067791|Vladimir Antsiferov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-11-26 | [[Владивосток]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-03-06 |- | style='text-align:right'| 1332 | [[Файл:Владимир Артяков на пресс-конференции по запуску Lada Granta в серию.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4070396|Vladimir Artyakov]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-07-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Artjakov|Vladimir Artjakov]] | |- | style='text-align:right'| 1333 | | ''[[:d:Q20742085|Vladimir Avenian]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-16 | [[Батум]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2015" | 2015-07-22 |- | style='text-align:right'| 1334 | [[Файл:Vladimir Stepanovich Babichev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074412|Vladimir Babichev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-11 | ''[[:d:Q4404723|Sadovoye, Republic of Kalmykia]]'' | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Babichev|Vladimir Babichev]] | data-sort-value="2010" | 2010-12-15 |- | style='text-align:right'| 1335 | [[Файл:Vladimir Bakin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4075893|Vladimir Bakin]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-11-25 | ''[[:d:Q19908284|Cheremkhovo, Amur Oblast]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Bakin|Vladimir Bakin]] | |- | style='text-align:right'| 1336 | [[Файл:Beketov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4081312|Vladimir Beketov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-03-29 | ''[[:d:Q4158919|Derzhavni]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Beketov|Vladimir Beketov]] | |- | style='text-align:right'| 1337 | [[Файл:Boldyrev 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q623297|Vladimir Boldyrev]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-05 | [[Урюпинск районы]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Boldyrev|Vladimir Boldyrev]] | |- | style='text-align:right'| 1338 | | ''[[:d:Q4091126|Vladimir Bolshakov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-21 | ''[[:d:Q2564651|Mologa]]'' | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | ''[[:d:Q19844052|Institute of Plant and Animal Ecology]]''<br/>[[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1339 | [[Файл:Vladimir Putin with Vladimir Bulgakov-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098845|Vladimir Bulgakov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Белая Калитва]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1934938|хәрби киңәшче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Bulgakov|Vladimir Bulgakov]] | |- | style='text-align:right'| 1340 | [[Файл:Vladimir Churov in Krasnoyarsk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q940665|Vladimir Churov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4483554|Saint Petersburg Lyceum 30]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q482980|автор]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Vladimir Churov|Vladimir Churov]] | data-sort-value="2023" | 2023-03-22 |- | style='text-align:right'| 1341 | | ''[[:d:Q30880071|Vladimir Degtyar]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-13 | [[Тоз-Түбә районы]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q183207|Makeyev Rocket Design Bureau]]''<br/>''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1342 | | ''[[:d:Q2587217|Vladimir Demin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-05 | ''[[:d:Q18406365|Dvornikovo]]'' | | ''[[:d:Q13141064|бадминтанис]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1343 | [[Файл:Vladimir Dezhurov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q535831|Vladimir Dezhurov]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-07-30 | ''[[:d:Q770345|Yavas]]'' | | [[Галәмче|космонавт]] | | [[:commons:Category:Vladimir Dezhurov|Vladimir Dezhurov]] | |- | style='text-align:right'| 1344 | [[Файл:Vladimir Dmitriev 2011-12-21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4162736|Vladimir Dmitriev]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-25 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Dmitriev (politician)|Vladimir Dmitriev (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 1345 | | ''[[:d:Q4164385|Vladimir Dolbenkov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-21 | [[Веймар]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 1346 | | ''[[:d:Q4163991|Vladimir Doveyko]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-25 | | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11957145|акрабат]]''<br/>''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-07-01 |- | style='text-align:right'| 1347 | [[Файл:Владимир Зиновьевич Дворкин.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4156020|Vladimir Dvorkin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16334349|П. С. Нахимов исемендәге хәрби-диңгез көчләре академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dvorkin|Vladimir Dvorkin]] | |- | style='text-align:right'| 1348 | | ''[[:d:Q4484999|Vladimir Firsov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-26 | [[Рославль районы]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-11-17 |- | style='text-align:right'| 1349 | [[Файл:Фёдоров Владимир Александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493944|Vladimir Fyodorov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-10 | [[Петрозаводск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>''[[:d:Q21643878|Petrozavodsk Automotive Technical College]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Aleksandrovich Fedorov|Vladimir Aleksandrovich Fedorov]] | |- | style='text-align:right'| 1350 | | ''[[:d:Q4134014|Vladimir Garyugin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-27 | [[Ярославль]] | | | | | data-sort-value="2026" | 2026-05-19 |- | style='text-align:right'| 1351 | | ''[[:d:Q16637875|Vladimir Golman]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-03-01 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-31 |- | style='text-align:right'| 1352 | [[Файл:Vladimir Grachev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4148174|Vladimir Grachev]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-03-02 | ''[[:d:Q20152010|Taymanikha]]'' | ''[[:d:Q4304157|Александр Николаевич Тихонов исемендәге Мәскәү дәүләт электроника һәм математика институты]]''<br/>[[Пенза дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q15839134|эколог]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Grachev|Vladimir Grachev]] | data-sort-value="2026" | 2026-04-26 |- | style='text-align:right'| 1353 | [[Файл:Grodeckiy 20100130 27487.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4150031|Vladimir Grodetsky]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-19 | [[Пермь]] | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Vladimir Grodetsky|Vladimir Grodetsky]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-24 |- | style='text-align:right'| 1354 | [[Файл:Vladimir Gruzdev, 2015.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2587409|Vladimir Gruzdev]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-02-06 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q4114529|ССРБ Саклану министрлыгының хәрби институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Gruzdev|Vladimir Gruzdev]] | |- | style='text-align:right'| 1355 | [[Файл:Гусев В.А. 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152666|Vladimir Gusev]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-04-25 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q211043|Russian Museum]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Alexandrovich Gusev|Vladimir Alexandrovich Gusev]] | |- | style='text-align:right'| 1356 | [[Файл:ГУСЕВ ВЛАДИМИР КУЗЬМИЧ (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4152674|Vladimir Gusev]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-19 | [[Сарытау]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Kuzmich Gusev|Vladimir Kuzmich Gusev]] | data-sort-value="2022" | 2022-08-29 |- | style='text-align:right'| 1357 | [[Файл:Ильин Владимир Александрович F5X2506.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4199550|Vladimir Ilyin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-02 | [[Козельск]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Aleksandrovich Ilyin|Vladimir Aleksandrovich Ilyin]] | data-sort-value="2014" | 2014-06-26 |- | style='text-align:right'| 1358 | [[Файл:Vladimir Isakov 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4203640|Vladimir Isakov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-21 | ''[[:d:Q16696381|Voskresensk village (Kirov District, Kaluga Oblast)]]'' | ''[[:d:Q4114476|Military Technical University]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Isakov (general)|Vladimir Isakov (general)]] | |- | style='text-align:right'| 1359 | | ''[[:d:Q48509096|Vladimir Ivanovitsj (oetsjjoniy) Stepanov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-26 | ''[[:d:Q4440090|Старобешеве]]'' | ''[[:d:Q32360735|Novocherkassk Veterinary and Zootechnical Institute]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-07-13 |- | style='text-align:right'| 1360 | | ''[[:d:Q85868528|Vladimir İvanoviç Şevtsov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-30 | ''[[:d:Q18806173|Черкассы (Саракташан кӀошт)]]'' | | | ''[[:d:Q4398099|Академик Г. А. Илизаров исемендәге Россия илкүләм травматология һәм ортопедия медицина тикшеренү үзәге]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1361 | | ''[[:d:Q16657199|Vladimir Kalanda]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-04-16 | [[Диңгез буе крае]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1362 | | ''[[:d:Q4209709|Vladimir Kalinnikov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-11-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201596|Россия фәннәр академиясенең Александр Александрович Байков исемендәге Металлургия һәм материаллар белеме институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-01-11 |- | style='text-align:right'| 1363 | | ''[[:d:Q4213893|Vladimir Karakovsky]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-14 | [[Екатеринбург]] | [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4138548|Chelyabinsk gymnasium number 1]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-03-03 |- | style='text-align:right'| 1364 | [[Файл:Карпов (2006).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q577986|Vladimir Karpov]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-28 | [[Ырынбур]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q11338576|боксчы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Karpov|Vladimir Karpov]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-18 |- | style='text-align:right'| 1365 | | ''[[:d:Q65032166|Vladimir Karrask]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-05 | [[Камень-на-Оби]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | ''[[:d:Q1197016|Дәүләт космик фәнни-җитештерү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-03-13 |- | style='text-align:right'| 1366 | [[Файл:Vladimir Kashin 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4218103|Vladimir Kashin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-10 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q13416753|Рязань дәүләт агротехнология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kashin|Vladimir Kashin]] | |- | style='text-align:right'| 1367 | [[Файл:Владимир Кашпур, 1944 год.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4218267|Vladimir Kashpur]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-26 | ''[[:d:Q22344155|Severka]]'' | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kashpur|Vladimir Kashpur]] | data-sort-value="2009" | 2009-10-17 |- | style='text-align:right'| 1368 | [[Файл:Катренко В.С. 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q41201488|Vladimir Katrenko]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-11 | [[Минеральные Воды]] | ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Katrenko|Vladimir Katrenko]] | |- | style='text-align:right'| 1369 | [[Файл:Kazimirov Vladimir Nikolaevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4208299|Vladimir Kazimirov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-12 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kazimirov|Vladimir Kazimirov]] | data-sort-value="2024" | 2024-04-19 |- | style='text-align:right'| 1370 | [[Файл:Vladimir Kharchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51670771|Vladimir Kharchenko]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-18 | ''[[:d:Q4449485|Tavriiske]]'' | ''[[:d:Q2426185|Кырым дәүләт тыйб академиясе]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Kharchenko|Vladimir Kharchenko]] | data-sort-value="2020" | 2020-04-19 |- | style='text-align:right'| 1371 | [[Файл:Vladimir Khodyrev (2022-05-27).png|center|128px]] | ''[[:d:Q4498835|Vladimir Khodyrev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-19 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4258599|Lensovet]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-07-28 |- | style='text-align:right'| 1372 | [[Файл:Vladimir Kikot.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15068595|Vladimir Kikot]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-01-01 | ''[[:d:Q2427489|Bilokurakyne]]'' | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''<br/>''[[:d:Q4407685|Россия милли гвардия гаскәренең Санкт-Петербург хәрби институты]]''<br/>''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[генерал-лейтенант]]<br/>[[хокук белгече]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Kikot|Vladimir Kikot]] | data-sort-value="2013" | 2013-08-12 |- | style='text-align:right'| 1373 | [[Файл:Vladimir Alekseevich Kirillin 1950s.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221352|Vladimir Kirillin]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-01-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q107290369|физик-җылылыкчы]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kirillin (physicist)|Vladimir Kirillin (physicist)]] | data-sort-value="1999" | 1999-01-29 |- | style='text-align:right'| 1374 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Vladimir Kirillov (2011-06-30) 05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4221372|Vladimir Kirillov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-11 | [[Липецк]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vladimirovich Kirillov|Vladimir Vladimirovich Kirillov]] | |- | style='text-align:right'| 1375 | [[Файл:Vladimir Kogan (2015-11-12) 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225980|Vladimir Kogan]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-04-27 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Vladimir Kogan|Vladimir Kogan]] | data-sort-value="2019" | 2019-06-19 |- | style='text-align:right'| 1376 | | ''[[:d:Q20564146|Vladimir Kolesnikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-05 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4398496|Ростов дәүләт транспорт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1377 | [[Файл:Vladimir Komoyedov (2013-11-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4229968|Vladimir Komoyedov]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-08-14 | [[Никополь]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Wladimir Komojedow|Wladimir Komojedow]] | |- | style='text-align:right'| 1378 | [[Файл:2012-03-05 Владимир Кондратьев.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4230592|Vladimir Kondratyev]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-12-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q154804|Лейпциг университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kondratyev (journalist)|Vladimir Kondratyev (journalist)]] | |- | style='text-align:right'| 1379 | [[Файл:Котляков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4236098|Vladimir Kotlyakov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-06 | [[Красная Поляна (Лобня микрорайоны)|Красная Поляна]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | ''[[:d:Q15623737|бозбелгеч]]''<br/>''[[:d:Q901402|географ]]'' | ''[[:d:Q4201464|РФА җәгърафия институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kotlyakov|Vladimir Kotlyakov]] | |- | style='text-align:right'| 1380 | | ''[[:d:Q4238951|Vladimir Krasnopolskiy]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-06-14 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-09-23 |- | style='text-align:right'| 1381 | | ''[[:d:Q41573976|Vladimir Krivandin]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-14 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[галим]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | | data-sort-value="2022" | 2022-03-24 |- | style='text-align:right'| 1382 | | ''[[:d:Q47453469|Vladimir Kukushkin]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-30 | | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2007" | 2007-06-25 |- | style='text-align:right'| 1383 | [[Файл:Vladimir Kulakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4245982|Vladimir Kulakov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-04-23 | [[Амурдагы Комсомольск]] | [[Воронеж дәүләт техник университеты|Воронеж дәүләт техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Kulakov|Vladimir Kulakov]] | |- | style='text-align:right'| 1384 | | ''[[:d:Q15042089|Vladimir Larionov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-10 | ''[[:d:Q1094910|Megino-Kangalassky District]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2004" | 2004-03-04 |- | style='text-align:right'| 1385 | | ''[[:d:Q17617523|Vladimir Levin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q21660538|Electronic Computing Technology Scientific-Research Center]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-02-04 |- | style='text-align:right'| 1386 | | ''[[:d:Q16447573|Vladimir Lushin]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-12-19 | [[Самар]] | ''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002 |- | style='text-align:right'| 1387 | [[Файл:Vladimir Lutchenko Panini 1979.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1369747|Vladimir Lutchenko]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-02 | [[Раменское]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Lutchenko|Vladimir Lutchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1388 | | ''[[:d:Q23656172|Vladimir Luzyanin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-18 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | | | data-sort-value="2021" | 2021-08-18 |- | style='text-align:right'| 1389 | [[Файл:Лысак Владимир Ильич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17619546|Vladimir Lysak]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-17 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4122969|Волгоград дәүләт техник университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Lysak|Vladimir Lysak]] | |- | style='text-align:right'| 1390 | | ''[[:d:Q4274122|Vladimir Magnitsky]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-05-30 | [[Пенза]] | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | ''[[:d:Q294126|surveyor]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q116994205|геодезист]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2005" | 2005-10-16 |- | style='text-align:right'| 1391 | [[Файл:Vladimir Maximov - Handball-Teamchef Russia (1) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2035883|Vladimir Maksimov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-14 | [[Кант (шәһәр)|Кант]] | | ''[[:d:Q13365201|handball coach]]''<br/>''[[:d:Q12840545|култупчысы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Maximov|Vladimir Maximov]] | |- | style='text-align:right'| 1392 | [[Файл:Владимир Машков (06-09-2024) - 08 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1081714|Vladimir Mashkov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-11-27 | [[Тула]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Mashkov|Vladimir Mashkov]] | |- | style='text-align:right'| 1393 | [[Файл:Владимир Маторин в роли Бориса Годунова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284895|Vladimir Matorin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Anatolyevich Matorin|Vladimir Anatolyevich Matorin]] | |- | style='text-align:right'| 1394 | | ''[[:d:Q4292767|Vladimir Migulin]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-07-10 | [[Фурманов (шәһәр)|Фурманов]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q4201509|IZMIRAN]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2002" | 2002-09-22 |- | style='text-align:right'| 1395 | [[Файл:Vladimir Mikhalkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3918250|Vladimir Mikhalkin]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-06-30 | [[Бобруйск|Бабруйск]] | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Mikhalkin|Vladimir Mikhalkin]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-01 |- | style='text-align:right'| 1396 | [[Файл:VSMokriy.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4300166|Vladimir Mokry]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-30 | [[Самар]] | ''[[:d:Q4406400|Самар дәүләт аэрокосмос университеты]]''<br/>''[[:d:Q4406409|Самар дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Mokriy|Vladimir Mokriy]] | |- | style='text-align:right'| 1397 | [[Файл:Vladimir Myshkin 1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q948307|Vladimir Myshkin]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-19 | [[Кирово-Чепецк]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Myshkin|Vladimir Myshkin]] | |- | style='text-align:right'| 1398 | | ''[[:d:Q4312565|Vladimir Nakoryakov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-26 | [[Петровск-Забайкальский]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1467445|Новосибирск дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201757|S.S. Kutateladze Institute of Thermophysics SB RAS]]'' | | data-sort-value="2018" | 2018-04-01 |- | style='text-align:right'| 1399 | | ''[[:d:Q4317779|Vladimir Nesterov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-07-01 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]] | | | data-sort-value="2022" | 2022-12-28 |- | style='text-align:right'| 1400 | | ''[[:d:Q4327935|Vladimir Nuzhdin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-19 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-02-24 |- | style='text-align:right'| 1401 | [[Файл:Okrepilov2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4332697|Vladimir Okrepilov]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]<br/>''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Okrepilov|Vladimir Okrepilov]] | data-sort-value="2026" | 2026-07-06 |- | style='text-align:right'| 1402 | [[Файл:Оноприев Владимир Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4334963|Vladimir Onopriyev]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-10 | | | [[язучы]]<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Onopriev|Vladimir Onopriev]] | |- | style='text-align:right'| 1403 | [[Файл:Vps-pvp.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28023235|Vladimir P. Podzolkov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-15 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Podzolkov|Vladimir Podzolkov]] | |- | style='text-align:right'| 1404 | | ''[[:d:Q21106854|Vladimir Pavlovitsj Melnikov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q24932623|Tyumen Scientific Center SB RAS]]''<br/>''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1405 | [[Файл:Vladimir Pekhtin 2002-02-19.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4361931|Vladimir Pekhtin]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-09 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1651055|инженер-гидротехник]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Pekhtin|Vladimir Pekhtin]] | |- | style='text-align:right'| 1406 | | ''[[:d:Q46471|Vladimir Peshekhonov]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-14 | [[Санкт-Петербург]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4531079|CSRI Elektropribor]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1407 | | ''[[:d:Q21643669|Vladimir Petrovitsj Otrochov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-03 | ''[[:d:Q4323852|Новае Сяло (Манастыршчынскі раён)]]'' | ''[[:d:Q4412476|Төньяк-Көнбатыш дәүләт читтән торып укулы техника университеты]]'' | | | | data-sort-value="2001" | 2001-09-16 |- | style='text-align:right'| 1408 | [[Файл:Vladimir Platonov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4364651|Vladimir Platonov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-24 | [[Мәскәү]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Platonov|Vladimir Platonov]] | |- | style='text-align:right'| 1409 | [[Файл:Vladimir Pligin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4365068|Vladimir Pligin]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-05-19 | ''[[:d:Q4197484|Ignatovo, Vologodsky District, Vologda Oblast]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Vladimir Pligin|Vladimir Pligin]] | |- | style='text-align:right'| 1410 | [[Файл:Award ceremonies (2019-06-12) 14.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30345751|Vladimir Porhanov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-25 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q4243512|Кубань дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4237412|Regional Clinical Hospital No. 1 named after S.V. Ochapovsky]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Porhanov|Vladimir Porhanov]] | |- | style='text-align:right'| 1411 | [[Файл:Vladimir Pozner by Augustas Didzgalvis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1380534|Vladimir Pozner]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-01 | [[Париж]] | ''[[:d:Q5123519|City and Country School]]''<br/>''[[:d:Q3098911|Стайвесант мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q3427922|ристаратыр]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]]<br/>''[[:d:Q18555670|Radio Moscow]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Posner|Vladimir Posner]] | |- | style='text-align:right'| 1412 | | ''[[:d:Q4380765|Vladimir Pronin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-21 | ''[[:d:Q2181986|Fatezhsky District]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1413 | [[Файл:Генеральный директор - генеральный конструктор КБХА в 1993-2015 годах Владимир Сергеевич Рачук.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56740337|Vladimir Rachuk]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-11 | [[Пермь]] | | [[галим]]<br/>[[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 1414 | [[Файл:Vladimir Retsepter (2018-04-06).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4393891|Vladimir Retsepter]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-14 | [[Одесса]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Retsepter|Vladimir Retsepter]] | |- | style='text-align:right'| 1415 | | ''[[:d:Q4395893|Vladimir Rodichenko]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-01-02 |- | style='text-align:right'| 1416 | | ''[[:d:Q30345684|Vladimir Romenets]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-08-20 | [[Актүбә]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q18576582|металлург]]'' | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-03-08 |- | style='text-align:right'| 1417 | [[Файл:Vladimir Rozhkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4396305|Vladimir Rozhkov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-21 | ''[[:d:Q16020065|Борки]]'' | ''[[:d:Q4304096|Мәскәү дәүләт инженер экологиясе университеты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Rozhkov|Vladimir Rozhkov]] | data-sort-value="2012" | 2012-07-26 |- | style='text-align:right'| 1418 | | ''[[:d:Q18044360|Vladimir Seredavin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-26 | ''[[:d:Q2224562|Saraktash]]'' | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | ''[[:d:Q50035695|Samara Regional Clinical Hospital named after V.D. Seredavina]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-01-17 |- | style='text-align:right'| 1419 | | ''[[:d:Q17266176|Vladimir Severin]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-20 | [[Жуковский (Мәскәү өлкәсе)|Жуковски (Мәскәү өлкәсе)]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1420 | | ''[[:d:Q4519347|Vladimir Shadrikov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-18 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]'' | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | ''[[:d:Q4538869|К. Д. Ушинский исемендәге Ярославль дәүләт педагогия университеты]]''<br/>''[[:d:Q958886|Павел Григорьевич Демидов исемендәге Ярославль дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе мәгариф һәм фән министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q4146814|Государственный комитет Российской Федерации по высшему образованию]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>[[Россия Федерациясенең мәгариф министрлыгы]] | | data-sort-value="2025" | 2025-01-14 |- | style='text-align:right'| 1421 | [[Файл:Vladimir Shainsky (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q674048|Vladimir Shainsky]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-12-12 | [[Киев]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q21674834|Үзбәкстан дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q61563|Бакы музыка академиясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Shainsky|Vladimir Shainsky]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-25 |- | style='text-align:right'| 1422 | [[Файл:Vladimir Shamanov. Cabinet photo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1361037|Vladimir Shamanov]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-15 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Shamanov|Vladimir Shamanov]] | |- | style='text-align:right'| 1423 | [[Файл:Vladimir Shatalov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313399|Vladimir Shatalov]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-08 | [[Петропавел|Кызылъяр]] | ''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q138041749|career officer]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Shatalov|Vladimir Shatalov]] | data-sort-value="2021" | 2021-06-15 |- | style='text-align:right'| 1424 | | ''[[:d:Q4528780|Vladimir Shcherbak]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-01-24 | ''[[:d:Q2350804|Попасна]]'' | ''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-12-12 |- | style='text-align:right'| 1425 | [[Файл:Vladimir Nikolaevich Shtygashev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4527063|Vladimir Shtygashev]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-18 | ''[[:d:Q4453073|Tashtyp]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Shtygashev|Vladimir Shtygashev]] | |- | style='text-align:right'| 1426 | | ''[[:d:Q4527809|Vladimir Shumny]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-12 | ''[[:d:Q4498646|Khovmy]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201822|Institute of Cytology and Genetics]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-03-20 |- | style='text-align:right'| 1427 | | ''[[:d:Q4422688|Vladimir Skulachev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q104381303|Belozersky Institute of Physico-Chemical Biology]]'' | | data-sort-value="2023" | 2023-02-05 |- | style='text-align:right'| 1428 | [[Файл:Vladimir Solopov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4428450|Vladimir Solopov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-05 | [[Белая Калитва]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4125407|Алексей Васильевич Кольцов исемендәге Воронеж академия драма театры]]'' | | data-sort-value="2015" | 2015-08-10 |- | style='text-align:right'| 1429 | [[Файл:Владимир Соловьев (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q278625|Vladimir Solovyov]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-10-20 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]]<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[Россия-1]]<br/>[[Euronews]] | [[:commons:Category:Vladimir Rudol'fovich Solovyov|Vladimir Rudol'fovich Solovyov]] | |- | style='text-align:right'| 1430 | [[Файл:Vladimir Solovyov flight director.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q535172|Vladimir Solovyov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Solovyov (flight director)|Vladimir Solovyov (flight director)]] | |- | style='text-align:right'| 1431 | | ''[[:d:Q4440670|Vladimir Starostenko]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-02 | [[Татарск]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q7063944|тимер юлчы]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-10-31 |- | style='text-align:right'| 1432 | | ''[[:d:Q4443536|Vladimir Strashko]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-17 | [[Свердловск өлкәсе]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1433 | | ''[[:d:Q4443594|Vladimir Strekozov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-12 | [[Миллерово]] | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="2017" | 2017-10-26 |- | style='text-align:right'| 1434 | [[Файл:Встреча Владимира Путина с Владимиром Сунгоркиным 3.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446105|Vladimir Sungorkin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-06-16 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q112107737|Ерак Көнчыгыш дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q1086863|калумнис]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Sungorkin|Vladimir Sungorkin]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-14 |- | style='text-align:right'| 1435 | | ''[[:d:Q15074690|Vladimir Tartakovsky]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-10 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q18786052|РФА Органик химия институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1436 | [[Файл:100413 Titov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458253|Vladimir Titov]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-28 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Gennadievich Titov|Vladimir Gennadievich Titov]] | data-sort-value="2025" | 2025-02-06 |- | style='text-align:right'| 1437 | | ''[[:d:Q4458256|Vladimir Titov]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-19 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4201472|РФА СБ Һидродинамика институты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-04-10 |- | style='text-align:right'| 1438 | [[Файл:Vladimir Alexandrovich Torlopov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1193444|Vladimir Torlopov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-14 | [[Сыктывкар]] | ''[[:d:Q4229553|Komi State Pedagogical Institute]]''<br/>''[[:d:Q110940012|Komi State Pedagogical Institute]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Torlopov|Vladimir Torlopov]] | |- | style='text-align:right'| 1439 | [[Файл:Варнавский В.А.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97195652|Vladimir Varnavskiy]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-20 | [[Омск]] | [[Омск дәүләт техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Varnavskiy|Vladimir Varnavskiy]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-23 |- | style='text-align:right'| 1440 | | ''[[:d:Q4103958|Vladimir Varov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-13 | [[Пермь]] | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[хокук белгече]] | | | data-sort-value="2014" | 2014-05-17 |- | style='text-align:right'| 1441 | [[Файл:RIAN archive 709789 Vladimir Vasilyev in scene from Pyotr Tchaikovsky's ballet The Nutcracker.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2533597|Vladimir Vasiliev]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vasiliev|Vladimir Vasiliev]] | |- | style='text-align:right'| 1442 | [[Файл:Vladimir Vasiliev byke.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4104577|Vladimir Vasilyev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-01 | [[Ставрополь]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Nikolaevich Vasiliev (scientist)|Vladimir Nikolaevich Vasiliev (scientist)]] | |- | style='text-align:right'| 1443 | | ''[[:d:Q39390146|Vladimir Vasilyev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-22 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304102|Мәскәү дәүләт матбугат университеты]]''<br/>''[[:d:Q248326|"Наука" нәшрияты]]''<br/>''[[:d:Q4146754|Гуманитар фәннәр дәүләт академик университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-07-09 |- | style='text-align:right'| 1444 | [[Файл:Vladimir Vasin, 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q543998|Vladimir Vasin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q16004431|competitive diver]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vasin|Vladimir Vasin]] | |- | style='text-align:right'| 1445 | | ''[[:d:Q4106884|Vladimir Velichko]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-23 | ''[[:d:Q13663933|Mozhayskoye, Voronezh Oblast]]'' | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Velichko|Vladimir Velichko]] | |- | style='text-align:right'| 1446 | [[Файл:Верховцев Владимир Николаевич.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q15064965|Vladimir Verkhovtsev]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-01-27 | [[Сөрхандәрья өлкәсе]] | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Verkhovtsev|Vladimir Verkhovtsev]] | |- | style='text-align:right'| 1447 | [[Файл:Vladimir Petrov, 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1358990|Vladimir Vladimirovich Petrov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-30 | [[Красногорск]] | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vladimirovich Petrov|Vladimir Vladimirovich Petrov]] | data-sort-value="2017" | 2017-02-28 |- | style='text-align:right'| 1448 | [[Файл:Vladimir Volkov, 2013.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4123289|Vladimir Volkov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-09-07 | ''[[:d:Q18172968|Красная Подгора]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Dmitrievich Volkov|Vladimir Dmitrievich Volkov]] | |- | style='text-align:right'| 1449 | | ''[[:d:Q7938710|Vladimir Volodenkov]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-04-25 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q13382576|ишүче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1450 | | ''[[:d:Q55103022|Vladimir Vorobyov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-08 | | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-03-15 |- | style='text-align:right'| 1451 | [[Файл:Vladimir Voronkov (02816768) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16514912|Vladimir Voronkov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Voronkov|Vladimir Voronkov]] | |- | style='text-align:right'| 1452 | [[Файл:Vsyvtsev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85960714|Vladimir Vsyvtsev]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-21 | [[Верхотурье]] | ''[[:d:Q4334747|Михаил Васильевич Фрунзе исемендәге Омск югары гомумгәскәр җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>[[Себер дәүләт физик культура һәм спорт университеты|Себер дәүләт физкультура һәм спорт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Vsyvtsev|Vladimir Vsyvtsev]] | |- | style='text-align:right'| 1453 | [[Файл:Владимир Николаевич Яковлев.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4536881|Vladimir Yakovlev]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-17 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Nikolaevich Yakovlev (general)|Vladimir Nikolaevich Yakovlev (general)]] | |- | style='text-align:right'| 1454 | [[Файл:Vladimir Yakunin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q699696|Vladimir Yakunin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-30 | [[Меленки]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | [[Россия тимер юллары|Русия тимер юллары]]<br/>''[[:d:Q1061504|Stockholm School of Economics]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Yakunin|Vladimir Yakunin]] | |- | style='text-align:right'| 1455 | | ''[[:d:Q109485861|Vladimir Yalunin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-25 | [[Ижау]] | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2022" | 2022-02-05 |- | style='text-align:right'| 1456 | [[Файл:Владимир Михайлович Ярыгин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4539100|Vladimir Yarygin]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-16 | ''[[:d:Q4347404|Pakhotny Ugol]]'' | ''[[:d:Q4450873|Гаврила Романович Державин исемендәге Тамбов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1716419|кырдыручы]]'' | ''[[:d:Q30890330|Eztm - Elektrostal heavy engineering plant]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Yarygin|Vladimir Yarygin]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-16 |- | style='text-align:right'| 1457 | | ''[[:d:Q4539101|Vladimir Yarygin]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | [[Вабкәнт]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-06-10 |- | style='text-align:right'| 1458 | [[Файл:Tsigal V.E.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4505551|Vladimir Yefimovich Tsigal]]'' | data-sort-value="1917" | 1917-09-04 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4223072|1 нче санлы Пинзә гимназиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Tsigal|Vladimir Tsigal]] | data-sort-value="2013" | 2013-07-04 |- | style='text-align:right'| 1459 | | ''[[:d:Q4173424|Vladimir Yevstigneyev]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-11-12 |- | style='text-align:right'| 1460 | | ''[[:d:Q4535503|Vladimir Yukhnin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4412193|Severnoye Design Bureau]]''<br/>''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1461 | [[Файл:Vladimir Yurzinov-Sr 2010.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q2006019|Vladimir Yurzinov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Yurzinov Sr|Vladimir Yurzinov Sr]] | |- | style='text-align:right'| 1462 | | ''[[:d:Q4188638|Vladimir Zakharov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-05 | ''[[:d:Q4308037|Murzitsy]]'' | | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | | | data-sort-value="2013" | 2013-07-14 |- | style='text-align:right'| 1463 | [[Файл:Vladimir Zarudnitsky (2023-04-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15090200|Vladimir Zarudnitsky]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-02-06 | [[Абинск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Zarudnitsky|Vladimir Zarudnitsky]] | |- | style='text-align:right'| 1464 | | ''[[:d:Q28498035|Vladimir Zavershinsky]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-24 | [[Тарутино]] | ''[[:d:Q4214443|Karachaevo-Cherkessk State University]]'' | | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-23 |- | style='text-align:right'| 1465 | | ''[[:d:Q4184395|Vladimir Zaytsev]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-08 | [[Энгельс (шәһәр)|Энгельс]] | ''[[:d:Q4407701|Санкт-Петербург дәүләт технология һәм дизайн университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[укытучы]] | ''[[:d:Q4407698|Санкт-Петербург дәүләт мәдәният институты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-10-27 |- | style='text-align:right'| 1466 | | ''[[:d:Q4178767|Vladimir Zheleznikov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-26 | [[Витебск]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-03 |- | style='text-align:right'| 1467 | [[Файл:Zorin Vladimir, Penza.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4193949|Vladimir Zorin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-09 | [[Винница]] | ''[[:d:Q2428356|Ташкент дәүләт икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4201873|РФА антропология һәм этнология институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Zorin (politician)|Vladimir Zorin (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 1468 | [[Файл:Zot.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4194121|Vladimir Zotov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-26 | ''[[:d:Q1035800|Kushchyovsky District]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''<br/>''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Zotov (economist)|Vladimir Zotov (economist)]] | |- | style='text-align:right'| 1469 | | ''[[:d:Q4056722|Vladislav Agafonnikov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-18 | [[Подольск]] | | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 1470 | [[Файл:VZakharevich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4188527|Vladislav Georgievitsj Zacharevitsj]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-12 | ''[[:d:Q4324499|Novominskaya]]'' | ''[[:d:Q2324386|Көньяк федераль университетының Таганрог технология институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2324386|Көньяк федераль университетының Таганрог технология институты]]''<br/>''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Zakharevich|Vladislav Zakharevich]] | data-sort-value="2013" | 2013-11-16 |- | style='text-align:right'| 1471 | [[Файл:Kazenin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4208279|Vladislav Kazenin]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-21 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q4476712|Урал дәүләт консерваториясе]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Kazenin|Vladislav Kazenin]] | data-sort-value="2014" | 2014-02-17 |- | style='text-align:right'| 1472 | [[Файл:Vladislav Khomich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19909643|Vladislav Khomich]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladislav Khomich|Vladislav Khomich]] | |- | style='text-align:right'| 1473 | [[Файл:Краснопольский Владислав Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60831016|Vladislav Krasnopolskiy]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-01 | [[Самар]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q16678078|MONIKI]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Krasnopolskiy|Vladislav Krasnopolskiy]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-01 |- | style='text-align:right'| 1474 | [[Файл:Владислав Алексеевич Лекомцев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q15918908|Vladislav Lekomtsev]]'' | data-sort-value="1994" | 1994-12-08 | ''[[:d:Q4397503|Romashkino]]'' | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]''<br/>''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Lekomtsev|Vladislav Lekomtsev]] | |- | style='text-align:right'| 1475 | [[Файл:Vladislav Malkevich, Russian First Deputy Minister for Foreign Trade (P-001778-01-30) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279424|Vladislav Malkevich]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-06-30 | [[Ясынувата]] | ''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''<br/>''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2994387|киңәшче]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Malkevich (economist)|Vladislav Malkevich (economist)]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-06 |- | style='text-align:right'| 1476 | [[Файл:Vladislav Mikosha in Providence Bay 1934.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4293091|Vladislav Mikosha]]'' | data-sort-value="1909" | 1909-11-25 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1235146|documentary filmmaker]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33231|фотограф]]''<br/>''[[:d:Q11814411|documentarian]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Mikosha|Vladislav Mikosha]] | data-sort-value="2004" | 2004-12-10 |- | style='text-align:right'| 1477 | [[Файл:Владислав Панченко (2018-11-27) 17.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4344466|Vladislav Panchenko]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-15 | [[Барановичи|Баранавичы]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201675|Institute on Laser and Information Technologies]]''<br/>[[Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды|Русия фундаменталь тикшеренүләр фонды]] | [[:commons:Category:Vladislav Panchenko|Vladislav Panchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1478 | [[Файл:Defense meeting (2010-06-16) 07 (cropped V.N.Putilin).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4384296|Vladislav Putilin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-02-01 | ''[[:d:Q264578|Gribanovsky District]]'' | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Putilin|Vladislav Putilin]] | |- | style='text-align:right'| 1479 | [[Файл:2012 12 10 Vladislav Piavko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4385525|Vladislav Pyavko]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-04 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Piavko|Vladislav Piavko]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-06 |- | style='text-align:right'| 1480 | | ''[[:d:Q24351463|Vladislav Tetyukhin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-11-29 | [[Мәскәү]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-04-11 |- | style='text-align:right'| 1481 | [[Файл:Vladislav Tikhomirov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458564|Vladislav Tikhomirov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-14 | [[Ярыслау өлкәсе]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Tikhomirov|Vladislav Tikhomirov]] | data-sort-value="2017" | 2017-06-19 |- | style='text-align:right'| 1482 | | ''[[:d:Q4478009|Vladislav Uspensky]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-09-07 | [[Омск]] | | [[композитор]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-06-04 |- | style='text-align:right'| 1483 | | ''[[:d:Q4153754|Vladlen Davydov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-06-30 |- | style='text-align:right'| 1484 | | ''[[:d:Q4282760|Vladlen Martynov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-14 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-03-17 |- | style='text-align:right'| 1485 | | ''[[:d:Q4208408|Vlail Kaznacheyev]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-07-17 | [[Тум|Томск]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q14906342|биофизик]]''<br/>[[шагыйрь]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]]<br/>''[[:d:Q4418331|Siberian Branch of the Russian Academy of Medical Sciences]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-10-13 |- | style='text-align:right'| 1486 | | ''[[:d:Q116251714|Vsevolod Ivanovich Anikovich]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-20 | [[Могилёв]] | ''[[:d:Q4228344|Kolomna Higher Military Artillery Command School]]''<br/>''[[:d:Q48945063|Riga Higher Military Political School]]''<br/>''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]'' | | ''[[:d:Q4503224|Tsaritsyno museum]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-02-22 |- | style='text-align:right'| 1487 | [[Файл:Vsevolod Ovchinnikov (2010-11-08).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4330919|Vsevolod Ovchinnikov]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-11-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | [[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q15991218|Япония белгече]]'' | | [[:commons:Category:Vsevolod Ovchinnikov|Vsevolod Ovchinnikov]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-30 |- | style='text-align:right'| 1488 | [[Файл:ShilovskyV.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4265604|Vsevolod Shilovsky]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vsevolod Shilovsky|Vsevolod Shilovsky]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-26 |- | style='text-align:right'| 1489 | [[Файл:Всеволод Арсеньевич Ткачук.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q4458982|Vsevolod Tkachuk]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-12-19 | [[Бийск]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Vsevolod Tkachuk|Vsevolod Tkachuk]] | |- | style='text-align:right'| 1490 | | ''[[:d:Q22918464|Vyacheslav Batenin]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1491 | [[Файл:Vyacheslav Bocharov in Moscow 06-2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095322|Vyacheslav Bocharov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-10-17 | [[Донской (Тула өлкәсе)|Донской]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2350636|Vympel]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Bocharov|Vyacheslav Bocharov]] | |- | style='text-align:right'| 1492 | [[Файл:Viacheslav Butusov Nautilius Pompilius butusov-15-50 by Alexey Nikishin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1862092|Vyacheslav Butusov]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-10-15 | [[Красноярск]] | [[Урал дәүләт архитектура-сәнгать университеты]] | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q2643890|вокалист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Butusov|Vyacheslav Butusov]] | |- | style='text-align:right'| 1493 | [[Файл:Slava Bykov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739930|Vyacheslav Bykov]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-24 | [[Чиләбе]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Bykov|Vyacheslav Bykov]] | |- | style='text-align:right'| 1494 | | ''[[:d:Q4513998|Vyacheslav Chernoivanov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-04 | [[Грозный]] | ''[[:d:Q17372833|Ташкент ирригация һәм авыл хуҗалыгы механикалаштыру инженерлары институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1495 | | ''[[:d:Q28823806|Vyacheslav Dadonov]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-27 | [[Ломоносов (шәһәр)|Ломоносов]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | [[офицер]] | | | |- | style='text-align:right'| 1496 | [[Файл:Добрынин Вячеслав.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1964606|Vyacheslav Dobrynin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-25 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q753110|җырлар авторы]]''<br/>''[[:d:Q60723829|pop singer]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Dobrynin|Vyacheslav Dobrynin]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-01 |- | style='text-align:right'| 1497 | | ''[[:d:Q4143809|Vyacheslav Gordeyev]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-08-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1498 | [[Файл:Vyacheslav Mikhailov (2018-06-13).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q65705432|Vyacheslav Grigoryevich Mikhailov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-10 | | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Grigorievich Mikhailov|Vyacheslav Grigorievich Mikhailov]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-26 |- | style='text-align:right'| 1499 | [[Файл:KL 2018 (4) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228516|Vyacheslav Koloskov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q15986539|sports official]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Koloskov|Vyacheslav Koloskov]] | |- | style='text-align:right'| 1500 | [[Файл:Vyacheslav Makarov, 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275360|Vyacheslav Makarov]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-07 | ''[[:d:Q4242549|Krutchenskaya Baygora]]'' | ''[[:d:Q4453246|Тверь Суворов хәрби укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]''<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]''<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Makarov|Vyacheslav Makarov]] | |- | style='text-align:right'| 1501 | [[Файл:Mikhaylov Vyacheslav Aleksandrovich (2017-11-04).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4297342|Vyacheslav Mikhaylov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-13 | [[Дубовка|Дубовка (Волгоград өлкәсе)]] | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Mikhailov|Vyacheslav Mikhailov]] | |- | style='text-align:right'| 1502 | [[Файл:Vyacheslav Mironov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q107745772|Vyacheslav Mironov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4453264|Тверь дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1503 | | ''[[:d:Q4300626|Vyacheslav Molodin]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-26 | [[Орхава]] | ''[[:d:Q4325461|Новосибирск дәүләт педагогика үниверситеты]]'' | ''[[:d:Q17488316|тарихкача дәверне өйрәнүче]]'' | ''[[:d:Q4201411|Institute of Archaeology and Ethnography]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1504 | | ''[[:d:Q4304681|Vyacheslav Mostovoy]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | [[Jurnalist|журналист]] | | | |- | style='text-align:right'| 1505 | [[Файл:Pn-cops-and-robbers-1997-actors.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1841254|Vyacheslav Nevinny]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-30 | [[Тула]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Nevinny|Vyacheslav Nevinny]] | data-sort-value="2009" | 2009-05-31 |- | style='text-align:right'| 1506 | | ''[[:d:Q4322836|Vyacheslav Novitsky]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-23 | [[Тум|Томск]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2021" | 2021-01-07 |- | style='text-align:right'| 1507 | | ''[[:d:Q1357516|Vyacheslav Ovchinnikov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-05-29 | [[Воронеж]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q4059172|Academic Music College of the Moscow Conservatory]]'' | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-02-04 |- | style='text-align:right'| 1508 | | ''[[:d:Q4379307|Vyacheslav Prikhodko]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-20 | [[Калининград]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1509 | [[Файл:Shalevitch-02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4519680|Vyacheslav Shalevich]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''<br/>''[[:d:Q4304133|Drama Theatre named after Ruben Simonov]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Shalevich|Vyacheslav Shalevich]] | data-sort-value="2016" | 2016-12-21 |- | style='text-align:right'| 1510 | [[Файл:ShtyrovVA.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1192630|Vyacheslav Shtyrov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-23 | ''[[:d:Q2619416|Khandyga]]'' | ''[[:d:Q499220|Ерак Көнчыгыш дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vyacheslav Shtyrov|Vyacheslav Shtyrov]] | |- | style='text-align:right'| 1511 | [[Файл:Стёпин Вячеслав Семёнович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4444882|Vyacheslav Stepin]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-08-19 | ''[[:d:Q1024230|Navlya]]'' | ''[[:d:Q138031260|Department of Philosophy of the Faculty of History of BSU]]'' | [[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]'' | ''[[:d:Q2418908|Беларус дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201531|РФА С. И. Вавилов исемендәге Табигый фәннәр тарихы һәм техника институты]]''<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Vjacheslav Stepin|Vjacheslav Stepin]] | data-sort-value="2018" | 2018-12-14 |- | style='text-align:right'| 1512 | | ''[[:d:Q18650952|Vyacheslav Tabolin]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-06-13 | [[Владимир (шәһәр)|Владимир]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>[[Россия медицина фәннәре академиясе|Рәсәй тыйб фәннәре әкәдимиясе]] | | data-sort-value="2007" | 2007-01-10 |- | style='text-align:right'| 1513 | [[Файл:Vyacheslav Tikhomirov March 2000-1 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458565|Vyacheslav Tikhomirov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-08 | [[Мичуринск]] | | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Tikhomirov|Vyacheslav Tikhomirov]] | data-sort-value="2014" | 2014-12-03 |- | style='text-align:right'| 1514 | [[Файл:VTikhonov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q312483|Vyacheslav Tikhonov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-08 | [[Павловский Посад]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Tikhonov|Vyacheslav Tikhonov]] | data-sort-value="2009" | 2009-12-04 |- | style='text-align:right'| 1515 | | ''[[:d:Q4291466|Walentin Miesiac]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-05-01 | [[Киселёвск]] | ''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-08-01 |- | style='text-align:right'| 1516 | | ''[[:d:Q97211110|Walentina Konstantinowna Paramonowa]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-13 | [[Кошки районы]] | | ''[[:d:Q3566741|motorman]]'' | | | data-sort-value="2025" | 2025-07-25 |- | style='text-align:right'| 1517 | | ''[[:d:Q4317967|Witali Wjatscheslawowitsch Netyksa]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-29 | [[Мәскәү]] | | | | | data-sort-value="2011" | 2011-09-03 |- | style='text-align:right'| 1518 | | ''[[:d:Q133288156|Wladimir Wjatscheslawowitsch Steiskal]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-01 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Steiskal|Vladimir Steiskal]] | data-sort-value="2026" | 2026-10-19 |- | style='text-align:right'| 1519 | | ''[[:d:Q4523217|Wladislaw Petrowitsch Scherstjuk]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-16 | ''[[:d:Q854601|Pavlovsky District]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1520 | [[Файл:Valery Yakovlev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4536863|Yakovlev Nikolaevich]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 | [[Өчйорт-Шомырша|Өчызба-Шомырша]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Чуаш дәүләт академия драма театры]] | | data-sort-value="2024" | 2024-12-20 |- | style='text-align:right'| 1521 | | ''[[:d:Q4154565|Yanush Danilevich]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-12-06 | [[Vilnius]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | data-sort-value="2011" | 2011-05-15 |- | style='text-align:right'| 1522 | | ''[[:d:Q4254432|Yaropolk Lapshin]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-09-28 | [[Самар (Украина)|Новомосковск]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]'' | | | data-sort-value="2011" | 2011-10-26 |- | style='text-align:right'| 1523 | [[Файл:Ясен Засурский.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4188305|Yasen Zasursky]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-10-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q13418253|филолог]]'' | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]'' | [[:commons:Category:Yassen Zassoursky|Yassen Zassoursky]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-01 |- | style='text-align:right'| 1524 | | ''[[:d:Q16629666|Yefim Velkovsky]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-20 | [[Брянск]] | | | | | data-sort-value="2020" | 2020-05-02 |- | style='text-align:right'| 1525 | [[Файл:Yegor Borisov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1998892|Yegor Borisov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-15 | ''[[:d:Q1111888|Churapcha]]'' | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yegor Borisov|Yegor Borisov]] | |- | style='text-align:right'| 1526 | [[Файл:Elena Gagarina RN MOW 05-11.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4131389|Yelena Gagarina]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-17 | [[Заполярный|Заполәрный]] | ''[[:d:Q16157447|Department of History and Theory of Art, Faculty of History, Moscow State University]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]'' | [[:commons:Category:Elena Gagarina|Elena Gagarina]] | |- | style='text-align:right'| 1527 | [[Файл:Elena Vavilova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24963219|Yelena Vavilova]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-11-16 | [[Тум|Томск]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]''<br/>[[офицер]] | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q863254|Foreign Intelligence Service]]'' | [[:commons:Category:Elena Vavilova|Elena Vavilova]] | |- | style='text-align:right'| 1528 | | ''[[:d:Q4123906|Yelikanida Volosevich]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-06-10 | ''[[:d:Q4288944|Mezensky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q4412318|Төньяк дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | | | data-sort-value="2008" | 2008-12-04 |- | style='text-align:right'| 1529 | | ''[[:d:Q30345687|Yevgeniy Rozanov]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-11-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006 |- | style='text-align:right'| 1530 | | ''[[:d:Q4183618|Yevgeniy Zagorulko]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-26 | ''[[:d:Q4467123|Tyrma]]'' | | ''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-04-03 |- | style='text-align:right'| 1531 | [[Файл:Евгения Симонова 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2391188|Yevgeniya Simonova]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-06-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Evgeniya Simonova|Evgeniya Simonova]] | |- | style='text-align:right'| 1532 | [[Файл:Coin of Ukraine Yevgen Berezniak R.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4084547|Yevgeny Bereznyak]]'' | data-sort-value="1914" | 1914-02-11 | [[Днипро]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q1056391|мәктәп директоры]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q193891|veteran]]'' | | [[:commons:Category:Evheny Bereznyak|Evheny Bereznyak]] | data-sort-value="2013" | 2013-11-23 |- | style='text-align:right'| 1533 | [[Файл:Photo E.M.Dianov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4161059|Yevgeny Dianov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-31 | ''[[:d:Q4001295|Төплое-Огарөво районы]]'' | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q16655721|РФА Гомуми физика институты]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Dianov|Yevgeny Dianov]] | data-sort-value="2019" | 2019-01-30 |- | style='text-align:right'| 1534 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Evgeny Dod (2010-07-07) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4164114|Yevgeny Dod]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-04-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Dod|Evgeny Dod]] | |- | style='text-align:right'| 1535 | | ''[[:d:Q15068602|Yevgeny Kim]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-27 | [[Каган (шәһәр)|Каган]] | | [[офицер]] | | | data-sort-value="1998" | 1998-11-12 |- | style='text-align:right'| 1536 | [[Файл:Kindinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4220776|Yevgeny Kindinov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Kindinov|Evgeny Kindinov]] | |- | style='text-align:right'| 1537 | | ''[[:d:Q4231134|Yevgeny Konopelkin]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-02-22 | [[Әшә]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1538 | [[Файл:Evgeniy Kozlovskiy foto.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226895|Yevgeny Kozlovsky]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-07 | [[Довск]] | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Kozlovskiy|Evgeniy Kozlovskiy]] | data-sort-value="2022" | 2022-02-20 |- | style='text-align:right'| 1539 | [[Файл:Yevgeny Mironov, 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1393540|Yevgeny Mironov]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-11-29 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Mironov|Yevgeny Mironov]] | |- | style='text-align:right'| 1540 | [[Файл:Yevgeny Nazdratenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4312269|Yevgeny Nazdratenko]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-16 | [[Северо-Курильск]] | ''[[:d:Q4112965|Владивосток дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Nazdratenko|Evgeny Nazdratenko]] | |- | style='text-align:right'| 1541 | [[Файл:Yevgeny Poddubny (2023).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4367499|Yevgeny Poddubny]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-08-22 | [[Белгород]] | ''[[:d:Q2010483|Белгород дәүләт университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q164236|сугыш корреспонденты]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Poddubny|Yevgeny Poddubny]] | |- | style='text-align:right'| 1542 | | ''[[:d:Q1688686|Yevgeny Raikov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-06-11 |- | style='text-align:right'| 1543 | [[Файл:Yevgeny Samoylov 1947.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q328254|Yevgeny Samoylov]]'' | data-sort-value="1912" | 1912-04-03 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4146968|Мейерхольд ис. дәүләт театры]]''<br/>''[[:d:Q577589|Dovzhenko Film Studios]]''<br/>''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]''<br/>''[[:d:Q36824|Georgian Film Studio]]''<br/>''[[:d:Q537375|Armenfilm]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Samoylov|Yevgeny Samoylov]] | data-sort-value="2006" | 2006-02-17 |- | style='text-align:right'| 1544 | [[Файл:Yevgeny Viktorovich Shkurdalov (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16448420|Yevgeny Shkurdalov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-01 | [[Невель]] | ''[[:d:Q54912764|Григорий Константинович Орджоникидзе исемендәге Сембер югары хәрби элемтә инженерлары укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Yevgeny Shkurdalov|Yevgeny Shkurdalov]] | data-sort-value="2000" | 2000-05-17 |- | style='text-align:right'| 1545 | | ''[[:d:Q60048762|Yevgeny Solokov]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q15924224|интернист]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-09-28 |- | style='text-align:right'| 1546 | [[Файл:Вручение Государственных премий Российской Федерации за 2015 год 16.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4410117|Yevgeny Sverdlov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-16 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-09-28 |- | style='text-align:right'| 1547 | | ''[[:d:Q18122872|Yevgeny Turov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-27 | [[Пермь крае]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201784|РФА Урал бүлекчәсенең Металлар физикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-11-17 |- | style='text-align:right'| 1548 | [[Файл:RIAN archive 586411 Yevgeny Tyazhelnikov and Mikis Theodorakis.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4467872|Yevgeny Tyazhelnikov]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-01-07 | [[Югары Санарка]] | [[Көньяк-Урал дәүләт гуманитар-педагогика университеты|Көньяк Урал дәүләт педагогика һәм гуманитар фәннәр университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Tyazhelnikov|Yevgeny Tyazhelnikov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-15 |- | style='text-align:right'| 1549 | [[Файл:Yevgeny Vesnik with radio.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2272478|Yevgeny Vesnik]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-01-15 | [[Санкт-Петербург]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>[[офицер]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | ''[[:d:Q4304130|Станиславский ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q16678049|Moscow Drama Theatre "Sfera"]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Vesnik|Yevgeny Vesnik]] | data-sort-value="2009" | 2009-04-10 |- | style='text-align:right'| 1550 | | ''[[:d:Q17057135|Yevgeny Yuryev]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-28 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2020" | 2020-04-24 |- | style='text-align:right'| 1551 | | ''[[:d:Q3061576|Yevgeny Zharikov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]'' | | | data-sort-value="2012" | 2012-01-18 |- | style='text-align:right'| 1552 | [[Файл:Julia Tchepalova by Ivan Isaev from Russian Ski Magazine.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q236724|Yuliya Chepalova]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-12-23 | [[Амурдагы Комсомольск]] | | ''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Yuliya Chepalova|Yuliya Chepalova]] | |- | style='text-align:right'| 1553 | | ''[[:d:Q28665057|Yuri Dyomin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-22 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[хокук белгече]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-01-19 |- | style='text-align:right'| 1554 | [[Файл:Yuri Gidzenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q448491|Yuri Guidzenko]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-26 | ''[[:d:Q2000479|Yelanets]]'' | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Gidzenko|Yuri Gidzenko]] | |- | style='text-align:right'| 1555 | [[Файл:Yury Gulyaev 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4151951|Yuri Gulyayev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-18 | ''[[:d:Q1025836|Tomilino]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q2039827|РФА радиотехника һәм электроника институты]]'' | [[:commons:Category:Yury Vasilievich Gulyaev|Yury Vasilievich Gulyaev]] | |- | style='text-align:right'| 1556 | [[Файл:Yuri Matochkin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4284901|Yuri Matochkin]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-18 | [[Сем (Иглин районы)|Сим (Иглин районы)]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Matochkin|Yuri Matochkin]] | data-sort-value="2006" | 2006-07-06 |- | style='text-align:right'| 1557 | [[Файл:Беленков юрий никитич 1999 июль 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30198321|Yuri Nikitich Belenkov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4481716|Federal Agency for Health and Social Development]]'' | [[:commons:Category:Yuri Nikitich Belenkov|Yuri Nikitich Belenkov]] | |- | style='text-align:right'| 1558 | [[Файл:Юрий Поляков (16-04-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q737922|Yuri Polyakov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Yury Polyakov|Yury Polyakov]] | |- | style='text-align:right'| 1559 | [[Файл:Сенкевич Колотило Хейердал.JPEG|center|128px]] | ''[[:d:Q1392345|Yuri Senkevich]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-04 | ''[[:d:Q318245|Choibalsan]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>[[диңгезче]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Senkevich|Yuri Senkevich]] | data-sort-value="2003" | 2003-09-25 |- | style='text-align:right'| 1560 | | ''[[:d:Q84725159|Yuri Shevchenko]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | style='text-align:right'| 1561 | [[Файл:Юрий Швыткин (депутат).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30879078|Yuri Shvytkin]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-05-24 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4325494|Новосибирск югары хәрби җитәкчеләр укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Shvytkin|Yuri Shvytkin]] | data-sort-value="2026" | 2026-03-23 |- | style='text-align:right'| 1562 | [[Файл:Симонов - Почетный профессор (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2343238|Yuri Simonov]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-04 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Yuri Simonov|Yuri Simonov]] | |- | style='text-align:right'| 1563 | [[Файл:Трегубенков Юрий Петрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15070818|Yuri Tregubenkov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-08-18 | ''[[:d:Q1966011|Lyubokhna]]'' | | | | [[:commons:Category:Yuri Tregubenkov|Yuri Tregubenkov]] | |- | style='text-align:right'| 1564 | | ''[[:d:Q47088145|Yuri Yakovlev (military officer)]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-29 | ''[[:d:Q1772048|Belozersky District]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q514140|Rosatom]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1565 | [[Файл:Zhuravlev 001.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4181785|Yuri Zhuravlev]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-01-14 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]] | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[Новосибирск]]<br/>[[Мәскәү]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q4129931|Dorodnitsyn Computing Centre]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-01-14 |- | style='text-align:right'| 1566 | | ''[[:d:Q4418791|Yuriy Ivanovich Sidorenko]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-10-08 | [[Сумы]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]] | | | |- | style='text-align:right'| 1567 | [[Файл:Professor Yuriy Platonov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4364681|Yuriy Platonov]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-07-29 | [[Qarasubazar|Карасубазар]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q212980|психолог]]'' | ''[[:d:Q4407692|Saint Petersburg State Institute of Psychology and Social Work]]''<br/>''[[:d:Q212071|ректор]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1568 | [[Файл:Yury Belyi 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4083052|Yury Belyi]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-10-03 | ''[[:d:Q402361|Kozintsi]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | | [[:commons:Category:Yury Belyi|Yury Belyi]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | style='text-align:right'| 1569 | | ''[[:d:Q41230866|Yury Borodin]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-03-22 | [[Благовещенск]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | | data-sort-value="2018" | 2018-11-09 |- | style='text-align:right'| 1570 | | ''[[:d:Q4513827|Yury Chernov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-08-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Yury Chernov|Yury Chernov]] | data-sort-value="2009" | 2009 |- | style='text-align:right'| 1571 | [[Файл:2022-07-08 Yury Chikhanchin.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4516718|Yury Chikhanchin]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-17 | [[Красноярск]] | ''[[:d:Q4418288|Себер дәүләт технологик университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Yury Chikhanchin|Yury Chikhanchin]] | |- | style='text-align:right'| 1572 | | ''[[:d:Q4153809|Yury Davydov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-20<br/>1924-02-20 | [[Мәскәү]] | | [[язучы]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-01-17 |- | style='text-align:right'| 1573 | | ''[[:d:Q19614472|Yury Gerasimov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-29 | [[Тверь]] | | | | | data-sort-value="2014" | 2014-11-01 |- | style='text-align:right'| 1574 | [[Файл:Glazkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q465461|Yury Glazkov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4439045|Stavropol Suvorov military school]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q157148|генерал-майор]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Glazkov|Yuri Glazkov]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-09 |- | style='text-align:right'| 1575 | | ''[[:d:Q4140638|Yury Gnedovsky]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-07-03 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-03-04 |- | style='text-align:right'| 1576 | | ''[[:d:Q4143155|Yury Gontar]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | ''[[:d:Q4132930|Galyugaevskaya]]'' | ''[[:d:Q4122971|Волгоград дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]''<br/>[[Белгород кооперация, икътисад һәм хокук университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1577 | | ''[[:d:Q15065591|Yury Grigoryev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-05-29 | ''[[:d:Q1961027|Kulotino]]'' | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | ''[[:d:Q45278700|Belpromproyekt]]''<br/>''[[:d:Q20873634|Мінскпраект]]''<br/>''[[:d:Q56628079|Дзяржкамітэт Рэспублікі Беларусь па архітэктуры і будаўніцтве]]''<br/>''[[:d:Q56632243|Камітэт па архітэктуры і горадабудаўніцтве горада Масквы]]''<br/>''[[:d:Q21641747|Moscow Scientific-Research and Design Institute of Typology and Experimental Design]]'' | [[:commons:Category:Yury Panteleymonovich Grigoryev|Yury Panteleymonovich Grigoryev]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-21 |- | style='text-align:right'| 1578 | | ''[[:d:Q50359510|Yury Guskov]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-12 | | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 1579 | [[Файл:Yury Ivanovich Kazakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4207581|Yury Kazakov]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-24 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q29169123|баянчы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Yury Ivanovich Kazakov|Yury Ivanovich Kazakov]] | data-sort-value="2019" | 2019-05-06 |- | style='text-align:right'| 1580 | | ''[[:d:Q124035147|Yury Klishin]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-25 | ''[[:d:Q4084137|Berdyuzhye]]'' | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1581 | | ''[[:d:Q18818656|Yury Kolomtsev]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-13 | [[Иваново өлкәсе]] | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | | | | data-sort-value="2014" | 2014-06-27 |- | style='text-align:right'| 1582 | | ''[[:d:Q4228879|Yury Kolychev]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-15 | [[Мәскәү өлкәсе]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-16 |- | style='text-align:right'| 1583 | | ''[[:d:Q18045132|Yury Koshelev]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-04-04 | [[Рязань]] | | | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-10 |- | style='text-align:right'| 1584 | [[Файл:Yuriy Kovalyov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225624|Yury Kovalyov]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-08 | [[Боготол (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuriy Kovalyov|Yuriy Kovalyov]] | data-sort-value="2010" | 2010-04-14 |- | style='text-align:right'| 1585 | | ''[[:d:Q29865224|Yury Kuznetsov]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-23 | ''[[:d:Q2110368|Kuraginsky District]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4101972|VNIIRT]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-04-05 |- | style='text-align:right'| 1586 | [[Файл:Lipatov UA MP and politician.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4262428|Yury Lipatov]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-06-14 | ''[[:d:Q651394|Ramensky District]]'' | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Lipatov|Yuri Lipatov]] | |- | style='text-align:right'| 1587 | [[Файл:LonchakovYuriValentinovich.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q539358|Yury Lonchakov]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-03-04 | [[Балкаш (шәһәр)|Балкаш]] | ''[[:d:Q4336213|Ырынбур югары хәрби авиация очучылары укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Lonchakov|Yuri Lonchakov]] | |- | style='text-align:right'| 1588 | | ''[[:d:Q4290775|Yury Merdenov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-11<br/>1936-02-05 | [[Владикавказ]] | | ''[[:d:Q8011071|animal trainer]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-02-28 |- | style='text-align:right'| 1589 | | ''[[:d:Q4300401|Yury Molin]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-03 | [[Ромоданово]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1590 | | ''[[:d:Q4299653|Yury Mozzhorin]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-12-28 | [[Мәскәү]]<br/>[[Россия|Россия Федерациясе]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q737127|TsNIIMash]]''<br/>''[[:d:Q4031207|4 T︠S︡entralʹnyĭ nauchno-issledovatelʹskiĭ institut Ministerstva oborony Rossiiskoi Federatsii]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="1998" | 1998-05-15 |- | style='text-align:right'| 1591 | | ''[[:d:Q109487018|Yury Nagaev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-16 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>[[галим]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]'' | ''[[:d:Q282717|Gromov Flight Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q188508|Russian Aircraft Corporation MiG]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1592 | | ''[[:d:Q15074971|Yury Natochin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-12-06 | [[Харьков]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q4201829|Россия фәннәр академиясенең Иван Михайлович Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1593 | | ''[[:d:Q15075351|Yury Nikitin]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-08-23 | [[Красноярск]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия медицина фәннәре академиясе|Рәсәй тыйб фәннәре әкәдимиясе]] | | data-sort-value="2021" | 2021-04-02 |- | style='text-align:right'| 1594 | [[Файл:Yuri Onufrienko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q708489|Yury Onufriyenko]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-06 | ''[[:d:Q4402774|Riasne]]'' | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Yury Onufriyenko|Yury Onufriyenko]] | |- | style='text-align:right'| 1595 | [[Файл:Yury Peskov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4359691|Yury Peskov]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-11-30 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q1906857|инженер-механик]]'' | ''[[:d:Q2167923|Rostselmash]]'' | [[:commons:Category:Yury Peskov|Yury Peskov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-31 |- | style='text-align:right'| 1596 | [[Файл:Yuriy Petrov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4360873|Yury Petrov]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q106638694|Россия Федерациясе Федераль Мәҗлесенең VIII чакырылыш Дәүләт Думасы]]'' | [[:commons:Category:Yuriy Petrov|Yuriy Petrov]] | |- | style='text-align:right'| 1597 | | ''[[:d:Q4371400|Yury Polyakov]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-18 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201714|РФА Россия тарихы институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-12-27 |- | style='text-align:right'| 1598 | [[Файл:Росляк Юрий Витальевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4397824|Yury Roslyak]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-19 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | ''[[:d:Q1651055|инженер-гидротехник]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Roslyak|Yuri Roslyak]] | |- | style='text-align:right'| 1599 | | ''[[:d:Q4409128|Yury Saulsky]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-10-23 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-08-28 |- | style='text-align:right'| 1600 | [[Файл:SavenkoJuri.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403869|Yury Savenko]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-05-26 | [[Калининград]] | ''[[:d:Q805777|Иммануил Кант ис. Балтыйк федераль университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yury Savenko|Yury Savenko]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-31 |- | style='text-align:right'| 1601 | | ''[[:d:Q55102484|Yury Semyonov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-25 | [[Тверь өлкәсе]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-06-04 |- | style='text-align:right'| 1602 | | ''[[:d:Q4528012|Yury Shurygin]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-05-19 | [[Анжир]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1603 | [[Файл:Yuri Spiridonov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4431284|Yury Spiridonov]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-01 | ''[[:d:Q4370782|Poltavka, Poltavsky District, Omsk Oblast]]'' | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Yuri Spiridonov|Yuri Spiridonov]] | data-sort-value="2010" | 2010-08-12 |- | style='text-align:right'| 1604 | [[Файл:Yuri Tikhomirov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458584|Yury Tikhomirov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | [[галим]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Yury Tikhomirov|Yury Tikhomirov]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-17 |- | style='text-align:right'| 1605 | | ''[[:d:Q4462702|Yury Tretyakov]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-04 | [[Ростов-на-Дону]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4201634|РФА гомуми һәм органик химия институты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-08-11 |- | style='text-align:right'| 1606 | [[Файл:Yury Trushin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47637544|Yury Trushin]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-30 | [[Фролово]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yury Trushin|Yury Trushin]] | |- | style='text-align:right'| 1607 | [[Файл:Yury Neyolov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q546640|Yury Vasilyevich Neyolov]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-06-24 | [[Салехард]] | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yury Neyelov|Yury Neyelov]] | |- | style='text-align:right'| 1608 | [[Файл:Yuri Evgenievich Veltishev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4106996|Yury Veltishchev]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-28 | [[Тула өлкәсе]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Yury Veltishchev|Yury Veltishchev]] | data-sort-value="2010" | 2010-01-02 |- | style='text-align:right'| 1609 | | ''[[:d:Q4537129|Yury Yakubov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-29 | [[Бөек Луки|Великие-Луки]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1610 | [[Файл:Яров Юрий Фёдорович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4538682|Yury Yarov]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-04-02 | [[Мариинск]] | ''[[:d:Q2654435|Санкт-Петербург дәүләт технология институты]]''<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yury Yarov|Yury Yarov]] | |- | style='text-align:right'| 1611 | [[Файл:Yury Yashin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4539926|Yury Yashin]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-02-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yury Yashin|Yury Yashin]] | data-sort-value="2011" | 2011-07-30 |- | style='text-align:right'| 1612 | | ''[[:d:Q4176584|Yury Yermolayev]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-06-07 | [[Мәскәү өлкәсе]] | | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q8011071|animal trainer]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-01-21 |- | style='text-align:right'| 1613 | [[Файл:Ershov Ju. L.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q381315|Yury Yershov]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1614 | [[Файл:Евдокимов, Иванов, Путин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2387361|Yury Yevdokimov]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-01 | ''[[:d:Q250591|Klevan]]'' | ''[[:d:Q4378138|Prydniprovska State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Evdokimov|Yuri Evdokimov]] | |- | style='text-align:right'| 1615 | | ''[[:d:Q16652665|Yury Zavalishin]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-10-03 | [[Варна районы]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1048210|генераль директор]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-08-19 |- | style='text-align:right'| 1616 | [[Файл:Zelimkhan Alikoevich Mutsoev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4309028|Zelimkhan Mutsoyev]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-13 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Zelimkhan Mutsoev|Zelimkhan Mutsoev]] | |- | style='text-align:right'| 1617 | [[Файл:Zinaida Dragunkina, 17 March 2016 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4167531|Zinaida Dragunkina]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-21 | [[Акмәсҗит]] | ''[[:d:Q4126490|Көнчыгыш Казакъстан дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Zinaida Dragunkina|Zinaida Dragunkina]] | |- | style='text-align:right'| 1618 | [[Файл:Zoya Mironova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q214496|Zoya Mironova]]'' | data-sort-value="1913" | 1913-04-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Zoya Mironova|Zoya Mironova]] | data-sort-value="2008" | 2008-05-04 |- | style='text-align:right'| 1619 | | ''[[:d:Q16593850|Zoya Vinogradova]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-27 | [[Пено районы]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | | | |- | style='text-align:right'| 1620 | [[Файл:Микаэлян, Андрей Леонович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4292981|Αντρέι Μικαελιάν]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-14 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | ''[[:d:Q115003687|radiophysicist]]'' | ''[[:d:Q4314514|Scientific Research Institute of System Development]]'' | [[:commons:Category:Andrey Mikaelyan|Andrey Mikaelyan]] | data-sort-value="2010" | 2010-07-07 |- | style='text-align:right'| 1621 | | ''[[:d:Q21534865|Βλαντίμιρ Σμιρνόφ]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-17 | [[Чиләбе]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-09-27 |- | style='text-align:right'| 1622 | [[Файл:BarmakovYuN.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21088758|Γιούρι Μπαρμάκοφ]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-01-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4127504|Dukhov Automatics Research Institute]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yury Barmakov|Yury Barmakov]] | data-sort-value="2025" | 2025-10-12 |- | style='text-align:right'| 1623 | [[Файл:Томашов Юрий Васильевич.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q16706794|Γιούρι Τομάσοφ]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-08 | ''[[:d:Q7860593|Tyoplaya Gora]]'' | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q23809299|баш конструктор]]'' | ''[[:d:Q1983444|Урал авыр машиналар төзелеше заводы]]''<br/>''[[:d:Q4476694|Uraltransmash]]''<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Yury Tomashov|Yury Tomashov]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 |- | style='text-align:right'| 1624 | | ''[[:d:Q17464829|Κίριλ Σάμσιεφ]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-19 | [[Бежецк|Бежетск]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | | data-sort-value="2014" | 2014-07-28 |- | style='text-align:right'| 1625 | | ''[[:d:Q4296599|Φιόντορ Μίτενκοφ]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-11-25 | [[Базарлы Караболак районы]] | [[Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университеты|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q845042|OKBM Afrikantov]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-11-09 |- | style='text-align:right'| 1626 | | ''[[:d:Q112994141|Абросимов, Геннадий Егорович]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-15 | ''[[:d:Q12120368|Mazunino]]'' | | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-11-12 |- | style='text-align:right'| 1627 | | ''[[:d:Q109485862|Абуков, Алексей Хуршудович]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-12-25 | ''[[:d:Q751051|Merkheuli]]''<br/>[[Гөрҗистан Демократик Җөмһүрияте]] | | | | | data-sort-value="2003" | 2003-02-01 |- | style='text-align:right'| 1628 | | ''[[:d:Q109493485|Авраменко, Владимир Николаевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-31 | [[Била Церква|Била-Серква]] | | ''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q125516302|aircraft designer]]'' | | | data-sort-value="2024" | 2024-04-02 |- | style='text-align:right'| 1629 | [[Файл:Adam Delimkhanov 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q351025|Адам Делимханов]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-25 | ''[[:d:Q4083847|Benoy]]'' | [[Чечен дәүләт университеты|Әхмәт хаҗи Әбделхәмид улы Кадыйров исемендәге Чечен дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Adam Delimkhanov|Adam Delimkhanov]] | |- | style='text-align:right'| 1630 | | ''[[:d:Q2041851|Адильгерей Магомедтагиров]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-11-01 | ''[[:d:Q1438521|Gunibsky District]]'' | ''[[:d:Q4059211|Ministry of the Interior Academy of the Republic of Belarus]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2009" | 2009-06-05 |- | style='text-align:right'| 1631 | [[Файл:Айдар Беляев 2015.jpg|center|128px]] | [[Айдар Беляев]] | data-sort-value="1965" | 1965-12-11 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Aidar Belyayev|Aidar Belyayev]] | |- | style='text-align:right'| 1632 | [[Файл:Авдеев Александр Алексеевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q928083|Александр Авдеев]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | [[Кирмәнчек]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Alexeyevich Avdeyev|Alexander Alexeyevich Avdeyev]] | |- | style='text-align:right'| 1633 | | ''[[:d:Q51668799|Александр Александрович Леонтенков]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-06-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | ''[[:d:Q106599291|Центральное конструкторское бюро тяжелого машиностроения]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1634 | [[Файл:Alexander Archakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28495810|Александр Арчаков]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-10 | [[Кашин]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q19908058|Institute of Biomedical Chemistry]]'' | [[:commons:Category:Alexander Archakov|Alexander Archakov]] | |- | style='text-align:right'| 1635 | [[Файл:Alexander Baranov.jpg|center|128px]] | [[Александр Баранов (педиатр)|Александр Баранов]] | data-sort-value="1941" | 1941-07-15 | ''[[:d:Q19810894|Арзаматово]]'' | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q1919436|педиатр]]''<br/>''[[:d:Q1650915|тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Alexandrovich Baranov|Alexander Alexandrovich Baranov]] | |- | style='text-align:right'| 1636 | [[Файл:Александр Беглов (02-05-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1960874|Александр Беглов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-19 | [[Бакы]] | [[Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төзелеш университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Beglov|Alexander Beglov]] | |- | style='text-align:right'| 1637 | [[Файл:Meeting with permanent members of the Security Council (cropped).jpg|center|128px]] | [[Александр Бортников]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-15 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q2378801|Петербург дәүләт тимер юллар университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Vasilyevich Bortnikov|Alexander Vasilyevich Bortnikov]] | |- | style='text-align:right'| 1638 | | [[Александр Боярчук]] | data-sort-value="1931" | 1931-06-21 | [[Грозный]] | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q11063|астроном]]''<br/>''[[:d:Q752129|астрофизик]]'' | ''[[:d:Q4201418|Institute of Astronomy of the Russian Academy of Sciences]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Alekseevich Boyarchuk|Aleksandr Alekseevich Boyarchuk]] | data-sort-value="2015" | 2015-08-10 |- | style='text-align:right'| 1639 | [[Файл:Alexander Veshnyakov, 2010 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4110299|Александр Вешняков]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-11-24 | ''[[:d:Q2607262|Приморски районы]]'' | ''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Veshnyakov|Aleksandr Veshnyakov]] | |- | style='text-align:right'| 1640 | [[Файл:Генерал-майор А. С. Волков в парадной форме.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15206102|Александр Волков]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-06-22 | [[Тамбов]] | | [[галим]] | | [[:commons:Category:Alexander Sergeevich Volkov|Alexander Sergeevich Volkov]] | data-sort-value="2005" | 2005-01-07 |- | style='text-align:right'| 1641 | [[Файл:Alexander Abdulov 1988 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Александр Габдулов]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-29 | [[Тубыл]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Abdulov|Alexander Abdulov]] | data-sort-value="2008" | 2008-01-03 |- | style='text-align:right'| 1642 | [[Файл:Alexander Golovko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q3896822|Александр Головко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-29 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q12090790|military leader]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Golovko|Alexander Golovko]] | |- | style='text-align:right'| 1643 | [[Файл:Александр Григорьев (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149228|Александр Григорьев]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-10-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Grigoryev|Alexander Grigoryev]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-10 |- | style='text-align:right'| 1644 | [[Файл:Aleksandr Sergeyevich Dzasokhov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2624267|Александр Дзасохов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-04-03 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q4412485|Төньяк Кавказ таучылык-металлургия институты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Dzasokhov|Alexander Dzasokhov]] | |- | style='text-align:right'| 1645 | [[Файл:Alexander Drozdenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4121061|Александр Дрозденко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-01 | ''[[:d:Q2549636|Bayzaq District]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Drozdenko|Alexander Drozdenko]] | |- | style='text-align:right'| 1646 | [[Файл:Ezhevskij.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4174088|Александр Ежевский]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-10-21 | [[Тулун]] | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yezhevsky|Alexander Yezhevsky]] | data-sort-value="2017" | 2017-01-15 |- | style='text-align:right'| 1647 | [[Файл:Alexander Yefimov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2832540|Александр Ефимов]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-02-06 | ''[[:d:Q3812867|Kantemirovka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Yefimov|Alexander Yefimov]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 1648 | [[Файл:Alexander Zhdankov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112992113|Александр Жданьков]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-12 | [[Петропавловск-Камчатский]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhdankov|Alexander Zhdankov]] | |- | style='text-align:right'| 1649 | [[Файл:Alexander Zhukov 2018-07-12.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q57735|Александр Жуков]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-06-01 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q49126|Һарвард эшмәкәрлек мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Harvard universitetı|Гарвард университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zhukov|Alexander Zhukov]] | |- | style='text-align:right'| 1650 | [[Файл:Александр Зацепин (2025-06-12).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q641869|Александр Зацепин]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-03-10 | [[Новосибирск]] | [[Казакъ милли консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2944360|centenarian]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Zatsepin|Alexander Zatsepin]] | |- | style='text-align:right'| 1651 | [[Файл:Aleksandr Zbruyev (2018-11-27).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1958260|Александр Збруев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-31 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Zbruyev|Aleksandr Zbruyev]] | |- | style='text-align:right'| 1652 | | ''[[:d:Q9146467|Александр Звягинцев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-08 | [[Житомир]] | ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | [[язучы]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]'' | [[Россия Федерациясе прокуратурасы]] | | |- | style='text-align:right'| 1653 | [[Файл:Alexander Kaleri NASA portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q345288|Александр Калери]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-05-13 | [[Юрмала]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kaleri|Alexander Kaleri]] | |- | style='text-align:right'| 1654 | [[Файл:Kalyagin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2366127|Александр Калягин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-05-25 | [[Малмыж]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Kalyagin|Alexander Kalyagin]] | |- | style='text-align:right'| 1655 | | ''[[:d:Q56604181|Александр Козаченко]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-15 | [[Төмрек]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | data-sort-value="2021" | 2021-09-14 |- | style='text-align:right'| 1656 | [[Файл:Parade in Orel - Alexandr Kozlov-2.JPG|center|128px]] | [[Александр Козлов (1949)|Александр Козлов]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-02 | [[Сәет (Югары Ослан районы)|Сәет]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Petrovich Kozlov|Alexander Petrovich Kozlov]] | data-sort-value="2021" | 2021-02-06 |- | style='text-align:right'| 1657 | [[Файл:Aleksandr Kolpachenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4228662|Александр Колпаченко]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-12 | [[Олександрия]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Alexander Kolpachenko|Alexander Kolpachenko]] | |- | style='text-align:right'| 1658 | [[Файл:Alexander Konovalov official portrait.png|center|128px]] | ''[[:d:Q1320379|Александр Коновалов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q4376232|Изге Тихон Православ гуманитар университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Konovalov|Alexander Konovalov]] | |- | style='text-align:right'| 1659 | [[Файл:Aleksandr Konovalov (2010-04-10).jpg|center|128px]] | [[Александр Коновалов (1934)|Александр Коновалов]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-30 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты]] | [[:commons:Category:Aleksandr Konovalov (chemist)|Aleksandr Konovalov (chemist)]] | data-sort-value="2021" | 2021-05-04 |- | style='text-align:right'| 1660 | | [[Александр Кузин]] | data-sort-value="1906" | 1906-05-17 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | | data-sort-value="1999" | 1999-07-26 |- | style='text-align:right'| 1661 | [[Файл:Lavrentyev 2006.jpg|center|128px]] | [[Александр Лаврентьев]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-09 | [[Казан]] | | [[инженер]] | | [[:commons:Category:Alexander Lavrentyev|Alexander Lavrentyev]] | |- | style='text-align:right'| 1662 | [[Файл:Man of La Mancha in Mayakovsky Theatre 06.jpg|center|128px]] | [[Александр Лазарев (1938)|Александр Лазарев]] | data-sort-value="1938" | 1938-01-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4483554|Saint Petersburg Lyceum 30]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Alexander Lazarev (actor)|Alexander Lazarev (actor)]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-02 |- | style='text-align:right'| 1663 | [[Файл:Alexander Maslyakov (2021-09-17) 05 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q54977|Александр Масляков]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-11-24 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | [[КВН]]<br/>''[[:d:Q4053893|Әйдәгез әле, кызлар!]]''<br/>''[[:d:Q4053894|Әйдәгез әле, егетләр!]]''<br/>''[[:d:Q4109863|Весёлые ребята]]''<br/>''[[:d:Q4028659|12 нче кат]]''<br/>''[[:d:Q70620928|Алло, талантларны эзлибез!]]''<br/>''[[:d:Q4238090|Кызыл канәфер (фестиваль)]]''<br/>''[[:d:Q2445097|Ел җыры]]''<br/>''[[:d:Q497935|Что? Где? Когда?]]''<br/>''[[:d:Q2026107|Дан минуты]]''<br/>''[[:d:Q4139139|ССРБ Яшьләр һәм балалар өчен телепрограммалар баш редакциясе]]''<br/>''[[:d:Q4304098|Мәскәү дәүләт мәдәният институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Maslyakov|Alexander Maslyakov]] | data-sort-value="2024" | 2024-09-08 |- | style='text-align:right'| 1664 | [[Файл:Alexander Neumyvakin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4317999|Александр Неумывакин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-01 | ''[[:d:Q13664605|Liski (selo)]]'' | ''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aleksandr Neumyvakin|Aleksandr Neumyvakin]] | data-sort-value="2021" | 2021-12-09 |- | style='text-align:right'| 1665 | [[Файл:Alexander Novak govru.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4321847|Александр Новак]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-08-23 | [[Авдийивка|Авдиивка]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2621984|Fedorosky Polar State University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Alexander Novak|Alexander Novak]] | |- | style='text-align:right'| 1666 | [[Файл:Alexandr Nosatov (2018).jpg|center|128px]] | [[Александр Носатов]] | data-sort-value="1963" | 1963-03-27 | [[Акъяр]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexandr Nosatov|Alexandr Nosatov]] | |- | style='text-align:right'| 1667 | [[Файл:Alexandr Romanchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q63349103|Александр Романчук]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-04-15 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Romanchuk|Alexander Romanchuk]] | |- | style='text-align:right'| 1668 | [[Файл:Savenkov A N.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403873|Александр Савенков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-03-29 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q13416137|РФ Саклану министрылыгының хәрби университеты]]'' | ''[[:d:Q600751|прокурор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Savenkov|Aleksandr Savenkov]] | |- | style='text-align:right'| 1669 | [[Файл:Санчик А.С.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492568|Александр Санчик]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-10-15 | [[Әндиҗан]] | | | | [[:commons:Category:Alexander Sanchik|Alexander Sanchik]] | |- | style='text-align:right'| 1670 | [[Файл:Alexander Sergeev (2022-05-20).jpg|center|128px]] | [[Александр Сергеев (1955)]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-02 | ''[[:d:Q4100355|Бутурлино]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201666|Нижгар эшле үзәлекчелек урнатмасы]]'' | [[:commons:Category:Alexander Sergeev|Alexander Sergeev]] | |- | style='text-align:right'| 1671 | [[Файл:Скринский Александр Николаевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q709201|Александр Скринский]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-15 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Skrinsky|Alexander Skrinsky]] | |- | style='text-align:right'| 1672 | | [[Александр Спирин]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-04 | [[Королёв (шәһәр)|Королёв]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q2919046|тереклек химиячесе]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201437|РФА Биохимия институты]]''<br/>''[[:d:Q4201415|Institute of Protein Research]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-12-30 |- | style='text-align:right'| 1673 | [[Файл:RIAN archive 148091 Alexander Surikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4446511|Александр Суриков]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-15 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Surikov|Alexander Surikov]] | |- | style='text-align:right'| 1674 | [[Файл:Alexander Tkachev (March 2014).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1979193|Александр Ткачёв]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-12-23 | ''[[:d:Q993797|Vyselki, Krasnodar Krai]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4243515|Кубан дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Alexander Tkachov (politician)|Alexander Tkachov (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 1675 | [[Файл:Alexander Uss (2017-09-29).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4478106|Александр Усс]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-11-03 | ''[[:d:Q27468012|Novogorodka]]'' | ''[[:d:Q4239251|Красноярск дәүләт университеты]]'' | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Себер федераль университеты]]<br/>[[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Alexander Uss|Alexander Uss]] | |- | style='text-align:right'| 1676 | [[Файл:Alexander Filipenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4483985|Александр Филипенко]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-31 | [[Караганда|Караганды]] | [[Себер дәүләт автомобиль-юл университеты|Себер дәүләт автомобиль юллары университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Alexander Filipenko|Alexander Filipenko]] | |- | style='text-align:right'| 1677 | [[Файл:Alexander Chubarian 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4517378|Александр Чубарьян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q4201452|РФА гомуми тарих институты]]'' | [[:commons:Category:Alexander Oganovich Chubarian|Alexander Oganovich Chubarian]] | |- | style='text-align:right'| 1678 | | [[Александр Чудаков]] | data-sort-value="1921" | 1921-06-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Alexander Chudakov|Alexander Chudakov]] | data-sort-value="2001" | 2001-01-25 |- | style='text-align:right'| 1679 | [[Файл:Alexander Chupriyan.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q29865553|Александр Чуприян]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-05-23 | [[Ухта]] | ''[[:d:Q4059227|РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | ''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы]] | [[:commons:Category:Alexander Chupriyan|Alexander Chupriyan]] | |- | style='text-align:right'| 1680 | [[Файл:2019-11-18 Aleksandr Shokhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4526318|Александр Шохин]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-25 | [[Савинский (Архангельск өлкәсе)|Савинский]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Aleksandr Shokhin|Aleksandr Shokhin]] | |- | style='text-align:right'| 1681 | | ''[[:d:Q60830141|Александр Яковлевич Гриненко]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-10 | [[Киселёвск]] | ''[[:d:Q4287774|Astana Medical University]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-02-23 |- | style='text-align:right'| 1682 | [[Файл:Arta festivalo Fakel en Tjumeno (2016) 02.jpg|center|128px]] | [[Александра Пермякова]] | data-sort-value="1949" | 1949-10-17 | ''[[:d:Q21853036|Питерка]]'' | | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Alexandra Permyakova|Alexandra Permyakova]] | |- | style='text-align:right'| 1683 | | ''[[:d:Q124769789|Александров, Анатолий Михайлович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-08 | [[Хабаровск крае]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1684 | [[Файл:Alexey Borodavkin (2018-03-21).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094465|Алексей Бородавкин]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-10 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Borodavkin|Alexey Borodavkin]] | |- | style='text-align:right'| 1685 | [[Файл:Алексей Бородин.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4094507|Алексей Бородин]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-06 | [[Чиңдау]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Borodin|Alexey Borodin]] | |- | style='text-align:right'| 1686 | [[Файл:Alexey Gordeyev (2019-03-13).jpg|center|128px]] | [[Алексей Гордеев]] | data-sort-value="1955" | 1955-02-28 | [[Франкфурт-ам-Одер]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Gordeyev|Alexey Gordeyev]] | |- | style='text-align:right'| 1687 | [[Файл:Ким Алексей Ростиславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492596|Алексей Ким]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-21 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q2914820|General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kim|Alexey Kim]] | |- | style='text-align:right'| 1688 | [[Файл:Alexey Komissarov (26-03-2021).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4229612|Алексей Комиссаров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304031|Мәскәү дәүләт автомобил-юл техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Alexey Komissarov|Alexey Komissarov]] | |- | style='text-align:right'| 1689 | [[Файл:KontorovichAE2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4231672|Алексей Конторович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-28 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q18805|табигать фәннәре белгече]]'' | ''[[:d:Q4201625|Trofimuk Institute of Petroleum Geology and Geophysics, Siberian Branch of Russian Academy of Sciences (IPGG SB RAS)]]''<br/>''[[:d:Q28666306|Federal Research Centre Coal and Coal Chemistry]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Alexey Kontorovich|Alexey Kontorovich]] | data-sort-value="2023" | 2023-10-24 |- | style='text-align:right'| 1690 | [[Файл:14-03-2020 Alexei Kudrin.png|center|128px]] | [[Алексей Кудрин]] | data-sort-value="1960" | 1960-10-12 | ''[[:d:Q729447|Dobele]]'' | ''[[:d:Q4530466|Economics Faculty of Saint Petersburg State University]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q7614320|finance minister]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Alexei Leonidovich Kudrin|Alexei Leonidovich Kudrin]] | |- | style='text-align:right'| 1691 | [[Файл:Alexey Lavrov.jpg|center|128px]] | [[Алексей Лавров (1959)|Алексей Лавров]] | data-sort-value="1959" | 1959-06-30 | [[Казан]] | ''[[:d:Q4217706|Department of Economic And Social Geography of Russia]]'' | | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Alexey Lavrov|Alexey Lavrov]] | |- | style='text-align:right'| 1692 | [[Файл:Alexei Leonov.jpg|center|128px]] | [[Алексей Леонов]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-30 | ''[[:d:Q27574003|Кемерово өлкәсенең Тисуль районы Листвянка авылы]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4240123|Илкүләм авиация университетының Кременчуг очучылык көллияте]]'' | ''[[:d:Q408832|хәрби очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q19934710|хәрби-һава көчләре офицеры]]''<br/>''[[:d:Q157148|генерал-майор]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Aleksei Leonov|Aleksei Leonov]] | data-sort-value="2019" | 2019-10-11 |- | style='text-align:right'| 1693 | [[Файл:Alexey Miller (2022-05-27).jpg|center|128px]] | [[Алексей Миллер]] | data-sort-value="1962" | 1962-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]] | [[Санкт-Петербург хакимият органнары|Санкт-Петербург хөкүмәте]]<br/>''[[:d:Q2035634|Санкт-Петербургның зур порты]]''<br/>''[[:d:Q805798|Балтыйк торбаүткәргеч системасы]]''<br/>''[[:d:Q2659854|Россия Федерациясенең энергетика министрлыгы]]''<br/>[[Газпром]] | [[:commons:Category:Alexey Miller|Alexey Miller]] | |- | style='text-align:right'| 1694 | [[Файл:Aleksey Ovchinin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4715991|Алексей Овчинин]]'' | data-sort-value="1971" | 1971-09-28 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Aleksey Ovchinin|Aleksey Ovchinin]] | |- | style='text-align:right'| 1695 | [[Файл:UlyukaevAV.jpg|center|128px]] | [[Алексей Улюкаев]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Alexey Ulyukaev|Alexey Ulyukaev]] | |- | style='text-align:right'| 1696 | [[Файл:Alexei Yagudin in 2022 - 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Алексей Яһудин]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-18 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Yagudin|Alexei Yagudin]] | |- | style='text-align:right'| 1697 | [[Файл:Alibek Delimkhanov 12-03-2019 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065774|Алибек Делимханов]]'' | data-sort-value="1974" | 1974-10-16 | ''[[:d:Q1148929|Чечен-Ингуш АССР]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Alibek Delimkhanov|Alibek Delimkhanov]] | |- | style='text-align:right'| 1698 | [[Файл:Alisa Freindlich 8 December 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q271630|Алиса Фрейндлих]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]'' | | [[:commons:Category:Alisa Freindlich|Alisa Freindlich]] | |- | style='text-align:right'| 1699 | [[Файл:Alisher Usmanov podium 2013 Fencing WCH SMS-IN t204812.jpg|center|128px]] | [[Алишер Усманов]] | data-sort-value="1953" | 1953-09-09 | [[Чуст]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>[[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q4671451|Academy of Finance]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[инвестор]]<br/>''[[:d:Q1328323|functionary]]''<br/>''[[:d:Q15472169|иганәче]]'' | ''[[:d:Q2370801|ССРБ Фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4426444|Soviet Peace Committee]]''<br/>''[[:d:Q4131801|Gazprominvestholding]]''<br/>''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]'' | [[:commons:Category:Alisher Usmanov|Alisher Usmanov]] | |- | style='text-align:right'| 1700 | [[Файл:Алла Пугачева на фестивале Слово Ново (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q80510|Алла Пугачёва]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-04-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q4146899|М.М. Ипполитов-Иванов исемендәге дәүләт музыкаль-педагогика институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q61817103|principal director]]''<br/>''[[:d:Q55960555|recording artist]]''<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q60723829|pop singer]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Alla Pugacheva|Alla Pugacheva]] | |- | style='text-align:right'| 1701 | | ''[[:d:Q21637051|Альберт Владимиров]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-03 | [[Вологда]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-04-29 |- | style='text-align:right'| 1702 | [[Файл:Петров Александр Александрович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30887870|Аляксандр Аляксандравіч Пятроў]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-01-28 | [[Чиләбе]] | | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1703 | [[Файл:Anatoly Artamonov 17718.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1778728|Анатолий Артамонов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-05-05 | ''[[:d:Q26999276|Krasnoe]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Anatoly Artamonov|Anatoly Artamonov]] | |- | style='text-align:right'| 1704 | [[Файл:Anatoly Granov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065554|Анатолий Гранов]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-04-21 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q4166242|Донецк милли тыйб университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398103|Russian Scientific Center of Radiology and Surgical Technologies]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Granov|Anatoly Granov]] | data-sort-value="2017" | 2017-05-12 |- | style='text-align:right'| 1705 | [[Файл:Anatoly Ivanovich Grigoryev, 21 May 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4149244|Анатолий Григорьев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-03-23 | ''[[:d:Q4287615|Medelivka]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Anatoly Grigoryev (physiologist)|Anatoly Grigoryev (physiologist)]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-11 |- | style='text-align:right'| 1706 | | ''[[:d:Q15065899|Анатолий Дмитриевский]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-06 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[галим]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1707 | [[Файл:Kvashnin (2007-05-15).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Квашнин]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-15 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>[[Курган дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q108787051|Kurgan Mechanical Engineering Institute]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Vasiliyevich Kvashnin|Anatoly Vasiliyevich Kvashnin]] | data-sort-value="2022" | 2022-01-07 |- | style='text-align:right'| 1708 | [[Файл:Anatoly Kontsevoy, 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q62714575|Анатолий Концевой]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-09-08 | [[Гомель өлкәсе|Һомел өлкәсе]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Anatoly Kontsevoy|Anatoly Kontsevoy]] | |- | style='text-align:right'| 1709 | [[Файл:Anatoly Kopsov.jpg|center|128px]] | [[Анатолий Копсов]] | data-sort-value="1942" | 1942-04-06 | [[Красноусол]] | ''[[:d:Q4196665|Иваново дәүләт энергетика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Kopsov|Anatoly Kopsov]] | |- | style='text-align:right'| 1710 | | ''[[:d:Q4752210|Анатолий Покровский]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201818|Вишневски исемендәге хирургия институты]]''<br/>''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-06-02 |- | style='text-align:right'| 1711 | [[Файл:Анатолий Торкунов (15-06-2023) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Анатолий Торкунов]] | data-sort-value="1950" | 1950-08-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q19829994|Корея белгече]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | [[:commons:Category:Anatoly Torkunov|Anatoly Torkunov]] | |- | style='text-align:right'| 1712 | [[Файл:Belousov-HR.jpg|center|128px]] | [[Андрей Белоусов]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Федерациясе саклану министрлыгы]] | [[:commons:Category:Andrei Belousov|Andrei Belousov]] | |- | style='text-align:right'| 1713 | [[Файл:Bocharov official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4095314|Андрей Бочаров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-10-14 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Andrei Bocharov|Andrei Bocharov]] | |- | style='text-align:right'| 1714 | [[Файл:Губернатор Московской области Андрей Воробьёв 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q502185|Андрей Воробьёв]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-04-14 | [[Красноярск]] | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[губернатор]]<br/>''[[:d:Q486839|парламент әгъзасы]]'' | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Andrey Yuryevich Vorobiev|Andrey Yuryevich Vorobiev]] | |- | style='text-align:right'| 1715 | [[Файл:Андрей Золотов 2018.jpg|center|128px]] | [[Андрей Золотов]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q1350157|музыка тәнкыйтьчесе]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q4164507|сәнгать тәнкыйтьчесе]]''<br/>''[[:d:Q14915627|музыка белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]'' | ''[[:d:Q16655753|Institute of Theory and History of Fine Arts]]'' | [[:commons:Category:Andrej Andreevich Zolotov|Andrej Andreevich Zolotov]] | |- | style='text-align:right'| 1716 | [[Файл:Andrei Kostin 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235374|Андрей Костин]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | ''[[:d:Q1549389|ВТБ банкы]]''<br/>''[[:d:Q1959942|ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы]]'' | [[:commons:Category:Andrei Kostin|Andrei Kostin]] | |- | style='text-align:right'| 1717 | [[Файл:Nikitin A S new photo 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16680743|Андрей Никитин]]'' | data-sort-value="1979" | 1979-11-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Новгород өлкәсе]]<br/>[[Россия Федерациясе Транспорт министрлыгы|Россия Федерациясе транспорт министрылыгы]] | [[:commons:Category:Andrew Nikitin|Andrew Nikitin]] | |- | style='text-align:right'| 1718 | [[Файл:Andrew Borisovich Petrov (cropped).jpg|center|128px]] | [[Андрей Петров (1945)]] | data-sort-value="1945" | 1945-12-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | | [[:commons:Category:Andrew Borisovich Petrov|Andrew Borisovich Petrov]] | data-sort-value="2023" | 2023-04-23 |- | style='text-align:right'| 1719 | [[Файл:Andrey Rudskoy 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4399758|Андрей Рудской]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-02-19 | ''[[:d:Q1650873|Федоров районы]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | | [[:commons:Category:Andrey Rudskoy|Andrey Rudskoy]] | |- | style='text-align:right'| 1720 | [[Файл:Andrey Serdukov, 2020.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q27190892|Андрей Сердюков]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-04 | ''[[:d:Q4468905|Uglegorsky, Rostov Oblast]]'' | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Serdyukov|Andrey Serdyukov]] | |- | style='text-align:right'| 1721 | [[Файл:Серёжников Андрей Артурович, сенатор Российской Федерации.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q130305343|Андрей Сережников]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-12-21 | [[Черкесск]] | [[Кубан дәүләт университеты]] | [[офицер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Andrey Serezhnikov|Andrey Serezhnikov]] | |- | style='text-align:right'| 1722 | [[Файл:Trofimuk A.A.jpg|center|128px]] | [[Андрей Трофимук]] | data-sort-value="1911" | 1911-08-03 | [[Федзькавичы|Федзкавичы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q520549|геолог]]'' | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Andrey Trofimuk|Andrey Trofimuk]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-24 |- | style='text-align:right'| 1723 | [[Файл:Andrey Turchak.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4466480|Андрей Турчак]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-20 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Andrey Turchak|Andrey Turchak]] | |- | style='text-align:right'| 1724 | | ''[[:d:Q62713665|Андрианов, Валерий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-11-17 | | | | | | data-sort-value="1999" | 1999-04-17 |- | style='text-align:right'| 1725 | [[Файл:Anton Siluanov (2019-09-25).jpg|center|128px]] | [[Антон Силуанов]] | data-sort-value="1963" | 1963-04-12 | [[Мәскәү]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[:commons:Category:Anton Siluanov|Anton Siluanov]] | |- | style='text-align:right'| 1726 | | ''[[:d:Q112147311|Антонов Юрий Яковлевич]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-11 | [[Пермь]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 1727 | [[Файл:Аристов Сергей Алексеевич на открытии реконструированного участка Колы.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60695264|Аристов, Сергей Алексеевич]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-25 | ''[[:d:Q105582978|Обабково]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Aristov|Sergey Aristov]] | data-sort-value="2018" | 2018-12-30 |- | style='text-align:right'| 1728 | [[Файл:Аркадий Георгиевич Баскаев.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4079008|Аркадий Баскаев]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-08-12 | [[Бишкәк]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>[[Төньяк Кавказ эчке гаскәрләр хәрби институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Baskaev|Arkady Baskaev]] | |- | style='text-align:right'| 1729 | | [[Аркадий Воробьёв|Аркадий Никитич Воробьёв]] | data-sort-value="1924" | 1924-10-03 | [[Тәтеш]]<br/>''[[:d:Q3862887|Mordovo]]'' | | ''[[:d:Q13381376|авыл атлетикачы]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]''<br/>''[[:d:Q58825429|Olympic competitor]]''<br/>[[язучы]] | | | data-sort-value="2012" | 2012-12-22 |- | style='text-align:right'| 1730 | | [[Аркадий Пудовик]] | data-sort-value="1916" | 1916-03-15 | [[Чуел]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | data-sort-value="2006" | 2006-02-23 |- | style='text-align:right'| 1731 | [[Файл:Аркадий Георгиевич Шипунов опирается на Василия Александровича Стародубцева.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4524194|Аркадий Шипунов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-07 | [[Ливны]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q1783007|KBP Instrument Design Bureau]]'' | [[:commons:Category:Arkadij Georgijević Šipunov|Arkadij Georgijević Šipunov]] | data-sort-value="2013" | 2013-04-25 |- | style='text-align:right'| 1732 | [[Файл:Armen Dzigarkhanyan (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q471740|Армен Джигарханян]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-03 | [[Ереван]] | | ''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Armen Djigarkhanian|Armen Djigarkhanian]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-14 |- | style='text-align:right'| 1733 | [[Файл:Arthur Parfenčikov (15-02-2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4346170|Артур Парфенчиков]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-11-29 | [[Петрозаводск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Arthur Parfenčikov|Arthur Parfenčikov]] | |- | style='text-align:right'| 1734 | [[Файл:Chilingarov's 80th anniversary exhibition opening (2019-09-25) 03.jpg|center|128px]] | [[Артур Чилингаров]] | data-sort-value="1939" | 1939-09-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4146609|Адмирал С. О. Макаров исемендәге дәүләт диңгез академиясе]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q901402|географ]]''<br/>''[[:d:Q2732142|статистик]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3546255|океанолог]]''<br/>''[[:d:Q13382749|polar explorer]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Artur Chilingarov|Artur Chilingarov]] | data-sort-value="2024" | 2024-06-01 |- | style='text-align:right'| 1735 | | ''[[:d:Q112992651|Артур Шемайтис]]'' | data-sort-value="1967" | 1967 | | ''[[:d:Q4407751|Сергей Миронович Киров исемендәге Санкт-Петербург югары гомумгаскәр җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1736 | | ''[[:d:Q18235935|Артюхов Александр Викторович]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-07-20 | [[Җаек (шәһәр)|Җаек]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1737 | | ''[[:d:Q65031660|Артёмов, Николай Степанович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-05 | ''[[:d:Q21669966|Krutye Vyselki]]'' | | | | | data-sort-value="2001" | 2001-05-08 |- | style='text-align:right'| 1738 | [[Файл:Aslambek Aslahanov.jpg|center|128px]] | [[Асламбәк Аслаханов]] | data-sort-value="1942" | 1942-03-11 | ''[[:d:Q3906456|Novye Atagi]]'' | ''[[:d:Q56803|Харкау милли мәгарифбелем үнивирситите]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Aslambek Aslahanov|Aslambek Aslahanov]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-11 |- | style='text-align:right'| 1739 | | ''[[:d:Q112994624|Астрахов, Анатолий Константинович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-18 | [[Пушкино]] | | | | | data-sort-value="1999" | 1999-09-27 |- | style='text-align:right'| 1740 | | ''[[:d:Q18043950|Ахурбек Магометов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-30 | ''[[:d:Q4170919|Dur-Dur]]'' | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2025" | 2025-12-07 |- | style='text-align:right'| 1741 | [[Файл:Саркисов Ашот Аракелович 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4408631|Ашот Саркисов]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-01-30 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q4129767|Ф. Э. Дзержинский исемендәге югары хәрби-диңгез инженерлар укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q4411936|école supérieure d'ingénieur de la marine militaire de Sébastopol]]'' | [[:commons:Category:Ashot Sarkisov|Ashot Sarkisov]] | data-sort-value="2022" | 2022-10-17 |- | style='text-align:right'| 1742 | | ''[[:d:Q133797560|Бабкин, Валерий Вениаминович]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-29 | [[Кострома]] | | | | | data-sort-value="2024" | 2024-06-17 |- | style='text-align:right'| 1743 | | ''[[:d:Q54670193|Батанов, Геннадий Николаевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-22 | ''[[:d:Q1650873|Федоров районы]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 1744 | | ''[[:d:Q112989375|Белобрагин, Борис Андреевич]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-06-27 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q39055331|NPO Splav]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1745 | | ''[[:d:Q109493009|Бирюков, Александр Андреевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937 | [[Козельск]]<br/>''[[:d:Q1027484|Көнбатыш өлкә]]'' | | | | | data-sort-value="2018" | 2018 |- | style='text-align:right'| 1746 | | ''[[:d:Q130286562|Бирюков, Борис Константинович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-10-22 | [[Воронеж]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | ''[[:d:Q17307272|цирк артисты]]''<br/>''[[:d:Q8011071|animal trainer]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-08 |- | style='text-align:right'| 1747 | | ''[[:d:Q112992145|Блинов, Сергей Николаевич]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-11 | [[Симәй]]<br/>[[Казакъ Совет Социалистик Республикасы|Казакъ Cовет Социалистик Республикаcы]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1748 | | ''[[:d:Q4270984|Boris Lvov-Anokhin]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-10-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q943995|impresario]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | | data-sort-value="2000" | 2000-04-14 |- | style='text-align:right'| 1749 | | ''[[:d:Q131190557|Борис Борисович Кудряшов]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q63346063|geological surveying]]'' | | | data-sort-value="2002" | 2002-04-12 |- | style='text-align:right'| 1750 | | [[Борис Бункин]] | data-sort-value="1922" | 1922-07-16 | ''[[:d:Q21635358|Аксіньіна]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | ''[[:d:Q3704981|GSKB Almaz-Antey]]''<br/>''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 |- | style='text-align:right'| 1751 | [[Файл:Aquarium-band-1.jpg|center|128px]] | [[Борис Гребенщиков]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16711109|Faculty of Applied Mathematics - Control Processes, St. Petersburg State University]]''<br/>''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q2516866|нәшир]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q12374149|rock musician]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q1327329|multi-instrumentalist]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Grebenshchikov|Boris Grebenshchikov]] | |- | style='text-align:right'| 1752 | [[Файл:BGromov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q504137|Борис Громов]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-11-07 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Boris Gromov|Boris Gromov]] | |- | style='text-align:right'| 1753 | [[Файл:Борис Клюев 01 (07-12-2018) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4224302|Борис Клюев]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-07-13 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>[[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Boris Kluyev|Boris Kluyev]] | data-sort-value="2020" | 2020-09-01 |- | style='text-align:right'| 1754 | | [[Борис Королёв]] | data-sort-value="1909" | 1909-12-07 | [[Казан]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-02-26 |- | style='text-align:right'| 1755 | [[Файл:Lagutin BN.jpg|center|128px]] | [[Борис Лагутин]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086897|Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты]]'' | ''[[:d:Q11338576|боксчы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Lagutin|Boris Lagutin]] | data-sort-value="2022" | 2022-09-04 |- | style='text-align:right'| 1756 | | ''[[:d:Q893797|Борис Литвинов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-12 | [[Луганск]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-04-23 |- | style='text-align:right'| 1757 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2019-11-21) 14 (Boris Mayorov).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893608|Борис Майоров]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Boris Mayorov|Boris Mayorov]] | |- | style='text-align:right'| 1758 | [[Файл:2012-02-24 Борис Михайлов (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q367531|Борис Михайлов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-06 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Boris Mikhailov|Boris Mikhailov]] | |- | style='text-align:right'| 1759 | | [[Борис Семёнов]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-02 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q12119633|табиб-иммунолог]]'' | | | data-sort-value="2010" | 2010-12-15 |- | style='text-align:right'| 1760 | | [[Борис Ткаченко]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-27 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q4163203|Dnipro State Medical University]]'' | ''[[:d:Q2055046|физиолог]]'' | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201853|Эксперименталь медицина институты]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-09-03 |- | style='text-align:right'| 1761 | | ''[[:d:Q39391330|Борис Фёдорович Борин]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-06-26 | ''[[:d:Q14621107|Khotynitsy]]'' | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-22 |- | style='text-align:right'| 1762 | [[Файл:Boris Eifman 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q893688|Борис Эйфман]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-07-22<br/>1949 | [[Рубцовск]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Boris Eifman|Boris Eifman]] | |- | style='text-align:right'| 1763 | | ''[[:d:Q108360949|Борисенко, Алексей Андреевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-28 | ''[[:d:Q4169400|Dubovyky]]'' | ''[[:d:Q1989628|Олесь Һончар исемендәге Днепропетровск милли университеты]]'' | | ''[[:d:Q763402|Энергия]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-07-21 |- | style='text-align:right'| 1764 | [[Файл:Николай Брыкин (депутат).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28496580|Nikolay Brykin]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-25 | ''[[:d:Q16023588|Soldatskoe]]'' | ''[[:d:Q16708972|РФ ЭЭМ Тюмень хезмәткәрләр квалификациясен күтәрү институты]]''<br/>''[[:d:Q30257584|Institute of Law and Business]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolai Brykin|Nikolai Brykin]] | |- | style='text-align:right'| 1765 | [[Файл:Виктор Николаевич Бусловский.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55103366|Бусловский, Виктор Николаевич]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-07-19 | ''[[:d:Q2218638|Volokonovsky District]]'' | | | | [[:commons:Category:Viktor Buslovsky|Viktor Buslovsky]] | |- | style='text-align:right'| 1766 | [[Файл:Вадим Абдрашитов (19-09-2020) (cropped).png|center|128px]] | [[Вадим Габдерәшитов|Вадим Йосыф улы Габдерәшитов]] | data-sort-value="1945" | 1945-01-19 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3151770|Д. И. Менделеев исемендәге Россия химия-технология университеты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Vadim Abdrashitov|Vadim Abdrashitov]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-12 |- | style='text-align:right'| 1767 | | ''[[:d:Q4428703|Вадим Сомов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-22 | [[Краснокамск|Краснокам]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1768 | [[Файл:Valentin Gaft (mos.ru, cropped) 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1964037|Валентин Гафт]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | | [[:commons:Category:Valentin Gaft|Valentin Gaft]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-12 |- | style='text-align:right'| 1769 | | [[Валентин Семке]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-08 | ''[[:d:Q603482|Aleksandrovka]]'' | ''[[:d:Q3461622|Алтай дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4460389|Tomsk Center of the Russian Academy of Medical Sciences]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-03-15 |- | style='text-align:right'| 1770 | | ''[[:d:Q84720771|Валентин Фёдорович Пантелеев]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-07-18 | | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q1779650|инженер-конструктор]]'' | | | data-sort-value="2019" | 2019-11-18 |- | style='text-align:right'| 1771 | [[Файл:Valentin Yudashkin (2016-01-30).jpg|center|128px]] | [[Валентин Юдашкин]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-14 | ''[[:d:Q4076034|Bakovka]]'' | | ''[[:d:Q3610436|стилист]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q589298|баш мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q3501317|fashion designer]]'' | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]'' | [[:commons:Category:Valentin Abramovich Yudashkin|Valentin Abramovich Yudashkin]] | data-sort-value="2023" | 2023-05-02 |- | style='text-align:right'| 1772 | | [[Валентин Янин]] | data-sort-value="1929" | 1929-02-06 | [[Киров (Киров өлкәсе)|Киров]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | ''[[:d:Q4773904|антрополог]]''<br/>''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2004963|numismatist]]'' | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Valentin Lavrentievich Yanin|Valentin Lavrentievich Yanin]] | data-sort-value="2020" | 2020-02-02 |- | style='text-align:right'| 1773 | [[Файл:Валентина Матвиенко (17-03-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Валентина Матвиенко]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-07 | [[Шепетивка]] | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q4379628|провизор]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[губернатор]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Valentina Matviyenko|Valentina Matviyenko]] | |- | style='text-align:right'| 1774 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 07.jpg|center|128px]] | [[Валентина Терешкова]] | data-sort-value="1937" | 1937-03-06 | ''[[:d:Q1132498|Олы Масленниково]]'' | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]'' | [[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[офицер]] | ''[[:d:Q4538916|Ярославль шиналар заводы]]''<br/>''[[:d:Q4239585|Кызыл Перекоп комбинаты]]''<br/>''[[:d:Q269668|Восток-6]]''<br/>[[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>''[[:d:Q1643162|ССРБ Югары Советының Президиумы]]''<br/>''[[:d:Q3849241|Бөтенсоюз чит илләр белән мәдәни элемтәләр җәмгыяте]]''<br/>''[[:d:Q4538835|Ярославль өлкә думасы]]''<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Valentina Tereshkova|Valentina Tereshkova]] | |- | style='text-align:right'| 1775 | [[Файл:Valeriy Gazzaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q319517|Валери Газзаев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-08-07 | [[Владикавказ]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]] | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q628099|футбол тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Valeriy Gazzaev|Valeriy Gazzaev]] | |- | style='text-align:right'| 1776 | [[Файл:Valery Gergiev David Shankbone 2010.jpg|center|128px]] | [[Валерий Гергиев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1198887|music director]]'' | ''[[:d:Q693453|Munich Philharmonic]]''<br/>''[[:d:Q207028|Мария театры]]''<br/>''[[:d:Q3267972|Armenian Philharmonic Orchestra]]''<br/>''[[:d:Q2270779|Rotterdam Philharmonic Orchestra]]'' | [[:commons:Category:Valery Gergiev|Valery Gergiev]] | |- | style='text-align:right'| 1777 | | [[Валерий Грайфер]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-20 | [[Бакы]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-04-24 |- | style='text-align:right'| 1778 | [[Файл:Valery Zorkin official portrait.png|center|128px]] | ''[[:d:Q506261|Валерий Зорькин]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-02-18 | [[Константиновка (Октябрь районы)]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q584759|Россия Федерациясе Конституцион Мәхкәмәсе]]'' | [[:commons:Category:Valery Zorkin|Valery Zorkin]] | |- | style='text-align:right'| 1779 | [[Файл:Valery Kozlov 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226696|Валерий Козлов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-01-01 | ''[[:d:Q4235623|Рязань өлкәсе Михайловский районы Костыли авылы]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q6102478|Россия фәннәр академиясе хәбәрләре. Математика сериясе]]''<br/>''[[:d:Q2421092|"Квант" журналы]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Valery Kozlov (mathematician)|Valery Kozlov (mathematician)]] | |- | style='text-align:right'| 1780 | | ''[[:d:Q4235655|Валерий Костюк]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-26 | [[Запорожье]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1781 | | ''[[:d:Q41793699|Валерий Лаврентьевич Петухов]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-07-23 | [[Полоцк|Полатск]] | ''[[:d:Q4112332|Витебск дәүләт ветеринар медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q3126128|генетик]]'' | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1782 | [[Файл:Valery Limarenko (2019-01-24).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q60832553|Валерий Лимаренко]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-10-19 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Valery Limarenko|Valery Limarenko]] | |- | style='text-align:right'| 1783 | [[Файл:Миронченко В.Н.jpg|center|128px]] | [[Валерий Миронченко]] | data-sort-value="1950" | 1950-09-26 | [[Владикавказ]] | ''[[:d:Q25390998|Орджоникидзе югары гомумхәрби идарә укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | | | [[:commons:Category:Valery Mironchenko|Valery Mironchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1784 | | ''[[:d:Q28498152|Валерий Петрович Капашин]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-26 | ''[[:d:Q4400151|Runivshchina]]'' | ''[[:d:Q4114347|Радиацион, химик һәм биологик саклану һәм мөһәндис гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q103831705|Россия Федерациясе Каһарманы һәм Хезмәт Каһарманы генерал-лейтенант Игорь Анатольевич Кириллов исемендәге Сарытау югары хәрби радиацион, химик һәм биологик саклану инженер укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1785 | [[Файл:Сандриков валерий александрович 2004 сентябрь 067.jpg|center|128px]] | [[Валерий Сандриков]] | data-sort-value="1941" | 1941-10-24 | [[Күкболак (Келес районы)]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q19909105|Рәсәйнең Хирургия фәнни үзәге]]'' | [[:commons:Category:Valery Alexandrovich Sandrikov|Valery Alexandrovich Sandrikov]] | |- | style='text-align:right'| 1786 | [[Файл:Valeriy Fokin TASS Moscow 03-2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4491327|Валерий Фокин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-02-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Valery Fokin|Valery Fokin]] | |- | style='text-align:right'| 1787 | [[Файл:Chereshnev 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4512985|Валерий Черешнев]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-24 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4351496|Академик Е. А. Вагнер исемендәге Пермь дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q864503|биолог]]'' | [[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4476807|Россия фәннәр академиясенең Урал бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q30263813|Institute of Ecology and Genetics of Microorganisms]]''<br/>''[[:d:Q30266853|Institute of Immunology and Physiology]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Chereshnev|Valeriy Chereshnev]] | |- | style='text-align:right'| 1788 | [[Файл:VIChissov.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4516359|Валерий Чиссов]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-28 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304221|Moskovskiĭ nauchno-issledovatelʹskiĭ onkologicheskiĭ institut im. P.A. Gert͡sena]]'' | [[:commons:Category:Valery Chissov|Valery Chissov]] | |- | style='text-align:right'| 1789 | [[Файл:Valery Shantsev.jpg|center|128px]] | [[Валерий Шанцев]] | data-sort-value="1947" | 1947-06-29 | [[Кострома өлкәсе]] | ''[[:d:Q3272997|"Мәскәү радиотехника, электроника һәм автоматика институты" (МИРЭА) Россия технология университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Valery Shantsev|Valery Shantsev]] | |- | style='text-align:right'| 1790 | | ''[[:d:Q25390969|Валукин, Евгений Петрович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-07-01 |- | style='text-align:right'| 1791 | [[Файл:Vasily Yuryevich Golubev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4142298|Василий Голубев]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-30 | ''[[:d:Q4176499|Yermakovskaya]]'' | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vasily Yuryevich Golubev|Vasily Yuryevich Golubev]] | |- | style='text-align:right'| 1792 | | ''[[:d:Q4144165|Василий Горин]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | ''[[:d:Q4085855|Bessonovka]]'' | | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-04-04 |- | style='text-align:right'| 1793 | [[Файл:Livanov1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q362133|Василий Ливанов]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304033|Moscow Academic Art Liceum]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q266569|рәссам-мультипликатор]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q679912|Soyuzmultfilm]]'' | [[:commons:Category:Vasily Livanov|Vasily Livanov]] | |- | style='text-align:right'| 1794 | [[Файл:Vasily Likhachev.jpg|center|128px]] | [[Василий Лихачев]] | data-sort-value="1952" | 1952-01-05 | [[Түбән Новгород]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vasily Likhachev|Vasily Likhachev]] | data-sort-value="2019" | 2019-04-08 |- | style='text-align:right'| 1795 | | ''[[:d:Q30345049|Василий Сергеевич Чугуевский]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-20 | [[Кисловодск]] | [[М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты|Михаил Тимофеевич Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты]] | | | | data-sort-value="2002" | 2002-09-16 |- | style='text-align:right'| 1796 | [[Файл:Vasiliy Shestakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16720096|Василий Шестаков]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-04-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q6522615|Leningradsky Metallichesky Zavod]]'' | ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]''<br/>''[[:d:Q23927336|самбочы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | | [[:commons:Category:Vasiliy Shestakov|Vasiliy Shestakov]] | |- | style='text-align:right'| 1797 | [[Файл:Vagit Alekperov2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q451455|Вахит Галиәкбәров]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q724207|Азәрбайҗан дәүләт нефть һәм сәнәгать академиясе]]'' | [[эшкуар]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Vahid Alakbarov|Vahid Alakbarov]] | |- | style='text-align:right'| 1798 | [[Файл:Кондратьев Вениамин Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908443|Вениамин Кондратьев]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-01 | [[Прокопьевск]] | [[Кубан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Veniamin Kondratiev|Veniamin Kondratiev]] | |- | style='text-align:right'| 1799 | [[Файл:YakovlevVF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2559418|Вениамин Яковлев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-02-12 | [[Петухово (Курган өлкәсе)|Петухово]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>[[хокук белгече]] | ''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Veniamin Yakovlev|Veniamin Yakovlev]] | data-sort-value="2018" | 2018-07-24 |- | style='text-align:right'| 1800 | [[Файл:Vera Vasilieva 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4104731|Вера Васильева]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-30 | ''[[:d:Q19923634|Сухой Ручей]]'' | | ''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]'' | [[:commons:Category:Vera Vasileva|Vera Vasileva]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-08 |- | style='text-align:right'| 1801 | [[Файл:Vera Kuzmina.jpg|center|128px]] | [[Вера Кузьмина]] | data-sort-value="1923" | 1923-11-16 | [[Яншык-Норваш|Яншык-Нарваш]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | [[Чуаш дәүләт академия драма театры]] | [[:commons:Category:Vera Kuzmina|Vera Kuzmina]] | data-sort-value="2021" | 2021-10-22 |- | style='text-align:right'| 1802 | [[Файл:Skvortsova portret.jpeg|center|128px]] | [[Вероника Скворцова]] | data-sort-value="1960" | 1960-11-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q783906|невролог]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4481740|Федераль медицина һәм биология агентлыгы]]'' | [[:commons:Category:Veronika Skvortsova|Veronika Skvortsova]] | |- | style='text-align:right'| 1803 | [[Файл:Viktor Ahn Sochi 2014.jpg|center|128px]] | [[Виктор Ан]] | data-sort-value="1985" | 1985-11-23 | [[Seul|Сеул]] | ''[[:d:Q483744|Korea National Sport University]]''<br/>''[[:d:Q12604266|Shinmok High School]]'' | ''[[:d:Q18200514|кыска юлда тимераякта йөрүче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ahn|Viktor Ahn]] | |- | style='text-align:right'| 1804 | [[Файл:Виктор Афзалов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q121775432|Виктор Афзалов]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-06-09 | ''[[:d:Q6686892|Ukromne]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q102398759|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясенең Авиация маршалы Евгений Яковлевич Савицкий исемендәге Пушкин югары һава хөҗүменә каршы саклану радиоэлектроника укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2250766|Советлар Берлеге Маршалы Георгий Жуков исемендәге Хәрби һава-космос саклану академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Viktor Afzalov|Viktor Afzalov]] | |- | style='text-align:right'| 1805 | [[Файл:Vekselberg viktor feliksovich.jpg|center|128px]] | [[Виктор Вексельберг]] | data-sort-value="1957" | 1957-04-14 | [[Дрогобыч|Дроһобыч]] | | [[эшкуар]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q3243461|коллекционер]]''<br/>[[математик]] | | [[:commons:Category:Victor Vekselberg|Victor Vekselberg]] | |- | style='text-align:right'| 1806 | [[Файл:Viktor Zolotov (2023-10-16).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4193368|Виктор Золотов]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-27 | [[Саз (шәһәр)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q851436|тән сакчысы]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Zolotov|Viktor Zolotov]] | |- | style='text-align:right'| 1807 | [[Файл:Viktor Zubkov (2019-06-02) 02 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Виктор Зубков (1941)|Виктор Зубков]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-15 | ''[[:d:Q2598374|Свердловск өлкәсенең Кушва районындагы юкка чыккан Арбат бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1628690|Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Газпром]] | [[:commons:Category:Viktor Zubkov|Viktor Zubkov]] | |- | style='text-align:right'| 1808 | [[Файл:Виктор Иванов, 2014-01-20 2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2628220|Виктор Иванов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-12 | [[Бөек Новгород]] | ''[[:d:Q4407705|Профессор М. А. Бонч-Бруевич исемендәге Санкт-Петербург дәүләт телекоммуникацияләр университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ivanov|Viktor Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 1809 | [[Файл:Viktor Ishayev portrait (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43331|Виктор Ишаев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-16 | ''[[:d:Q27575071|Sergeyevka]]'' | ''[[:d:Q4325439|Себер дәүләт су транспорты университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Ishayev|Viktor Ishayev]] | |- | style='text-align:right'| 1810 | [[Файл:Viktor Korshunov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4234593|Виктор Коршунов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q4304131|Мәскәү драма театры]]''<br/>[[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | [[:commons:Category:Viktor Korshunov|Viktor Korshunov]] | data-sort-value="2015" | 2015-04-17 |- | style='text-align:right'| 1811 | [[Файл:Viktor Kress.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q444185|Виктор Кресс]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-16 | [[Кострома өлкәсе]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Viktor Kress|Viktor Kress]] | |- | style='text-align:right'| 1812 | [[Файл:Куликов Виктор Георгиевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48051|Виктор Куликов]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-07-05 | ''[[:d:Q18401857|Verkhnaya Lyubovsha]]'' | ''[[:d:Q30879268|Baku Higher Combined Arms Command School]]''<br/>''[[:d:Q4258105|Ленинград бронетанк гаскәре югары офицерлары мәктәбе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Georgiyevich Kulikov|Viktor Georgiyevich Kulikov]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-27 |- | style='text-align:right'| 1813 | [[Файл:V. I. Osipov.jpg|center|128px]] | [[Виктор Осипов]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-15 | ''[[:d:Q4324517|Novomikhaylovka]]'' | ''[[:d:Q4135693|МДУның геология факультеты]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201471|Е. М. Сергеев ис. РФА геоэкология институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1814 | [[Файл:Rashnikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1894128|Виктор Рашников]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-13 | [[Магнитогорск]] | [[Магнитогорск дәүләт техник университеты|Григорий Иванович Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техника универститеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Rashnikov|Viktor Rashnikov]] | |- | style='text-align:right'| 1815 | | ''[[:d:Q4403795|Виктор Савельев]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-24 | ''[[:d:Q4347404|Pakhotny Ugol]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-12-25 |- | style='text-align:right'| 1816 | [[Файл:Савиных Виктор Петрович (cropped).JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q431006|Виктор Савиных]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-03-07 | [[Березкины]] | [[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[Галәмче|космонавт]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q10497074|хәрби бортинженер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15895020|авиация инженеры]]''<br/>''[[:d:Q432425|бортинженер]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q763402|Энергия]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Savinykh|Viktor Savinykh]] | |- | style='text-align:right'| 1817 | [[Файл:Садовничий Виктор Антонович - ректор МГУ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622956|Виктор Садовничий]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-03 | ''[[:d:Q4238883|Краснопавливка]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Viktor Sadovnichiy|Viktor Sadovnichiy]] | |- | style='text-align:right'| 1818 | | [[Виктор Сурков]] | data-sort-value="1926" | 1926-07-12 | [[Зөя кантоны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4418276|Себер геология, геофизика һәм минераль чимал ФТИ]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-04-12 |- | style='text-align:right'| 1819 | [[Файл:Khristenko (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q317667|Виктор Христенко]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-08-28 | [[Чиләбе]] | ''[[:d:Q1777988|Көньяк Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4525119|high school No. 121 (Chelyabinsk)]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Borisovich Khristenko|Viktor Borisovich Khristenko]] | |- | style='text-align:right'| 1820 | [[Файл:ЧЕРНОМЫРДИН Виктор Степанович.jpg|center|128px]] | [[Виктор Черномырдин]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-09 | ''[[:d:Q2458112|Кара Отрог]]'' | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4304088|Мәскәү дәүләт ачык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Viktor Chernomyrdin|Viktor Chernomyrdin]] | data-sort-value="2010" | 2010-11-03 |- | style='text-align:right'| 1821 | | ''[[:d:Q21092062|Винокуров, Михаил Алексеевич]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-17 | ''[[:d:Q16016762|Знаменка]]'' | [[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1822 | [[Файл:Vitaly-vulf.jpg|center|128px]] | [[Виталий Вульф]] | data-sort-value="1930" | 1930-05-23 | [[Бакы]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q15462162|cultural historian]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q17337766|театраль тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220892|кинокритик]]''<br/>''[[:d:Q10379007|театр белгече]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q49210|Нью-Йорк университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201736|Institute of Sociology]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Vulf|Vitaly Vulf]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-13 |- | style='text-align:right'| 1823 | [[Файл:World association of Russian press talk (2014-12-25) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4197397|Виталий Игнатенко]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-19 | [[Сочи]] | ''[[:d:Q4480746|МДУның журналистика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Ignatenko|Vitaly Ignatenko]] | |- | style='text-align:right'| 1824 | [[Файл:Vitaly Mutko 2018.jpg|center|128px]] | [[Виталий Мутко]] | data-sort-value="1958" | 1958-12-08 | ''[[:d:Q4248399|Kurinskaya]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vitaly Mutko|Vitaly Mutko]] | |- | style='text-align:right'| 1825 | [[Файл:Vitaly Savelyev (2020-11-10).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4403799|Виталий Савельев]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-01-18 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Vitaly Savelyev|Vitaly Savelyev]] | |- | style='text-align:right'| 1826 | [[Файл:Vitaly Smirnov 2025.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4424623|Виталий Смирнов]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-14 | [[Хабарау|Хабаровск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q26481809|спорт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vitaly Smirnov|Vitaly Smirnov]] | |- | style='text-align:right'| 1827 | | ''[[:d:Q721148|Виталий Соломин]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-12-12 | [[Чита]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Vitaly Solomin|Vitaly Solomin]] | data-sort-value="2002" | 2002-05-27 |- | style='text-align:right'| 1828 | | ''[[:d:Q4481920|Виталий Федермессер]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-09-24 | [[Дүшәнбе]] | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | | data-sort-value="2008" | 2008-07-19 |- | style='text-align:right'| 1829 | | ''[[:d:Q120263269|Витковская, Антонина Петровна]]'' | data-sort-value="1924" | 1924 | | | ''[[:d:Q10873124|шахматчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1830 | [[Файл:AndreevVA.jpg|center|128px]] | [[Владимир Андреев (1930)|Владимир Андреев]] | data-sort-value="1930" | 1930-08-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1970338|М. Н. Ермолов ис. Мәскәү драма театры]]''<br/>''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Andreev|Vladimir Andreev]] | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 |- | style='text-align:right'| 1831 | [[Файл:Vladimir Arnold-1.jpg|center|128px]] | [[Владимир Арнольд]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-12 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q18663426|тополог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1546437|Париж-Дофин университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q221653|Утрехт университеты]]''<br/>''[[:d:Q118736|Мәскәү бәйсез университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Arnold|Vladimir Arnold]] | data-sort-value="2010" | 2010-06-03 |- | style='text-align:right'| 1832 | | ''[[:d:Q42295486|Владимир Белугин]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-30 | [[Санкт-Петербург]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-06-20 |- | style='text-align:right'| 1833 | [[Файл:Vladimir Bogdanov (2016-04-30).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4089235|Владимир Богданов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-28 | ''[[:d:Q28522893|Suyerka]]'' | ''[[:d:Q4467498|Төмән индустриаль университеты]]'' | [[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q680776|Surgutneftegas]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Leonidovich Bogdanov|Vladimir Leonidovich Bogdanov]] | |- | style='text-align:right'| 1834 | [[Файл:BrezhnevVA.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4096228|Владимир Брежнев]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-27 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]'' | | | [[:commons:Category:Vladimir Brezhnev|Vladimir Brezhnev]] | |- | style='text-align:right'| 1835 | [[Файл:2013-03-21 Vladimir Bulavin (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4098679|Владимир Булавин]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-11 | ''[[:d:Q4439493|Stanovoye]]'' | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Bulavin|Vladimir Bulavin]] | |- | style='text-align:right'| 1836 | [[Файл:Vladimir Vasilev in Dagestan (2018-07-19) 4 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Васильев (1949)|Владимир Васильев (депутат)]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-11 | [[Клин (шәһәр)|Клин]] | [[Мәскәү дәүләт юридик университеты]]<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Abdualievich Vasiliev|Vladimir Abdualievich Vasiliev]] | |- | style='text-align:right'| 1837 | | [[Владимир Виноградов (1921)|Владимир Виноградов]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-02 | [[Казан]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q17488363|economic historian]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4201615|РФА җәмгыять фәннәре буенча фәнни мәгълүмат институты]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-12-27 |- | style='text-align:right'| 1838 | [[Файл:Vladimir Vinokur at Laima Rendez Vous Jurmala 2017 (2).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2452298|Владимир Винокур]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-31 | [[Курск]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q736415|конферансье]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q4142200|КиВиН]]''<br/>''[[:d:Q4387538|Радионяня]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Vinokur|Vladimir Vinokur]] | |- | style='text-align:right'| 1839 | [[Файл:Vladimir Neroev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q47452996|Владимир Владимирович Нероев]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-09-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q19908572|Гельмгольц исемендәге Мәскәү күз авырулары фәнни-тикшеренү институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Neroev|Vladimir Neroev]] | |- | style='text-align:right'| 1840 | [[Файл:Vladimir Jabarov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q43429921|Владимир Джабаров]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-29 | [[Сәмәрканд]] | ''[[:d:Q3162985|Ислам Кәримов исемендәге Ташкент дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Jabarov|Vladimir Jabarov]] | |- | style='text-align:right'| 1841 | [[Файл:Vladimir Dolgikh 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2544308|Владимир Долгих]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-05 | [[Иланский|Илански]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q18576582|металлург]]''<br/>''[[:d:Q1607826|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[эшкуар]] | ''[[:d:Q4327355|Авраамий Павлович Завенягин исемендәге Норильск тау-металлургия комбинаты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Dolgikh|Vladimir Dolgikh]] | data-sort-value="2020" | 2020-10-08 |- | style='text-align:right'| 1842 | | [[Владимир Егоров]] | data-sort-value="1947" | 1947-10-30 | [[Канаш (шәһәр)|Канаш]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 1843 | [[Файл:Vladimir Zhirinovsky - Ldpr.ru (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Жириновский]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-25 | [[Алматы]] | ''[[:d:Q4201451|Көнчыгыш телләре университеты]]''<br/>''[[:d:Q4475845|Марксизм-ленинизм университеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]''<br/>''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zhirinovsky|Vladimir Zhirinovsky]] | data-sort-value="2022" | 2022-04-06 |- | style='text-align:right'| 1844 | [[Файл:Vladimir Zakharov 2003.jpg|center|128px]] | [[Владимир Захаров (1939)]] | data-sort-value="1939" | 1939-08-01 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q503419|Аризона университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Zakharov|Vladimir Zakharov]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-20 |- | style='text-align:right'| 1845 | [[Файл:Vladimir Zeldin in Kremlin 21 May 2015-2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q472024|Владимир Зельдин]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-01-28<br/>1914-02-21 | [[Мичуринск]] | | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2944360|centenarian]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Zeldin|Vladimir Zeldin]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-31 |- | style='text-align:right'| 1846 | [[Файл:V.G. Kadyshevsky in New Delhi on October 24, 2008.jpg|center|128px]] | [[Владимир Кадышевский]] | data-sort-value="1937" | 1937-05-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]''<br/>''[[:d:Q16742096|төшче галим]]'' | ''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Kadyshevsky|Vladimir Kadyshevsky]] | data-sort-value="2014" | 2014-09-24 |- | style='text-align:right'| 1847 | [[Файл:Vladimir Igorevich Kozhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226351|Владимир Кожин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-28 | [[Троицк (Чиләбе өлкәсе)|Троицк]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Kozhin|Vladimir Kozhin]] | |- | style='text-align:right'| 1848 | | ''[[:d:Q4227759|Владимир Колесников]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-14 | [[Гудаута]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | | |- | style='text-align:right'| 1849 | [[Файл:Владимир Колокольцев (cropped).jpg|center|128px]] | [[Владимир Колокольцев]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-11 | [[Түбән Ламу|Түбән Ломов]] | ''[[:d:Q4407685|Россия милли гвардия гаскәренең Санкт-Петербург хәрби институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kolokoltsev|Vladimir Kolokoltsev]] | |- | style='text-align:right'| 1850 | [[Файл:Vladimir Kopelev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15069410|Владимир Копелев]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-05-23 | ''[[:d:Q2652141|Luhyny]]'' | | ''[[:d:Q811122|төзүче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kopelev|Vladimir Kopelev]] | |- | style='text-align:right'| 1851 | [[Файл:Vladimir Korolev (cropped, 2016).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q404286|Владимир Королёв]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-02-01 | ''[[:d:Q368518|Kashinsky District]]'' | ''[[:d:Q4407686|Санкт-Петербург хәрби-диңгез институты]]''<br/>''[[:d:Q1297796|Советлар Союзы Флоты адмиралы Николай Герасимович Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгез академиясе]]'' | [[Адмирал]] | | [[:commons:Category:Vladimir Korolev (admiral)|Vladimir Korolev (admiral)]] | |- | style='text-align:right'| 1852 | | ''[[:d:Q4245979|Владимир Кулаков]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-12 | ''[[:d:Q1695256|Podolsky District]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-02-10 |- | style='text-align:right'| 1853 | [[Файл:Kurilov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4248334|Владимир Курилов]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-05-25 | [[Троицкое (Диңгез буе крае)|Троицкое]] | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1854 | [[Файл:Admiral of the fleet Vladimir Ivanovich Kuroyedov1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q525224|Владимир Куроедов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-09-05 | | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4458747|Тын океан хәрби-диңгез институты]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Kuroyedov|Vladimir Kuroyedov]] | data-sort-value="2026" | 2026-02-05 |- | style='text-align:right'| 1855 | [[Файл:Vladimir Stefanovich Litvinenko 2017.jpg|center|128px]] | [[Владимир Литвиненко]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-14 | [[Краснодар крае]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q18524075|тау инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Litvinenko|Vladimir Litvinenko]] | |- | style='text-align:right'| 1856 | [[Файл:Vladimir Lukin.jpg|center|128px]] | [[Владимир Лукин]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-13 | [[Омск]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]''<br/>''[[:d:Q4344898|Russian Paralympic Committee]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Lukin|Vladimir Lukin]] | |- | style='text-align:right'| 1857 | [[Файл:Vvmalanin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4276546|Владимир Маланин]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-30 | ''[[:d:Q28527113|Сылвенск]]'' | ''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]'' | ''[[:d:Q6804564|механика белгече]]''<br/>[[менеджер]]<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q15255416|Faculty of Mechanics and Mathematics of Perm State National Research University]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Malanin|Vladimir Malanin]] | |- | style='text-align:right'| 1858 | [[Файл:Vladimir Malyshev 2011-11-21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4279291|Владимир Малышев]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-11-11 | ''[[:d:Q4324933|Novopetrovskoe]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q4220878|кино белгече]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Sergeevich Malyshev|Vladimir Sergeevich Malyshev]] | |- | style='text-align:right'| 1859 | [[Файл:Vladimir Mau 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4285526|Владимир Мау]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-12-29 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[:commons:Category:Vladimir Mau|Vladimir Mau]] | |- | style='text-align:right'| 1860 | [[Файл:Владимир Меньшов 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q726105|Владимир Меньшов]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-09-17 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Menshov|Vladimir Menshov]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-05 |- | style='text-align:right'| 1861 | [[Файл:Vladimir Minin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4294229|Владимир Минин]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 1862 | [[Файл:Vladimir Naumov2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2360791|Владимир Наумов]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-06 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Naumov|Vladimir Naumov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-29 |- | style='text-align:right'| 1863 | | ''[[:d:Q111704043|Владимир Никифорович Смуглиенко]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-03-16 | [[Ставрополь]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q4439026|Ставрополь дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1864 | | ''[[:d:Q55106202|Владимир Николаевич Шабалин]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-12 | [[Алтай крае]] | ''[[:d:Q1056886|Питырбур дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1865 | [[Файл:2021 Vladimir Potanin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739315|Владимир Потанин]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-01-03 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Potanin|Vladimir Potanin]] | |- | style='text-align:right'| 1866 | [[Файл:Proni4ev2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1346545|Владимир Проничев]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-03-01 | [[Мелитополь]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Pronichev|Vladimir Pronichev]] | |- | style='text-align:right'| 1867 | | ''[[:d:Q30345724|Владимир Пялов]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-02-28 | [[Кош-Агач]]<br/>''[[:d:Q663124|Kosh-Agachsky District]]''<br/>''[[:d:Q2795209|Ойрат автономияле өлкәсе]]''<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="2017" | 2017-02-24 |- | style='text-align:right'| 1868 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2024-12-12) 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983851|Владимир Ресин]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-21 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q63755054|төзелеш подрядчигы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Resin|Vladimir Resin]] | |- | style='text-align:right'| 1869 | [[Файл:Vladimir Borisovich Rushailo.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1376668|Владимир Рушайло]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-07-28 | [[Моршанск]] | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Borisovich Rushailo|Vladimir Borisovich Rushailo]] | |- | style='text-align:right'| 1870 | | [[Владимир Симоненко]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1871 | [[Файл:Rustem Khamitov and Vladimir Spivakov (2014-10-14) 10.jpg|center|128px]] | [[Владимир Спиваков]] | data-sort-value="1944" | 1944-09-12 | [[Уфа]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Spivakov|Vladimir Spivakov]] | |- | style='text-align:right'| 1872 | [[Файл:Vladimir Starodubov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4440220|Владимир Стародубов]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-17 | ''[[:d:Q4239542|Krasny Oktyabr, Kurgan Oblast]]'' | [[Урал дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Starodubov|Vladimir Starodubov]] | |- | style='text-align:right'| 1873 | [[Файл:Vladimir Uyba (2019-09-13) cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56308410|Владимир Уйба]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-04 | [[Омск]] | [[Урал дәүләт медицина университеты]]<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Uyba|Vladimir Uyba]] | |- | style='text-align:right'| 1874 | [[Файл:RIAN archive 628836 Prosecutor General Vladimir Ustinov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1138430|Владимир Устинов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-25 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4314896|Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Ustinov|Vladimir Ustinov]] | |- | style='text-align:right'| 1875 | [[Файл:Vladimir Fedoseev M2017-05.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q692153|Владимир Федосеев]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-05 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]]<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Fedoseyev|Vladimir Fedoseyev]] | |- | style='text-align:right'| 1876 | [[Файл:Vladimir Filippov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2636066|Владимир Филиппов]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-04-15<br/>1951 | [[Урюпинск]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]]<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]] | [[Россия халыклар дуслыгы университеты]] | [[:commons:Category:Vladimir Filippov|Vladimir Filippov]] | |- | style='text-align:right'| 1877 | [[Файл:Rustam Minnikhanov with generals (2008-06-20) 05.jpg|center|128px]] | [[Владимир Филиппов (1955)|Владимир Филиппов]] | data-sort-value="1955" | 1955-09-01 | [[Уфа]] | | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Vladimir Filippov (general)|Vladimir Filippov (general)]] | |- | style='text-align:right'| 1878 | | ''[[:d:Q4485050|Владимир Фисинин]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-20 | ''[[:d:Q258072|Lyubinsky District]]'' | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Fisinin|Vladimir Fisinin]] | |- | style='text-align:right'| 1879 | [[Файл:Science talk (2016-04-27) 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2587259|Владимир Фортов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-23 | [[Ногинск]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]'' | ''[[:d:Q4330436|Россия фәннәр академиясенең Югары температуралар берләшкән институты]]''<br/>''[[:d:Q4201689|Россия фәннәр академиясенең Химия физикасы мәсьәләләре институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>[[Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды|Русия фундаменталь тикшеренүләр фонды]]<br/>''[[:d:Q25383155|Россия фәннәр академиясенең энергетика, машина төзелеше, механика һәм идарә процесслары бүлеге]]''<br/>''[[:d:Q15751150|Югары температуралар җылылык физикасы]]''<br/>''[[:d:Q1888743|Физик фәннәр уңышлары]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q254096|Фәннәр академиясе докладлары]]''<br/>''[[:d:Q4109632|Россия фәннәр академиясе хәбәрчесе]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Fortov|Vladimir Fortov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-29 |- | style='text-align:right'| 1880 | [[Файл:Vladimir Chagin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q266930|Владимир Чагин]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-01-05 | [[Нытва]] | | ''[[:d:Q56433160|truck racing driver]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Chagin (driver)|Vladimir Chagin (driver)]] | |- | style='text-align:right'| 1881 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Vladimir Chirkin (2012-02-07) 06.jpg|center|128px]] | [[Владимир Чиркин]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-12 | [[Хәсәүйорт]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>[[Казан Суворов хәрби училищесы|Казан Суворов хәрби укуханәсе]] | | | [[:commons:Category:Vladimir Chirkin|Vladimir Chirkin]] | |- | style='text-align:right'| 1882 | [[Файл:Vladimir Chub.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4587011|Владимир Чуб]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-24 | [[Пинск]] | ''[[:d:Q1628775|Санкт-Петербург дәүләт су коммуникацияләре университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Chub|Vladimir Chub]] | |- | style='text-align:right'| 1883 | [[Файл:Vladimir Nikolayevich Shevchenko 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4522057|Владимир Шевченко]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-09 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Vladimir Nikolayevich Shevchenko|Vladimir Nikolayevich Shevchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1884 | [[Файл:В. Н. Щелкачёв.jpg|center|128px]] | [[Владимир Щелкачёв]] | data-sort-value="1907" | 1907-11-03 | [[Владикавказ]] | | [[галим]] | | [[:commons:Category:Vladimir Schelkachev|Vladimir Schelkachev]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-13 |- | style='text-align:right'| 1885 | [[Файл:Vladimir Etush 2000 portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2545982|Владимир Этуш]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Vladimir Etush|Vladimir Etush]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-09 |- | style='text-align:right'| 1886 | [[Файл:Vladimir Yakushev kremlin.jpg|center|128px]] | [[Владимир Якушев]] | data-sort-value="1968" | 1968-06-14 | [[Нефтекама|Нифтикам]] | ''[[:d:Q13419624|Төмән дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Yakushev|Vladimir Yakushev]] | |- | style='text-align:right'| 1887 | | ''[[:d:Q28495510|Владислав Анатольевич Андронов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-24 | | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2014" | 2014-10-29 |- | style='text-align:right'| 1888 | [[Файл:Vladislav Tretiak.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q316864|Владислав Третьяк]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-25 | ''[[:d:Q4337190|Orudyevo]]'' | ''[[:d:Q4303891|Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Vladislav Tretiak|Vladislav Tretiak]] | |- | style='text-align:right'| 1889 | [[Файл:2020 год, Народный артист СССР Владислав Чернушенко на сцене СПб Капеллы.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4514216|Владислав Чернушенко]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q1076502|хор дирижёры]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q586283|Санкт-Петербург дәүләт академия капелласы]]'' | [[:commons:Category:Vladislav Chernushenko|Vladislav Chernushenko]] | data-sort-value="2026" | 2026-01-27 |- | style='text-align:right'| 1890 | | ''[[:d:Q109406558|Ворожцов, Борис Иванович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-19 | [[Щучинск]]<br/>''[[:d:Q1953351|Shchuchyn district]]''<br/>''[[:d:Q4361562|Petropavlovsk Okrug]]'' | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | | ''[[:d:Q3701429|Иван Иванович Ползунов исемендәге Алтай дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201686|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Химия-энергетика технологияләре мәсьәләләре институты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-04-01 |- | style='text-align:right'| 1891 | [[Файл:Mikhail Voronin 1966.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1362856|Mikhail Voronin]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-26 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Voronin|Mikhail Voronin]] | data-sort-value="2004" | 2004-05-22 |- | style='text-align:right'| 1892 | | [[Вячеслав Алемасов]] | data-sort-value="1923" | 1923-07-11 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Alemasov|Vyacheslav Alemasov]] | data-sort-value="2006" | 2006-06-15 |- | style='text-align:right'| 1893 | [[Файл:Vyacheslav Volodin (15-01-2024).jpg|center|128px]] | [[Вячеслав Володин]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-04 | ''[[:d:Q4061836|Саратов өлкәсенең Хвалынск районы Алексеевка бистәсе]]'' | [[Николай Иванович Вавилов исемендәге Сарытау дәүләт генетика, биотехнология һәм инженерия университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16694417|Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Санкт-Петербург университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4366447|П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Volodin|Vyacheslav Volodin]] | |- | style='text-align:right'| 1894 | [[Файл:Slava Zaitsev (1).jpg|center|128px]] | [[Вячеслав Зайцев]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-02 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]'' | ''[[:d:Q1323191|костюмнар буенча рәссам]]''<br/>''[[:d:Q2034021|dressmaker]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2707485|сәхнә бизәүче]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q3501317|fashion designer]]''<br/>''[[:d:Q2962070|куючы-рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]''<br/>''[[:d:Q483501|сәнгатькәр]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Slava Zaitsev|Slava Zaitsev]] | data-sort-value="2023" | 2023-04-30 |- | style='text-align:right'| 1895 | [[Файл:Vyacheslav Lebedev official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q13632114|Вячеслав Лебедев]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-08-14 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q16533|хөкемче]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Vyacheslav Lebedev|Vyacheslav Lebedev]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-23 |- | style='text-align:right'| 1896 | | ''[[:d:Q4279689|Вячеслав Маляров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-01-10 | [[Балакау]] | ''[[:d:Q15846190|Smolensk State University of Sports]]'' | ''[[:d:Q4028259|103rd Guards Airborne Division]]'' | ''[[:d:Q294405|Alpha Group]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 1897 | [[Файл:2010-12-02 Вячеслав Позгалев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q1958500|Вячеслав Позгалёв]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-15 | [[Пхеньян]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Vyacheslav Pozgalev|Vyacheslav Pozgalev]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-25 |- | style='text-align:right'| 1898 | [[Файл:Starshinov 2011.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q1338117|Вячеслав Старшинов]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Vyacheslav Starshinov|Vyacheslav Starshinov]] | |- | style='text-align:right'| 1899 | [[Файл:Vyacheslav Timchenko (politician; 2018-10-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28853840|Вячеслав Тимченко]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-11-20 | [[Яңа Шахтинск]] | ''[[:d:Q1751487|Көньяк Россия дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vyacheslav Timchenko (politician)|Vyacheslav Timchenko (politician)]] | |- | style='text-align:right'| 1900 | [[Файл:Viacheslav Fetisov 2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q553302|Вячеслав Фетисов]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-04-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q30879389|Хәрби физик мәдәният институты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>[[ЦСКА (хоккей клубы, Мәскәү)|ЦСКА]]<br/>''[[:d:Q192081|Нью-Җерси Девилз]]''<br/>''[[:d:Q194116|Detroit Red Wings]]'' | [[:commons:Category:Viacheslav Fetisov|Viacheslav Fetisov]] | |- | style='text-align:right'| 1901 | | ''[[:d:Q109485306|Гаврилин Борис Николаевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | ''[[:d:Q106527354|GosNIIP]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1902 | [[Файл:Galina Vishnevskaya.jpg|center|128px]] | [[Галина Вишневская (1926)|Галина Вишневская]] | data-sort-value="1926" | 1926-10-25 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q16678507|Николай Андреевич Римский-Корсаков исемендәге музыка мәктәбе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q864380|биограф]]''<br/>''[[:d:Q18939491|көндәлек авторы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Galina Vishnevskaya|Galina Vishnevskaya]] | data-sort-value="2012" | 2012-12-11 |- | style='text-align:right'| 1903 | [[Файл:Galina Voltchek 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124226|Галина Волчек]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]'' | [[:commons:Category:Galina Volchek|Galina Volchek]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-26 |- | style='text-align:right'| 1904 | [[Файл:Galina Gorohova.jpg|center|128px]] | [[Галина Горохова]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-31 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q13381863|кылычбаз]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Galina Gorohova|Galina Gorohova]] | |- | style='text-align:right'| 1905 | [[Файл:Galina Karelova senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4214910|Галина Карелова]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-29 | [[Түбән Саллы]] | [[Урал федераль университеты|Беренче Россия президенты Борис Николаевич Ельцин исемендәге Урал федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Galina Karelova|Galina Karelova]] | |- | style='text-align:right'| 1906 | [[Файл:Галина Польских на вручении премии Событие года.jpg|center|128px]] | [[Галина Польских]] | data-sort-value="1939" | 1939-11-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Galina Polskikh|Galina Polskikh]] | |- | style='text-align:right'| 1907 | | ''[[:d:Q124770839|Гальянов, Александр Павлович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-11-06 | [[Боровичи]] | [[Мурманск арктик университеты]] | | | | data-sort-value="2005" | 2005-03-18 |- | style='text-align:right'| 1908 | | ''[[:d:Q15066579|Гелий Жеребцов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-17 | [[Тайшет]] | [[Иркутск дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201727|Institute of Solar-Terrestrial Physics]]''<br/>''[[:d:Q1055243|Бурят дәүләт университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1909 | | ''[[:d:Q4098516|Геннадий Букаев]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-09-15 | [[Абдулла районы]] | | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1910 | [[Файл:Встреча Председателя Правительства РФ Михаила Мишустина с членами фракции КПРФ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q182452|Геннадий Зюганов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-06-26 | ''[[:d:Q3920895|Mymrino]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1978560|perennial candidate]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q7101513|Иван Сергеевич Тургенев исемендәге Орёл дәүләт университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе коммунистик фиркасе|Русия Федерациясе коммунистик фиркасе]] | [[:commons:Category:Gennady Zyuganov|Gennady Zyuganov]] | |- | style='text-align:right'| 1911 | [[Файл:Котельников Геннадий Петрович (2011).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4235951|Геннадий Котельников]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-11 | [[Пенза өлкәсе]] | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q4406401|Самара дәүләт медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Kotelnikov|Gennady Kotelnikov]] | |- | style='text-align:right'| 1912 | [[Файл:Gennady Mesyats.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4291469|Геннадий Месяц]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-02-29 | [[Кемерово]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1810862|П. Н. Лебедев исемендәге РФА Физика институты]]''<br/>''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Mesyats|Gennady Mesyats]] | |- | style='text-align:right'| 1913 | | [[Геннадий Оноприенко]] | data-sort-value="1937" | 1937-05-22 | [[Сызран]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q16678078|MONIKI]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-11-26 |- | style='text-align:right'| 1914 | [[Файл:Padalka.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q362998|Геннадий Падалка]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-06-21 | [[Краснодар]] | ''[[:d:Q4174242|Ейск югары хәрби авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | [[Роскосмос]] | [[:commons:Category:Gennady Padalka|Gennady Padalka]] | |- | style='text-align:right'| 1915 | | ''[[:d:Q108369704|Геннадий Петрович Хандорин]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-15 | [[Тум|Томск]] | | [[менеджер]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-08-07 |- | style='text-align:right'| 1916 | [[Файл:Rozhdestvensky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q437262|Геннадий Рождественский]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-05-04 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Gennady Rozhdestvensky|Gennady Rozhdestvensky]] | data-sort-value="2018" | 2018-06-16 |- | style='text-align:right'| 1917 | [[Файл:Gennadiy Romanenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4397070|Геннадий Романенко]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-12 | [[Тимашёвск]] | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | ''[[:d:Q133965|Кубан дәүләт аграр университеты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Romanenko|Gennady Romanenko]] | |- | style='text-align:right'| 1918 | [[Файл:Геннадий Викторович Сакович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4405436|Геннадий Сакович]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-04-13 | [[Чита]] | ''[[:d:Q742494|Томск дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]'' | ''[[:d:Q4481782|«Алтай» Федераль фәнни-җитештерү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4201686|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе Химия-энергетика технологияләре мәсьәләләре институты]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sakovich|Gennady Sakovich]] | |- | style='text-align:right'| 1919 | [[Файл:Health talk (2024-03-27) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19908720|Геннадий Сухих]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-05-04 | [[Ырынбур]] | ''[[:d:Q4336165|Ырынбур дәүләт медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q71135051|патофизиолог]]'' | ''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Gennady Sukhikh|Gennady Sukhikh]] | |- | style='text-align:right'| 1920 | [[Файл:Gennady Troshev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1377638|Геннадий Трошев]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-14 | [[Берлин]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Troshev|Gennady Troshev]] | data-sort-value="2008" | 2008-09-14 |- | style='text-align:right'| 1921 | [[Файл:Первый президент РЖД Геннадий Фадеев.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q13503320|Геннадий Фадеев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-04-10 | [[Шимановск]] | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gennadiy Fadeev|Gennadiy Fadeev]] | |- | style='text-align:right'| 1922 | [[Файл:Khazanov26.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1944158|Геннадий Хазанов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q62018260|Дәүләт цирк һәм эстрада сәнгате укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10774753|эстрада артисты]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q18545066|стендап-комик]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q1148872|пародист]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q98925420|Шаяннар һәм тапкырлар клубы уенчысы]]'' | ''[[:d:Q4304090|Мәскәү дәүләт эстрада театры]]'' | [[:commons:Category:Gennady Khazanov|Gennady Khazanov]] | |- | style='text-align:right'| 1923 | [[Файл:Meeting with St. Petersburg historians and libraries (2015-08-31) 09.jpg|center|128px]] | [[Георгий Вилинбахов]] | data-sort-value="1949" | 1949-04-13 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4204527|Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q516463|һиральдис]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Georgy Vilinbakhov|Georgy Vilinbakhov]] | |- | style='text-align:right'| 1924 | | ''[[:d:Q15065304|Георгий Георгиев]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-02-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4201612|РФА молекуляр биология институты]]''<br/>''[[:d:Q4201425|Institute of Gene Biology]]'' | | |- | style='text-align:right'| 1925 | | ''[[:d:Q42295394|Георгий Дамбаев]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-18 | ''[[:d:Q606857|Кәхта районы]]'' | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | [[галим]] | [[Себер дәүләт медицина университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 1926 | [[Файл:ZhzhonovG.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1509265|Георгий Жжёнов]]'' | data-sort-value="1915" | 1915-03-09 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q6673651|әдәбиятче]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Georgiy Zhzhonov|Georgiy Zhzhonov]] | data-sort-value="2005" | 2005-12-08 |- | style='text-align:right'| 1927 | | ''[[:d:Q98239964|Георгий Константинович Лобус]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-01-30 | ''[[:d:Q2708324|Starodubsky District]]'' | | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q131512|фермер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1928 | | [[Георгий Натансон]] | data-sort-value="1921" | 1921-05-23 | [[Казан]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-17 |- | style='text-align:right'| 1929 | [[Файл:Georgy Poltavchenko 2014 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983514|Георгий Полтавченко]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-02-24 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Georgy Sergeyevich Poltavchenko|Georgy Sergeyevich Poltavchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1930 | [[Файл:Georgy Tolstoy at Jurist of Year-2012 01.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459933|Георгий Толстой]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]'' | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | [[:commons:Category:Georgy Tolstoy|Georgy Tolstoy]] | data-sort-value="2025" | 2025-11-10 |- | style='text-align:right'| 1931 | [[Файл:Герман Греф (26-10-2021).jpg|center|128px]] | [[Һерман Греф|Герман Греф]] | data-sort-value="1964" | 1964-02-08 | [[Панфилов (Павлодар өлкәсе)]] | [[Ф.М. Достоевский исемендәге Омск дәүләт университеты|Омск дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Сбербанк]] | [[:commons:Category:German Oskarovich Gref|German Oskarovich Gref]] | |- | style='text-align:right'| 1932 | | ''[[:d:Q24935678|Глеб Ильенко]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-27 | [[Санкт-Петербург]] | | | | | data-sort-value="2007" | 2007-03-23 |- | style='text-align:right'| 1933 | [[Файл:Gleb Nikitin official photo 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q19910481|Глеб Никитин]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-08-24 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Gleb Nikitin|Gleb Nikitin]] | |- | style='text-align:right'| 1934 | | ''[[:d:Q60831227|Глинкин, Лев Ильич]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-08-10 | [[Новосиль]] | | [[инженер]] | | | |- | style='text-align:right'| 1935 | | ''[[:d:Q112993176|Гоев, Александр Иванович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-28 | [[Славгарад|Слауһарад]] | ''[[:d:Q3918587|Беларусь-Россия университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-11-08 |- | style='text-align:right'| 1936 | [[Файл:Голубев Михаил Михайлович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97659991|Голубев, Михаил Михайлович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-09-12 | ''[[:d:Q18771079|Volokolam]]'' | ''[[:d:Q4318621|Нижгар ил авыл хуҗалыгы әкәдимиясе]]'' | | | [[:commons:Category:Mikhail Mikhailovich Golubev|Mikhail Mikhailovich Golubev]] | |- | style='text-align:right'| 1937 | [[Файл:Gurbanguly Berdimuhamedov on July 16, 2025.jpg|center|128px]] | [[Горбангулы Бәрдемөхәммәдов]] | data-sort-value="1957" | 1957-06-29 | ''[[:d:Q13367422|Бабарап]]'' | ''[[:d:Q4146865|Myrat Garryyev State Medical University of Turkmenistan]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q27349|стоматолог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | | [[:commons:Category:Gurbanguly Berdimuhamedow|Gurbanguly Berdimuhamedow]] | |- | style='text-align:right'| 1938 | | ''[[:d:Q109487340|Городничев, Юрий Петрович]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-31 | | | | | | data-sort-value="2014" | 2014-10-06 |- | style='text-align:right'| 1939 | | ''[[:d:Q112994381|Горшков, Борис Львович]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-04-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q762707|luthier]]''<br/>''[[:d:Q2145981|реставратор]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-11-25 |- | style='text-align:right'| 1940 | [[Файл:Виктор Григорьевич Григоренко.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109492960|Григоренко, Виктор Григорьевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-07-04 | ''[[:d:Q4060033|Aksyonovo-Zilovskoye]]'' | ''[[:d:Q4154244|Ерак Көнчыгыш дәүләт тимер юллар университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Viktor Grigorenko|Viktor Grigorenko]] | data-sort-value="2013" | 2013-06-19 |- | style='text-align:right'| 1941 | [[Файл:Grigory Karasin official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4214210|Григорий Карасин]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2782141|Мәскәү дәүләт университетының Азия һәм Африка илләре институты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Karasin|Grigory Karasin]] | |- | style='text-align:right'| 1942 | [[Файл:Grigory Rapota 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q370422|Григорий Рапота]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q881836|хәрби резерв офицеры]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Grigory Rapota|Grigory Rapota]] | |- | style='text-align:right'| 1943 | [[Файл:Академик Гурий Иванович Марчук на юбилее ФЭИ.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q574605|Гурий Марчук]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-08 | ''[[:d:Q18796115|Petrokhersonets]]'' | ''[[:d:Q4284716|Питырбур дәүләт университетының математика-механика институты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Эшче-крестьян Кызыл Армиясе|Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре]]<br/>''[[:d:Q4201781|A.M. Obukhov Institute of Atmospheric Physics RAS]]''<br/>''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201457|G. I. Marchuk Institute of Computational Mathematics]]''<br/>''[[:d:Q4201458|Institute of Computational Mathematics and Mathematical Geophysics]]''<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q120261760|Geofyzický ústav Akademie věd SSSR]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]'' | [[:commons:Category:Gury Marchuk|Gury Marchuk]] | data-sort-value="2013" | 2013-03-24 |- | style='text-align:right'| 1944 | | ''[[:d:Q109490977|Гурко, Олег Викторович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-15 | [[Екатеринбург]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | | | | data-sort-value="2012" | 2012-04-27 |- | style='text-align:right'| 1945 | | ''[[:d:Q131305858|Давыденко, Михаил Алексеевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-08 | ''[[:d:Q4236116|Kotlyarevskaya]]'' | | | | | data-sort-value="2015" | 2015-12-27 |- | style='text-align:right'| 1946 | | [[Дементий Шмаринов]] | data-sort-value="1907" | 1907-04-29<br/>1907-05-12 | [[Казан]] | | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q1925963|рәссам-график]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999-08-30 |- | style='text-align:right'| 1947 | [[Файл:Denis Manturov (2020-06-10).jpg|center|128px]] | [[Денис Мантуров]] | data-sort-value="1969" | 1969-02-23 | [[Мурманск]] | ''[[:d:Q4430312|MSU Faculty of Sociology]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Denis Manturov|Denis Manturov]] | |- | style='text-align:right'| 1948 | [[Файл:Vladimir Putin at award ceremonies (2025-12-24) 28.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q739505|Денис Мацуев]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-06-11 | [[Иркутск]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | | [[:commons:Category:Denis Matsuev|Denis Matsuev]] | |- | style='text-align:right'| 1949 | | ''[[:d:Q4383357|Денис Пудовкин]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-08-13 | [[Ногинск]] | | ''[[:d:Q4335344|officer]]'' | ''[[:d:Q2350636|Vympel]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 1950 | | ''[[:d:Q127414235|Дмитриенко, Геннадий Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-14 | [[Күзнәй]] | ''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]''<br/>[[мэр]]<br/>[[профессор]] | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-31 |- | style='text-align:right'| 1951 | [[Файл:Dmitry Pumpyanskiy 2016.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4383713|Dmitry Pumpyansky]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-03-22 | [[Улан-Удэ]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Pumpyansky|Dmitry Pumpyansky]] | |- | style='text-align:right'| 1952 | [[Файл:Dmitriy Guberniev, opening of Slavianski Bazar 2014.jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Губерниев]] | data-sort-value="1974" | 1974-10-06 | [[Дрезна]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q1642960|pundit]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | | [[:commons:Category:Dmitriy Guberniev|Dmitriy Guberniev]] | |- | style='text-align:right'| 1953 | [[Файл:1st meeting of 8th State Duma 105.jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Кобылкин]] | data-sort-value="1971" | 1971-07-07 | [[Әстерхан]] | ''[[:d:Q4476703|Урал идарә институты]]''<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q12094958|геофизик]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Kobylkin|Dmitry Kobylkin]] | |- | style='text-align:right'| 1954 | [[Файл:Opening of Sputnik hub in Ethiopia 06 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4222062|Dmitry Kiselyov]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-04-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q270389|яңалыклар алып баручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q1685363|пропагандист]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]] | ''[[:d:Q15294742|Россия бүген]]'' | [[:commons:Category:Dmitry Konstantinovich Kiselyov|Dmitry Konstantinovich Kiselyov]] | |- | style='text-align:right'| 1955 | [[Файл:Dmitry Medvedev and Li Keqiang 20191101 (cropped-2).jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Медведев]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-14 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Medvedev|Dmitry Medvedev]] | |- | style='text-align:right'| 1956 | [[Файл:Dmitry Mikhailik 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15072670|Дмитрий Михайлик]]'' | data-sort-value="1920" | 1920-11-05 | ''[[:d:Q4311638|Nagirnivka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Dmitry Mikhailik|Dmitry Mikhailik]] | data-sort-value="2019" | 2019-01-11 |- | style='text-align:right'| 1957 | [[Файл:Shirkov D V.jpg|center|128px]] | [[Дмитрий Ширков]] | data-sort-value="1928" | 1928-03-03 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q19350898|физик-теоретик]]'' | ''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q259517|Берләшкән атом-төш тикшеренүләр институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201572|РФА СБ математика институты]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-01-23 |- | style='text-align:right'| 1958 | | ''[[:d:Q109487862|Доровских, Владимир Анатольевич]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-28 | ''[[:d:Q16016247|Umalta]]'' | ''[[:d:Q4064568|Амур дәүләт медицина академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-12-22 |- | style='text-align:right'| 1959 | [[Файл:Evgeniy Dronov (2018-04-25).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q55103785|Дронов, Евгений Анатольевич]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-10-20 | [[Тула]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Dronov|Evgeniy Dronov]] | |- | style='text-align:right'| 1960 | | ''[[:d:Q60694824|Дугаров, Даши-Нима Дугарович]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-04-27 | ''[[:d:Q18396481|Amitkhasha]]''<br/>''[[:d:Q516878|Aginsky District]]'' | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | | data-sort-value="2001" | 2001-11-23 |- | style='text-align:right'| 1961 | | ''[[:d:Q112147538|Дуев Вениамин Николаевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-14 | [[Еметкино]] | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-05-14 |- | style='text-align:right'| 1962 | [[Файл:Operative questions talk (2013-11-08) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q49646807|Дёгтев, Геннадий Валентинович]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-07-20 | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Gennady Degtyev|Gennady Degtyev]] | |- | style='text-align:right'| 1963 | | [[Евгений Воронин]] | data-sort-value="1938" | 1938-05-09 | [[Стәрлетамак]] | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | ''[[:d:Q15634281|вирусолог]]'' | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | | data-sort-value="2013" | 2013-07-27 |- | style='text-align:right'| 1964 | [[Файл:Gusev-Minnikhanov (2008-05-13) 04.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q51670815|Евгений Гусев]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-23 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Evgeny Ivanovich Gusev|Evgeny Ivanovich Gusev]] | |- | style='text-align:right'| 1965 | | ''[[:d:Q84723641|Евгений Иванович Вьюнов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-02-28 | ''[[:d:Q113992709|Ундол]]'' | ''[[:d:Q4304105|Мәскәү дәүләт приборлар төзелеше һәм информатика университеты]]'' | | ''[[:d:Q4056415|Автоприбор]]'' | | data-sort-value="2005" | 2005 |- | style='text-align:right'| 1966 | [[Файл:Каблов Е.Н..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4206703|Евгений Каблов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-02-14 | ''[[:d:Q4155456|Дачный (Теньгушеван кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q4398071|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Россия дәүләт технология университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4127502|All Russian Scientific Research Institute of Aviation Materials]]'' | [[:commons:Category:Evgeniy Kablov|Evgeniy Kablov]] | |- | style='text-align:right'| 1967 | [[Файл:Evgeny Murov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4308139|Евгений Муров]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-18 | [[Звенигород]] | ''[[:d:Q4407695|Санкт-Петербург дәүләт үсемлек полимерлары технологик университеты]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Evgeny Murov|Evgeny Murov]] | |- | style='text-align:right'| 1968 | | ''[[:d:Q51668651|Евгений Парфирьевич Арефьев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-11-20 | ''[[:d:Q4054991|Abramovka]]'' | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | | data-sort-value="2020" | 2020-12-04 |- | style='text-align:right'| 1969 | [[Файл:Евгений Пригожин (09-08-2016) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Евгений Пригожин]] | data-sort-value="1961" | 1961-06-01 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407665|Санкт-Петербург дәүләт химия-фармацевтика университеты]]''<br/>''[[:d:Q4407720|Saint Petersburg college of the Olympics reserve N. 1]]'' | ''[[:d:Q3427922|ристаратыр]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q273108|condottiero]]''<br/>''[[:d:Q178197|ялчы]]''<br/>''[[:d:Q16513769|innkeeper]]''<br/>''[[:d:Q644687|иллюстратор]]''<br/>''[[:d:Q377117|traiteur]]''<br/>''[[:d:Q25498281|hot dog vendor]]'' | ''[[:d:Q36597284|Wagner Group]]''<br/>''[[:d:Q49470109|Concord Management and Consulting]]'' | [[:commons:Category:Yevgeny Prigozhin|Yevgeny Prigozhin]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-23 |- | style='text-align:right'| 1970 | [[Файл:Evgeny Savchenko senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2445521|Евгений Савченко]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-04-08 | ''[[:d:Q986224|Krasnaya Yaruga]]'' | ''[[:d:Q4398063|Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]''<br/>''[[:d:Q21645815|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Көньяк Россия идарә институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Evgeny Savchenko|Evgeny Savchenko]] | |- | style='text-align:right'| 1971 | | ''[[:d:Q4418846|Евгений Сидоров]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-11 | [[Екатеринбург]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q4263842|әдәби тәнкыйтьче]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | | |- | style='text-align:right'| 1972 | [[Файл:Евгений Чазов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1981523|Евгений Чазов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q4315019|Александр Александрович Богомолец исемендәге Илкүләм медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q3264451|кардиолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeniy Chazov|Yevgeniy Chazov]] | data-sort-value="2021" | 2021-11-12 |- | style='text-align:right'| 1973 | | ''[[:d:Q4508639|Евгений Челышев]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]'' | ''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q19829999|культуролог]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q18524037|һинд телләре белгече]]''<br/>''[[:d:Q11499929|әдәбият белгече]]'' | ''[[:d:Q61750959|Military Institute of Foreign Languages]]''<br/>''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4339444|Division of Historical and Philological Sciences]]''<br/>''[[:d:Q4398097|Institute of Heritage]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-07-13 |- | style='text-align:right'| 1974 | [[Файл:Спицын Е.Ю.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q42737548|Evgeny Spitsyn]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-03-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[укытучы]] | | [[:commons:Category:Yevgeny Spitsyn|Yevgeny Spitsyn]] | |- | style='text-align:right'| 1975 | [[Файл:YasinE.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2041203|Евгений Ясин]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-05-07 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4331401|Odesa State Academy of Civil Engineering and Architecture]]''<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Yevgeny Yasin|Yevgeny Yasin]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-25 |- | style='text-align:right'| 1976 | [[Файл:Egor Stroev Predsedatel Soveta Federatsii.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1143350|Егор Строев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-25 | ''[[:d:Q2629861|Россия Федерациясенең Орёл өлкәсе Хотынец районы]]'' | ''[[:d:Q4298331|Мичуринск дәүләт аграр университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Yegor Stroyev|Yegor Stroyev]] | |- | style='text-align:right'| 1977 | [[Файл:Елена Исинбаев в Кремле.jpg|center|128px]] | [[Елена Исинбаева]] | data-sort-value="1982" | 1982-06-03 | [[Волгоград]] | ''[[:d:Q4122948|Волгоград дәүләт физик культура академиясе]]'' | ''[[:d:Q13464497|pole vaulter]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]''<br/>''[[:d:Q15986539|sports official]]'' | | [[:commons:Category:Yelena Isinbayeva|Yelena Isinbayeva]] | |- | style='text-align:right'| 1978 | [[Файл:Elena Obraztsova cropped.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q464791|Елена Образцова]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-07-07<br/>1937-07-07 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Elena Vasiliyevna Obraztsova|Elena Vasiliyevna Obraztsova]] | data-sort-value="2015" | 2015-01-12 |- | style='text-align:right'| 1979 | | ''[[:d:Q97660522|Ермаков, Валентин Филиппович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-02 | ''[[:d:Q4130574|Вёшанскі раён]]'' | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-21 |- | style='text-align:right'| 1980 | | ''[[:d:Q56307421|Ерохин, Михаил Никитьевич]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-16 | | | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 1981 | [[Файл:E.V.Basin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4078989|Ефим Басин]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-03 | ''[[:d:Q1965458|Россия Федерациясенең Смоленск өлкәсе Хиславичи шәһәр төрендәге бистәсе]]'' | ''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Efim Basin|Efim Basin]] | |- | style='text-align:right'| 1982 | [[Файл:Zhores Alferov April 2016.jpg|center|128px]] | [[Жорес Алфёров]] | data-sort-value="1930" | 1930-03-15 | [[Витебск]] | [[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>''[[:d:Q815268|Беларус милли техника университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | [[Россия фәннәр академиясе]]<br/>[[РФА Ж. И. Алферов исемендәге Санкт-Петербург милли тикшеренү академия университеты|Россия фәннәр академиясенең Жорес Иванович Алфёров исемендәге Санкт-Петербург академия университеты]] | [[:commons:Category:Zhores Alfyorov|Zhores Alfyorov]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-01 |- | style='text-align:right'| 1983 | | ''[[:d:Q97570520|Жуков, Сергей Анатольевич]]'' | data-sort-value="1973" | 1973-09-23 | [[Новосибирск]] | ''[[:d:Q1477512|Россия транспорт университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1984 | | ''[[:d:Q55104707|Жульев, Юрий Васильевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-08-02 | [[Аксай (Ростов өлкәсе)|Аксай]]<br/>[[Ростов өлкәсе]] | ''[[:d:Q4398527|Rostov Art School]]'' | [[укытучы]] | | | data-sort-value="2006" | 2006 |- | style='text-align:right'| 1985 | | ''[[:d:Q112193873|Западинский, Анатолий Борисович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-01-01 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 1986 | | [[Зара Долуханова]] | data-sort-value="1918" | 1918-03-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | ''[[:d:Q2373326|Yerevan Opera Theater]]''<br/>''[[:d:Q4303887|Moscow Philharmonic Society]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-12-04 |- | style='text-align:right'| 1987 | [[Файл:Заһир Исмәғилевкә һәйкәл.jpg|center|128px]] | [[Заһир Исмәгыйлев]] | data-sort-value="1916" | 1916-12-26 | [[Сәрмән]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Zagir Ismagilov|Zagir Ismagilov]] | data-sort-value="2003" | 2003-05-30 |- | style='text-align:right'| 1988 | | ''[[:d:Q70251987|Зеликов, Анатолий Яковлевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-07 | ''[[:d:Q19613852|Богдань]]'' | ''[[:d:Q137355|Воронеж дәүләт аграр университеты]]''<br/>[[Мәскәү югары фирка мәктәбе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 1989 | | ''[[:d:Q109485876|Земцов, Юрий Петрович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-19 | ''[[:d:Q4141881|Golovinscheno]]'' | [[Пенза дәүләт университеты]] | | | | data-sort-value="2021" | 2021-03-26 |- | style='text-align:right'| 1990 | [[Файл:Зинэтула Билялетдинов.jpeg|center|128px]] | [[Зиннәтулла Билалетдинов]] | data-sort-value="1955" | 1955-03-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q11774891|алкалы һоккей уйнаучы]]''<br/>''[[:d:Q5137576|хоккей тренеры]]'' | | [[:commons:Category:Zinetula Bilyaletdinov|Zinetula Bilyaletdinov]] | |- | style='text-align:right'| 1991 | [[Файл:Zurab Sotkilava.png|center|128px]] | ''[[:d:Q3652339|Зураб Соткилава]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-03-12 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q1425119|Georgian Technical University]]''<br/>''[[:d:Q2478876|Tbilisi State Conservatoire]]'' | ''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q2865819|опера җырчысы]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Zurab Sotkilava|Zurab Sotkilava]] | data-sort-value="2017" | 2017-09-18 |- | style='text-align:right'| 1992 | [[Файл:Zurab Tsereteli 2014 3x4 portrait.jpg|center|128px]] | [[Зураб Церетели]] | data-sort-value="1934" | 1934-01-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q619600|Тбилиси дәүләт сәнгатьләр академиясе]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1281618|сынчы]]''<br/>''[[:d:Q42973|архитектор]]''<br/>''[[:d:Q3391743|сынлы сәнгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q15977927|сәнгать мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q5322166|дизайнер]]'' | | [[:commons:Category:Zurab Tsereteli|Zurab Tsereteli]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-22 |- | style='text-align:right'| 1993 | [[Файл:Ivan Dedov, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4156727|Иван Дедов]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-02-12 | ''[[:d:Q4163058|Липецк өлкәсе Дмитряшевка авылы]]'' | ''[[:d:Q4125386|Воронеж дәүләт медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263227|Эндокринология институты фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Ivan Dedov|Ivan Dedov]] | |- | style='text-align:right'| 1994 | [[Файл:Ivan Slukhai.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q97006896|Иван Слухай]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-12-05 | [[Җылаер районы|Зилаер районы]] | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | | [[:commons:Category:Ivan Slukhai|Ivan Slukhai]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-16 |- | style='text-align:right'| 1995 | [[Файл:Stilidi.jpg|center|128px]] | [[Иван Стилиди]] | data-sort-value="1964" | 1964-04-01 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | | ''[[:d:Q4397981|Россия дәвамлы медицина һөнәри белем алу академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16692656|Н. Н. Блохин исемендәге Россия илкүләм онкология медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Ivan Stilidi|Ivan Stilidi]] | |- | style='text-align:right'| 1996 | | ''[[:d:Q124770375|Ивановский, Владислав Викторович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-03-23 | ''[[:d:Q4341875|Pavlodar Okrug]]''<br/>''[[:d:Q509303|Pavlodar District]]'' | | | | | data-sort-value="2000" | 2000-11-06 |- | style='text-align:right'| 1997 | [[Файл:Алтушкин Игорь.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4063015|Игорь Алтушкин]]'' | data-sort-value="1970" | 1970-09-10 | [[Екатеринбург]] | [[Урал дәүләт икътисад университеты]] | [[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Igor Altushkin|Igor Altushkin]] | |- | style='text-align:right'| 1998 | [[Файл:Igor Babushkin (skfo.gov.ru).jpg|center|128px]] | [[Игорь Бабушкин]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-05 | [[Рыбинск]] | ''[[:d:Q4304386|Мәскәү югары хәрби җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4141615|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәтенең Галицино чик буе гаскәрләре институты]]'' | [[хокук белгече]] | | [[:commons:Category:Igor Babushkin|Igor Babushkin]] | |- | style='text-align:right'| 1999 | [[Файл:DmitrievI.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q433411|Игорь Дмитриев]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-05-29 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Igor Borisovich Dmitriev|Igor Borisovich Dmitriev]] | data-sort-value="2008" | 2008-01-26 |- | style='text-align:right'| 2000 | [[Файл:Igor Ivanov 2014.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q378027|Игорь Иванов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-09-23 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4304417|Moscow Military Academy]]''<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | ''[[:d:Q1665033|РФА дөнья икътисады һәм халыкара мөнәсәбәтләр институты]]'' | [[:commons:Category:Igor Sergeyevich Ivanov|Igor Sergeyevich Ivanov]] | |- | style='text-align:right'| 2001 | [[Файл:Igor Kostykov (official portrait).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q59021350|Игорь Костюков]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-21 | [[Амур өлкәсе]] | ''[[:d:Q4114415|Россия Федерациясе Саклану министрлыгының хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>[[Адмирал]] | | [[:commons:Category:Igor Kostyukov|Igor Kostyukov]] | |- | style='text-align:right'| 2002 | [[Файл:Igor Krasnov (2025-11-05).png|center|128px]] | ''[[:d:Q19908285|Игорь Краснов]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-12-24 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4371750|Поморье дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q1971388|җинаи тикшеренүче]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]''<br/>''[[:d:Q16533|хөкемче]]'' | | [[:commons:Category:Igor Krasnov|Igor Krasnov]] | |- | style='text-align:right'| 2003 | [[Файл:Igor Krutoy (2020-02-05).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2631745|Игорь Крутой]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-29 | ''[[:d:Q591848|Һайворон]]'' | ''[[:d:Q2022998|Леонид Витальевич Собинов исемендәге Сарытау дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q12116596|Kropyvnytskyi College of Music]]'' | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]''<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q29169123|баянчы]]'' | | [[:commons:Category:Igor Krutoy|Igor Krutoy]] | |- | style='text-align:right'| 2004 | [[Файл:Igor Maslennikov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1273278|Игорь Масленников]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-10-26 | [[Түбән Новгород]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1540876|Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидение университеты]]'' | | data-sort-value="2022" | 2022-09-17 |- | style='text-align:right'| 2005 | [[Файл:Igor Tarchevsky (2011-01-24).jpg|center|128px]] | [[Игорь Тарчевский]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-24 | [[Омск]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q2374149|ботаник]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Igor Tarchevsky|Igor Tarchevsky]] | |- | style='text-align:right'| 2006 | [[Файл:BMSTU-FedorovIB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4493976|Игорь Фёдоров]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-15 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Igor Fedorov|Igor Fedorov]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-27 |- | style='text-align:right'| 2007 | [[Файл:First Deputy Prime Minister Igor Ivanovich Shuvalov of the Russian Federation - (4420478403) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Игорь Шувалов]] | data-sort-value="1967" | 1967-01-04 | [[Билибино]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]] | | [[:commons:Category:Igor Shuvalov|Igor Shuvalov]] | |- | style='text-align:right'| 2008 | [[Файл:Ildar Akhmerov 2021.jpg|center|128px]] | [[Илдар Әхмәрев]] | data-sort-value="1965" | 1965-08-07 | [[Казан]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ildar Akhmerov|Ildar Akhmerov]] | |- | style='text-align:right'| 2009 | [[Файл:Ildus Mostyukov (2020-12-09).jpg|center|128px]] | [[Илдус Мостюков|Илдус Мәстүкев]] | data-sort-value="1928" | 1928-03-06 | [[Казан]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[галим]] | | [[:commons:Category:Ildus Mostyukov|Ildus Mostyukov]] | data-sort-value="2024" | 2024-07-06 |- | style='text-align:right'| 2010 | [[Файл:MetshinIR.jpg|center|128px]] | [[Илсур Метшин]] | data-sort-value="1969" | 1969-04-24 | [[Түбән Кама]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ilsur Metshin|Ilsur Metshin]] | |- | style='text-align:right'| 2011 | [[Файл:Илья Глазунов, 2015.jpg|center|128px]] | [[Илья Глазунов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-10 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4201516|И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | ''[[:d:Q4304069|Василий Иванович Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты]]'' | [[:commons:Category:Ilya Glazunov|Ilya Glazunov]] | data-sort-value="2017" | 2017-07-09 |- | style='text-align:right'| 2012 | | ''[[:d:Q120281604|Индык, Павел Викторович]]'' | data-sort-value="1972" | 1972-12-16 | [[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2013 | [[Файл:Akopyam portret.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q7498958|Иосиф Акопян]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-08-28 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]'' | [[галим]]<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4304220|MNII Agat]]'' | [[:commons:Category:Joseph Hakobyan|Joseph Hakobyan]] | |- | style='text-align:right'| 2014 | | [[Иосиф Ворович]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-21 | [[Стародуб]] | ''[[:d:Q1934904|Николай Жуковский исемендәге Хәрби-һава инженерия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2001" | 2001-09-06 |- | style='text-align:right'| 2015 | [[Файл:Irek Zaripov.jpg|center|128px]] | [[Ирек Зарипов]] | data-sort-value="1983" | 1983-03-27 | [[Стәрлетамак]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | [[:commons:Category:Irek Zaripov|Irek Zaripov]] | |- | style='text-align:right'| 2016 | [[Файл:Irina Antonova 02 (mos.ru) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q452606|Ирина Антонова]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-03-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4484266|Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q47090899|музей эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]'' | ''[[:d:Q4872|Пушкин ис. дәүләт тасвирый сәнгать музее]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Irina Antonova|Irina Antonova]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-30 |- | style='text-align:right'| 2017 | [[Файл:Irina Viner-Usmanova with Azerbaijan's Order of Friendship.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2288379|Ирина Винер-Усманова]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | [[Сәмәрканд]] | | ''[[:d:Q16947675|гимнаст]]''<br/>''[[:d:Q42331265|гимнастика тренеры]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]'' | ''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | [[:commons:Category:Irina Viner|Irina Viner]] | |- | style='text-align:right'| 2018 | | [[Ирина Ликсо]] | data-sort-value="1920" | 1920-04-14 | [[Витебск]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-04-04 |- | style='text-align:right'| 2019 | [[Файл:IMiroshnichenko.jpg|center|128px]] | [[Ирина Мирошниченко]] | data-sort-value="1942" | 1942-07-24 | [[Барнавыл]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]] | | [[:commons:Category:Irina Miroshnichenko|Irina Miroshnichenko]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-03 |- | style='text-align:right'| 2020 | [[Файл:Irina Rodnina 2018.jpg|center|128px]] | [[Ирина Роднина]] | data-sort-value="1949" | 1949-09-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Irina Rodnina|Irina Rodnina]] | |- | style='text-align:right'| 2021 | [[Файл:Ismail Berdiyev (2011-07-19).jpg|center|128px]] | [[Исмаил Бердиев]] | data-sort-value="1954" | 1954-02-27 | [[Аксукент]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q189459|голәмә]]'' | | [[:commons:Category:Ismail Berdiyev|Ismail Berdiyev]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-05 |- | style='text-align:right'| 2022 | [[Файл:Ishak Mashbash1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4286084|Исхак Машбаш]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-28 | ''[[:d:Q4477354|Urupski (Uspénskoye, Krasnodar)]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | [[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>[[язучы]] | | [[:commons:Category:Ishak Mashbash|Ishak Mashbash]] | data-sort-value="2026" | 2026-09-07 |- | style='text-align:right'| 2023 | [[Файл:Калабухов Николай Семёнович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24009856|Калабухов, Николай Семёнович]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-01-01 | ''[[:d:Q2361186|Parabelsky District]]'' | ''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Kalabykhov|Nikolay Kalabykhov]] | |- | style='text-align:right'| 2024 | | ''[[:d:Q48956266|Калмыков, Юрий Павлович]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-03-29 | [[Ярославль]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | [[галим]] | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 2025 | [[Файл:Исхаков Камиль Шамильевич.jpg|center|128px]] | [[Камил Исхаков]] | data-sort-value="1949" | 1949-02-08 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Kamil Iskhakov|Kamil Iskhakov]] | |- | style='text-align:right'| 2026 | | ''[[:d:Q109487574|Капустин, Владимир Александрович]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-03-13 | [[Находка]] | | | | | data-sort-value="2025" | 2025-09-25 |- | style='text-align:right'| 2027 | | ''[[:d:Q109492794|Кармазинов, Феликс Владимирович]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-10-06 | [[Кронштадт]] | | | | | data-sort-value="2019" | 2019-06-13 |- | style='text-align:right'| 2028 | | ''[[:d:Q65153943|Касьяников, Вениамин Алексеевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-03-27 | | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 2029 | [[Файл:Kev Salikhov (2006-11-03) 02.jpg|center|128px]] | [[Кев Салихов]] | data-sort-value="1936" | 1936-11-03 | [[Бәләбәй районы|Бәләбәй райуны]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[:commons:Category:Kev Salikhov|Kev Salikhov]] | |- | style='text-align:right'| 2030 | | ''[[:d:Q97176991|Келехсаев, Владимир Ильич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q4505732|Tsinagari]]''<br/>''[[:d:Q877642|Көньяк Осетия автономияле өлкәсе]]'' | ''[[:d:Q4304238|РФ ФИХ чик буе гаскәрләре институты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2031 | [[Файл:Kir Bulychev 1997.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q360292|Kir Bulychev]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-10-18 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]'' | ''[[:d:Q18844224|язучы-фантаст]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q201788|тарихчы]]''<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>''[[:d:Q333634|тәрҗемәче]]''<br/>''[[:d:Q1731155|шәркыятьче]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q17167049|әдәбият белгече]]''<br/>''[[:d:Q4287237|phalerist]]'' | ''[[:d:Q154528|РФА Шәркыятьчелек институты]]'' | [[:commons:Category:Kir Bulychev|Kir Bulychev]] | data-sort-value="2003" | 2003-09-05 |- | style='text-align:right'| 2032 | [[Файл:Кирилл Лавров,.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q664373|Кирилл Лавров]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-09-15 | [[Санкт-Петербург]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q1994283|Lesya Ukrainka National Academic Theater]]'' | [[:commons:Category:Kirill Lavrov|Kirill Lavrov]] | data-sort-value="2007" | 2007-04-27 |- | style='text-align:right'| 2033 | [[Файл:Михайлов Кирилл Андреевич.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2578447|Кирилл Михайлов]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-04-02 | [[Кайрак (Мишкә районы)|Кайрак]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2034 | | ''[[:d:Q109495711|Кириллов, Павел Леонидович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-08-20 | [[Чистай]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | ''[[:d:Q126824|Александр Ильич Лейпунский исемендәге Физика һәм энергетика институты — Россия Федерациясе дәүләт фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q976613|Obninsk Institute for Nuclear Power Engineering]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-10-08 |- | style='text-align:right'| 2035 | | ''[[:d:Q113231241|Кискачи, Юрий Валентинович]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-10 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[менеджер]]<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]''<br/>''[[:d:Q1326886|инженер-электрик]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-07-11 |- | style='text-align:right'| 2036 | [[Файл:Klara Luchko.JPG|center|128px]] | [[Клара Лучко]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-01 | ''[[:d:Q2000843|Chutove]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Klara Luchko|Klara Luchko]] | data-sort-value="2005" | 2005-03-26 |- | style='text-align:right'| 2037 | [[Файл:Metropolitan Kliment (Kapalin).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4223669|Климент (Капалин)]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-07 | ''[[:d:Q2473062|Udelnaya]]'' | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | ''[[:d:Q4210420|Константин Эдуардович Циолковский исемендәге Калуга дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Kliment (Kapalin)|Kliment (Kapalin)]] | |- | style='text-align:right'| 2038 | | ''[[:d:Q55102353|Кобец, Вячеслав Иванович]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-01 | ''[[:d:Q1254978|Novoalexandrovsky District]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2039 | | ''[[:d:Q124753994|Коваленко, Виктор Андреевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-06-29 | | | [[менеджер]] | | | data-sort-value="2000" | 2000-12-24 |- | style='text-align:right'| 2040 | | ''[[:d:Q120280129|Ковалёв, Владимир Андреевич]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-23 | ''[[:d:Q16272149|Ailo-Atynakovo]]'' | | | | | data-sort-value="2023" | 2023-09-29 |- | style='text-align:right'| 2041 | | ''[[:d:Q50370016|Кондратьев, Вадим Ильич]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-07-23 | [[Ярославль]] | | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 2042 | | ''[[:d:Q15079449|Константин Першилин]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-01-01 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 2043 | [[Файл:Konstantin Tolkachyov (cropped).jpg|center|128px]] | [[Константин Толкачёв]] | data-sort-value="1953" | 1953-03-01 | [[Новокузнецк]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Konstantin Tolkachov|Konstantin Tolkachov]] | data-sort-value="2026" | 2026-05-04 |- | style='text-align:right'| 2044 | [[Файл:Konstantin Chuychenko kremlin.jpg|center|128px]] | [[Константин Чуйченко]] | data-sort-value="1965" | 1965-07-12 | [[Липецк]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Konstantin Chuychenko|Konstantin Chuychenko]] | |- | style='text-align:right'| 2045 | [[Файл:Константин Эрнст (29-01-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4532584|Константин Эрнст]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4086904|Санкт-Петербург дәүләт университетының биология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1531782|Климент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q2059704|телережиссёр]]''<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Konstantin Ernst|Konstantin Ernst]] | |- | style='text-align:right'| 2046 | | ''[[:d:Q126970087|Корнеев, Николай Михайлович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-23 | ''[[:d:Q4463366|Troyekurovo]]'' | | | | | data-sort-value="2018" | 2018-12-25 |- | style='text-align:right'| 2047 | | ''[[:d:Q126974343|Корницкий, Игорь Петрович]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-03 | | | | | | data-sort-value="2025" | 2025-05-20 |- | style='text-align:right'| 2048 | | ''[[:d:Q55106523|Косован, Анатолий Павлович]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-08-03 | [[Винница өлкәсе]] | ''[[:d:Q4315127|National University of Food Technologies]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 2049 | [[Файл:Valentin Kostyukov and Rustam Minnikhanov (2017-05-11) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109485303|Костюков, Валентин Ефимович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-12 | [[Түбән Новгород өлкәсе]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Valentin Kostyukov|Valentin Kostyukov]] | |- | style='text-align:right'| 2050 | [[Файл:Konstantin Kotenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q86724028|Котенко, Константин Валентинович]]'' | data-sort-value="1967" | 1967-01-22 | [[Акмола өлкәсе|Акмулла өлкәсе]] | ''[[:d:Q4287774|Astana Medical University]]'' | | | [[:commons:Category:Konstantin Kotenko|Konstantin Kotenko]] | |- | style='text-align:right'| 2051 | [[Файл:Kronid Gogolev 1976.jpg|center|128px]] | [[Кронид Гоголев]] | data-sort-value="1926" | 1926-07-13 | ''[[:d:Q4440581|Starorussky Uyezd]]'' | ''[[:d:Q323681|А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]'' | | [[:commons:Category:Kronid Gogolev|Kronid Gogolev]] | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 |- | style='text-align:right'| 2052 | | ''[[:d:Q131305504|Крутских, Борис Андреевич]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-08-24 | ''[[:d:Q24685059|Pàixkovo]]'' | | | ''[[:d:Q1968068|Arctic and Antarctic Research Institute]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011 |- | style='text-align:right'| 2053 | | ''[[:d:Q109495843|Крюков, Владимир Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-05-23 | [[Петергоф|Петерһоф]]<br/>[[Ленинград өлкәсе]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | | ''[[:d:Q16692601|Rosgeologia]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-05-12 |- | style='text-align:right'| 2054 | | ''[[:d:Q85861810|Кудрявцев, Геннадий Иванович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947 | ''[[:d:Q74881|Dalian]]'' | [[Удмурт дәүләт университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 2055 | [[Файл:Vladimir Fyodorovich Kulakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16668567|Vladimir Kulakov]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-11-02 | [[Била Церква|Била-Серква]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Vladimir Fyodorovich Kulakov|Vladimir Fyodorovich Kulakov]] | data-sort-value="2014" | 2014-08-01 |- | style='text-align:right'| 2056 | [[Файл:Kirill Kulakov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q131356327|Кулаков, Кирилл Денисович]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-07-20 | ''[[:d:Q4323154|Novoandrianovka]]'' | | | | [[:commons:Category:Kirill Kulakov|Kirill Kulakov]] | |- | style='text-align:right'| 2057 | | ''[[:d:Q109484975|Курташин Владимир Егорович]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-09-02 | ''[[:d:Q23977047|Кремлево]]'' | | | | | data-sort-value="2008" | 2008-09-16 |- | style='text-align:right'| 2058 | | ''[[:d:Q60831054|Кутырев, Владимир Викторович]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-30 | [[Веймар]] | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q864503|биолог]]'' | ''[[:d:Q19909110|Microbe]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2059 | [[Файл:Brycheva.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097393|Лариса Брычёва]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-26 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4201486|РФА дәүләт һәм хокук институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Brychyova|Larisa Brychyova]] | |- | style='text-align:right'| 2060 | [[Файл:Larisa Latynina, 2010.jpg|center|128px]] | [[Лариса Латынина]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Херсон]] | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]''<br/>''[[:d:Q805221|балет артисты]]'' | | [[:commons:Category:Larisa Latynina|Larisa Latynina]] | |- | style='text-align:right'| 2061 | | [[Лев Барков]] | data-sort-value="1928" | 1928-10-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q1063329|РФА СБ Төш физикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q1637997|Новосибирск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-02-09 |- | style='text-align:right'| 2062 | [[Файл:Королёв Лев Николаевич Z1D8335.jpg|center|128px]] | [[Лев Королёв]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-06 | [[Подольск]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q82594|информатика өлкәсендә белгеч]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q1962793|Lebedev Institute of Precision Mechanics and Computer Engineering]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lev Korolyov|Lev Korolyov]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-05 |- | style='text-align:right'| 2063 | [[Файл:Лев Лещенко (29-03-2026) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622339|Лев Лещенко]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-02-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]'' | | [[:commons:Category:Lev Leshchenko|Lev Leshchenko]] | |- | style='text-align:right'| 2064 | | [[Лев Овсянников]] | data-sort-value="1919" | 1919-04-22 | [[Васильсурск|Василсурски]] | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]''<br/>''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q3032414|Россия фәннәр академиясенең Себер бүлекчәсе]]'' | [[:commons:Category:Lev Ovsyannikov|Lev Ovsyannikov]] | data-sort-value="2014" | 2014-05-23 |- | style='text-align:right'| 2065 | | ''[[:d:Q20508476|Лев Пирузян]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-16 | ''[[:d:Q39545|Алаверди каласы]]'' | ''[[:d:Q2082826|Мхитар Гераци исемендәге Ереван дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q14906342|биофизик]]'' | ''[[:d:Q4201824|РФА химик физика институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4504057|Center for Theoretical Problems of Physicochemical Pharmacology]]'' | | data-sort-value="2013" | 2013-10-04 |- | style='text-align:right'| 2066 | | ''[[:d:Q55860953|Лев Полосин]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-12-25 | ''[[:d:Q110755263|Avilovo]]'' | ''[[:d:Q133694609|Криворожский горный колледж]]''<br/>''[[:d:Q4146678|Гнесиннар ис. дәүләт музыка укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[җырчы]] | ''[[:d:Q4304432|Mosconcert]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2067 | [[Файл:Церемония вручения государственных наград Российской Федерации 22 декабря 2014 года 10.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4057379|Лейла Адамян]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-20 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q2640827|гинеколог]]''<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | ''[[:d:Q16679867|Акушырлык, гинекология һәм перинатология фәнни үзәге]]''<br/>''[[:d:Q19909671|Академик В.И. Кулаков исемендәге Илкүләм акушерлык, гинекология һәм перинаталогия медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leyla Adamyan|Leyla Adamyan]] | |- | style='text-align:right'| 2068 | [[Файл:Leo Bokeria M2017-05.jpg|center|128px]] | [[Лео Бокерия]] | data-sort-value="1939" | 1939-12-22 | [[Очамчира]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q19842026|кардиохирург]]''<br/>[[кардиология]] | ''[[:d:Q4314610|А. Н. Бакулев исемендәге Россия илкүләм йөрәк һәм тамырлары хирургиясе медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Leo Bokeria|Leo Bokeria]] | |- | style='text-align:right'| 2069 | | [[Леонид Абалкин]] | data-sort-value="1930" | 1930-05-05 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | | data-sort-value="2011" | 2011-05-02 |- | style='text-align:right'| 2070 | [[Файл:Leonid Bronevoy (2008) 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1962550|Леонид Броневой]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-12-17 | [[Киев]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q4146801|Үзбәкстан дәүләт сәнгать институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q4304134|Кече Бронная театры]]''<br/>''[[:d:Q4274098|Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4336201|Максим Горький исемендәге Ырынбур өлкә драма театры]]''<br/>''[[:d:Q16640039|Михаил Юрьевич Лермонтов исемендәге Грозный рус драма театры]]''<br/>''[[:d:Q4125407|Алексей Васильевич Кольцов исемендәге Воронеж академия драма театры]]''<br/>''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Leonid Bronevoy|Leonid Bronevoy]] | data-sort-value="2017" | 2017-12-09 |- | style='text-align:right'| 2071 | [[Файл:Kuznetsov leonid grigorievich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4245002|Леонид Кузнецов (инженер)]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-07-19 | ''[[:d:Q370727|Kaduysky District]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | | [[:commons:Category:Leonid Kuznetsov|Leonid Kuznetsov]] | |- | style='text-align:right'| 2072 | [[Файл:Ruimtevaartcongres Amsterdam VU Werner Von Braun + Sedov) aangetast, Bestanddeelnr 909-8098.jpg|center|128px]] | [[Леонид Седов]] | data-sort-value="1907" | 1907-11-01 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q205375|уйлап табучы]]'' | ''[[:d:Q1791304|РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты]]''<br/>''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q3152107|Keldysh Research Center]]''<br/>''[[:d:Q190610|Baranov Central Institute of Aviation Motor Development]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>''[[:d:Q508364|Moscow Institute of Thermal Technology]]'' | [[:commons:Category:Leonid Ivanovich Sedov|Leonid Ivanovich Sedov]] | data-sort-value="1999" | 1999-09-05 |- | style='text-align:right'| 2073 | [[Файл:Leonid Fedun.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1133203|Леонид Федун]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-05 | [[Киев]] | ''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]'' | [[эшкуар]] | | [[:commons:Category:Leonid Fedun|Leonid Fedun]] | |- | style='text-align:right'| 2074 | [[Файл:Lidiya Smirnova.jpg|center|128px]] | [[Лидия Смирнова]] | data-sort-value="1915" | 1915-01-31 | [[Минзәлә|Минзәлә шәһәре]] | ''[[:d:Q4303894|Мәскәү дәүләт хореография академиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | ''[[:d:Q141336|Мосфильм]]''<br/>''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]''<br/>''[[:d:Q4211519|Таһиров камера театры]]''<br/>''[[:d:Q4391503|Реалистик театр]]'' | [[:commons:Category:Lidiya Smirnova|Lidiya Smirnova]] | data-sort-value="2007" | 2007-07-25 |- | style='text-align:right'| 2075 | [[Файл:Николай Викторович Линченко на премии Доверие потребителя - 2024 (crop).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109488405|Линченко, Николай Викторович]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-05-30 | [[Санкт-Петербург]] | | | | [[:commons:Category:Nikolay Linchenko|Nikolay Linchenko]] | |- | style='text-align:right'| 2076 | | ''[[:d:Q112989148|Лиферов, Анатолий Петрович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-04 | ''[[:d:Q18771513|Врачово-Горки]]'' | ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4424975|Смоленск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4402655|С.А. Есенин исемендәге Рязань дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-11-21 |- | style='text-align:right'| 2077 | [[Файл:Liya Akhedzhakova asv2023-10.jpg|center|128px]] | [[Лия Ахеджакова]] | data-sort-value="1938" | 1938-07-09 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Liya Akhedzhakova|Liya Akhedzhakova]] | |- | style='text-align:right'| 2078 | | ''[[:d:Q42296280|Лопухов, Николай Петрович]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-28 | [[Задонск]] | | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2079 | | ''[[:d:Q97276951|Луканин, Валентин Николаевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-03-13 | [[Орехово-Зуево]]<br/>[[Мәскәү өлкәсе]] | | | | | data-sort-value="2002" | 2002-06-13 |- | style='text-align:right'| 2080 | [[Файл:Lunin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4269458|Valery Lunin]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-01-31 | ''[[:d:Q2217653|Uritsky District]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | [[:commons:Category:Valeriy Lunin|Valeriy Lunin]] | data-sort-value="2020" | 2020-03-09 |- | style='text-align:right'| 2081 | [[Файл:Opening of 5th Congress of teachers for Russian Language and Library 17.jpg|center|128px]] | [[Людмила Вербицкая]] | data-sort-value="1936" | 1936-06-17 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q80207|Львов милли университеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q13418253|филолог]]''<br/>''[[:d:Q60098894|русист]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Lyudmila Verbitskaya|Lyudmila Verbitskaya]] | data-sort-value="2019" | 2019-11-24 |- | style='text-align:right'| 2082 | [[Файл:Gurchenko 1980s.jpg|center|128px]] | [[Людмила Гурченко]] | data-sort-value="1935" | 1935-11-12 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]'' | | [[:commons:Category:Lyudmila Gurchenko|Lyudmila Gurchenko]] | data-sort-value="2011" | 2011-03-30 |- | style='text-align:right'| 2083 | [[Файл:Ludmila Kasatkina - Tamer of Tigers - 09.jpg|center|128px]] | [[Людмила Касаткина]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-15 | [[Вязьма]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | [[:commons:Category:Ludmila Kasatkina|Ludmila Kasatkina]] | data-sort-value="2012" | 2012-02-22 |- | style='text-align:right'| 2084 | [[Файл:Magomedsalam Magomedalievich Magomedov.jpg|center|128px]] | [[Магомедсалам Магомедов]] | data-sort-value="1964" | 1964-06-01 | ''[[:d:Q4256248|Леваши]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q937857|футболчы]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Magomedsalam Magomedov|Magomedsalam Magomedov]] | |- | style='text-align:right'| 2085 | | ''[[:d:Q28790639|Майдыков, Анатолий Фёдорович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-01-04 | ''[[:d:Q25508575|Озерки]]''<br/>''[[:d:Q1761415|Pervomaysky District, Altai Krai]]''<br/>''[[:d:Q4186485|Көнбатыш Себер крае]]'' | ''[[:d:Q4334698|Россия ЭЭМның Омск академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16678105|Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]'' | [[офицер]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2086 | [[Файл:Maya Plisetskaya (2009-04-21).jpg|center|128px]] | [[Майя Плисецкая]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-20 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]'' | | [[:commons:Category:Maya Plisetskaya|Maya Plisetskaya]] | data-sort-value="2015" | 2015-05-02 |- | style='text-align:right'| 2087 | [[Файл:Maxim Oreshkin (11 December 2017).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q5626203|Максим Орешкин]]'' | data-sort-value="1982" | 1982-07-21 | [[Мәскәү]] | [[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]]<br/>''[[:d:Q1119857|Rosbank]]''<br/>''[[:d:Q7907607|VTB Capital]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]]<br/>''[[:d:Q1958033|Россия Федерациясенең финанс министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q27949357|Crédit Agricole CIB (Russia)]]''<br/>''[[:d:Q2060629|Presidential Administration of Russia]]'' | [[:commons:Category:Maxim Oreshkin|Maxim Oreshkin]] | |- | style='text-align:right'| 2088 | [[Файл:Максим Траньков.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q429509|Максим Траньков]]'' | data-sort-value="1983" | 1983-10-07 | [[Пермь]] | ''[[:d:Q1778321|Мәскәү дәүләт педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Maxim Trankov|Maxim Trankov]] | |- | style='text-align:right'| 2089 | | ''[[:d:Q109487433|Мамров, Василий Яковлевич]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-07-22 | [[Асенкритовка]] | | | | | data-sort-value="2013" | 2013-08-04 |- | style='text-align:right'| 2090 | [[Файл:Mansur Hasanov (2006-02-03).jpg|center|128px]] | [[Мансур Хәсәнов]] | data-sort-value="1930" | 1930-06-25 | [[Зәй районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>[[Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллияте]] | [[галим]] | [[КПССның Татарстан өлкә комитеты]]<br/>[[Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе]]<br/>[[Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты|Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Мансур Хәсәнов исемендәге Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты]] | [[:commons:Category:Mansur Hasanov|Mansur Hasanov]] | data-sort-value="2010" | 2010-03-13 |- | style='text-align:right'| 2091 | [[Файл:Marat Kambolov in July 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q140249671|Марат Камболов]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-01-02 | ''[[:d:Q4494659|Khaznidon]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2092 | [[Файл:Marat Khusnullin official portrait.jpg|center|128px]] | [[Марат Хөснуллин]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-09 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]]<br/>''[[:d:Q2413375|Ачык университет]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Marat Khusnullin|Marat Khusnullin]] | |- | style='text-align:right'| 2093 | [[Файл:Marat Akhmetov (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Марат Әхмәтов (1954)|Марат Әхмәтов]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-16 | [[Хәсәншәех]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | ''[[:d:Q202883|ветеринар]]'' | [[Татарстан Республикасы Дәүләт Советы]]<br/>[[Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы]] | [[:commons:Category:Marat Akhmetov|Marat Akhmetov]] | |- | style='text-align:right'| 2094 | [[Файл:Mark Varshaver.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q28797914|Марк Варшавер]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-11 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q28803918|Nizhogordskoe teatrlnoye yschlishe Evatigneev]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[Администратор]]<br/>''[[:d:Q1162163|директор]]'' | ''[[:d:Q2396186|"Ленком" театры]]'' | [[:commons:Category:Mark Varshaver|Mark Varshaver]] | |- | style='text-align:right'| 2095 | [[Файл:Mark Zakharov 2011.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1229601|Марк Захаров]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-10-13 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | ''[[:d:Q4304032|Мәскәү академия сатира театры]]''<br/>[[Пермь дәүләт университеты|Пермь дәүләт илкүләм тикшеренү университеты]] | [[:commons:Category:Mark Zakharov|Mark Zakharov]] | data-sort-value="2019" | 2019-09-28 |- | style='text-align:right'| 2096 | [[Файл:Mark Kurtser.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4249002|Марк Курцер]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-06-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q13638192|акушер]]'' | | [[:commons:Category:Mark Kurtser|Mark Kurtser]] | |- | style='text-align:right'| 2097 | [[Файл:Marlen Khutsiev 01.jpg|center|128px]] | [[Марлен Хуциев]] | data-sort-value="1925" | 1925-10-04 | [[Tbilisi|Тбилиси]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q1414443|кинематографист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Marlen Khutsiev|Marlen Khutsiev]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-19 |- | style='text-align:right'| 2098 | | ''[[:d:Q112993982|Мартынов, Владимир Иванович]]'' | data-sort-value="1926" | 1926-05-30 | [[Грязи|Грәзи]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="1998" | 1998-01-30 |- | style='text-align:right'| 2099 | | ''[[:d:Q70251960|Мартынов, Иван Антонович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-12-02 | ''[[:d:Q1765981|Orlovsky District]]'' | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304093|А. Н. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт текстиль университеты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-04-13 |- | style='text-align:right'| 2100 | | ''[[:d:Q124769669|Масканов, Солтон Амырович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-05-15 | [[Мухор-Тархата]] | | | | | data-sort-value="2022" | 2022-06-15 |- | style='text-align:right'| 2101 | | ''[[:d:Q62713607|Матвеев, Виктор Васильевич]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-07-23 | [[Донецк]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 2102 | | ''[[:d:Q112992506|Махоткин, Николай Михайлович]]'' | data-sort-value="1923" | 1923-12-09 | [[Калуга өлкәсе]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2004" | 2004-05-25 |- | style='text-align:right'| 2103 | | ''[[:d:Q126970833|Мезенцев, Александр Фёдорович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-09-15 | [[Смоленск]] | | | | | data-sort-value="2013" | 2013-09-10 |- | style='text-align:right'| 2104 | | ''[[:d:Q109487969|Мигачев, Борис Сергеевич]]'' | data-sort-value="1933" | 1933 | | | | | | |- | style='text-align:right'| 2105 | [[Файл:Shaimiev official portrait 04.jpg|center|128px]] | [[Минтимер Шәймиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-01-20 | [[Әнәк]] | [[Казан дәүләт аграр университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mintimer Shaimiev|Mintimer Shaimiev]] | |- | style='text-align:right'| 2106 | | ''[[:d:Q109485855|Мирошников, Борис Николаевич]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-10-12 | [[Төрекмәнстан Совет Социалистик Республикасы|Төрекмән Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2107 | [[Файл:Michael Babich 2019(1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074398|Михаил Бабич]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-05-28 | [[Рязань]] | ''[[:d:Q4402674|Ryazan Higher Military Command School of Communications]]''<br/>''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Michael Babich|Michael Babich]] | |- | style='text-align:right'| 2108 | [[Файл:Михаил Боярский 1985 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q544641|Михаил Боярский]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-26 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q2381477|Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q465501|каскадер]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q16678266|спорт җанатары]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Boyarsky|Mikhail Boyarsky]] | |- | style='text-align:right'| 2109 | [[Файл:Будниченко, Михаил Анатольевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q126970830|Михаил Будниченко]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-11-18 | [[Северодвинск]] | | | | [[:commons:Category:Mikhail Budnichenko|Mikhail Budnichenko]] | |- | style='text-align:right'| 2110 | | [[Михаил Воронков]] | data-sort-value="1921" | 1921-12-06 | [[Орёл]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | | | data-sort-value="2014" | 2014-02-10 |- | style='text-align:right'| 2111 | [[Файл:Zhvanetsky.jpg|center|128px]] | [[Михаил Жванецкий]] | data-sort-value="1934" | 1934-03-06 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q4331466|Odesa National Maritime University]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q9334029|сатирик]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q12406482|юморист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q327029|механик]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Zhvanetsky|Mikhail Zhvanetsky]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | style='text-align:right'| 2112 | [[Файл:Mikhail Zurabov-1.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1965600|Михаил Зурабов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-10-03 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1131600|Дәүләт идарә университеты]]''<br/>''[[:d:Q4483553|239нчы санлы физика-математика лицее]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Yuryevich Zurabov|Mikhail Yuryevich Zurabov]] | |- | style='text-align:right'| 2113 | | [[Михаил Кийко|Михаил Кико]] | data-sort-value="1967" | 1967-05-12 | [[Уфа]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2114 | [[Файл:16-03-2020 Mikhail Kovalchuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4225541|Михаил Ковальчук]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-21 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1794356|"Курчатов институты" илкүләм тикшеренү үзәге]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Kovalchuk|Mikhail Kovalchuk]] | |- | style='text-align:right'| 2115 | | ''[[:d:Q15070689|Михаил Кузнецов]]'' | data-sort-value="1965" | 1965-08-21 | ''[[:d:Q4535103|Yurovo]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q1936668|miner]]'' | ''[[:d:Q2350636|Vympel]]'' | | data-sort-value="2004" | 2004-09-03 |- | style='text-align:right'| 2116 | [[Файл:Mikhail Mishustin (2026-02-25).jpg|center|128px]] | [[Михаил Мишустин]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | [[Лобня]] | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q16258947|beamter]]''<br/>''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>[[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Mikhail Mishustin|Mikhail Mishustin]] | |- | style='text-align:right'| 2117 | [[Файл:Mikhail Nikolayev in 2006.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2390534|Михаил Николаев]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-13 | ''[[:d:Q16896112|Oktyomtsy]]'' | [[Омск дәүләт аграр университеты|Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q15628703|СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Mikhail Nikolayev|Mikhail Nikolayev]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-04 |- | style='text-align:right'| 2118 | [[Файл:Mikhail Piotrovsky - 2018 - 03.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2280388|Михаил Пиотровский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-12-09 | [[Ереван]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q3621491|археолог]]''<br/>''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]'' | ''[[:d:Q132783|Эрмитаж музее]]'' | [[:commons:Category:Mikhail Piotrovsky|Mikhail Piotrovsky]] | |- | style='text-align:right'| 2119 | [[Файл:Visit of Mikhail Fradkov, Russian Prime Minister, to the EC - 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q150080|Михаил Фрадков]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-09-01 | ''[[:d:Q15874|Kurumoch]]'' | ''[[:d:Q4304094|«Станкин» Мәскәү дәүләт технология университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Fradkov|Mikhail Fradkov]] | |- | style='text-align:right'| 2120 | | ''[[:d:Q4493996|Михаил Фёдоров]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-05-11 | [[Таллинн]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | | |- | style='text-align:right'| 2121 | [[Файл:Mikhail Shvydkoi in Moscow 06-2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q827054|Михаил Швыдкой]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-09-05 | [[Кант (шәһәр)|Кант]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q1792450|сәнгать белгече]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Mikhail Shvydkoi|Mikhail Shvydkoi]] | |- | style='text-align:right'| 2122 | [[Файл:Mikhail Shmakov 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4525581|Михаил Шмаков]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-12 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q1355654|югары фирка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q15627169|профсоюз эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Shmakov|Mikhail Shmakov]] | |- | style='text-align:right'| 2123 | [[Файл:Mikhail Eskindarov, February 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4532736|Михаил Эскиндаров]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-11-15 | ''[[:d:Q4085663|Besleney]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Mikhail Eskindarov|Mikhail Eskindarov]] | |- | style='text-align:right'| 2124 | | ''[[:d:Q109487871|Михайленко, Виталий Иванович]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-05 | ''[[:d:Q13667528|Voznesenovskoye]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2125 | | ''[[:d:Q70252974|Михалёв, Владимир Петрович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Өчарал]] | ''[[:d:Q1513804|Каныш Сәтбаев исемендәге Казакъ илкүләм техника университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2126 | [[Файл:Sklifosovsky institute 4 August 2011 02.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502045|Могели Хубутия]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-06-17 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q4304061|Николай Васильевич Склифосовский исемендәге Мәскәү шәһәр ашыгыч ярдәм фәнни-тикшеренү институты]]''<br/>''[[:d:Q4304082|Россия медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | [[:commons:Category:Mogeli Hubutia|Mogeli Hubutia]] | |- | style='text-align:right'| 2127 | | ''[[:d:Q4299143|Могильников, Владимир Сергеевич]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-09-29 | [[Тула]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2128 | | ''[[:d:Q109495046|Мокров, Евгений Алексеевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-08-13 | [[Волгоград]] | [[Пенза дәүләт университеты]] | | [[Пенза дәүләт университеты]] | | data-sort-value="2021" | 2021-08-19 |- | style='text-align:right'| 2129 | [[Файл:Murat Kumpilov (2017-01-12).jpg|center|128px]] | [[Морат Кумпилов]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-27 | ''[[:d:Q4475254|Ulyap]]'' | ''[[:d:Q4398497|Ростов дәүләт икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Murat Kumpilov|Murat Kumpilov]] | |- | style='text-align:right'| 2130 | | ''[[:d:Q112993291|Моров, Александр Александрович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-07-01 | [[Омск]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2021" | 2021-09-15 |- | style='text-align:right'| 2131 | | ''[[:d:Q85863219|Мохначук, Иван Иванович]]'' | data-sort-value="1958" | 1958 | [[Инта]]<br/>[[Коми Автономияле Совет Социалистик Республикасы]] | | ''[[:d:Q820037|шахтёр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2132 | [[Файл:Кажлаев, Мурад Магомедович, депутат ГД.jpg|center|128px]] | [[Мурад Кажлаев]] | data-sort-value="1931" | 1931-01-15 | [[Бакы]] | ''[[:d:Q61563|Бакы музыка академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q486748|пианист]]'' | | [[:commons:Category:Murad Kazhlaev|Murad Kazhlaev]] | data-sort-value="2023" | 2023-12-23 |- | style='text-align:right'| 2133 | | ''[[:d:Q70251881|Мураховский, Григорий Моисеевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-25 | ''[[:d:Q2641624|Tomashpil]]'' | | | | | data-sort-value="2019" | 2019-07-25 |- | style='text-align:right'| 2134 | | ''[[:d:Q60831880|Мурашкин, Борис Михайлович]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-18 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q2367144|МДУның физика факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-09-10 |- | style='text-align:right'| 2135 | | ''[[:d:Q63346609|Мухин, Николай Николаевич]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-30 | ''[[:d:Q1651594|Ferzikovsky District]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2136 | [[Файл:AlievMukhu..jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q559930|Муху Алиев]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-08-06 | ''[[:d:Q4451317|Тануси]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Mukhu Aliyev|Mukhu Aliyev]] | |- | style='text-align:right'| 2137 | [[Файл:Даудов Магомед.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15065736|Мөхәммәт Давытов]]'' | data-sort-value="1980" | 1980-02-26 | [[Михайловск (Ставрополь крае)]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Magomed Daudov|Magomed Daudov]] | |- | style='text-align:right'| 2138 | [[Файл:BabkinaNG2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4074462|Надежда Бабкина]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-03-19 | [[Актүбә (Әстерхан өлкәсе)|Актүбә]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q372040|Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q2722764|радиотапшырулар алып баручысы]]'' | | [[:commons:Category:Nadezhda Babkina|Nadezhda Babkina]] | |- | style='text-align:right'| 2139 | | ''[[:d:Q124771841|Назаров, Юрий Леонидович]]'' | data-sort-value="1935" | 1935 | | | | | | data-sort-value="2007" | 2007 |- | style='text-align:right'| 2140 | [[Файл:Наиль Маганов.jpg|center|128px]] | [[Наил Мәганов]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-28 | [[Әлмәт]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | | [[Татнефть]] | [[:commons:Category:Nail Maganov|Nail Maganov]] | |- | style='text-align:right'| 2141 | [[Файл:Najvalt.tif|center|128px]] | ''[[:d:Q60695316|Найвальт, Игорь Александрович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-06-05 | ''[[:d:Q2494465|Khoroshiv Raion]]'' | | | | [[:commons:Category:Igor Najvalt|Igor Najvalt]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-14 |- | style='text-align:right'| 2142 | [[Файл:Musikerporträts - Natalia Gutmann, Dresden 1998.jpg|center|128px]] | [[Наталия Гутман]] | data-sort-value="1942" | 1942-11-14 | [[Казан]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>[[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 2143 | [[Файл:Наталия Михайловна Дудинская.JPG|center|128px]] | [[Наталия Дудинская]] | data-sort-value="1912" | 1912-08-08 | [[Харьков]] | [[Рус балеты академиясе]] | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q4070300|ballerina]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]''<br/>[[балет]]<br/>''[[:d:Q5716684|биюче]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | [[Рус балеты академиясе]] | [[:commons:Category:Natalia Dudinskaya|Natalia Dudinskaya]] | data-sort-value="2003" | 2003-01-29 |- | style='text-align:right'| 2144 | [[Файл:Natalya Gundareva 1976.jpg|center|128px]] | [[Наталья Гундарева]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Natalia Gundareva|Natalia Gundareva]] | data-sort-value="2005" | 2005-05-15 |- | style='text-align:right'| 2145 | [[Файл:Natalya Komarova 2018.jpg|center|128px]] | [[Наталья Комарова]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-21 | ''[[:d:Q16024604|Yazvo]]'' | ''[[:d:Q4166093|Донбасс дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Natalya Komarova|Natalya Komarova]] | |- | style='text-align:right'| 2146 | | [[Наум Орлов]] | data-sort-value="1924" | 1924-02-20 | [[Чернигов|Черниһив]] | ''[[:d:Q4220226|И. К. Карпенко-Карый исемендәге Киев илкүләм театр, кино һәм телевидение университеты]]'' | ''[[:d:Q487596|драматург]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003-08-01 |- | style='text-align:right'| 2147 | | ''[[:d:Q39083134|Наумов, Владимир Иванович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-11-13 | [[Бологое]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-07-10 |- | style='text-align:right'| 2148 | [[Файл:Немов, Алексей.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375537|Alexei Nemov]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-05-28 | ''[[:d:Q4077965|Barashevo]]'' | | ''[[:d:Q13381572|спорт гимнасты]]'' | | [[:commons:Category:Alexei Nemov|Alexei Nemov]] | |- | style='text-align:right'| 2149 | | ''[[:d:Q60835122|Неумывакин, Юрий Кириллович]]'' | data-sort-value="1932" | 1932-03-25 | [[Мәскәү]] | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-08-29 |- | style='text-align:right'| 2150 | [[Файл:Mikhalkov 2022.jpg|center|128px]] | [[Никита Михалков]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>[[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]]<br/>''[[:d:Q4130727|1239 нче мәктәп (Мәскәү)]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[эшкуар]]<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q8246794|блогер]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q17125263|ютубчы]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Nikita Mikhalkov|Nikita Mikhalkov]] | |- | style='text-align:right'| 2151 | | ''[[:d:Q39487068|Никитин, Владимир Алексеевич]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-04-22 | ''[[:d:Q648958|Shebalinsky District]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | data-sort-value="2020" | 2020-11-06 |- | style='text-align:right'| 2152 | | ''[[:d:Q109488055|Никитин, Евгений Александрович]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-18 | [[Коломна]] | | | | | data-sort-value="2005" | 2005-11-28 |- | style='text-align:right'| 2153 | [[Файл:Aleshin.jpg|center|128px]] | [[Николай Алёшин]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-10 | ''[[:d:Q1004223|Shilovsky District]]'' | ''[[:d:Q24931055|Bauman Moscow State Technical University department of welding technology and diagnostics]]''<br/>''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay P. Aleshin|Nikolay P. Aleshin]] | data-sort-value="2023" | 2023-02-11 |- | style='text-align:right'| 2154 | [[Файл:Nikolay Drozdov in Australia 2.jpg|center|128px]] | [[Николай Дроздов]] | data-sort-value="1937" | 1937-06-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q51954785|биогеограф]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[профессор]]<br/>''[[:d:Q2405480|тавыш яздыру актеры]]'' | ''[[:d:Q1965825|МДУның география факультеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Drozdov|Nikolay Drozdov]] | |- | style='text-align:right'| 2155 | [[Файл:IzmerovNF.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q17617334|Николай Измеров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-19 | [[Бишкәк]] | ''[[:d:Q4452982|Ташкент медицина академиясе]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]''<br/>''[[:d:Q651566|гигиенист]]''<br/>[[профессор]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolai Izmerov|Nikolai Izmerov]] | data-sort-value="2016" | 2016-12-23 |- | style='text-align:right'| 2156 | [[Файл:NKarachentsov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2365826|Николай Караченцов]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-10-27 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q465501|каскадер]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Karachentsov|Nikolay Karachentsov]] | data-sort-value="2018" | 2018-10-26 |- | style='text-align:right'| 2157 | [[Файл:Kolesov.jpg|center|128px]] | [[Николай Колесов]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-17 | [[Казан]] | [[Казан дәүләт финанс-икътисад институты|Казан дәүләт финанс һәм икътисад институты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov|Nikolay Aleksandrovitsj Kolesov]] | |- | style='text-align:right'| 2158 | [[Файл:Nikolay Kropachev 2013.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4241674|Николай Кропачев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-08 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Kropachev|Nikolay Kropachev]] | |- | style='text-align:right'| 2159 | [[Файл:Laverov.JPG|center|128px]] | ''[[:d:Q4252323|Николай Лавёров]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-12 | ''[[:d:Q257367|Архангельск өлкәсенең Коноша районы]]'' | ''[[:d:Q4146982|Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты]]'' | ''[[:d:Q520549|геолог]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q16335312|геохимик]]'' | ''[[:d:Q4201470|РФА Руда чыганаклары геологиясе, петрография, минералогия һәм геохимия институты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Lavyorov|Nikolay Lavyorov]] | data-sort-value="2016" | 2016-11-27 |- | style='text-align:right'| 2160 | | [[Николай Лемаев]] | data-sort-value="1929" | 1929-11-14 | ''[[:d:Q18782317|Красный Яр]]'' | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | | | | data-sort-value="2000" | 2000-12-24 |- | style='text-align:right'| 2161 | [[Файл:Makarovets N A.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275420|Николай Макаровец]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-03-21 | ''[[:d:Q2235501|Кролевец]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[галим]]<br/>''[[:d:Q23809299|баш конструктор]]''<br/>''[[:d:Q1048210|генераль директор]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Makarovets|Nikolay Makarovets]] | data-sort-value="2019" | 2019-03-31 |- | style='text-align:right'| 2162 | [[Файл:Nikolay Merkushkin.jpg|center|128px]] | [[Николай Меркушкин]] | data-sort-value="1951" | 1951-02-05 | ''[[:d:Q18793618|Novyye Verkhissy]]'' | [[Мордовия дәүләт университеты|Николай Платонович Огарёв исемендәге Илкүләм тикшеренү Мордовия дәүләт университеты]] | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Merkushkin|Nikolay Merkushkin]] | |- | style='text-align:right'| 2163 | | [[Николай Некрасов (дирижёр)]] | data-sort-value="1932" | 1932-06-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q12130228|Moscow State Institute of Music named after A.G. Schnittke]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2012" | 2012-03-21 |- | style='text-align:right'| 2164 | [[Файл:Nikolai Pankov, portret.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4344088|Николай Панков]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-12-02 | [[Кострома өлкәсе]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolai Pankov|Nikolai Pankov]] | |- | style='text-align:right'| 2165 | [[Файл:Nikolay Patrushev 2019.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q446865|Николай Патрушев]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-11 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4407693|Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | [[инженер]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[офицер]]<br/>''[[:d:Q9352089|разведчик]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Patrushev|Nikolay Patrushev]] | |- | style='text-align:right'| 2166 | | [[Николай Петухов]] | data-sort-value="1938" | 1938-08-08 | [[Сембер өлкәсе]] | ''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2167 | [[Файл:Nikolay Plate.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4364718|Николай Платэ]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-11-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Plate|Nikolay Plate]] | data-sort-value="2007" | 2007-03-16 |- | style='text-align:right'| 2168 | [[Файл:Nikolay Rogozhkin, 22 July 2011.jpg|center|128px]] | [[Николай Рогожкин]] | data-sort-value="1952" | 1952-06-21 | [[Мичуринск]] | [[Казан танк университеты|Казан югары хәрби башлыклар уку йорты]]<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Nikolay Rogozhkin (general)|Nikolay Rogozhkin (general)]] | |- | style='text-align:right'| 2169 | [[Файл:Nikolay Ryzhkov senator portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q366524|Николай Рыжков]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-28 | ''[[:d:Q4171560|Дылеевка]]''<br/>[[Торецк]] | ''[[:d:Q1938341|Урал дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4286179|Донбасс дәүләт машина төзелеше академиясенең Машина төзелеше көллияте]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q11774156|мемуарист]]''<br/>''[[:d:Q15980158|язучы-документалист]]''<br/>''[[:d:Q484876|оешманың баш җитәкчесе]]'' | ''[[:d:Q1983444|Урал авыр машиналар төзелеше заводы]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Ryzhkov|Nikolay Ryzhkov]] | data-sort-value="2024" | 2024-02-28 |- | style='text-align:right'| 2170 | [[Файл:SlichenkoN.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4423479|Николай Сличенко]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-12-27 | [[Белгород]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Slichenko|Nikolay Slichenko]] | data-sort-value="2021" | 2021-07-02 |- | style='text-align:right'| 2171 | [[Файл:Colonel General Nikolay Solovtsov official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q369431|Николай Соловцов]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-01 | [[Зәйсән (шәһәр)|Зәйсән]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Evgenievich Solovtsov|Nikolay Evgenievich Solovtsov]] | |- | style='text-align:right'| 2172 | [[Файл:Nikolay Tokarev, October 2010.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4459474|Николай Токарев]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-12-20 | [[Караганда|Караганды]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Tokarev|Nikolay Tokarev]] | |- | style='text-align:right'| 2173 | [[Файл:Nikolay Vasilyevich Fyodorov, November 2018.jpg|center|128px]] | [[Николай Фёдоров]] | data-sort-value="1958" | 1958-05-09 | ''[[:d:Q4518529|Chodino]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | [[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[И. Н. Ульянов исемендәге Чуаш дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Nikolay Vasilyevich Fyodorov|Nikolay Vasilyevich Fyodorov]] | |- | style='text-align:right'| 2174 | [[Файл:Митрополит Никон на открытии выставки «Неизвестные грани Петра Ищерикова».jpg|center|128px]] | [[Никон (Васюков)]] | data-sort-value="1950" | 1950-10-01 | ''[[:d:Q1654065|Sampursky District]]'' | ''[[:d:Q4239243|Красноярск дәүләт медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]'' | | [[:commons:Category:Nikon (Vasyukov)|Nikon (Vasyukov)]] | |- | style='text-align:right'| 2175 | | ''[[:d:Q39040129|Никулин, Александр Васильевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-07-03 | ''[[:d:Q4390867|Ratchino]]'' | | | | | data-sort-value="2003" | 2003-10-25 |- | style='text-align:right'| 2176 | [[Файл:Nina Mozer 24 March 2014 (cropped).jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4299643|Нина Мозер]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-08-28 | [[Киев]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Nina Mozer|Nina Mozer]] | |- | style='text-align:right'| 2177 | | ''[[:d:Q85863792|Новиков, Александр Васильевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | | | | | | data-sort-value="2022" | 2022-10-05 |- | style='text-align:right'| 2178 | | ''[[:d:Q55104861|Новиков, Андрей Петрович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-12-23 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2179 | [[Файл:Nonna Mordyukova 2025 cover of Russia cr.jpg|center|128px]] | [[Нонна Мордюкова]] | data-sort-value="1925" | 1925-11-25 | [[Костянтынивка|Костәнтынивка]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Nonna Mordyukova|Nonna Mordyukova]] | data-sort-value="2008" | 2008-07-06 |- | style='text-align:right'| 2180 | [[Файл:Nuvakhov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q84723684|Нувахов, Борис Шамильевич]]'' | data-sort-value="1943" | 1943-05-01 | [[Дәрбәнт]] | | | [[Россия фәннәр академиясе]] | [[:commons:Category:Boris Nuvakhov|Boris Nuvakhov]] | data-sort-value="2024" | 2024-08-20 |- | style='text-align:right'| 2181 | | ''[[:d:Q55104184|Оводенко, Анатолий Аркадьевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | | data-sort-value="2025" | 2025-12-06 |- | style='text-align:right'| 2182 | | ''[[:d:Q109487129|Овчар, Владимир Герасимович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-12-22 | ''[[:d:Q1196405|Selenginsky District]]''<br/>''[[:d:Q1016336|Бурят Автономияле Совет Социалистик Республикасы]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2183 | [[Файл:Олег Басилашвили (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2622206|Олег Басилашвили]]'' | data-sort-value="1934" | 1934-09-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1981162|Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятры]]'' | [[:commons:Category:Oleg Basilashvili|Oleg Basilashvili]] | |- | style='text-align:right'| 2184 | [[Файл:Oleg Belozyorov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4082480|Олег Белозөров]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-26 | [[Вентспилс]] | [[Санкт-Петербург дәүләт икътисад университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Belozyorov|Oleg Belozyorov]] | |- | style='text-align:right'| 2185 | | [[Олег Васильев]] | data-sort-value="1925" | 1925-08-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304104|Мәскәү дәүләт табигать белән идарә итү университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201444|Institute for Water and Environmental Problems]]'' | | data-sort-value="2017" | 2017-03-07 |- | style='text-align:right'| 2186 | [[Файл:Oleg Volnov (27-06-2013).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4124571|Олег Вольнов]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-01-24 | [[Timişoara]] | [[Ерак Көнчыгыш федераль университеты]] | ''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q22976182|тележурналист]]'' | [[Первый канал (Россия)|Первый канал]] | [[:commons:Category:Oleg Volnov|Oleg Volnov]] | |- | style='text-align:right'| 2187 | | [[Олег Газенко]] | data-sort-value="1918" | 1918-12-12 | ''[[:d:Q28667405|Николаевка]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | ''[[:d:Q4002666|хәрби табиб]]''<br/>''[[:d:Q350979|зоолог]]''<br/>''[[:d:Q2055046|физиолог]]''<br/>''[[:d:Q876864|мөхәррир]]''<br/>''[[:d:Q978044|executive]]''<br/>[[генерал-лейтенант]] | ''[[:d:Q4201586|РФА тыйб һәм биология проблемнары институты]]'' | | data-sort-value="2007" | 2007-11-17 |- | style='text-align:right'| 2188 | [[Файл:Urban Morphogenesis 2019 Fest 09 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Олег Газманов]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-22 | [[Гусев (шәһәр)]] | | [[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q183945|музыка продюсеры]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>[[җырчы]]<br/>''[[:d:Q822146|җыр сүзләрен язучы]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q488205|автор-башкаручы]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]'' | ''[[:d:Q740308|ЮНИСЕФ]]'' | [[:commons:Category:Oleg Gazmanov|Oleg Gazmanov]] | |- | style='text-align:right'| 2189 | [[Файл:Oleg Dobrodeev (2019-02-04).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4163665|Олег Добродеев]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-28 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4204528|МДУ тарих факультеты]]'' | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | [[НТВ]]<br/>''[[:d:Q2537294|Бөтенроссия дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар ширкәте]]'' | [[:commons:Category:Oleg Dobrodeev|Oleg Dobrodeev]] | |- | style='text-align:right'| 2190 | [[Файл:Oleg Kozhemyako 20150821 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4226336|Олег Кожемяко]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-03-17 | [[Черниговка (Диңгез буе крае)|Черниговка]] | ''[[:d:Q4458748|Тын океан дәүләт икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Kozhemyako|Oleg Kozhemyako]] | |- | style='text-align:right'| 2191 | [[Файл:Oleg Kononenko Official Portrait (jsc2023e052791).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q375659|Олег Кононенко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-21 | [[Төрекмәнабад]] | ''[[:d:Q171249|«Харьков авиация институты» Илкүләм аэрокосмик университеты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q55351476|сынаучы галәмгизәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Kononenko|Oleg Kononenko]] | |- | style='text-align:right'| 2192 | [[Файл:Oleg Kutafin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2791031|Олег Кутафин]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-06-26 | [[Одесса]] | ''[[:d:Q3890936|МДУның юридик факультеты]]'' | ''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[хокук белгече]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | [[:commons:Category:Oleg Kutafin|Oleg Kutafin]] | data-sort-value="2008" | 2008-12-04 |- | style='text-align:right'| 2193 | [[Файл:Oleg Matytsin (2020-02-13).jpg|center|128px]] | [[Олег Матыцин]] | data-sort-value="1964" | 1964-05-19 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q83307|министр]]'' | [[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Oleg Matytsin|Oleg Matytsin]] | |- | style='text-align:right'| 2194 | [[Файл:Oleg Morozov (22-09-2020) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Олег Морозов]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-05 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Oleg Morozov|Oleg Morozov]] | |- | style='text-align:right'| 2195 | [[Файл:Oleg Salûkov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4406231|Олег Салюков]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-05-21 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4475228|Сембер танк укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Salyukov|Oleg Salyukov]] | |- | style='text-align:right'| 2196 | [[Файл:Oleg Syromolotov.png|center|128px]] | ''[[:d:Q4448105|Олег Сыромолотов]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-05-19 | [[Латвия Совет Социалистик Республикасы]] | ''[[:d:Q4394548|Кызыл Байраклы Рига граждан авиациясе инженерлары институты]]'' | ''[[:d:Q1402561|гаскәрбашы]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Syromolotov|Oleg Syromolotov]] | |- | style='text-align:right'| 2197 | [[Файл:OlegTabakov.jpg|center|128px]] | [[Олег Табаков]] | data-sort-value="1935" | 1935-08-17 | [[Сарытау]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q13235160|җитештерүче]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1759246|театраль продюсер]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[менеджер]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]''<br/>[[язучы]] | ''[[:d:Q1979285|«Современник» театры]]''<br/>''[[:d:Q840812|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]''<br/>''[[:d:Q1432635|Һелсинки театр академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4304284|Олег Табаков театры]]''<br/>''[[:d:Q4304021|Мәскәү сәнгать театры]]''<br/>''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Oleg Tabakov|Oleg Tabakov]] | data-sort-value="2018" | 2018-03-12 |- | style='text-align:right'| 2198 | [[Файл:Oleg Yankovsky2.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q314067|Олег Янковский]]'' | data-sort-value="1944" | 1944-02-23 | [[Карсакпай]] | ''[[:d:Q4453553|Сарытау театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]'' | | [[:commons:Category:Oleg Yankovsky|Oleg Yankovsky]] | data-sort-value="2009" | 2009-05-20 |- | style='text-align:right'| 2199 | [[Файл:Olga Ostroumova 2017.jpg|center|128px]] | [[Ольга Остроумова]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-21 | [[Богырыслан]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2200 | | ''[[:d:Q109485327|Омаров, Джамалудин Омарович]]'' | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q7755650|Mekegi]]'' | ''[[:d:Q2563821|Дагстан дәүләт техник университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2201 | [[Файл:Владимир Борисович Осипов.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q21857136|Осипов, Владимир Борисович]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-05-27 | [[Тирасполь]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2202 | [[Файл:FeltsmanOB.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4136184|Оскар Фельцман]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-02-18 | [[Одесса]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[композитор]] | | [[:commons:Category:Oscar Feltsman|Oscar Feltsman]] | data-sort-value="2013" | 2013-02-03 |- | style='text-align:right'| 2203 | | ''[[:d:Q111422134|Павел Александрович Сажинов]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-11-09 | | | | | | |- | style='text-align:right'| 2204 | [[Файл:Pavel Borodin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2065002|Павел Бородин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-25 | [[Шахунья]] | ''[[:d:Q4475180|Сембер ил җир үнивиристите]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Pavel Borodin|Pavel Borodin]] | |- | style='text-align:right'| 2205 | | ''[[:d:Q28500315|Павел Васильевич Плат]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-02-24 | [[Спасск-Рязанский]] | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2206 | [[Файл:Pavel Krasheninnikov (24-11-2020) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4239942|Павел Крашенинников]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-06-21 | [[Полевской]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>[[эшкуар]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[:commons:Category:Pavel Krasheninnikov|Pavel Krasheninnikov]] | |- | style='text-align:right'| 2207 | | ''[[:d:Q51670275|Павел Филиппович Михалёв]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-08-16 | | | [[Jurnalist|журналист]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-03-17 |- | style='text-align:right'| 2208 | | ''[[:d:Q65031813|Павленко, Виктор Павлович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-12-22 | | | [[галим]] | | | data-sort-value="2001" | 2001-05-09 |- | style='text-align:right'| 2209 | | ''[[:d:Q136023687|Павлов, Александр Филиппович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-06-25 | [[Надеждино (Питрәч районы)|Надеждино]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | [[инженер]] | [[Казан мотор төзүчеләр җитештерү берләшмәсе]] | [[:commons:Category:Aleksandr Filippovich Pavlov|Aleksandr Filippovich Pavlov]] | data-sort-value="2023" | 2023-09-09 |- | style='text-align:right'| 2210 | | ''[[:d:Q81201271|Павлов, Виктор Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-11-21 | ''[[:d:Q27579837|Масли]]'' | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | ''[[:d:Q1781198|агроном]]'' | ''[[:d:Q4248042|Курган дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе]]'' | | data-sort-value="2016" | 2016-09-06 |- | style='text-align:right'| 2211 | | ''[[:d:Q85681881|Павлюков, Валентин Григорьевич]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-04-26 | [[Петровск районы|Питрау районы]] | ''[[:d:Q4408464|Сарытау дәүләт техник университеты]]'' | | | | data-sort-value="2024" | 2024-05-07 |- | style='text-align:right'| 2212 | | ''[[:d:Q109490018|Панибратов, Юрий Павлович]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-02-03 | [[Ессентуки]]<br/>''[[:d:Q2636093|Төньяк Кавказ крае]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2213 | | ''[[:d:Q109356676|Парфёнов, Валерий Евгеньевич]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-02-01 | [[Сахалин өлкәсе]] | [[Новосибирск дәүләт медицина университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 2214 | [[Файл:Пархаев на патриаршем богослужении возле Храма Христа Спасителя. 2012.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q56273448|Пархаев, Евгений Алексеевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-06-19 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[менеджер]] | | | |- | style='text-align:right'| 2215 | [[Файл:Паршин Николай Михайлович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q112991943|Паршин, Николай Михайлович]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-12-20 | ''[[:d:Q18173023|Mokshen Kolomaz]]'' | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Nikolay Mikhailovich Parshin|Nikolay Mikhailovich Parshin]] | |- | style='text-align:right'| 2216 | | ''[[:d:Q109492928|Пастухов, Владимир Павлович]]'' | data-sort-value="1936" | 1936 | | | | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-20 |- | style='text-align:right'| 2217 | [[Файл:Пахомов Н. П.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24010614|Пахомов, Николай Павлович]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-04-07 | [[Үскәмән]] | ''[[:d:Q4129769|Су асты йөзү югары хәрби-диңгез укуханәсе]]'' | | | [[:commons:Category:Nikolay Pakhomov|Nikolay Pakhomov]] | |- | style='text-align:right'| 2218 | | ''[[:d:Q109485856|Першуткин, Николай Иванович]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-02-05 | [[Ефремов районы]] | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2219 | | ''[[:d:Q28355525|Платонов, Юрий Павлович]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-09-04 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304042|Мәскәү архитектура институты]]'' | ''[[:d:Q42973|архитектор]]'' | | | data-sort-value="2016" | 2016-12-06 |- | style='text-align:right'| 2220 | | ''[[:d:Q65124851|Плохой, Олег Анатольевич]]'' | data-sort-value="1968" | 1968-12-04 | [[Киев]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | [[хокук белгече]] | | | |- | style='text-align:right'| 2221 | | ''[[:d:Q131940864|Познихир, Виктор Викторович]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-04-26 | ''[[:d:Q4169541|Dubovyazivka]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2222 | | ''[[:d:Q126970326|Поимцев, Василий Николаевич]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-10-07 | ''[[:d:Q19638724|Вольный (Екатериновкан кӀошт)]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2223 | | ''[[:d:Q109485748|Помолов, Владимир Михайлович]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-10-25 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4318652|Нижгар ил яраклама үнивирситите]]'' | | | | data-sort-value="2006" | 2006-05-22 |- | style='text-align:right'| 2224 | | ''[[:d:Q108650415|Пономарёв, Сергей Алексеевич]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-05-12 | [[Вологда]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2225 | | ''[[:d:Q124769723|Правдин, Лев Николаевич]]'' | data-sort-value="1905" | 1905-07-03 | [[Псков губернасы]] | | | | | data-sort-value="2003" | 2003-08-15 |- | style='text-align:right'| 2226 | | ''[[:d:Q138609525|Приходько, Михаил Владимирович]]'' | data-sort-value="1976" | 1976-07-14 | [[Караганда|Караганды]] | | | | | data-sort-value="2024" | 2024-10-13 |- | style='text-align:right'| 2227 | [[Файл:Biryukov Petr Pavlovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16537186|Пётр Бирюков]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-12 | ''[[:d:Q16137333|Staryy Buzets]]'' | ''[[:d:Q4248858|Курск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4533671|Көньяк-Көнбатыш дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q13582652|төзелеш инженеры]]'' | | [[:commons:Category:Petr Biryukov|Petr Biryukov]] | |- | style='text-align:right'| 2228 | [[Файл:Pyotr.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4140476|Пётр Глыбочко]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-07-21 | ''[[:d:Q21669976|Кувшиново]]'' | ''[[:d:Q4408455|Сарытау дәүләт медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q4408459|Сарытау дәүләт социаль-икътисад университеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q17345122|уролог]]'' | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Glybochko|Pyotr Glybochko]] | |- | style='text-align:right'| 2229 | [[Файл:Peter Todarovsky.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1890642|Пётр Тодоровский]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-08-26 | ''[[:d:Q591884|Бобрынетс]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[композитор]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q1208175|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q222344|кинооператор]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]'' | ''[[:d:Q4129798|Югары сценарийчеләр һәм режиссерлар курслары]]'' | [[:commons:Category:Pyotr Todorovsky|Pyotr Todorovsky]] | data-sort-value="2013" | 2013-05-24 |- | style='text-align:right'| 2230 | [[Файл:Klimuk.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q434546|Pyotr Klimuk]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-07-10 | [[Камаровка (Брэсцкий районы)|Камаровка]] | ''[[:d:Q4513575|Escuela Superior Militar de Aviación de Pilotos de Chernígov]]''<br/>''[[:d:Q490188|Ю. А. Гагарин исемендәге һава-хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Piotr Klimuk|Piotr Klimuk]] | |- | style='text-align:right'| 2231 | [[Файл:Ravil Gainutdin, September 2010.jpeg|center|128px]] | [[Равил Гайнетдин]] | data-sort-value="1959" | 1959-08-25 | [[Питрәч районы]] | [[Казан театр укуханәсе|Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе]]<br/>[[Мир Араб мәдрәсәсе]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q2259532|cleric]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Gaynutdin|Ravil Gaynutdin]] | |- | style='text-align:right'| 2232 | [[Файл:Ravil Muratov (2019-08-30).jpg|center|128px]] | [[Равил Моратов]] | data-sort-value="1949" | 1949-08-30 | [[Норлат районы]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Muratov|Ravil Muratov]] | |- | style='text-align:right'| 2233 | [[Файл:Ravil Geniatulin, August 2011.jpeg|center|128px]] | [[Равил Гыйниятуллин|Равил Фәрит улы Гыйниятуллин]] | data-sort-value="1955" | 1955-12-20 | [[Чита]] | ''[[:d:Q4182332|Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге Байкал арты дәүләт гуманитар-педагогика университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Ravil Geniatulin|Ravil Geniatulin]] | |- | style='text-align:right'| 2234 | [[Файл:Ilkayev (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4199875|Радий Илькаев]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-10-09 | ''[[:d:Q16017664|Tutura]]'' | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Radiy Ilkaev|Radiy Ilkaev]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-10 |- | style='text-align:right'| 2235 | [[Файл:Радий Хабиров - официальный портрет (cropped).jpg|center|128px]] | [[Радий Хәбиров]] | data-sort-value="1964" | 1964-03-20 | [[Сайран (Ишембай районы)|Сайран]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q861904|Билкәнт университеты]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q16012028|хокук галиме]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]''<br/>[[адвокат]] | [[Башкорт дәүләт университеты]]<br/>[[Республика Йорты]] | [[:commons:Category:Radiy Khabirov|Radiy Khabirov]] | |- | style='text-align:right'| 2236 | [[Файл:Radik Batyrshin.jpg|center|128px]] | [[Радик Батыршин]] | data-sort-value="1968" | 1968-07-28 | [[Уфа]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]''<br/>''[[:d:Q578109|телепродюсер]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | | [[:commons:Category:Radik Batyrshin|Radik Batyrshin]] | |- | style='text-align:right'| 2237 | [[Файл:Абдулатипов Р. Г..png|center|128px]] | [[Рамазан Габделлатыйпов]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | ''[[:d:Q16311751|Gebguda]]'' | [[Дагстан дәүләт университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q462390|доцент]]''<br/>[[фәлсәфәче]] | [[Мурманск арктик университеты]] | [[:commons:Category:Ramazan Abdulatipov|Ramazan Abdulatipov]] | |- | style='text-align:right'| 2238 | [[Файл:Ramzan Kadyrov May 2024.jpg|center|128px]] | [[Рамзан Кадыйров]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-05 | ''[[:d:Q1873736|Akhmat-Yurt]]'' | ''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>[[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ramzan Kadyrov|Ramzan Kadyrov]] | |- | style='text-align:right'| 2239 | [[Файл:Khabriev.jpg|center|128px]] | [[Рамил Хәбриев]] | data-sort-value="1953" | 1953-05-18 | [[Кукмара]] | [[Казан дәүләт медицина университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q30263322|N.A. Semashko National Research Institute of Public Health]]'' | [[:commons:Category:Ramil Khabriev|Ramil Khabriev]] | |- | style='text-align:right'| 2240 | | [[Рафаил Йосыпов]] | data-sort-value="1934" | 1934-07-17 | [[Казан]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q3025301|Александр Фёдорович Можайский исемендәге Хәрби-космик академиясе]]''<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты|Владимир Ильич Ульянов (Ленин) исемендәге «ЛЭТИ» Санкт-Петербург дәүләт электротехника университеты]]<br/>''[[:d:Q4407710|Питырбур информатика һәм автоматлаштыру институты]]''<br/>''[[:d:Q1628751|Санкт-Петербург дәүләт аэро-космос приборлары төзелеше университеты]]'' | | data-sort-value="2024" | 2024-11-07 |- | style='text-align:right'| 2241 | [[Файл:Raphail Zakirov.jpg|center|128px]] | [[Рафаиль Закиров (1949)|Рафаиль Закиров]] | data-sort-value="1949" | 1949-05-20 | [[Казан]] | | | | [[:commons:Category:Raphail Zakirov|Raphail Zakirov]] | data-sort-value="2020" | 2020-07-18 |- | style='text-align:right'| 2242 | [[Файл:Temrezov portret.jpeg|center|128px]] | [[Рашид Темрезов]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-14 | [[Черкесск]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Rashid Temrezov|Rashid Temrezov]] | |- | style='text-align:right'| 2243 | [[Файл:Vladimir Putin 24 January 2001-2.jpg|center|128px]] | [[Рем Вяхирев]] | data-sort-value="1934" | 1934-08-23 | ''[[:d:Q13640261|Олы Черниговка]]'' | ''[[:d:Q4406402|Самар дәүләт техника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Rem Viakhirev|Rem Viakhirev]] | data-sort-value="2013" | 2013-02-11 |- | style='text-align:right'| 2244 | [[Файл:75th anniversary of Renat Akchurin (2021-04-06) 12.jpg|center|128px]] | [[Ренат Акчурин]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-02 | [[Әндиҗан]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | [[хирург]] | ''[[:d:Q19909099|Кардиология милли медицина тикшеренү үзәге]]'' | [[:commons:Category:Renat Akchurin|Renat Akchurin]] | data-sort-value="2024" | 2024-10-06 |- | style='text-align:right'| 2245 | [[Файл:Ganiev R.F.jpg|center|128px]] | [[Ривнер Ганиев]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-01 | [[Тәҗәй]] | [[Уфа дәүләт авиация техник университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4201585|РФА машинабелем институты]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2246 | [[Файл:Rima Batalova.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4079299|Рима Баталова]]'' | data-sort-value="1964" | 1964-01-01 | [[Шаран районы|Шаран райуны]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q11513337|җиңел атлет]]'' | | [[:commons:Category:Rima Batalova|Rima Batalova]] | |- | style='text-align:right'| 2247 | | [[Рифкать Исрафилов]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-06 | [[Яңа Мөслим]] | ''[[:d:Q2177054|Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>[[укытучы]]<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | [[Башкорт дәүләт академия драма театры]]<br/>''[[:d:Q4336201|Максим Горький исемендәге Ырынбур өлкә драма театры]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2248 | [[Файл:Robert Nigmatulin.jpg|center|128px]] | [[Роберт Нигъмәтуллин]] | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q2367115|МДУ механика-математика факультеты]]'' | [[:commons:Category:Robert Nigmatulin|Robert Nigmatulin]] | |- | style='text-align:right'| 2249 | | ''[[:d:Q109493818|Рогатин, Борис Николаевич]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-14 | ''[[:d:Q2072817|Pervomaysky]]'' | ''[[:d:Q1961160|Мәскәү дәүләт таучылык университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2250 | | ''[[:d:Q99710437|Розуван, Алексей Михайлович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-09 | ''[[:d:Q4290024|Melnia]]'' | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2251 | | ''[[:d:Q112988550|Романов, Валентин Фёдорович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-02-20 | ''[[:d:Q20027512|Сухошины]]''<br/>''[[:d:Q394872|Selizharovsky District]]''<br/>''[[:d:Q4209600|Kalinin Oblast]]'' | | [[галим]] | ''[[:d:Q4274100|Магнитогорск дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2021" | 2021-11-16 |- | style='text-align:right'| 2252 | [[Файл:Tcalikov RH.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4503054|Руслан Цаликов]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-07-31 | [[Владикавказ]] | [[К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты|Коста Леванович Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Ruslan Tsalikov|Ruslan Tsalikov]] | |- | style='text-align:right'| 2253 | [[Файл:Rushan Minnegulov in 2022 - 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рушан Миңнегулов]] | data-sort-value="1992" | 1992-11-27 | [[Саба районы]] | | ''[[:d:Q16029547|биатлонист]]''<br/>''[[:d:Q13382608|чаңгы узышчысы]]'' | | [[:commons:Category:Rushan Minnegulov|Rushan Minnegulov]] | |- | style='text-align:right'| 2254 | [[Файл:Рашид Нургалиев (Rashid Nurgaliyev) (2012).jpeg|center|128px]] | [[Рәшит Нургалиев]] | data-sort-value="1956" | 1956-10-08 | [[Җетекара]] | ''[[:d:Q4361461|Петрозаводск дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q16258947|beamter]]''<br/>''[[:d:Q4991371|солдат]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q2474763|Россия Федерациясенең Федераль контрразведка хезмәте]]''<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Rashid Nurgaliev|Rashid Nurgaliev]] | |- | style='text-align:right'| 2255 | [[Файл:Rustam Minnikhanov official photo 01 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Рөстәм Миңнеханов]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-01 | [[Яңа Арыш]] | ''[[:d:Q2177105|Россия дәүләт сәүдә-икътисад университеты]]''<br/>[[Казан дәүләт аграр университеты]]<br/>''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q20726593|вертолёт пилоты]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Rustam Minnikhanov|Rustam Minnikhanov]] | |- | style='text-align:right'| 2256 | [[Файл:Sabitov portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q84721693|Сабитов, Рифат Абдулвагапович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-04-30 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304299|Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты]]'' | [[менеджер]]<br/>''[[:d:Q56425414|media manager]]'' | | [[:commons:Category:Rifat Sabitov|Rifat Sabitov]] | |- | style='text-align:right'| 2257 | | ''[[:d:Q60694624|Сабуров, Эдуард Николаевич]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-02-16 | ''[[:d:Q2600629|Mezensky District]]'' | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q4070609|Архангельск дәүләт техника университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2018" | 2018-09-07 |- | style='text-align:right'| 2258 | [[Файл:Yuriy Sadovenko (General).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1048186|Yury Sadovenko]]'' | data-sort-value="1969" | 1969-09-11 | [[Житомир]] | ''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]'' | [[офицер]] | | [[:commons:Category:Yuri Sadovenko|Yuri Sadovenko]] | data-sort-value="2025" | 2025-12-25 |- | style='text-align:right'| 2259 | [[Файл:Valery Salygin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q24642181|Салыгин, Валерий Иванович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-07 | [[Днипро]] | ''[[:d:Q1980701|Харьков илкүләм радиоэлектроника университеты]]'' | [[галим]] | [[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[:commons:Category:Valery Salygin|Valery Salygin]] | |- | style='text-align:right'| 2260 | [[Файл:Svetlana Nemolyaeva 2023.jpg|center|128px]] | [[Светлана Немоляева]] | data-sort-value="1937" | 1937-04-18 | [[Мәскәү]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1503571|Маяковский театры]]'' | [[:commons:Category:Svetlana Nemolyaeva|Svetlana Nemolyaeva]] | |- | style='text-align:right'| 2261 | [[Файл:Svetlana Savitskaya, 7 December 2018.jpg|center|128px]] | [[Светлана Савицкая]] | data-sort-value="1948" | 1948-08-08 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>''[[:d:Q4210431|Kaluga aviation school]]'' | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>''[[:d:Q730242|очучы-сынаучы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]''<br/>[[ССРБ Югары Шурасы]]<br/>[[Россия Дәүләт думасы|Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең Дәүләт думасы]] | [[:commons:Category:Svetlana Savitskaya|Svetlana Savitskaya]] | |- | style='text-align:right'| 2262 | | ''[[:d:Q55655775|Седов, Олег Константинович]]'' | data-sort-value="1956" | 1956-10-26 | | | | | | data-sort-value="2009" | 2009-07-22 |- | style='text-align:right'| 2263 | | ''[[:d:Q55104000|Селемир, Виктор Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-10-29 | ''[[:d:Q4227701|Kolinkivtsi]]'' | ''[[:d:Q19721704|School of Physics and Technology of University of Kharkiv]]''<br/>''[[:d:Q1458695|Харьков милли университеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q4408737|Sarov Institute of Physics and Technology]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2264 | | ''[[:d:Q56660165|Семиколенных, Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-06-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2265 | [[Файл:Семен Якубов.jpg|center|128px]] | [[Семён Якубов]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-17 | [[Курган]] | [[Курган дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]''<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Semyon Yakubov|Semyon Yakubov]] | |- | style='text-align:right'| 2266 | | ''[[:d:Q109485087|Сергеев, Виктор Иванович]]'' | data-sort-value="1921" | 1921-01-20 | ''[[:d:Q13637390|Орша (Калининскан кӀошт)]]'' | ''[[:d:Q1472245|Мәскәү дәүләт техника университеты]]'' | | ''[[:d:Q2621070|Kirov Plant]]''<br/>''[[:d:Q4182133|ЗАО «Центротех-СПб»]]'' | | data-sort-value="2008" | 2008-12-16 |- | style='text-align:right'| 2267 | | ''[[:d:Q70253766|Сергеева, Нина Юрьевна]]'' | data-sort-value="1918" | 1918-02-05 | [[Луганск]] | | | | | data-sort-value="2003" | 2003-10-09 |- | style='text-align:right'| 2268 | [[Файл:Garmash Sergey.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2626247|Сергей Гармаш]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-09-01 | [[Херсон]] | ''[[:d:Q120744058|Dněpropetrovská divadelní škola]]''<br/>''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Garmash|Sergey Garmash]] | |- | style='text-align:right'| 2269 | [[Файл:Dankvert-Minnikhanov (2019-06-27) 07.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4154852|Сергей Данкверт]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | ''[[:d:Q695151|Yenotayevka]]'' | ''[[:d:Q4304067|В. П. Горячкин исемендәге Мәскәү дәүләт авыл хуҗалыгы инженерлары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4127435|Бөтенрусия тышкы сәүдә академиясе]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Dankvert|Sergey Dankvert]] | |- | style='text-align:right'| 2270 | [[Файл:Sergei Ivanov (2019-10-26) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Иванов (1953)|Сергей Иванов]] | data-sort-value="1953" | 1953-01-31 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]''<br/>''[[:d:Q1978570|Тышкы разведка академиясе]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q42415980|Беларусь Республикасы Милли иминлек академиясе]]'' | ''[[:d:Q5121444|разведчик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Ivanov|Sergei Ivanov]] | data-sort-value="2026" | 2026-06-26 |- | style='text-align:right'| 2271 | [[Файл:Ignatyev S M 2011 12 21.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q2376226|Сергей Игнатьев]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-01-10 | [[Санкт-Петербург]] | [[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Ignatyev|Sergey Ignatyev]] | |- | style='text-align:right'| 2272 | [[Файл:Sergey Kapitsa.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q20430|Сергей Капитса]]'' | data-sort-value="1928" | 1928-02-14 | [[Кембриҗ]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>[[математик]] | ''[[:d:Q190414|Профессор Николай Егорович Жуковский исемендәге Үзәк аерогидродинаминка институты]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]''<br/>''[[:d:Q4398106|Россия яңа университеты]]'' | [[:commons:Category:Sergei Kapitsa|Sergei Kapitsa]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-14 |- | style='text-align:right'| 2273 | [[Файл:Sergey Karakaev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4213844|Сергей Каракаев]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-06-04 | ''[[:d:Q4195885|Ivano-Slyusarevskoye]]'' | ''[[:d:Q4398488|Rostov Military Institute of Missile Forces]]''<br/>''[[:d:Q12806024|Dzerzhinsky Military Academy]]''<br/>[[Төньяк-Көнбатыш идарә институты|Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясенең Төньяк-Көнбатыш идарә институты]]<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4114348|Бөек Пётр исемендәге Стратегик максатлардагы ракета гаскәрләренең хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Karakaev|Sergey Karakaev]] | |- | style='text-align:right'| 2274 | [[Файл:Sergey Kirienko (01113353) (9776894576) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Кириенко]] | data-sort-value="1962" | 1962-07-26 | [[Сухум]] | ''[[:d:Q4123106|Идел дәүләт су транспорты универистеты]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kiriyenko|Sergey Kiriyenko]] | |- | style='text-align:right'| 2275 | [[Файл:Kamaz, Sergej Kogogin (2026-05-05) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Когогин]] | data-sort-value="1957" | 1957-11-16 | [[Олы Клүчә|Олы Ключи]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Kogogin|Sergey Kogogin]] | |- | style='text-align:right'| 2276 | [[Файл:Сергей Лавров (29-05-2025) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Лавров (1950)|Сергей Лавров]] | data-sort-value="1950" | 1950-03-21 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]]<br/>''[[:d:Q4525134|1414 санлы мәктәп]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q83307|министр]]''<br/>''[[:d:Q7330070|чит ил эшләре министры]]'' | [[Россия Федерациясе чит ил эшләре министрлыгы]] | [[:commons:Category:Sergey Lavrov|Sergey Lavrov]] | |- | style='text-align:right'| 2277 | [[Файл:Лысюк Сергей Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4270815|Сергей Лысюк]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-07-25 | [[Борзя|Борзә]] | [[Төньяк Кавказ эчке гаскәрләр хәрби институты]] | | | [[:commons:Category:Sergey Lysyuk|Sergey Lysyuk]] | |- | style='text-align:right'| 2278 | [[Файл:Colonel General Sergei Makarov 19.06.2015.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4275403|Сергей Макаров]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-09-19 | ''[[:d:Q1991209|Nikolayevka]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Afanasievich Makarov|Sergey Afanasievich Makarov]] | |- | style='text-align:right'| 2279 | [[Файл:Сергей Миронов (29-03-2022) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Сергей Миронов]] | data-sort-value="1953" | 1953-02-14 | [[Пушкин (шәһәр)|Пушкин]] | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]]<br/>[[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]]<br/>''[[:d:Q2376759|Россия дәүләт хезмәте академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4534839|Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты]]''<br/>[[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Mikhailovich Mironov|Sergey Mikhailovich Mironov]] | |- | style='text-align:right'| 2280 | [[Файл:Сергей Нарышкин 2024 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q983654|Сергей Нарышкин]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-10-27 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q1628544|Балтыйк дәүләт техника университеты]]''<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Naryshkin|Sergey Naryshkin]] | |- | style='text-align:right'| 2281 | [[Файл:Nikonenko Sergey 2009.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2376215|Сергей Никоненко]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-04-16 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q69423232|киносценарист]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | ''[[:d:Q1001385|Дәүләт кино актеры театры]]'' | [[:commons:Category:Sergey Nikonenko|Sergey Nikonenko]] | |- | style='text-align:right'| 2282 | [[Файл:Sergey Ryzhikov at the Gagarin Cosmonaut Training Center in Star City.jpg|center|128px]] | [[Сергей Рыжиков]] | data-sort-value="1974" | 1974-08-19 | [[Бөгелмә]] | ''[[:d:Q4217985|Кача югары хәрби авиация укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q11900058|сәяхәтче-тәдкыйкатьче]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Nikolayevich Ryzhikov|Sergey Nikolayevich Ryzhikov]] | |- | style='text-align:right'| 2283 | [[Файл:SitnikovSK (cropped).tif|center|128px]] | ''[[:d:Q4421118|Сергей Ситников]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-01-18 | [[Кострома]] | ''[[:d:Q475084|Кострома дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Sitnikov|Sergey Sitnikov]] | |- | style='text-align:right'| 2284 | [[Файл:Sergey Leonidovich Sokolov (2008) (1).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q48020|Сергей Соколов]]'' | data-sort-value="1911" | 1911-07-01 | [[Кизләү]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q282302|Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q28666102|Чырчык югары танклар җитәкчелеге һәм инженериясе укуханәсе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Leonidovich Sokolov|Sergey Leonidovich Sokolov]] | data-sort-value="2012" | 2012-08-31 |- | style='text-align:right'| 2285 | [[Файл:StepashinSV-2002.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q313989|Сергей Степашин]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-03-02 | ''[[:d:Q623329|Люйшунькоу]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>''[[:d:Q1935120|Хәрби-сәяси академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[хокук белгече]]<br/>''[[:d:Q2285706|хөкүмәт башлыгы]]'' | | [[:commons:Category:Sergei Stepashin|Sergei Stepashin]] | |- | style='text-align:right'| 2286 | [[Файл:Sergey Chemezov 2017.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q7453960|Сергей Чемезов]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-08-20 | [[Черемхово (Иркутск өлкәсе)]] | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>[[Байкал дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>[[Россия Федерациясе федераль иминлек хезмәте|Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте]] | [[:commons:Category:Sergey Chemezov|Sergey Chemezov]] | |- | style='text-align:right'| 2287 | [[Файл:Sergey Chenchik.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15061456|Сергей Ченчик]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-09-09 | [[Сыктывкар]] | ''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]''<br/>''[[:d:Q60829463|Россия Федерациясе милли гвардия гаскәренең Сарытау хәрби институты]]'' | | | [[:commons:Category:Sergey Chenchik|Sergey Chenchik]] | |- | style='text-align:right'| 2288 | [[Файл:Shakurov Sergey.jpg|center|128px]] | [[Сергей Шәкүров]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-01 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q11481802|dub actor]]''<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | | [[:commons:Category:Sergey Shakurov|Sergey Shakurov]] | |- | style='text-align:right'| 2289 | | ''[[:d:Q55105901|Сибирко, Вячеслав Георгиевич]]'' | data-sort-value="1928" | 1928 | [[Россошь]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2290 | | ''[[:d:Q97211405|Сивова, Нина Алексеевна]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-01-01 | [[Фурманов (шәһәр)|Фурманов]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2291 | [[Файл:Сидоркевич Игорь Михайлович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q15079299|Сидоркевич, Игорь Михайлович]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-09 | ''[[:d:Q1318696|Kasciukovičy District]]'' | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q6665249|дзюдочы]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2292 | | ''[[:d:Q124771241|Силин, Николай Александрович]]'' | data-sort-value="1928" | 1928 | ''[[:d:Q4243613|Kubinskaya]]'' | | | | | data-sort-value="1999" | 1999 |- | style='text-align:right'| 2293 | | ''[[:d:Q60827277|Симон, Виктор Львович]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-01-22 | [[Мәскәү]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | [[укытучы]]<br/>''[[:d:Q13219637|виолончелист]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | data-sort-value="2021" | 2021-06-06 |- | style='text-align:right'| 2294 | | ''[[:d:Q30880386|Скичко, Николай Данилович]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-10-20 | ''[[:d:Q4522971|Shepiyivka]]'' | [[К. И. Скрябин исемендәге Мәскәү дәүләт ветеринария медицинасы һәм биотехнологиясе академиясе|К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе]] | [[галим]] | | | |- | style='text-align:right'| 2295 | | ''[[:d:Q109495095|Скоков, Сергей Иванович]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-01-01 | ''[[:d:Q684441|Taldy-Kurgan oblast]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2296 | [[Файл:Anatoly Smirnov (mos.ru).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q113412539|Смирнов, Анатолий Николаевич]]'' | data-sort-value="1954" | 1954-03-21 | [[Буй (шәһәр)|Буй]] | ''[[:d:Q182118|«МИЭТ» илкүләм тикшеренү университеты]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2297 | | ''[[:d:Q16698996|Соболев, Валентин Алексеевич]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-11 | ''[[:d:Q2343512|Etrek District]]'' | [[Мәскәү дәүләт төзелеш университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 2298 | | ''[[:d:Q112989363|Созинов, Павел Алексеевич]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-10-26 | [[Юрино (Мари Ил)|Юрино]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q1331507|Almaz-Antey]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2299 | | ''[[:d:Q138505070|Соловьёв, Вячеслав Петрович]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-11-24 | [[Вахруши (Слабутски районы, штп)|Вахруши]]<br/>[[Слободской районы]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | | ''[[:d:Q4386632|All-Russian Scientific Research Institute Of Technical Physics]]''<br/>''[[:d:Q1367256|Мәскәү физика-техника институты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2300 | | ''[[:d:Q112992645|Соловьёв, Николай Георгиевич]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-12-06 | ''[[:d:Q21853365|Растворово]]'' | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2301 | [[Файл:Spartak Akhmetov.jpg|center|128px]] | [[Спартак Әхмәтов]] | data-sort-value="1949" | 1949-06-08 | [[Стәрлебаш]] | [[Салават индустриаль көллияте]]<br/>[[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Spartak Akhmetov|Spartak Akhmetov]] | |- | style='text-align:right'| 2302 | [[Файл:Емельянов Станислав Васильевич Z1D0535 BLK.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4175422|Станислав Емельянов]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-05-18 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[математик]]<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q679871|systems analysis]]'' | ''[[:d:Q4201724|Institute for Systems Analysis]]''<br/>''[[:d:Q16690205|Идарә итү проблемнары институты]]''<br/>''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''<br/>[[МИСиС Илкүләм фән һәм технология университеты]] | [[:commons:Category:Stanislav Emelyanov|Stanislav Emelyanov]] | data-sort-value="2018" | 2018-11-15 |- | style='text-align:right'| 2303 | | [[Станислав Петров]] | data-sort-value="1939" | 1939-04-03 | [[Түбән Новгород]]<br/>[[Смоленск өлкәсе]] | | | | | data-sort-value="2026" | 2026-05-02 |- | style='text-align:right'| 2304 | | ''[[:d:Q41196849|Стригунов, Виктор Николаевич]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-10-27 | ''[[:d:Q2216635|Belgorodsky District]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2305 | | ''[[:d:Q109492442|Султанов, Тофик Челебиевич]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-02-28 | [[Прохладный]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2306 | | ''[[:d:Q26255673|Сумароков, Илья Алексеевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-28 | ''[[:d:Q1884339|Ulyotovsky District]]'' | [[А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты|Александр Александр улы Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты]] | | | | |- | style='text-align:right'| 2307 | | ''[[:d:Q112993468|Сысоев, Валерий Сергеевич]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-01 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4304086|Мәскәү дәүләт өлкә университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2308 | [[Файл:Suleyman Kerimov (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q447250|Сөләйман Кәримов]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-03-12 | [[Дәрбәнт]] | [[Дагстан дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Suleyman Kerimov|Suleyman Kerimov]] | |- | style='text-align:right'| 2309 | [[Файл:Suleymanov Rim Sultanovich.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q69470085|Сөләймәнов Рим Солтан улы]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-01-03 | [[Яңа Карамалы (Авыргазы районы)|Яңа Карамалы]] | | | | [[:commons:Category:Rim Suleymanov|Rim Suleymanov]] | |- | style='text-align:right'| 2310 | [[Файл:Талия Хабриева.jpg|center|128px]] | [[Талия Хәбриева]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-10 | [[Казан]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]] | ''[[:d:Q3400985|фәнни хезмәткәр]]'' | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q4201505|Кануннамә һәм чагыштырма хокук белеме институты]]'' | [[:commons:Category:Talia Khabrieva|Talia Khabrieva]] | |- | style='text-align:right'| 2311 | | ''[[:d:Q105070731|Тарасов, Николай Иванович]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-12-17 | ''[[:d:Q27579546|Мартино]]'' | ''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | | ''[[:d:Q4146865|Myrat Garryyev State Medical University of Turkmenistan]]''<br/>''[[:d:Q4534008|Көньяк Урал дәүләт медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2020" | 2020-10-17 |- | style='text-align:right'| 2312 | [[Файл:Татьяна Волосожар.jpg|center|128px]] | [[Татьяна Волосожар]] | data-sort-value="1986" | 1986-05-22 | [[Днипро]] | | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Volosozhar|Tatiana Volosozhar]] | |- | style='text-align:right'| 2313 | [[Файл:Tatyana Golikova official portrait.png|center|128px]] | [[Татьяна Голикова]] | data-sort-value="1966" | 1966-02-09 | [[Мытищи]] | ''[[:d:Q2004114|Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты]]''<br/>''[[:d:Q3551555|Санкт-Петербург дәүләт инженер-икътисади университеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Финанс университеты|Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы финанс университеты]]<br/>[[Россия Хөкүмәте|Россия Федерациясе Хөкүмәте]] | [[:commons:Category:Tatyana Alekseyevna Golikova|Tatyana Alekseyevna Golikova]] | |- | style='text-align:right'| 2314 | | ''[[:d:Q456780|Татьяна Дмитриева]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-12-21 | [[Иваново]] | ''[[:d:Q4196593|Иваново дәүләт медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q211346|психиатр]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]'' | ''[[:d:Q913157|Психиатрия һәм наркология федераль медицина тикшеренү университеты]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010-03-01 |- | style='text-align:right'| 2315 | [[Файл:Tatiana Doronina 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4166919|Татьяна Доронина]]'' | data-sort-value="1933" | 1933-09-12 | [[Санкт-Петербург]] | ''[[:d:Q3577654|МСАТ мәктәп-студиясе]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1776724|театр директоры]]'' | | [[:commons:Category:Tatiana Doronina|Tatiana Doronina]] | |- | style='text-align:right'| 2316 | [[Файл:Tatyana Lioznova (mos.ru) 04.jpg|center|128px]] | [[Татьяна Лиознова]] | data-sort-value="1924" | 1924-07-20 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]''<br/>''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q1569495|мөгаллим]]'' | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[:commons:Category:Tatyana Lioznova|Tatyana Lioznova]] | data-sort-value="2011" | 2011-09-29 |- | style='text-align:right'| 2317 | [[Файл:Tatyana Pokrovskaya 2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4369230|Татьяна Покровская]]'' | data-sort-value="1950" | 1950-06-05 | [[Архангельск]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q41583|тренер]]'' | | [[:commons:Category:Tatyana Pokrovskaya|Tatyana Pokrovskaya]] | |- | style='text-align:right'| 2318 | | ''[[:d:Q67939059|Тимофеев, Владимир Савельевич]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-02-10 | [[Воронеж]] | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | | ''[[:d:Q4304107|Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университеты]]'' | | data-sort-value="2012" | 2012-08-09 |- | style='text-align:right'| 2319 | | ''[[:d:Q112993069|Тинамагомедов, Магомед Тинамагомедович]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-12-17 | ''[[:d:Q22344078|Nukush]]'' | ''[[:d:Q4408483|Сарытау ракета гаскәрләренең югары командалык-мөһәндислек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q4297700|Михаил хәрби артиллерия академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2022" | 2022-02-20 |- | style='text-align:right'| 2320 | | ''[[:d:Q21644662|Тиходеев, Николай Николаевич]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-12-07 | [[Рязань]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | [[галим]] | ''[[:d:Q4314507|Научно-исследовательский институт по передаче электроэнергии постоянным током высокого напряжения]]'' | [[:commons:Category:Nikolay Tikhodeev|Nikolay Tikhodeev]] | data-sort-value="2008" | 2008-11-08 |- | style='text-align:right'| 2321 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Denis Tikhomirov (2015-10-20) 06.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q30895436|Тихомиров, Денис Валерьевич]]'' | data-sort-value="1975" | 1975-01-21 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | | | [[:commons:Category:Denis Tikhomirov|Denis Tikhomirov]] | |- | style='text-align:right'| 2322 | [[Файл:Епископ Тихон (Шевкунов) на открытии музейно-выставочного комплекса «Россия – Моя история» в Ставрополе.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4458638|Тихон (Шевкунов)]]'' | data-sort-value="1958" | 1958-07-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q1130457|С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты]]'' | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q189854|мәтран]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | | [[:commons:Category:Tikhon (Shevkunov)|Tikhon (Shevkunov)]] | |- | style='text-align:right'| 2323 | [[Файл:Тришкин Дмитрий Вячеславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q135902550|Тришкин, Дмитрий Вячеславович]]'' | data-sort-value="1973" | 1973 | [[Пермь]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | | | [[:commons:Category:Dmitry Trishkin|Dmitry Trishkin]] | |- | style='text-align:right'| 2324 | | ''[[:d:Q30879562|Туников Геннадий Михайлович]]'' | data-sort-value="1941" | 1941-08-01 | [[Куергазы районы]] | ''[[:d:Q4336188|Ырынбур дәүләт аграр университеты]]'' | [[галим]] | | | data-sort-value="2021" | 2021-06-03 |- | style='text-align:right'| 2325 | [[Файл:Rustam Minnikhanov and Talgat Tadzhuddin (2025-11-19) 11.jpg|center|128px]] | [[Тәлгать Таҗетдин]] | data-sort-value="1948" | 1948-10-12 | [[Казан]] | [[Мир Араб мәдрәсәсе]]<br/>[[Әл-Әзһәр университеты]] | [[мөфти]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Talgat Tadzhuddin|Talgat Tadzhuddin]] | |- | style='text-align:right'| 2326 | | ''[[:d:Q28026580|Усов, Вадим Сергеевич]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-06-02 | [[Минск]] | ''[[:d:Q1511650|Тула дәүләт университеты]]'' | | | | data-sort-value="2005" | 2005-05-31 |- | style='text-align:right'| 2327 | | ''[[:d:Q126974157|Устинов, Антон Алексеевич]]'' | data-sort-value="1977" | 1977-04-20 | [[Балакау]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]''<br/>[[Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе]] | | | | |- | style='text-align:right'| 2328 | [[Файл:Fazu Alieva.jpg|center|128px]] | [[Фазу Әлиева]] | data-sort-value="1932" | 1932-12-05 | ''[[:d:Q1394899|Khunzakhsky District]]'' | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]]<br/>''[[:d:Q4153934|Дагъстан дәүләт педагогика университеты]]'' | [[шагыйрь]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q1476215|хокук яклаучысы]]''<br/>''[[:d:Q12144794|прозачы]]'' | | [[:commons:Category:Fazu Aliyeva|Fazu Aliyeva]] | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 |- | style='text-align:right'| 2329 | [[Файл:Fazil Iskander in 2010.jpg|center|128px]] | [[Фазыл Искәндәр]] | data-sort-value="1929" | 1929-03-06 | [[Сухум]] | [[А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты]] | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[язучы]]<br/>[[Jurnalist|журналист]]<br/>''[[:d:Q6625963|язучы-романист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q11774202|эссеист]]'' | ''[[:d:Q4146827|State Committee for Publishing]]'' | [[:commons:Category:Fazil Iskander|Fazil Iskander]] | data-sort-value="2016" | 2016-07-31 |- | style='text-align:right'| 2330 | | ''[[:d:Q97317594|Фарыд Масхутавіч Канцэраў]]'' | data-sort-value="1949" | 1949-08-29 | [[Зәйсән (шәһәр)|Зәйсән]] | ''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | [[SSRB däwlät iminlek komitäte|ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты]]<br/>''[[:d:Q1329608|State Security Committee of the Republic of Belarus]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2331 | [[Файл:Ф.С. Сибагатуллин.jpg|center|128px]] | [[Фатыйх Сибәгатуллин]] | data-sort-value="1950" | 1950-05-01 | [[Апаз]] | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[язучы]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе|Николай Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе]] | [[:commons:Category:Fatikh Sibagatullin|Fatikh Sibagatullin]] | data-sort-value="2022" | 2022-06-24 |- | style='text-align:right'| 2332 | [[Файл:Федин Анатолий Иванович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q70251233|Федин, Анатолий Иванович]]'' | data-sort-value="1940" | 1940-10-06 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q2177111|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты]]'' | [[:commons:Category:Anatoly Fedin|Anatoly Fedin]] | |- | style='text-align:right'| 2333 | [[Файл:Metropolitan Theophan of Kazan.jpg|center|128px]] | [[Феофан (Ашурков)|Феофан]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-21 | [[Дмитриев-Льговский|Дмитриев]] | ''[[:d:Q841804|Мәскәү руханилар академиясе]]'' | ''[[:d:Q19340487|православ рухание]]''<br/>''[[:d:Q189854|мәтран]]''<br/>[[Әрхәрәй|епископ]] | [[Казан руханилар академиясе]] | [[:commons:Category:Theophan (Ashurkov)|Theophan (Ashurkov)]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-20 |- | style='text-align:right'| 2334 | [[Файл:Kabirov Firdaus.jpg|center|128px]] | [[Фирдәвес Кәбирев]] | data-sort-value="1961" | 1961-05-19 | [[Чаллы]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]] | ''[[:d:Q10842936|rally driver]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Firdaus Kabirov|Firdaus Kabirov]] | |- | style='text-align:right'| 2335 | | ''[[:d:Q28498293|Фёдор Иванович Клюка]]'' | data-sort-value="1942" | 1942-06-18 | [[Плошчава]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2336 | [[Файл:Yurchikhin.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q347977|Фёдор Юрчихин]]'' | data-sort-value="1959" | 1959-01-03 | [[Батум]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | [[инженер]]<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q2095549|очучы]]'' | | [[:commons:Category:Fyodor Yurchikhin|Fyodor Yurchikhin]] | |- | style='text-align:right'| 2337 | | ''[[:d:Q141888095|Фёдоров, Алексей Иннокентьевич]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-04-14 | [[Улан-Удэ]] | [[Иркутск илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q640652|University of Oklahoma]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2338 | [[Файл:Фарит Мубаракшевич Мухаметшин.jpg|center|128px]] | [[Фәрит Мөхәммәтшин (01.1947)|Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-31 | [[Зур Күккүз]] | [[А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты]]<br/>''[[:d:Q1054816|Мәскәү дәүләт лингвистика университеты]]''<br/>''[[:d:Q5279909|Россия Федерациясе Чит ил эшләре министрлыгының Дипломатия академиясе]]''<br/>''[[:d:Q4397991|Бөтенрусия дәүләт юстиция университеты]]'' | ''[[:d:Q193391|дипломат]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1238570|сәясәт белгече]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Farit Mukhametshin|Farit Mukhametshin]] | |- | style='text-align:right'| 2339 | [[Файл:Farid Mukhametshin (gossov.tatarstan.ru).jpg|center|128px]] | [[Фәрит Мөхәммәтшин]] | data-sort-value="1947" | 1947-05-22 | [[Әлмәт]] | [[Уфа дәүләт нефть техника университеты|Уфа дәүләт нефть-техника университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[инженер]] | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Farid Mukhametshin|Farid Mukhametshin]] | |- | style='text-align:right'| 2340 | [[Файл:Хазрет Совмен.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2914853|Хазрет Совмен]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-05-01 | ''[[:d:Q4072767|Afipsip]]'' | [[Санкт-Петербург дәүләт тау эше университеты|Санкт-Петербург дәүләт тау университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]'' | | [[:commons:Category:Hazret Sovmen|Hazret Sovmen]] | |- | style='text-align:right'| 2341 | [[Файл:Haris Yakupov.jpg|center|128px]] | [[Харис Якупов]] | data-sort-value="1919" | 1919-12-23 | [[Казан]] | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | ''[[:d:Q1028181|рәссам]]''<br/>''[[:d:Q1231865|педагог]]'' | [[Казан сынлы сәнгать укуханәсе]] | [[:commons:Category:Haris Yakupov|Haris Yakupov]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-17 |- | style='text-align:right'| 2342 | | ''[[:d:Q85852941|Хохлов, Александр Фёдорович]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-11-26 | ''[[:d:Q19859381|Abramovo, Vladimir Oblast]]'' | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q492766|Нижгар ил үнивирситите]]'' | | data-sort-value="2003" | 2003-05-08 |- | style='text-align:right'| 2343 | | ''[[:d:Q112992175|Храмов, Олег Владимирович]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-12-09 | [[Грозный]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2344 | | ''[[:d:Q126597618|Худайнатов Фархад Чаримович]]'' | data-sort-value="1985" | 1985-10-26 | [[Каспийск]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-09-29 |- | style='text-align:right'| 2345 | | ''[[:d:Q112992220|Хуторцев, Сергей Владимирович]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-03-24 | [[Петрозаводск]]<br/>[[Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы|РСФСР]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2346 | | ''[[:d:Q70253606|Цахилов, Захар Сосланбекович]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-05-28 | ''[[:d:Q1049128|Karachayevsky District]]'' | | | | | data-sort-value="1999" | 1999-07-10 |- | style='text-align:right'| 2347 | [[Файл:Anatoly Tsvetskov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q109487772|Цветков, Анатолий Исаакович]]'' | data-sort-value="1922" | 1922-07-06 | [[Смоленск]] | | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Anatoly Tsvetskov|Anatoly Tsvetskov]] | data-sort-value="2020" | 2020-11-29 |- | style='text-align:right'| 2348 | | ''[[:d:Q60831188|Черноусов, Александр Фёдорович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-05-23 | [[Конаково]] | ''[[:d:Q4318620|Идел буе медицина тикшеренү университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]'' | | data-sort-value="2026" | 2026-02-22 |- | style='text-align:right'| 2349 | | ''[[:d:Q20627827|Черов Иван Данилович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-07-20 | ''[[:d:Q480278|Abyysky District]]'' | [[М. К. Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты|Максим Кирович Аммосов исемендәге Төньяк-Көнчыгыш федераль университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | | data-sort-value="2017" | 2017-12-06 |- | style='text-align:right'| 2350 | | ''[[:d:Q52599876|Чучалин, Иван Петрович]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-10-15 | ''[[:d:Q27469142|Тигрицкое]]''<br/>''[[:d:Q2157152|Minusinsky District]]'' | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]'' | [[галим]] | ''[[:d:Q1466666|Томск политехника университеты]]''<br/>''[[:d:Q4460386|Томск дәүләт идарә итү системалары һәм радиоэлектроника университеты]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2351 | [[Файл:Shamil Tarpishchev 2018-06-27.jpg|center|128px]] | [[Шамил Тарпищев]] | data-sort-value="1948" | 1948-03-07 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q10833314|теннисчы]]''<br/>''[[:d:Q13219424|tennis coach]]''<br/>''[[:d:Q41583|тренер]]'' | ''[[:d:Q130316413|Národní fond sportu]]''<br/>''[[:d:Q4146820|State Committee of the Russian Federation for Physical Culture and Sports]]'' | [[:commons:Category:Shamil Tarpishchev|Shamil Tarpishchev]] | |- | style='text-align:right'| 2352 | | ''[[:d:Q70253281|Шарков, Александр Николаевич]]'' | data-sort-value="1931" | 1931-01-11 | [[Сарытау]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 2353 | | ''[[:d:Q84725442|Шопен, Виктор Пантелеймонович]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-02-09 | [[Камьянске]] | ''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | | | | data-sort-value="2019" | 2019-09-22 |- | style='text-align:right'| 2354 | | ''[[:d:Q84725458|Шумейко, Виктор Иванович]]'' | data-sort-value="1939" | 1939-11-09 | ''[[:d:Q4297694|Mikhaylovskaya]]'' | ''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | | ''[[:d:Q4166431|Дон дәүләт техник университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398494|Ростов дәүләт төзелеш университеты]]'' | | data-sort-value="2019" | 2019-09-11 |- | style='text-align:right'| 2355 | [[Файл:Шафагат Фахразович Тахаутдинов.jpg|center|128px]] | [[Шәфәгать Тәхәветдинов]] | data-sort-value="1946" | 1946-04-23 | [[Габдрахман (Әлмәт районы)|Габдрахман]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]'' | | [[:commons:Category:Sharafat Tahautdinov|Sharafat Tahautdinov]] | |- | style='text-align:right'| 2356 | | ''[[:d:Q110073624|Щербакова, Елена Александровна]]'' | data-sort-value="1952" | 1952-10-19 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q2490358|хореограф]]''<br/>''[[:d:Q55092822|балет мөгәллиме]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 2357 | | ''[[:d:Q125178112|Щугорев, Виктор Дмитриевич]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-01-22 | ''[[:d:Q18796619|Погромное (станци)]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 2358 | [[Файл:PiekhaE.jpg|center|128px]] | [[Эдита Пьеха]] | data-sort-value="1937" | 1937-07-31 | [[Нуаель-су-Лан]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]]<br/>''[[:d:Q3064300|Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты]]'' | [[җырчы]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]'' | | [[:commons:Category:Edita Pieha|Edita Pieha]] | |- | style='text-align:right'| 2359 | | ''[[:d:Q1288176|Эдуард Грач]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-12-19 | [[Одесса]] | [[Үзәк музыка мәктәбе - Музыка башкару сәнгате академиясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q899758|әлтис]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | | |- | style='text-align:right'| 2360 | [[Файл:Eduard Rossel 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q569362|Эдуард Россель]]'' | data-sort-value="1937" | 1937-10-08 | [[Бор (Түбән Новгород өлкәсе)]] | [[Урал дәүләт тау университеты|Урал дәүләт тау эше университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Eduard Rossel|Eduard Rossel]] | |- | style='text-align:right'| 2361 | [[Файл:Eduard Uspensky 2.jpg|center|128px]] | [[Эдуард Успенский]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-22 | [[Егорьевск]] | ''[[:d:Q1719898|Мәскәү авиация институты]]'' | ''[[:d:Q28389|сценарист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q3282637|кинопродюсер]]''<br/>[[язучы]]<br/>''[[:d:Q4853732|балалар язучысы]]''<br/>[[Драматурглар|драматург]]<br/>''[[:d:Q13590141|алыпбаручы]]''<br/>[[инженер]]<br/>''[[:d:Q947873|телеалыпбаручы]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Uspensky|Eduard Uspensky]] | data-sort-value="2018" | 2018-08-14 |- | style='text-align:right'| 2362 | [[Файл:Eduard Khudainatov, May 2012.jpeg|center|128px]] | ''[[:d:Q4502077|Эдуард Худайнатов]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-09-11 | [[Чимкәнт]] | | [[инвестор]]<br/>[[эшкуар]]<br/>''[[:d:Q16919633|Россия чыгышлы олигарх]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Eduard Khudainatov|Eduard Khudainatov]] | |- | style='text-align:right'| 2363 | [[Файл:Элла Памфилова в ЦИК России (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q458100|Элла Памфилова]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-09-12 | [[Алмалык (шәһәр)|Алмалык]] | ''[[:d:Q224802|Мәскәү энергетика институты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q190362|Central Election Commission of Russia]]'' | [[:commons:Category:Ella Pamfilova|Ella Pamfilova]] | |- | style='text-align:right'| 2364 | [[Файл:Nabiullina Federation Council 2023.jpg|center|128px]] | [[Эльвира Нәбиуллина]] | data-sort-value="1963" | 1963-10-29 | [[Уфа]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Yel universitetı|Йель университеты]]<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q1969986|Россия сәнәгатькәрләр һәм эшмәкәрләр берлеге]]''<br/>''[[:d:Q101084162|Россия Федерациясе икътисад министрлыгы]]''<br/>''[[:d:Q4411258|Svyaznoy Bank]]''<br/>''[[:d:Q48940372|Россия Федерациясе икътисади үсеш һәм сәүдә министрлыгы]]''<br/>[[Россия Федерациясе икътисади үсеш министрлыгы]]<br/>[[Газпром]]<br/>''[[:d:Q1636892|RAO UES]]''<br/>[[Rusiä Federatsiäseneñ Üzäk bankı|Русия Федерациясенең Үзәк банкы]] | [[:commons:Category:Elvira Sakhipzadovna Nabiullina|Elvira Sakhipzadovna Nabiullina]] | |- | style='text-align:right'| 2365 | [[Файл:Shaimiev with Russian Olympic Team (2008-08-29) 12.jpg|center|128px]] | [[Эльвира Хәсәнова]] | data-sort-value="1981" | 1981-03-28 | [[Мәскәү]] | | ''[[:d:Q18715859|synchronized swimmer]]'' | | [[:commons:Category:Elvira Khasyanova|Elvira Khasyanova]] | |- | style='text-align:right'| 2366 | | [[Ирныс Бәкиров|Эрнест Бәкиров]] | data-sort-value="1930" | 1930-05-23 | [[Түбән Новгород]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | [[галим]] | | | data-sort-value="2010" | 2010-03-08 |- | style='text-align:right'| 2367 | [[Файл:Валеев Эрнест Абдулович.jpg|center|128px]] | [[Эрнест Вәлиев]] | data-sort-value="1950" | 1950-04-07 | [[Әгерҗе районы]] | | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Ernest Valeev|Ernest Valeev]] | |- | style='text-align:right'| 2368 | [[Файл:Eteri Tutberidze in 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Этери Тутберидзе]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-24 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4398072|Россия дәүләт физкультура, спорт, яшьләр һәм туризм университеты]]'' | ''[[:d:Q13219587|фигурист]]''<br/>''[[:d:Q57199189|figure skating coach]]'' | | [[:commons:Category:Eteri Tutberidze|Eteri Tutberidze]] | |- | style='text-align:right'| 2369 | [[Файл:Troitska church.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q749447|Ювеналий]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-09-22 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4407661|Санкт-Петербург руханиләр семинариясе]]'' | ''[[:d:Q15283040|православ епискобы]]'' | | [[:commons:Category:Juvenal (Poyarkov)|Juvenal (Poyarkov)]] | |- | style='text-align:right'| 2370 | [[Файл:Актриса Юлия Борисова.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4093918|Юлия Борисова]]'' | data-sort-value="1925" | 1925-03-17 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]'' | [[:commons:Category:Yuliya Borisova|Yuliya Borisova]] | data-sort-value="2023" | 2023-08-08 |- | style='text-align:right'| 2371 | [[Файл:Official portrait of Yunus-bek Yevkurov (2024).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q319464|Юнус-бек Евкуров]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-07-30 | ''[[:d:Q4452146|Tarskoye]]'' | ''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1968714|Армия генералы Василий Филиппович Маргелов исемендәге Рязань гвардия югары һава десант җитәкчелек укуханәсе]]''<br/>''[[:d:Q14404494|М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>[[генерал-лейтенант]] | | [[:commons:Category:Yunus-bek Yevkurov|Yunus-bek Yevkurov]] | |- | style='text-align:right'| 2372 | [[Файл:Жданов Юрий Андреевич.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4178491|Юри Жданов]]'' | data-sort-value="1919" | 1919-08-20 | [[Тверь]] | ''[[:d:Q4497731|МДУның химия факультеты]]'' | ''[[:d:Q593644|химик]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>[[фәлсәфәче]]<br/>''[[:d:Q270141|polymath]]''<br/>''[[:d:Q137205895|science organizer]]''<br/>''[[:d:Q6051619|публицист]]''<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q2065921|Көньяк федераль университеты]]''<br/>''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | | data-sort-value="2006" | 2006-12-19 |- | style='text-align:right'| 2373 | [[Файл:Yuri Antonov 2026.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2356011|Юрий Антонов]]'' | data-sort-value="1945" | 1945-02-19 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q27929469|Михаил Клеофас Огинский исемендәге Молодечна дәүләт музыка укуханәсе]]'' | [[җырчы]]<br/>[[композитор]]<br/>[[шагыйрь]]<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q855091|гитарист]]''<br/>''[[:d:Q1075651|keyboardist]]''<br/>''[[:d:Q1415090|кинокөйязар]]''<br/>''[[:d:Q1863064|аккордеончы]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Antonov (musician)|Yuri Antonov (musician)]] | |- | style='text-align:right'| 2374 | [[Файл:Yuri Bashmet (2017-11-17).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q156546|Юрий Башмет]]'' | data-sort-value="1953" | 1953-01-24 | [[Ростов-на-Дону]] | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q1259917|скрипкачы]]''<br/>''[[:d:Q899758|әлтис]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q1643514|аранжировкачы]]''<br/>''[[:d:Q639669|музыкачы]]'' | [[Мәскәү дәүләт консерваториясе]] | [[:commons:Category:Yuri Abramovich Bashmet|Yuri Abramovich Bashmet]] | |- | style='text-align:right'| 2375 | [[Файл:Бирюков Юрий Станиславович.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q8061779|Юрий Бирюков]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-03-07 | [[Львов]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[адвокат]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Birukov|Yuri Birukov]] | |- | style='text-align:right'| 2376 | [[Файл:Yury Borisov official portrait.png|center|128px]] | [[Юрий Борисов]] | data-sort-value="1956" | 1956-12-31 | [[Вышний Волочёк|Вышний Волочёк шәһәре]] | ''[[:d:Q4480735|MSU Faculty of Computational Mathematics and Cybernetics]]''<br/>''[[:d:Q4453246|Тверь Суворов хәрби укуханәсе]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]''<br/>''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Borisov|Yuri Borisov]] | |- | style='text-align:right'| 2377 | [[Файл:Yury Bugakov 2018-06-27.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4097745|Юрий Бугаков]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-01-25 | [[Новосибирск]] | [[Себер дәүләт инженерия һәм биотехнология университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q1055894|депутат]]'' | | [[:commons:Category:Yury Bugakov|Yury Bugakov]] | data-sort-value="2020" | 2020-12-30 |- | style='text-align:right'| 2378 | | ''[[:d:Q4104718|Юрий Васильев (1929-2023)]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-10 | [[Иркутск]] | [[Бөек Пётр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты]] | ''[[:d:Q462390|доцент]]'' | | | data-sort-value="2023" | 2023-12-29 |- | style='text-align:right'| 2379 | [[Файл:Yuri Vorobiev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4125213|Юрий Воробьёв]]'' | data-sort-value="1948" | 1948-02-02 | [[Красноярск]] | | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Yuri Vorobiev|Yuri Vorobiev]] | |- | style='text-align:right'| 2380 | [[Файл:Yury Izrael.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4198841|Юрий Израэль]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-05-15 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | [[Үзбәкстан милли университеты|Мирза Олыгбәк исемендәге Үзбәкстан милли университеты]] | ''[[:d:Q12094958|геофизик]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q169470|физик]]'' | ''[[:d:Q4201474|Institute of Global Climate and Ecology]]'' | [[:commons:Category:Yury Izrael|Yury Izrael]] | data-sort-value="2014" | 2014-01-23 |- | style='text-align:right'| 2381 | [[Файл:Kalinin 2005.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4209492|Юрий Калинин]]'' | data-sort-value="1946" | 1946-10-28 | [[Пугачев (шәһәр)|Пугачев]] | ''[[:d:Q4408431|Сарытау дәүләт юридик академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | [[Федерация Советы]] | [[:commons:Category:Jury Kalinin|Jury Kalinin]] | |- | style='text-align:right'| 2382 | [[Файл:Kayurov.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q1713901|Юрий Каюров]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-09-30 | [[Череповец]] | ''[[:d:Q13360094|Александр Островский исемендәге Ленинград театр институты]]'' | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | | |- | style='text-align:right'| 2383 | | [[Юрий Клячкин]] | data-sort-value="1934" | 1934-12-31 | [[Шөмерле]] | [[Казан илкүләм тикшеренү технология университеты|Казан милли тикшеренү технология университеты]] | ''[[:d:Q593644|химик]]'' | ''[[:d:Q4201599|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Тоташ мөхитләр механикасы институты]]''<br/>''[[:d:Q30176663|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Техник химия институты]]''<br/>''[[:d:Q4351552|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Пермь фәнни үзәге]]'' | | data-sort-value="2000" | 2000-03-31 |- | style='text-align:right'| 2384 | | ''[[:d:Q4225547|Юрий Ковальчук]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-07-25 | [[Санкт-Петербург]] | [[Санкт-Петербург дәүләт университеты]] | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>''[[:d:Q43845|эшмәкәр]]''<br/>''[[:d:Q1979607|финансист]]''<br/>''[[:d:Q806798|банкир]]''<br/>[[эшкуар]] | | | |- | style='text-align:right'| 2385 | [[Файл:Yury Kokov (2017-10-20).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q16664613|Юрий Коков]]'' | data-sort-value="1955" | 1955-08-13 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q4398500|Ростов дәүләт университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | | [[:commons:Category:Yury Kokov|Yury Kokov]] | |- | style='text-align:right'| 2386 | [[Файл:Yuri Luzhkov.jpg|center|128px]] | [[Юрий Лужков]] | data-sort-value="1936" | 1936-09-21 | [[Мәскәү]] | [[Россия дәүләт нефть һәм газ университеты|И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты]] | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[галим]]<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]''<br/>[[мэр]]<br/>[[инженер]] | | [[:commons:Category:Yuri Luzhkov|Yuri Luzhkov]] | data-sort-value="2019" | 2019-12-10 |- | style='text-align:right'| 2387 | [[Файл:Yuri Lyubimov April 1999.jpg|center|128px]] | [[Юрий Любимов]] | data-sort-value="1917" | 1917-09-17 | [[Ярославль]] | ''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]'' | ''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q3455803|режиссёр]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]'' | ''[[:d:Q4066912|NKVD Song and Dance Ensemble]]''<br/>''[[:d:Q1186561|Е. Вахатангов исемендәге дәүләт академия театры]]''<br/>''[[:d:Q4453555|Мәскәү театр институты]]''<br/>''[[:d:Q113072351|Taganka Theatre]]'' | [[:commons:Category:Yuri Lyubimov|Yuri Lyubimov]] | data-sort-value="2014" | 2014-10-05 |- | style='text-align:right'| 2388 | [[Файл:YuriMalenchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q342953|Юрий Маленченко]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-12-22 | [[Свитловодск]] | | ''[[:d:Q2095549|очучы]]''<br/>[[Галәмче|космонавт]]<br/>''[[:d:Q618694|очучы-истребитель]]''<br/>''[[:d:Q47064|хәрби хезмәткәр]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Malenchenko|Yuri Malenchenko]] | |- | style='text-align:right'| 2389 | [[Файл:Vladimir Putin with RAS economists July 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q85404|Юрий Осипов]]'' | data-sort-value="1936" | 1936-07-07 | [[Тубыл]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]'' | [[математик]] | ''[[:d:Q1851014|Урал дәүләт университеты]]''<br/>''[[:d:Q4201581|Россия фәннәр академиясе Урал бүлекчәсенең Николай Николаевич Красовский исемендәге Математика һәм механика институты]]''<br/>''[[:d:Q611420|РФА Математика институты]]''<br/>[[Мәскәү дәүләт университеты|Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты]]<br/>[[Россия фәннәр академиясе]]<br/>''[[:d:Q4129923|Хисаплау математика һәм математик физика (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q5275326|Дифференциаль тигезләмәләр (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4284720|Математик уеннар теориясе һәм аның кулланылышы (журнал)]]''<br/>''[[:d:Q4101734|Фән дөньясында]]''<br/>''[[:d:Q4263826|Әдәби һәйкәлләр]]''<br/>''[[:d:Q1768199|Зур Россия энциклопедиясе]]'' | [[:commons:Category:Yury Sergeevich Osipov|Yury Sergeevich Osipov]] | |- | style='text-align:right'| 2390 | | ''[[:d:Q30345551|Юрий Сергеевич Сухин]]'' | data-sort-value="1930" | 1930-03-15 | [[Харьков]] | ''[[:d:Q56826|Харкау милли афтамабил юллары үнивирситите]]'' | | | | |- | style='text-align:right'| 2391 | [[Файл:Vladimir Putin in Lenkom 30 November 2011 10.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q2623285|Юрий Соломин]]'' | data-sort-value="1935" | 1935-06-18 | [[Чита]] | [[М. С. Щепкин исемендәге Югары театр училищесы|М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе]] | ''[[:d:Q33999|актёр]]''<br/>''[[:d:Q2526255|кинорежиссёр]]''<br/>''[[:d:Q3387717|театр режиссеры]]''<br/>''[[:d:Q2449921|театр мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q10798782|телевизион актёр]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2259451|театр актеры]]''<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]'' | ''[[:d:Q1369676|Мәскәүнең Кече театры]]'' | [[:commons:Category:Yuri Solomin|Yuri Solomin]] | data-sort-value="2024" | 2024-01-11 |- | style='text-align:right'| 2392 | [[Файл:Yuri Termikanov (7872318150) (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q469552|Юрий Темирканов]]'' | data-sort-value="1938" | 1938-12-10 | [[Налчык]] | ''[[:d:Q178416|Санкт-Петербург дәүләт консерваториясе]]''<br/>''[[:d:Q4438728|Санкт-Петербург консерваториясенең урта махсус музыка мәктәбе]]'' | ''[[:d:Q158852|дирижёр]]''<br/>''[[:d:Q16145150|музыка мөгаллиме]]''<br/>''[[:d:Q28054786|опера режиссёры]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Temirkanov|Yuri Temirkanov]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-02 |- | style='text-align:right'| 2393 | [[Файл:Yury Trutnev (2019-12-19).jpg|center|128px]] | [[Юрий Трутнев]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-01 | ''[[:d:Q1011753|Polazna]]'' | ''[[:d:Q689800|Пермь илкүләм тикшеренү политехника университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q10349745|автоузышчы]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Trutnev|Yuri Trutnev]] | |- | style='text-align:right'| 2394 | [[Файл:Yurij Trutnev 2013 (cropped).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4464552|Юрий Трутнев]]'' | data-sort-value="1927" | 1927-11-02 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4483622|Санкт-Петербург дәүләт университетының физика факультеты]]'' | ''[[:d:Q169470|физик]]''<br/>[[инженер]] | ''[[:d:Q3152467|Россия федераль атом төш үзәге — Бөтенроссия эксперименталь физика фәнни-тикшеренү үзәге]]''<br/>''[[:d:Q56837|«МИФИ» төш илкүләм тикшеренү университеты]]'' | [[:commons:Category:Yurij Alekseevich Trutnev|Yurij Alekseevich Trutnev]] | data-sort-value="2021" | 2021-08-06 |- | style='text-align:right'| 2395 | [[Файл:Yuri Ushakov (2023-05-23).jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4479563|Юрий Ушаков]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-03-13 | [[Мәскәү]] | [[Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты]] | ''[[:d:Q193391|дипломат]]'' | | [[:commons:Category:Yuri Ushakov|Yuri Ushakov]] | |- | style='text-align:right'| 2396 | [[Файл:Yuriy Chaika official portrait.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q612244|Юрий Чайка]]'' | data-sort-value="1951" | 1951-05-21 | [[Амурдагы Николаевск]] | ''[[:d:Q4476714|Урал дәүләт юридик университеты]]'' | [[адвокат]]<br/>''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q600751|прокурор]]'' | | [[:commons:Category:Yuriy Chaika|Yuriy Chaika]] | |- | style='text-align:right'| 2397 | [[Файл:Yury Shevchenko.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4522097|Юрий Шевченко]]'' | data-sort-value="1947" | 1947-04-07 | [[Якутск]] | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>[[хирург]]<br/>''[[:d:Q39631|табиб]]'' | ''[[:d:Q1459393|С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1962613|Беренче Мәскәү медицина университеты]]''<br/>''[[:d:Q45153143|Н. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм медицина һәм хирургия үзәге]]'' | [[:commons:Category:Yury Shevchenko|Yury Shevchenko]] | |- | style='text-align:right'| 2398 | [[Файл:Yaroslav Kuzminov 2018.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4245427|Ярослав Кузьминов]]'' | data-sort-value="1957" | 1957-05-26 | [[Мәскәү]] | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]'' | ''[[:d:Q188094|икътисадчы]]''<br/>''[[:d:Q1622272|университет профессоры]]''<br/>''[[:d:Q662729|җәмәгать эшлеклесе]]'' | ''[[:d:Q4530468|Мәскәү дәүләт университетының икътисад факультеты]]''<br/>[[Югары икътисад мәктәбе|"Югары икътисад мәктәбе" илкүләм тикшеренү университеты]]<br/>''[[:d:Q4201836|Россия фәннәр академиясенең Икътисад институты]]'' | [[:commons:Category:Yaroslav Kuzminov|Yaroslav Kuzminov]] | |- | style='text-align:right'| 2399 | [[Файл:Yaroslav Moskalik in 2021.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q134100588|Ярослав Москалик]]'' | data-sort-value="1966" | 1966-08-22 | [[Аңгрән]] | ''[[:d:Q15622370|Far Eastern Higher Combined Arms Command School]]''<br/>''[[:d:Q1152922|РФ КК гомумгаскәри академиясе]]''<br/>''[[:d:Q1934911|РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе]]'' | ''[[:d:Q38239859|army officer]]'' | | [[:commons:Category:Yaroslav Moskalik|Yaroslav Moskalik]] | data-sort-value="2025" | 2025-04-25 |- | style='text-align:right'| 2400 | | ''[[:d:Q124448919|Ярошевич, Александр Валентинович]]'' | data-sort-value="1963" | 1963-08-01 | [[Гомель]] | ''[[:d:Q1964941|Беларус дәүләт транспорт университеты]]''<br/>''[[:d:Q1592900|Андрей Васильевич Хрулёв исемендәге Хәрби матди-техник тәэминат академиясе]]'' | | [[Россия Федерациясе саклану министрлыгы]] | | |- | style='text-align:right'| 2401 | [[Файл:AlinaKabaevaPortrait.jpg|center|128px]] | [[Әлинә Кабаева]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-12 | [[Ташкент|Ташкәнт]] | ''[[:d:Q1773512|Россия дәүләт туризм һәм сервис университеты]]''<br/>''[[:d:Q4314989|П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q4610556|модель]]''<br/>''[[:d:Q24037210|нәфис гимнастика спортсмены]]''<br/>''[[:d:Q10800557|киноактер]]''<br/>''[[:d:Q2066131|спортчы]]'' | | [[:commons:Category:Alina Kabaeva|Alina Kabaeva]] | |- | style='text-align:right'| 2402 | [[Файл:Aman Tuleyev, June 2010.jpeg|center|128px]] | [[Әман Түлиев]] | data-sort-value="1944" | 1944-05-13 | [[Төрекмәнбашы]] | ''[[:d:Q4418282|Себер дәүләт тимер юллары университеты]]''<br/>''[[:d:Q4059245|СБКФ ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе]]'' | ''[[:d:Q82955|сәясәтче]]''<br/>''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Aman Tuleyev|Aman Tuleyev]] | data-sort-value="2023" | 2023-11-20 |- | style='text-align:right'| 2403 | [[Файл:Asgat Safarov official photo.jpg|center|128px]] | [[Әсгать Сәфәров|Әсгать Сәфәрев]] | data-sort-value="1961" | 1961-10-20 | [[Яңа Шимбер]] | [[Казан (Идел буе) федераль университеты]]<br/>''[[:d:Q2387574|Россия Федераль иминлек хезмәте академиясе]]'' | ''[[:d:Q212238|дәүләт хезмәткәре]]'' | [[Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы|РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы]]<br/>''[[:d:Q132449651|Татарстан Республикасы Рәисе Аппараты]]'' | [[:commons:Category:Asgat Safarov|Asgat Safarov]] | |- | style='text-align:right'| 2404 | | ''[[:d:Q20606851|Әхмәтханов Артур Фәрүәз улы]]'' | data-sort-value="1962" | 1962-11-15 | [[Төрнәле (Салават районы)|Турналы]] | [[Башкорт дәүләт университеты]] | [[хокук белгече]] | | | data-sort-value="2019" | 2019-05-14 |- | style='text-align:right'| 2405 | | ''[[:d:Q19365946|Նոնա Ռադուտնայա]]'' | data-sort-value="1929" | 1929-04-11 | [[Baqçasaray|Бакчасарай]] | | [[галим]] | ''[[:d:Q7381992|Россия гадел хөкем университеты]]'' | | data-sort-value="2009" | 2009-06-06 |- | style='text-align:right'| 2406 | | ''[[:d:Q60694960|Տամարա Գոլովանովա]]'' | data-sort-value="1924" | 1924-02-11 | | | ''[[:d:Q805221|балет артисты]]''<br/>''[[:d:Q805253|балетмейстер]]'' | ''[[:d:Q4146743|Moiseyev Ballet]]'' | | data-sort-value="2010" | 2010 |- | style='text-align:right'| 2407 | [[Файл:Arkady Gostev.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q4146428|ארקדי גוסטב]]'' | data-sort-value="1961" | 1961-02-11 | ''[[:d:Q2218533|Shatsky District]]'' | ''[[:d:Q4059261|РФ ЭЭМның Идарә итү академиясе]]''<br/>''[[:d:Q16678105|Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia]]'' | ''[[:d:Q372436|дәүләт эшлеклесе]]'' | | [[:commons:Category:Arkady Gostev|Arkady Gostev]] | |} {{Wikidata list end}} == Моны да карагыз == {{seealso|«Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены тулы кавалерлары исемлеге|I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге|III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены кавалерлары исемлеге}} {{Портал|Шәхесләр|Россия Федерациясе|Җәмгыять}} [[Төркем:Исемлекләр:Шәхесләр]] [[Төркем:Исемлекләр:Россия]] [[Төркем:"Ватан алдында казанышлары өчен" ордены кавалерлары]] 5ajrjgs1f4nz22riy0e60m729hmspbm 14 1493033 6099462 6026570 2026-11-07T14:46:19Z Әмир 15082 төркем өстәү 6099462 wikitext text/x-wiki {{төп мәкалә|«Габдулла Тукайга 140 ел» медале}} [[Төркем:Шәхесләр:Татарстан:Бүләкләр]] [[Төркем:Татарстан медальләре белән бүләкләнүчеләр]] b13ffvj1gww5h83wsxjhtc9ph83hptz 0 1493523 6099428 6086676 2026-11-07T13:26:09Z InternetArchiveBot 35870 Rescuing 19 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 6099428 wikitext text/x-wiki {{Мәгълүмати исемлек}} {{УК}} '''{{Label|Q1849472|lang=tt}}''' ({{lang-ru|{{Label|Q1849472|lang=ru}}}}, {{lang-en|{{Label|Q1849472|lang=en}}}}) — [[симфония]]ләр башкаручы [[оркестр]]лар исемлеге, барлыкка килү-эшләү чорына яки илгә, башка күрсәткечләргә карамастан. {{notice|Түбәндәге төзмә [[кеше]]ләр һәм [[робот]]лар аңларлык күп телле халыкара [[Викимәгълүмат]] белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы <u>'''яңарт'''</u>ка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?sitelink WHERE { { ?item wdt:P31 wd:Q239582 .} } |section= |sort=P571 |columns=number:#,label:Исем,p18:сурәт,p17,p571,p3300,p856}} {| class='wikitable sortable' ! # ! Исем ! сурәт ! дәүләт ! нигезләнү датасы ! дирижёр ! рәсми веб-сайт |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q22693300|Һанновер дәүләт симфоник оркестры]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1636" | 1636 | ''[[:d:Q131780460|Stephan Zilias]]'' | https://staatstheater-hannover.de/de_DE/home |- | style='text-align:right'| 2 | ''[[:d:Q2288953|Ахен симфоник оркестры]]'' | [[Файл:Aachener Domkonzert.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1720" | 1720 | ''[[:d:Q70007300|Levente Török]]'' | https://www.theateraachen.de/de/seiten/sinfonieorchester-aachen.html<br/>https://www.theateraachen.de/en/seiten/sinfonieorchester-aachen.html |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q156515|Лейпциг Гевандхаус оркестры]]'' | [[Файл:AN Totale-Konzert 02-06-17 0519 AdobeRGB(4275).jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1781" | 1781 | ''[[:d:Q511817|Andris Nelsons]]'' | https://www.gewandhausorchester.de/ |- | style='text-align:right'| 4 | ''[[:d:Q4419936|Мария театрының симфоник оркестры]]'' | [[Файл:Spb 06-2012 MariinskyTheatre.jpg|center|128px]] | [[Россия империясе|Россия Империясе]]<br/>''[[:d:Q2305208|Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы]]''<br/>[[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]]<br/>[[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1783" | 1783 | [[Валерий Гергиев]] | https://www.mariinsky.ru/company/orchestra1/orchestra2/ |- | style='text-align:right'| 5 | ''[[:d:Q2082994|Турку филармоник оркестры]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="1790" | 1790 | ''[[:d:Q3431695|John Storgårds]]'' | http://www.tfo.fi/en |- | style='text-align:right'| 6 | ''[[:d:Q688414|Люцерн симфоник оркестры]]'' | | [[Швейцария]] | data-sort-value="1806" | 1806 | ''[[:d:Q75314|Michael Sanderling]]'' | https://www.sinfonieorchester.ch |- | style='text-align:right'| 7 | ''[[:d:Q15789650|Бранденбург симфоник оркестры]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1810" | 1810 | ''[[:d:Q500747|Андреас Сперинг]]'' | https://brandenburgertheater.de/konzerte/brandenburger-symphoniker.html |- | style='text-align:right'| 8 | ''[[:d:Q54288105|Көнбатыш Богемия симфоник оркестры]]'' | [[Файл:ZAPADOCESKY SYMFONICKY ORCHESTR MARIANSKE LAZNE.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="1821" | 1821 | ''[[:d:Q111575731|Michaela Rózsa Růžičková]]'' | https://zso.cz/ |- | style='text-align:right'| 9 | ''[[:d:Q133287893|Ференц Лист исемендәге Шопрон симфоник оркестры]]'' | [[Файл:Soproni Liszt Ferenc Szimfonikus Zenekar 2019.jpg|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | data-sort-value="1829" | 1829 | ''[[:d:Q1222947|Péter Oberfrank]]'' | https://www.lisztsymphony.com/ |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q1818979|Ливерпуль патша филармоник оркестры]]'' | [[Файл:Philharmonic Hall Liverpool.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1840" | 1840 | ''[[:d:Q16728613|Domingo Hindoyan]]'' | https://www.liverpoolphil.com |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q471154|Нью-Йорк филармоник оркестры]]'' | [[Файл:New York Philharmonic at The Shed - 51123218257.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1842" | 1842 | ''[[:d:Q160390|Gustávo Dudamel]]'' | https://nyphil.org/ |- | style='text-align:right'| 12 | ''[[:d:Q897957|Франкфурт-ам-Одердагы Бранденбург дәүләт оркестры]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1842" | 1842 | ''[[:d:Q66361356|Felix Mildenberger]]'' | https://www.bsof.de/ |- | style='text-align:right'| 13 | ''[[:d:Q154685|Вена филармоник оркестры]]'' | [[Файл:Vienna Philharmonic Orchestra, Carnegie Hall, conducted by Michael Tilson Thomas (47258679582).jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | data-sort-value="1843" | 1843 | | https://wienerphilharmoniker.at |- | style='text-align:right'| 14 | ''[[:d:Q3331363|Гран Театро дель Лисео симфоник оркестры]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1847" | 1847 | ''[[:d:Q4893830|Josep Pons]]'' | https://www.liceubarcelona.cat/ca/el-liceu/orquestra<br/>https://www.liceubarcelona.cat/en/the-liceu/orchestra<br/>https://www.liceubarcelona.cat/es/el-liceu/orquesta |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q98526217|Columbus Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1855" | 1855 | | https://csoga.org/ |- | style='text-align:right'| 16 | ''[[:d:Q2039845|Brooklyn Philharmonic]]'' | [[Файл:Brooklyn-philharmonic-1.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1857" | 1857 | | https://web.archive.org/web/20071012221011/http://www.brooklynphilharmonic.org/ |- | style='text-align:right'| 17 | ''[[:d:Q108802015|Orchesterverein Stuttgart]]'' | [[Файл:Orchesterverein Stuttgart - Oktober-2022.jpg|center|128px]] | ''[[:d:Q159631|Вүртемберг кыйраллыгы]]''<br/>[[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1857" | 1857 | | https://www.orchesterverein.de/de/index.php |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q1749259|Pasdeloup Orchestra]]'' | [[Файл:Rehearsal at the Cirque d'Hiver by John Singer Sargent.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1861" | 1861 | | http://www.concertspasdeloup.com/index.htm |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q1559831|Göttinger Symphonie-Orchester]]'' | [[Файл:Internationale Händel-Festspiele 2013 - Göttinger Symphonie Orchester.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1862" | 1862 | | https://www.gso-online.de |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q2288970|Sinfonieorchester Wuppertal]]'' | [[Файл:Dortmund Konzerthaus03.JPG|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1862" | 1862 | ''[[:d:Q875708|Toshiyuki Kamioka]]'' | https://www.sinfonieorchester-wuppertal.de/ |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q1272397|Düsseldorfer Symphoniker]]'' | [[Файл:World premiere performance of Van Dijk's Kreitens Passion in the Tonhalle Düsseldorf with the Düsseldorfer Symphoniker, the Städtischer Musikverein zu Düsseldorf with conductor John Fiore and baritone Andreas Schmidt in October 2003.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1864" | 1864 | ''[[:d:Q1176612|David Shallon]]'' | https://www.tonhalle.de/konzerte-der-symphoniker |- | style='text-align:right'| 22 | ''[[:d:Q24102017|Münchner Orchesterverein Wilde Gungl]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1864" | 1864 | | |- | style='text-align:right'| 23 | ''[[:d:Q3355342|Orchestre National de Mulhouse]]'' | [[Файл:Orchestre symphonique de Mulhouse (OSM).jpg|center|128px]] | [[Франция]] | data-sort-value="1867" | 1867 | | https://www.lafilature.org/orchestre-national-de-mulhouse |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q114019814|Banda de los Supremos Poderes de El Salvador]]'' | | [[Сальвадор]] | data-sort-value="1870" | 1870 | | |- | style='text-align:right'| 25 | ''[[:d:Q80511091|Marinekapelle]]'' | | [[Австро-Маҗарстан|Аустрия-Маҗарстан]] | data-sort-value="1872" | 1872 | | |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q474368|Basel Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Sinfonieorchester Basel 1 (c) Benno Hunziker.jpg|center|128px]] | [[Швейцария]] | data-sort-value="1876" | 1876 | | http://www.sinfonieorchesterbasel.ch |- | style='text-align:right'| 27 | ''[[:d:Q690867|Bern Symphony Orchestra]]'' | | [[Швейцария]] | data-sort-value="1877" | 1877 | | http://www.bsorchester.ch<br/>https://web.archive.org/web/20261013121716/https://www.konzerttheaterbern.ch/bso |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q1858019|New York Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:The orchestra and its instruments (1917) (14595898728).jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1878" | 1878 | | |- | style='text-align:right'| 29 | ''[[:d:Q2978720|UvA-Orkest J.Pzn Sweelinck]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1878" | 1878 | | https://www.sweelinckorkest.nl |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q3355350|Shanghai Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Long Yu conducts Ravel and Berlioz with SSO (20170908202435).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | data-sort-value="1879" | 1879 | | http://www.sh-symphony.com/ |- | style='text-align:right'| 31 | ''[[:d:Q2212932|St. Louis Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:St. Louis Symphony Orchestra.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1880" | 1880 | ''[[:d:Q1176353|David Robertson]]''<br/>''[[:d:Q242931|Marin Alsop]]''<br/>''[[:d:Q17000416|Joseph Otten]]''<br/>''[[:d:Q16653502|Max Zach]]''<br/>''[[:d:Q670140|Rudolph Ganz]]''<br/>''[[:d:Q1982220|Vladimir Golschmann]]''<br/>''[[:d:Q1240481|Eleazar de Carvalho]]''<br/>''[[:d:Q2388568|Walter Susskind]]''<br/>''[[:d:Q1362326|Jerzy Semkow]]''<br/>''[[:d:Q509870|Leonard Slatkin]]''<br/>''[[:d:Q644772|Hans Vonk]]''<br/>''[[:d:Q10361278|Richard Hayman]]'' | http://www.slso.org |- | style='text-align:right'| 32 | ''[[:d:Q864369|Boston Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Nathaniel Livermore Stebbins Boston Symphony Orchestra 1891.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1881" | 1881 | ''[[:d:Q503940|Charles Munch]]'' | http://www.bso.org/ |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q152222|Berlin Philharmonic]]'' | [[Файл:Berlin Philharmonie asv2018-05 img1.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q155540|Hans von Bülow]]''<br/>''[[:d:Q57210|Arthur Nikisch]]''<br/>''[[:d:Q57285|Wilhelm Furtwängler]]''<br/>''[[:d:Q154895|Herbert von Karajan]]''<br/>[[Клаудио Аббадо]]<br/>''[[:d:Q157814|Simon Rattle]]''<br/>''[[:d:Q478275|Kirill Petrenko]]'' | https://www.berliner-philharmoniker.de/ |- | style='text-align:right'| 34 | ''[[:d:Q1373970|Saint Petersburg Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:San Petesburgo+Perianes 24.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q469552|Юрий Темирканов]]'' | https://www.philharmonia.spb.ru/about/orchestra/zkrasof/about/ |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q1972132|Helsinki Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:20150110 Musiikkitalo hugovk.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | data-sort-value="1882" | 1882 | ''[[:d:Q708902|Robert Kajanus]]''<br/>''[[:d:Q133832|Georg Schnéevoigt]]''<br/>''[[:d:Q767237|Armas Järnefelt]]''<br/>''[[:d:Q11881350|Martti Similä]]''<br/>''[[:d:Q2916885|Tauno Hannikainen]]''<br/>''[[:d:Q718059|Jorma Panula]]''<br/>''[[:d:Q920593|Paavo Berglund]]''<br/>''[[:d:Q2474882|Ulf Söderblom]]''<br/>''[[:d:Q1344203|Okko Kamu]]''<br/>''[[:d:Q2322461|Sergiu Comissiona]]''<br/>''[[:d:Q381726|Leif Segerstam]]''<br/>''[[:d:Q3431695|John Storgårds]]''<br/>''[[:d:Q2390288|Susanna Mälkki]]'' | https://helsinginkaupunginorkesteri.fi/fi |- | style='text-align:right'| 36 | ''[[:d:Q2657126|GSMG Bragi]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1882" | 1882 | | https://bragi.nl/ |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q104359175|Philharmonic Orchestra of the Athens Municipality]]'' | | [[Греция]] | data-sort-value="1885" | 1885 | | |- | style='text-align:right'| 38 | ''[[:d:Q1250784|Dortmunder Philharmoniker]]'' | [[Файл:Dortmund Konzerthaus.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1887" | 1887 | | https://www.theaterdo.de/philharmoniker/startseite/ |- | style='text-align:right'| 39 | ''[[:d:Q17625112|Concerts-Rouge]]'' | [[Файл:Concert Rouge photo Michelez.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | data-sort-value="1889" | 1889 | | |- | style='text-align:right'| 40 | ''[[:d:Q1050470|Chicago Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Chicago Symphony Orchestra 2005.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1891" | 1891 | | https://www.cso.org/ |- | style='text-align:right'| 41 | ''[[:d:Q693453|Munich Philharmonic]]'' | [[Файл:Münchner Philharmoniker im Gasteig.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1893" | 1893 | [[Валерий Гергиев]] | https://www.mphil.de/ |- | style='text-align:right'| 42 | ''[[:d:Q2776794|Bournemouth Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Poole, the Lighthouse - geograph.org.uk - 1104703.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q6415231|Kirill Karabits]]''<br/>''[[:d:Q7323829|Richard Austin]]''<br/>''[[:d:Q242931|Marin Alsop]]'' | https://www.bsolive.com |- | style='text-align:right'| 43 | ''[[:d:Q7553673|Sofia Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Bulgaria hall, Sofia.jpg|center|128px]] | [[Болгария]] | data-sort-value="1893" | 1893 | ''[[:d:Q12293016|Sasha Popov]]''<br/>''[[:d:Q12283550|Konstantin Iliev]]''<br/>''[[:d:Q5286738|Dobrin Petkov]]''<br/>''[[:d:Q3724222|Emil Tabakov]]''<br/>''[[:d:Q1963895|Nayden Todorov]]'' | https://sofiaphilharmonic.com/ |- | style='text-align:right'| 44 | ''[[:d:Q21683669|Tiroler Symphonieorchester Innsbruck]]'' | | [[Австрия]] | data-sort-value="1893" | 1893 | | http://www.tsoi.at |- | style='text-align:right'| 45 | ''[[:d:Q772400|Utrechts Symfonie Orkest]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1894" | 1894 | | |- | style='text-align:right'| 46 | ''[[:d:Q430642|Pittsburgh Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Heinz Hall at Night.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1895" | 1895 | ''[[:d:Q78811|Manfred Honeck]]'' | http://www.pittsburghsymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q2287274|Cincinnati Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Cincinnati Symphony Orchestra13 (36127412643).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1895" | 1895 | | https://www.cincinnatisymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 48 | ''[[:d:Q135486106|Orchestra del Teatro Regio Torino]]'' | | [[Италия]] | data-sort-value="1895" | 1895 | | https://www.teatroregio.torino.it/orchestra-teatro-regio-torino |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q316549|Czech Philharmonic]]'' | [[Файл:Václav Neumann,Česká filharmonie 1982 Kobe,Hyogo,Japan ヴァーツラフ・ノイマン指揮チェコ・フィルハーモニー管弦楽団Img749.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q720037|Semyon Bychkov]]'' | https://www.ceskafilharmonie.cz/ |- | style='text-align:right'| 50 | ''[[:d:Q2892520|Oregon Symphony]]'' | [[Файл:SchnitzerAtNightFront.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1896" | 1896 | ''[[:d:Q85955|Carlos Kalmar]]''<br/>''[[:d:Q15804781|David Danzmayr]]'' | https://www.orsymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 51 | ''[[:d:Q686887|Vienna Symphony]]'' | [[Файл:Belvedere (Vienna), 2021-06-06, Ode an die Freude, Beethoven, 2.png|center|128px]] | | data-sort-value="1900" | 1900 | ''[[:d:Q946712|Andrés Orozco Estrada]]'' | https://www.wienersymphoniker.at<br/>https://www.wienersymphoniker.at/en |- | style='text-align:right'| 52 | ''[[:d:Q18626256|Tartu sümfooniaorkester]]'' | | [[Эстония]] | data-sort-value="1900" | 1900 | | |- | style='text-align:right'| 53 | ''[[:d:Q1376146|Royal Stockholm Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:DN-konserten 2014-6.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1902" | 1902 | | |- | style='text-align:right'| 54 | ''[[:d:Q2637456|Orchestre Symphonique de Québec]]'' | | [[Канада]] | data-sort-value="1902" | 1902 | ''[[:d:Q3063602|Fabien Gabel]]''<br/>''[[:d:Q2071106|Joseph Vézina]]''<br/>''[[:d:Q1427840|Robert Talbot]]''<br/>''[[:d:Q2890662|Edwin Bélanger]]''<br/>''[[:d:Q1282645|Wilfrid Pelletier]]''<br/>''[[:d:Q3086651|Françoys Bernier]]''<br/>''[[:d:Q202302|Pierre Dervaux]]''<br/>''[[:d:Q1356135|James DePreist]]''<br/>''[[:d:Q4542823|Simon Streatfeild]]''<br/>''[[:d:Q3367636|Pascal Verrot]]''<br/>''[[:d:Q2918939|Yoav Talmi]]''<br/>''[[:d:Q131776853|Clemens Schuldt]]'' | https://www.osq.org/ |- | style='text-align:right'| 55 | ''[[:d:Q12077269|Lviv National Philharmonic Orchestra of Ukraine]]'' | [[Файл:АСОЛФ Стокгольм.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | data-sort-value="1902" | 1902 | | https://philharmonia.lviv.ua/ |- | style='text-align:right'| 56 | ''[[:d:Q1328403|Minnesota Orchestra]]'' | [[Файл:Orch hall.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1903" | 1903 | | http://www.minnesotaorchestra.org/ |- | style='text-align:right'| 57 | ''[[:d:Q155805|London Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:London Barbican Hall LSO b.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1904" | 1904 | ''[[:d:Q1125383|Antonio Pappano]]''<br/>[[Валерий Гергиев]] | https://lso.co.uk |- | style='text-align:right'| 58 | ''[[:d:Q5181788|Craiova "Oltenia" Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Румыния]] | data-sort-value="1904" | 1904-06-19 | ''[[:d:Q107615830|Emil Siegbert Maxim]]'' | http://www.filarmonica-oltenia.ro |- | style='text-align:right'| 59 | ''[[:d:Q33108753|Volpe Symphony Society of New York]]'' | | | data-sort-value="1904" | 1904 | | |- | style='text-align:right'| 60 | ''[[:d:Q7826532|Toronto Symphony Orchestra]]'' | | [[Канада]] | data-sort-value="1906" | 1906 | | |- | style='text-align:right'| 61 | ''[[:d:Q597547|Banda Sinfónica Municipal de Madrid]]'' | [[Файл:Banda Sinfonica Municipal Madrid.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="1908" | 1908-08-04 | | |- | style='text-align:right'| 62 | ''[[:d:Q1328398|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]]'' | [[Файл:Part and Kaljuste Roma.JPG|center|128px]] | [[Италия]] | data-sort-value="1908" | 1908 | ''[[:d:Q1125383|Antonio Pappano]]'' | https://santacecilia.it/orchestra-e-coro/ |- | style='text-align:right'| 63 | ''[[:d:Q37578412|Oost-Gelders Symfonie Orkest]]'' | | | data-sort-value="1908" | 1908 | | http://www.ogso.nl |- | style='text-align:right'| 64 | ''[[:d:Q3355318|Kuopio Symphony Orchestra]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="1909" | 1909<br/>1976 | | |- | style='text-align:right'| 65 | ''[[:d:Q11874676|Lappeenranta City Orchestra]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="1909" | 1909 | | https://web.archive.org/web/20160109162518/http://www.lappeenranta.fi/fi/Palvelut/Kulttuuri-ja-liikunta/Kaupunginorkesteri |- | style='text-align:right'| 66 | ''[[:d:Q136670480|Φιλαρμονικός Σύλλογος Σκριπερού]]'' | | [[Греция]] | data-sort-value="1909" | 1909 | | |- | style='text-align:right'| 67 | ''[[:d:Q2920427|San Diego Symphony]]'' | [[Файл:SDSO Prokofiev 5th 1 (7Jan2010).JPG|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1910" | 1910 | | http://www.sandiegosymphony.org |- | style='text-align:right'| 68 | ''[[:d:Q933993|San Francisco Symphony]]'' | [[Файл:San Francisco, Oct-2021 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1911" | 1911 | ''[[:d:Q314587|Esa-Pekka Salonen]]'' | https://www.sfsymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q9169115|Berliner Ärzte-Orchester]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1911" | 1911 | | |- | style='text-align:right'| 70 | ''[[:d:Q136651339|Φιλαρμονική Εταιρεία Λευκίμμης]]'' | [[Файл:Filarmoniki lefkimi.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1911" | 1911 | | |- | style='text-align:right'| 71 | ''[[:d:Q2189572|Helsinki Symphony Orchestra]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="1912" | 1912 | ''[[:d:Q133832|Georg Schnéevoigt]]'' | |- | style='text-align:right'| 72 | ''[[:d:Q2538632|Gävle Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Swedish Philharmonia.png|center|128px]] | | data-sort-value="1912" | 1912 | | https://www.gavlesymfoniorkester.se/ |- | style='text-align:right'| 73 | ''[[:d:Q10520564|Helsingborg Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Jubileumskonsert 2012-02-16 01.jpg|center|128px]] | [[Швеция]] | data-sort-value="1912" | 1912 | | |- | style='text-align:right'| 74 | ''[[:d:Q1631506|Houston Symphony]]'' | [[Файл:Houston Symphony.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1913" | 1913 | | http://www.houstonsymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 75 | ''[[:d:Q50404951|Orquesta Filarmónica de Madrid]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1915" | 1915 | | |- | style='text-align:right'| 76 | ''[[:d:Q25451132|Sibelius Academy Symphony Orchestra]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="1916" | 1916 | | |- | style='text-align:right'| 77 | ''[[:d:Q11288303|Symphony Orchestra of the Volksoper Vienna]]'' | [[Файл:Symphonieorchester Volksoper Wien (16976611518).jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | data-sort-value="1917" | 1917 | | https://www.sovop.at |- | style='text-align:right'| 78 | ''[[:d:Q28971996|New Birmingham Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1917" | 1917 | | |- | style='text-align:right'| 79 | ''[[:d:Q176392|Orchestre de la Suisse Romande]]'' | [[Файл:Genève Victoria Hall 2011-08-08 17 48 29 PICT3685.JPG|center|128px]] | [[Швейцария]] | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q657928|Jonathan Nott]]'' | https://www.osr.ch/en |- | style='text-align:right'| 80 | ''[[:d:Q878537|Bochumer Symphoniker]]'' | [[Файл:Bochum - Musikzentrum St.-Marien-Kirche 2017-05.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q878558|Steven Sloane]]''<br/>''[[:d:Q52255017|Tung-Chieh Chuang]]'' | https://www.bochumer-symphoniker.de/ |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q1350241|National Symphony Orchestra of Ukraine]]'' | [[Файл:City of Edinburgh - Usher Hall - 20231029193127.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | data-sort-value="1918" | 1918 | ''[[:d:Q2592756|Volodymyr Sirenko]]'' | https://nsou.com.ua/ |- | style='text-align:right'| 82 | ''[[:d:Q1063440|Oslo Philharmonic]]'' | [[Файл:Oslo-Filharmonien - Johan Svendsen Norsk kunstnerkarneval - Vasily Petrenko conducting- 20110219-1.jpg|center|128px]] | [[Норвегия]] | data-sort-value="1919" | 1919 | ''[[:d:Q50806463|Klaus Mäkelä]]'' | https://ofo.no/ |- | style='text-align:right'| 83 | ''[[:d:Q1827161|Linzer Konzertverein]]'' | | [[Австрия]] | data-sort-value="1919" | 1919 | | https://www.linzer-konzertverein.at/ |- | style='text-align:right'| 84 | ''[[:d:Q2288957|Sinfonieorchester Münster]]'' | [[Файл:SinfonieorchesterMünster-Sinfoniekonzert.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1919" | 1919 | | |- | style='text-align:right'| 85 | ''[[:d:Q2906122|Virginia Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1920" | 1920 | | http://www.virginiasymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 86 | ''[[:d:Q5339104|Edmonton Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:ESOonstage.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q16195521|William Eddins]]'' | https://www.winspearcentre.com/ |- | style='text-align:right'| 87 | ''[[:d:Q23906581|Orléans symphonic Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1920" | 1920 | ''[[:d:Q1365551|Jean-Jacques Kantorow]]'' | https://www.orchestre-orleans.com/ |- | style='text-align:right'| 88 | ''[[:d:Q132261149|Flensburger Städtisches Orchester]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1920" | 1920 | | |- | style='text-align:right'| 89 | ''[[:d:Q2391580|West Australian Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:WASO performing at PCEC June 2025.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | data-sort-value="1921" | 1921 | ''[[:d:Q2866498|Asher Fisch]]'' | https://www.waso.com.au/ |- | style='text-align:right'| 90 | ''[[:d:Q16413122|Eesti Muusika- ja Teatriakadeemia sümfooniaorkester]]'' | | [[Эстония]] | data-sort-value="1921" | 1921 | | |- | style='text-align:right'| 91 | ''[[:d:Q16875136|Rome Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1921" | 1921 | | https://web.archive.org/web/20261013115339/https://www.romesymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 92 | ''[[:d:Q774146|Персимфанс]]'' | [[Файл:Persimfans 1932 concert programme.jpg|center|128px]] | [[Совет Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБ]] | data-sort-value="1922" | 1922 | | |- | style='text-align:right'| 93 | ''[[:d:Q795551|BBC Philharmonic]]'' | | | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q3752905|Juanjo Mena]]'' | https://www.bbc.co.uk/philharmonic |- | style='text-align:right'| 94 | ''[[:d:Q2712523|Leicester Symphony Orchestra]]'' | | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1922" | 1922 | | |- | style='text-align:right'| 95 | ''[[:d:Q4907609|Bilbao Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Euskalduna Palace (April 2009).jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q27909823|Erik Nielsen]]'' | https://bilbaorkestra.eus/ |- | style='text-align:right'| 96 | ''[[:d:Q7009508|New Jersey Symphony]]'' | [[Файл:Augustin Hadelich at end of performance of Violin Concerto in D major with Xian Zhang and the New Jersey Symphony.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1922" | 1922 | ''[[:d:Q3159233|Jacques Lacombe]]'' | https://www.njsymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 97 | ''[[:d:Q678906|Hungarian National Philharmonic]]'' | | | data-sort-value="1923" | 1923 | | https://www.filharmonikusok.hu/ |- | style='text-align:right'| 98 | ''[[:d:Q121288767|Ferrell Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1923" | 1923 | | |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q4398070|State Symphony Cinema Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1924" | 1924 | | |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q9053221|Orquesta Bética Filarmónica de Sevilla]]'' | | | data-sort-value="1924" | 1924 | | http://www.orquestabeticadecamara.com/ |- | style='text-align:right'| 101 | ''[[:d:Q141681834|Korça Symphonic Orchestra]]'' | [[Файл:Orkestra Simfonike e Korçës (65092).jpg|center|128px]] | [[Албания]] | data-sort-value="1924" | 1924-04-06 | ''[[:d:Q141681861|Petrika Afezolli]]'' | |- | style='text-align:right'| 102 | ''[[:d:Q16887170|Youngstown Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q96652637|Berliner Symphonie-Orchester]]'' | | [[Веймар җөмһүрияте]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | |- | style='text-align:right'| 104 | ''[[:d:Q115161848|Georgian Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Гөрҗистан]] | data-sort-value="1925" | 1925 | | |- | style='text-align:right'| 105 | ''[[:d:Q1295657|Estonian National Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Estonian National Symphony Orchestra (ERSO) in Stockholm, 2008.jpg|center|128px]] | [[Эстония]] | data-sort-value="1926" | 1926 | | https://www.erso.ee/ |- | style='text-align:right'| 106 | ''[[:d:Q8054006|Ylioppilaskunnan Soittajat]]'' | [[Файл:Estonian anthem. Conducting Mikk Murdvee.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | data-sort-value="1926" | 1926-04-14 | | https://www.ys.fi |- | style='text-align:right'| 107 | ''[[:d:Q28913455|Aarhus Amatørsymfoniorkester]]'' | | [[Дания]] | data-sort-value="1926" | 1926 | | http://www.amatorsymfoni.dk/ |- | style='text-align:right'| 108 | ''[[:d:Q1368863|Finnish Radio Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:The Finnish Radio Symphony Orchestra at a live broadcast transmitted to the US, 1939..jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | data-sort-value="1927" | 1927 | | https://yle.fi/aihe/rso-english |- | style='text-align:right'| 109 | ''[[:d:Q16614315|Orquesta Sinfónica de México]]'' | | [[Мексика]] | data-sort-value="1928" | 1928 | ''[[:d:Q357326|Carlos Chávez]]'' | |- | style='text-align:right'| 110 | ''[[:d:Q106214601|Сімфанічны аркестр Белрадыёцэнтра]]'' | | | data-sort-value="1928" | 1928 | | |- | style='text-align:right'| 111 | ''[[:d:Q136396738|Santa Rosa Symphony]]'' | [[Файл:Santa Rosa Symphony.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1928" | 1928 | | https://www.srsymphony.org |- | style='text-align:right'| 112 | ''[[:d:Q265481|Frankfurt Radio Symphony]]'' | [[Файл:HR-Sinfonieorchester (Frankfurt Radio Symphony) 2013.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1929" | 1929-10-01 | ''[[:d:Q2829513|Alain Altinoglu]]'' | https://www.hr-sinfonieorchester.de/ |- | style='text-align:right'| 113 | ''[[:d:Q49279549|Orquestra Simfònica de Girona]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1929" | 1929 | | |- | style='text-align:right'| 114 | ''[[:d:Q654387|Indianapolis Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Hilbert Circle Theatre - panoramio.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1930" | 1930 | ''[[:d:Q975667|Krzysztof Urbański]]'' | https://www.indianapolissymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q799093|Badische Philharmonie Pforzheim]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1930" | 1930 | | |- | style='text-align:right'| 116 | ''[[:d:Q1192963|Пётр Ильич Чайковский исемендәге Зур симфоник оркестры]]'' | [[Файл:Государственный академический Большой симфонический оркестр имени П.И. Чайковского. Зеленый театр 01.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1930" | 1930 | | https://bso.ru/ |- | style='text-align:right'| 117 | ''[[:d:Q16412144|Narva Orkestrantide Ühingu sümfooniaorkester]]'' | | [[Эстония]] | data-sort-value="1930" | 1930 | | |- | style='text-align:right'| 118 | ''[[:d:Q132730490|El Paso Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1930" | 1930 | | https://elpasosymphonyorchestra.weebly.com/ |- | style='text-align:right'| 119 | ''[[:d:Q1910975|Belgian National Orchestra]]'' | [[Файл:Brussel Bozar Grote zaal Henry Le Boeuf 29-01-2019.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q19834734|Antony Hermus]]'' | https://www.nationalorchestra.be/ |- | style='text-align:right'| 120 | ''[[:d:Q2031245|Saint Petersburg Academic Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Darío Volonté y Marina Silva en San Petersburgo (18429196009).jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1931" | 1931 | | https://www.philharmonia.spb.ru/about/orchestra/asof/about/ |- | style='text-align:right'| 121 | ''[[:d:Q23877163|Orquesta Sinfónica del Sodre]]'' | | [[Уругвай]] | data-sort-value="1931" | 1931 | | https://sodre.gub.uy/espectaculos/orquesta-sinfonica-del-sodre/ |- | style='text-align:right'| 122 | ''[[:d:Q86756411|Vallejo Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1931" | 1931 | ''[[:d:Q72136196|Marc Taddei]]'' | https://vallejosymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 123 | ''[[:d:Q2381722|Südwestdeutsche Philharmonie Konstanz]]'' | | | data-sort-value="1932" | 1932 | | |- | style='text-align:right'| 124 | ''[[:d:Q11321993|Orchestra sinfonica di Torino della RAI]]'' | | [[Италия]] | data-sort-value="1932" | 1932 | | |- | style='text-align:right'| 125 | ''[[:d:Q27478042|Kansas City Philharmonic]]'' | | | data-sort-value="1933" | 1933 | | |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q108599737|Сливенски симфоничен оркестър]]'' | | [[Болгария]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | https://slivensymphonyorchestra.com/ |- | style='text-align:right'| 127 | ''[[:d:Q686537|Orchestre National de France]]'' | [[Файл:Orchestre national de France.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q1163740|Daniele Gatti]]'' | https://www.maisondelaradioetdelamusique.fr/formations/orchestre-national-de-france |- | style='text-align:right'| 128 | ''[[:d:Q1196259|Montreal Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Orchestre Symphonique de Montréal à Pierrefonds 2.JPG|center|128px]] | [[Канада]] | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q47035528|Rafael Payare]]'' | https://www.osm.ca/fr/ |- | style='text-align:right'| 129 | ''[[:d:Q3355336|Denver Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Denver Municipal Auditorium.JPG|center|128px]] | | data-sort-value="1934" | 1934 | | |- | style='text-align:right'| 130 | ''[[:d:Q18274934|New York Women's Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1934" | 1934 | ''[[:d:Q598288|Antonia Brico]]'' | |- | style='text-align:right'| 131 | ''[[:d:Q795609|BBC Scottish Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:BBC Scotland, Glasgow UK 12281451063 o.jpg|center|128px]] | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1935" | 1935-12-01 | | https://www.bbc.co.uk/bbcsso |- | style='text-align:right'| 132 | ''[[:d:Q4336498|Orchestra della Svizzera Italiana]]'' | [[Файл:OSI-Orchestra-Svizzera-italiana-2018-1.jpg|center|128px]] | [[Швейцария]] | data-sort-value="1935" | 1935 | | http://www.osi.swiss |- | style='text-align:right'| 133 | ''[[:d:Q14622698|Brussels Philharmonic]]'' | [[Файл:Brussels Phil 2013 - Bart Dewaele.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | data-sort-value="1935" | 1935 | ''[[:d:Q2564650|Stéphane Denève]]'' | https://www.brusselsphilharmonic.be/ |- | style='text-align:right'| 134 | ''[[:d:Q635237|State Academic Symphony Orchestra of the Russian Federation]]'' | [[Файл:State Academic Symphony Orchestra of the Russian Federation.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1936" | 1936 | | https://www.gaso.ru |- | style='text-align:right'| 135 | ''[[:d:Q2115907|Ural Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Ural Philharmonic Orchestra, Dmitry Liss, Yekaterinburg, 2016, credit Sverdlovsk Philharmonic.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1936" | 1936 | | http://sgaf.ru |- | style='text-align:right'| 136 | ''[[:d:Q600469|Франция радиосы филармоник оркестры]]'' | [[Файл:Fête de la musique 2016 à la Maison de la Radio, Paris.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | data-sort-value="1937" | 1937 | ''[[:d:Q2915338|Mikko Franck]]'' | https://www.maisondelaradio.fr/concerts-classiques/orchestre-philharmonique-de-radio-france |- | style='text-align:right'| 137 | ''[[:d:Q1147146|Spanish National Orchestra]]'' | [[Файл:Madrid, Auditorio Nacional, Orquesta Nacional de España.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1937" | 1937 | | |- | style='text-align:right'| 138 | ''[[:d:Q2414811|Oulu Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Haipakka2.JPG|center|128px]] | [[Финляндия]] | data-sort-value="1937" | 1937-03 | ''[[:d:Q2175665|Rumon Gamba]]'' | https://www.oulusinfonia.fi/ |- | style='text-align:right'| 139 | ''[[:d:Q6978793|National Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Orquesta Sinfónica Nacional Del Perú.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | data-sort-value="1938" | 1938 | | |- | style='text-align:right'| 140 | ''[[:d:Q104205862|ERT National Symphony Orchestra]]'' | | [[Греция]] | data-sort-value="1938" | 1938 | | https://mousikasynola.ert.gr/ethniki-symfoniki-orchistra/ |- | style='text-align:right'| 141 | ''[[:d:Q7413364|San Antonio Philharmonic]]'' | | | data-sort-value="1939" | 1939 | | |- | style='text-align:right'| 142 | ''[[:d:Q125678844|Curaçaos Philharmonisch Orkest]]'' | | ''[[:d:Q29999|Нидерланд патшалыгы]]'' | data-sort-value="1939" | 1939 | | |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q28517134|National Symphony Orchestra of Costa Rica]]'' | [[Файл:Orquesta Sinfónica Nacional (Costa Rica).png|center|128px]] | | data-sort-value="1940" | 1940 | | http://www.osn.go.cr/ |- | style='text-align:right'| 144 | ''[[:d:Q130483556|Janssen Symphony of Los Angeles]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1940" | 1940 | | |- | style='text-align:right'| 145 | ''[[:d:Q117288807|Joodsch Symphonie Orkest]]'' | | | data-sort-value="1941" | 1941 | | |- | style='text-align:right'| 146 | ''[[:d:Q125338006|Joodsch Orkest]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1941" | 1941 | | |- | style='text-align:right'| 147 | ''[[:d:Q22273862|Victorian Youth Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1942" | 1942 | | http://www.vyso.org.au |- | style='text-align:right'| 148 | ''[[:d:Q108678151|Athens State Orchestra]]'' | [[Файл:Christmas Concert of the Athens State Orchestra (18-12-2016).jpg|center|128px]] | [[Греция]] | data-sort-value="1942" | 1942-12-11 | ''[[:d:Q21129188|Filoktitis Εkonomidis]]''<br/>''[[:d:Q4074250|Theodoros Vavagiannis]]''<br/>''[[:d:Q22678088|Andreas Paridis]]''<br/>''[[:d:Q447433|Manos Hatzidakis]]''<br/>''[[:d:Q1254772|Yannis Ioannidis]]''<br/>''[[:d:Q106691190|Alexandros Symeonidis]]''<br/>''[[:d:Q105072198|Aris Garoufalis]]''<br/>''[[:d:Q366175|Byron Fidetzis]]''<br/>''[[:d:Q95242749|Vassilis Christopoulos]]''<br/>''[[:d:Q104025208|Stefanos Tsialis]]''<br/>''[[:d:Q101246914|Loukas Karitinos]]'' | https://www.koa.gr/ |- | style='text-align:right'| 149 | ''[[:d:Q1961897|Aalborg Symphony Orchestra]]'' | | [[Дания]] | data-sort-value="1943" | 1943 | | |- | style='text-align:right'| 150 | ''[[:d:Q4304072|Moscow State Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Adrienne Arsht Center for the Performing Arts - Flickr - Knight Foundation (2).jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1943" | 1943 | ''[[:d:Q1398124|Pavel Kogan]]'' | http://www.msso-kogan.ru |- | style='text-align:right'| 151 | ''[[:d:Q695491|Vienna Radio Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Wien - Festwocheneröffnung 2014 (3).JPG|center|128px]] | [[Австрия]] | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q242931|Marin Alsop]]'' | https://rso.orf.at/en/rsowien<br/>https://rso.orf.at/rsowien |- | style='text-align:right'| 152 | ''[[:d:Q706354|NDR Elbphilharmonie Orchestra]]'' | [[Файл:Hamburg Elbphilharmonie 2016.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1945" | 1945 | ''[[:d:Q87912|Thomas Hengelbrock]]'' | https://www.ndr.de/orchester_chor/elbphilharmonieorchester/index.html |- | style='text-align:right'| 153 | ''[[:d:Q3132835|Silesian Philharmonic]]'' | [[Файл:Eugene Tzigane VIII Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów FS 2007 005.jpg|center|128px]] | [[Польша]] | data-sort-value="1945" | 1945 | | https://filharmonia-slaska.eu/ |- | style='text-align:right'| 154 | ''[[:d:Q10855612|Gunma Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Gunma Music Center 2009.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | data-sort-value="1945" | 1945-11 | | https://www.gunkyo.com |- | style='text-align:right'| 155 | ''[[:d:Q22953282|MÁV Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:MÁV Szimfonikus Zenekar.jpg|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | data-sort-value="1945" | 1945 | | http://www.mavzenekar.hu |- | style='text-align:right'| 156 | ''[[:d:Q25436907|Луганський симфонічний оркестр]]'' | | [[Украина]] | data-sort-value="1945" | 1945 | | |- | style='text-align:right'| 157 | ''[[:d:Q70764379|Hollywood Bowl Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1945" | 1945 | | |- | style='text-align:right'| 158 | ''[[:d:Q132257559|Nordmark-Sinfonie-Orchester]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1945" | 1945 | | |- | style='text-align:right'| 159 | ''[[:d:Q1142847|Tokyo Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Eduard Strauss II (7.30.1956).jpg|center|128px]] | [[Япония]] | data-sort-value="1946" | 1946 | | https://tokyosymphony.jp |- | style='text-align:right'| 160 | ''[[:d:Q4419935|Odense Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Denmark-Odense Concert Hall.jpg|center|128px]] | [[Дания]] | data-sort-value="1946" | 1946 | | https://odensesymfoni.dk/ |- | style='text-align:right'| 161 | ''[[:d:Q6967018|Nashville Symphony]]'' | [[Файл:Schermerhorn.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1946" | 1946 | ''[[:d:Q5558061|Giancarlo Guerrero]]'' | https://www.nashvillesymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q104097011|NZBC Symphony Orchestra]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1946" | 1946 | | |- | style='text-align:right'| 163 | ''[[:d:Q830272|WDR Funkhausorchester]]'' | [[Файл:20170701 WDR Funkhausorchester, Aasee, Münster (08549).jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1947" | 1947 | | https://www1.wdr.de/orchester-und-chor/funkhausorchester/ |- | style='text-align:right'| 164 | ''[[:d:Q3355319|Orchestre Philharmonique de Nice]]'' | [[Файл:Orchestre Philharmonique de Nice NEW 2012.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | data-sort-value="1947" | 1947 | | https://web.archive.org/web/20061116084348/http://www.philharmonique-nice.org/ |- | style='text-align:right'| 165 | ''[[:d:Q5123881|The City of Prague Philharmonic Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1947" | 1947 | | http://www.cityofpraguephilharmonicorchestra.co.uk |- | style='text-align:right'| 166 | ''[[:d:Q118390876|Lienz Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Orchester SOL.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | data-sort-value="1947" | 1947 | | https://www.sinfonieorchester-lienz.at |- | style='text-align:right'| 167 | ''[[:d:Q16824924|Bulgarian National Radio Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Konstantin2.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1948" | 1948 | | http://bnr.bg/music/page/simfonichen-orkestar |- | style='text-align:right'| 168 | ''[[:d:Q28402298|Denver Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1948" | 1948 | | https://denverphilharmonic.org/ |- | style='text-align:right'| 169 | ''[[:d:Q72103112|Orchestra Wellington]]'' | [[Файл:Orchestra Wellington in concert at the MFC.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1948" | 1948 | ''[[:d:Q72136196|Marc Taddei]]'' | https://www.orchestrawellington.co.nz/ |- | style='text-align:right'| 170 | ''[[:d:Q107294726|Surinaams Philharmonisch Orkest]]'' | | [[Суринам]] | data-sort-value="1948" | 1948 | | |- | style='text-align:right'| 171 | ''[[:d:Q126101297|West Nederlands Symfonie Orkest]]'' | | | data-sort-value="1948" | 1948 | | |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q1516510|Slovak Philharmonic]]'' | [[Файл:65. Music festival Piešťany 2020 - filharmónia.jpg|center|128px]] | [[Словакия]] | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q63837951|Daniel Raiskin]]'' | http://www.filharmonia.sk/ |- | style='text-align:right'| 173 | ''[[:d:Q54852303|Orquesta Sinfónica de Guayaquil]]'' | [[Файл:Orquesta Sinfónica de Guayaquil.jpg|center|128px]] | [[Эквадор]] | data-sort-value="1949" | 1949 | ''[[:d:Q56324240|Dante Santiago Anzolini]]''<br/>''[[:d:Q56164070|David Harutyunyan]]'' | https://osg.gob.ec/ |- | style='text-align:right'| 174 | ''[[:d:Q136388889|National Symphony Orchestra of Ecuador]]'' | [[Файл:Rock Sinfónico 2018 - Ensayos 2.jpg|center|128px]] | [[Эквадор]] | data-sort-value="1949" | 1949-11-26 | | https://sinfonicanacional.gob.ec |- | style='text-align:right'| 175 | ''[[:d:Q2205227|Symfonieorkest Nijmegen]]'' | [[Файл:Symfonieorkest Nijmegen.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | https://symfonieorkestnijmegen.nl |- | style='text-align:right'| 176 | ''[[:d:Q97194467|Târgu Mureș Philharmonic]]'' | [[Файл:ZsuZsa.JPG|center|128px]] | [[Румыния]] | data-sort-value="1950" | 1950 | | https://www.filarmonicams.ro/ |- | style='text-align:right'| 177 | ''[[:d:Q1329573|Moscow Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Академический симфонический оркестр Московской филармонии.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1951" | 1951 | ''[[:d:Q1302277|Samuil Samosud]]''<br/>[[Натан Рахлин]] | https://meloman.ru/ |- | style='text-align:right'| 178 | ''[[:d:Q457183|Munich Radio Orchestra]]'' | [[Файл:2018 Sternstunden-Gala - Muenchner Rundfunkorchester - by 2eight - 8SC4525.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | https://www.br.de/radio/br-klassik/muenchner-rundfunkorchester/ |- | style='text-align:right'| 179 | ''[[:d:Q28913429|Storstrøms Symfoniorkester]]'' | | [[Дания]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | |- | style='text-align:right'| 180 | ''[[:d:Q56273285|Seventh Army Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:US Seventh Army SSI.svg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | https://www.7aso.org/ |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q3355291|Joensuu City Orchestra]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | https://www.joensuu.fi/kaupunginorkesteri<br/>https://web.archive.org/web/20210805153306/https://www.joensuu.fi/kaupunginorkesteri/in-english |- | style='text-align:right'| 182 | ''[[:d:Q7633533|Sudbury Symphony Orchestra]]'' | | [[Канада]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | http://sudburysymphony.com/<br/>https://www.sudburysymphony.com |- | style='text-align:right'| 183 | ''[[:d:Q82091360|Плевенска филхармония]]'' | | [[Болгария]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | http://plevenphil.com/ |- | style='text-align:right'| 184 | ''[[:d:Q105450968|Botoşani "George Enescu" Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Casa de la Cultura Bt.jpg|center|128px]] | [[Румыния]] | data-sort-value="1953" | 1953-08-28 | | https://www.filarmonicabotosani.ro/ |- | style='text-align:right'| 185 | ''[[:d:Q139820965|Orquestra Sinfónica de Lisboa]]'' | [[Файл:AML-SER-000667 - Pavilhão dos Desportos, estreia da Orquestra Sinfónica de Lisboa.jpg|center|128px]] | [[Португалия]] | data-sort-value="1953" | 1953-12-30 | | |- | style='text-align:right'| 186 | ''[[:d:Q140044948|Grosse Pointe Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | https://gpsymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 187 | ''[[:d:Q140065628|Saginaw Bay Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1953" | 1953-03 | | https://saginawbayorchestra.com/ |- | style='text-align:right'| 188 | ''[[:d:Q4820975|Augusta Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q7246707|Pro Arte Orchestra]]'' | | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | |- | style='text-align:right'| 190 | ''[[:d:Q1996180|RTV Slovenia Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:SORS-Scedrin EnShao.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1956" | 1956 | | http://simfoniki.rtvslo.si/ |- | style='text-align:right'| 191 | ''[[:d:Q2657707|Brno Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Filharmonie Brno.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | https://filharmonie-brno.cz |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q4325458|Novosibirsk Academic Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Оркестр Новосибирской филармонии в зале имени Арнольда Каца.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1956" | 1956 | | |- | style='text-align:right'| 193 | ''[[:d:Q5461543|Florida Philharmonic Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | |- | style='text-align:right'| 194 | ''[[:d:Q6391488|Kensington Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | https://kso.org.uk |- | style='text-align:right'| 195 | ''[[:d:Q835685|Symphoniker Hamburg]]'' | | | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q948893|Jeffrey Tate]]''<br/>''[[:d:Q549579|Sylvain Cambreling]]'' | https://www.hamburgersymphoniker.de |- | style='text-align:right'| 196 | ''[[:d:Q6899661|Mongolian Philharmonic Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Симфони Оркестр.jpg|center|128px]] | [[Монголия]] | data-sort-value="1957" | 1957 | | https://web.archive.org/web/20260313194136/https://www.philharmonic.mn/page/simfoni-nairal-kh-gzhim |- | style='text-align:right'| 197 | ''[[:d:Q3355337|Christchurch Symphony Orchestra]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q19876377|Benjamin Northey]]'' | https://cso.co.nz |- | style='text-align:right'| 198 | ''[[:d:Q3290209|Cairo Symphony Orchestra]]'' | | [[Мисыр]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | http://www.cairo-symphony.com/<br/>https://www.cairoopera.org/en/companies/cairo-symphony-orchestra/<br/>https://www.cairoopera.org/الفرق/أوركسترا-القاهرة-السيمفونى/ |- | style='text-align:right'| 199 | ''[[:d:Q6978794|National Symphony Orchestra of Cuba]]'' | | | data-sort-value="1959" | 1959 | | |- | style='text-align:right'| 200 | ''[[:d:Q104413100|Thessaloniki State Symphony Orchestra]]'' | | [[Греция]] | data-sort-value="1959" | 1959 | ''[[:d:Q124419484|Simos Papanas]]'' | https://www.tsso.gr/ |- | style='text-align:right'| 201 | ''[[:d:Q2137794|Noordelijk Filharmonisch Orkest]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1960" | 1960 | | |- | style='text-align:right'| 202 | ''[[:d:Q23668164|Orquesta Sinfónica de la Universidad Autónoma de Nuevo León]]'' | | [[Мексика]] | data-sort-value="1960" | 1960-02 | ''[[:d:Q4161075|Eduardo Diazmuñoz]]'' | http://orquestasinfonica.uanl.mx/ |- | style='text-align:right'| 203 | ''[[:d:Q25447506|Zhukovsky Symphony Orchestra]]'' | | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1960" | 1960 | | http://zhso.ru/ |- | style='text-align:right'| 204 | ''[[:d:Q104203776|Symphony Orchestra of El Salvador]]'' | | [[Сальвадор]] | data-sort-value="1960" | 1960 | | http://www.cultura.gob.sv/orquesta-sinfonica-de-el-salvador/ |- | style='text-align:right'| 205 | ''[[:d:Q7421107|Sapporo Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Kitara Sapporo01n4272.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | data-sort-value="1961" | 1961 | | https://www.sso.or.jp/<br/>https://www.sso.or.jp/sso_e/ |- | style='text-align:right'| 206 | ''[[:d:Q16351137|Albanian Radio Television Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Matilda Daiu.jpg|center|128px]] | [[Албания]] | data-sort-value="1962" | 1962-05-16 | | |- | style='text-align:right'| 207 | ''[[:d:Q23891902|Frýdek-Místek Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Symfonický orchestr Frýdek-Místek.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | http://www.sofm.cz |- | style='text-align:right'| 208 | ''[[:d:Q301257|argovia philharmonic]]'' | | [[Швейцария]] | data-sort-value="1963" | 1963 | | http://www.argoviaphil.ch |- | style='text-align:right'| 209 | ''[[:d:Q1815608|Leipziger Sinfonie-Orchester]]'' | [[Файл:Kirche-Brandis-LSO-Konzert.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | http://www.lso.de |- | style='text-align:right'| 210 | ''[[:d:Q126014241|Zuid-Hollands Orkest]]'' | | | data-sort-value="1963" | 1963 | | |- | style='text-align:right'| 211 | ''[[:d:Q2418587|Groninger Studentenorkest Mira]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1964" | 1964-10-29 | | http://www.gsomira.nl/ |- | style='text-align:right'| 212 | ''[[:d:Q2066271|Swedish Radio Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Dan Hadani collection (990044496500205171).jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1965" | 1965 | | https://www.srso.se |- | style='text-align:right'| 213 | ''[[:d:Q2640533|RTVE Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:La Orquesta de RTVE en el Teatro Monumental de Madrid.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q85955|Carlos Kalmar]]'' | https://www.rtve.es/orquesta-coro/ |- | style='text-align:right'| 214 | ''[[:d:Q5407780|Eugene Symphony]]'' | | | data-sort-value="1965" | 1965 | ''[[:d:Q242931|Marin Alsop]]''<br/>''[[:d:Q5558061|Giancarlo Guerrero]]''<br/>''[[:d:Q6844598|Miguel Harth-Bedoya]]'' | https://eugenesymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q8047437|Yale Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Yale Symphony Orchestra, September 2014.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1965" | 1965 | | |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q72126498|Dunedin Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Dunedin Symphony Orchestra rehearsing in the Dunedin Town Hall.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1965" | 1965 | | https://dso.org.nz/ |- | style='text-align:right'| 217 | [[Татарстан Республикасының Дәүләт академик симфоник оркестры|Татарстан Республикасы Дәүләт симфоник оркестры]] | [[Файл:State Symphonic Orchestra Tatarstan (2013-02-10) 03.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1966" | 1966-09 | | http://tatarstan-symphony.com/ |- | style='text-align:right'| 218 | ''[[:d:Q23787235|Harvestehude symphony orchestra]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | http://harvestehuder.de/ |- | style='text-align:right'| 219 | ''[[:d:Q136651067|Φιλαρμονική Κυνοπιαστών]]'' | | | data-sort-value="1966" | 1966 | | |- | style='text-align:right'| 220 | ''[[:d:Q1053524|Orchestre de Paris]]'' | [[Файл:Klaus Mäkelä.jpg|center|128px]] | [[Франция]] | data-sort-value="1967" | 1967 | ''[[:d:Q524328|Daniel Harding]]'' | https://www.orchestredeparis.com/ |- | style='text-align:right'| 221 | ''[[:d:Q5849820|Estudio Polifónico de Medellín]]'' | | [[Колумбия]] | data-sort-value="1967" | 1967 | | https://www.polifonicomed.com/ |- | style='text-align:right'| 222 | ''[[:d:Q2084022|State Philharmonic Košice]]'' | | [[Словакия]] | data-sort-value="1968" | 1968 | ''[[:d:Q18145767|Robert Jindra]]'' | https://www.sfk.sk/ |- | style='text-align:right'| 223 | ''[[:d:Q116930817|Regensburg University Orchestra]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1968" | 1968 | | |- | style='text-align:right'| 224 | ''[[:d:Q2288943|Biel Solothurn Symphony Orchestra]]'' | | [[Швейцария]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | http://www.tobs.ch |- | style='text-align:right'| 225 | ''[[:d:Q3355369|Tunisian Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Orchestrest.jpg|center|128px]] | [[Тунис]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | |- | style='text-align:right'| 226 | ''[[:d:Q12029924|Komorní filharmonie Pardubice]]'' | [[Файл:Pardubice, Dům hudby.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="1969" | 1969 | | https://www.kfpar.cz/ |- | style='text-align:right'| 227 | ''[[:d:Q850791|Dohnányi Orchestra Budafok]]'' | [[Файл:Dohnanyi Orchestra Budafok.JPG|center|128px]] | [[Маҗарстан]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | http://www.bdz.hu/index.php?oldal=1 |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q1065584|New Japan Philharmonic]]'' | [[Файл:Sumida Triphony Hall 2013-02-10.JPG|center|128px]] | [[Япония]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | https://www.njp.or.jp |- | style='text-align:right'| 229 | ''[[:d:Q6088665|Istanbul State Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası (Elgar Cello Concerto in E minor, Op. 85).jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1972" | 1972 | | http://www.idso.gov.tr/ |- | style='text-align:right'| 230 | ''[[:d:Q11468375|Yamagata Symphony Orchestra]]'' | | [[Япония]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | https://web.archive.org/web/20260804173522/https://www.yamakyo.or.jp/ |- | style='text-align:right'| 231 | ''[[:d:Q22959500|Cologne New Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | http://www.junge-philharmonie-koeln.com/ |- | style='text-align:right'| 232 | ''[[:d:Q132561533|Vancouver Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | https://vancouversymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q136437160|Warren Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | https://www.warrensymphonyorchestra.org |- | style='text-align:right'| 234 | ''[[:d:Q2667562|New Zealand Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:NZSO playing at Te Papa.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1973" | 1973 | ''[[:d:Q734930|Edo de Waart]]''<br/>''[[:d:Q543705|James Judd]]''<br/>''[[:d:Q976671|Pietari Inkinen]]'' | https://www.nzso.co.nz/ |- | style='text-align:right'| 235 | ''[[:d:Q4974899|Brooklyn Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:BSO SS52-121.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1973" | 1973 | | https://brooklynsymphonyorchestra.org |- | style='text-align:right'| 236 | ''[[:d:Q11377760|Sendai Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:SendaisiSeinenBunkaCenter-SWview cropped.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | data-sort-value="1973" | 1973 | | https://www.sendaiphil.jp/ |- | style='text-align:right'| 237 | ''[[:d:Q123974321|Symfonia]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1973" | 1973 | | https://symfonia.nl |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q132290587|Schleswig-Holsteinisches Sinfonieorchester]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | |- | style='text-align:right'| 239 | ''[[:d:Q136670454|Philharmonic Orchestra of Liapades]]'' | [[Файл:GRC — Region Ionische Inseln — Regionalbezirk Kerkyra — Gemeinde Kendriki Kerkyra ke Diapondia Nisia — Liapades (ovale Plakette an einem Gebäude) Mattes 2021.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | |- | style='text-align:right'| 240 | ''[[:d:Q3355308|Orchestre national de Lorraine]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="1976" | 1976 | ''[[:d:Q16439995|David Reiland]]'' | http://www.orchestrenational-lorraine.fr |- | style='text-align:right'| 241 | ''[[:d:Q2379285|American Composers Orchestra]]'' | [[Файл:Carnegie Hall, NYC.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1977" | 1977 | ''[[:d:Q475198|Dennis Russell Davies]]'' | http://www.americancomposers.org/ |- | style='text-align:right'| 242 | ''[[:d:Q2403603|Geneva Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Orchestre symphonique genevois.jpg|center|128px]] | [[Швейцария]] | data-sort-value="1977" | 1977 | | https://www.symph.ch |- | style='text-align:right'| 243 | ''[[:d:Q1154071|Simón Bolívar Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Orquestra Simón Bolívar da Venezuela no TCA.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | |- | style='text-align:right'| 244 | ''[[:d:Q21032570|Orquesta Sinfónica de Minería]]'' | [[Файл:Sala Nezahualcóyotl en la UNAM y Orquesta Sinfónica de Minería.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | http://mineria.org.mx/# |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q1144875|Singapore Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Singapore Symphony Orchestra (SSO) Season opening concert for 2022 and 2023.jpg|center|128px]] | [[Сингапур]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | https://www.sso.org.sg |- | style='text-align:right'| 246 | ''[[:d:Q12128918|Kyiv Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Kyiv Symphony Orchestra, Kurhaus Wiesbaden.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | data-sort-value="1979" | 1979 | | https://kyivsymphony.com/en/<br/>https://kyivsymphony.com/ua/ |- | style='text-align:right'| 247 | ''[[:d:Q3355316|Auckland Philharmonia]]'' | [[Файл:Gary-daverne-carols.jpg|center|128px]] | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1980" | 1980 | ''[[:d:Q528754|Giordano Bellincampi]]'' | https://www.apo.co.nz/ |- | style='text-align:right'| 248 | ''[[:d:Q136670424|Kapodistrias Philharmonic Association]]'' | [[Файл:Φιλαρμονική Καποδίστριας.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | data-sort-value="1980" | 1980-04-18 | | https://visit.corfu.gr/arts-culture/filarmonikh-kapodistrias/ |- | style='text-align:right'| 249 | ''[[:d:Q19560138|Brazos Valley Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1981" | 1981 | | |- | style='text-align:right'| 250 | ''[[:d:Q140014890|Adrian Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | https://www.adriansymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 251 | ''[[:d:Q1111246|Neues Orchester Basel]]'' | | | data-sort-value="1982" | 1982 | | |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q3744935|Filarmonica della Scala]]'' | | [[Италия]] | data-sort-value="1982" | 1982 | | https://www.filarmonica.it/ |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q1069279|Budapest Festival Orchestra]]'' | [[Файл:Budapesti Fesztiválzenekar.JPG|center|128px]] | | data-sort-value="1983" | 1983 | ''[[:d:Q933913|Ivan Fischer]]'' | https://www.bfz.hu |- | style='text-align:right'| 254 | ''[[:d:Q22956307|Føroya symfoniorkester]]'' | | | data-sort-value="1983" | 1983 | | http://www.symfoniorkestur.com/ |- | style='text-align:right'| 255 | ''[[:d:Q686311|I Fiamminghi]]'' | | [[Бельгия]] | data-sort-value="1984" | 1984 | ''[[:d:Q7377358|Rudolf Werthen]]'' | |- | style='text-align:right'| 256 | ''[[:d:Q97220039|Orquesta Clásica de Vigo]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | https://orquestaclasica.com/ |- | style='text-align:right'| 257 | ''[[:d:Q2388240|Royal Oman Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Royal Oman Symphony Orchestra by Khalid AlBusaidi.jpg|center|128px]] | [[Оман]] | data-sort-value="1985" | 1985-09 | | |- | style='text-align:right'| 258 | ''[[:d:Q3355269|Orchestre de Pau Pays de Béarn]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="1985" | 1985<br/>2002 | | http://www.oppb.fr |- | style='text-align:right'| 259 | ''[[:d:Q4491165|Florida Philharmonic Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1985" | 1985 | | |- | style='text-align:right'| 260 | ''[[:d:Q21559113|das junge orchester NRW]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | http://www.djo-nrw.de |- | style='text-align:right'| 261 | ''[[:d:Q136398863|Tianjin Symphony Orchestra]]'' | | [[Кытай]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | https://www.tjsymphony.com/ |- | style='text-align:right'| 262 | ''[[:d:Q2849981|Anima Eterna]]'' | [[Файл:Concertgebouw brugge ingang.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q565678|Jos Van Immerseel]]'' | http://animaeterna.be<br/>https://web.archive.org/web/20150112075530/http://www.animaeterna.be/index.php?lng=FR |- | style='text-align:right'| 263 | ''[[:d:Q3355322|New World Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Канада]] | data-sort-value="1987" | 1987 | | https://web.archive.org/web/20260606193110/https://spnm.ca/en/opnm/<br/>https://web.archive.org/web/20260606113535/https://spnm.ca/opnm/ |- | style='text-align:right'| 264 | ''[[:d:Q4122964|Volgograd Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Volgograd Symphony Orchestra 001.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1987" | 1987 | | |- | style='text-align:right'| 265 | ''[[:d:Q4888219|Vallès Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:OrquestraSimfonicaValles.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q26721080|Xavier Puig]]'' | https://osvalles.com |- | style='text-align:right'| 266 | ''[[:d:Q5155000|Community of Madrid Orchestra]]'' | [[Файл:San Isidro 2018 en imágenes - las plazas se llenan de danza y poesía contemporánea y La Zarzuela brilla en la Plaza Mayor 10.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="1987" | 1987 | | |- | style='text-align:right'| 267 | ''[[:d:Q7012600|New World Symphony]]'' | [[Файл:Miami New World Center.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1987" | 1987 | | http://www.nws.edu/ |- | style='text-align:right'| 268 | ''[[:d:Q25581614|Philharmonie de l'oblast d'Och]]'' | | [[Кыргызстан]] | data-sort-value="1987" | 1987 | | |- | style='text-align:right'| 269 | ''[[:d:Q85501739|Komorní orchestr Akademie Praha]]'' | | [[Чехия]] | data-sort-value="1987" | 1987 | ''[[:d:Q85504379|Pavel Hryzák]]'' | https://www.koapha.cz/ |- | style='text-align:right'| 270 | ''[[:d:Q304334|Abaco Orchestra]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | http://www.abaco-orchester.de/ |- | style='text-align:right'| 271 | ''[[:d:Q6648433|Lithuanian State Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:LVSO Rinkevičius.JPG|center|128px]] | [[Литва]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | https://www.lvso.lt/ |- | style='text-align:right'| 272 | ''[[:d:Q6673684|Rishon LeZion Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:הסימפונית ראשון לציון.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1988" | 1988 | | http://www.isorchestra.co.il |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q11662926|Mt. Fuji Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Япония]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | https://web.archive.org/web/20231009032449/https://www.shizukyo.or.jp/index.html |- | style='text-align:right'| 274 | ''[[:d:Q12309064|DUSIKA – Copenhagen Region Youth Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Murska Sobota Castle Dänisches Orchester Burg Murska Sobota DK 01.JPG|center|128px]] | [[Дания]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | https://dusika.dk |- | style='text-align:right'| 275 | ''[[:d:Q12796915|Mladinski simfonični orkester GŠ Celje]]'' | | | data-sort-value="1988" | 1988 | | |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q12812811|Çukurova State Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1988" | 1988 | | |- | style='text-align:right'| 277 | ''[[:d:Q31837661|Liechtenstein Symphony Orchestra]]'' | | [[Лихтенштейн]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | https://www.sinfonieorchester.li |- | style='text-align:right'| 278 | ''[[:d:Q1953998|Noord Nederlands Orkest]]'' | [[Файл:Noord nederlands orkest -1529655703.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | | http://www.nno.nu |- | style='text-align:right'| 279 | ''[[:d:Q2081972|Colorado Symphony]]'' | [[Файл:Denver Performing Arts Complex.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q242931|Marin Alsop]]''<br/>''[[:d:Q1904997|Peter Oundjian]]''<br/>''[[:d:Q3699370|Jeffrey Kahane]]''<br/>''[[:d:Q2133568|Andrew Litton]]''<br/>''[[:d:Q4962296|Brett Mitchell]]'' | http://www.coloradosymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 280 | ''[[:d:Q3355334|Orchestre national de Bretagne]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q3016452|Darrell Ang]]'' | https://orchestrenationaldebretagne.bzh/ |- | style='text-align:right'| 281 | ''[[:d:Q3355360|Orchestre symphonique scolaire et universitaire]]'' | | [[Тунис]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | |- | style='text-align:right'| 282 | ''[[:d:Q4304281|Moscow Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Moscow Conservatory - Great Hall stage.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | | http://moscowsymphony.ru/ |- | style='text-align:right'| 283 | ''[[:d:Q11506564|Japan Century Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Osaka The Symphony Hall01n3200.jpg|center|128px]] | [[Япония]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | https://jcso.or.jp/ |- | style='text-align:right'| 284 | ''[[:d:Q24863855|Orchestre Symphonique Français]]'' | | | data-sort-value="1989" | 1989 | | |- | style='text-align:right'| 285 | ''[[:d:Q64541582|Aachener Studentenorchester]]'' | [[Файл:Konzertfoto Aachener Studentenorchester mit Herbert Görtz Wintersemester 2018.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | | |- | style='text-align:right'| 286 | ''[[:d:Q110167272|Odyssey Symphony orchestra]]'' | [[Файл:Kapelis at UNESCO.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1989" | 1989 | ''[[:d:Q108841249|Sabine Aubert]]'' | https://www.odyssee-symphonique.com/ |- | style='text-align:right'| 287 | ''[[:d:Q1330105|Россия илкүләм оркестры]]'' | [[Файл:RNO-2018-2 credit Sergei-Demidov.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | https://www.rnor.ru |- | style='text-align:right'| 288 | ''[[:d:Q91470185|Jove Orquestra Simfònica de l'Anoia]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | https://www.josa.org |- | style='text-align:right'| 289 | [[Мерида дәүләт симфоник оркестры]] | [[Файл:Orquestra Sinfonica del Estado Merida Panoramica.JPG|center|128px]] | [[Венесуэла]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | |- | style='text-align:right'| 290 | ''[[:d:Q2634052|State Symphony Capella of Russia]]'' | [[Файл:GASK-logo (1).png|center|128px]] | | data-sort-value="1991" | 1991 | | http://www.gaskros.ru/ |- | style='text-align:right'| 291 | ''[[:d:Q7374825|Royal Seville Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1991" | 1991 | | http://www.rossevilla.es/ |- | style='text-align:right'| 292 | ''[[:d:Q15688863|Sochi Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Sochi Symphony Orchestra Soldatov Beisteiner December 2013.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1991" | 1991 | | |- | style='text-align:right'| 293 | ''[[:d:Q116922153|Opus Orchestra]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | https://www.opusorchestra.co.nz/ |- | style='text-align:right'| 294 | [[Башкортстан Республикасы дәүләт академия симфоник оркестры]] | | | data-sort-value="1992" | 1992 | | |- | style='text-align:right'| 295 | ''[[:d:Q10341780|Orquestra do Norte]]'' | | [[Португалия]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | |- | style='text-align:right'| 296 | ''[[:d:Q23786801|Junge Philharmonie Erlangen]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | https://jungephilharmonieerlangen.de/ |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q894268|Borusan Istanbul Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Төркия]] | data-sort-value="1993" | 1993 | | https://web.archive.org/web/20261014041047/https://www.borusansanat.com/__Orkestra/Bifo_Bilgi.aspx%3Fln%3Den |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q10858048|Sinfonieorchester Kleinlitauens]]'' | | [[Литва]] | data-sort-value="1993" | 1993 | | |- | style='text-align:right'| 299 | ''[[:d:Q117101816|Manukau Symphony Orchestra]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | data-sort-value="1993" | 1993 | ''[[:d:Q7903874|Uwe Grodd]]'' | https://manukausymphony.org.nz/ |- | style='text-align:right'| 300 | ''[[:d:Q3355267|orchestre Victor-Hugo-Franche-Comté]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="1994" | 1994 | ''[[:d:Q6169292|Jean-François Verdier]]'' | https://www.orchestrevictorhugo.fr |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q17521517|Bayerische Philharmonie]]'' | [[Файл:Bayerische Phiharmonie (MS Deutschland).JPG|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1994" | 1994-12-06 | | http://www.bayerische-philharmonie.de/ |- | style='text-align:right'| 302 | ''[[:d:Q136649432|Φιλαρμονική Κοντοκαλίου]]'' | [[Файл:Kontokali philharmonic.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | |- | style='text-align:right'| 303 | ''[[:d:Q1387077|Prague Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Prague Philharmonic Orchestra with Filippos Pliatsikas.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q5503656|Friedemann Riehle]]'' | http://praguephilharmonic.com |- | style='text-align:right'| 304 | ''[[:d:Q4770938|Antalya State Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:2024.11.23-ANTALYA SENFONİ-KONSER-ÖNSEÇİM2 copy.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | data-sort-value="1995" | 1995<br/>1997 | | |- | style='text-align:right'| 305 | ''[[:d:Q11929228|Youth Symphony Orchestra Castelló]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q60642757|Pablo Marqués i Mestre]]'' | http://www.jo-sc.com/ |- | style='text-align:right'| 306 | ''[[:d:Q12152769|Symphony Orchestra of the National Philharmonic of Ukraine]]'' | | [[Украина]] | data-sort-value="1995" | 1995 | ''[[:d:Q11787555|Mykola Dyadyura]]'' | |- | style='text-align:right'| 307 | ''[[:d:Q4325489|Novosibirsk Youth Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1996" | 1996 | | |- | style='text-align:right'| 308 | ''[[:d:Q5804700|Real Filharmonía de Galicia]]'' | [[Файл:Auditorio de Galicia.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="1996" | 1996 | | http://www.rfgalicia.org |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q21029705|Moroccan Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Марокко]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | https://www.opm.ma |- | style='text-align:right'| 310 | ''[[:d:Q106520186|London Gay Symphony Orchestra]]'' | | [[Бөекбритания]] | data-sort-value="1996" | 1996-05 | | http://lgso.org.uk/ |- | style='text-align:right'| 311 | ''[[:d:Q136695812|Herne Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Herner Symphoniker Gesamtaufnahme2005klein.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1996" | 1996-06 | | https://www.hernersymphoniker.de |- | style='text-align:right'| 312 | ''[[:d:Q140044410|Marquette Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | https://www.marquettesymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 313 | ''[[:d:Q573902|Mahler Chamber Orchestra]]'' | [[Файл:התזמורת הקאמרית מאהלר בלוקסמבורג.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1997" | 1997 | ''[[:d:Q524328|Daniel Harding]]'' | http://www.mahler-chamber.de |- | style='text-align:right'| 314 | ''[[:d:Q1258582|Dresdner Sinfoniker]]'' | [[Файл:Sinfoniker Schiff.tiff|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="1997" | 1997 | | http://www.dresdner-sinfoniker.de/ |- | style='text-align:right'| 315 | ''[[:d:Q7050728|Nordic Symphony Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1997" | 1997 | | https://nordicsymphony.com/ |- | style='text-align:right'| 316 | ''[[:d:Q61362490|Joven Orquesta de Euskal Herria]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1997" | 1997 | | https://www.egofundazioa.eus/ |- | style='text-align:right'| 317 | ''[[:d:Q3178010|Joven Orquesta de la Universidad de Valladolid]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | http://www.uva.es/orquesta |- | style='text-align:right'| 318 | ''[[:d:Q6078690|Bursa State Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | |- | style='text-align:right'| 319 | ''[[:d:Q672573|West–Eastern Divan Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999 | ''[[:d:Q152768|Daniel Barenboim]]'' | http://www.west-eastern-divan.org/ |- | style='text-align:right'| 320 | ''[[:d:Q1911468|Philharmonie]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="1999" | 1999 | | |- | style='text-align:right'| 321 | ''[[:d:Q2748883|Fulda Symphonic Orchestra]]'' | | | data-sort-value="1999" | 1999 | | |- | style='text-align:right'| 322 | ''[[:d:Q12077267|Philharmonia Orchestra]]'' | [[Файл:Philharmonia Orchestra (Chernihiv) 1 2017-12-07.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | data-sort-value="1999" | 1999-03 | ''[[:d:Q22137915|Mykola Sukach]]'' | |- | style='text-align:right'| 323 | ''[[:d:Q20620903|Oviedo Filarmonía]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="1999" | 1999-02 | | https://oviedofilarmonia.es/ |- | style='text-align:right'| 324 | ''[[:d:Q135285167|Aristotle University Orchestra]]'' | [[Файл:Συμφωνική Ορχήστρα Α.Π.Θ..jpg|center|128px]] | [[Греция]] | data-sort-value="1999" | 1999-02 | ''[[:d:Q135285181|Dimitris Dimopoulos]]''<br/>''[[:d:Q126128246|Vladimiros Symeonidis]]'' | https://www.auth.gr/orchestra/ |- | style='text-align:right'| 325 | ''[[:d:Q6915477|Moscow City Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Оркестр в Московском международном Доме музыки.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="2000" | 2000 | | http://www.orchestra.ru/ |- | style='text-align:right'| 326 | ''[[:d:Q28704294|Полтавский академический симфонический оркестр]]'' | [[Файл:Сцена Полтавського театру.JPG|center|128px]] | [[Украина]] | data-sort-value="2000" | 2000 | | https://orchestra.com.ua |- | style='text-align:right'| 327 | ''[[:d:Q124607382|Orchestra Kentucky]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="2000" | 2000 | | https://www.theskypac.com/orchestra-kentucky/ |- | style='text-align:right'| 328 | ''[[:d:Q20822033|Orquesta Sinfónica Infantil de México]]'' | | [[Мексика]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | |- | style='text-align:right'| 329 | ''[[:d:Q2927077|Brussels Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Бельгия]] | data-sort-value="2002" | 2002 | | https://bpho.be/ |- | style='text-align:right'| 330 | ''[[:d:Q3885014|Orchestra Sinfonica di Roma]]'' | | [[Италия]] | data-sort-value="2002" | 2002 | | http://www.orchestrasinfonicadiroma.it |- | style='text-align:right'| 331 | ''[[:d:Q11939572|Orquestra Simfònica Julià Carbonell de les Terres de Lleida]]'' | [[Файл:OJC AUDITORI 2 ©IGOR STUDIO.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="2002" | 2002 | | https://ojc.cat/ |- | style='text-align:right'| 332 | ''[[:d:Q94580548|Roma and Sinti Philharmonic]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2002" | 2002 | | |- | style='text-align:right'| 333 | ''[[:d:Q113458732|Orchestre des campus de Grenoble]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="2002" | 2002-09 | ''[[:d:Q5234307|David Grandis]]'' | https://www.orchestre-campus-grenoble.com/ |- | style='text-align:right'| 334 | ''[[:d:Q140184823|Prague Metropolitan Orchestra]]'' | [[Файл:Prague Metropolitan Orchestra in Dvořák Hall, May 2026.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="2002" | 2002 | | |- | style='text-align:right'| 335 | ''[[:d:Q843792|Россия илкүләм филармония оркестры]]'' | | | data-sort-value="2003" | 2003 | | |- | style='text-align:right'| 336 | ''[[:d:Q2103683|Lucerne Festival Orchestra]]'' | | [[Швейцария]] | data-sort-value="2003" | 2003 | | https://www.lucernefestival.ch/de/lucerne-festival-Orchestra<br/>https://www.lucernefestival.ch/en/lucerne-festival-Orchestra |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q6626964|Ramat Gan Symphony Orchestra]]'' | | [[Исраил]] | data-sort-value="2003" | 2003 | | |- | style='text-align:right'| 338 | ''[[:d:Q9053246|Symphony Orchestra Camerata XXI]]'' | [[Файл:OSCXXI.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="2003" | 2003 | ''[[:d:Q104612|Tobias Gossmann]]'' | http://www.camerata-xxi.org |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q134580416|Nilüfer Senfoni Orkestrası]]'' | | [[Төркия]] | data-sort-value="2003" | 2003 | | |- | style='text-align:right'| 340 | ''[[:d:Q136048309|Rheinische Orchesterakademie Mainz]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2003" | 2003 | | https://roam-online.de/ |- | style='text-align:right'| 341 | ''[[:d:Q2883304|Orquesta Sinfónica de Yucatán]]'' | [[Файл:OSY Orquesta Sinfónica de Yucatán BN.jpg|center|128px]] | [[Мексика]] | data-sort-value="2004" | 2004-02-27<br/>2001 | ''[[:d:Q6299304|Juan Carlos Lomonaco]]'' | |- | style='text-align:right'| 342 | ''[[:d:Q11855450|Collegium Musicum Turku]]'' | | [[Финляндия]] | data-sort-value="2004" | 2004 | | http://www.cmtorkesteri.fi/ |- | style='text-align:right'| 343 | ''[[:d:Q25917147|BandArt Orchestra]]'' | [[Файл:BandArt-2010-Patio de armas de El Escorial.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="2005" | 2005 | ''[[:d:Q3310931|Gordan Nikolitch]]'' | http://www.bandart.es/ |- | style='text-align:right'| 344 | ''[[:d:Q89481609|Armenian State Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Sergey Smbatyan conducting ASSO.jpg|center|128px]] | | data-sort-value="2005" | 2005 | | https://armsymphony.am |- | style='text-align:right'| 345 | ''[[:d:Q135997447|Neue Philharmonie München]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2005" | 2005 | | https://nphm.info/ |- | style='text-align:right'| 346 | ''[[:d:Q3818817|Valencian Community Orchestra]]'' | [[Файл:Orquesta de la Comunitat Valenciana.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="2006" | 2006 | ''[[:d:Q667842|Roberto Abbado]]'' | http://www.lesarts.com/Palau/PalaudelesArts/Laorquesta/ {{Deadlink|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style='text-align:right'| 347 | ''[[:d:Q102187757|Cyprus Symphony Orchestra]]'' | | [[Кипр Республикасы]] | data-sort-value="2006" | 2006 | ''[[:d:Q1687192|Jens Georg Bachmann]]'' | https://www.cyso.org.cy/ |- | style='text-align:right'| 348 | ''[[:d:Q7267115|Qatar Philharmonic Orchestra]]'' | [[Файл:Moslem Rahal Marcel Khalife.jpg|center|128px]] | [[Катар]] | data-sort-value="2007" | 2007 | | |- | style='text-align:right'| 349 | ''[[:d:Q17518509|The University of Copenhagen Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Symfuni Dresden.jpg|center|128px]] | [[Дания]] | data-sort-value="2007" | 2007 | | https://symfuni.dk |- | style='text-align:right'| 350 | ''[[:d:Q28609273|Nieuwe Philharmonie Utrecht]]'' | | [[Нидерланд]] | data-sort-value="2009" | 2009 | | http://www.nputrecht.nl |- | style='text-align:right'| 351 | ''[[:d:Q116732313|Orchestre Dijon Bourgogne]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="2009" | 2009 | | https://www.orchestredijonbourgogne.fr/ |- | style='text-align:right'| 352 | ''[[:d:Q124934904|Orquesta Sinfónica del Cusco]]'' | [[Файл:Orquesta Sinfónica del Cusco.jpg|center|128px]] | [[Перу]] | data-sort-value="2009" | 2009-03-10 | | https://elencos.cultura.pe/elenco-regional/orquesta-sinfonica-de-cusco |- | style='text-align:right'| 353 | ''[[:d:Q137264702|Orquestra Gaos]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="2009" | 2009 | | https://orquestagaos.es/ |- | style='text-align:right'| 354 | ''[[:d:Q61731782|Police Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Litomyšl, Police Symphony Orchestra, 2024 (18).jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="2010" | 2010-02-20 | | https://www.policesymphonyorchestra.cz/ |- | style='text-align:right'| 355 | ''[[:d:Q5211282|Dallas Chamber Symphony]]'' | [[Файл:Dallas Chamber Symphony, Richard McKay conductor, at Moody Performance Hall, photo by Monika Normand, February, 2020.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="2011" | 2011 | ''[[:d:Q130307649|Richard McKay]]'' | https://dcsymphony.org |- | style='text-align:right'| 356 | ''[[:d:Q68669282|Ankara Youth Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Ankara Gençlik Senfoni Orkestrası - AGSO - 19 Aralık.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | data-sort-value="2011" | 2011-05-16 | ''[[:d:Q68461506|Barış Demirezer]]'' | https://www.agso.com.tr/ |- | style='text-align:right'| 357 | ''[[:d:Q23018370|Boston Philharmonic Youth Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="2012" | 2012-09 | | https://www.bostonphil.org/about/boston-philharmonic-youth-orchestra |- | style='text-align:right'| 358 | ''[[:d:Q14087477|philharmonie zuidnederland]]'' | [[Файл:In 5mei2014 160 (philharmonie zuidnederland).jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | data-sort-value="2013" | 2013-04 | | https://www.philharmoniezuidnederland.nl/ |- | style='text-align:right'| 359 | ''[[:d:Q136437747|Metropolitan Festival Orchestra]]'' | [[Файл:MFO Performance 2.png|center|128px]] | [[Сингапур]] | data-sort-value="2013" | 2013 | | https://www.metropolitan.sg |- | style='text-align:right'| 360 | ''[[:d:Q136442765|Orquesta Sinfónica Ciudad de Getafe]]'' | [[Файл:Orquesta Sinfónica Ciudad de Getafe.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | data-sort-value="2013" | 2013 | | https://orquestaciudaddegetafe.com |- | style='text-align:right'| 361 | ''[[:d:Q136549402|Crescendo Freiburg Symphony Orchestra]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2014" | 2014 | ''[[:d:Q66361356|Felix Mildenberger]]'' | https://orchester-crescendo.de/ |- | style='text-align:right'| 362 | ''[[:d:Q27826534|Symphony Number One]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | data-sort-value="2015" | 2015 | ''[[:d:Q27863139|Jordan Randall Smith]]'' | https://web.archive.org/web/20251024171751/https://symphonynumber.one/ |- | style='text-align:right'| 363 | ''[[:d:Q51545430|Syrian Expat Philharmonic Orchestra]]'' | | | data-sort-value="2015" | 2015 | | http://www.sepo-philharmonic.com/ |- | style='text-align:right'| 364 | ''[[:d:Q105968566|Jove Orquestra Simfònica de Barcelona]]'' | | [[Испания]] | data-sort-value="2015" | 2015 | ''[[:d:Q105968695|Carlos Checa]]'' | http://josb.cat |- | style='text-align:right'| 365 | ''[[:d:Q24039090|SWR Symphonieorchester]]'' | [[Файл:Das SWR Symphonieorchester am 26. Januar 2018 im Strawinsky Saal in Donaueschingen 01.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2016" | 2016 | ''[[:d:Q536185|Teodor Currentzis]]'' | https://www.swr.de/swrkultur/musik-klassik/symphonieorchester/index.html |- | style='text-align:right'| 366 | ''[[:d:Q56367572|Youth Symphony Orchestra of Ukraine]]'' | [[Файл:Casals Forum, Kronberg Festival, Youth Symphony Orchestra of Ukraine, Oksana Lyniv.jpg|center|128px]] | [[Украина]] | data-sort-value="2016" | 2016 | | https://ysou.com.ua/ |- | style='text-align:right'| 367 | ''[[:d:Q64697921|Ensemble Apex]]'' | [[Файл:Ensemble apex logo rgb.jpg|center|128px]] | [[Австралия]] | data-sort-value="2016" | 2016 | | https://web.archive.org/web/20190921014012/https://ensembleapex.wixsite.com/eahome |- | style='text-align:right'| 368 | ''[[:d:Q104370502|Athens Philharmonia Orchestra]]'' | [[Файл:1320D158036.jpg|center|128px]] | [[Греция]] | data-sort-value="2016" | 2016-11 | | https://www.apho.gr/ |- | style='text-align:right'| 369 | ''[[:d:Q124713999|Saigon Pops Orchestra]]'' | | [[Вьетнам]] | data-sort-value="2016" | 2016 | | |- | style='text-align:right'| 370 | ''[[:d:Q137301885|North German Orchestra Academy]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2016" | 2016 | ''[[:d:Q138603332|Kiril Stankow]]'' | https://norddeutsche-orchesterakademie.de/ |- | style='text-align:right'| 371 | ''[[:d:Q104176173|Greek Youth Symphony Orchestra]]'' | | [[Греция]] | data-sort-value="2017" | 2017 | ''[[:d:Q12876386|Dionysis Grammenos]]'' | https://elson.gr/ |- | style='text-align:right'| 372 | ''[[:d:Q105853790|Swiss Orchestra]]'' | | [[Швейцария]] | data-sort-value="2019" | 2019 | ''[[:d:Q65666084|Lena-Lisa Wüstendörfer]]'' | https://swissorchestra.ch/ |- | style='text-align:right'| 373 | ''[[:d:Q126367512|Südtirol Filarmonica]]'' | | [[Италия]] | data-sort-value="2019" | 2019 | | http://www.suedtirol-filarmonica.it/ |- | style='text-align:right'| 374 | ''[[:d:Q136048133|Pan Symphony Orchestra]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2019" | 2019 | | https://www.pansymphonieorchester.de |- | style='text-align:right'| 375 | ''[[:d:Q135992394|Clara Schumann Orchestra Frankfurt]]'' | | [[Алмания|Германия]] | data-sort-value="2020" | 2020 | | https://www.cso-frankfurt.de/ |- | style='text-align:right'| 376 | ''[[:d:Q111992274|Ukrainian Freedom Orchestra]]'' | | [[Украина]] | data-sort-value="2022" | 2022 | | |- | style='text-align:right'| 377 | ''[[:d:Q141786115|Orchestre du Nouveau Monde]]'' | | [[Франция]] | data-sort-value="2022" | 2022-03-02 | | https://orchestredunouveaumonde.fr |- | style='text-align:right'| 378 | ''[[:d:Q141281307|The Grand Stars Orchestra]]'' | [[Файл:The Grand Stars Orchestra in concert.jpg|center|128px]] | [[Чехия]] | data-sort-value="2024" | 2024-11-02 | | https://www.grandstarsorchestra.com/ |- | style='text-align:right'| 379 | ''[[:d:Q545148|Anhaltische Philharmonie Dessau]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 380 | ''[[:d:Q573877|Gürzenich Orchestra]]'' | [[Файл:8th symphony of Mahler, Kölner Philharmonie, 27-6-2009.JPG|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | | | http://www.guerzenich-orchester.de/ |- | style='text-align:right'| 381 | ''[[:d:Q598715|Sinfonia Varsovia]]'' | [[Файл:FolleJournée SinfoniaVarsovia.jpg|center|128px]] | | | | https://www.sinfoniavarsovia.org/ |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q821797|The Berlin Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 383 | ''[[:d:Q1109752|St. Gallen Symphony Orchestra]]'' | | [[Швейцария]] | | | http://www.theatersg.ch/ueber-uns/sinfonieorchester |- | style='text-align:right'| 384 | ''[[:d:Q1126149|Basque National Orchestra]]'' | [[Файл:Euskadiko Orkestraren egoitza.jpg|center|128px]] | [[Испания]] | | ''[[:d:Q56448517|Robert Treviño]]'' | https://www.euskadikoorkestra.eus |- | style='text-align:right'| 385 | ''[[:d:Q1366138|Erzgebirgische Philharmonie Aue]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 386 | ''[[:d:Q1713413|Junges Symphonieorchester Aachen]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 387 | ''[[:d:Q1753206|Sinfonieorchester TiFiCo]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 388 | ''[[:d:Q1816300|Oost-Vlaams Symfonisch Orkest]]'' | [[Файл:OVSO orkest groep 2008.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | | | |- | style='text-align:right'| 389 | ''[[:d:Q1828892|Musica Silvestra Orkest]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 390 | ''[[:d:Q1879999|Lößnitz-Kapelle]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 391 | ''[[:d:Q2011797|Utrechtsch Studenten Concert]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 392 | ''[[:d:Q2028616|Orchester der Technischen Universität Wien]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 393 | ''[[:d:Q2028617|Orchester des Staatstheaters am Gärtnerplatz]]'' | | | | ''[[:d:Q17232017|Anthony Bramall]]'' | https://web.archive.org/web/20241120000150/https://www.gaertnerplatztheater.de/de/ensemble/orchester.html |- | style='text-align:right'| 394 | ''[[:d:Q2051369|Amsterdam Symphony Orchestra]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 395 | ''[[:d:Q2085959|Philharmonisches Orchester Erfurt]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 396 | ''[[:d:Q2085970|Philharmonisches Staatsorchester Mainz]]'' | [[Файл:Philharmonisches Staatsorchester Mainz.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 397 | ''[[:d:Q2208126|STÜBAphilharmonie]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 398 | ''[[:d:Q2279021|RBO Sinfonia]]'' | [[Файл:RBO Sinfonia.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | | | https://www.rbosinfonia.nl |- | style='text-align:right'| 399 | ''[[:d:Q2325129|Staatsorchester Stuttgart]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 400 | ''[[:d:Q2430747|Thüringen Philharmonie Gotha]]'' | [[Файл:Brahmsrequiem 07 (retouched).JPG|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 401 | ''[[:d:Q2430898|Thüringer Symphoniker Saalfeld-Rudolstadt]]'' | [[Файл:Thüringer Symphoniker Saalfeld-Rudolstadt.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 402 | ''[[:d:Q2474488|Zeeuws Orkest]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 403 | ''[[:d:Q2485576|CREA Orkest]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 404 | ''[[:d:Q2519414|Concertgebouw Chamber Orchestra]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 405 | ''[[:d:Q2558477|Nederlands Balletorkest]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 406 | ''[[:d:Q2588103|Arnhem Sinfoniëtta]]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 407 | ''[[:d:Q2593749|World Philharmonic Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 408 | ''[[:d:Q2655870|Noordhollands Philharmonisch Orkest]]'' | [[Файл:Het Noordhollands Philharmonisch Orkest in het Concertgebouw, NL-HlmNHA 54016026.JPG|center|128px]] | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 409 | ''[[:d:Q2725735|Symphony Orchestra Bellitoni]]'' | [[Файл:Symfonieorkest Bellitoni.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | | | https://www.bellitoni.nl |- | style='text-align:right'| 410 | ''[[:d:Q3354527|Opéra-Studio de Genève]]'' | | [[Швейцария]] | | | http://www.operastudiogeneve.ch |- | style='text-align:right'| 411 | ''[[:d:Q3355344|Orchestre symphonique de Sanremo]]'' | | [[Италия]] | | | |- | style='text-align:right'| 412 | ''[[:d:Q3355355|Orchestre Symphonique du Jura]]'' | | [[Швейцария]] | | | |- | style='text-align:right'| 413 | ''[[:d:Q3355356|Orchestre symphonique et universitaire de Lausanne]]'' | | | | | http://www.osul.ch |- | style='text-align:right'| 414 | ''[[:d:Q3803851|Orchestra dell'Istituzione Sinfonica Abruzzese]]'' | | [[Италия]] | | | |- | style='text-align:right'| 415 | ''[[:d:Q3885013|Orchestra Sinfonica Siciliana]]'' | [[Файл:Celibidache.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | | | https://orchestrasinfonicasiciliana.it |- | style='text-align:right'| 416 | ''[[:d:Q4376829|Presidential Symphony Orchestra]]'' | | [[Төркия]] | | | http://www.cso.gov.tr/ |- | style='text-align:right'| 417 | ''[[:d:Q4398490|Rostov Academic Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:РАСО (Шабуров, КЗ Мариинский).jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 418 | ''[[:d:Q4419927|Symphonic Orchestra of State Academic Bolshoi Theater]]'' | [[Файл:2016-12-31 - Nutcracker in Bolshoi Theatre - Photo 2.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | | | https://www.bolshoi.ru/people/orchestra/conductors |- | style='text-align:right'| 419 | ''[[:d:Q4822664|Nederlands Studenten Orkest]]'' | [[Файл:Studenten Orkest oefent in kerk van Bergen. Dirigent Jan Brussen tijdens repetit, Bestanddeelnr 920-9733.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 420 | ''[[:d:Q4884495|Beloit Janesville Symphony]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 421 | ''[[:d:Q6010726|Eskişehir Metropolitan Municipality Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Hasan Yükselir Eskişehir Orkestra Foto Berna Dede.jpg|center|128px]] | [[Төркия]] | | | |- | style='text-align:right'| 422 | ''[[:d:Q6053444|Orquesta Sinfónica del Principado de Asturias]]'' | | | | | https://ospa.es |- | style='text-align:right'| 423 | ''[[:d:Q6670756|London Schools Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 424 | ''[[:d:Q7199418|Pittsburgh Youth Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | |- | style='text-align:right'| 425 | ''[[:d:Q7404389|Salford Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Salford Symphony Orchestra.jpg|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 426 | ''[[:d:Q7564975|Soundstreams]]'' | | [[Канада]] | | | https://soundstreams.ca/ |- | style='text-align:right'| 427 | ''[[:d:Q7634586|Suffolk Sinfonia]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 428 | ''[[:d:Q8080267|İzmir State Symphony Orchestra]]'' | | [[Төркия]] | | | |- | style='text-align:right'| 429 | ''[[:d:Q9015016|Joven Orquesta de la Generalidad Valenciana]]'' | [[Файл:Jove Orquestra de la Generalitat Valenciana - Foto Natxo Francés.jpg|center|128px]] | | | | https://ivc.gva.es/es/musica/quienes-somos-musica/jove-orquestra-de-la-generalitat-valenciana |- | style='text-align:right'| 430 | ''[[:d:Q10341685|Orquestra Nacional do Porto]]'' | [[Файл:Orquestra Sinfónica do Porto by Alberto Jorge 01.jpg|center|128px]] | [[Португалия]] | | | |- | style='text-align:right'| 431 | ''[[:d:Q10341751|Original Strauss Capelle Wien]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 432 | ''[[:d:Q10403946|Akademiska kapellet]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 433 | ''[[:d:Q10562809|Linköpings symfoniorkester]]'' | [[Файл:Linköpings symfoniorkester 20251231.jpg|center|128px]] | [[Швеция]] | | | |- | style='text-align:right'| 434 | ''[[:d:Q11441443|Ōsaka Hōsō Kangengakudan]]'' | | [[Япония]] | | ''[[:d:Q1142290|Takashi Asahina]]'' | |- | style='text-align:right'| 435 | ''[[:d:Q11822150|Polish Philharmonic Sinfonia Baltica]]'' | [[Файл:Polska Filharmonia Sinfonia Baltica w Słupsku 89.jpg|center|128px]] | [[Польша]] | | | |- | style='text-align:right'| 436 | ''[[:d:Q12152768|Симфонічний оркестр Дніпровської філармонії]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 437 | ''[[:d:Q12396372|Orquestra Filharmónica Cidade de Pontevedra]]'' | | [[Испания]] | | | |- | style='text-align:right'| 438 | ''[[:d:Q12660038|Kaunas City Symphony Orchestra]]'' | | [[Литва]] | | | https://kaunosimfoninis.lt/ |- | style='text-align:right'| 439 | ''[[:d:Q12728259|Filarmonica Mihail Jora]]'' | | [[Румыния]] | | | |- | style='text-align:right'| 440 | ''[[:d:Q13038937|Kosovo Philharmonic]]'' | [[Файл:Filharmonia e Kosoves.jpg|center|128px]] | [[Косово Җөмһүрияте]] | | | https://web.archive.org/web/20221017165029/https://filharmoniaekosoves.com/ |- | style='text-align:right'| 441 | ''[[:d:Q13053530|ارکستر سمفونیک رادیو ملی ارمنستان]]'' | | [[Әрмәнстан]] | | | |- | style='text-align:right'| 442 | ''[[:d:Q13053540|Հայաստանի ազգային ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբ]]'' | | [[Әрмәнстан]] | | | |- | style='text-align:right'| 443 | ''[[:d:Q13234227|Orchestre symphonique de l'Estuaire]]'' | | [[Канада]] | | | http://www.ose.qc.ca/index.php<br/>https://www.ose.qc.ca |- | style='text-align:right'| 444 | ''[[:d:Q13427511|'t Muziek Frascati]]'' | [[Файл:Frascati Symphonic met sopraan Noémie Schellens in de Muntschouwburg.jpg|center|128px]] | [[Бельгия]] | | | |- | style='text-align:right'| 445 | ''[[:d:Q14749711|Symfonieorkest Vlaanderen]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 446 | ''[[:d:Q14852093|Klassika]]'' | [[Файл:Saint Petersburg Philharmonia (the Grand Hall).JPG|center|128px]] | | | | http://www.klassika-spb.ru/ |- | style='text-align:right'| 447 | ''[[:d:Q15812772|Grazer Philharmonisches Orchester]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 448 | ''[[:d:Q15840382|Philharmonischer Verein der Sinti und Roma Frankfurt am Main]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 449 | ''[[:d:Q15877824|Leuvens Alumni Orkest]]'' | | [[Бельгия]] | | | |- | style='text-align:right'| 450 | ''[[:d:Q16412134|Narva Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Narva Sümfooniaorkester.jpg|center|128px]] | [[Эстония]] | | | |- | style='text-align:right'| 451 | ''[[:d:Q16517176|Joven Orquesta de Estudiantes de Euskadi]]'' | | [[Испания]] | | | https://eioorkestra.com/ |- | style='text-align:right'| 452 | ''[[:d:Q16639055|State symphony orchestra of Transnistria]]'' | [[Файл:Симфонический оркестр ПМР.jpg|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 453 | ''[[:d:Q16723450|Yaroslavl Academic Governor’s Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:ЯГСО 2014-02-04 08-54.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 454 | ''[[:d:Q16747993|Amati-Ensemble München]]'' | | | | | http://www.amati-munich.eu |- | style='text-align:right'| 455 | ''[[:d:Q17150831|No Borders Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 456 | ''[[:d:Q17310842|Collegium Musicum des KIT]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 457 | ''[[:d:Q18234056|Athens Youth Symphonic Orchestra]]'' | | [[Греция]] | | | |- | style='text-align:right'| 458 | ''[[:d:Q18387403|Kearney Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 459 | ''[[:d:Q19753175|Bielefelder Philharmoniker]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 460 | ''[[:d:Q19876972|Perth Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:PSO BLACK.jpg|center|128px]] | | | | https://perthsymphony.com/ |- | style='text-align:right'| 461 | ''[[:d:Q20105837|Orquestra Simfònica Sant Cugat]]'' | | [[Испания]] | | | https://web.archive.org/web/20260519012227/http://simfonica.net/ |- | style='text-align:right'| 462 | ''[[:d:Q20646536|Tallinna Töölismuusika Ühingu sümfooniaorkester]]'' | | [[Эстония]] | | | |- | style='text-align:right'| 463 | ''[[:d:Q21040731|Orchester am Singrün]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 464 | ''[[:d:Q22693342|Schüler-Sinfonie-Orchester Stuttgart]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 465 | ''[[:d:Q23787797|Jugendsinfonieorchester Köln]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 466 | ''[[:d:Q24175544|Akademisches Orchester Berlin]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 467 | ''[[:d:Q24895857|Radio-Sinfonieorchester Basel]]'' | | [[Швейцария]] | | | |- | style='text-align:right'| 468 | ''[[:d:Q25380869|Astana Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 469 | ''[[:d:Q25386915|Ungarische Kammerphilharmonie]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 470 | ''[[:d:Q25483121|Karaganda Symphony Orchestra]]'' | | [[Казакъстан]] | | | |- | style='text-align:right'| 471 | ''[[:d:Q28000981|Zuger Sinfonietta]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 472 | ''[[:d:Q28146729|上海東方交響樂團]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 473 | ''[[:d:Q28913244|Akademisk Orkester]]'' | | [[Дания]] | | | |- | style='text-align:right'| 474 | ''[[:d:Q28913246|Albertslund Symfoniorkester]]'' | | [[Дания]] | | | https://web.archive.org/web/20230329123525/https://musikskolen.albertslund.dk/hvad-kan-jeg-gaa-til/orkester-sammenspil/albertslund-symfoniorkester |- | style='text-align:right'| 475 | ''[[:d:Q28913247|Alssundorkestret]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 476 | ''[[:d:Q28927408|Amatørsymfonikerne]]'' | | [[Дания]] | | | |- | style='text-align:right'| 477 | ''[[:d:Q28927409|Carl Nielsen Ungdomssymfoniorkester]]'' | | [[Дания]] | | | |- | style='text-align:right'| 478 | ''[[:d:Q28976152|Byens Symfoni]]'' | | [[Дания]] | | | http://www.byenssymfoni.dk/ |- | style='text-align:right'| 479 | ''[[:d:Q29034305|Collegium Musicum (Danmark 1981)]]'' | | [[Дания]] | | | |- | style='text-align:right'| 480 | ''[[:d:Q29949109|Orchestre Symphonique Neuchâtelois]]'' | | [[Швейцария]] | | | |- | style='text-align:right'| 481 | ''[[:d:Q30915726|Orquesta Sinfónica de la Facultad de Música]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 482 | ''[[:d:Q30917583|Bolivian National Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:El maestro Cergio Prudencio dirige la Orquesta Sinfónica Nacional.jpg|center|128px]] | [[Боливия]] | | | https://sinfonicabolivia.gob.bo |- | style='text-align:right'| 483 | ''[[:d:Q31839342|Hannoversche Orchestervereinigung]]'' | [[Файл:HOV-3-0032.jpg|center|128px]] | [[Алмания|Германия]] | | | http://www.hannoversche-orchestervereinigung.de |- | style='text-align:right'| 484 | ''[[:d:Q46083457|Heidelberger Sinfoniker]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 485 | ''[[:d:Q48755378|Ärzteorchester Hannover]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 486 | ''[[:d:Q56295744|Al-Nour Wal Amal]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 487 | ''[[:d:Q56400563|GIOrquestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 488 | ''[[:d:Q56400568|Orquestra Filharmònica]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 489 | ''[[:d:Q57312995|Orchesterverein Aarau]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 490 | ''[[:d:Q59601179|Saimaa Sinfonietta]]'' | | [[Финляндия]] | | | |- | style='text-align:right'| 491 | ''[[:d:Q61104652|Helsingin Orkesteriyhdistys]]'' | [[Файл:Helsingin-Orkesteriyhdistys-1938.jpg|center|128px]] | [[Финляндия]] | | | |- | style='text-align:right'| 492 | ''[[:d:Q61235231|Collegium Musicum Bonn]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 493 | ''[[:d:Q63966933|Litomysl Symphony Orchestra]]'' | | [[Чехия]] | | | |- | style='text-align:right'| 494 | ''[[:d:Q65079148|Binghamton Philharmonic]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | |- | style='text-align:right'| 495 | ''[[:d:Q65212505|Orquestra Simfònica de l'Estat Hongarès]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 496 | ''[[:d:Q65217292|Kecskeméti Szimfonikus Zenekar]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 497 | ''[[:d:Q65234162|Helsinki Metropolitan Orchestra]]'' | | [[Финляндия]] | | | |- | style='text-align:right'| 498 | ''[[:d:Q66371854|Orquesta de Extremadura]]'' | | | | | https://www.orquestadeextremadura.com/ |- | style='text-align:right'| 499 | ''[[:d:Q78729224|Kladenská filharmonie]]'' | | | | ''[[:d:Q78628619|Hynek Kubát]]'' | |- | style='text-align:right'| 500 | ''[[:d:Q85876087|Núcleos Estaduais de Orquestras Juvenis e Infantis da Bahia]]'' | [[Файл:09 Secretaria de Cultura da Bahia assina contrato com Organização Social para gestão do NEOJIBA e Revitalização do Teatro Icéia - 4190726395.jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | | | https://www.neojiba.org/ |- | style='text-align:right'| 501 | ''[[:d:Q86609652|Wellington Regional Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 502 | ''[[:d:Q86611660|Vector Wellington Orchestra]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | | | |- | style='text-align:right'| 503 | ''[[:d:Q86614577|Wellington Sinfonia]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | | | |- | style='text-align:right'| 504 | ''[[:d:Q94087537|Essener Philharmoniker]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 505 | ''[[:d:Q96240428|Surinaams Filharmonisch Orkest]]'' | | [[Суринам]] | | | |- | style='text-align:right'| 506 | ''[[:d:Q97177517|Filharmonisch Orkest van de BRT]]'' | | [[Бельгия]] | | | |- | style='text-align:right'| 507 | ''[[:d:Q97177539|Grand Orchestre Symphonique de l’INR / Groot Symfonie-Orkest van het NIR]]'' | | [[Бельгия]] | | | |- | style='text-align:right'| 508 | ''[[:d:Q97207866|Киевсимфанс]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 509 | ''[[:d:Q97277669|Orquesta Sinfónica Performática]]'' | | [[Эквадор]] | | | |- | style='text-align:right'| 510 | ''[[:d:Q97315753|Chelyabinsk Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Презентация Челябинского симфонического оркестра.jpg|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 511 | ''[[:d:Q97768326|Namibian National Symphony Orchestra]]'' | | [[Намибия]] | | | https://www.nnso.info/ |- | style='text-align:right'| 512 | ''[[:d:Q99542250|Atlanta Community Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | http://acsorch.org/ |- | style='text-align:right'| 513 | ''[[:d:Q99542258|Atlanta Philharmonic]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://www.atlantaphilharmonic.org/ |- | style='text-align:right'| 514 | ''[[:d:Q99542298|Coastal Symphony of Georgia]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | http://www.coastalsymphonyofgeorgia.org/ |- | style='text-align:right'| 515 | ''[[:d:Q99542365|Johns Creek Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | http://www.johnscreeksymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 516 | ''[[:d:Q99542368|LaGrange Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | http://www.lagrangesymphony.org/ |- | style='text-align:right'| 517 | ''[[:d:Q99542375|Macon Pops]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://maconpops.com/ |- | style='text-align:right'| 518 | ''[[:d:Q99542398|Metropolitan Youth Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://www.mysoatlanta.org/ |- | style='text-align:right'| 519 | ''[[:d:Q99542448|Savannah Philharmonic Corporation]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://savannahphilharmonic.org/ |- | style='text-align:right'| 520 | ''[[:d:Q101556927|сімфанічны аркестр Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы Беларусі]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 521 | ''[[:d:Q105584382|Westphalian Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 522 | ''[[:d:Q106215263|Сімфанічны аркестр БДТ-1]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 523 | ''[[:d:Q106241001|Orquestra Sinfônica da Unicamp]]'' | [[Файл:Orquestra Sinfônica da UNICAMP apresenta homenagem ao ano da França no Brasil (3633479670).jpg|center|128px]] | [[Бразилия]] | | | https://www.ciddic.unicamp.br/ciddic/osu/ |- | style='text-align:right'| 524 | ''[[:d:Q106926295|Сімфанічны аркестр Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 525 | ''[[:d:Q107599294|Selangor Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Full section of Selangor Symphony Orchestra.jpg|center|128px]] | [[Малайзия]] | | | https://www.sso.org.my/ |- | style='text-align:right'| 526 | ''[[:d:Q108635253|New Symphony Orchestra of London]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 527 | ''[[:d:Q108635283|United States Air Force Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 528 | ''[[:d:Q108635284|University of Illinois Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 529 | ''[[:d:Q109040507|Orchestre du Casino municipal de Cannes]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 530 | ''[[:d:Q109362476|Elysion Philharmonic Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 531 | ''[[:d:Q110069371|Koninklijk Symphonie Orkest 'Cecilia']]'' | | [[Нидерланд]] | | | |- | style='text-align:right'| 532 | ''[[:d:Q110845772|Issaquah Philharmonic Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://iphil.org/ |- | style='text-align:right'| 533 | ''[[:d:Q111976363|Sun Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Sun Symphony Orchestra 30-6-23.jpg|center|128px]] | [[Вьетнам]] | | | |- | style='text-align:right'| 534 | ''[[:d:Q113369306|Frost Symphony Orchestra]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://instrumental.frost.miami.edu/ensembles/frost-symphony-orchestra/index.html |- | style='text-align:right'| 535 | ''[[:d:Q115941136|Orquesta Filarmónica de Gran Canaria]]'' | | | | | https://ofgrancanaria.com/ |- | style='text-align:right'| 536 | ''[[:d:Q118984742|Ensemble Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:EnsembleSymphonyOrchestra.jpg|center|128px]] | [[Италия]] | | | http://www.ensemblesymphonyorchestra.it/ |- | style='text-align:right'| 537 | ''[[:d:Q120126618|Northland Sinfonia]]'' | | [[Яңа Зеландия]] | | | https://www.northlandsinfonia.co.nz/ |- | style='text-align:right'| 538 | ''[[:d:Q120281216|Akmola Regional Philharmonic symphony orchestra]]'' | | [[Казакъстан]] | | | |- | style='text-align:right'| 539 | ''[[:d:Q121501952|Donetsk Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Донецкий академический симфонический оркестр оркестр имени С. С. Прокофьева.jpg|center|128px]] | | | | |- | style='text-align:right'| 540 | ''[[:d:Q123780752|Orquesta Sinfónica de la Radio Nacional Polaca]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 541 | ''[[:d:Q124149562|Philharmonisches Orchester Bremerhaven]]'' | | [[Алмания|Германия]] | | | |- | style='text-align:right'| 542 | ''[[:d:Q125550541|Orchestre symphonique régional de l'Abitibi-Témiscamingue]]'' | [[Файл:Jacques Marchand, chef d'orchestre.jpg|center|128px]] | [[Канада]] | | | |- | style='text-align:right'| 543 | ''[[:d:Q126415149|Halifax Symphony Orchestra]]'' | | [[Канада]] | | | |- | style='text-align:right'| 544 | ''[[:d:Q130757694|Wasa Sinfonietta]]'' | | [[Финляндия]] | | | https://wasasinfonietta.net/ |- | style='text-align:right'| 545 | ''[[:d:Q131309122|Guatemala National Symphony Orchestra]]'' | | [[Гватемала]] | | | |- | style='text-align:right'| 546 | ''[[:d:Q131413058|BRTN Filharmonisch Orkest]]'' | | [[Бельгия]] | | | |- | style='text-align:right'| 547 | ''[[:d:Q132188846|Nova Orchester Wien]]'' | [[Файл:Nova Orchester Wien.jpg|center|128px]] | [[Австрия]] | | | |- | style='text-align:right'| 548 | ''[[:d:Q133885235|Florida Symphony Orchestra, Orlando]]'' | | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | |- | style='text-align:right'| 549 | ''[[:d:Q136327802|Chengdu Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:成都交响乐团(2021-12-09).jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | | | |- | style='text-align:right'| 550 | ''[[:d:Q136338458|National University of Singapore Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:NUoSSO in Vienna02.jpg|center|128px]] | [[Сингапур]] | | | |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q136349729|Zhejiang Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Mehdi Hosseini with the Zhejiang Symphony Orchestra at the 4th Hangzhou Contemporary Music Festival.jpg|center|128px]] | [[Кытай]] | | | |- | style='text-align:right'| 552 | ''[[:d:Q136377898|Shen Yun Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:MN-Kennedy Center-SYSO.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | |- | style='text-align:right'| 553 | ''[[:d:Q136387658|Kostroma Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:Костромской Губернский Симфонический оркестр.jpg|center|128px]] | [[Россия|Россия Федерациясе]] | | | |- | style='text-align:right'| 554 | ''[[:d:Q136443761|UN Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:UN Symphony Orchestra.jpg|center|128px]] | [[Америка Кушма Штатлары]] | | | https://unorchestra.org |- | style='text-align:right'| 555 | ''[[:d:Q136446573|State Symphony Orchestra of Tajikistan]]'' | | [[Таҗикстан]] | | | |- | style='text-align:right'| 556 | ''[[:d:Q136649400|National Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:RTÉ National Symphony Orchestra Image.png|center|128px]] | [[Ирландия]] | | | https://www.nch.ie/nsoi-choirs/national-symphony-orchestra-ireland/ |- | style='text-align:right'| 557 | ''[[:d:Q136703695|Philips Symphony Orchestra]]'' | [[Файл:2021 1107 Concertgebouw Adam.jpg|center|128px]] | [[Нидерланд]] | | | https://www.philipssymfonieorkest.nl |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q138336877|Orchestr Národního divadla v Praze]]'' | | [[Чехия]] | | | |- | style='text-align:right'| 559 | ''[[:d:Q138499161|Symfonický orchester Vysokej školy múzických umení]]'' | | [[Словакия]] | | | |- | style='text-align:right'| 560 | ''[[:d:Q138666822|Dinu Lipatti State Philharmonic]]'' | | [[Румыния]] | | | https://www.filarmonicasm.ro/ |- | style='text-align:right'| 561 | ''[[:d:Q139764069|Tbilisi Symphony Orchestra]]'' | | | | | |- | style='text-align:right'| 562 | ''[[:d:Q141446195|Orquesta Sinfónica de Lara]]'' | [[Файл:Orquesta Sinfónica de Lara.jpg|center|128px]] | [[Венесуэла]] | | | |} {{Wikidata list end}} [[Төркем:Симфоник оркестрлар]] [[Төркем:Исемлекләр:Мәдәният]] p3j6548swjosmzvw12rry7xlikggupf 0 1494562 6099449 6096982 2026-11-07T14:25:18Z Әмир 15082 /* Тәрҗемәи хәле */ орфография 6099449 wikitext text/x-wiki {{Дәүләт эшлеклесе | исем = Илияна Йотова | тулы исем = | рәсем = President Iliana Iotova (close crop).jpg | рәсем зурлыгы = 200 | подпись = | титул = {{байрак|Болгария}} [[Болгария]] президенты | флаг = | чорбаш = [[2027 ел]]ның [[22 гыйнвар]]ы | чоразак = | аңа кадәр = [[Румен Радев]] | дәвамчысы = | туу датасы = 24.10.1964 | туу җире = [[Болгария|Болгария Халык Республикасы]], {{туу җире|София|Софиядә}} | үлем датасы = | үлем урыны = | династия = | әти = | мать = | ире = | хатыны = Андрей Йотов | балалары = улы | автограф = }} '''Илияна Йотова''', Илия́на Мали́нова Йо́това, ''кыз фамилиясе'' '''Тодорова''' ({{Lang-bg|Илияна Малинова Йотова}}; ''[[1964 ел]]ның [[24 октябрь |24 октябре]], [[Болгария|Болгария Халык Республикасы]], [[София]]''<ref>{{Cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/bg/38605/ILIANA+MALINOVA_IOTOVA_home.html|title=Илияна ЙОТОВА|author=|website=Европейски парламент|date=|publisher=www.europarl.europa.eu|lang=bg|access-date=2017-07-30|archive-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730131044/http://www.europarl.europa.eu/meps/bg/38605/ILIANA+MALINOVA_IOTOVA_home.html|url-status=live}}</ref>) — [[болгария]]ле дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. [[Болгария]]нең сайланган президенты. Ил тарихында бу вазифада беренче хатын-кыз<ref>[https://tochka.by/articles/policy/v_bolgarii_vpervye_prezidentom_stala_zhenshchina_chto_o_ney_izvestno/ В Болгарии впервые президентом стала женщина – что о ней известно.] tochka.by, 02.11.2026{{ref-ru}}</ref><ref>[https://bnrnews.bg/shumen/post/418108/iliyana-yotova-e-parvata-zhena-prezident-na-balgariya Илияна Йотова е първата жена президент на България.] Радио Шумен, 23.01.2026{{ref-bg}}</ref>. == Тәрҗемәи хәле == 1964 елның 24 октябрендә Болгария Халык Республикасы башкаласы София шәһәрендә туган. 7нче сыйныфка кадәр {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Костинброд | Костинброд| d| Q671522}} шәһәрендә укыган. Әтисе, доктор Малин Тодоров, {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Сливница| Сливница| d| Q406470}} шәһәре мэры булган (2003 елда милек бәхәсе аркасында үтерелгән). Әнисе — һөнәре буенча гидроинженер. Софиядә 9нчы «Альфонс де Ламартин» француз телле гимназиясен, 1989 елда София {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |София университеты| университетының| d| Q841581}} филология факультетын, соңрак [[Страсбург]]та ([[Франция]]) Милли идарә {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Милли идарә мәктәбе (Страсбург) |мәктәбен| d| Q273579}} тәмамлаган. [[Француз теле|Француз]], [[инглиз теле|инглиз]] һәм [[рус теле|рус]] телләрен белә. Болгария Фәннәр академиясенең мактаулы докторы (2026) <ref>[https://www.bta.bg/bg/videos/38025 Президентът Илияна Йотова бе удостоена с титлата Доктор хонорис кауза на БАН.] bta.bg, 30.06.2026{{ref-bg}}</ref>. Белеме буенча филолог Йотова 1990—1997 елларда телевидениедә журналист булып эшләгән, аннары 2007 елга кадәр Болгария Социалистик {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Болгария Социалистик партиясе |фиркасенең| d| Q752259}} матбугат хезмәтен җитәкләгән. Болгариянең 40нчы {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Болгариянең Милли Җыелышы|Милли Җыелышы|d |Q639704}} депутаты булган. 2007—2017 елларда — Болгариядән {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Европа парламенты| Европа парламенты| d| Q8889}} депутаты. Гражданлык иреге, коррупциягә каршы көрәш, хатын-кызлар хокуклары, миграция һәм Болгариянең {{Тәрҗемә ителмәгән 5| Шенген зонасы |Шенген зонасына| d| Q1969730}} керү мәсьәләләре белән шөгыльләнгән. Болгария президенты [[Румен Радев]] белән 2017 елгы сайлауларда җиңеп, вице-президент булган. 2021 елда илнең вице-президенты вазифасына яңадан сайланган. 2026 елның гыйнварыннан (Румен Радевның идарә срогы тәмамланганчы) дәүләт башлыгы вазифаларын башкарган. Румен Радев президент вәкаләтләрен Болгария Министрлар Кабинеты 2025 елның декабрендә отставкага киткәннән соң тапшырган. 2026 елның 1 ноябрендә Болгариядә Президент {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Болгариядә 2026 елгы президент сайлаулары |сайлауларының| d| Q110159977}} икенче турында президент һәм вице-президент вазифаларына кандидатлар Илияна Йотова һәм Кирил Вылчев — 57,58%, аларның оппонентлары {{Тәрҗемә ителмәгән 5 |Андрей Гюров| Андрей Гюров| d| Q110313525}} һәм Георгий Кандев — 39,46% тавыш җыйган <ref>[https://results.cik.bg/pvr202610/tur2/rezultati/index.html Резултати: Избори за президент и вицепрезидент 25 октомври 2026.] cik.bg{{ref-bg}}</ref>. Ил президенты вазифасына 2027 елның 22 гыйнварында керешә. Болгария президенты вице-президент белән бергә биш елга сайлана һәм ике сроктан артык вазифаны били алмый. == Шәхси тормышы == Гаиләле. Ире табиб Андрей Йотов, улы бар<ref>{{Cite web|url=http://www.bgsocialists.eu/?go=about&p=home&memberId=4&page=3|title=Илияна Йотова|author=|website=|date=|publisher=www.bgsocialists.eu|access-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731171511/http://www.bgsocialists.eu/?go=about&p=home&memberId=4&page=3|archive-date=2017-07-31|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.vesti.bg/bulgaria/govoriat-iliiana-iotova-i-myzhyt-do-neia-6064455 |title=Говорят Илияна Йотова и мъжът до нея - България {{!}} Vesti.bg |access-date=2017-08-31 |archive-date=2021-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618085511/https://www.vesti.bg/bulgaria/govoriat-iliiana-iotova-i-myzhyt-do-neia-6064455 |url-status=live |lang=bg}}</ref> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://web.archive.org/web/20170211072628/http://www.iliana.info/ Шәхси сайты] * [https://www.president.bg/cat14/Viceprezident-biografia/ Болгария Президенты сайтында биографиясе]{{ref-bg}}. {{Тышкы сылтамалар}} {{АБ лидерлары}} {{DEFAULTSORT:Йотова, Илияна}} [[Төркем:Болгария президентлары]] [[Төркем:Болгария сәясәтчеләре]] [[Төркем:Болгария журналистлары]] [[Төркем:Милли администрация мәктәбен (Франция) тәмамлаучылар]] [[Төркем:София университетын тәмамлаучылар]] [[Төркем:Гамәлдәге дәүләт башлыклары]] [[Төркем:XXI гасыр сәясәтчеләре]] [[Төркем:Хатын-кызлар — дәүләт һәм хөкүмәт башлыклары]] [[Төркем:Софиядә туганнар]] 9nt850xv24aaumkawvhvg40sc63uago 0 1494588 6099788 6098707 2026-11-08T10:26:40Z Каюм Хордай 59574 Мин өстәгән мәгълүмат Инглиз Википедиясендәге тиешле мәкаләдән тәрҗемә ителгән. 6099788 wikitext text/x-wiki [[File:Post-Game_Developers_Conference_2010_-_Day_1_@_Capcom_(4422912558).jpg|уңда|мини|200x200пкс| [[Санак уеннары булдыручысы|Санак уеннары булдыручылары]] конференциясе индустрия осталарына яңа уеннар һәм социаль элемтәләр тәкъдим итә.]] '''Санак уеннары индустриясе''' — кешеләргә хезмәтләр тәкъдим итә торган өченчел һәм тикшерү һәм технологик үсеш сыман интеллектуаль эшчәнлеккә нигезләнгән дүртенчел секторлар чигендә урнашкан буш вакыт секторының сизелерлек бүлендеге. Бу индустрия [[Санак уены|санак уеннары]] белән бәйле [[Санак уеннары булдыру|булдыру]], [[маркетинг]], тарату, акчалаштыру (монетизация) һәм сатып алучылар кире элемтәсен алу процессларын үз эченә ала. Индустрия бөтен дөнья буйлап дистәләгән һөнәри юнәлешне һәм меңләгән эш урынын берләштерә. Уен дизайнерлары, программа тәэминаты инженерлары, тавыш дизайнерлары, сынаучылар, маркетологлар һәм кулланучыларга ярдәм хезмәткәрләре әлеге белгечлекләргә карый. Санак уеннары күпсанлы заманча җәмгыять өлкәләренә сизелерлек йогынты ясый торган киң таралган мәдәни феномен буларак әһәмияткә әкренләп ирешкән. Йогынты [[икътисад]], кул эше базары, [[мәгариф]], куллану үрнәкләре, көндәлек гадәтләр, [[Архитектура|мигъмарият]], шәһәр төзелеше, [[Сәламәтлекне саклау|сәламәтлек саклау]], автомобиль сәнәгате, кино, телевидение, мода һәм спорт сыман тормыш өлкәләренә кагыла. {{stub}} [[Төркем:Санак уеннары индустриясе]] [[Төркем:Сәнгать һәм әдәбият икътисады]] [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]] [[Төркем:Тармаклар буенча икътисад]] [[Төркем:Массакүләм медиа индустриясе]] ae1rokcbt9myo53ggytz2s54s5s8m3w 6099792 6099788 2026-11-08T10:31:59Z Каюм Хордай 59574 6099792 wikitext text/x-wiki [[File:Post-Game_Developers_Conference_2010_-_Day_1_@_Capcom_(4422912558).jpg|уңда|мини|200x200пкс| [[Санак уеннары булдыручысы|Санак уеннары булдыручылары]] конференциясе индустрия осталарына яңа уеннар һәм социаль элемтәләр тәкъдим итә.]] '''Санак уеннары индустриясе''' — кешеләргә хезмәтләр тәкъдим итә торган өченчел һәм тикшерү һәм технологик үсеш сыман интеллектуаль эшчәнлеккә нигезләнгән дүртенчел секторлар чигендә урнашкан буш вакыт секторының сизелерлек бүлендеге. Бу индустрия [[Санак уены|санак уеннары]] белән бәйле [[Санак уеннары булдыру|булдыру]], [[маркетинг]], тарату, акчалаштыру (монетизация) һәм сатып алучылар кире элемтәсен алу процессларын үз эченә ала. Индустрия бөтен дөнья буйлап дистәләгән һөнәри юнәлешне һәм меңләгән эш урынын берләштерә. Уен дизайнерлары, программа тәэминаты инженерлары, тавыш дизайнерлары, сынаучылар, маркетологлар һәм кулланучыларга ярдәм хезмәткәрләре әлеге белгечлекләргә карый. Санак уеннары күпсанлы заманча җәмгыять өлкәләренә сизелерлек йогынты ясый торган киң таралган мәдәни феномен буларак әһәмияткә әкренләп ирешкән. Йогынты [[икътисад]], кул эше базары, [[мәгариф]], куллану үрнәкләре, көндәлек гадәтләр, [[Архитектура|мигъмарият]], шәһәр төзелеше, [[Сәламәтлекне саклау|сәламәтлек саклау]], автомобиль сәнәгате, кино, телевидение, мода һәм спорт сыман тормыш өлкәләренә кагыла. {{stub}} [[Төркем:Санак уеннары индустриясе| ]] [[Төркем:Сәнгать һәм әдәбият икътисады]] [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]] [[Төркем:Тармаклар буенча икътисад]] [[Төркем:Массакүләм медиа индустриясе]] 6vdr0rw1qy6doh5e6urchl6tou5wdud 0 1494593 6099409 2026-11-07T12:46:12Z Әмир 15082 яңа бит ясау 6099409 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Пенза җәмигъ мәчете |Үз атамасы = {{lang-ru|Пензенская соборная мечеть}} |Рәсем = Пенза, мечеть 1.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия Федерациясе |Урнашу урыны статусы = төбәк |Урнашу урыны = [[Пенза өлкәсе]] |Урнашу урыны статусы = [[шәһәр]] |Урнашу урыны = [[Пенза]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ленин районы (Пенза)|Ленин|d|Q19910489}} районы, Бакунин ур., 10 |Координатлары = 53°11′55″<br /> 45°01′36″ (G) (O) (Я) |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = [[хәнәфи]] |Бина төре = [[җәмигъ мәчете]] |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[1893]] |Төп даталар = [[1894]] (''үзгәртеп кору'') |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} ''Яңа [[Пенза җәмигъ мәчете (2026)| Пенза җәмигъ мәчете]] белән бутамагыз''.<br/> '''Пензаның тарихи җәмигъ мәчете''' ({{lang-ru|Пензенская историческая соборная мечеть}}) ― [[Россия Федерациясе]]нең [[Пенза өлкәсе]] административ үзәге [[Пенза]] шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе ([[җәмигъ мәчете]]). Мәчет ― Пензада XIX гасыр ахыры ― XX гасыр башы мөселман тарихи-архитектура һәйкәле. 2019 елдан Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән Диния нәзарәте карамагында<ref name=":0">''Валентин Мануйлов''. [https://ym-penza.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=5081:sobornaya-mechet-v-penze-kak-tochka-kipeniya-passionarnosti&Itemid=219 Соборная мечеть в Пензе как точка кипения пассионарности.] ym-penza.ru, 23.03.2019{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == [[Файл:Пензенская соборная мечеть.jpg|250px|thumb|right|Пенза җәмиг мәчете [[2014 ел]]да]] Мәчет төзелеше тарихы кызыклы. [[Акчуриннар]]ның [[Күзнәй өязе]]ндәге постау фабрикасында ([[Верхозим]] [[штб]] постау фабрикасы, 1990-еллар уртасыннан «Рассвет» АҖ постау фабрикасы) Мөхәммәтшәриф Тенишев үзенең ике улы белән бергә {{comment|идарәче|управляющий}} булып эшләгән, армия ихтыяҗларына китә торган шинель поставының шактый бозылуы ачыкланган, бу җитди нәтиҗәләр белән янаган. Мөхәммәтшәриф Тенишевның хатыны Хәбибҗамал Тенишева, әгәр гаилә өстендә торган бәла үтеп китсә, Пензада үз хисабына [[мәчет]] төзергә вәгъдә биргән. 1887 елда Хәбибҗамал Тенишева Елизавета Ивановна Павловадан Пензаның Казан һәм Предтеча урамнары чатында урнашкан утарын сатып алган (биредә 1921 елда хуҗабикәнең оныкчыгы ― булачак төркиятче-галим [[Әдһәм Тенишев]] туган). 1891 елда өстәмә рәвештә сәүдәгәр Дмитрий Васильевич Тихомировтан Предтеча урамында урнашкан, ике катлы таш йорты булган утар сатып алынган. Әлеге йортны [[җәмигъ мәчете]]нә әйләндерергә карар ителә, 1893―1894 елларда бинаны мәчет итеп {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Неомавритан стиле|неомавритан|d|Q74156}} стилендә яңадан үзгәртеп төзегәннәр: бер яктан түгәрәк [[гөмбәз]]ле һәм ярымайлы [[манара]] белән тәмамланучы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эркер|эркер|d|Q11289374}}, икенче яктан ― очлы конус [[гөмбәз]]ле биек манара барлыкка килгән. Фасады [[фирәзә төс]]енә буялган, аны матур [[ак төс|ак]] кабарынкы детальләр бизи<ref>[https://islamnews.ru/V-Penze-nachalos-dolgozhdannoe-stroitelstvo-sobornoj-mecheti?ysclid=mty3pgc2y0317070915 В Пензе началось долгожданное строительство соборной мечети.] IslamNews, 22.07.2010{{ref-ru}}</ref>. Шул вакытта бинаның арткы өлешенә янкорма ясалган, ул бинаның озынлыгын арттырган. 1895 елда [[Тенишевлар]] Тихомировның элеккеге утарының бер өлеше белән бергә мәчетне җирле мөселман җәмгыятенә тапшыралар.<ref>''А. Дворжанский''. [https://web.archive.org/web/20160305211000/http://xn--b1agamkjiaw.xn--p1ai/index.php/wypuski/vypusk-3/27-usadba-tenishevykh-v-proshlom-i-budushchem Усадьба Тенишевых в прошлом и будущем.] «Пензенский вестник любителей старины», № 3, 1991. ― С.9―10{{ref-ru}}</ref>. 1929 елда, Пензаның күпчелек дини учреждениеләре кебек үк, мәчет ябылган, мәчет бинасында татар мәктәбе урнашкан. Соңыннан бинаны торак йорт итеп үзгәртеп корганнар. 1991 елның мартында Пенза шәһәр Башкарма комитеты карары белән мәчет бинасы Пенза мөселман җәмгыятенә кайтарылган<ref>[https://www.mkpenza.ru/social/2025/03/30/oleg-melnichenko-podelilsya-istoriey-glavnoy-mecheti-penzy.html Олег Мельниченко поделился историей главной мечети Пензы.] МК Пенза, 30.03.2025{{ref-ru}}</ref>. 1994 елдан мәчеттә гыйбадәт кылулар үткәрелә башлаган. Мәчет каршында [[имам]]нар һәм [[Мөәзин|мәзиннәр]] әзерләү курслары эшли. 2019 елның 23 мартында Пенза Җәмигъ мәчете [[Россия мөфтиләр шурасы|Россия Мөфтиләр шурасы]] составыннан Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән [[Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән Диния нәзарәте|Диния нәзарәтенә]] (2012 елдан Диния нәзарәте рәисе мөфти Асиат хәзрәт Уразаев<ref>[https://58.мвд.рф/umvd/Obshhestvennij_sovet_pri_UVD_Rossii_po_P/CHleni_obshhestvennogo_soveta/item/19234650/ Уразаев Асиат Джафарович.] Управление МВД России по Пензенской области, 11.02.2026{{ref-ru}}</ref>) күчү турында карар кабул иткән<ref>[https://www.umuslim.ru/news/v/neponyatnye-deystviya-svyazannye-s-mechetyami-v Непонятные действия связанные с мечетями в Пензенской области.] umuslim.ru, 23.03.2019{{ref-ru}}</ref><ref name=":0" />. 2020 елга Пенза шәһәрендә 30 меңнән артык [[мөселман]] исәпләнгән<ref>[https://muslim.ru/articles/280/26707/ Обращение мусульман Пензы губернатору о строительстве новой мечети.] muslim.ru, 6.03.2020{{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://tonkosti.ru/Пензенская_соборная_мечеть?ysclid=mw58xjafed465613876 Пензенская соборная мечеть.] tonkosti.ru{{ref-ru}} * [https://историческийбагаж.рф/post/penzenskaya-sobornaya-mechet-usadba-kupca-tihomirova-i-ee-dalneyshaya-sudba-562 Пензенская соборная мечеть. Усадьба купца Тихомирова и ее дальнейшая судьба.] историческийбагаж.рф{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} [[Төркем:Россия мәчетләре]] [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Пенза гыйбадәтханәләре]] [[Төркем:1894 елда барлыкка килгәннәр]] [[Төркем:Пенза өлкәсендә Россиянең мәдәни мирас объектлары]] eoh2k2ps5y2500dxrahb4mqq76xzmwt 6099411 6099409 2026-11-07T12:50:50Z Әмир 15082 калып өстәү 6099411 wikitext text/x-wiki {{УК}} {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Пенза җәмигъ мәчете |Үз атамасы = {{lang-ru|Пензенская соборная мечеть}} |Рәсем = Пенза, мечеть 1.jpg |Рәсем язуы = |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Россия Федерациясе |Урнашу урыны статусы = төбәк |Урнашу урыны = [[Пенза өлкәсе]] |Урнашу урыны статусы = [[шәһәр]] |Урнашу урыны = [[Пенза]], {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Ленин районы (Пенза)|Ленин|d|Q19910489}} районы, Бакунин ур., 10 |Координатлары = |Дин = [[Ислам]] |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = [[хәнәфи]] |Бина төре = [[җәмигъ мәчете]] |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = [[1893]] |Төп даталар = [[1894]] (''үзгәртеп кору'') |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = |Төзелешнең тәмамлануы = |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} ''Яңа [[Пенза җәмигъ мәчете (2026)| Пенза җәмигъ мәчете]] белән бутамагыз''.<br/> '''Пензаның тарихи җәмигъ мәчете''' ({{lang-ru|Пензенская историческая соборная мечеть}}) ― [[Россия Федерациясе]]нең [[Пенза өлкәсе]] административ үзәге [[Пенза]] шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе ([[җәмигъ мәчете]]). Мәчет ― Пензада XIX гасыр ахыры ― XX гасыр башы мөселман тарихи-архитектура һәйкәле. 2019 елдан Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән Диния нәзарәте карамагында<ref name=":0">''Валентин Мануйлов''. [https://ym-penza.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=5081:sobornaya-mechet-v-penze-kak-tochka-kipeniya-passionarnosti&Itemid=219 Соборная мечеть в Пензе как точка кипения пассионарности.] ym-penza.ru, 23.03.2019{{ref-ru}}</ref>. == Тарих == [[Файл:Пензенская соборная мечеть.jpg|250px|thumb|right|Пенза җәмигъ мәчете [[2014 ел]]да]] Мәчет төзелеше тарихы кызыклы. [[Акчуриннар]]ның [[Күзнәй өязе]]ндәге постау фабрикасында ([[Верхозим]] [[штб]] постау фабрикасы, 1990-еллар уртасыннан «Рассвет» АҖ постау фабрикасы) Мөхәммәтшәриф Тенишев үзенең ике улы белән бергә {{comment|идарәче|управляющий}} булып эшләгән, армия ихтыяҗларына китә торган шинель поставының шактый бозылуы ачыкланган, бу җитди нәтиҗәләр белән янаган. Мөхәммәтшәриф Тенишевның хатыны Хәбибҗамал Тенишева, әгәр гаилә өстендә торган бәла үтеп китсә, Пензада үз хисабына [[мәчет]] төзергә вәгъдә биргән. 1887 елда Хәбибҗамал Тенишева Елизавета Ивановна Павловадан Пензаның Казан һәм Предтеча урамнары чатында урнашкан утарын сатып алган (биредә 1921 елда хуҗабикәнең оныкчыгы ― булачак төркиятче-галим [[Әдһәм Тенишев]] туган). 1891 елда өстәмә рәвештә сәүдәгәр Дмитрий Васильевич Тихомировтан Предтеча урамында урнашкан, ике катлы таш йорты булган утар сатып алынган. Әлеге йортны [[җәмигъ мәчете]]нә әйләндерергә карар ителә, 1893―1894 елларда бинаны мәчет итеп {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Неомавритан стиле|неомавритан|d|Q74156}} стилендә яңадан үзгәртеп төзегәннәр: бер яктан түгәрәк [[гөмбәз]]ле һәм ярымайлы [[манара]] белән тәмамланучы {{Тәрҗемә ителмәгән 5|Эркер|эркер|d|Q11289374}}, икенче яктан ― очлы конус [[гөмбәз]]ле биек манара барлыкка килгән. Фасады [[фирәзә төс]]енә буялган, аны матур [[ак төс|ак]] кабарынкы детальләр бизи<ref>[https://islamnews.ru/V-Penze-nachalos-dolgozhdannoe-stroitelstvo-sobornoj-mecheti?ysclid=mty3pgc2y0317070915 В Пензе началось долгожданное строительство соборной мечети.] IslamNews, 22.07.2010{{ref-ru}}</ref>. Шул вакытта бинаның арткы өлешенә янкорма ясалган, ул бинаның озынлыгын арттырган. 1895 елда [[Тенишевлар]] Тихомировның элеккеге утарының бер өлеше белән бергә мәчетне җирле мөселман җәмгыятенә тапшыралар.<ref>''А. Дворжанский''. [https://web.archive.org/web/20160305211000/http://xn--b1agamkjiaw.xn--p1ai/index.php/wypuski/vypusk-3/27-usadba-tenishevykh-v-proshlom-i-budushchem Усадьба Тенишевых в прошлом и будущем.] «Пензенский вестник любителей старины», № 3, 1991. ― С.9―10{{ref-ru}}</ref>. 1929 елда, Пензаның күпчелек дини учреждениеләре кебек үк, мәчет ябылган, мәчет бинасында татар мәктәбе урнашкан. Соңыннан бинаны торак йорт итеп үзгәртеп корганнар. 1991 елның мартында Пенза шәһәр Башкарма комитеты карары белән мәчет бинасы Пенза мөселман җәмгыятенә кайтарылган<ref>[https://www.mkpenza.ru/social/2025/03/30/oleg-melnichenko-podelilsya-istoriey-glavnoy-mecheti-penzy.html Олег Мельниченко поделился историей главной мечети Пензы.] МК Пенза, 30.03.2025{{ref-ru}}</ref>. 1994 елдан мәчеттә гыйбадәт кылулар үткәрелә башлаган. Мәчет каршында [[имам]]нар һәм [[Мөәзин|мәзиннәр]] әзерләү курслары эшли. 2019 елның 23 мартында Пенза Җәмигъ мәчете [[Россия мөфтиләр шурасы|Россия Мөфтиләр шурасы]] составыннан Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән [[Пенза өлкәсе мөселманнарының үзәкләшкән Диния нәзарәте|Диния нәзарәтенә]] (2012 елдан Диния нәзарәте рәисе мөфти Асиат хәзрәт Уразаев<ref>[https://58.мвд.рф/umvd/Obshhestvennij_sovet_pri_UVD_Rossii_po_P/CHleni_obshhestvennogo_soveta/item/19234650/ Уразаев Асиат Джафарович.] Управление МВД России по Пензенской области, 11.02.2026{{ref-ru}}</ref>) күчү турында карар кабул иткән<ref>[https://www.umuslim.ru/news/v/neponyatnye-deystviya-svyazannye-s-mechetyami-v Непонятные действия связанные с мечетями в Пензенской области.] umuslim.ru, 23.03.2019{{ref-ru}}</ref><ref name=":0" />. 2020 елга Пенза шәһәрендә 30 меңнән артык [[мөселман]] исәпләнгән<ref>[https://muslim.ru/articles/280/26707/ Обращение мусульман Пензы губернатору о строительстве новой мечети.] muslim.ru, 6.03.2020{{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [https://tonkosti.ru/Пензенская_соборная_мечеть?ysclid=mw58xjafed465613876 Пензенская соборная мечеть.] tonkosti.ru{{ref-ru}} * [https://историческийбагаж.рф/post/penzenskaya-sobornaya-mechet-usadba-kupca-tihomirova-i-ee-dalneyshaya-sudba-562 Пензенская соборная мечеть. Усадьба купца Тихомирова и ее дальнейшая судьба.] историческийбагаж.рф{{ref-ru}} {{Тышкы сылтамалар}} {{Россия җәмигъ мәчетләре}} [[Төркем:Россия мәчетләре]] [[Төркем:Әлифба буенча мәчетләр]] [[Төркем:Пенза гыйбадәтханәләре]] [[Төркем:1894 елда барлыкка килгәннәр]] [[Төркем:Пенза өлкәсендә Россиянең мәдәни мирас объектлары]] cnl271x8cxlg8law70k33fm2zafpdu5 14 1494594 6099413 2026-11-07T12:54:00Z Әмир 15082 төркем ясау 6099413 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Россия гыйбадәтханәләре]] [[Төркем:Пенза биналары һәм корылмалары]] fauqiwvl6yxzas6x832eg13fmvh6rwz 14 1494595 6099415 2026-11-07T12:55:56Z Әмир 15082 төркем ясау 6099415 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Россия шәһәрләре буенча биналар һәм корылмалар]][[Төркем:Пенза]] 9isexaocb2zc0nefc9blxdv3sokd684 14 1494596 6099416 2026-11-07T12:57:56Z Әмир 15082 төркем ясау 6099416 wikitext text/x-wiki [[Төркем:1890-елларда барлыкка килгәннәр]] [[Төркем:1894 ел]] llzwtm2e0imc0kujniatd0hcllyz5z6 14 1494597 6099417 2026-11-07T12:59:52Z Әмир 15082 төркем ясау 6099417 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Россия Федерациясе субъектлары буенча мәдәни мирас объектлары]] [[Төркем:Пенза өлкәсе мәдәнияте]] fpfkyvbaw3za4ckl0i0kjm91871zpt1 14 1494598 6099419 2026-11-07T13:01:25Z Әмир 15082 төркем ясау 6099419 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Россия субъектлары буенча мәдәният]] [[Төркем:Пенза өлкәсе]] 15qm9d0rnnsykig3tye2tqfchs8g525 14 1494599 6099440 2026-11-07T14:15:50Z ~2026-58461-25 63270 Яңа бит: «[[Төркем:Татарстан мәгарифе]] [[Төркем:Татарлар]] [[Төркем:Татар милли хәрәкәте]]» 6099440 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Татарстан мәгарифе]] [[Төркем:Татарлар]] [[Төркем:Татар милли хәрәкәте]] hzncdysdm3lgg82zjy96twbs522g7yn 10 1494600 6099454 2026-11-07T14:36:44Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «002 Asian green bee-eaters in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg» 6099454 wikitext text/x-wiki 002 Asian green bee-eaters in Keoladeo National Park Photo by Giles Laurent.jpg 5oxy7xwhjd02k2okjnuwkguftqoaeaj 14 1494601 6099457 2026-11-07T14:38:42Z Әмир 15082 төркем ясау 6099457 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Каюм Насыйри]][[Төркем:Татарстан медальләре белән бүләкләнүчеләр]] d5xv2pj964ysdymea6e3aw8jzawqgri 10 1494602 6099463 2026-11-07T14:50:25Z Frhdkazan 3171 Яңа бит: «White Dome Geyser erupting.webm» 6099463 wikitext text/x-wiki White Dome Geyser erupting.webm ajq94bifmvl4hpjsd7kdjmxt5onsyo8 14 1494603 6099789 2026-11-08T10:30:16Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем санак уеннары индустриясенә караган мәкаләләр өчен. [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]] [[Төркем:Массакүләм медиа индустриясе]]» 6099789 wikitext text/x-wiki Бу төркем санак уеннары индустриясенә караган мәкаләләр өчен. [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]] [[Төркем:Массакүләм медиа индустриясе]] 6hpy9n4fdprgy6zcvxs3e7nalvsog66 6099791 6099789 2026-11-08T10:31:11Z Каюм Хордай 59574 Яңа сылтама. 6099791 wikitext text/x-wiki Бу төркем [[Санак уеннары индустриясе|санак уеннары индустриясенә]] караган мәкаләләр өчен. [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]] [[Төркем:Массакүләм медиа индустриясе]] c9trz4v7w73yl7zwraj3v8cz800i0h3 14 1494604 6099794 2026-11-08T10:33:59Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «[[Төркем:Сәнгать]] [[Төркем:Әдәбият]]» 6099794 wikitext text/x-wiki [[Төркем:Сәнгать]] [[Төркем:Әдәбият]] qj1vznvimbpbr5oy8rwkp9wwo61myun 14 1494605 6099799 2026-11-08T10:36:53Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: «Бу төркем күңел ачу индустриясенә бәйле мәкаләләр өчен. [[Төркем:Күңел ачу|Индустрия]] [[Төркем:Хезмәт күрсәтү тармагы]]» 6099799 wikitext text/x-wiki Бу төркем күңел ачу индустриясенә бәйле мәкаләләр өчен. [[Төркем:Күңел ачу|Индустрия]] [[Төркем:Хезмәт күрсәтү тармагы]] 83miphlajgco1srg5i46xsaf0e9u0t7 14 1494606 6099801 2026-11-08T10:39:39Z Каюм Хордай 59574 Яңа бит: « [[Төркем:ММЧ|Индустрия]] [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]]» 6099801 wikitext text/x-wiki [[Төркем:ММЧ|Индустрия]] [[Төркем:Күңел ачу индустриясе]] 33dhxdsggy2wafygsiv4jdwjpzimgef