Wikipedia
twwiki
https://tw.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Titiriw
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Media
Soronko
Nkitahode
Dwumadini
Dwumadini nkitahode
Wikipedia
Wikipedia nkitahode
File
File nkitahode
MediaWiki
MediaWiki nkitahode
Nhwɛsoɔ
Nhwɛsoɔ nkitahode
Mmoa
Mmoa nkitahode
Nkyekyεmu
Nkyekyεmu nkitahode
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Canada
0
2755
200931
198031
2026-10-29T04:21:59Z
K7yz3
22268
200931
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Ɔman
|name = kanada
|flag = Flag of Canada (Pantone).svg
|coa = Royal Coat of arms of Canada.svg
|map = CAN orthographic.svg
|capital = [[Ottawa]]
|area = 9,984,670
|population = beye 40,000,000
|year = 2022
}}
'''Kanada''' yɛ ɔman bi a ɛwɔ Amerika Atifi fam. N’amantam du ne nsasesin abiɛsa no trɛw fi Atlantic Po no mu kosi Pacific Po no mu na ɛkɔ atifi fam kɔ Arctic Po no mu, na ne kɛse boro kilomita ahinanan ɔpepem 9.98 (akwansin ahinanan ɔpepem 3.85), na ɛma ɛyɛ ɔman a ɛto so abien a ɛso sen biara wɔ wiase nyinaa wɔ ne kɛse nyinaa mu. Ne hye a ɛne United States wɔ anafo fam ne atɔe fam, a ne tenten yɛ kilomita 8,891 (akwansin 5,525) no ne asase so hye a ɛware sen biara wɔ wiase. Canada ahenkurow ne Ottawa, na ne nkurow akɛse abiɛsa ne [[Toronto]], [[Montréal]], ne [[Vancouver]].
Abibifo akɔ so atra baabi a mprempren wɔfrɛ hɔ Canada no mfe mpempem pii ni. Efi afeha a ɛto so 16 no, Britania ne Franse akwantufo hwehwɛɛ mmeae ahorow na akyiri yi wɔtraa Atlantic mpoano. Esiane akodi ahorow a efii mu bae nti, ɛkame ayɛ sɛ France de n’atubra aman a ɛwɔ Amerika Atifi fam no nyinaa mae wɔ 1763. Wɔ 1867 mu, bere a Britania Amerika Atifi fam atubra aman abiɛsa a ɛnam Apam no so yɛɛ biako no, wɔhyehyɛɛ Canada sɛ ɔman no tumidi a amantam anan wom. Eyi fii ase maa amantam ne nsasesin a ɛdɔɔso ne ɔkwan a wɔfaa so maa ahofadi a efi United Kingdom hɔ no yɛɛ kɛse. Wɔde Westminster Mmara 1931 no sii ahofadi a ɛretrɛw yi so dua na ɛbaa awiei wɔ Canada Mmara 1982 a ɛmaa mmara kwan so ahofadi a ɛde ne ho to United Kingdom Mmarahyɛ Bagua no so no mu nkae no mu.
Canada yɛ mmarahyɛ bagua demokrase ne mmarahyɛ bagua ahemman wɔ Westminster atetesɛm mu. Ɔman no aban panyin ne ɔman soafo panyin—a odi tumi esiane sɛ wotumi hyɛ Aban Asoɛe a wɔapaw no no mu ahotoso nti—na amrado panyin a ogyina ɔhene no ananmu, a ɔsom sɛ ɔman no ti no na ɔpaw no. Ɔman no yɛ Commonwealth ahemman na ɛyɛ kasa abien wɔ aban kwan so wɔ ɔman no gyinabea. Ɛka aman a ɛkorɔn sen biara wɔ amanaman ntam susudua a ɛfa aban no a ɛda adi pefee, ɔmanfo ahofadi, asetra pa, sikasɛm mu ahofadi, ne nhomasua ho no ho. Ɛyɛ aman a mmusuakuw ahorow gu ahorow na wɔn amammerɛ ahorow wom sen biara wɔ wiase no mu biako, na efi atubrafo pii a wofi aman afoforo pii mu bae. Abusuabɔ a ɛware na ɛyɛ den a Canada ne United States wɔ no anya ne sikasɛm ne ne amammerɛ so nkɛntɛnso kɛse.
Ɔman a anya nkɔso kɛse, Canada na ɛto so 24 wɔ sika a obiara nya no din mu wɔ wiase nyinaa ne nea ɛto so dunsia a ɛsen biara wɔ Nnipa Nkɔso Nkyerɛkyerɛmu no mu. Ne sikasɛm a ɛkɔ anim no ne nea ɛto so awotwe a ɛso sen biara wɔ wiase, na ɛde ne ho to n’abɔde mu nneɛma pii ne amanaman ntam aguadi nhyehyɛe ahorow a anya nkɔso yiye so titiriw. Canada yɛ amanaman ntam ne aban ahorow ntam ahyehyɛde anaa akuw atitiriw pii a Amanaman Nkabom, NATO, G7, Kuw a Ɛwɔ Du, G20, Ahyehyɛde a Ɛhwɛ Sikasɛm ne Nkɔso So (OECD), Wiase Aguadi Ahyehyɛde (WTO) ka ho no fa . , Amanaman Nkabom, Arctic Bagua, Organization internationale de la Francophonie, Asia-Pacific Sikasɛm mu Nkɔmmɔbɔ nhyiam, ne Amerika Aman Ahyehyɛde.
== Etymology ==
Bere a wɔahyɛ nsusuwii ahorow a ɛkyerɛ sɛnea Canada no mfiase no, mprempren wogye din no tom sɛ efi St. Lawrence Iroquoian asɛmfua kanata, a ɛkyerɛ "akuraa" anaa "atrae" mu.[8] Wɔ afe 1535 mu no, Abibifo a wɔte nnɛyi Quebec Kuropɔn mantam mu no de asɛmfua no kyerɛɛ Franseni ɔkwantufo Jacques Cartier kwan kɔɔ Stadacona akuraa ase.[9] Akyiri yi Cartier de asɛmfua Canada dii dwuma de kyerɛɛ ɛnyɛ saa akuraa pɔtee no nko na mmom beae a ɛhyɛ Donnacona (ɔpanyin a ɔwɔ Stadacona) ase no nyinaa;[9] ebeduu 1545 no, na Europafo nhoma ne asase mfonini ahorow afi ase reka ɔmantam ketewa yi a ɛwɔ Saint Lawrence ho no ho asɛm Asubɔnten sɛ Canada.[9] Efi afeha a ɛto so 16 kosi afeha a ɛto so 18 mfiase no, na "Canada" kyerɛ New France fa a ɛda Saint Lawrence Asubɔnten no ho.[10] Wɔ 1791 mu no, beae no bɛyɛɛ Britania atubra aman abien a wɔfrɛ no Upper Canada ne Lower Canada. Wɔboom too saa atubra aman abien yi din Canadafo kosii sɛ wɔkaa wɔn ho boom sɛ Britania Mantam a ɛwɔ Canada wɔ afe 1841 mu.[11] Wɔ Apam mu wɔ afe 1867 mu no, wɔfaa Canada sɛ mmara kwan so din a wɔde frɛ ɔman foforo no wɔ London Nhyiam no ase na wɔde asɛmfua tumidi maa ɔman no abodin.[12] Eduu 1950 mfeɛ no mu no, na United Kingdom a ɛbu Canada sɛ "Aman Nkabom no ahemman" no mfa asɛmfua Dominion of Canada nni dwuma bio.[13] Canada Mmara 1982 a ɛde Canada Amanyɔ Mmara no hyɛɛ Canada tumi ase koraa no kaa Canada nkutoo ho asɛm. Akyiri yi wɔ saa afe no mu no, wɔsesaa ɔman no dapɔnna no din fii Dominion Day yɛɛ no Canada Day.[14] Wɔde asɛmfua Dominion dii dwuma de kyerɛɛ nsonsonoe a ɛda aban a ɛwɔ ɔman no mu ne amantam no ntam, ɛwom sɛ Wiase Ko II akyi no na asɛmfua federal asi tumidi ananmu de.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Ɔman]]
1mdrfigphwld961051nkrzuwfzg15r7
Lady GaGa
0
2771
200903
29735
2026-10-29T03:19:42Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200903
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
[[File:Lady Gaga in Rome.jpg|thumb|Lady GaGa, [[Roma]] 2011]]
'''Lady GaGa''' (''Stefani Joanne Angelina Germanotta'') (28.03.1986 - ...) yε odwomtoni.
[[Category:USA]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
43xy3dw95l1wxejzbof2x70r4vqjxno
Dima Bilan
0
2933
200901
29519
2026-10-29T03:18:36Z
K7yz3
22268
200901
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Flickr - proteusbcn - Semifinal 1 EUROVISION 2008 (144).jpg|thumb|Dima Bilan]]
'''Viktor Nikolayevich Belan''' (Виктор Николаевич Белан) ('''Dima Bilan''' (Дима Билан)) yɛ odwomtoni. (24/12/1981, Ust-Dzheguta, [[Russia]])
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
ayuaxu9aaufk176wa8o5b5gncvg16cl
Ani Lorak
0
2977
200896
29493
2026-10-29T03:16:01Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200896
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Ani Lorak cropped.jpg|thumb|Ani Lorak]]
'''Karolina Myroslavivna Kuyek''' (''Кароліна Мирославівна Куєк'') ('''Ani Lorak''' (''Ані Лорак'')27/09/1978,) yε [[odwomtoni]] a ofi [[Ukraine]].
<div class="boilerplate metadata" id="stub">[[File:Wiki letter w.svg|30px|alt=]] ''Nsɛm a ɛwɔ saa atwerɛwsɛm yi mu yɛ [[Wikipedia:Stub|ketewa]] .Wobɛtumi <span class=plainlinks>[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} di bi aka ho] aboa Wikipedia''.</div >
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
ol0c3f3khld441e4mqbdww3uh52497v
Agnes Monica
0
3326
200895
181921
2026-10-29T03:15:30Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200895
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Dialect|Akuapem}}
[[File:Agnes at AMI 2004.jpg|thumb|Agnes Monica (2004)]]
'''Agnes Monica''' (''Agnes Monica Muljoto'') (01.07.1986) yε odwomtoni a ofi [[Indonisia|Indonesia]] man mu
[[Category:Indonesia]]
{{Stub}}
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
sig7k0t6ah3pmds49tprfkifgr7ii5j
Michael Jackson
0
3838
200890
196380
2026-10-29T03:02:00Z
K7yz3
22268
albums
200890
wikitext
text/x-wiki
{{dialect|Akuapem}}
[[File:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|thumb|Michael Jackson (2003)]]
'''Michael Joe Jackson''' (wɔwoo no 29 Ɔbɛsɛpɔn 1958 – wuiɛ no 25 Ayɛwohomumɔ 2009) yε odwomtoni a na ɔwɔ [[United States]] man mu. Ɔyɛɛ din sɛ “Pop Hene” (''King of Pop''), na ɔyɛ baako a ɔyɛɛ nneɛma kɛse wɔ wiase mu wɔ ɔha ne du (20) no mu, na ɔyɛ baako a wɔfrɛ no ɔdehyeɛ kɛse wɔ nnwom mu nyinaa. N’album ''Thriller'' yɛ album a wɔtɔn sen biara wɔ nnwom abakɔsɛm mu.<ref>[https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography Michael Jackson | Biography | AllMusic]</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Michael-Jackson Michael Jackson biography at Britannica.com]</ref>
== Albums ==
* 1972: Got to Be There
* 1972: Ben
* 1973: Music & Me
* 1975: Forever, Michael
* 1979: Off the Wall
* 1982: Thriller
* 1987: Bad
* 1991: Dangerous
* 1995: HIStory – Past, Present and Future Book I
* 2001: Invincible
== Beae a menyaa nsɛm no fii ==
{{reflist}}
{{commons|Michael Jackson}}
[[Nkyekyεmu:Ɔdwonto]]
g2n46zsti0itb7jw5tstruhlsklg4xa
200891
200890
2026-10-29T03:09:56Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200891
wikitext
text/x-wiki
{{dialect|Akuapem}}
[[File:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|thumb|Michael Jackson (2003)]]
'''Michael Joe Jackson''' (wɔwoo no 29 Ɔbɛsɛpɔn 1958 – wuiɛ no 25 Ayɛwohomumɔ 2009) yε odwomtoni a na ɔwɔ [[United States]] man mu. Ɔyɛɛ din sɛ “Pop Hene” (''King of Pop''), na ɔyɛ baako a ɔyɛɛ nneɛma kɛse wɔ wiase mu wɔ ɔha ne du (20) no mu, na ɔyɛ baako a wɔfrɛ no ɔdehyeɛ kɛse wɔ nnwom mu nyinaa. N’album ''Thriller'' yɛ album a wɔtɔn sen biara wɔ nnwom abakɔsɛm mu.<ref>[https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography Michael Jackson | Biography | AllMusic]</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Michael-Jackson Michael Jackson biography at Britannica.com]</ref>
== Albums ==
* 1972: Got to Be There
* 1972: Ben
* 1973: Music & Me
* 1975: Forever, Michael
* 1979: Off the Wall
* 1982: Thriller
* 1987: Bad
* 1991: Dangerous
* 1995: HIStory – Past, Present and Future Book I
* 2001: Invincible
== Beae a menyaa nsɛm no fii ==
{{reflist}}
{{commons|Michael Jackson}}
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
6ty0yu4u8njsbjkcpj1u96ekmgr0lri
Nina Badrić
0
3880
200911
30092
2026-10-29T03:24:10Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200911
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Nina badrić.jpg|thumb|Nina Badrić]]
'''Nina Badrić''' (04.07.1972 - ...) yε odwomtoni, [[Krowehyia]].
[[Category:Krowehyia]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
8maw6x9gyxph00astw7u14n0dd6rvih
Severina Vučković
0
3882
200897
30116
2026-10-29T03:16:29Z
K7yz3
22268
200897
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Severina.jpg|thumb|Severina Vučković]]
'''Severina Vučković''' (21.04.1972 - ...) yε odwomtoni a ɔwɔ [[Krowehyia]].
[[Category:Krowehyia]]
{{Stub}}
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
57trcleuwtyygjnoi00jc5symnvbqk9
Marko Perković
0
3885
200904
29766
2026-10-29T03:20:08Z
K7yz3
22268
200904
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Marko Perkovic Thompson 23082013 02 roberta f.jpg|thumb|Marko Perković]]
'''Marko Perković''' (27.10.1966 - ...) yε odwomtoni ɛwɔ [[Krowehyia]] man mu.
[[Category:Krowehyia]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
oq6jt1k5juyxozjmbw41cqa106ahnyu
Tereza Kesovija
0
3897
200893
181980
2026-10-29T03:12:54Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200893
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Databox}}
'''Tereza Ana Kesovija''' ({{Audio|tw-Tereza Kesovija.ogg|pronounciation of "Tereza Kesovija"}}) a ( yɛbɔdin [terě:za âna kesǒυija] yɛwoo no [[Ahinime]] bosome ne da a ɛtɔ so mmiɛnsa wɔ afe apem ahankron ne aduasa nwɔtwe mu 1938)<ref>https://www.imdb.com/name/nm1085766/</ref> yε odwomtoni a amanaman agye no atum sɛ recording artist wɔ [[Krowehyia]].<ref>http://www.rtvslo.si/zabava/druzabna-kronika/tereza-kesovija-moj-dom-je-letalo/198053</ref> Sɛ woba kane Yugoslavia man no mu a na ɔka nnipa a agye din yie pa ara wɔ nnwom mu, na wagye din wɔ ne nne nhyehyɛeɛ mu ne ne akwan bebree a ɔfa so hyehyɛ ne dwom. Ɔwɔ adwuma a adi mu wɔ [[France]]. Wayɛ concert bebree wɔ awiase afanaa nyinaa, ɔka Yugoslavia nnwomtofoɔ kakra a wayɛ shows wɔ Royal Albert Hall, L'Olympia ne Carnegie Hall.
== Abrabɔ ahyɛaseɛ ==
Wɔwoo Kesovija wɔ Dubrovnik<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.celebnetworthpost.com/tereza-kesovija |access-date=2022-02-14 |archive-date=2022-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214220933/https://www.celebnetworthpost.com/tereza-kesovija |url-status=dead }}</ref> na ɔnyinii wɔ Konavle ne Dubrovnik, beaeɛ a ɔnyaa ne adesua wɔ nnwomtoɔ mu kane. Ɔnyaa abasobɔdeɛ wɔ federal young musicians akansie mu wɔ [[Ljubljana]], [[Slovenia]]. Akyire no, ɔwiee abɛn (flute) sukuu dwumadie wɔ [[Zagreb]] Music Acedemy, na sɛ sukuuni no ɔhyɛɛ aseɛ baa nnwom dwumadie a n'ani gye ho no mu. Wɔ afe apem ahankron aduosia mmienu (1962) mu no, mmerɛ kumaa bi a ɔhyɛɛ n'adwuma wasua ho adeɛ ase<ref>https://eurosong-contest.fandom.com/wiki/T%C3%A9r%C3%A9za_Kesovija</ref>, ɔdii nkunim wɔ ne dwumadie a adi kan wɔ amanaman akansie mu wɔ Saint-Vincent, [[Italy]]. Wɔ saa nkumidie yi akyi no, Tereza nyaa nsrahwɛ ho kwan wɔ USSR na ɔyɛɛ nnwom mmiɛnsa EP baako a ɛne [[Italian]] nnwom maa [[Rɔhyia|Russian]] nnwom nnwumakuo kɛseɛ - Melodiya. wɔ afe apem ahankron aduosia mmiensa (1963) ne afe apem ahankron aduosia nan (1964)mu no na ɔde reyɛ nsrahwɛ wɔ USSR, [[Poland]], [[Finland]], [[Dεnmaak|Denmark]], [[Germany Amammerɛ|Germany]], Switzerland, [[Norway]] ne [[Sweden]]. Ɔsan baa kasafonyini so (tv) so bebree wɔ saa aman yi mu.
== Nnwom dwumadie ==
'''France'''
Wɔ afe apem ahankron aduosia num (1965) mu no, otu kɔɔ [[France]], nso na ɔntumi nka [[France]] kasa no. Ɛhɔ no ɔbgyee din paa. Ahyɛase no na ɔreto nnwom wɔ beaeɛ a wɔgye wɔn ani; na ɔtae to nnwom dodoɔ wɔ Carević anigyeɛ bea. Ɔkaa sɛ: " abosome nsia a ɛmu ɛdene, na meda so de te wisie mu kɔsi anɔpa tutuutu. Meretwɛn me dwumadie no na mennim nea me nyɛ. Na me nko ara na me te a menom sigarɛte mu sigarɛte." Wɔ afe apem ahankron aduosia nson (1967) mu no, ɔyɛɛ ne recording a adi kan "La chanson de Lara" (Lara's Theme ) firi sini ''Doctor Zhivago.''
Na ɛyɛ ne nkunimdie a adi kan wɔ [[France|French]]<ref>https://www.croatiaweek.com/croatian-singer-tereza-kesovija-awarded-prestigious-order-from-france/</ref> a ɔtɔn ne nnwom no bɛboro mpem aduonum (50,000). Album ''La chanson de Lara'' akyi no ɔyɛɛ ne French album a ɛtɔ so mmienu ''C'est ma, chanson'' ɛne nnwom "Je l'aime, je l'aime". Wɔtɔnee dodoɔ bɛboro 160,000 wɔ abɔten. Ɛne nnwom "Bien plus fort", Grace Kelly yii Tereza sɛ ɔgyina ma [[Monako|Monaco]] wɔ Eurovision 1966. Na [[France|French]] press tae frɛ no ''La bête de scène'' anaa ''Super-Dalida''. Wɔ afe apem ahankron ne aduosia nwɔtwe (1968), Kesovija ne Enrico Macias bɔm dii dwuma wɔ L'Olympia wɔ [[Paris]]. Na ɛyɛ ne Olympia dwumadie a ɛtɔ so mmienu wɔ afe apem ahankron ne aduosia nsia (1966) akyi. Na wakɔ ne nsrahwɛ wɔ [[France]] awie.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://tekdeeps.com/tereza-kesovija-i-will-never-retire-i-will-sing-to-the-last/ |access-date=2022-02-14 |archive-date=2022-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214221443/https://tekdeeps.com/tereza-kesovija-i-will-never-retire-i-will-sing-to-the-last/ |url-status=dead }}</ref>
=== Afe apem ahankron aduoson ('''1970s)''' ===
Wɔ afe apem ahankron aduoson (1970s) mu no, Tereza bɛyɛɛ nipa a wagye din wɔ waise nyinaa a na ɔregyina hɔ ama Yugoslavia ne [[France|French]] nnwom wɔ amanaman nyinaa mu. Wɔ Yugoslavia no, ne nnwom "Nono, moj dobri Nono" (Grandpa, My Dear Grandpa) bɛgyee din. Claudio Villa yɛɛ nnwom " ll tuo mondo", Tereza nnwom "Nono" ne [[Italian]] deɛ, ɛna Mireille Mathieu nso yɛɛ ne [[France|French]] deɛ, "Pour deux coeurs qui s'aiment". Ɔdii dwuma wɔ [[afahyɛ]] a agye din bebree ase ( wɔ [[Mexico]] city, [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiro,]] Sopot, [[Parma|Palma]] de Majorca, [[Sofia]], [[Istanbul]] etc.). Wɔ Yugoslavia no, wɔbɔɔ no abaso sɛ Best Female Singer of the year wɔ mfeɛ nnidisoɔ nsia mu (afe apem ahankron aduoson nan [1974] - kɔsi afe apem ahankron aduoson nkron, [1979]).
Ne dwumadie wɔ Yugoslavia afahyɛ mu no na ne nkunimdie na dabiara etwa toɔ. Ɔnyaa gold abasobɔdeɛ bebree ɛnam saa nti, ɔnyaa Yugoslav abasobɔdeɛ Best Record Seller mpen bebree - Golden Bird. Wɔ afw apem ahankron aduoson mmienu (1972) mu no, ɔgyinaa mu maa Yugoslavia wɔ Eurovision nnwom akansie ne "Muzika i ti" (The Music and you). Ɔtɔɔ so nkron na ɔyɛɛ [[France|French]] cover, "La Musique et toi". Wɔ afe apem ahankron aduoson (1970s) mu ahyɛase mu no ɔfirii [[Paris]] kɔɔ [[Zagreb]], ɛyɛ [[Krowehyia]] (Croatia), na ɔgyaa ne [[France|French]] adwuma kakra too hɔ. Wɔ afe apem ahankron aduoson nwɔtwe (1978), Ɔsane baeɛ a na ɔde "Je suis née ce jour-là" nkyerɛkyerɛmu na ɛbaaeɛ.
Ɔyɛɛ EMI maa [[France|French]] records bebree. Wɔ saa berɛ no na ɔwɔ nsrahwɛ bebree wɔ [[Rɔhyia|Russia]], [[Egypt]], [[Mexico]], [[Japan]], [[United States]], [[Germany Amammerɛ|Germany]], Eastern Europe etc. Wɔ mfeɛ 70s akyi no ɔduruu ne din gye mpɛnpɛn soɔ mu. Ɔnyaa abasobɔdeɛ wɔ ne records nyinaa mu, ɔtoo nnwom maa Yugoslavia manpanyin Josip Broz Tito na na ɔyɛ nnwomtoni a n'ani gye ne ho pa ara Ne nnwom ɛgyee din paa firi afe apem ahankron aduoson (1970s) akyi ne "Što je ostalo od ljubavi", "Zaboravi ako možeš", "Sviraj mi, sviraj", "Sve se vraća sve se plaća", "Na Stradunu…", ne afoforo.
'''Afe apem ahankron aduowɔtwe (1980s)'''
Wɔ Afe apem ahankron aduowɔtwe (1980s), ɔtoaa ne nsrahwɛ no so wɔ awiase afanaa nyinaa. Ɔsane so yɛɛ records bebree wɔ [[France]]. Ɔtoa so nyaa abasobɔdeɛ ɛsom bo wɔ Yugoslavia afahyɛ nkyekyɛmu wɔ, [[Zagreb]], [[Belgrade]] ne nea ɛke ka ho. Ɔnyaa abasobɔdeɛ sɛ Best Yugoslavia Female Singer wɔ saa afe no mu mpen bebree ɔde golden, platinum ne diamond records bebree baa abɔnten, mmom ne dwumadie na ahia pa ara no baeɛ wɔ afe apem ahankron aduowɔtwe nwɔtwe (1988) mu, berɛ a ɔdii dwuma wɔ Olympia Hall wɔ [[Paris]]. Wɔbɔɔ no dawuro sɛ dwuma ɛte soɔ wɔ saa berɛ no mu. Kesovija wiee ne nsrahwɛ wɔ Afe apem ahankron aduowɔtwe (1980s) mu wɔ Scandinavia na ɔregyina ama Yugoslavia man bɔɔlɔbɔ kuo wɔ [[Italian]] TV berɛ a na wɔrebɔ World Cup.
=== Afe apem ahankron aduokron de bɛsi nnɛ ('''1990s to present)''' ===
Wɔ mfeɛ du akyi adi Yugoslavia nkyekyɛmu akyi wɔ afe apem ahankron aduokron baako (1991) mu no, na ako wɔ Yugoslavia man dada no mu bebree, a na [[Krowehyia]] (Croatian) ako ma mfahodie nso ka ho wɔ mfeɛ apem ahankron aduokron baako (1991) ne apem ahankron aduokron num (1995) ntam. Ɔde nnwom bɔɔ ho ban. Ɔyɛɛ concert bebree wɔ [[Italy]], [[France]] ne [[Germany Amammerɛ|Germany]] a na ɔde regye sika akɔ bɔ Croatia ho ban. Ɔyɛɛ concert no bi wɔ [[Zagreb]] a ɔne Serge Lama bɔm dii dwuma. Jacques Chirac bɔɔ Tereza abaso wɔ afe apem ahankron aduokron nkron (1999) mu no, ɔde Knighthood of High Decoration of Arts ne Culture na ɛbɔɔ no abaso. Ɔsan so nyaa Golden Chart of Humanism abasobɔdeɛ. Ɔhyɛɛ aseɛ siesie efie bɛne Dubrovnik wɔ 18th century mu. Na efie no yɛ abusua fie dada a ɛwɔ soro.
Wɔ mfeɛ mpem mu no, ɔde ne hit kɛseɛ pa ara "l ni me stra" (And I Don't Have Any Fear) na ewuraa mu. Wɔ mfeɛ mpem mmienu ne mmienu (2002) mu no, ne concert firi Olympia baa CD edition so. Saa mfeɛ mpem mmienu ne mmienu (2002) no yɛ afe hia pa ara wɔ ne adwuma mu, ɛfiri sɛ ɔne Oscar ne Grammy winner, Michael Legrand bɔm yɛɛ concert. Wɔbɔm dii dwuma ɛsɔ ani yie ''Les parapluies de Cherbourgh,'' a ɛgyee din sɛ concert of the year. Wɔ afe mfeɛ mpem mmienu ne num (2005) mu no, Keaovija dii ne mfeɛ aduanan num (45) wɔ ne dwuma yɛ mu ɔde concert ''Mojih 45 skalina'' na ediiiɛ wɔ Vatroslav Lisinski concert Hall.<ref>https://www.discogs.com/artist/815146-Tereza-Kesovija</ref> Ne concert a ɛtɔ so nan wɔ Olympia Concert Hall a wɔhunuu wɔ mfeɛ mpem mmienu ne nson mu (2007). Na ɛyɛ ne nsrahwɛ bio a ɛso wɔ [[France]].
Ɔno recorded ne Croatian album ''Zaustavi vrijeme'' (''Stop the Time''). Na ɛyɛ ne album a ɛtɔ so mmiɛnsa a enyaa dwa Croatia. Mfeɛ 2008 akyi no ɔsraa [[Slovenia]], Macedonia, ne Boisan ne Herzegovina. Wɔ afe mpem mmienu ne du (2010) mu no, ɔtoo mfeɛ aduonum ho pono wɔ adwaso ɔde concert "Još se srce umorilo nije" wɔ [[Zagreb|Zagreb's]] Lisinski Concert Hall na adiiɛ. Ne first post-war concert nhyiamu wɔ [[Serbia]] no wɔtae n'akyi ara yie, faa nsɛmtwerɛfoɔ bɛboro ahanu (200). Wɔ 2011, ɔyɛɛ sɛ ɔbɛba [[Serbia]] ne Montenegro bio. Ɔyɛɛ adɔyɛ bebree, nea ɛka ho bi ne, UNESCO's gala concerts. Records dummienu (12) a ɔde baa abɔten maa Columbia Records ka ne nnwom dodoɔ ho, ne bɛyɛ LPs aduasa (30), singles aduoson (70) ne CDs dummienu (12) ma labels afoforo.
== Nnwom dodoɔ ==
* ''La Chanson de Lara'' (EMI, 1967)
* ''C´est ma chanson'' (EMI, 1969)
* ''Tereza'' (Jugoton, 1971)
* ''Tereza & Julio Iglesias Live in Bulgaria'' (Balkanton, 1973)
* ''Tereza'' (PGP RTB, 1974)
* ''Tereza & Miro Ungar'' (Amiga, 1974)
* ''Nježne strune mandoline'' (Jugoton, 1975)
* ''Stare ljubavi" (Jugoton, 1976)''
* ''Tereza'' (Jugoton, 1978)
* ''Što je ostalo od ljubavi'' (Jugoton, 1978)
* ''Poljubi me'' (Jugoton, 1979)
* ''Moja splitska ljeta 1'' (Jugoton, 1980)
* ''Sanjam'' (PGP RTB, 1981)
* ''Tereza'' (Jugoton, 1981)
* ''Sinoć, kad sklopih oči'' (ZKP RTLJ, 1982)
* ''Ja sam pjesma'' (PGP RTB, 1982)
* ''Prijatelji stari gdje ste'' (Jugoton, 1982)
* ''Na kušinu'' (PGP RTB, 1983)
* ''Spomenar'' (PGP RTB, 1983)
* ''Ponovni susret'' (PGP RTB, 1984)
* ''Koncert v Cankarjevem domu'' (RTVLj, 1984)
* ''Pronađi put'' (Jugoton, 1985)
* ''Bokelji i Tereza'' (PGP RTB, 1985)
* ''Molim te, ostani'' (Jugoton, 1986)
* ''Moja posljednja i prva'' ljubavi (Jugoton, 1987)
* ''Moja splitska ljeta 2'' (Jugoton, 1988)
* ''Live `a l'Olympia'' (Jugoton, 1988)
* ''Nezaboravne melodije'' (Orfej RTZ, 1989)
* ''Ljubav je moj grijeh'' (Croatia Records, 1990)
* ''To sam ja'' (Tutico/Croatia Records, 1995)
* ''Gold Mix Tereza'' (Melody, 1995)
* ''Kad jednog dana prisjetim se svega'' (Croatia Records, 1997)
* ''Gdje ima srca tu sam i ja'' (Croatia Records, 1999)
* ''Samo malo intime'' (Croatia Records, 1999)
* ''Spomenar'' (compilation) (Taped Pictures, 2000)
* ''Ja sam pjesma'' (compilation) (Taped Pictures, 2001)
* ''Kronologija'' (Perfect Music/Croatia Records, 2002)
* ''S druge strane sna'' (live with Michel Legrand) (Croatia Records, 2003)
* ''Mojih 45 skalina'' (Croatia Records) (2005)
* ''Platinum collection'' (Croatia Records) (2007)
* ''Zaustavi vrijeme'' (Dallas Records)(2007)
* ''Live à l´Olympia'' (Dallas Records) (2008)
* ''Ja sam pjesma'' (PGP RTS) (2009)
* ''Najljepše ljubavne pjesme, Love Collection'' (Croatia Records, 2012)
* ''Parkovi, Tereza Kesovija pjeva Alfija Kabilja'' (Croatia Records, 2013)
* ''La chanson de Lara'' – EP (1966/Parlophone/Warner Music France, 2014)
* ''Grand prix Eurovision 1966'' – EP (1966/Parlophone/Warner Music France, 2014)
* ''Oči duše'' (Dallas Records, 2016)
== Beaeɛ a menyaa mmoa firiiɛ ==
[[Category:Krowehyia]]
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
mb1q743zv7llwv22tzk8iwxz8jemi6o
Radojka Šverko
0
3920
200894
200559
2026-10-29T03:13:32Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200894
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox person
|image=
RdojkaSverko2011.jpg
|alt=
|caption=
|birth_name=
|birth_date= 9, April 1948
|birth_place= Pazin PR Croatia, FPR Yugoslavia
|nationality=
|education=
|occupation= Nnwomtoni • Nnwomtwɛrefoɔ
|years_active= 1967- present
|awards=
|employer=
|known=
|parents=
}}
'''Radojka Šverko''' (wɔwoo no [[Oforisuo]] bosome da a ɛtɔ so nkron wɔ afe apem ahankron ne aduanan nnwɔtwe.) yε odwomtoni baa a ɔfiri Croatian,ɔsane twerɛ nnwom. Sverko yɛ obi a ɔtaa gye abasobɔdeɛ wɔ nwom [[afahyɛ]] pii mu, ɛnkyɛ bia ɔgyee bi wɔ split afahyɛ wɔ(mfeɛ mpem mmienu ne num [2005]) mu no a ɔde ne nnwom Licem u lice (lit. "Face to Face") gyeeɛ.
Ɔde albɔm pii aba abɔnten, mmaakommaako ne EPs a ɛdi Croatian ne Yugoslav nkrataa mu.<ref>"Radojka Šverko". Discogs.com. Retrieved 29 March 2012.</ref>Ɔsane yɛ sinitwani ka ho, a ɔpui wɔ sini beberee mu. Wɔ [[Ɔgyefuo|ɔgyefoɔ]] bosome nom wɔ mfeɛ mpem mmienu ne du num mu no, ɔtoo dwom wɔ berɛ a ɔrehyɛ Croatian manpanin Kolinda Grabar-Kitarovic animuonyam.<ref>"400 LJUDI SLUŠALO DOLENČIĆA Pogledajte kako je prošla generalna proba Kolindine inauguracije". Jutarnji list. Retrieved 14 February 2015.</ref>
== Abrabɔ ahyɛaseɛ ==
Radojka Sverko (a edin a nnipa dodoɔ no ara de frɛ no ne Radoyka) ɔyɛ Croatian nwotofoɔ a agye din no mu bi. ɔhyɛɛ ne nwom dwumadie yi ase wɔ afe apem ahankron aduosia nson (1967) mu, na mmom wiase nyinaa bɛhunuu no sane nso tee ne nka wɔ afe apem ahankron aduosia nkron (1969) mu berɛ a ɔgyee abasobɔdeɛ sɛ "the most outstanding performance" wɔ nwomtoɔ afahyɛ bi a ɛkɔɔ so wɔ Puerto de la Cruz (Canary Islands).<ref name=":0">{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.reverbnation.com/radojka%C5%A0verko |access-date=2022-02-12 |archive-date=2022-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220212070514/https://www.reverbnation.com/radojka%C5%A0verko |url-status=dead }}</ref>
Ɛfiri hɔ nom reba no, Radojka Sverko asi akan wɔ nwomtoɔ dwumadie pii mu ne nwomtoɔ afahyɛ beberee ase wɔ wiase afaana nyinaa ([[Tokyo]], Curacao, Puerto Rico, [[Madrid]], Athens, etc.)<ref>http://www.womarts.eu/ambassadors/radojka-sverko/</ref> na wagye abasobɔdeɛ ahodoɔ beberee. ɔsane nso to dwom wɔ Croatia dwomtoɔ afahyɛ beberee no ase.<ref name=":1">https://www.discogs.com/artist/1052958-Radojka-%C5%A0verko</ref>
Ɔrehyɛ ne nwomtoɔ no ase no, ɔne philharmonic and symphonic orchestras ka bɔɔmu too dwom ahodoɔ pii wɔ mmea mmea ahodoɔ beberee a agyegye din yie. (Sydney Opera House, Palais de Sport in Paris, Olympic Stadium in Athens, etc.).<ref name=":1" />
== Nwomtoɔ dwumadie ahodoɔ ==
Radojka Sverko sane nso di dwumadie sononko wɔ Croatian rock operas ne musicals Karolina Rijecka, Gubec-beg, Gricka vjestica mu yie. Asɛm titirew baako koraa a ɛyɛ obiara animsɛm ne sɛ Zagreb „Komedija“ yɛɛ wɔn production a ɛdi kan a wɔfrɛɛ no Les Miserables berɛ a wɔyɛɛ Paris deɛ no wie no ara, wɔ afe apem ahankron ne aduowɔtwe mmienu (1982) mu no, mfie beberee mpo koraa ansa na New York ne London ɛde wɔn musical no reba. wɔ Croatian nwomtoɔ dwumadie mu no deɛ, Radojka Sverko di ne dwuma sɛ Fantine.<ref name=":0" />
Ɔsane nso dii dwuma kakra wɔ sini a Rajko Grlic ɛtwae mu, Bravo Maestro (alongside Rade Serbedzija), a wɔbɛyii no wɔ Cannes Film afahyɛ ase wɔ afe apem ahankron aduoson nwɔtwe (1978) mu.
Wato nnwom ahodoɔ, ɛfiri chansons de kɔsi jazz, ɛfiri blues de kɔsi rock, ɛfiri classical music kɔsi musicals, yie na ɛma no da mu sononko firi afoforɔ a wɔto dwom wɔ Croatian adwomtofoɔ nyinaa mu.<ref name=":0" />
== Beaɛ a menyaa mmoa firiiɛ. ==
[[Category:Krowehyia]]
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
cprlj172htyvajllu3j53yzlxlfsohq
Elhaida Dani
0
4044
200905
29530
2026-10-29T03:20:34Z
K7yz3
22268
200905
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:20150515 ESC 2015 Elhaida Dani 7934.jpg|thumb|Elhaida Dani]]
'''Elhaida Dani''' (17.02.1993, Shkodër, Albania - ...) yε odwomtoni ɛwɔ [[Albania]].
[[Category:Albania]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
bfxfa2i4tv5407yp4ng0322l9oh0euf
Juliana Pasha
0
4045
200907
29649
2026-10-29T03:22:00Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200907
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Juliana Pasha.jpg|thumb|Juliana Pasha]]
'''Juliana Pasha''' (20.05.1980 - ...) yε odwomtoni ɛwɔ [[Albania]] man mu.
[[Category:Albania]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
204dxftym1z3yrvs9cuhhww7er3ijff
Vanessa Paradis
0
4190
200909
30105
2026-10-29T03:22:55Z
K7yz3
22268
200909
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Vanessa Paradis Cannes 2016.jpg|thumb|Vanessa Paradis]]
'''Vanessa Paradis''' (22.12.1972 - ...) yε odwomtoni, [[France]].
{{DEFAULTSORT:Paradis, Vanessa}}
[[Category:Frεnkye]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
ouf26vqieyoprnf61nr38z2f68c655a
Pik-Sen Lim
0
4210
200908
30109
2026-10-29T03:22:29Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200908
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Pik-Sen Lim''' (15.09.1944 - ...) yε odwomtoni, [[United Kingdom]].
[[Category:United Kingdom]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
o6xzxx99tvu3jh52p2rg7a741ud6evc
Nina Kraljić
0
4214
200912
30093
2026-10-29T03:24:45Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200912
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Nina Kraljić performing.jpg|thumb|Nina Kraljić]]
'''Nina Kraljić''' (04.03.1992 - ...) yε odwomtoni, [[Krowehyia]].
[[Category:Krowehyia]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
f814bupjp70i572vgd0cplgn2dikost
Emilija Kokić
0
4218
200902
29531
2026-10-29T03:19:09Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200902
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Emilija Kokić.jpg|thumb|Emilija Kokić]]
'''Emilija Kokić''' (10.05.1968, Zadar, Krowehyia - ...) yε odwomtoni ɛwɔ [[Krowehyia]] man mu
[[Category:Krowehyia]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
octcw3hvfuv9t8tq5uzi9xnb1mcpc4w
Jake Zyrus
0
4249
200910
190403
2026-10-29T03:23:38Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200910
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Charice 06-19-16.jpg|thumb|Jake Zyrus (2016)]]
[[File:CharicePempengco00.jpg|thumb|Jake Zyrus (2010)]]
'''Jake Zyrus''' (10.05.1992 - ...) yε odwomtoni, [[USA]].
[[Category:USA]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
p1yddmp2jfn8cgud6ip2e99xnoi5acv
Bleona Qereti
0
4291
200898
29419
2026-10-29T03:16:54Z
K7yz3
22268
200898
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
[[File:Bleona Qereti mirror.jpg|thumb|Bleon Qereti]]
'''Bleona Qereti''' (14.05.1979 - ...) yε odwomtoni wɔ [[Albania]].
[[Category:Albania]]
{{Stub}}
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
pb70j5eetwspkuc0r2p7qdb12lq0kzy
Anna Netrebko
0
4307
200899
29494
2026-10-29T03:17:26Z
K7yz3
22268
200899
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
[[File:Anna Netrebko - Romy 2013 b.jpg|thumb|Anna Netrebko]]
'''Anna Netrebko''' (18.09.1971) yε odwomtoni.
[[Category:Russia]]
[[Category:Austria]]
{{Stub}}
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
l4gj2scq0q56fqxo2ze8stbpswy93hd
Natalia Oreiro
0
4518
200906
29881
2026-10-29T03:21:31Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200906
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Databox}}
'''Natalia Oreiro''' (19.05.1977 - ...) yε odwomtoni.
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
osusqw1iiohi50vv9wgk8i0tmwwfast
Obaapa Christy
0
11592
200926
156400
2026-10-29T03:44:59Z
K7yz3
22268
200926
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = Obaapa Christy
| birth_place = [[Kumasi]], Ghana
| genre = [[Gospel music|Gospel]]
| occupation = Singer
}}
'''Obaapa Christy''' (woo ''Christiana Twene'' ) kan no '''Christiana Love''' yɛ [[Gaana|Ghana]] Asɛmpa nnwontoni. ''Meti Ase'' odwontofo a wagye din no nyaa ''Gospel Artist of the Year'' ne ''Song of the Year'' Awards wɔ afe 2007 mu wɔ [[Ghana Nnwom Abasobɔde|Ghana Music Awards]] no mu . Wɔ afe 2008 mu no, [[John Kufuor]] maa no Ɔman anuonyam .
[[Category:Ghana ndwomtofoɔ]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
ixt7cn1j2wh4affw9x50yjz65j1q155
Rafael Orozco Maestre
0
14182
200900
169063
2026-10-29T03:18:04Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200900
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Rafael José Orozco Maestre''' (24.3.1954) yε odwomtoni a na ɔwɔ [[Colombia]] man mu.<ref>[https://www.elvallenato.com/artista_biografia/69/Rafael%20Orozco.htm ''Rafael Orozco Biografía''] (Spanisl)</ref>
== Nhwehwɛmu ==
{{reflist}}
[[Nkyekyεmu:Colombia]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
frsyw6qegbclkghi8pwuzo0l4s9g2io
Efe Grace
0
14410
200919
177377
2026-10-29T03:36:22Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200919
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
'''Efe Grace''' yɛ Ghana odwontoni ne nnwom kyerɛwni. Ɔyɛ asɛmpa nnwontoni. Wɔyii Efe Grace sɛ ɔmmɛgye Gospel Artist of the Year abasobɔdeɛ wɔ afe 2021 Vodafone Ghana Music Awards mu .
== Mfitiase asetra ne nhomasua ==
Efe Grace fi Agogo a ɛwɔ Ashanti Mantam mu, Ghana. Grace yɛ Ghana asɛmpa somfo, Rev. Mensah Bonsu na ɔkyerɛwee. Ɔyɛ mmofra baasa mu panyin. Ɔkɔɔ Yaa Asantewaa Mmabaa Sukuu na ɔwiee wɔ afe 2006 mu. Ɔtoaa ne nwomasua so wɔ Christian Service University College a ɔwiee sukuu wɔ afe 2011 mu a ɔnyaa Bachelor of Business Administration wɔ Sikakorabea ne Sikasɛm mu.
== Nnwom adwuma ==
Grace fii ase too dwom bere a na ɔyɛ ɔbabun, na ɔde ne ho hyɛɛ mu som sɛ n’agya nnwontofo a ɔboa no. Awiei koraa no ɔbɛyɛɛ ɔsom kannifo wɔ n’asɔre mu bere a na ɔsan nso som sɛ jazz nnwontofo wɔ ahɔhodan, adidibea ne nsadan ahorow mu wɔ Kumasi. Ɔsan nso yɛɛ nnwontofo a [[Becca|ɔboa Becca]] ne [[Kwabena Kwabena]] .
Grace fii ase sɛ odwontofo a ɔboa Sonnie Badu ne Ohemaa Mercy . Ɔyii ne debut single adi wɔ October 2018 mu a wɔato din " ''Yehowa ne M'abankese'' " a na ɛyɛ ne papa dwom a ɛwɔ asɛmti korɔ no ara no refix. Oyii King of Glory nnwom foforo adi. Wɔ afe 2020 mu no, ɔnyaa ne Vodafone Ghana Music Award nomination a ɛdi kan wɔ female Vocalist abasobɔdeɛ mu.
Wɔsan nso yii Efe Grace sɛ Ɔbea a Ɔreba a Ɔsen Biara wɔ Afe no mu ne Mmea a Ɔbɔ Nnwom a Ɔsen Biara wɔ 2021 3Music Awards .
Ɔnyaa din mmienu sɛ Gospel Artist of the Year ne Best Female Vocal Performance of the Year wɔ ne dwom ''Lord Have your way'' wɔ 2021 Vodafone Ghana Music Awards no mu. Akyiri yi Abiana na onyaa Female Vocal Performance abasobɔde no . Wɔ September 2021 mu no, ɔyii ne nnwom a ɛtɔ so nnan ne deɛ ɛtɔ so mmienu a wɔato din Overflow ne Sounds of Heaven adi.
Wɔ afe 2022 mu no, Efe Grace san nyaa din mprɛnsa sɛ Gospel Act of the Year, Best Female Vocal Performance wɔ ne dwom Overflow ne Performer of the Year wɔ ne dwumadi wɔ 2021 3Music Women’s Brunch Performance.
== Agorudi ahorow a ɛda nsow ==
Efi bere a ofii ne solo adwuma ase no, wabɔ nnwom wɔ Ghana Music Awards a ɔne Ohemaa Mercy ne Joe Mettle bɔɔ nnwom. Anidaso Kɔnsɛt ne Ignite Virtual Kɔnsɛt. Ɔsan nso yɛɛ nnwom wɔ 2021 3Music Women's Brunch.
== Discography ho nsɛm ==
==== Wɔn a wonni ahokafo ====
* ''Yehowa ne M'abankese'' (2019)
* ''Anuonyam Hene (2019)''
* ''Awurade Nya wo kwan'' (2020) .
* ''Nneɛma a ɛboro so (2021) .''
* ''Ɔsoro Nnyigyei (2021)''
== Nsɛm a wɔde gyinaa so ==
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
onfsrth3zcvuz1ytfipmn14di04kpv0
Helen Yawson
0
14466
200917
177411
2026-10-29T03:34:34Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200917
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
'''Helen Yawson''' ( née '''Obadagbonyi''', wɔwoo no 3 July 1967) yɛ nnɛyi asɛmpa odwontoni, nnwom kyerɛwfo ne ɔsɔfo a ɔte Ghana.
== Ankorankoro asetra ==
Wɔwoo Helen Yawson wɔ London wɔ afe 1967 mu. Bere a odii mfe anum no, ɔkɔɔ [[Lagos na ɛwɔ hɔ|Lagos]], Nigeria, na ɔsan kɔɔ London bere a na wadi mfe 19. Na sɛnea otumi to nnwom no daa adi fi ne mmofraase denam ahotoso a tumi wom na ɛyɛ awosu a ɔwɔ wɔ saa beae yi mu no so.
Bere a ɔsan kɔɔ London wɔ 1986 mu akyi bere tiaa bi no, ɔde ne ho kɔbɔɔ aberante Matthew Ashimolowo ’s Kristofo som adwuma a ɔyɛɛ asɛnnennen a ɛne sɛ ‘ɔbɛyɛ Onyankopɔn aniberesɛm’ no ho biribi. Wɔ 1988 mu no, mfiase no Helen kɔkaa Kingsway Foursquare Asɔre Nnwontofo Kuw no ho; afei wɔ 1989 mu no, ɔde ne ho bɔɔ Asɔre Nnwontofo Kuw no sɛ Odwontofo panyin. Mfeɛ 7 a ɛdi hɔ no, ne kwan a tumi wom na ɛde ɔyareɛ ba no dii kuw a na ɛrenya nkɔsoɔ no anim wɔ ayeyi ne ɔsom kwan so agodie mu wɔ nsrahwɛ pii mu wɔ Nigeria ne Canada, ne UK nyinaa.
Esiane sɛ Yawson tee nka sɛ ɔrebua ɔfrɛ a wɔde kɔma nyamesom frɛ, nti, otu kɔɔ [[Nkran|Accra, Ghana]] wɔ afe 2002 mu baabi a Matthew Ashimolowo hyehyɛɛ no sɛ Ɔsɔfo Ɔsɔfo wɔ afe koro no ara mu. Helen asom fi bere a ɔbaa Ghana sɛ The Head of the Music and Creative Division na mprempren ɔyɛ KICC Winning Women Ministries no panyin. Helen Yawson aware Andrew Yawson, na awarefo no wɔ mmabea baanu.
== Nnwom adwuma ==
Helen a ɔbaa hɔ ne ne mmoa a ɔde mae wɔ nnwontofo kuw ne nnwom som adwuma mu wɔ Kingsway International Christian Center, (KICC) no bae wɔ bere titiriw bi mu bere a na asɔre no reyɛ nhyiam a ɛrenya nkɔso ntɛmntɛm sen biara wɔ UK nyinaa no. Wɔ ne Pastor ne ne kyerɛkyerɛfo, Matthew Ashimolowo som adwuma ase no, nnipa ɔhaha pii a wonnye nni bɛhuu Kristo. Wɔ afe 1997 mu no, wɔtrɛw Helen talente mu kɔɔ akyiri bere a ɔbɛyɛɛ Nnwom Ntamgyinafo wɔ KICC North London satellite asɔredan mu, ɔkyerɛɛ nnwontofo ne nnwontofo kuw bi a wɔwɔ nimdeɛ awotwe kwan, na ɔboaa ma wɔhyehyɛɛ KICC Mass Choir atitiriw 100 a wɔyɛ den no.
Saa bere yi mu no, Helen nso kyerɛw na ɔkyeree ne nnwom nhoma a edi kan, ‘Blessed and Highly Favoured’, a woyii no adi wɔ January 1999 mu. Saa album yi maa Helen nnwom som adwuma a ɛhyɛ nkuran ne nea wɔasra no ho ahwehwɛde kɔɔ soro wɔ UK nyinaa. Wɔ mfe abien a edii hɔ no mu no, wɔmaa onni adagyew sɛ ɔbɛkɔ kɔnsɛt ne nhyiam ahorow pii ase wɔ United Kingdom ho. Afe biako akyi no, wɔmaa no dibea sɛ Nnwontofo Kuw no sohwɛfo. Ɔyii ne album a ɛtɔ so mmienu, 'Forever Grateful' wɔ afe 2001. Wɔ August 2012 mu no, oyii ne nnwom nhoma a wayɛ mprempren, My God and I.
Efi bere a ɔbaa Ghana no, wayɛ nhyehyɛe na wahwɛ nnwom ne nne ho nhyiam, ɔsom ne asetra kwan ho nhyiam ahorow pii. Ɔsan nso de ne ho hyɛɛ kɔnsɛt ne ɔsom nhyiam ahorow pii mu wɔ Ghana mmeae ahorow ne Asɔre ahorow ne Kristofo Ahyehyɛde ahorow. Wɔ afe 2006 mu no, ɔyii ne single album 'Anyday' adi. Ɔsan nso ayɛ Voicemania, adwumakuw bi a wɔahyɛ bɔ sɛ wɔbɛtete nnwontofo a wɔn ho akokwaw na wɔwɔ ahotoso ne akasafo nso ma wɔadi mu wɔ wɔn adwuma mu na wɔatumi abɔ nnwom wɔ mpɔtam hɔ ne amanaman ntam nhyiam ase. Ɔnam saa asɛnka agua yi so yɛ afe afe Ɔsom Owura Adesua ne The Voice Academy ho nhyehyɛe.
== Nneɛma a wɔatumi ayɛ ==
* Wɔ afe 1988 mu no, ɔde ne ho kɔbɔɔ Kingsway Four-Square Band and Singers
* Ɔbɛyɛɛ [[Kingsway Amanaman Ntam Kristofo Asoɛe]] (KICC) Nnwontofo Kuw no muni.
* Wɔyɛɛ nnwom wɔ Nigeria ne Canada ne Pastor [[Mateo Ashimolowo na ɔkyerɛwee|Matthew Ashimolowo]] sɛ Ayeyi ne Ɔsom kuw no fa.
* Led vocally on the KICC Choir Albums – 1992 "Fa me Free", 1993 "Wo ne Me Biribiara" ne 1995 "Anigye". Helen kyerɛw nnwom maa album abiɛsa no mu abien – "Onyankopɔn wɔ hɔ bere nyinaa" – Set Me Free ne "Merennyaw Wo Da" – Woyɛ Me Biribiara.
* 1997 Helen bɛyɛɛ Nnwom Ntamgyinafo wɔ KICC Tottenham, North London, satellite asɔredan mu.
* Wɔ afe 1997 ne 1998 ntam no, ofii ase kyerɛw ne nnwom a ɔno nkutoo ne nnwom a edi kan a ɔno nkutoo na ɔkyeree. Wɔ Ɔpɛpɔn 1999 mu no oyii ' Blessed and Highly Favoured' adi.
* Wɔpaw no sɛ Nnwontofo Kuw Panyin maa KICC Mass Choir wɔ January 2000 mu
* Wɔ afe 2001 mu no, ɔyii ne album a ɛtɔ so mmienu ‘Forever Grateful’ adi.
* Helen yɛ Artiste a ɔboaa Mary Mary wɔ Ɔhemmaa Ahosɛpɛw Nnwom, KICC London (2002) .
* Afe 2002 mu no, ɔbɛyɛɛ nnwom kwankyerɛfo wɔ KICC Ghana
* Helen ne asɛmpa adwumfo afoforo a wɔagye wɔn atom, te sɛ Alvin Slaughter, Jessy Dixon, Ron Kenoly, Andrea Crouch ne Daniel Winans akyɛ asɛnka agua no so.
* Wabɔ nnwom wɔ nhyiamu ahodoɔ, kɔnsɛt ne afahyɛ ahodoɔ mu wɔ Ghana ne UK, a Cross Rhythms Roots and Branches Festival ‘One Voice’ a wɔyɛ wɔ [[Dudley Abankɛse no|Dudley Castle]] (UK), The International Gathering of Champions Conference (UK), afe afe 24hr Praise ka ho ne Ɔsom Nnwom (Ghana), Gye Ɔsom Nnwom (Benin) ne afoforo pii.
* Wɔ afe 2006 mu no, oyii ne Single Album, Anyday adi
* Wɔ afe 2012 mu no, oyii Worship album bi adi, My God and I
* Wɔ afe 2012 mu no, ɔsan nso hyɛɛ ne kɔnsɛt a edi kan Helen Yawson Live in Concert ase, na ɛde DVD a wɔkyeree no tee bae
* Wɔ afe 2014 mu no, ɔyii Hymns album bi adi, JUST HYMNS
* Wɔ afe 2015 mu no, ɔyii ne nwoma a ɛdi kan a ɛfa, ''More Than A Song'' adi
== Nsɛm a wɔde gyinaa so ==
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
ajn58bsmdgpmjbwbp0shmd6ox7manzt
Sista Afia
0
14533
200924
158867
2026-10-29T03:42:05Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200924
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
'''Francisca Gawugah''' (wɔwoo no 7th January 1993) a wonim no sɛ stage din '''Sista Afia''', yɛ Ghana odwontofo ne nnwom kyerɛwfo a ofi Accra. Ɔnyaa agyedeɛ wɔ ne nnwom "Jeje" a ɔyii no adi akyi, a dancehall artist [[Shatta Wale]] ne Afezi Perry ka ho.
== Mfiase asetra ne adwuma ==
Sista Afia yɛ Afro-pop nnwontofo, na ɔyɛ Ghana Ɔsɔfopɔn Nicholas Duncan-Williams wɔfase . Onyinii wɔ [[Nkran|Accra]] ne [[Kumase|Kumasi]] . Ɔkɔɔ Reverend John Teye Memorial Institute ansa na ɔretu akɔ UK akɔ akyiri wɔ ayarehwɛ mu.
Sista Afia san baa Ghana wɔ afe 2015 mu sɛ ɔrebɛhyɛ ne nnwom adwuma ase. Ɔgyee nhyɛsoɔ firii nnwontofoɔ [[Bisa Kdei]] hɔ na ɔyɛɛ adwuma boom wɔ dwom ' ''Kro Kro No'.''
== Akyinnyegye ahorow ==
Sista Afia ne rapfo Freda Rhymz dii honam fam aseresɛm bere a wɔde nnwom a ɛyɛ dɛ dii agoru akyi.
=== Nnwom ahorow ===
{| class="wikitable"
!Afe
!Atiti asɛm
!Nea ɔyɛe
!Album a ɛwɔ hɔ
!Ref
|-
|2015 mu
|''Kro Kro No'' a ɔyɛ [[Bisa Kdei]] ho asɛm
|
|
|
|-
| rowspan="4" |2016 mu
|''So Woasiesie Wo Ho''
|
|Ɔhemmaa Salomo
|
|-
|''Yiwani'' a ɔne [[Kofi Kinata|Kofi Kinaata]] ka ho
|
|
|
|-
|''Kofi''
|
|
|
|-
|''Jeje'' a ɔne [[Shatta Wale]] ka ho
|
|Ɔhemmaa Salomo
|
|-
| rowspan="3" |2017 mu
|''Bokoorr'' a ɛfa [[Medikal]] ho
|
|Ɔhemmaa Salomo
|
|-
|''Twam U''
|
|
|
|-
|Obi Abarimaa
|
|
|
|-
|2018 mu
|Kum Ɔhemmaa
|
|Ɔhemmaa Salomo
|
|-
|2019 mu
|"Conner Conner" a Kelvynboy ka ho
|[[Ivan Beatz na ɔkyerɛwee]]
|
|
|-
|2019 mu
|"Wim tebea" a ɛfa [[Medikal]] ne Quamina MP ho
|
|Xbillz Ebenezer na ɔkyerɛwee
|
|}
{| class="wikitable"
|2020 mu
|"Krataa" a ɛfa [[Victor A. D., na ɔkyerɛwee|Victor AD]] ho
|
|Xbillz Ebenezer na ɔkyerɛwee
|
|-
| rowspan="2" |2021 mu
|Sisi (Abubu) .
|
|N/A
|
|-
|Sista Afia & Kuami Eugene - Ɔde ne nsa kyerɛɛ ne so
|Ivan Beatz na ɔkyerɛwee
|
|
|}
== Abasobɔde ne nnipa a wɔde wɔn din ma ==
{| class="wikitable"
!Afe
!Dwumadie
!Ɛboɔ
!Nea ogye / Adwuma a wɔayi no
|-
| rowspan="3" |2021 mu
| rowspan="3" |Vodafone Ghana Nnwom Abasobɔde
|Highlife Artiste a Ɔsen Biara
| rowspan="1" |Ɔno ankasa
|-
|Amanaman Ntam Nkɔmmɔbɔ a Ɛyɛ Afe No
|Krataa ft Victor A.D
|-
|Highlife Dwom a Ɛsen Biara wɔ Afe no Mu
|Afahyɛ ft Fameye
|-
|2019 mu
|3Nnwom Abasobɔde
|Ɔbea a ɔyɛ ɔbea a ɔsen biara wɔ afe no mu
|Ɔno ankasa
|-
| rowspan="2" |2020 mu
| rowspan="2" |Ghana Nnwom Abasobɔde
|Hip-asetra dwom a ɛsen biara wɔ Afe no mu
|Wiem bɔberɛ
|-
|Asetra mu Dwom a Ɛsen Biara wɔ Afe no mu
|Ntwea so Ntwea so
|-
|2019 mu
|3Nnwom Abasobɔde
|Ɔbea a ɔyɛ ɔbea a ɔsen biara wɔ afe no mu
| rowspan="2" |Ɔno ankasa
|-
|2018 mu
|3Nnwom Abasobɔde
|Ɔbea adeyɛ a ɛsen biara wɔ afe no mu
|}
== Video ho mfonini ==
{| class="wikitable"
!Afe
!Atiti asɛm
!Kwankyerɛfoɔ
|-
|2019 mu
|Conner Conner ft [[Kelvyn Boy na ɔkyerɛwee|Kelvynboy na ɔyɛɛ saa]]
|Xbillz Ebenezer na ɔkyerɛwee
|-
|2018 mu
|Sista Afia & [[Sarkodie (ndwomtoni)|Sarkodie]] studio nhyiamu
|
|-
|2018 mu
|Ɔkannifo Atta
|Steve Gyamfi na ɔkyerɛwee
|-
|2018 mu
|Sista Afia yɛ ne dwumadi wɔ Despite ne Special akwahosan ho guasodeyɛ 2018
|Satiango na ɔkyerɛwee
|-
|2018 mu
|Kum Ɔhemmaa
|Eddie Kumako na ɔkyerɛwee
|-
|2017 mu
|Twam U
|Yaw Wim Fam
|-
|2017 mu
|[[Medikal|Bokoo]] ft Aduruyɛfoɔ
|Ɔheneba Dovlo
|-
|2017 mu
|''Jeje'' <small>a Ɔyɛ [[Shatta Wale|Shatta Wale ho asɛm]]</small>
|Yaw Wim Fam
|-
|2016 mu
|Yiwani ft [[Kofi Kinata]]
|Ɔheneba Dovlo
|-
|2016 mu
|So Woasiesie Wo Ho
|Ɔheneba Dovlo
|-
|2015 mu
|Kro Kro No ft [[Bisa Kdei]]
|Ɔheneba Dovlo
|-
|2019 mu
|Wim tebea Ft [[Medikal]] & [[Quamina MP a ɔyɛ ɔmanpanyin|Quamina MP]]
|Xbillz Ebenezer na ɔkyerɛwee
|-
|2020 mu
|Krataa Ft [[Victor A. D., na ɔkyerɛwee]]
|Xbillz Ebenezer na ɔkyerɛwee
|-
|2020 mu
|Sika ft Kweku Flick
|Nestville Sini a Wɔde Yɛ Sini
|}
== Nsɛm a wɔde gyinaa so ==
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
dqs2ejt74rvsfvg4rfts368wxsksini
Tinchy Stryder
0
14593
200918
184847
2026-10-29T03:35:16Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200918
wikitext
text/x-wiki
'''Kwasi Esono Danquah III''' ( /ˈ k w eɪ s i. Ɔde ne nsa kyerɛɛ ne so, na ɔde ne nsa kyerɛɛ ne so bio d æ ŋ ˈ k w ɑː / KWAY -hwɛ dang- KWAH ; wɔwoo no 14 Ɔpɛpɔn 1986), a wɔde agoprama so din '''Tinchy Stryder''', ɔyɛ Ghana- Britani rapfo, odwontofo, nnwom kyerɛwfo, adwumayɛfo ne sikakorafo.
Stryder ayi solo studio album abiɛsa adi, ''Star in the Hood'' (2007), ''Catch 22'' (2009), ne ''Third Strike'' (2010). Stryder adwumayɛ mu nnwuma bi ne ntadeɛ kwan Star in the Hood, Cloud 9 X Goji headphone ne audio mfiri ahodoɔ a wɔne Goji Electronics ayɛ adwuma abom.
== Mfitiase asetra ne nhomasua ==
Wɔwoo Stryder Kwasi Danquah wɔ [[Nkran|Accra]], [[Gaana|Ghana]] wɔ afe 1986.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=S07rnffsZi4C&q=%22Kwasi+Danquah%22+born+Accra%2C&pg=PP36|title=Tulisa|first=Sean|last=Smith|date=21 June 2012|publisher=Simon and Schuster|isbn=9781847378736|via=Google Books|access-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826215306/https://books.google.ie/books?id=S07rnffsZi4C&pg=PP36&dq=%22Kwasi+Danquah%22+born+Accra,&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiIkuHtoYvdAhUJJsAKHaAaAf4Q6AEIKTAA#v=onepage&q=%22Kwasi+Danquah%22+born+Accra,&f=false|archive-date=26 August 2018|url-status=live}}</ref>
== Nnwom adwuma ==
Stryder nnwom a wɔakyere agu hama so no fi 1998. Ɔpuee wɔ afe 2000 mu wɔ adwowtwafoɔ radio so a ɔne Dizzee Rascal ne Wiley, na ɔkaa grime collective ne record production team Ruff Sqwad ho firi afe 2001. Ne din a wɔde frɛ no Tinchy Stryder no fi video so agodie ''Strider'' ne abodin a wɔde maa no "Tinchy": ne tenten wɔ 5 anammɔn 3 wɔ (1.60 m).
Wɔ afe 2002 mu no, Wiley na ɔhyehyɛɛ grime kuw Roll Deep, na na Stryder ne Dizzee Rascal ka ho. Na wɔreyɛ nnwom a efi kar dan mu . Bere tiaa bi no, na wonni din mpo mma no. Edin "grime" no ne nea ɛbataa ho. Bere a ɔne Roll Deep reyɛ nnwom no, Stryder too nnwom bi a "U Were Always" ka ho wɔ afe 2002 mu, a woyii no adi mfe bi akyi wɔ Roll Deep nnwom nhoma a wɔaboaboa ano ''Street Anthems'' mu wɔ afe 2009 mu. Ɔsan nso yɛɛ ne dwumadi wɔ Roll Deep 2004 mixtape, ''Creeper Vol. 2'' .
==== 2006–08: ''Nsoromma a ɛwɔ Hood mu'' ====
Stryder album a edi kan, ''Star in the Hood'', no, woyii no adi wɔ 13 Ɔbɛnem 2007 wɔ Takeover . Album no woo nnwom titire mmienu, "Breakaway", a woyii no adi wɔ 9 April 2007 ne " Something About Your Smile ", a woyii no adi wɔ 6 August 2007. Bonus track " Mainstream Money " nso wɔyii no adi sɛ asase ase nnwom wɔ November 2007.
Wɔ afe 2008 mu no, Stryder yii ne debut extended play, ''Cloud 9 The EP'', a woyii no adi wɔ 31 March, nso wɔ Takeover. Eyi akyi no, ɔne grime record producer Maniac yɛɛ biako wɔ album no mu, ''Tinchy Stryder vs.'' ''Maniac'', a woyii no adi wɔ 24 Ɔbɛnem 2008. Single baako pɛ na wɔyii no adi wɔ album no mu, "Rollin", a wɔyii no adi wɔ October 2008. Saa dwom yi nso kaa ne 2009 solo studio album a ɛtɔ so mmienu, ''Catch 22'', sɛ, Deluxe 2-Disc Edition no fa, na ɔne Amerikafoɔ nnwontofoɔ kuo Gang Gang Dance bɛyɛ adwuma abom wɔ wɔn album ''Saint Dymphna'' a wɔyii no adi wɔ Ɔkɔtɔberɛ 2008 mu.
==== 2008–2010: ''Nkyeremu 22'' ====
Stryder ne [[Ngyiresi|Engiresini]] a ɔyɛ nnwom a wɔbɔ ne nnwom kyerɛwfo Fraser T Smith fii ase yɛɛ biako . Sɛnea Smith kyerɛ wɔ nsɛm a wobisabisaa HitQuarters, "Kwasi nni beats ne cool sounding production a ɛho nhia, nanso misusuw sɛ na ɔpɛ sɛ ɔbɔ mmɔden na ɔpae mu kɔ mainstream no mu, na na mewɔ osuahu bi wɔ asase ase twa kɔɔ mainstream mu a ɔne adwumfo te sɛ Craig David ."
Single " Stryderman ", wɔyii no adi wɔ 20 Ɔpɛpɔn 2008. Ɛyɛ nnwom a edi kan a wogye fii ''Catch 22'' mu . Nnwom a ɛtɔ so mmienu, " Take Me Back ", wɔyii no adi wɔ 19 Ɔbɛnem 2009. Ne nnwom a ɛtɔ so mmiɛnsa, a ɔne Engiresifoɔ hip-hop nnwontofoɔ kuo N-Dubz yɛɛ adwuma boom a wɔtoo din " Number 1 ," duu ne soro 6 wɔ European Hot 100 Singles ne nea ɛtɔ so 1 wɔ UK & Ireland na ɛbɛyɛɛ single a ɛdi kan a ɛwɔ asɛmti "Number 1" sɛ ɛbɛkɔ soro wɔ #1 wɔ ɔman biara mu. Ne nnwom a ɛtɔ so nnan a ɛfiri ''Catch 22'', " Never Leave You ", no, wɔyii no adi wɔ 3 Ɔbɛnem 2009 a album no dii akyire wɔ 17 Ɔbɛnem 2009. "Never Leave You" no duu nea ɛto so 5 wɔ European Hot 100 Singles mu wɔ dapɛn a woyii no adi no mu. Catch 22 dii kan wɔ nea ɛto so 11 wɔ Europa Nnwom 100 a Ɛsen Biara no mu . Single a ɛtɔ so anum ne deɛ ɛtwa toɔ a ɛfiri ''Catch 22'' ne " You're Not Alone ," a wɔyii no adi wɔ November 2009 mu na ɛyɛ Olive dwom a ɛwɔ din korɔ no ara no nhwɛsoɔ.
Wɔ Ɔpɛpɔn 2010 mu no, Stryder asɛmti no kyinkyin ne mprɛnsa so, ɔtoo nsa frɛɛ Engiresini odwontofo Example ne rapfo JME sɛ ne nnwontofo a wɔboa no. Nsrahwɛ no yɛ Stryder akwantuo a ɛtɔ so mmienu a wɔtɔn wieeɛ wɔ berɛ a ɔkɔɔ akwantuo mu wɔ afe 2009 mu na ɛboaa ma wɔmaa Nhwɛsoɔ din kɔɔ soro.<ref>[http://news.bbc.co.uk/local/norfolk/hi/people_and_places/arts_and_culture/newsid_8503000/8503851.stm In pictures: Tinchy Stryder plays the LCR at Norwich UEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625062209/http://news.bbc.co.uk/local/norfolk/hi/people_and_places/arts_and_culture/newsid_8503000/8503851.stm|date=25 June 2012}} BBC Norfolk.</ref> Stryder buee ano wɔ pyramid asɛnka agua so wɔ England Glastonbury Afahyɛ, Kwasida, 27 June 2010. Ɔsan nso bɔɔ nnwom wɔ O2 Arena wɔ England, maa Transformation Trust awoda a edi kan a ɔne The Saturdays .
== Adwumayɛ mu nnwuma ne endorsements ==
Wɔ September 2006 mu no, Stryder yɛɛ ntadeɛ ahyɛnsodeɛ ''Star in the Hood'', a wɔde ne din hunu "Star In The Hood" too so. Wɔ June 2010 mu no, ɔde Takeover Entertainment Limited, ne anigyede tumi akɛse Roc Nation LLC ne Live Nation yɛɛ biako, na ɔyɛɛ Takeover Roc Nation . Nkɔmmɔdie no baa awieeɛ wɔ afe 2013 mu nanso ɔda so ara bɛn Roc Nation.
Wɔ December 2008 mu no, Stryder hyehyɛɛ n’ankasa wiase nyinaa nhoma tintim adwumakuw, ''Takeover/Cloud 9'' denam adwuma a ɔne EMI division EMI Music Publishing yɛɛ biako so.
Wɔ 8 Ɔbɛnem 2011 no, Honda ’s moto fa no faa Stryder maa wɔn Europa nyinaa ɔsatu no. Ɔsatu a Stryder ka ho no, [[Facebook|Facebook, Inc.]], ne tie-up ne fashion brand GAS boaa sɛnea ɛbɛyɛ a wɔbɛpia Vision 50, Honda 50cc entry level scooter. Wɔde Vision 50 no too gua wɔ 8 Ɔbɛnem 2011 wɔ EICMA (Milan Motorcycle Show) wɔ [[Milano|Milan]], [[Italy]] kaa sakre ahodoɔ foforɔ nsia ho.
== Ankorankoro asetra ==
Stryder daa no adi wɔ Ɔpɛpɔn 2010 mu sɛ ɔpɛ sɛ ɔyɛ bɔɔlbɔfoɔ sɛ aberanteɛ. Stryder yɛ obi a ɔde nan benkum bɔ bɔɔl a ɔtumi bɔ sɛ ɔbɔfoɔ anaa ɔbɔfoɔ a ɔtɔ so mmienu, na ɔde ne din kɔhyɛɛ Wimbledon FC adesua mu firi afe 2000 kɔsi afe 2003 ne mmabun kuo a ɛwɔ Leyton Orient FC firi afe 2003 kɔsi afe 2006. Stryder wɔ ɔbabea, Arabella, ne n’ayeforokunu Amba Miller. Wɔ May 2021 mu no, wɔwoo ɔbabarima.
==== Adɔe adwuma ====
Dwoda 4 Ɔbɛnem 2010 Stryder kɔɔ O2 Shepherd’s Bush Empire wɔ England, maa Alicia Keys ’ adɔeɛ kuo ''Keep a Child Alive'' adɔeɛ bɔɔl ne aguadidan, ne ahɔhoɔ titire foforɔ. Wɔde sika a wonya fii aguadidan a wɔtɔn wɔ dwumadi no mu no nyinaa maa ''Keep a Child Alive'' (KCA). Stryder de sika a onya fi Goji Electronics mu no ma adɔe akuw.
== Hwɛ nso ==
* [[Tinchy Stryder video a ɔyɛe no]]
* [[Abasobɔde ne din a wɔde too gua a Kwasi Danquah III nsa aka no din]]
* [[Tinchy Stryder nnwom a wɔabɔ no din]]
* [[Tinchy Stryder nnwom a wɔahyehyɛ]]
* [[Adwumfo a woduu nea edi kan wɔ UK Singles Chart mu no din]]
== Nsɛm a wɔde gyinaa so ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
6r2tr3n1ge2z6r4lalhm6adjos3bi1a
Beyoncé
0
14638
200913
159751
2026-10-29T03:25:16Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200913
wikitext
text/x-wiki
[[File:Beyonce - The Formation World Tour, at Wembley Stadium in London, England.jpg|thumb|Beyoncé, [[London]]]]
'''Beyoncé''' (''Beyoncé Giselle Knowles'' ) (04.09.1981) yε odwomtoni a ofi [[Amerika]] man mu.
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
r038lh0scunm4wjgjauupwfclttevgq
Brenda Fassie
0
15522
200921
200680
2026-10-29T03:39:41Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200921
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| image =
| image_size =
| caption = Angus Taylor's life-size [[bronze sculpture]] of Brenda Fassie outside Bassline, a [[music venue]] in [[Johannesburg]]. [[The Sunday Times (South Africa)|''The Sunday Times'']] commissioned the tribute, which was installed in March 2006.
| birth_name = Brenda Nokuzola Fassie
| alias = MaBrrri
Brenda
| birth_date = {{birth date|df=yes|1964|11|3}}
| birth_place = [[Langa, South Africa]]
| death_date = {{death date and age|df=yes|2004|5|9|1964|11|3}}
| death_place = [[Johannesburg]], South Africa
| genre = [[Afropop music|Afro-pop]]
| occupation = {{hlist|Singer-songwriter|dancer|activist}}
| years_active = 1981–2004
| label = [[CCP Records]]
| associated_acts = [[Brenda ne the Big Dudes]]
| website =
}}
'''Brenda Nokuzola Fassie'''<ref name="sahistory.org.za">http://www.sahistory.org.za/people/brenda-nokuzola-fassie</ref> (3 Ɔbɛnem 1964 – 9 Ɔbɛnem 2004)<ref name=":3">https://www.allmusic.com/artist/p21870</ref> yɛ [[South Africa]]ni odwontofoɔ, nnwom kyerɛwfoɔ, asawfoɔ ne ɔdeyɛfo.<ref name=":4">{{Citation |title=Archive copy |url=http://articles.chicagotribune.com/1990-11-29/features/9004080965_1_nelson-mandela-south-africa-conditions-for-black-people |access-date=2023-05-26 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028034525/http://articles.chicagotribune.com/1990-11-29/features/9004080965_1_nelson-mandela-south-africa-conditions-for-black-people |url-status=dead }}</ref> N'akyidifoɔ de ɔdɔ frɛ no '''MaBrrr''', wɔsan frɛ no "Afrika Pop Hemmaa", "[[Madonna]] of The Townships" anaasɛ [[:en:Honorific nicknames in popular music#F|The Black Madonna]] kɛkɛ.<ref name=":4" /> N'akokoduru a ɔyɛe wɔ agoprama so no nyaa din sɛ "'''abufuw'''";<ref name=":1">{{Citation |title=Archive copy |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1000782,00.html |access-date=2023-05-26 |archive-date=2013-12-10 |archive-url=https://archive.today/20131210130726/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1000782,00.html |url-status=dead }}</ref> anwonwasɛm ne sɛ, ne Xhosa din, Nokuzola, kyerɛ "kommyɛ", "kommyɛ", anaa "asomdwoe".
== Asetra mu nsɛm ==
Wɔwoo '''Brenda Nokuzola Fassie''' wɔ [[Langa, South Africa|Langa, Cape Town]] wɔ 3 Ɔbɛnem 1964, na ɔyɛ mmofra baakron mu akumaa.<ref name=":3" /><ref name=":0">http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3700309.stm</ref> Wɔde Amerikani odwontofo '''[[Brenda Lee]]''' din too ne din.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Ne papa wui bere a na wadi mfe abien pɛ; ɛnam ne maame a ɔyɛ piano sankubɔfo mmoa so no, ankyɛ na ofii ase nyaa sika denam nnwom a ɔto maa nsrahwɛfo no so.
Fassie nyinii wɔ nnwontofo fie, na na ne maame yɛ piano sankubɔfo na ne mpena nso yɛ sankubɔfo.<ref name=":0" /><ref>https://www.independent.co.uk/news/obituaries/brenda-fassie-549906.html</ref> Bere a na ɔyɛ abofra no, ɔdaa awosu mu nimdeɛ a ɔwɔ wɔ nnwom ne nnwom a wɔbɔ mu adi. Fassie nkɔsoɔ no baeɛ wɔ 1980 mfeɛ no awieeɛ mu berɛ a ɔde ne ho kɔbɔɔ [[Afro-pop]] kuw a wɔfrɛ wɔn Brenda and the Big Dudes no. Wɔboom yii nnwom nhoma ahorow pii a edii yiye adi, na Fassie asɛnka agua so a na ɛyɛ nwonwa ne ne nne a ɛyɛ nnam no maa ɔbɛyɛɛ nsoromma ntɛm ara.<ref name=":2" />
Bere a odii mfe 16 wɔ afe 1981 mu no, '''Hendrick "Koloi" Lebona''' bɛsraa no. Ne saa nti, ofii Cape Town kɔɔ [[Soweto]], [[Johannesburg]], kɔhwehwɛɛ n’ahonyade sɛ odwontofo. Fassie dii kan kɔkaa nnwontofo kuw [[Joy Music Group|Joy]] ho (ɔhyɛɛ emufo no mu biako a na ɔwɔ awo akwamma mu)<ref name="sahistory.org.za"/> na akyiri yi ɔbɛyɛɛ odwontofo panyin maa kurow bi mu nnwom kuw bi a wɔfrɛ no [[Brenda ne the Big Dudes]].<ref name=":3" /> Ɔwoo ɔbabarima, Bongani, wɔ 1985 mu a ne yɔnko Big Dudes nnwontofo bi na ɔwoo no. Ɔwaree Nhlanhla Mbambo wɔ afe 1989 mu, nanso wɔn baanu no gyaee aware wɔ afe 1991. Bɛyɛ saa bere yi na [[cocaine]] de ne ho hyɛɛ mu na n’adwuma huu amane esiane eyi nti.<ref>https://web.archive.org/web/20140512220359/http://www.women24.com/Wellness/WomensHealth/The-life-of-Brenda-Fassie-20040518</ref><ref>https://www.theguardian.com/news/2004/may/11/guardianobituaries.southafrica</ref>
Esiane sɛ na Fassie nya adwene a ɛda adi pefee na ɔtaa kɔsra [[Johannesburg]] nkurow a wodi hia no mu, ne nnwom a ɛfa asetra wɔ nkurow no mu ho nti, nkurɔfo ani gyee ho kɛse. Ɔsan nso de ne nnwom dii dwuma de sɔre tiaa [[nnipa mu nyiyim nniso a ɛwɔ South Africa]] no.<ref>https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/pech.12203</ref> Wɔ afe 1989 mu no, oyii dwom "[[Black President]]" adi sɛ ayɛyɛde maa [[Nelson Mandela]], amammuisɛm mu deduani na akyiri yi ɔyɛɛ South Africa Abibifo ɔmampanyin a odi kan. Wɔ saa afe yi a mu no, Fassie fii ase yɛɛ adwuma a ɔno nkutoo na ɔyɛe na oyii ne nnwom nhoma a edi kan a wɔato din "[[Weekend Special]]", a ɛbɛyɛɛ nnwom a agye din kɛse wɔ South Africa. Album no daa ne pop, disko, ne Afrikafo amammerɛ nnwom a wɔde adi afra soronko adi, na ne nkonimdi no na ɛmaa Fassie nyaa din a ɛyɛ nwonwa no mfiase.<ref name=":4" /> Ɔdii akyi de nnwom nhoma ahodoɔ pii a ɛdi mu, a "Too Late for Mama" (1990) ne "[[Memeza]]" (1997) ka ho, a ɛmaa ne gyinabea yɛɛ den sɛ adwumfo a wɔagye din na wɔwɔ nkɛntɛnsoɔ paa wɔ South Africa no mu baako.<ref name=":2">[https://content.time.com/time/arts/article/0,8599,2044674,00.htm https://content.time.com/time/arts/article/0,8599,2044674,00.html]</ref>
Wonim Fassie yiye wɔ ne nnwom "[[Weekend Special]]" ne "Too Late for Mama" ho, Time nsɛmma nhoma frɛɛ no "The Madonna of the Townships" wɔ 2001 mu na n'adwuma huu amane esiane eyi nti.<ref name=":1" />
Wɔ 1995 mu no, wohuu no wɔ ahɔhodan bi mu a na ne dɔfo bea, Poppie Sihlahla, a na ɛda adi sɛ ɔnom boro so awu no amu.<ref name=":0" /> Fassie yɛɛ ahosiesie na ɔmaa n’adwuma san kɔɔ ne kwan so.<ref name=":0" /> Nanso, na ɔda so ara wɔ nnubɔne ho haw, na ɔsan kɔɔ ayaresabea ahorow a wɔhwɛ nnubɔne so bɛyɛ mpɛn 30 wɔ n’asetra mu.<ref name=":0" /> Efi 1996 rekɔ no oyii ne nnwom nhoma ahorow pii adi, a nea ɛka ho ne Now Is the Time, Memeza (1997), ne Nomakanjani?. Ne nnwom nhoma dodow no ara bɛyɛɛ nea wɔtɔn platinum pii wɔ South Africa; [[Memeza]] yɛ album a wɔtɔn sen biara wɔ South Africa wɔ 1998 mu.<ref name=":0" />
=== Ankorankoro Ɔhaw Ahorow ===
Nanso, na Fassie ankasa asetra nyɛ nea nsɛnnennen biara nni mu. Na [[cocaine]] da so ara yɛ Fassie asetra fa bere a n’adamfo paa ne ne dɔfo wui bere a ɔnom nsa anadwo mũ nyinaa akyi no. Wɔkyerɛ sɛ awerɛhosɛm no na ɛhyɛɛ Fassie ma ofii ne dawurubɔ mu na ɔkɔɔ studio hɔ kɔkyeree ne watershed album "[[Memeza]]."<ref name=":2" />
Ɔko tiaa nnubɔnenom, na ɛkaa n’adwuma ne n’ankasa abusuabɔ. Wɔ saa apereperedi ahorow yi nyinaa akyi no, ɔkɔɔ so bɔɔ nnwom na ɔkɔɔ so yɛɛ obi a wɔdɔ no wɔ South Africa nnwom mu.<ref name=":2" />
== Ngye to mu ==
Fassie nyaa [[South Africa Nnwom Abasobɔde]] anum: Ɔbea Adwumfo ne Dwom a Ɔsen Biara wɔ Afe no mu wɔ 1999 mu, Dwom a wɔtɔn sen biara a wɔayi no adi wɔ Mfe Du no mu ne Dwom a Ɛsen Biara wɔ Mfe Du no mu wɔ 2004, ne Nkwa Nna mu Nkɔso Abasobɔde wɔ afe 2005. Ɔsan nso nyaa [[Kora Awards|Kora Abasobɔde]] abiɛsa: Ɔbea Mfoniniyɛfo a Ɔhyɛ Bɔ Sen Biara wɔ Afrika ne Ɔbea Mfoniniyɛfo a Ɔsen Biara wɔ Afrika wɔ 1996 mu, ne Asɛnni Baguafo Abasobɔde Titiriw wɔ afe 2001. Wɔtoo aba paw no sɛ ɔto so 17 wɔ [[Great South Africans|South Africafo akɛse 100 a Wɔsen biara]] no mu.
Ne babarima Bongani "Bongz" Fassie too "I'm So Sorry", dwom a wɔde hyiraa ne maame so, wɔ 2005 [[Academy Award]]-winning sini [[Tsotsi]] no nnyigyei mu. Wɔ March 2006 mu no, wɔde Fassie [[Bronze sculpture|kɔbere ohoni]] a ne kɛse te sɛ onipa a mfoniniyɛfo Angus Taylor yɛe sii Bassline, [[Music venue|nnwom beae]] bi a ɛwɔ Johannesburg akyi.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://newtown.co.za/heritage/art |access-date=2023-05-26 |archive-date=2023-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517224323/http://newtown.co.za/heritage/art |url-status=dead }}</ref>
== Ne Wuo ==
Wɔ 26 April 2004 anɔpa no, Fassie hwee ase wɔ ne fie wɔ [[Buccleuch, Gauteng]], na wɔde no kɔɔ ayaresabea bi wɔ [[Sunninghill]].<ref name=":3" /> Mfiase no wɔka kyerɛɛ nsɛm ho amanneɛbɔfo sɛ ne koma ayɛ basaa, nanso akyiri yi wɔbɔɔ amanneɛ sɛ ɔde ne ho kɔhyɛɛ komayare a ayamtu ntua de bae mu.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/1438157/south-africas-brenda-fassie-dies-aged-39 |access-date=2023-05-26 |archive-date=2015-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916121233/http://www.billboard.com/biz/articles/news/1438157/south-africas-brenda-fassie-dies-aged-39 |url-status=dead}}</ref>
Amanneɛbɔ a wɔde mae wɔ ne wu akyi no daa no adi sɛ Fassie nom cocaine boro so anadwo a ɔhwee ase no, na eyi na ɛde ne coma bae. Ogyaee home na n’amemene sɛee esiane mframa pa a onni nti. [[Nelson Mandela]], [[Winnie Mandela]], ne [[Thabo Mbeki]] kɔsraa Fassie wɔ ayaresabea hɔ, na ne tebea no yɛ kratafa a edi kan amanneɛbɔ wɔ [[South Africa]] nkrataa mu.<ref name=":0" /><ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3699055.stm</ref> Owui bere a na wadi mfe 39 wɔ May 9, 2004 wɔ ayaresabea, a wannya n’adwene bio, bere a wodum mfiri a ɔde boa ne nkwa no akyi. Sɛnea South Africa Sunday Times ne ne nnwom adwumakuw no mpanyimfo kyerɛ no, owu akyi amanneɛbɔ no nso kyerɛe sɛ ɔwɔ [[HIV]]. Ne panyin, Peter Snyman, pow amanneɛbɔ no fa yi. Na n’abusua, a ne hokafo a ɔne no atena akyɛ ka ho, wɔ ne nkyɛn bere a owui no.
Fassie agyapade sɛ South Africa nnwom ho agyiraehyɛde no da so ara wɔ hɔ, na ne mmoa a ɔde ma adwuma no kɔ so kanyan nnwontofo a wɔpɛ sɛ wɔbɔ nnwom no. Brenda Fassie nne soronko, asɛnka agua so a ɔde ne ho hyɛ mu a ɛyɛ nwonwa, ne ɔkwan a ɔfa so bɔ nnwom a onsuro no agyaw agyiraehyɛde a wontumi mpopa wɔ South Africa nnwom mu. Wɔbɛkae nkɛntɛnso a onyae sɛ odwontofo ne amammerɛ mu agyiraehyɛde no wɔ awo ntoatoaso a ɛbɛba no mu.
== Discography ho nsɛm ==
Fassie kyerɛwtohɔ dodow no ara, [[CCP Records]] a ɛyɛ [[EMI]] na ɛde mae.<ref name=":2" />
==== Yɛne BIG Dudesfo no: ====
* · 1983: [[Weekend Special]]
* · 1984: Cool Spot (EP)
* · 1984: Let's Stick Together
* · 1984: Someone To Love (Maxi)
* · 1985: Higher and Higher
* · 1985: Touch Somebody (EP)
* · 1986: No No Seño
==== Solo album ahorow: ====
* 1987: Brenda
* 1987: [[Ag Shame Lovey]]
* 1988: Umuntu Ngumuntu Ngabantu
* 1989: Too Late for Mama
* 1990: [[Black President]]
* 1991: I Am Not a Bad Girl
* 1992: [[Yo Baby]]
* 1993: [[Mama]]
* 1994: Abantu Bayakhuluma
* 1995: Umuntu Uyashintsha
* 1996: [[Now Is the Time]]
* 1997: Paparazzi
* 1998: [[Memeza]]
* 1999: [[Nomakanjani]]
* 2000: Thola Amadlozi
* 2001: [[Myekeleni]]
* 2002: [[Mina Nawe]]: Ngohlala Ngi Nje
* 2003: [[Mali (album)|Mali]]
* 2004: Gimme Some Volume
* 2004: Greatest Hits: [[The Queen of African Pop (1964–2004]])
Fassie nso boaa [[Mandoza]] nnwom nhoma Tornado (2002), Miriam Makeba nnwom nhoma Sangoma (1988), ne Harry Belafonte nnwom nhoma a ɛko tia nnipa mu nyiyim a wɔfrɛ no Paradise in Gazankulu (1988). Ɔtoo dwom wɔ nnwom nnwom abien a wɔde nnwom a ɛyɛ dɛ maa [[Yizo Yizo]] (wɔyii abien no nyinaa adi wɔ afe 2004 mu).
==See also==
* [[South Africa]]
* [[Afro-pop]]
* [[Anti-apartheid music]]
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Fassie, Brenda}}
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
lxgdrde796fy6a0t7jub3nukhl9dmuu
Madonna
0
15531
200914
180436
2026-10-29T03:26:38Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200914
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Madonna|image=Madonna Rebel Heart Tour 2015 - Stockholm (23051472299) (cropped).jpg|caption=Madonna performing on her [[Rebel Heart Tour]] in 2015|alt=Madonna standing in front of a microphone|birth_name=Madonna Louise Ciccone|birth_date={{Birth date and age|1958|8|16}}|birth_place=[[Bay City, Michigan]], U.S.|spouse={{Plainlist|
* {{marriage|[[Sean Penn]]|1985|1989|end=divorced}}
* {{marriage|[[Guy Ritchie]]|2000|2008|end=divorced}}
}}|partner=Carlos Leon (1995–1997)|children=6|organization={{hlist|[[Ray of Light Foundation]]|[[Raising Malawi]]}}|occupation={{hlist|Singer-songwriter|actress|dancer|record producer|director|author|businesswoman}}|years_active=1979–present|works={{flatlist|
* [[Madonna albums discography|Albums]]
* [[List of songs recorded by Madonna|songs]]
** [[Madonna singles discography|singles]]
** [[List of unreleased songs recorded by Madonna|unreleased]]
* [[Madonna videography|videos]]
* [[List of Madonna concerts|concerts]]
* [[Madonna filmography|films]]
* [[Madonna bibliography|books]]
* [[Madonna fashion brands|fashion brands]]
}}|awards=[[List of awards and nominations received by Madonna|Full list]]|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| origin = New York City, U.S.
| genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[electronica]]|[[Dance music|dance]]}}
| instruments = {{hlist|Vocals|guitar}}<!--- If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument--->
| label = {{hlist|[[Sire Records|Sire]]|[[Warner Records|Warner]]|[[Maverick (company)|Maverick]]|[[Interscope Records|Interscope]]}}<!--Listed in chronological order -->
| past_member_of = {{hlist|[[Breakfast Club (band)|Breakfast Club]]|Emmy}}
}}|relatives=[[Christopher Ciccone]] (brother)|website={{URL|madonna.com}}|signature=Madonna's signature.svg}}
'''Madonna Louise Ciccone'''[a] (/tʃɪˈkoʊni/; Italia kasa: [tʃikˈkoːne]; wɔwoo no Ɔpɛpɔn 16, 1958) yɛ Amerikani odwontofo, nnwom kyerɛwfo, ne odiyifo. Wɔato Madonna din sɛ "Pop Hemmaa", na wɔagye no atom kɛse wɔ sɛnea ɔsan yɛ nneɛma foforo na ɔyɛ nneɛma pii wɔ nnwom a wɔyɛ, nnwom kyerɛw, ne nea wɔde aniwa hu mu. Wapia adwinni ho nkyerɛkyerɛmu ahye wɔ nnwom atitiriw mu, bere a ɔkɔ so kura n’adwuma no fa biara so tumi no. N’adwuma ahorow a ɛde asetra, amammuisɛm, nna, ne nyamesom ho nsɛm ka ho no ama akyinnyegye ne akasatiafo akamfo nyinaa.<ref name="web.archive.org">https://web.archive.org/web/20101207061754/https://labri.org/england/resources/05052008/JM01_Madonna.pdf</ref> Amammerɛ mu nipa a wagye din wɔ afeha a ɛtɔ so aduonu ne 21 mu, Madonna da so ara yɛ "nnɛyi bere yi mu nnipa a wɔakyerɛw wɔn din yiye" no mu biako,<ref name="web.archive.org"/> a nhomanimfo nhwehwɛmu ne nhoma ahorow pii a wɔayɛ wɔ ne ho, ne adesua mu mini.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
bb2k01hs7mxaxs8v3fmbn2ywsdgp8ec
Brenda Lee
0
15534
200925
167114
2026-10-29T03:42:38Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200925
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=Brenda Lee|image=Brenda Lee.png|caption=Lee in 1965|birth_name=Brenda Mae Tarpley|birth_date={{birth date and age|1944|12|11}}|birth_place=[[Atlanta]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]], US|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1944|12|11}} -->|death_place=|occupation=Singer|years_active=1951–present|spouse={{Marriage|Ronnie Shacklett|April 24, 1963}}|children=2|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| genre = {{hlist|[[Rock and roll]]|[[Pop music|pop]]|[[rockabilly]]|[[Country music|country]]|[[Gospel music|gospel]]}}
| associated_acts = {{hlist|[[Connie Francis]]|[[Skeeter Davis]]|[[Ricky Nelson]]|[[Lesley Gore]]|[[Red Foley]]|[[Muruga Booker]]|[[Loretta Lynn]]|[[Patsy Cline]]}}
| label = {{hlist|[[Decca Records|Decca]]|[[MCA Records|MCA]]|[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]|[[Telstar Records|Telstar]]}}
}}}}
'''Brenda Mae Tarpley''' (wɔwoo no December 11, 1944), a wɔfrɛ no '''Brenda Lee''', yɛ Amerikani odwontofo. Ɔbɔ rockabilly, pop ne country nnwom, na ɔwɔ U.S. nnwom a agye din 47 wɔ 1960 mfe no mu na ɔto so anan wɔ saa mfe du no mu, na Elvis Presley, Beatles ne Ray Charles nkutoo na wɔboroo no. <ref name="Rockabilly">https://web.archive.org/web/20160304095809/http://www.rockabillyhall.com/BrendaLee1.html</ref> Wonim no wɔ ne 1960 nnwom a ɛyɛ dɛ " I'm Sorry " ne 1958 " Rockin' Around the Christmas Tree ", a abɛyɛ Buronya gyinapɛn.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
n3kgogev2s9b1kt9obgausu69zvb2a4
Zenzile Miriam Makeba
0
15580
200915
187872
2026-10-29T03:32:25Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200915
wikitext
text/x-wiki
[[File:Miriam makeba 01.jpg|thumb]]
'''Zenzile Miriam Makeba ('''4 Oforisuo 1932 – 9 Ɔbɛnem 2008), a wɔtoo no din Mama Africa, yɛ South Africani odwontofoɔ, nnwom kyerɛwfoɔ, odiyifoɔ, ne ɔmanfoɔ hokwan ho ɔkannifoɔ. Esiane sɛ na ɔne nnwom ahorow a Afropop, jazz, ne wiase nnwom ka ho wɔ abusuabɔ nti, na ɔkamfo nnipa mu nyiyim ne aborɔfo kakraa bi nniso wɔ South Africa.
Wɔwoo Makeba wɔ Johannesburg maa Swazi ne Xhosa awofoɔ, na ɔfirii aseɛ too dwom wɔ adwumayɛ mu wɔ 1950 mfeɛ no mu. Onyaa dwumadi tiawa bi wɔ sini a ɛko tia nnipa mu nyiyim a wɔfrɛ no Come Back, Africa, a ɛmaa amanaman ntam adwene baa ne so no mu. Wɔ New York Kuropɔn mu no, ohyiaa Harry Belafonte, na ɔkyeree ne nnwom nhoma a edi kan a ɔno nkutoo yɛe wɔ 1960 mu.
Makeba adwuma no nyaa nkɔsoɔ wɔ U.S. na ɔnyaa Grammy Award for Best Folk Recording. Odii adanse tiaa South Africa aban no na ɔde ne ho hyɛɛ ɔmanfo hokwan ahorow ho kuw no mu. Ɔwaree Stokely Carmichael na ɔhweree mmoa wɔ Amerikafo aborɔfo mu. Bere a wogyaee nnipa mu nyiyim wɔ 1990 mu akyi no, ɔsan kɔɔ South Africa na ɔkɔɔ so kyeree nnwom na ɔbɔɔ nnwom. Wohuu no sɛ Afrika nipadua ne ɔkwan a wɔfa so yɛ nneɛma ho agyiraehyɛde wɔ South Africa ne Atɔe Fam nyinaa. Bere a Nelson Mandela wui no, ɔkae sɛ ne nnwom no kanyan anidaso a tumi wom.
== Mfitiase mfe ==
=== Mmofraberem ne abusua ===
Wɔwoo Zenzile Miriam Makeba wɔ afe 1932 mu wɔ Prospect, Johannesburg. Na ne papa Caswell Makeba yɛ ɔkyerɛkyerɛfo na na ne maame Christina Makeba yɛ ofie adwumayɛfo. Miriam nanabea taa ka "uzenzile" kyerɛ ne maame bere a na ne ho retɔ no, na ɛno na ɛkanyan no ma ɔtoo ne babea din "Zenzile". Bere a Miriam dii nnafua dunwɔtwe no, wɔkyeree ne maame de no too afiase asram asia esiane sɛ ɔtɔn umqombothi nti. Ne papa wuo akyi no, Miriam tu kɔɔ ne maame nanabea fie wɔ Riverside Township a ɛwɔ Pretoria akyi.
Ɔka Afrika nnwontofo a wodii kan gyee wɔn tom wɔ wiase nyinaa no ho na ɔmaa wiase nnwom ne Afropop nnwom ahorow gyee din. Ɔbɛyɛɛ obi a ɔsɔre tia nnipa mu nyiyim ho sɛnkyerɛnne, titiriw bere a wotwaa hokwan a ɔwɔ sɛ ɔsan ba no mu akyi.
Wɔwoo Zenzile Miriam Makeba wɔ afe 1932 mu wɔ Prospect, Johannesburg. Na ne papa Caswell Makeba yɛ ɔkyerɛkyerɛfo na na ne maame Christina Makeba yɛ ofie adwumayɛfo. Miriam nanabea taa ka "uzenzile" kyerɛ ne maame bere a na ne ho retɔ no, na ɛno na ɛkanyan no ma ɔtoo ne babea din "Zenzile". Bere a Miriam dii nnafua dunwɔtwe no, wɔkyeree ne maame de no too afiase asram asia esiane sɛ ɔtɔn umqombothi nti. Ne papa wuo akyi no, Miriam tu kɔɔ ne maame nanabea fie wɔ Riverside Township a ɛwɔ Pretoria akyi.
Na Makeba yɛ odwontofo a ne ho akokwaw a n’abusua nnwom ho anigye nyaa no so nkɛntɛnso. Ogyaee sukuu kɔhwɛɛ n’abusua na ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔhwɛfo a ɔte ne nkyɛn ne obi a ɔhoro nneɛma maa adwumayɛfo a wofi amannɔne. Ne maame fii ase yɛɛ sangoma na ne papa nso bɛyɛɛ amammerɛ mu ɔyaresafo. Makeba waree James Kubay wɔ afe 1949 mu na ɔwoo ne ba koro pɛ, Sibongile "Bongi" Makeba, wɔ afe 1950. Wɔhunuu sɛ ɔwɔ nufu mu kokoram na wɔtwaa no awotwaa no.
Bere a odii nnafua dunwɔtwe no, wɔkyeree ne maame de no too afiase asram asia esiane sɛ ɔtɔn umqombothi nti. Ne papa wuo akyi no, abusua no tu kɔɔ ne maame nanabea fie wɔ Riverside Township a ɛwɔ Pretoria akyi. Wobuu Makeba sɛ Afrika nipadua ne ɔkwan a wɔfa so yɛ nneɛma ho agyiraehyɛde wɔ South Africa ne Atɔe Fam nyinaa. Ne wuo no, Nelson Mandela kaa sɛ ne nnwom no kanyan anidasoɔ a tumi wom wɔ yɛn nyinaa mu.
=== Adwuma a ɔyɛe mfiase ===
Makeba fii ne nnwom adwuma a ɛyɛ adwumaden ase wɔ Cuba Anuanom, Manhattan Anuanom, ne Skylarks kuw no mu. Ɔkyeree ne nnwom a edi kan a ɛyɛ dɛ, "Lakutshn, Ilanga", wɔ afe 1953 mu na onyaa din wɔ ɔman no mu. Wɔ 1956 mu no, ɔde ne ho kɔbɔɔ Skylarks kuw no, na ɔtoo dwom a wɔde jazz ne South Africafo amammerɛ nnwom afrafra. Wɔ afe 1955 mu no, ohyiaa Nelson Mandela na ɔkyeree "Lovely Lies", a ɛbɛyɛɛ South Africa nnwom a edi kan a ɛkɔɔ United States Billboard Top 100. Wɔ afe 1957 mu no, wɔde ne ho too Drum nsɛmma nhoma no anim.
Wɔ 1959 mu no, Makeba too dwom sɛ ɔbea titiriw wɔ King Kong mu na ɔyɛɛ ahɔho bere tiaa bi wɔ Come Back, Africa, sini a ɛko tia nnipa mu nyiyim mu. Wohuu ne ba a ɔbae no sɛ ɛyɛ abibifo a wofi aman horow so ho sɛnkyerɛnne na ɛne abibifo a wɔyɛ adwuma wɔ abusuabɔ esiane sɛ na nkɔmmɔbɔ no wɔ Zulu kasa mu nti.
Makeba dwumadi wɔ Come Back, Africa mu no maa ogyee no toom wɔ aman horow so na otutuu kwan kɔɔ London ne New York kɔyɛɛ ne dwumadi. Ohyiaa Harry Belafonte na ɔyɛɛ ne solo nnwom a edi kan a ɔkyeree agu hama so, a "Pata Pata" ne "Qongqothwane" ka ho. Ɔwaree Sonny Pillay na otu kɔɔ New York, na ɔyɛɛ ne nnwom a edi kan wɔ U.S. nnwom mu wɔ The Steve Allen Show na ɔbɔɔ nnwom wɔ Village Vanguard. Onyaa sikasɛm mu ahobammɔ a enni mu na ɔyɛɛ adwuma sɛ nkokoaa hwɛfo bere bi.
== Nnommumfa mu ==
=== United States ===
Nkɔso a ɛbae
Makeba san kɔɔ South Africa wɔ Sharpeville okunkɛse no akyi wɔ 1960 mu, faako a wokunkum n’abusua mufo baanu no. Ɔtee nka sɛ ɛyɛ n’asɛyɛde sɛ ɔboa na ɔbɛyɛɛ obi a ɔkasa tia nnipa mu nyiyim ne aban a aborɔfo kakraa bi na wɔyɛ no pefee.
Miriam Makeba ne RCA Victor yɛɛ apam sɛ wɔbɛkyere nnwom agu hama so wɔ afe 1960 mu na oyii ne studio album a edi kan, Miriam Makeba adi. Album no mu bi ne ne nnwom a agye din sen biara no mu biako, "Qongqothwane". Time nsɛmma nhoma frɛɛ no "nnwom ho nimdeɛ foforo a ɛyɛ anigye sen biara" na Newsweek de ne nne totoo Ella Fitzgerald ne Frank Sinatra ho. Wɔyii no fii RCA Victor mu bere tiaa bi, nanso wɔsan de ne nsa hyɛɛ ase wɔ ɛno akyi bere tiaa bi. Makeba ne Belafonte too dwom wɔ Kennedy awodadi apontow ase wɔ 1962 mu.
Wɔ afe 1964 mu no, Miriam Makeba yii ne nnwom nhoma a ɛto so abien, The World of Miriam Makeba, a ɛkɔɔ soro wɔ nea ɛto so aduɔwɔtwe asia wɔ Billboard 200. Na ne nnwom no yɛ nea ɛfa mmusuakuw ahorow ho wɔ U.S., na onyaa fekuw wɔ Afrikafo afoforo a wɔatu wɔn nnommum ne atubrafo mu wɔ New York no. Na ɔka abibifo anigyedefo, wɔn a wɔyɛ adwumaden, ne anyansafo a wogye di sɛ ɔmanfo hokwan ahorow ho kuw ne amammerɛ a agye din no betumi ama wɔanya amammui ne amammerɛ mu ahoɔden a ɛka bom ho adwene.
=== Akwantuo ne dwumadie ===
Na Makeba nnwom agye din wɔ Europa na na ɔtaa tu kwan na ɔbɔ nnwom wɔ hɔ. Ɔkɔɔ Kenya wɔ 1962 mu na odii adanse wɔ Amanaman Nkabom Boayikuw Titiriw a ɛko tia Nnipa mu nyiyim no anim, na ɛmaa wɔbaraa no sɛ ɔnkɔ South Africa na onni ɔman biara. Wɔtoo nsa frɛɛ no sɛ ɔmmɛto dwom wɔ Afrika Biakoyɛ Ahyehyɛde no mu na ɔbɛyɛɛ cause célèbre maa Atɔe Famfo a wɔpɛ ahofadi. Wɔ afe 1964 mu no, Kenyani sukuuni bi kyerɛɛ no dwom "Malaika", na ɛbɛyɛɛ ne nnwom no mu ade titiriw.
Makeba hyɛɛ ne ho a ɔde hyɛɛ amammui akuw ahorow a wɔde wɔn adwene si abibifo so mu den, a ɔmanfo hokwan ahorow, nnipa mu nyiyim a wɔsɔre tia, Abibifo Nhumu, ne Abibifo Tumi akuw ka ho. Ohyiaa Stokely Carmichael na ɔkɔɔ abusuabɔ bi mu, mfiase no na ɔde siei. Ɔde ne ho hyɛɛ sika a wɔboaboa ano dwumadi ahorow mu maa ɔmanfo hokwan ahorow akuw ahorow, na ɔkasa tiaa King’s Southern Christian Leadership Conference wɔ sika a wɔde hyɛɛ South Africa nnwumakuw mu no ho. Ne ho a ɔyɛe sɛ Afrikani bea wɔ ɔmanfo hokwan ahorow ho kuw no mu no boa ma wonyaa ahofadi adwene a ɛreba a ɛko tia mmusua mu nyiyim a emu yɛ den.
Makeba ne Belafonte nyaa Grammy Award for Best Folk Recording for An Evening with Belafonte wɔ 1966 mu, a ɛkaa amammui mu tebea a emu yɛ den a South Africafo abibifo wɔ wɔ nnipa mu nyiyim ase no ho dwuma. Ɛtɔn no kɛse na ɛmaa Makeba din kɔɔ soro wɔ U.S., na Swahili, Xhosa, ne Sotho kasa a ɔde dii dwuma no maa wohuu no sɛ Afrika "nokware" ananmusifo.
=== Guinea ===
Makeba waree Carmichael wɔ afe 1968 mu, na ɛmaa n’ani gyee din wɔ U.S. no so tew. Wohuu no sɛ ɔyɛ ɔkofo ne obi a ɔyɛ katee, na U.S. aban no ani gyee ne dwumadi ahorow ho. Wɔbaraa no sɛ ɔnsan nkɔ U.S. na otu kɔɔ Guinea, faako a ɔbɛn Ɔmampanyin Ahmed Sékou Touré ne Kwame Nkrumah. Touré yɛɛ Afrika nnwom foforo, na Makeba kyeree nnwom maa ne nnwom kuw a wɔfrɛ no Syliphone. Bere a wɔpowee no fii U.S. akyi no, ofii ase kyerɛw nnwom a ɛkasa tiaa U.S. aban no mmusuakuw mu nyiyim ho nhyehyɛe ahorow tẽẽ kɛse.
Makeba bɛyɛɛ ɔman nanmusifo ne ɔnanmusifo wɔ UN mu wɔ 1975 mu, na ɔkamfoo South Africa ahofadi mfi nnipa mu nyiyim mu na ɔkɔɔ Mozambique de hyɛɛ Mozambique ahofadi a efi Portugal nsam no agyirae. Ɔkɔɔ so yɛɛ nnwom wɔ Europa ne Asia, nanso ɛnyɛ U.S., na wɔkaa ne ho asɛm sɛ ɔyɛ ade titiriw wɔ FESTAC 77, Pan-African adwinni afahyɛ bi a wɔyɛe wɔ Nigeria wɔ afe 1977. Ɔgyee din "Mama Africa", a wodii kan de maa no no denam ne babea Bongi so wɔ nsɛm a wobisabisaa no mu.
Sowetofo atuatew a ɛbaa afe 1976 mu no fi South Africa aban a ɛde Afrikaans sii Engiresi ne South Africa kasa a wɔka no ankasa ananmu. Hugh Masekela kyerɛw "Soweto Blues" de buae, a Makeba na ɔyɛɛ no. Na ne babea Bongi ne ne mma baasa ne no te, nanso wɔn abusuabɔ mu yɛɛ den wɔ Bongi ba kumaa wu akyi.
=== Belgium ===
Makeba babea Bongi wui wɔ awo mu wɔ 1985 mu, na ɛmaa ne mmanana baanu a wɔda so te ase no ho asodi too no so. Wɔ afe a edi hɔ no mu no, wɔde no kyerɛɛ Paul Simon na ofii Simon Graceland Tour ase. Ɔbubuu ne nan bere a na ɔretu kwan no, nanso ɔkɔɔ so yɛɛ ne dwumadi fii mmubuafo akongua mu. Ɔkyerɛw n’ankasa asetra ho asɛm na ɔde ne ho hyɛɛ Nelson Mandela 70th Birthday Tribute a wɔhwɛɛ mu kɛse wɔ U.S. no mu. Nhwehwɛmu bi daa no adi sɛ nnipa a wɔadi mfe du-nsia, di kc aduanannan no mu nkyem anan mu abiɛsa nim Mandela ho asɛm na wɔtaa akyi sɛ wobeyi no afi afiase.
== San kɔ South Africa, mfe a etwa to ne owu ==
De Klerk danee bara a wɔbaraa ahyehyɛde ahorow a wɔsɔre tia nnipa mu nyiyim no na wogyaee Mandela, na ɛmaa Makeba san kɔɔ South Africa.
Makeba yii ne album, Eyes on Tomorrow, adi wɔ afe 1991 mu na ɔkyinkyin wiase nyinaa de hyɛɛ ho nkuran. Wɔ 1992 mu no, ɔyɛɛ sini a wɔato din Sarafina! na wɔpaw no sɛ Amanaman Nkabom no Apɛde Pa Ɔnanmusifo. Wɔ afe 2000 mu no, wɔde ne nnwom nhoma a wɔato din Homeland no too gua sɛ wɔmfa mma Grammy Award. Ɔne Graça Machel-Mandela yɛɛ adwuma yiye, na ɔkamfoo mmofra a wɔwɔ HIV/AIDS, mmofra asraafo, ne wɔn a wɔadi dɛm wɔ nipadua mu, na ɔhyehyɛɛ Makeba Center for Girls. Wɔ afe 2004 mu no, ɔtintim n’abrabɔ ho asɛm a ɛtɔ so mmienu, Makeba: The Miriam Makeba Story, na ɔkɔɔ so yɛɛ nnwom kosii ne wuo wɔ afe 2005 mu.
Makeba nyaa komayare bere a na wɔreyɛ kɔnsɛt bi wɔ Castel Volturno, Italy, de aboa Roberto Saviano gyinabea a ɔde tia Camorra no. Wɔde no kɔɔ Pineta Grande ayaresabea, nanso nnuruyɛfo antumi annye no bio.
Nnwom ne mfonini
Nnwom kwan a wɔfa so bɔ
Makeba de mbube, ɔkwan a wɔfa so bɔ nnwom a ɛne ne ho hyia a ɛtwe adwene si Amerika jazz, ragtime, ne Anglikan asɔre nnwom so na efii n’adwuma ase. Wɔkaa ne nnwom ho asɛm sɛ "kurow mu nnwom a ɛkanyan ne balladry a jazz nya nkɛntɛnso afrafra soronko". Oyii nnwom bɛboro 30 adi wɔ n’adwuma mu, na bere kɔɔ so no, eyinom su titiriw sesae. Abakɔsɛm kyerɛwfo Ruth Feldstein kaa ne nnwom ho asɛm sɛ "ɛtwa ahye a ɛda avant-garde ne 'quality' amammerɛ ne aguadi titiriw ntam". Na wonim no sɛ ɔwɔ nne a ɛyɛ nnam, na na otumi sesa ne nne kɛse.
Ɔtoo dwom wɔ Borɔfo kasa ne Afrika kasa ahorow pii mu, nanso ɔmfa Afrikaans, kasa a na nnipa mu nyiyim nniso a ɛwɔ South Africa no dwom da. Wɔaka ne nnwom a ɔkyerɛw wɔ Afrika kasa ahorow mu no ho asɛm sɛ ɛsan si abibifo ahantan so dua.
=== Amanyɔsɛm ne nsusuwii ===
Na Makeba yɛ nnwontofo a ɔte ase wɔ nnipa mu nyiyim bere mu wɔ South Africa. Na wonim no sɛ ɔde ne nne ka amammui nkrasɛm a ɛne sɛ ɔsɔre tia nnipa mu nyiyim ho asɛm, na ɔyɛɛ adwuma kɛse na ɔtaa ma ɔmanfo hokwan ahorow ne ahyehyɛde ahorow a wɔsɔre tia nnipa mu nyiyim. Wobuu nnwom a enni amammuisɛm mu nkrasɛm a ɛda adi pefee mpo sɛ ɛyɛ ɔman anidan, esiane sɛ wɔbaraa wɔn wɔ South Africa nti. Ɔdaa n’amammui adwene ne ɔkasatia a ɔkasa tia nnipa mu nyiyim adi mpɛn pii wɔ mfe a edi hɔ no mu, na Atɔe Famfo atiefo taa ka sɛnea ɔde kliki a wɔtaa de di dwuma wɔ kasa te sɛ Xhosa ne Zulu mu no ho asɛm. Nsɛm a ɛho hia sen biara wɔ saa nkyerɛwee yi mu ne sɛ na wohuu Makeba sɛ ɔbarima ne ɔbea nna ho sɛnkyerɛnne, ɔkwan a wɔfa so yɛ ade ho sɛnkyerɛnne, ne ahoɔfɛ ho sɛnkyerɛnne.
South Africa sukuufo mmeawa a nnipa mu nyiyim nniso no hyɛɛ wɔn ma wɔyɛɛ wɔn ti nhwi tiaa no huu no sɛ obi a ɔyɛ ahoɔfɛ. Wɔaka ne ho a ɔde kyerɛe no ho asɛm sɛ ɔpow ahoɔfɛ gyinapɛn ahorow a na aborɔfo titiriw na wɔkura mmea a wɔwɔ U.S. no mu, na ɛmaa otumi guanee nna mu ɔbrasɛe a wɔde kyerɛ mmea a wɔyɛ agoru wɔ saa bere yi mu no fa bi. Nanso, wɔahu nsɛmfua a wɔde kaa ne ho asɛm wɔ U.S. nsɛm ho amanneɛbɔ mu no sɛ wɔtaa de di dwuma de "nya nna mu kyɛfa, yɛ nkokoaa, na wɔyɛ mmoa" nnipa a wofi Afrika agyapade mu.
=== Agyapadeɛ ===
Nnwom nkɛntɛnso
Na Makeba yɛ Afrikani a wagye din wɔ U.S., na ɛmaa wɔtoo no din "Mama Africa" na wɔkaa ne ho asɛm wɔ akwan horow so sɛ "Afrika Dwom Hemmaa", "South Africa nnwom Hemmaa", ne Afrika "nsoromma kɛse a odi kan". Wɔ ne kurom akyi no, wɔkyerɛ sɛ ɔno na ɔmaa wiase nnwom su no gyee din, nanso na n'ani nnye saa nnwom yi ho, na ogye di sɛ ɛde nnwom a efi "wiase a ɛto so abiɛsa" no too nkyɛn. Wɔ South Africa akyi no, wɔakyerɛ sɛ onyaa adwumfo te sɛ Thandiswa Mazwai ne ne nnwontofo kuw Bongo Maffin, Simphiwe Dana, Lira, ne Angélique Kidjo so nkɛntɛnso. Wɔ obi wu ho krataa bi mu no, nhomanimfo Lara Allen kaa Makeba ho asɛm sɛ "ɛbɛyɛ sɛ South Africa nnwom a agye din sen biara a wɔde kɔ amannɔne".
== Nnipa a wɔyɛ adwumaden ==
Na Miriam Makeba yɛ nnipa a wotumi hu wɔn kɛse a wɔreyɛ ɔsatu atia nnipa mu nyiyim nhyehyɛe wɔ South Africa no mu biako, na ɔno na ɔmaa nnwom pii a ɛko tia nnipa mu nyiyim no gyee din. Ɔbɛyɛɛ Afrikafo a wɔte nniso ahorow a ɛhyɛ nkurɔfo so ase no kasamafo bi, na ɔne kuw a wɔsɔre tia atubrafo, ɔmanfo hokwan ahorow ne abibifo tumidi akuw a ɛwɔ U.S., ne Pan-African kuw no wɔ abusuabɔ. Ɔkae sɛ biakoyɛ nyɛ abibifo a wofi Afrikafo ntam wɔ wiase nyinaa, na ɔde ne dibea sɛ nnwontofo a wagye din no dii dwuma de gyinaa ɔmanfo hokwan ahorow akyi. Ne kasatia a ɔkasa tiaa mmea ho asorɔkye a ɛto so abien sɛ ɛyɛ nea efi ahonyade mu ba no maa wɔn a wɔhwɛ no ampɛ sɛ wɔbɛfrɛ no mmea ho ɔpɛfo, na abakɔsɛm kyerɛwfo Jacqueline Castledine kaa ne ho asɛm sɛ "nne a ɛyɛ pintinn sen biara ma asetra mu atɛntrenee" no mu biako.
Abasobɔde ne agyede a wɔde ma
Miriam Makeba ne Afrikani a ɔdi kan a ɔkyere nnwom gu kasɛt so a onyaa Grammy Award wɔ afe 1965 mu, ɔne Sofia Gubaidulina kyɛe 2001 Polar Music Prize, na onyaa Dag Hammarskjöld Asomdwoe Nkonimdi wɔ afe 1986 mu ne Otto Hahn Asomdwoe Abasobɔde a ɛyɛ Sika kɔkɔɔ a Amanaman Nkabom Fekuw a ɛwɔ Germany de mae (DGVN) (DGVN) a ɛwɔ hɔ. Ɔsan nso nyaa oduruyɛfo abodin ahorow pii a wɔde nidi ma no na wɔtow aba paw no sɛ ɔto so 38 wɔ nhwehwɛmu bi a wɔyɛe de kyerɛɛ South Africafo akɛse 100 wɔ afe 2004. Wɔ afe 2009 mu no, wɔyɛɛ television so dwumadi bi a wɔde hyɛ Makeba anuonyam wɔ Cirque d’hiver wɔ Paris, na woyii sini bi a wɔde kyerɛw nsɛm a wɔtoo din Mama Africa adi wɔ afe 2011. Wɔ 4 Oforisuo 2013, ne bio wɔ Amanaman Ntam Mmea Da wɔ afe 2017 mu no, Google de Google Doodle hyɛɛ no anuonyam wɔ wɔn homepage so, na wɔ afe 2014 mu no, wɔhyɛɛ no anuonyam wɔ Belgium kuropɔn Ghent, a wɔde ne din too abɔnten so, " Miriam Makebaplein a ɔyɛ ɔbarima a ɔyɛ ɔdefo". Time nsɛmma nhoma no bɔɔ no din sɛ 1967 "ɔbea a ɔsen biara" wɔ afe 2020. Jain yii asɛm bi a wɔde hyɛ Miriam Makeba anuonyam adi wɔ afe 2016 mu; Mama Africa, nnwom a ɛfa ne ho no, dii kan wɔ Cape Town wɔ afe 2016 mu; Dreaming Zenzile, agoru bi a ɛfa ne ho no, wodii kan yii no adi wɔ afe 2021 mu; Somi kyerɛw agoru bi faa ne ho wɔ afe 2021 mu; ne Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba no, woyii no adi wɔ afe 2022 mu.
== Nnwom ne album ahorow a ɛda nsow ==
Wɔatwe adwene asi Miriam Makeba nnwom nhoma ne ne nnwom ho wɔ nkyerɛkyerɛmu a ɛfa ne nnwom ne amammui kuw ahorow ho mu. Eyinom bi ne Miriam Makeba (1960), Miriam Makeba nne pii (1962), Anwummere bi a ɔne Belafonte/Makeba yɛe (1965), Comme une symphonie d’amour (1979), Afrika Nnwom Hemmaa (1987), Sangoma (1988 ), Welela (1989), Aniwa a Ɛhwɛ Ɔkyena (1991) ne Ɔman (2000).
;Nnwom ahorow a Miriam kyere ye
* Miriam Makeba (1960)
* The Many Voices of Miriam Makeba (1962)
* An Evening with Belafonte/Makeba (1965)
* Comme une symphonie d'amour (1979)
* The Queen of African Music (1987)
* Sangoma (1988)
* Welela (1989)
* Eyes on Tomorrow (1991)
* Homeland (2000)
===== Nnwom a ɛne =====
* "Lakutshn
* Ilanga/Atoro a Ɔdɔ"
* , "Sophiatown akɔ"
* "Pata Pata"
* "Lumumba"
* "Malcolm X"
* "Soweto Blues"
* "Thula Sizwe/Mebɛyi Me Ho"
* "Malaika"
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
8gey7xvq9amb2pf79g1r03myefw2ll3
Sona Jobarteh
0
15588
200920
184300
2026-10-29T03:37:42Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200920
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sona Jobarteh''' (wɔwoo no afe 1983) yɛ Gambiani dwontofo a ɔbɔ nnwom ahorow, ne nnwom hyehyɛfo. Ɔfiri griot mmusua atitiriw anum a wɔbɔ adwinnade a wɔde bɔ nnwom a ne din de kora mu. Wɔ Sona abusua mu no ɔyɛ ɔbea a ɔdi kan a ɔbɔ kora. Ɔyɛ Toumani Diabate wɔfase, na ɔsan yɛ Tunde Jegede nuabea.<ref>[http://www.charliegillett.com/bb/viewtopic.php?f=2&t=17978 "Tunde Jegede & Maya Jobarteh. (Special African Music night)", Charlie Gillett – The Sound of the World.]</ref> Mmarima abien yi agye din wɔ kora bɔ mu wɔ Afrika ne ammanɔne.
== Ne mmofraberem ne nhomasua ==
Wɔwoo Sona wɔ London. Edin a n'awofo de too no ne Maya Sona Jobarteh.
Sona yɛ Amadu Bansang Jobarteh banana. Amadu Bansang Jobarteh awofo tu firii Mali kɔtenaa Gambia. Ɛno nti na abusua no bɛyɛɛ Gambiafo. Sona ne kora bɔfo a wagye din a wɔagye din Toumani Diabaté bɔ abusua. Ne maame din de Galina Chester. Ɔyɛ Engiresini. Sona wɔ ɔbabarima. Ne din de Sidiki Jobarteh-Codjoe. Ɔwoo no afe 2010 mu.
Sona kɔɔ Royal College of Music. Ɛhɔ no osuaa cello, piano ne harpsichord. Ɛno akyi bere tiaa bi no ɔkɔɔ Purcell School of Music kɔsuaa sɛnea wɔhyehyɛ nnwom. Sona nim ne kurom kasa Mandinka yiye na onim Borɔfo kasa nso. Ɔhyehyɛ ne nnwom no pii wɔ Madinka kasa mu.
== Nnwom ho adwuma ==
Bere a na ɔda so yɛ osuani no ɔyɛɛ adwuma wɔ nnwontofo kuw nnwuma pii mu. Nnwom kuw no bi ne "River of Sound" ne Irish Chamber Orchestra, a Evelyn Glennie ka ho. Ɔsan ne Britten Sinfonia, Milton Keynes City Orchestra ne Viva Chamber Nnwontofo Kuw ayɛ nnwom ho adwuma.
== Discography ho nsɛm ==
* Ɔyɛfoɔ ne ahɔhoɔ mfoniniyɛfoɔ wɔ ''Spoken Herbs'' – (2006)
* ''Nnwom a ɛwɔ Atubrafo mu'' ( ''Mfe 500 Akyi Nnyigyei'' ) – Souljazzfunk (2006)
* Ahɔho mfoniniyɛfo wɔ ''Nu Beginin’'' (Ty2) – (2007)
* ''Afro Acoustic Ɔkra'' – Sona Ɔkra Kyerɛwtohɔ (2008) .
* Ɔyɛfoɔ ne ahɔhoɔ mfoniniyɛfoɔ wɔ ''Hann a ɛwɔ Esum Sunsuma mu'' (HKB FiNN) – (2008)
* ''Ɛnanom Man: Nkonimdie no'' – Afrika Kuw no Kyerɛwtohɔ (2010) .
* ''Fasiya'' – Afrika Kuw no Kyerɛwtohɔ (2011) .
* ''Badinyaa Kumoo'' – Afrika Kuw no Kyerɛwtohɔ (2022) .
== Sini ho nnwuma ==
* ''Mfeɛ 500 Akyi'' (Kora agofomma)
* ''Adwene no'' (Oyikyerɛfo) .
* ''Atuu a Wɔabubu'' (Kora agofomma) .
* ''Adesuakuw a Edi Kan'' (Odwontofo) .
* ''Ɛna Man'' (Ɔhyehyɛfo) .
* ''Aboa'' (ɔyɛkyerɛfoɔ: "N'na Duniyaa") / (ɔyɛfoɔ: "N'na Duniyaa") / (ɔkyerɛwfoɔ: "N'na Duniyaa")
== Mmeae a minyaa mmoa firii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
sw4om6henkkerm122ybj0008ns9vjez
Fela Kuti
0
15591
200916
184620
2026-10-29T03:33:40Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200916
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Databox}}
'''Fela Aníkúlapó Kuti''' '''Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti''' ; wɔwoo no wɔ [[Ahinime]] bosome no da a,ɛtɔso 15 wɔ afe 1938<ref>http://www.theguardian.com/music/musicblog/2016/may/05/fela-kuti-10-best-songs</ref> wɔ [[Ɔsanaa]] bosome no, ne da a ɛtɔso mmienu (2) wɔ afe 1997 no mu na ɔsanso frɛ no Abami Eda, yɛ Nigeriani nnwontoni, ɔpanin a ɔda nnwomtofoɔ kuo ano, ɔsanso yɛ nnwom hyehyɛfoɔ, amamyoɔnsɛm mu ɔbenfoɔ, ne Pan Africanist. Wobu no sɛ ɔyɛ Panin a ɔyɛ Afrobeat nnwomtoni, Nigeriafoɔ nnwom nkorabata a ɛka Abibirem Atɔeɛ Aman no nnwom ne Americafoɔ nnwom a yɛ frɛ no Jazz ne Funk bom.<ref name="web.archive.org">https://web.archive.org/web/20110707135016/http://www.analysisworldmusic.com/images/1aawmoikelomepaper.pdf</ref> Wɔ mmerɛ na ɔregye ne din paa ara no, na wɔka ne ho nsɛm sɛ Africa anaa sɛ Abibiman mu nnwontoni a ne ho yɛ den na ne suban a ɔdan no adi wɔ ne nnwomtoɔ mu no yɛ soronko.<ref name="jstor.org">https://www.jstor.org/stable/1145717</ref> Allmusic nso daa no adi sɛ "nnwom ne asetena mu amammunsɛm nne" a ɛho hia wɔ amanaman ntam.<ref name=":0"/>
Na Kuti yɛ Nigeriani baa Funmilayo Ransome-Kuti a a ɔhwɛ mmaa yiedie ne pɛripɛriyɔ ahodoɔ soɔ no ba barima. Mmerɛ a onyaa suahu ahodoɔ a edi kan wɔ amannɔne akyi no, ɔne ne nnwontofoɔ kuo a yɛ frɛ wɔn sɛ Africa 70 (ne nsankubɔfoɔ ne nnwom kwankyerɛfoɔ a ne din de Tony Allen pɛgyaa wɔn mu so kɔɔ suro sɛ nsoroma wɔ wɔn nnwomtoɔ dwumadie mu maa amannsan nyinaa hunuu wɔn ɛwɔ Nigeria man no mu wɔ afe 1970 no mu, mmerɛ a na ɔyɛ ɔkasatiafo a ɔkasa tia nsɛm pefee maa Nigeria asraafoɔ mpaninfoɔ de wɔn ani sii so no .<ref name=":0">https://www.allmusic.com/artist/mn0000138833</ref> Wɔ 1970 mu no, ɔtee ɛkuo bi a na wɔn din de Kalakuta Republic commune a wɔ dan n'adi sɛ pefee sɛ w'ate ne ho afiri asraafo abae ho. Wɔsɛee ɛkuo no wɔ afe 1978 no mu a wɔde ntua bi a epirapiraa Kuti ne ne maame.<ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/Lindsay_Barrett</ref> Muhammadu Buhari aban de no too efiase wɔ afe 1984 mu, nanso wogyaee no wɔ abosome 20 akyi. Ɔkɔɔ so ara yɔɔ nnwom na ɔtɔɔ nnwom kosii afe 1980 ne 1990 afe no mu. Efiri saa mmerɛ a owueɛ wɔ afe 1997 mu no, ne ba barima Femi Kuti na ɔhwɛɛ ne nnwom no so na ɔsanso kekaa deɛ aka no nyinaa boaboa ano hwɛɛ so.<ref name=":0" />
== Abrabɔ Ahyaseɛ ne adwuma ==
[[File:Family_Ransome_Kuti_c1940.jpg|left|thumb|
Ransome-Kuti abusua no c. 1940 : Ɔsofo Israel ne Ɔpanin Funmilayo tenaa ase, Dolu wɔ akyi, Fela wɔ anim na akokoaa Beko, na Olikoye te nifa so]]
=== Abrabɔ Ahyaseɛ ===
Olufela Olusegun Oludotun Wɔwoo Ransome-Kuti.<ref>{{Citation |last=Lola Ogunnaike |title=Celebrating the Life and Impact Of the Nigerian Music Legend Fela |date=2003-07-17 |url=https://www.nytimes.com/2003/07/17/arts/celebrating-the-life-and-impact-of-the-nigerian-music-legend-fela.html |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |access-date=2023-05-27}}</ref> baa Ransome-Kuti abusua no mu wɔ Nigeriafoɔ abusua a ɛwɔ mfinfini mpaninfoɔ abusua mu, wɔ Ahinime bosome no ne da a ɛtɔso 15 wɔ afe 1938 wɔ Abeokuta a ɛnnɛ yi yɛ nim no sɛ Ogun Man Ahenkuro.<ref>{{Citation |title=Lloyd, Christopher Hamilton, (born 30 June 1945), Surveyor of The Queen’s Pictures, 1988–2005 |date=2007-12-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.24746 |work=Who's Who |publisher=Oxford University Press |access-date=2023-05-27}}</ref> a na saa mmerɛ no na ɛyɛ kuro a ɛwɔ British Colony of Nigeria man no mu.<ref>{{Citation |last=inc Encyclopaedia Britannica |title=The New Encyclopaedia Britannica |date=2010 |url=http://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency |others=Internet Archive |publisher=Chicago : Encyclopaedia Britannica, Inc. |isbn=978-1-59339-837-8 |access-date=2023-05-27}}</ref> Na ne maame, ɔkandifoɔ Funmilayo-Kuti, yɛ ɔbaa a ɔsɔre tia atubrafoɔ a na ne papa, Ɔsɔfopanin Israel Olodotun Ransome-Kuti, a na ɔyɛ Anglican sofoɔ, sukuu panyin, ne Nigeria akyerɛkyerɛ kuo no titrani a odi kan.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://www.nut-nigeria.org/index.php/2016-01-08-15-02-20/origin-of-nut |access-date=2023-05-28 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926145650/http://nut-nigeria.org/index.php/2016-01-08-15-02-20/origin-of-nut |url-status=dead }}</ref> Kuti awofoɔ mmienu no nyinaa dii dwuma dendeenden wɔ ɛkuo a ɔsɔre tia abrofo wɔ Nigeria man no mu, ne ɛyɛ ahyensodeɛ kɛseɛ paa ne Abeokuta mmaa basabasaeɛ a ne maame dii anim wɔ afe 1946.<ref>https://doi.org/10.31920%2F2516-5305%2F2019%2Fv16n1a12</ref> Na wonim ne nuanom Beko Ransome-Kuti ne Olikoye Ransome-Kuti, a wɔn baanu nyinaa yɛ nnuruyɛfo, yiye wɔ ɔman no mu.<ref>http://www.theguardian.com/music/2010/oct/31/fela-kuti-musical-neil-spencer</ref> Kuti Yɛ ɔkyerɛwfo ne nea onyaa nkonimbo Wole Soyinka, a onyaa Nobel Akyɛde wɔ Nhomakorabea no wɔfase .<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1986/press-release/</ref> Wɔn baanu nyinaa yɛ Josiah Ransome-Kuti, a ɔyɛ Kuti nana wɔ n’agya fam ne Soyinka nana wɔ ne maame fam no asefo.<ref>https://www.theguardian.com/music/2010/oct/31/fela-kuti-musical-neil-spencer</ref>
Kuti kɔɔ Abeokuta Grammar School Wɔ afe 1958 mu no, wɔde no kɔɔ London sɛ ɔnkɔsua aduroyɛ nanso osii gyinae sɛ obesua nnwom wɔ (Trinity College of music), a ɛyɛ suapɔn a wɔkyerɛ nnwomtoɔ, na torobɛnto ne nsanku ne nea ɔpɛ.<ref name=":0"/> Mmerɛ a ɔwɔ hɔ no, ɔhyehyɛɛ nnwontofoɔ kuo bi a ne wɔfrɛ wɔn Koola Lobitos na ɔbɔɔ Jazz ne Highlife nnwom a wɔde afrafra.<ref name="jpanafrican.com">http://www.jpanafrican.com/docs/vol1no9/Yabis.pdf</ref> Wɔ 1960 mu no, Kuti waree ne yere a odi kan, Remilekun (Remi) Taylor, a ɔne no woo mma baasa ( Femi, Yeni, ɛne Sola).<ref>https://allafrica.com/stories/201510151630.html</ref> Wɔ 1963 mu no, Kuti san kɔɔ Nigeria Fakuo a na ɛde ne ho foforɔ no mu, ɔsan hyehyɛɛ Koola Lobitos, na ɔtetee ne ho sɛ radio so dwumadifoɔ maa Nigeria Broadcasting Corporation . Ɔne Victor Olaiya ne ne All-Stars bɔɔ bɔɔl bere bi.<ref>https://archive.today/20130101012030/http://exclaim.ca/musicreviews/generalreview.aspx?csid1=136&csid2=849&fid1=40282</ref>
Ɔfrɛɛ ne su no Afrobeat, Fuji nnwom, funk, jazz, highlife, salsa, calypso, ne Yorubafo amammerɛ nnwom a wɔaka abom.<ref name="web.archive.org"/> Wɔ 1969 mu no, Kuti de nnwontofo kuw no kɔɔ [[Amerika|United States]] na odii asram du wɔ Los Angeles. Bere a ɔwɔ hɔ no, ɔnam Sandra Smith (mprempren wɔfrɛ no Sandra Izsadore anaa Sandra Akanke Isidore),<ref>{{Citation |title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration - P.M. News |url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/ |language=en-US |access-date=2023-05-28}}</ref> a na ɔyɛ Black Panther Party no fa bi so huu Abibifo Tumi kuw no. Saa osuahu yi nyaa ne nnwom ne amammui adwene so nkɛntɛnso kɛse.<ref>http://www.laweekly.com/arts/fela-kutis-lover-and-mentor-sandra-smith-talks-about-afrobeats-la-origins-as-fela-musical-arrives-at-the-ahmanson-2370345</ref> Ɔsesaa nnwontofo kuw no din Nigeria 70. Ɛno akyi bere tiaa bi no, obi a ɔhyɛ nkurɔfo nkuran bɔɔ amanneɛ kyerɛɛ Immigration and Naturalization Service sɛ Kuti ne ne nnwontofo kuw no wɔ U.S. a wonni adwuma ho tumi krataa. Nnwontofo kuw no yɛɛ nnwom a wɔkyere gu kasɛt so ntɛmntɛm wɔ [[Los Angeles]] a akyiri yi wobeyi no adi sɛ ''The '69 Los Angeles Sessions.''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Citing_sources</ref>
=== 1970 mfe no mu ===
Bere a Kuti ne ne nnwontofo kuw san kɔɔ Nigeria akyi no, wɔsesaa kuw no din (the) Africa ’70 bere a nnwom mu nsɛmti sesa fii ɔdɔ so kɔɔ asetra mu nsɛm so no.<ref name="jpanafrican.com"/> Ɔhyehyɛɛ Kalakuta Republic — commune, recording studio, ne fie a nnipa pii a wɔne nnwontofo kuw no wɔ abusuabɔ te — a akyiri yi ɔkae sɛ ɛde ne ho fi Nigeria man no ho.
Kuti hyehyɛɛ anadwo agoprama bi wɔ Empire Hotel, na odii kan too din Afro-Spot na akyiri yi wɔtoo din Afrika Kronkronbea, faako a ɔyɛɛ nnwom daa na ɔyɛɛ Yorubafo amammerɛ mu guasodeyɛ ahorow a wɔayɛ ama obiara de hyɛɛ ne man no nananom gyidi anuonyam. Ɔsan nso sesaa ne din yɛɛ no Anikulapo (a ɛkyerɛ sɛ "Nea ɔsoa owuo wɔ ne kotokuo mu", a nkyerɛaseɛ ne sɛ: "Mɛyɛ m'ankasa me nkrabea wura na mɛsi berɛ a ɛberɛ a ɛsɛ sɛ owuo fa me").<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>http://www.nigerian.name/w/index.php?title=Anikulapo</ref> gyaee abusua din a wɔde nkyerɛwde ahyɛ mu "Ransome" no di dwuma efisɛ obuu no sɛ ɛyɛ akoa din .
Na Nigeria ɔmanfo ne Afrikafo nyinaa ani gye Kuti nnwom ho.<ref>https://web.archive.org/web/20140117023623/http://emn-news.com/fela-anikulapo-kuti-the-ghost-resurrects-and-the-beat-goes-on-a-review-by-the-independence/</ref> Osii gyinae sɛ ɔbɛto dwom wɔ Pidgin Borɔfo kasa mu sɛnea ɛbɛyɛ a ankorankoro a wɔwɔ Afrika nyinaa betumi anya ne nnwom no mu anigye, baabi a ɛhɔnom kasa ahorow a wɔka no gu ahorow na ɛdɔɔso . Ɛmfa ho sɛnea na Kuti nnwom agye din wɔ Nigeria ne mmeae afoforo no, na aban a edi tumi no ani nnye ho, na na wɔtaa tow hyɛ Kalakuta Republic so. Wɔ 1972 mu no, Ginger Baker kyere ''Stratavarious ,'' na Kuti ne odwontofo ne sankubɔfo Bobby Tench puei.<ref>https://www.allmusic.com/artist/p130948/credits</ref> Bɛyɛ saa bere yi mu no, Kuti de ne ho hyɛɛ Yoruba som mu kɛse mpo.<ref name="jstor.org"/>
Wɔ afe 1977 mu no, Kuti ne Africa 70 yii album ''Zombie'', a ɛkasa tiaa Nigeria asraafo kɛse, na wɔde zombie kasakoa no dii dwuma de kyerɛkyerɛɛ Nigeria asraafo akwan mu. Album no dii yiye kɛse na ɛhyɛɛ aban no abufuw, na wɔde asraafo 1,000 tow hyɛɛ Kalakuta Republic so. Wɔ ntua no mu no, wɔboroo Kuti denneennen, na ne maame a ne mfe akɔ anim (ɔbea a odi kan a ɔkaa kar wɔ Nigeria) pirapirae kɛse bere a wɔtow no fii mfɛnsere mu no.<ref name="en.wikipedia.org"/> Wɔhyew commune no, na wɔsɛee Kuti studio, nnwinnade, ne master kasɛt ahorow . Kuti kae sɛ sɛ ɛnyɛ ɔsraani panyin bi de ne ho gyee mu bere a na wɔreboro no no a, anka wobekum no. Kuti mmuae a ɔde mae wɔ ntua no ho ne sɛ ɔde ne maame funnaka no kɔɔ Dodan Barracks a ɛwɔ Lagos, Ɔsahene Olusegun Obasanjo atrae, na ɔkyerɛw nnwom abien, "Adaka a wɔde ma Ɔman Ti" ne "Ɔsraani a Wonnim," de twee adwene sii aban nhwehwɛmu a ɛkyerɛe no so na ɔsraani bi a wonnim no asɛe kurow no.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Canadian_Broadcasting_Corporation</ref>
Kuti ne ne nnwontofo kuw no bɛtraa Crossroads Hotel bere a wɔsɛee Kronkronbea no kaa kurow no ho akyi. Wɔ 1978 mu no, ɔwaree mmea 27, na na wɔn mu pii yɛ asawfo, nnwom hyehyɛfo, ne nnwontofo a ɔne wɔn yɛɛ adwuma. Ɛnyɛ sɛ aware no yɛɛ ntua a wɔde baa Kalakuta Republic so no afeda nko, na mmom ɛbɔɔ Kuti ne ne yerenom ho ban fii atumfoɔ atoro nsɛm a wɔkae sɛ Kuti rekyere mmea no ho nso.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)</ref> Akyiri yi, ɔfaa nhyehyɛe bi a wɔde di akɔneaba a ɛne sɛ ɔbɛma ɔyerenom 12 atra hɔ bere koro mu.<ref>http://music.guardian.co.uk/world/story/0,,1927705,00.html</ref> Na kɔnsɛt abien nso wɔ afe no mu: nea edi kan no wɔ [[Nkran|Accra]], a basabasayɛ sii wɔ dwom "Zombie" bere mu, a ɛmaa wɔbaraa Kuti sɛ ɔnkɔ Ghana ; nea ɛto so abien no yɛ Berlin Jazz Afahyɛ no akyi bere a Kuti nnwontofo dodow no ara gyaw no hɔ esiane nsɛm a wɔkae sɛ wayɛ nhyehyɛe sɛ ɔde sika a obenya no nyinaa bedi dwuma de atua ne ɔmampanyin ɔsatu no nti.
Wɔ afe 1978 mu no, Fela ne ne nnwontofo kuw Africa 70 bɔɔ nnwom wɔ Berliner Jazztage a ɛwɔ Berlin no. Esiane sɛ Tony Allen, nnwontofo kuw no kannifo ne nnwontofo no nyinaa abam bui wɔ wɔn ka no ho nti, wogyaee adwuma.<ref name="nytimes.com">https://www.nytimes.com/2020/05/02/arts/music/tony-allen-dead.html</ref> fi saa bere no, Baryton sankubɔfo Lekan Animashaun bɛyɛɛ nnwontofo kuw kannifo na Fela hyehyɛɛ kuw foforo bi a wɔtoo din Egypt80 . Wɔ afe 1979 mu no, Kuti hyehyɛɛ n'amammui kuw a ɔfrɛɛ no Movement of the People (MOP), sɛ "ɛbɛtew ɔmanfo ho te sɛ mop",<ref name="en.wikipedia.org"/> nanso ntɛm ara na ɛnyɛ adwuma esiane ne akasakasa a ɔne aban a na ɛwɔ hɔ saa bere no dii nti. MOP kaa Nkrumahism ne Africa som ho nsɛm.<ref name="nytimes.com"/><ref>''Fela Kuti: Music is the Weapon''. Directors Jean-Jacques Flori and Stephane Tchalgadjieff. 1982. Universal Import. March 2004.</ref>
=== Are 1980 ne akyire ===
K
[[File:James_Brown_Live_Hamburg_1973_1702730029.jpg|left|thumb| Na James Brown yɛ Amerikani nkɛntɛnso titiriw wɔ Kuti nnwom kwan so]]
=== Nnwom ===
=== Nneɛma a wɔde kyerɛ ===
== Amammui mu adwene ne dwumadi ahorow ==
=== Nnipa a wɔyɛ adwumaden ===
W
=== Amammui mu adwene ahorow ===
== Agyapadeɛ ==
[[File:Fela_New_Shrine,_Lagos_02.jpg|right|thumb| Afrika Kronkronbea Foforo, Lagos]]
W
A
S
[[File:Antibalas_afrobeat_orchestra.jpg|left|thumb| Afrobeat nnwontofo kuw Antibalas wɔ afe 2005 mu]]
W
A
S
[[File:Fela_Anikulakpo-kuti,_off_Allen_roundabout,_Lagos.jpg|thumb|Fela Kuti ohoni a ɛwɔ Ikeja, Lagos]]
J
K
W
== Discography ho nsɛm ==
; Studio nnwom nhoma ahorow
; Album ahorow a ɛwɔ hɔ
; Nsɛm a Wɔaboaboa Ano
*
== Sini ho mfoniniyɛ ==
* ''Arena - Fela Kuti: [https://www.bbc.co.uk/programmes/m000pr2n Agya a ɔyɛ Afrobeat]'' ,2020 Plimsoll MamaPut Film ma BBC
* ''M’adamfo Fela'', 2019, Joel Zito Araújo (Casa de Criaçao Sinidan)
* ''Finding Fela'', 2014, Alex Gibney ne Jack Gulick (Jigsaw Nneɛma a Wɔyɛ)
* ''Femi Kuti — Live at the Shrine'', 2005, wɔkyeree no tee wɔ Lagos, Nigeria (Palm Pictures)
* ''[https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/m000xh3n/glastonbury-fela-kuti-at-glastonbury-1984 Fela Ntease!]'' ''[https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/m000xh3n/glastonbury-fela-kuti-at-glastonbury-1984 Fela Anikulapo-Kuti ne Egypt '80 Nnwontofo Kuw no]'' , 1984, wɔkyeree no tee wɔ Glastonbury, England (Yazoo) .
* ''Fela Kuti: Ɔkyerɛkyerɛfo Nkyerɛkyerɛ Me Nkwaseasɛm & Berliner Jazztage '78'' (Asɛm abien), 1984 ( Lorber Films )
* ''Fela wɔ Nnwom'', 1981 (HWƐ)
* ''Nnwom Ne Akode'', 1982, Stéphane Tchalgadjieff ne Jean-Jacques Flori (Amansan Nnwom) .
== Nsɛm a wɔde gyinaa so ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
dh8emdzm6972h8d3mkjac4cpv5yjhe4
Lasmid
0
15725
200922
200761
2026-10-29T03:40:45Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200922
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ghanaian musician}}
{{Use dmy dates|date=December 2022}}
{{Infobox musical artist
| name = Lasmid
| image = Lasmid.jpg
| image_size =
| landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->
| alt =
| caption =
| native_name =
| birth_name = Ladsmid Nathaniel Owusu
| alias =
| birth_place = [[Sekondi-Takoradi|Takoradi]], Ghana
| origin =
| genre = [[Afrobeat]], Highlife, Rapper
| occupation = Musician, singer, songwriter
| years_active = 2019–present
| label = Highly Spiritual Music
| associated_acts = {{Flatlist|
*KRYMI
*[[Medikal]]
*[[Sarkodie (rapper)|Sarkodie]]
*[[Mr Drew]]
*[[Kofi Kinaata]]
*[[Dead Peepol]]
*[[Kuami Eugene]]
*[[Amerado (musician)|Amerado]]
*[[Naira Marley]]
}}
| website =
}}
'''Ladsmid Nathaniel Owusu''' a nnipa pii nim no sɛ Lasmid, n'agoprama so din (a.k.a Charger)<ref>{{Citation |last=kunleben |title=Lasmid Biography: Wikipedia, Real Name, Age, Hometown, Songs, Net Worth |date=2023-05-01 |url=https://www.360dopes.com/lasmid-biography-wikipedia-real-name-age-hometown-songs-net-worth/ |language=en-US |access-date=2023-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722122015/https://www.360dopes.com/lasmid-biography-wikipedia-real-name-age-hometown-songs-net-worth/ |archive-date=22 July 2023 |url-status=dead}}</ref>yɛ Ghana nnwontofo ne nnwom kyerɛwfo a ofi Takoradi.<ref>{{Citation |last=Qwame Benedict |title=Top American label chasing 'Friday Night' hitmaker Lasmid to join their record label - 3Music CEO reveals |date=2022-07-01 |url=https://www.ghpage.com/sony-empire-music-records-lasmid-sadiq/241162/ |language=en-GB |access-date=2023-07-22}}</ref><ref>{{Citation |last=Geraldine Amoah |title=Nana Ama McBrown surprises Lasmid on radio, advises him to mind how he talks |date=2022-07-08 |url=https://yen.com.gh/entertainment/music/210625-nana-ama-mcbrown-surprises-lasmid-during-an-interview-shares-some-words-of-wisdom-with-him/ |language=en |access-date=2023-07-22}}</ref> Wɔhyɛɛ no abotiri sɛ nkonimdifo wɔ MTN Hitmaker a ɔtɔ do nwɔtwe (8) mu.<ref>{{Citation |title=Lasmid crowned winner of MTN Hitmaker Season 8 |url=https://www.myjoyonline.com/lasmid-crowned-winner-of-mtn-hitmaker-season-8 |language=en |access-date=2023-07-22}}</ref>Wonim no yiye wɔ dwom a ɛtrɛwee Friday Night a ɛmaa nkurɔfo ani gyee ho wɔ Ghana topping charts bere a ɛbɛyɛɛ ade a ɛkɔ so wɔ TikTok so no.<ref>{{Citation |title=Nkansah Lilwin contributed to making ‘Friday Night’ a hit – Lasmid |url=https://www.myjoyonline.com/nkansah-lilwin-contributed-to-making-friday-night-a-hit-lasmid |language=en |access-date=2023-09-10}}</ref>
== Adwuma ==
Wɔ afe 2019 mu no, Lasmid dii nkonim wɔ MTN Hitmaker season 8 akansi no mu, na ɛno nti onyaa GH₵120,000 recording contract. Akansie no akyi no, Ghana nnwontofoɔ Kaywa de ne nsa hyɛɛ ne nsa wɔ ne nnwontofoɔ kuo, Highly Spiritual Music.<ref>{{Citation |title=MTN Hitmaker 8 winner Lasmid begins journey with Highly Spiritual Music |date=2020-05-18 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/MTN-Hitmaker-8-winner-Lasmid-begins-journey-with-Highly-Spiritual-Music-955366 |language=en |access-date=2023-09-10}}</ref> Wɔ afe 2022 mu no, Nigeriani odwontofo Naira Marley kyerɛɛ anigye sɛ ɔde Lasmid bɛhyɛ ne nnwontofo kuw no mu.<ref>{{Citation |title=I would like to sign Lasmid to my label – Naira Marley |url=https://www.myjoyonline.com/i-would-like-to-sign-lasmid-to-my-label-naira-marley |language=en |access-date=2023-09-10}}</ref>
Ɛde besi afe 2022 no, na ɔne [[Sarkodie (ndwomtoni)|Sarkodie,]] [[Medikal]], Kofi Kinaata, Dead Peepol, Mr Drew<ref>{{Citation |last=YESU |title=Lasmid - Father ft. Mr Drew |date=2021-08-11 |url=https://www.hitz360.com/lasmid-father-ft-mr-drew/ |language=en-US |access-date=2023-09-10}}</ref>[[Kuami Eugene|, Kuami Eugene]]<ref>{{Citation |last=Dorcas Agambila |title=Pulse Picks: Best new Ghana artistes of the year 2022 |date=2022-12-26 |url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/pulse-picks-best-new-ghana-artistes-of-the-year-2022/1dzsjkf |language=en |access-date=2023-09-10 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722132908/https://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/pulse-picks-best-new-ghana-artistes-of-the-year-2022/1dzsjkf |url-status=dead }}</ref> ne [[Amerado (ndwontoni)|Amerado]] <ref>{{Citation |title=Amerado, Lasmid team up on 'Grace' |date=2022-08-19 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Amerado-Lasmid-team-up-on-Grace-1606301 |language=en |access-date=2023-09-10 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424020437/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Amerado-Lasmid-team-up-on-Grace-1606301 |url-status=dead }}</ref> ayɛ nnwom ho adwuma
Ne din kɔɔ soro bere a woyii ne nnwom "Sika" remix adi, faako a ɔne Ghana odwontofo a wagye din, Kuami Eugene yɛɛ biako no.<ref>{{Citation |last=Dorcas Agambila |title=Pulse Picks: Best new Ghana artistes of the year 2022 |date=2022-12-26 |url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/pulse-picks-best-new-ghana-artistes-of-the-year-2022/1dzsjkf |language=en |access-date=2023-09-10 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722132908/https://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/pulse-picks-best-new-ghana-artistes-of-the-year-2022/1dzsjkf |url-status=dead }}</ref>
Wɔregye Lasmid, adwumfo a ɔwɔ talente ahorow pii a ne ho akokwaw wɔ nnwom ne rap mu no atom sɛ ɔyɛ Kofi Kinaata nnwom agyapade no ɔdedifo. Wanya akyidifoɔ a wɔda nsow, titire wɔ Takoradi, Ghana.<ref>{{Citation |last=Dorcas Agambila |title=Pulse Picks: Best new Ghana artistes of the year 2022 |date=2022-12-26 |url=https://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/pulse-picks-best-new-ghana-artistes-of-the-year-2022/1dzsjkf |language=en |access-date=2023-09-10 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722132908/https://www.pulse.com.gh/entertainment/celebrities/pulse-picks-best-new-ghana-artistes-of-the-year-2022/1dzsjkf |url-status=dead }}</ref>
== Discography ahorow ==
* Odo Lastic ft Kofi kinaata
* Atele<ref>{{Citation |last=Zack NatioN |title=DOWNLOAD: Lasmid - Atele (Baby) MP3 |date=2022-07-25 |url=https://zacknation.net/2022/07/lasmid-atele/ |language=en-GB |access-date=2023-09-13 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924080422/https://zacknation.net/2022/07/lasmid-atele/ |url-status=dead }}</ref>
* Sika ft ''Dead Peepol''<ref>{{Citation |last=DownGh.com |title=DOWNLOAD MP3: Lasmid - Sika ft Dead Peepol DownGh.com |date=2021-04-30 |url=https://downgh.com/download-mp3-lasmid-sika-ft-dead-peepol/ |language=en-US |access-date=2023-09-13 |archive-date=3 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603020936/https://downgh.com/download-mp3-lasmid-sika-ft-dead-peepol/ |url-status=dead }}</ref>
* Father ft ''Mr Drew''<ref>{{Citation |last=DownGh.com |title=DOWNLOAD MP3: Lasmid – Father Ft Mr Drew DownGh.com |date=2021-09-14 |url=https://downgh.com/download-mp3-lasmid-father-ft-mr-drew/ |language=en-US |access-date=2023-09-13 |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601151432/https://downgh.com/download-mp3-lasmid-father-ft-mr-drew/ |url-status=dead }}</ref>
* Friday Night
* [[Amerado (ndwontoni)|Amerado]] – Grace
* YPee - Ewuraba
* Running
* JZyNO - Butta My Bread
* Bad Boy
*
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
a3x6tfp9ur1j7ux8casezemgs6sgqo8
Bright Bimpong
0
16191
200933
175890
2026-10-29T04:59:40Z
CommonsDelinker
99
Removing [[:c:File:WƆFA_I.png|WƆFA_I.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:WƆFA I.png|]].
200933
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}{{Databox}}
'''Bright Bimpong,''' wɔwoo no afe apem aha nkron aduosia (1960) yɛ [[Gaana|Gaan]]<nowiki/>a mfoniyɛni dwumfoɔ wɔbu no sɛ ɔsi pi sita ankasa.
== N'asetena mu nsɛm ==
Wɔwoo mfoniyɛni '''Bright Bimpong wɔ''' afe apem aha nkron ne aduosia (1960) mu. Afe a wɔwoo no wɔ mu no, ɛno ara mu na wɔwoo nnipa bi te sɛ Gabriela Acevedo, Heli Hiltunen, Naoko Okamoto, Anna Iris Lüneman, ne Yossi Breger.
[[File:Bright Bimpong.jpg|thumb|[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=a67d738aed56d35fJmltdHM9MTcwMjg1NzYwMCZpZ3VpZD0yNzBkMDBhNi03MmJhLTYzZTMtM2M2Ny0xMWExNzNlMzYyYTcmaW5zaWQ9NTQ2MQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=270d00a6-72ba-63e3-3c67-11a173e362a7&u=a1L2ltYWdlcy9zZWFyY2g_cT1CcmlnaHQgQmltcG9uZyBpbWFnZSZGT1JNPUlRRlJCQSZpZD02MDlGRUQyQjk5MTY4QjU5QTM3NDFDNEM3RUQ3NjQwMTA0NkUyRUM2&ntb=1 Bright Bimpong a ɔreyɛ adwuma.]]]
Bimpong nyaa kɔlege degrii firii Mfoniyɛ Kɔlege (College of Art) wɔ Suapɔn a wɔayɛ amaabɔdeɛ mu nyansapɛ ho adesua ne Tɛkonɔlɔgyi (University of Science and Technology) a seisei yɛfrɛ no Kwame Nkrumah Suapɔn ([[Kwame Nkrumah University of Science and Technology]]) wɔ Kumase ansa na ɔretoa n'adesua so wɔ Rutgers University, New Jersey a ɛwɔ Mason Gross Sukuu a wɔyɛ de maa Mfoniyɛ wɔ New Brunswick, New Jersey wɔ afe apem aha nkron ne aduowɔtwe nkron (1989) mu. Na ɛhɔ no, ɔnyaa ne Maseta Digirii wɔ Mfoniyɛ mu wɔ Sokɔpukya mfoniyɛ (Master of Art in Sculpture) mu.
Ɔde ne ho nso hyɛɛ mfoniyɛ nteteeɛ dwumadie ahodoɔ mu wɔ Maine, [[Canada]], Washington, ne [[New York|New Yor]]<nowiki/>k.
Afe apem aha nkron ne aduowɔtwe (1980) no mu nnwuma ahodoɔ a wɔayɛ deda no na ɛhyɛɛ no nkuran wɔ ne mfoniyɛ adwuma no mu. Saa afe no mu ara na nneɛma yɛɛ basaa ma nnipa wɔ [[Amamerɛ|amammerɛ]], sikasɛm, nsɛmtwerɛ a ate atese na berɛ korɔ no ara na wɔwɔ ɔpɛ soronko de ma nnwom ne ahosiesie.
Yɛhunu wie ho nhwɛsoɔ wɔ ɛlɛtrɔnik pɔɔpo (pop) nnwom ne hiphɔɔpo (hiphop) nnwom a ɛbaa saa berɛ no mu no.
Saa berɛ yi nyaa mfoniyɛfoɔ a na wɔrenyini saa berɛ no so nkɛntɛnsoɔ pa ara. Mfoniyɛfoɔ a wɔtenaa ase saa berɛ yi bi ne Anselm Kiefer, Jörg Immendorf, Enzo Cucchi, Francesco Clemente ne Julian Schnabel. Jean-Michel Basquiat, Keith Haring ne Kenny Scharf, a wɔde abɔnten so mfoniyɛ ne graffiti baeɛ nso ka ho.
Seisei ɔte '''Lawrenceville wɔ Amerika''' na ne biribiara kyerɛ sɛ seisei deɛ [[Amerika|Amɛrika]] yɛ ne fie.<ref>{{Citation |title=Ne ho asɛm |date=2023-12-20 |url=https://www.saatchiart.com/Kiwakii}}</ref>
Ɛmfa ho sɛ Amerika asetena ama wɔanya fahodie no, ɔka sɛ ne nkyi a ɔfiri sɛ [[Africa|Afrikani]] no aboa nma wɔate ahoɔfɛ ase yie na ɛda ɛdi nso wɔ ne nnwuma ahodoɔ mu. Ɔka sɛ, Amerikafoɔ pii na te nka sɛ wɔabu wɔn animtia ɛsiane sɛ ne nwuma bi a wɔayɛ nti. Ɔsane nso ka sɛ,"Amerika ama wɔanya hokwan soronko bi kyerɛ sɛ aboa no ma wɔatumi adwane afiri ɔhaw ne abɛbrɛsɛ a nwomasua wɔ [[Abibrem|Afrika]] de ba no."
== Ne nwomasua ==
Bright Bimpong nwomasua nhyehyɛ nie.
* Afe apem aha nkron ne aduokron num mu no (1995), ɔkɔɔ Rutgers Suapɔn wɔ New Brunswick, New Jersey - Maseta wɔ Mfoniyɛ mu wɔ Sokɔpukya mfoniyɛ mu. (Master of Art in Sculpture)
* Afe apem aha nkron ne aduokron mmienu mu no (1995), ɔkɔɔ 1992: Skowhegan Sukuu wɔ Skowhegan, ME- Painting and Sculpture, Summer Visual Art School.
* Afe apem aha nkron ne aduokron mu no (1995), ɔkɔɔ Johnson Atelier Trenton, NJ - Tɛknikal adesua beaɛ wɔayɛ ama adwumfoɔ (Technical Institute of Sculpture).
* Ɔkɔɔ Suapɔn a wɔyɛ de maa abɔdeɛ mu nyansapɛ ho adesua ne Tɛkonɔlɔgyi (University of Science and Technology) a seisei yɛfrɛ no [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology|Kwame Nkrumah Suapɔn (Kwame Nkrumah University of Science and Technology]]) kɔ suaa mfoniyɛ wɔ ne Mfoniyɛ Kɔlege (College of Art) no mu.<ref name=":0">{{Citation |title=Ne nwumasua ne nteteeɛ |date=2023-12-20 |url=https://www.saatchiart.com/Kiwakii2023-}}</ref>
[[File:Efo.png|border|thumb|438x438px|Efo adum mfoni wɔde kɔbere ayɛ]]
== '''Mfoniyɛ Adwumfoɔ nteteeɛ a wɔanya''' ==
* Ɔnyaa nteteeɛ wɔ Harlem School of the Arts New York, NY wɔ afe 1992 mu.
* Wɔ afe 1998 mu no, ɔnyaa nteteeɛ wɔ Skoto Gallery New York, NY ne Lowell Historical Gallery Lowell, MA.
* Wɔ afe 1999 mu no, nyaa nteteeɛ wɔ Elizabeth Greenshields Foundation Montreal, Canada ne Skoto Gallery New York, NY.
* Wɔ afe 1997 mu no, ɔkɔ nyaa nteteeɛ wɔ Herk Van Tongeren Award Mercerville, New Jersey
* Ɔnyaa nteteeɛ wɔ Skoto Gallery New York, NY wɔ afe 2000 ne 2001 mu.
* Ɔsane nso nyaa nteteeɛ wɔ Bristol Meyer Squib Princeton, NJ wɔ afe 2001 mu.
* Ɔsane nso nyaa nteteeɛ wɔ Skoto Gallery New York, NY wɔ afe 2001, 2004, 2006 ne 2008 mu.
* Wɔ afe 2002 mu no, ɔkɔɔ Grounds for Sculpture Hamilton, NJ kɔgyee nteteeɛ.
* Wɔ afe 2007 mu no, ɔkɔɔ Smithsonian African Art Museum Washington, DC kɔgyee nteteeɛ.
* Ɔnyaa nteteeɛ wɔwɔ Princeton University Princeton, NJ ne Smithsonian African Art Museum Washington, DC wɔ afe 2003 mu.<ref name=":0" />
== Nnwuma ahodoɔ a wɔayɛ ==
Nnwuma ahodoɔ a Bright Bimpong atumi ayɛ no bi ne :
* '''Transaction I''' wɔde sii Alaska Suapɔn no mu ne mita bɛyɛ 32 de kɔ soro.
* Freedom, a Amerika aban ne fa a ɛwɔ Virgin Islands na ɛpaa ho ntoma. Akyire yi, wɔ de kɔsii St. Croix.
* Transaction II
* '''[https://www.mutualart.com/Artwork/Adwoa/101B9708C638039E Adwoa]'''
* '''[https://www.mutualart.com/Artwork/Wofa-I/9748A56C2B93EEDA Wofa I]'''
* '''[https://www.mutualart.com/Artwork/Efo/910AFF6A89081B4C Efo]'''
* [[File:Adwoa.png|thumb|270x270px|Adwoa mfoni]][https://www.saatchiart.com/art/Sculpture-Hierarchy-I/87897/617976/view Hierachy I]
Wɔada ne nnwuma no adi wɔ kɔlɛhyin ahodoɔ a ɛwɔ Amɛrika, Europo, Afrika ne Karibiiɛne mu. Ne nnwuma a wɔyɛ nyinaa, deɛ wɔto din "Efo" no na ɔtɔɔneeɛ nyaa nyaa sika wɔ ho pa ara a ɛno ne Amerika Dɔlla no 5,005 wɔ Bonhams New Bond Street wɔ afe mpem mmienu ne du baako (2011) mu.<ref>{{Citation |title=Sika a wɔnya wɔ ne nnwum abi te sɛ Efo ho. |date=2023-12-20 |url=https://www.mutualart.com/Artist/Bright-Bimpong/EEBB690F81E6EC31/Biography}}</ref>
== Ɛhibihyin a wɔayɛ<ref>{{Citation |title=Ɛhibihyin a wɔayɛ |date=2023-12-20 |url=https://www.mutualart.com/Artist/Bright-Bimpong/EEBB690F81E6EC31/Exhibitions}}</ref> ==
[[File:Skoto.png|thumb|Mfoni a na ɛda ɛhibihyin no so.]]
[[Edin]]: Selection 2018
Baeɛ: SKOTO GALLERY, CHELSEA | NEW YORK | USA
Da: [[Ayɛwohummumɔ|Ayɛwohomummɔ]] 22,2018 - [[Kitawonsa]] 28,2018
== Baabi a minyaa mmoa firiiɛ ==
<references />
[[Category:Ghanafo]]
ohq51x7fvyewssvkdhevn3gxz6j06dp
Unbeatable Beats
0
16299
200928
175326
2026-10-29T03:58:55Z
K7yz3
22268
200928
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Unbeatable Beats yɛ nnwom a wɔakyere agu hama so, beat yɛfo ne odwontofo.<ref>{{Citation |title=Unbeatable Beats on SoundBetter |date=2018-07-08 |url=https://soundbetter.com/profiles/117387-unbeatable-beats |access-date=2023-12-01}}</ref><ref>{{Citation |title=Unbeatable Beats on SoundBetter |date=2018-07-08 |url=https://soundbetter.com/profiles/117387-unbeatable-beats |access-date=2023-12-01}}</ref> Ɔyɛ beats ma Blues, Hip Hop, Latin, R ne B-Soul, Reggae, Reggaeton, na ɔsan yɛ Odwontofo-Nnwomkyerɛwfo
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Category:Ghanafo]]
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
rnjbzk8fyu44gqzfsvrh7zsrp19ja8z
Amir Bengard
0
17147
200923
197068
2026-10-29T03:41:25Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200923
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = Amir Bengard
| image = file:bengard.webp
| native_name = امیر بنگارد
| native_name_lang = fa
| birth_name = Amir Mahdi Rajabi
| birth_date = {{Birth date and age|2004|10|11}}
| birth_place = [[Astara]], [[Iran]]
| genre = {{hlist|Persian rap|Persian hip hop}}
| occupation = {{hlist|Rapper|Singer|Songwriter}}
| years_active = 2017–Present
| label = [[Astro Label]]
| website = Telegram [https://t.me/amou_beni]
}}
'''Amir Mahdi Rajabi''' (Persia kasa:امیر مهدی رجبی; wɔwoo no Ɔpɛpɔn 11, 2004), a wɔfrɛ no wɔ adwumayɛ mu sɛ '''Amir Bengard''' (Persia kasa mu: امیر بنگارد), yɛ Iranni [[rap]], [ [odwontofo]], ne [[nnwom kyerɛwfo]].<ref>{{Cite web |title=امیر بنگارد کیست؟ - بیوگرافی به همراه تصاویر |url=https://karajnews.com/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%af-%da%a9%db%8c%d8%b3%d8%aa%d8%9f-%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1/ |access-date=2024-07-12 |website=Tarafdari|date=21 February 2020 }}</ref>
== Asetra mu nsɛm ==
Wɔwoo Amir wɔ Islamshahr wɔ afe 2004. Ɔtenaa Islamshahr [[Tehran]] kɔsii sɛ ɔdii mfeɛ 13. Wɔ May 13 no, ɔtu kɔɔ Astar kuropɔn a ɛwɔ [[Guilan]] mantam mu, baabi a ɔbɛyɛɛ [ [Mohammad Asaie]] a ofii ase hyehyɛɛ nnwom na ɔhyehyɛɛ nnwom wɔ so. Bere a odii mfe 16 no, oyii ne nnwom a edi kan [[Onyankopɔn]] adi na onyaa mmuae pa ara wɔ ho..<ref>{{Cite web |title=امیر بنگارد کیست؟ |url=https://www.tarafdari.com/node/2562534 |access-date=2024-07-12 |website=Tarafdari |date=21 February 2020 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122070232/https://www.tarafdari.com/node/2562534 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=امیر بنگارد |url=https://mzn.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D8%A8%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF#%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9 |access-date=2024-07-12 |website=Wikipedia|date=21 February 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Amir Bengard |url=https://tw.wikipedia.org/wiki/Amir_Bengard |access-date=2024-07-12 |website=Wikipedia|date=21 February 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Amir Bengard |url=https://dag.wikipedia.org/wiki/Amir_Bengard |access-date=2024-07-12 |website=Wikipedia|date=21 February 2020 }}</ref>
== Wɔakyere no ==
Wɔ 1401 mu no, ɔde ne ho hyɛɛ ɔsɔretia a wɔde tiaa Iran aban no mu denneennen, na ɛno ma wɔkyeree no na akyiri yi Ɔkannifo no gyaee no de gyee adanmude. Wɔ afe 1402 mu, bere a Amir som wɔ asraafo mu no, ɔdaa ne ho adi wɔ Instagram a ɔhyɛ polisifo atade, na nnipa bɛboro 500,000 na wɔhwɛɛ no. Wobisabisaa no nsɛm na wɔde no too afiase ɔsram biako
== Discography a Wɔde Di Dwuma ==
=== Album ahorow a wɔde yɛ nnwom ===
* ''Baroon (2012)''<ref>[https://open.spotify.com/album/0vfaw0bQITZjI4vetnCPLY?si=C8AD_VKYQW2vVHC5JqcHMg%0A <nowiki>Baroon [EP Album]</nowiki>]. Spotify. Retrieved 13 October 2024</ref>
* ''Delshoore (2022)''<ref>[https://open.spotify.com/album/3POuzbVIBjAFNYMjY5GYbo?si=umk96GypRR-gLQL85aIdHw <nowiki>Hagh [LP Album].</nowiki>] Spotify. Retrieved 13 October 2024</ref>
* ''God of drill (2024)''<ref>[https://open.spotify.com/album/6r8TLZrvxV90fwvX59HF8l?si=Jj_0FxpOQHekk6kxytyYSg <nowiki>Eshgh [EPlbum]</nowiki>] Spotify. Retrieved 13 October 2024</ref>
== Nsɛm a wɔde gyina hɔ ma ==
1.https://www.tarafdari.com/node/2562534
2.https://g.co/kgs/C7s8u66
3.https://hip-hop-music.fandom.com/wiki/Amir_Bengard
4.https://www.prfree.org/@bengard/amir-bengard-iranian-rapper-and-music-producer-vsp17iud2gre
5.https://www.crunchbase.com/person/amir-bengard
6.https://m.imdb.com/name/nm13246210/
7.https://m.peliplat.com/es/library/celeb/pc29961132/Amir-Bengard
8.https://www.tvtime.com/people/8928038-amir-bengard
9.https://aparat-chi.ir/actor/amir-bengard/
10.https://karajnews.com/%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%d8%af-%da%a9%db%8c%d8%b3%d8%aa%d8%9f-%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%85%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1/
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
nd0msnmvtsk90kxc6265o4qjipbzgjp
Ɔdwontoni Ofori Amponsah
0
17740
200927
195830
2026-10-29T03:56:41Z
K7yz3
22268
odwomtoni
200927
wikitext
text/x-wiki
Ɔdwontoni yi din a n'awofoɔ de too no ne, Samuel Ofori Amponsah. Wɔwoo no afe apem aha nkron ne aduoson nnan (1974). Kuro a ɔfiri so yɛ Akyem Agogo a ɛwɔ Asante mantan mu.<ref>{{Citation |title=Ofori Amponsah Biography: Age, Wife, Net Worth, Parents, Siblings, Girlfriend, Tribe, House, Cars |date=2023-06-29 |url=https://gistflare.com.ng/ofori-amponsah-biography-age-wife-net-worth-parents-siblings-girlfriend-tribe-house-cars/ |language=en-US |access-date=2025-08-26}}</ref>
Ɔyɛ ɔdwontoni a ɔto highlife ne hiplife nnwom, ɔno ara na ɔtwere ne nnwom. Wagyegye abasobodeɛ pii wɔ Ghana ne amannɔne.<ref>{{Citation |last=Bernard Ofori |title=Biography of Ofori Amponsah |date=2023-10-07 |url=https://gharticles.com/biography-of-ofori-amponsah/ |language=en-US |access-date=2025-08-26}}</ref>
Ɔwɔ album bebree, nnwom ahodoɔ a ɛmaa ɔgyee din pa ara ne, stoolege, sardine, emmanuella ne deɛ ɛkeka ho. Ɔdwontoni yi di nnwom dwuma wɔ oman Ghana mu, nnwontokuo a na ɔhyɛ aseɛ yɛ "4 reez westside entertainment".<ref>{{Citation |title=Ofori Amponsah sweeps Music Awards |url=https://www.modernghana.com/entertainment/1577/ofori-amponsah-sweeps-music-awards.html |language=en |access-date=2025-08-26}}</ref>
== Baabi A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Odwomtoni]]
iy4ind7aoz10anjwts9kuypjqew9072
William Shatner
0
18195
200930
200877
2026-10-29T04:19:12Z
K7yz3
22268
Beaɛ a menyaa mmoa fii
200930
wikitext
text/x-wiki
[[File:William Shatner Star Trek.JPG|thumb|William Shatner]]
'''William Shatner''' (wɔwoo no March 22, 1931 wɔ [[Montréal|Montreal]]), yɛ [[Canada]] sini ne television so ɔyɛkyerɛfo, sini yɛfo, kwankyerɛfo, sini ho nsɛm kyerɛwfo, nhoma kyerɛwfo, odwontofo ne obi a ɔde ne nne ma sini mu nnipa.<ref name=":1">{{Citation |title=William Shatner Emmy Awards and Nominations |date= |url=https://www.televisionacademy.com/bios/william-shatner |publisher=Television Academy |language=en |access-date=2026-10-27}}</ref> Ɔyɛ Canada Abasobɔdeɛ a wɔfrɛ no ''Officer of the Order of Canada'' no kurafo.<ref>{{Citation |last= |title=Mr. William Shatner |date= |url=https://www.gg.ca/en/honours/recipients/146-5939 |publisher=The Governor General of Canada |language=en |access-date=2026-10-27}}</ref>
Wanya [[Golden Globe]] abasobɔde biako<ref>{{Citation |title=William Shatner |date= |url=https://goldenglobes.com/person/william-shatner/ |work=Golden Globes |language=en-US |access-date=2026-10-27}}</ref> ne [[Emmy]] abasobɔde abien. Ɔbɛyɛɛ obi a nnipa pii nim no denam ne dwumadi sɛ Captain Kirk wɔ [[Star Trek]] mu, [[T. J. Hooker]] wɔ sini a wɔfrɛ no saa ara no mu, ne Denny Crane wɔ [[Boston Legal]] mu.<ref name=":1" />
Ɔkɔɔ ahunmu wɔ [[Blue Origin]] adwumakuw no ''New Shepard'' so wɔ October 2021 mu, na akwantu no gyee bɛyɛ simma du. Saa bere no na wadi mfe 90, na ɔbɛyɛɛ onipa a na wanyin sen obiara a wadu ahunmu saa bere no.<ref>{{Citation |last=Connie Suggitt |title=William Shatner breaks record for oldest person in space after Blue Origin flight |date=2021-10-13 |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/10/william-shatner-breaks-record-for-oldest-person-in-space-after-blue-origin-flight-678841 |work=Guiness World Records}}</ref>
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
[[Nkyekyεmu:Ɔyɛkyerɛfo]]
g5excoetf39m5iqeh1zulkdinhn41rv
Dwumadini:K7yz3/Star Trek
2
18197
200888
200887
2026-10-28T14:27:52Z
K7yz3
22268
200888
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:K7yz3/Star}}
tg4i0q6r6nmq0ifwd9k1kxrbgtthw3h
Star Trek
0
18200
200889
200886
2026-10-28T17:45:58Z
K7yz3
22268
Ɔyɛfoɔ
200889
wikitext
text/x-wiki
[[File:Star Trek Logo 1.png|thumb|Ahyɛnsodeɛ a ɛkyerɛ franchise no]]
'''Star Trek''' yɛ [[Amerika|Amerikafoɔ]] franchise a ɛfa nyansahu mu ayɛsɛm ho. Ɛgyina television so sini a ne din ne Star Trek no so. Gene Roddenberry na ɔyɛɛ sini no ho adwene, na wɔdaa no adi wɔ Amerika firi afe 1966 kɔsi afe 1969.<ref>{{Citation |last=John Uri |title=50 Years of NASA and Star Trek Connections |date=2019-06-03 |url=https://www.nasa.gov/history/50-years-of-nasa-and-star-trek-connections/ |publisher=NASA |language=en-US |access-date=2026-10-28}}</ref> ''Star Trek'' nnɛ yɛ sini ahorow nkron a wɔde nnipa ankasa yɛ ne mfonini sini ahorow pii a ne nyinaa bom yɛ nsɛm a ɛboro 900. Ɛsan wɔ sini akɛse 13 a wɔyɛ ma sini dan mu, VoD sini biako ne radio so agodie biako a wɔtie.<ref>{{Citation |title=Celebrating 60 Years of ‘Star Trek’ Around the Globe |date=2026-09-03 |url=https://www.skydance.com/news/celebrating-60-years-of-star-trek-around-the-globe |publisher=Skydance |language=en |access-date=2026-10-28}}</ref>
Nsɛm a ɛkɔ so wɔ sini no mu no taa si afeha a ɛto so 22 kosi afeha a ɛto so 25 ne afeha a ɛto so 32 mu. Mpɛn pii no, nsɛm no fa ahunmu hyɛn bi a wɔtaa frɛ no Enterprise anaa ahunmu gyinabea bi adwumayɛfo ho. Wɔn mu dodow no ara yɛ United Federation of Planets no mufo. Saa nkabom yi ka abɔde ahorow a wofi Milky Way galaxy no mu bom. Nsɛm no ka wɔn a wɔhyia abɔde foforo ne nneɛma a ɛfa nsoromma ne ahunmu ho ho asɛm. Ɛsan ka asetra mu nsɛm, amammuisɛm, nyansapɛ ne abrabɔ pa ho nsɛmmisa ho asɛm.<ref>{{Citation |last=Lincoln Geraghty |title=The influence of Star Trek on television, film and culture |date=2008 |url=https://researchportal.port.ac.uk/en/publications/the-influence-of-star-trek-on-television-film-and-culture/ |series=Critical explorations in science fiction and fantasy |place=Jefferson, NC |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-3034-5 |access-date=2026-10-28}}</ref>
== TV so dwumadi a wɔde nnipa ankasa yɛ a ɛtoatoa so ==
<gallery>
File:Star Trek TOS Logo.svg|Star Trek (Nsɛm a Edi Kan)<br/>(1966-1969)
File:Star Trek The Next Generation Logo.svg|Star Trek: The Next Generation<br/>(1987-1993)
File:Star Trek DS9 logo.svg|Star Trek: Deep Space Nine<br/>(1993-1999)
File:Star Trek Voyager Logo.svg|Star Trek: Voyager<br/>(1995-2001)
File:Star Trek ENT logo.svg|Star Trek: Enterprise<br/>(2001-2005)
File:Star Trek Discovery logo.svg|Star Trek: Discovery<br/>(2017-2024)
File:Star Trek Picard logo.svg|Star Trek: Picard<br/>(2020-2023
File:Star Trek SNW logo.svg|Star Trek: Strange New Worlds<br/>(firi 2026)
File:Star Trek Starfleet Academy Logo.png|Star Trek: Starfleet Academy<br/>(firi 2026)
</gallery>
== TV so dwumadi a wɔayɛ no mfonini a ɛtoatoa so ==
* 1973-1974: Star Trek: The Animated Series
* 2020-2024: Star Trek: Lower Decks
* 2021-2024: Star Trek: Prodigy
== Sini ==
* 1979: Star Trek: The Motion Picture
* 1982: Star Trek Ⅱ: The Wrath of Khan
* 1984: Star Trek III: The Search for Spock
* 1986: Star Trek IV: The Voyage Home
* 1989: Star Trek V: The Final Frontier
* 1991: Star Trek VI: The Undiscovered Country
* 1994: Star Trek: Generations
* 1996: Star Trek: First Contact
* 1998: Star Trek: Insurrection
* 2002: Star Trek: Nemesis
* 2009: Star Trek
* 2013: Star Tek Into Darkness
* 2016: Star Trek Beyond
* 2025: Star Trek: Section 31
== Ɔyɛfoɔ (Paw a wɔpaw) ==
<div style="float:left;"><gallery mode="packed">
File:Star Trek William Shatner.JPG|[[William Shatner]]
File:Nichelle Nichols (4505899674) (cropped).jpg|Nichelle Nichols
File:Patrick Stewart 1999.jpg|Patrick Stewart
File:Levar Burton, Disney Social Media Moms Conference 2014, 2-crop.jpg|LeVar Burton
File:AveryBrooksAtConvention crop.jpg|Avery Brooks
File:Kate Mulgrew Shankbone Metropolitan Opera 2009.jpg|Kate Mulgrew
File:Tim Russ (32382294283).jpg|Tim Russ
File:Scott Bakula.jpg|Scott Bakula
File:Anthony Montgomery.jpg|Anthony Montgomery
File:Sonequa Martin-Green 2017.jpg|Sonequa Martin-Green
File:Michelle Hurd by Gage Skidmore.jpg|Michelle Hurd
File:Anson Mount by Gage Skidmore.jpg|Anson Mount
File:74th tony awards 1 cropped.jpg|Celia Rose Gooding
File:HollyHunter.jpg|Holly Hunter
File:Sandro Rosta by Gage Skidmore.jpg|Sandro Rosta
</gallery></div><div style="clear:both"></div>
== Nhwehwɛmu ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Sini]]
[[Nkyekyεmu:TV so dwumadi ahorow]]
dhhhjqmuic6zc3r525eq87q3jiz5klm
200929
200889
2026-10-29T04:17:42Z
K7yz3
22268
Beaɛ a menyaa mmoa fii
200929
wikitext
text/x-wiki
[[File:Star Trek Logo 1.png|thumb|Ahyɛnsodeɛ a ɛkyerɛ franchise no]]
'''Star Trek''' yɛ [[Amerika|Amerikafoɔ]] franchise a ɛfa nyansahu mu ayɛsɛm ho. Ɛgyina television so sini a ne din ne Star Trek no so. Gene Roddenberry na ɔyɛɛ sini no ho adwene, na wɔdaa no adi wɔ Amerika firi afe 1966 kɔsi afe 1969.<ref>{{Citation |last=John Uri |title=50 Years of NASA and Star Trek Connections |date=2019-06-03 |url=https://www.nasa.gov/history/50-years-of-nasa-and-star-trek-connections/ |publisher=NASA |language=en-US |access-date=2026-10-28}}</ref> ''Star Trek'' nnɛ yɛ sini ahorow nkron a wɔde nnipa ankasa yɛ ne mfonini sini ahorow pii a ne nyinaa bom yɛ nsɛm a ɛboro 900. Ɛsan wɔ sini akɛse 13 a wɔyɛ ma sini dan mu, VoD sini biako ne radio so agodie biako a wɔtie.<ref>{{Citation |title=Celebrating 60 Years of ‘Star Trek’ Around the Globe |date=2026-09-03 |url=https://www.skydance.com/news/celebrating-60-years-of-star-trek-around-the-globe |publisher=Skydance |language=en |access-date=2026-10-28}}</ref>
Nsɛm a ɛkɔ so wɔ sini no mu no taa si afeha a ɛto so 22 kosi afeha a ɛto so 25 ne afeha a ɛto so 32 mu. Mpɛn pii no, nsɛm no fa ahunmu hyɛn bi a wɔtaa frɛ no Enterprise anaa ahunmu gyinabea bi adwumayɛfo ho. Wɔn mu dodow no ara yɛ United Federation of Planets no mufo. Saa nkabom yi ka abɔde ahorow a wofi Milky Way galaxy no mu bom. Nsɛm no ka wɔn a wɔhyia abɔde foforo ne nneɛma a ɛfa nsoromma ne ahunmu ho ho asɛm. Ɛsan ka asetra mu nsɛm, amammuisɛm, nyansapɛ ne abrabɔ pa ho nsɛmmisa ho asɛm.<ref>{{Citation |last=Lincoln Geraghty |title=The influence of Star Trek on television, film and culture |date=2008 |url=https://researchportal.port.ac.uk/en/publications/the-influence-of-star-trek-on-television-film-and-culture/ |series=Critical explorations in science fiction and fantasy |place=Jefferson, NC |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-3034-5 |access-date=2026-10-28}}</ref>
== TV so dwumadi a wɔde nnipa ankasa yɛ a ɛtoatoa so ==
<gallery>
File:Star Trek TOS Logo.svg|Star Trek (Nsɛm a Edi Kan)<br/>(1966-1969)
File:Star Trek The Next Generation Logo.svg|Star Trek: The Next Generation<br/>(1987-1993)
File:Star Trek DS9 logo.svg|Star Trek: Deep Space Nine<br/>(1993-1999)
File:Star Trek Voyager Logo.svg|Star Trek: Voyager<br/>(1995-2001)
File:Star Trek ENT logo.svg|Star Trek: Enterprise<br/>(2001-2005)
File:Star Trek Discovery logo.svg|Star Trek: Discovery<br/>(2017-2024)
File:Star Trek Picard logo.svg|Star Trek: Picard<br/>(2020-2023
File:Star Trek SNW logo.svg|Star Trek: Strange New Worlds<br/>(firi 2026)
File:Star Trek Starfleet Academy Logo.png|Star Trek: Starfleet Academy<br/>(firi 2026)
</gallery>
== TV so dwumadi a wɔayɛ no mfonini a ɛtoatoa so ==
* 1973-1974: Star Trek: The Animated Series
* 2020-2024: Star Trek: Lower Decks
* 2021-2024: Star Trek: Prodigy
== Sini ==
* 1979: Star Trek: The Motion Picture
* 1982: Star Trek Ⅱ: The Wrath of Khan
* 1984: Star Trek III: The Search for Spock
* 1986: Star Trek IV: The Voyage Home
* 1989: Star Trek V: The Final Frontier
* 1991: Star Trek VI: The Undiscovered Country
* 1994: Star Trek: Generations
* 1996: Star Trek: First Contact
* 1998: Star Trek: Insurrection
* 2002: Star Trek: Nemesis
* 2009: Star Trek
* 2013: Star Tek Into Darkness
* 2016: Star Trek Beyond
* 2025: Star Trek: Section 31
== Ɔyɛfoɔ (Paw a wɔpaw) ==
<div style="float:left;"><gallery mode="packed">
File:Star Trek William Shatner.JPG|[[William Shatner]]
File:Nichelle Nichols (4505899674) (cropped).jpg|Nichelle Nichols
File:Patrick Stewart 1999.jpg|Patrick Stewart
File:Levar Burton, Disney Social Media Moms Conference 2014, 2-crop.jpg|LeVar Burton
File:AveryBrooksAtConvention crop.jpg|Avery Brooks
File:Kate Mulgrew Shankbone Metropolitan Opera 2009.jpg|Kate Mulgrew
File:Tim Russ (32382294283).jpg|Tim Russ
File:Scott Bakula.jpg|Scott Bakula
File:Anthony Montgomery.jpg|Anthony Montgomery
File:Sonequa Martin-Green 2017.jpg|Sonequa Martin-Green
File:Michelle Hurd by Gage Skidmore.jpg|Michelle Hurd
File:Anson Mount by Gage Skidmore.jpg|Anson Mount
File:74th tony awards 1 cropped.jpg|Celia Rose Gooding
File:HollyHunter.jpg|Holly Hunter
File:Sandro Rosta by Gage Skidmore.jpg|Sandro Rosta
</gallery></div><div style="clear:both"></div>
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Sini]]
[[Nkyekyεmu:TV so dwumadi ahorow]]
c4sgtkog442qwzmp593ga5bajmm37nl
200932
200929
2026-10-29T04:27:28Z
K7yz3
22268
200932
wikitext
text/x-wiki
[[File:Star Trek Logo 1.png|thumb|Ahyɛnsodeɛ a ɛkyerɛ franchise no]]
'''Star Trek''' yɛ [[Amerika|Amerikafoɔ]] franchise a ɛfa nyansahu mu ayɛsɛm ho. Ɛgyina television so sini a ne din ne Star Trek no so. Gene Roddenberry na ɔyɛɛ sini no ho adwene, na wɔdaa no adi wɔ Amerika firi afe 1966 kɔsi afe 1969.<ref>{{Citation |last=John Uri |title=50 Years of NASA and Star Trek Connections |date=2019-06-03 |url=https://www.nasa.gov/history/50-years-of-nasa-and-star-trek-connections/ |publisher=NASA |language=en-US |access-date=2026-10-28}}</ref> ''Star Trek'' nnɛ yɛ sini ahorow nkron a wɔde nnipa ankasa yɛ ne mfonini sini ahorow pii a ne nyinaa bom yɛ nsɛm a ɛboro 900. Ɛsan wɔ sini akɛse 13 a wɔyɛ ma sini dan mu, VoD sini biako ne radio so agodie biako a wɔtie.<ref>{{Citation |title=Celebrating 60 Years of ‘Star Trek’ Around the Globe |date=2026-09-03 |url=https://www.skydance.com/news/celebrating-60-years-of-star-trek-around-the-globe |publisher=Skydance |language=en |access-date=2026-10-28}}</ref>
Nsɛm a ɛkɔ so wɔ sini no mu no taa si afeha a ɛto so 22 kosi afeha a ɛto so 25 ne afeha a ɛto so 32 mu. Mpɛn pii no, nsɛm no fa ahunmu hyɛn bi a wɔtaa frɛ no Enterprise anaa ahunmu gyinabea bi adwumayɛfo ho. Wɔn mu dodow no ara yɛ United Federation of Planets no mufo. Saa nkabom yi ka abɔde ahorow a wofi Milky Way galaxy no mu bom. Nsɛm no ka wɔn a wɔhyia abɔde foforo ne nneɛma a ɛfa nsoromma ne ahunmu ho ho asɛm. Ɛsan ka asetra mu nsɛm, amammuisɛm, nyansapɛ ne abrabɔ pa ho nsɛmmisa ho asɛm.<ref>{{Citation |last=Lincoln Geraghty |title=The influence of Star Trek on television, film and culture |date=2008 |url=https://researchportal.port.ac.uk/en/publications/the-influence-of-star-trek-on-television-film-and-culture/ |series=Critical explorations in science fiction and fantasy |place=Jefferson, NC |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-3034-5 |access-date=2026-10-28}}</ref>
== TV so dwumadi a wɔde nnipa ankasa yɛ a ɛtoatoa so ==
<gallery>
File:Star Trek TOS Logo.svg|Star Trek (Nsɛm a Edi Kan)<br/>(1966-1969)
File:Star Trek The Next Generation Logo.svg|Star Trek: The Next Generation<br/>(1987-1993)
File:Star Trek DS9 logo.svg|Star Trek: Deep Space Nine<br/>(1993-1999)
File:Star Trek Voyager Logo.svg|Star Trek: Voyager<br/>(1995-2001)
File:Star Trek ENT logo.svg|Star Trek: Enterprise<br/>(2001-2005)
File:Star Trek Discovery logo.svg|Star Trek: Discovery<br/>(2017-2024)
File:Star Trek Picard logo.svg|Star Trek: Picard<br/>(2020-2023
File:Star Trek SNW logo.svg|Star Trek: Strange New Worlds<br/>(firi 2026)
File:Star Trek Starfleet Academy Logo.png|Star Trek: Starfleet Academy<br/>(firi 2026)
</gallery>
== TV so dwumadi a wɔayɛ no mfonini a ɛtoatoa so ==
* 1973-1974: Star Trek: The Animated Series
* 2020-2024: Star Trek: Lower Decks
* 2021-2024: Star Trek: Prodigy
== Sini ==
* 1979: Star Trek: The Motion Picture
* 1982: Star Trek Ⅱ: The Wrath of Khan
* 1984: Star Trek III: The Search for Spock
* 1986: Star Trek IV: The Voyage Home
* 1989: Star Trek V: The Final Frontier
* 1991: Star Trek VI: The Undiscovered Country
* 1994: Star Trek: Generations
* 1996: Star Trek: First Contact
* 1998: Star Trek: Insurrection
* 2002: Star Trek: Nemesis
* 2009: Star Trek
* 2013: Star Tek Into Darkness
* 2016: Star Trek Beyond
* 2025: Star Trek: Section 31
== Ɔyɛfoɔ (Paw a wɔpaw) ==
<div style="float:left;"><gallery mode="packed">
File:Star Trek William Shatner.JPG|[[William Shatner]]
File:Nichelle Nichols (4505899674) (cropped).jpg|Nichelle Nichols
File:Patrick Stewart 1999.jpg|Patrick Stewart
File:Levar Burton, Disney Social Media Moms Conference 2014, 2-crop.jpg|LeVar Burton
File:AveryBrooksAtConvention crop.jpg|Avery Brooks
File:Kate Mulgrew Shankbone Metropolitan Opera 2009.jpg|Kate Mulgrew
File:Tim Russ (32382294283).jpg|Tim Russ
File:Scott Bakula.jpg|Scott Bakula
File:Anthony Montgomery.jpg|Anthony Montgomery
File:Sonequa Martin-Green 2017.jpg|Sonequa Martin-Green
File:Michelle Hurd by Gage Skidmore.jpg|Michelle Hurd
File:Anson Mount by Gage Skidmore.jpg|Anson Mount
File:74th tony awards 1 cropped.jpg|Celia Rose Gooding
File:HollyHunter.jpg|Holly Hunter
File:Sandro Rosta by Gage Skidmore.jpg|Sandro Rosta
</gallery></div><div style="clear:both"></div>
== Nsɛm a wɔde gyinaa so ==
<references />
[[Nkyekyεmu:Sini]]
[[Nkyekyεmu:TV so dwumadi ahorow]]
5sit3nh1o6tcrkv1mry2mzgffwkralx
Nkyekyεmu:Odwomtoni
14
18201
200892
2026-10-29T03:10:23Z
K7yz3
22268
Created blank page
200892
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1