Wikipedia twwiki https://tw.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Titiriw MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Soronko Nkitahode Dwumadini Dwumadini nkitahode Wikipedia Wikipedia nkitahode File File nkitahode MediaWiki MediaWiki nkitahode Nhwɛsoɔ Nhwɛsoɔ nkitahode Mmoa Mmoa nkitahode Nkyekyεmu Nkyekyεmu nkitahode TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk John Kweku Kumah 0 11704 201028 201027 2026-11-04T21:02:08Z Hansongh 19068 201028 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} {{Infobox officeholder | name = John Kweku Kumah | office = | president = | president2 = [[Jerry John Rawlings]] | termstart2 = 7 January 1993 | termend2 = 6 January 2001 | office2 = Mp for Twifo / Hemang / Lower / Denkyira Constituency | occupation = teacher | birth_date = 30 March 1938 | successor = Constituency divided }} '''John Kweku Kumah ('''wɔwoo no ɔbɛnim bosome, ɛda a ɛtɔ so aduasa, afe apem ahankron ne aduasa nwɔtwe). Ɔyɛ Ghana amanyɔni a ɔka mmarahyɛbɛdwafie a ɛdi kan ne deɛ ɛtɔ so mmienu ma ɔman Ghana no. Ɔno ne mmarahyɛbɛdwani a ɔgyina hɔ ma Twifo, Hemang ne Denyira mpatamu wɔ kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ ''National Democratic Congress'' no. == N’abrabɔ Ahyɛaseɛ == Wɔwoo John wɔ mfimfini mantam a ɛwɔ Ghana. Ɔnyaa n’abɔsobɔ krataa wɔ adesua mu firii Ghana suapɔn legon. Bio, ɔsan toaa n’adesua so wɔ mfimfini mantam mu. Ɛhɔ na ɔnyaa abaso bɔ kɛseɛ wɔ nwoma sua mu ɛfa Arts ho wɔ Cape Caost suapɔn. Na ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛni ansa na ɔde ne ho rewura amanyɔsɛm mu. == Na amanyɔsɛm == John suaeɛ yɛ sɛ ɔba mmrahyɛbɛdwafie a ɛdi kan wɔ Repubrik a ɛtɔso nan wɔ [[Gaana|Ghana]] na wɔ afe apem ahankron ne aduokron mmiensa wɔ [[Ɔpɛpɔn]] da ɛtɔso so nson no mu no ɛberɛ a ɔdi nkunim wɔ afe ɔka aduokron ne aduokron mmienu Abatoɔ a ɔto no [[Ɔpɛnimaa|Ɔpɛnima]] bosome da ɛtɔso aduonu nkron. Ɔsane sua na mmrahyɛbɛdwafie wɔ [[Ɔpɛpɔn]] bosome da ɛtɔso nson wɔ afe ahankron ne aduokron nson wɔ aberɛ a ɔdi nkonim wɔ afe ahankron ne aduokron nsia wɔ [[Gaana|Ghana]] Abatoɔ no mu. Bɔ no kandini wɔ afe ahankron ne aduokron nsia abatoɔ no mu berɛ ɔdi nkunim wɔ ne akansini a ɔfrɛ no Kwaku Nyamaa -Akyeampong so a Ɔnya aduonum bakoo akyerepɔ aduoson firii mma dodoɔ a ɔto yɛ no anea Ɔni no pere adwa no nso nya aduosa nan ne akyerepɔ aduowɔtwe wɔ mma dodoɔ a wɔtɔeɛ. Ɛwɔ afe mpem mmienu ne nan Twifo/Hemang/lower/ Denkyira mpɛsoa dɔwo kyɛ mu Hemang-Lower-Denkyira mpɛsoa ne Twifo -Atti Morkwaa mpɛsoa. Ɔgyina Benjamin Bimpong Donkor ne Elizabeth Amoah == Ɔno ankasa n'abrabɔ == Ɔyɛ kristoni == Beaɛ a menya mia firiiɛ == <references /> [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]] flfriyiypbis83qwvu8npnbvjcmtt3e 201029 201028 2026-11-04T21:48:43Z Hansongh 19068 201029 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} {{Infobox officeholder | name = John Kweku Kumah | office = | president = | president2 = [[Jerry John Rawlings]] | termstart2 = 7 January 1993 | termend2 = 6 January 2001 | office2 = Mp for Twifo / Hemang / Lower / Denkyira Constituency | occupation = teacher | birth_date = 30 March 1938 | successor = Constituency divided }} '''John Kweku Kumah ('''wɔwoo no ɔbɛnim bosome, ɛda a ɛtɔ so aduasa, afe apem ahankron ne aduasa nwɔtwe). Ɔyɛ Ghana amanyɔni a ɔka mmarahyɛbɛdwafie a ɛdi kan ne deɛ ɛtɔ so mmienu ma ɔman Ghana no. Ɔno ne mmarahyɛbɛdwani a ɔgyina hɔ ma Twifo, Hemang ne Denyira mpatamu wɔ kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ ''National Democratic Congress'' no. == N’abrabɔ Ahyɛaseɛ == Wɔwoo John wɔ mfimfini mantam a ɛwɔ Ghana. Ɔnyaa n’abɔsobɔ krataa wɔ adesua mu firii Ghana suapɔn legon. Bio, ɔsan toaa n’adesua so wɔ mfimfini mantam mu. Ɛhɔ na ɔnyaa abaso bɔ kɛseɛ wɔ nwoma sua mu ɛfa Arts ho wɔ Cape Caost suapɔn. Na ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛni ansa na ɔde ne ho rewura amanyɔsɛm mu. == Na amanyɔsɛm == John baa mmarahyɛbɛdwafie a ɛdi kan sɛ mmarahyɛbɛdwamni wɔ Ɔpɛpɔn bosome ne da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa berɛ a wɔyii no sɛ nkunimdefoɔ wɔ abatoɔ a wɔtoo no wɔ mmarahyɛbɛdwafie wɔ Ɔpɛnnimaa bosome ne da a ɛtɔ so aduokron,afe apem ahankron ne aduokron mmienu no. Ɔsan dii nkunim ne mprenu soɔ wɔ abatoɔ a ɔman no nyinaa toeɛ no ma no baa mmarahyɛbɛdwafie bio wɔ Ɔpɛpɔn bosome no afe apem ahankron aduokron nson. Wɔyii no sɛ nkunimdefoɔ wɔ afe apem ahankron aduokron nsia abatoɔ a wɔtoeɛ no berɛ a ɔne Kwaku Nyamaa-Akyeampong gyina maa wɔtoo wɔn so aba no. John Kweku Kumah nyaa mma no ɔha mu nkyekyɛmu aduonum akyiripɔ aduoson(51.70%) wɔ mma no a wɔtoeɛ no nyinaa a ɛno bɛyɛ sɛ mma no mpem ahanu aduonum ne ɔha nson aduoson nson(25,777), ɛna Kwaku nso nyaa ɔha mu nkyekyɛmu aduasa nwɔtwe akyiripɔ aduowɔtwe (38.80%) a ɛno bɛyɛ sɛ mma no mpem ahanson ne ahaasa aduonum nwɔtwe(17,358). Wɔ afe mpem mmienu ne nnan no, wɔkyɛɛ Twifo, Hemang, Denkyira abatoɔ mpasua so ma wɔbɛnyaa Hemang-Denkyira abatoɔ mpasua ne Twifo-Atti Morkwaa mpasua so. Nnipa a wɔsii n’anan ne Benjamin Bimpong Donkor ne Elizabeth Amoah Tetteh. == Ɔno ankasa n'abrabɔ == Ɔyɛ kristoni == Beaɛ a menya mia firiiɛ == <references /> [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]] c4stfmnemjc6c3mqisiwzgu8335dmr5 201030 201029 2026-11-04T22:33:36Z Hansongh 19068 201030 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} {{Infobox officeholder | name = John Kweku Kumah | office = | president = | president2 = [[Jerry John Rawlings]] | termstart2 = 7 January 1993 | termend2 = 6 January 2001 | office2 = Mp for Twifo / Hemang / Lower / Denkyira Constituency | occupation = teacher | birth_date = 30 March 1938 | successor = Constituency divided }} '''John Kweku Kumah ('''wɔwoo no ɔbɛnim bosome, ɛda a ɛtɔ so aduasa, afe apem ahankron ne aduasa nwɔtwe). Ɔyɛ [[Ghana]] amanyɔni a ɔka [[Mmarahyɛbadwafie|mmarahyɛbɛdwafie]] a ɛdi kan ne deɛ ɛtɔ so mmienu ma ɔman Ghana no ho. Ɔno ne mmarahyɛbɛdwani a ɔgyina hɔ ma [[Twifo- Atii Morkwa (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Twifo]], [[Hemang Lower Denkyira (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Hemang]] ne Denkyira mpatamu wɔ kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ ''National Democratic Congress'' no<ref>{{Citation |last=Peace FM |title=Ghana Election 1996 Results - Twifo / Hemang / Lower / Denkyira Constituency |url=https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/1996/central/80/index.php |access-date=2026-11-04}}</ref>. == N’abrabɔ Ahyɛaseɛ == Wɔwoo John wɔ mfimfini mantam a ɛwɔ [[Ghana]]. Ɔnyaa n’abasobɔ krataa wɔ adesua mu firii Ghana suapɔn legon. Bio, ɔsan toaa n’adesua so wɔ mfimfini mantam mu. Ɛhɔ na ɔnyaa abaso bɔ kɛseɛ wɔ nwoma sua mu ɛfa ''Arts'' ho wɔ [[Cape Coast|Cape Caost]] suapɔn mu. Na ɔyɛɛ adwuma sɛ ɔkyerɛkyerɛni ansa na ɔde ne ho rewura [[amanyɔsɛm]] mu<ref>{{Citation |title=John Kweku Kumah |date=2026-06-19 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Kweku_Kumah&oldid=1360162629 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-11-04}}</ref>. == N’amanyɔsɛm == John baa [[Mmarahyɛbadwafie|mmarahyɛbɛdwafie]] a ɛdi kan sɛ mmarahyɛbɛdwamni wɔ [[Ɔpɛpɔn]] bosome ne da a ɛtɔ so nson, afe apem ahankron ne aduokron mmiɛnsa berɛ a wɔyii no sɛ nkunimdefoɔ wɔ abatoɔ a wɔtoo no wɔ [[Mmarahyɛbadwafie|mmarahyɛbɛdwafie]] wɔ Ɔpɛnnimaa bosome ne da a ɛtɔ so aduokron,afe apem ahankron ne aduokron mmienu no. Ɔsan dii nkunim ne mprenu soɔ wɔ abatoɔ a ɔman no nyinaa toeɛ no ma no baa mmarahyɛbɛdwafie bio wɔ Ɔpɛpɔn bosome no afe apem ahankron aduokron nson. Wɔyii no sɛ nkunimdefoɔ wɔ afe apem ahankron aduokron nsia abatoɔ a wɔtoeɛ no ,berɛ a ɔne Kwaku Nyamaa-Akyeampong gyina maa wɔtoo wɔn so aba no. John Kweku Kumah nyaa mma no ɔha mu nkyekyɛmu aduonum akyiripɔ aduoson(51.70%) wɔ mma no a wɔtoeɛ no nyinaa, a ɛno bɛyɛ sɛ mma no mpem ahanu aduonum ne ɔha nson aduoson nson(25,777), ɛna Kwaku nso nyaa ɔha mu nkyekyɛmu aduasa nwɔtwe akyiripɔ aduowɔtwe (38.80%) a ɛno bɛyɛ sɛ mma no mpem ahanson ne ahaasa aduonum nwɔtwe(17,358). Wɔ afe mpem mmienu ne nnan no, wɔkyɛɛ Twifo, Hemang, Denkyira abatoɔ mpasua so ma wɔbɛnyaa Hemang-Denkyira abatoɔ mpasua ne Twifo-Atti Morkwaa mpasua so. Nnipa a wɔsii n’anan ne Benjamin Bimpong Donkor ne Elizabeth Amoah Tetteh. == Ɔno ankasa abrabɔ == Ɔyɛ okristoni == Beaeɛ a menya mmoa firiiɛ == <references /> [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1997–2001]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 1993–1997]] rrd8aux4c4r26tzt9igb44wvql40f9n Nana Amoakoh Gyampa 0 14402 201034 187045 2026-11-05T09:00:22Z Hansongh 19068 201034 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Akuapem}} '''Nana Amoakoh Gyampa''' (a wɔwoo no Oforisuo bosome ne da a ɛtɔ so du nnum, afe 1958) yɛ Ghana amanyɔni ne dɔkota. Ɔka mmrahyɛbagua a ɛtɔ so nson no ho a ɔgyina [[Upper Denkyira East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Upper Denkyira East]] mpasua so ananmu wɔ [[Mfinfini Mantan|mfimfini mantam]] mu ma kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ ''New Patriotic Party'' no. == Mfitiase asetra ne nhomasua == Wɔwoo Amoakoh wɔ Ɔbɛnnim bosome no ne da a ɛtɔ so du nnum afe apem ahankron ne aduonum nwɔtwe. Na ɔfiri Denkyira-Akropong a ɛwɔ mfimfini mantam mu wɔ Ghana. Ɔnyaa ne ntoaso sukuu wɔ Boa Amponsem ntoaso sukuu. Ɔkɔɔ York kɔlegyi na owiee sukuu no nyaa abodin krataa wɔ adwene ne nneyɛe ho adesua mu. == Adwuma == Amoakoh yɛ adwene ne nneyɛe ho ɔbenfo ne aguadifo. Ɔbɛyɛɛ Ghana mmrahyɛbaguani wɔ afe mpem mmienu ne nnum mu(2005). == Amanyɔsɛm == Ɔyɛ Ɔman Ho Dɔ Kuw Foforo no muni. Afe 2005 mu no, ɔbɛyɛɛ Ghana mmrahyɛbagua no muni. Wɔ afe 2020 mu wɔ NPP primaries no mu no, ɔhweree ne mmɔdenbɔ sɛ ɔbɛgyina Upper Denkyira East ananmu wɔ mmrahyɛbagua mu wɔ Festus Awuah Kwofie anim wɔ afe 2020 amansan abatoɔ no mu. ==== 2004 abatow mu ==== Wɔ [[2004 Ghana Abatoɔ|afe 2004 Ghana amansan abatoɔ mu]], ɔdii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 21,440 a ɛyɛɛ 68.10% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu berɛ a NDC mmrahyɛbagua kandifoɔ Kojo Adjepong Afrifah nyaa abatoɔ 6,433 a ɛyɛɛ 20.40% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, CPP mmrahyɛbaguani ɔkannifoɔ Beatrice Buadu nyaa abatoɔ 304 a ɛyɛɛ abatoɔ 1.00% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, PNC mmrahyɛbagua kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 270 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoo no nyinaa mu 0.90% na Independent mmrahyɛbagua kandifoɔ Carl Ebo Morgan nyaa abatoɔ 3,047 a ɛyɛɛ 9.70% wɔ abatoɔ no nyinaa mu abatow a wɔtow. ==== 2008 abatow mu ==== Wɔ afe 2008 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 17,416 a ɛyɛɛ abatoɔ nyinaa mu 59.17% berɛ a NDC mmrahyɛbaguani Peter Kofi Owusu-Ahia Jnr nyaa abatoɔ 5,721 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 19.44% [[Democratic Freedom Party (DFP)|.]] wɔ abatow a wɔtow nyinaa mu. ==== 2012 abatow mu ==== Wɔ afe 2012 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 21,020 a ɛyɛɛ 53.98% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu berɛ a NDC mmrahyɛbagua no muni Dr Mark Kurt Nawaane nyaa abatoɔ 17,319 a ɛyɛɛ 44.47% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, the PPP mmrahyɛbaguani Alex Nkansah nyaa abatoɔ 484 a ɛyɛɛ 1.24% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, PNC mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 88 a ɛyɛɛ 0.23% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu na [[National Democratic Party|NDP]] mmrahyɛbagua kandifoɔ Peter Oliver Seim nyaa abatoɔ 31 a ɛyɛɛ 0.08% abatow a wɔtow no nyinaa. ==== 2016 abatoɔ ==== Wɔ afe 2016 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ [[Upper Denkyira East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Upper Denkyira East Constituency]] mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 22,212 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 55.69% berɛ a [[National Democratic Congress (NDC)|NDC]] mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Emelia Ankomah nyaa abatoɔ 16,297 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 40.9%, [[CPP]] mmrahyɛbaguani ɔkannifoɔ Yaw Asamoah nyaa abatoɔ 810 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoo no nyinaa mu 2.0%, [[People's National Convention (PNC)|PNC]] mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 61 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 0.2%, Independent mmrahyɛbaguani bi Patrick Adu nyaa abatoɔ 233 a ɛyɛɛ abatoɔ no nyinaa mu 0.6% cast na [[Nkɔso Nnipa Kuw (Ghana) .|PPP]] mmrahyɛbagua kandifo Fredrick Enchil nyaa abatow 275 a ɛyɛ 0.7% wɔ abatow a wɔtow nyinaa mu. ==== Boayikuw no ==== Ɔyɛ kan mmrahyɛbagua no Boayikuw a Wɔapaw a Ɛhwɛ Adwumayɛ ne Adan Ho So no Titenani. == Ankorankoro asetra == Amoakoh yɛ Kristoni. Ɔwaree na ɔwɔ mma baasa. == Adɔeyɛ == Amoakoh de atoko afiri, esiam afrafra afiri, rola, fononoo ne lester afiri maa [[Boa Amponsem Ntoaso Sukuu a Ɛto so Abien|Boa Amponsem Senior High School]] a ɛwɔ Central Region of Ghana. == Nsɛm a wɔde gyinaa so == [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2005–2009]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2009–2013]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2013–2017]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2017–2021]] nc5bkdg0vthxzpp01xqom7vomlxzdvx 201035 201034 2026-11-05T09:12:10Z Hansongh 19068 201035 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Akuapem}} '''Nana Amoakoh Gyampa''' (a wɔwoo no Oforisuo bosome ne da a ɛtɔ so du nnum, afe 1958) yɛ Ghana amanyɔni ne dɔkota. Ɔka mmrahyɛbagua a ɛtɔ so nson no ho a ɔgyina [[Upper Denkyira East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Upper Denkyira East]] mpasua so ananmu wɔ [[Mfinfini Mantan|mfimfini mantam]] mu ma kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ ''New Patriotic Party'' no. == Mfitiase asetra ne nhomasua == Wɔwoo Amoakoh wɔ Ɔbɛnnim bosome no ne da a ɛtɔ so du nnum afe apem ahankron ne aduonum nwɔtwe. Na ɔfiri Denkyira-Akropong a ɛwɔ mfimfini mantam mu wɔ Ghana. Ɔnyaa ne ntoaso sukuu wɔ Boa Amponsem ntoaso sukuu. Ɔkɔɔ York kɔlegyi na owiee sukuu no nyaa abodin krataa wɔ adwene ne nneyɛe ho adesua mu. == Adwuma == Amoakoh yɛ adwene ne nneyɛe ho ɔbenfo ne aguadifo. Ɔbɛyɛɛ Ghana mmrahyɛbaguani wɔ afe mpem mmienu ne nnum mu(2005). == Amanyɔsɛm == Ɔka kuw a wɔfrɛ wɔn sɛ New Patrotic Party no ho. Wɔ afe mpem mmienu ne num (2005) mu no, ɔbɛyɛɛ Ghana mmrahyɛbaguani. Wɔ afe mpem mmienu ne aduonu(2020) mu wɔ NPP abatoɔ no mu no, ɔdii nkugu wɔ aba a wɔtoeɛ. Ɛno nti wɔanmɛyɛ Upper Denkyira East ananmusini wɔ mmrahyɛbagua mu.Na Festus Awuah Kwofie na ɔdii nkunim ma ɔbɛsii n’anan wɔ afe mpem mmienu ne aduonu (2020) amansan abatoɔ no mu. ==== 2004 abatow mu ==== Wɔ [[2004 Ghana Abatoɔ|afe 2004 Ghana amansan abatoɔ mu]], ɔdii nkunim wɔ Upper Denkyira East mpasua so wɔ mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 21,440 a ɛyɛɛ 68.10% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu berɛ a NDC mmrahyɛbagua kandifoɔ Kojo Adjepong Afrifah nyaa abatoɔ 6,433 a ɛyɛɛ 20.40% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, CPP mmrahyɛbaguani ɔkannifoɔ Beatrice Buadu nyaa abatoɔ 304 a ɛyɛɛ abatoɔ 1.00% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, PNC mmrahyɛbagua kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 270 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoo no nyinaa mu 0.90% na Independent mmrahyɛbagua kandifoɔ Carl Ebo Morgan nyaa abatoɔ 3,047 a ɛyɛɛ 9.70% wɔ abatoɔ no nyinaa mu abatow a wɔtow. ==== 2008 abatow mu ==== Wɔ afe 2008 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 17,416 a ɛyɛɛ abatoɔ nyinaa mu 59.17% berɛ a NDC mmrahyɛbaguani Peter Kofi Owusu-Ahia Jnr nyaa abatoɔ 5,721 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 19.44% [[Democratic Freedom Party (DFP)|.]] wɔ abatow a wɔtow nyinaa mu. ==== 2012 abatow mu ==== Wɔ afe 2012 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 21,020 a ɛyɛɛ 53.98% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu berɛ a NDC mmrahyɛbagua no muni Dr Mark Kurt Nawaane nyaa abatoɔ 17,319 a ɛyɛɛ 44.47% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, the PPP mmrahyɛbaguani Alex Nkansah nyaa abatoɔ 484 a ɛyɛɛ 1.24% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, PNC mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 88 a ɛyɛɛ 0.23% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu na [[National Democratic Party|NDP]] mmrahyɛbagua kandifoɔ Peter Oliver Seim nyaa abatoɔ 31 a ɛyɛɛ 0.08% abatow a wɔtow no nyinaa. ==== 2016 abatoɔ ==== Wɔ afe 2016 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ [[Upper Denkyira East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Upper Denkyira East Constituency]] mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 22,212 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 55.69% berɛ a [[National Democratic Congress (NDC)|NDC]] mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Emelia Ankomah nyaa abatoɔ 16,297 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 40.9%, [[CPP]] mmrahyɛbaguani ɔkannifoɔ Yaw Asamoah nyaa abatoɔ 810 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoo no nyinaa mu 2.0%, [[People's National Convention (PNC)|PNC]] mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 61 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 0.2%, Independent mmrahyɛbaguani bi Patrick Adu nyaa abatoɔ 233 a ɛyɛɛ abatoɔ no nyinaa mu 0.6% cast na [[Nkɔso Nnipa Kuw (Ghana) .|PPP]] mmrahyɛbagua kandifo Fredrick Enchil nyaa abatow 275 a ɛyɛ 0.7% wɔ abatow a wɔtow nyinaa mu. ==== Boayikuw no ==== Ɔyɛ kan mmrahyɛbagua no Boayikuw a Wɔapaw a Ɛhwɛ Adwumayɛ ne Adan Ho So no Titenani. == Ankorankoro asetra == Amoakoh yɛ Kristoni. Ɔwaree na ɔwɔ mma baasa. == Adɔeyɛ == Amoakoh de atoko afiri, esiam afrafra afiri, rola, fononoo ne lester afiri maa [[Boa Amponsem Ntoaso Sukuu a Ɛto so Abien|Boa Amponsem Senior High School]] a ɛwɔ Central Region of Ghana. == Nsɛm a wɔde gyinaa so == [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2005–2009]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2009–2013]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2013–2017]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2017–2021]] 8eol87mgsszxgzkqvq5klu4akqgbz67 201036 201035 2026-11-05T09:20:22Z Hansongh 19068 201036 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Akuapem}} '''Nana Amoakoh Gyampa''' (a wɔwoo no Oforisuo bosome ne da a ɛtɔ so du nnum, afe 1958) yɛ Ghana amanyɔni ne dɔkota. Ɔka mmrahyɛbagua a ɛtɔ so nson no ho a ɔgyina [[Upper Denkyira East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Upper Denkyira East]] mpasua so ananmu wɔ [[Mfinfini Mantan|mfimfini mantam]] mu ma kuo a wɔfrɛ wɔn sɛ ''New Patriotic Party'' no. == Mfitiase asetra ne nhomasua == Wɔwoo Amoakoh wɔ Ɔbɛnnim bosome no ne da a ɛtɔ so du nnum afe apem ahankron ne aduonum nwɔtwe. Na ɔfiri Denkyira-Akropong a ɛwɔ mfimfini mantam mu wɔ Ghana. Ɔnyaa ne ntoaso sukuu wɔ Boa Amponsem ntoaso sukuu. Ɔkɔɔ York kɔlegyi na owiee sukuu no nyaa abodin krataa wɔ adwene ne nneyɛe ho adesua mu. == Adwuma == Amoakoh yɛ adwene ne nneyɛe ho ɔbenfo ne aguadifo. Ɔbɛyɛɛ Ghana mmrahyɛbaguani wɔ afe mpem mmienu ne nnum mu(2005). == Amanyɔsɛm == Ɔka kuw a wɔfrɛ wɔn sɛ New Patrotic Party no ho. Wɔ afe mpem mmienu ne num (2005) mu no, ɔbɛyɛɛ Ghana mmrahyɛbaguani. Wɔ afe mpem mmienu ne aduonu(2020) mu wɔ NPP abatoɔ no mu no, ɔdii nkugu wɔ aba a wɔtoeɛ. Ɛno nti wɔanmɛyɛ Upper Denkyira East ananmusini wɔ mmrahyɛbagua mu.Na Festus Awuah Kwofie na ɔdii nkunim ma ɔbɛsii n’anan wɔ afe mpem mmienu ne aduonu (2020) amansan abatoɔ no mu. ==== 2004 abatow mu ==== Wɔ [[2004 Ghana Abatoɔ|afe 2004 Ghana amansan abatoɔ mu]], ɔdii nkunim wɔ Upper Denkyira East mpasua so wɔ mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa mma no ahaanu baako mpem ahanan ne aduanan(21,440 )a ɛyɛ ɔha mu nkyekyɛmu aduosia nwɔtwe akyiripɔ du (68.10% )wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, ɛna NDC mmrahyɛbagua kandifoɔ Kojo Adjepong Afrifah nyaa mma no mpem ahansia ahannan ne aduasa mmiɛnsa (6,433) a ɛbɛyɛ sɛ ɔha mu nkyekyɛmu aduonu akyiripɔ aduanan (20.40%) wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, CPP mmrahyɛbaguani ɔkannifoɔ Beatrice Buadu nyaa abatoɔ 304 a ɛyɛɛ abatoɔ 1.00% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, PNC mmrahyɛbagua kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 270 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoo no nyinaa mu 0.90% na Independent mmrahyɛbagua kandifoɔ Carl Ebo Morgan nyaa abatoɔ 3,047 a ɛyɛɛ 9.70% wɔ abatoɔ no nyinaa mu abatow a wɔtow. the 2004 Ghanaian general election, he won the Upper Denkyira East Constituency parliamentary seat with 21,440 votes making 68.10% of the total votes cast whilst the NDC parliamentary candidate Kojo Adjepong Afrifah had 6,433 votes making 20.40% of the total votes cast, the CPP parliamentary candidate Beatrice Buadu had 304 votes making 1.00% of the total votes cast, the PNC parliamentary candidate Amaniampong Owusu Offin had 270 votes making 0.90% of the total votes cast and an Independent parliamentary candidate Carl Ebo Morgan had 3,047 votes making 9.70% of the total votes cast. ==== 2008 abatow mu ==== Wɔ afe 2008 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 17,416 a ɛyɛɛ abatoɔ nyinaa mu 59.17% berɛ a NDC mmrahyɛbaguani Peter Kofi Owusu-Ahia Jnr nyaa abatoɔ 5,721 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 19.44% [[Democratic Freedom Party (DFP)|.]] wɔ abatow a wɔtow nyinaa mu. ==== 2012 abatow mu ==== Wɔ afe 2012 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ Upper Denkyira East Constituency mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 21,020 a ɛyɛɛ 53.98% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu berɛ a NDC mmrahyɛbagua no muni Dr Mark Kurt Nawaane nyaa abatoɔ 17,319 a ɛyɛɛ 44.47% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, the PPP mmrahyɛbaguani Alex Nkansah nyaa abatoɔ 484 a ɛyɛɛ 1.24% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu, PNC mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 88 a ɛyɛɛ 0.23% wɔ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu na [[National Democratic Party|NDP]] mmrahyɛbagua kandifoɔ Peter Oliver Seim nyaa abatoɔ 31 a ɛyɛɛ 0.08% abatow a wɔtow no nyinaa. ==== 2016 abatoɔ ==== Wɔ afe 2016 Ghana amansan abatoɔ mu no, ɔsan dii nkonim wɔ [[Upper Denkyira East (Ghana mmrahyɛbadwam mpɛsoa)|Upper Denkyira East Constituency]] mmrahyɛbagua no mu a ɔnyaa abatoɔ 22,212 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 55.69% berɛ a [[National Democratic Congress (NDC)|NDC]] mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Emelia Ankomah nyaa abatoɔ 16,297 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 40.9%, [[CPP]] mmrahyɛbaguani ɔkannifoɔ Yaw Asamoah nyaa abatoɔ 810 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoo no nyinaa mu 2.0%, [[People's National Convention (PNC)|PNC]] mmrahyɛbagua mu kandifoɔ Amaniampong Owusu Offin nyaa abatoɔ 61 a ɛyɛɛ abatoɔ a wɔtoeɛ nyinaa mu 0.2%, Independent mmrahyɛbaguani bi Patrick Adu nyaa abatoɔ 233 a ɛyɛɛ abatoɔ no nyinaa mu 0.6% cast na [[Nkɔso Nnipa Kuw (Ghana) .|PPP]] mmrahyɛbagua kandifo Fredrick Enchil nyaa abatow 275 a ɛyɛ 0.7% wɔ abatow a wɔtow nyinaa mu. ==== Boayikuw no ==== Ɔyɛ kan mmrahyɛbagua no Boayikuw a Wɔapaw a Ɛhwɛ Adwumayɛ ne Adan Ho So no Titenani. == Ankorankoro asetra == Amoakoh yɛ Kristoni. Ɔwaree na ɔwɔ mma baasa. == Adɔeyɛ == Amoakoh de atoko afiri, esiam afrafra afiri, rola, fononoo ne lester afiri maa [[Boa Amponsem Ntoaso Sukuu a Ɛto so Abien|Boa Amponsem Senior High School]] a ɛwɔ Central Region of Ghana. == Nsɛm a wɔde gyinaa so == [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2005–2009]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2009–2013]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2013–2017]] [[Nkyekyεmu:Ghana mmrahyɛbadwafoɔ 2017–2021]] ephp2s4tgq5o5tlkf265gpsodohvemg Alex Ntim Abankwa 0 16351 201032 200979 2026-11-05T07:38:16Z Godfred Nyarko Kwasi 21680 /* Akorankoro asetena */ 201032 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Alex Ntim Abankwa''' (wɔwoo no [[Ɔpɛpɔn]] da a ɛtɔ so 11, afe 1933) yɛ obi a na anka ɔyɛ [[Gaana|Ghana]] [[Ɔman nanmusifo (Ambassador/Diplomat)|ɔman nanmusifo]].<ref name=":1">{{Citation |title=Alex Ntim Abankwa |url=https://prabook.com/web/alex_ntim.abankwa/3407350 |language=en-EN |access-date=2023-12-14}}</ref><ref name=":0">{{Citation |title=Ghana History |url=https://ghanahistoryonline.com/important-personality/ambassador-alex-ntim-abankwa |access-date=2023-12-15 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126074918/https://ghanahistoryonline.com/important-personality/ambassador-alex-ntim-abankwa |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation |title=Ghanaians must make good use of APRM |date=2011-11-15 |url=https://www.modernghana.com/news/361093/1/ghanaians-must-make-good-use-of-aprm.html}}</ref> == N'abrabɔ ahyɛase ne Nhomasua == Ntim Abankwa yɛ Owura Richard Abankwa Ntim ne Awuraa Elizabeth Adobea Ntim mma du-mmienu no mu nea ɔto so abiɛsa. Bere a owiee mfitiase sukuu wɔ Abetifi no, ɔkɔɔ Presbyterian Boys Ntoaso Sukuu wɔ Odumase Krobo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Mfitiaseɛ no, wɔpaw no sɛ ɔnkɔyɛ mfiridwuma a ɛfa fam atuo ho, na akyiri yi ɔgyee abɔdin, BSc Abɔde a Nkwa Wom Ho Adesua, wɔ University College of Ghana, Legon, na owiee sukuu wɔ afe 1959. Eyi akyi no, ɔyɛɛ adwuma bere tiaa bi sɛ Asase Nyansahu sohwɛfo ansa na ɔrekɔka Ghana Amannɔne Dwumadibea no Nhwehwɛmu Dwumadibea a ɛwɔ [[Nkran|Accra]] no ho. Onyaa ntetee foforo wɔ [[India]] ne [[Russia|Soviet Union]].<ref name=":0" /> == Adwuma == Ɔmannanmusifo Abankwa, sɛ ɔman dwumayɛni a ne ho akokwaw wɔ amansɛmdi mu no, nam aban nsakrae a wɔyɛe wɔ fie ne amannɔne so som Ghana. Efi afe 1959 no, na ne dwumadi ahorow no bi ne desk officer wɔ Research Department, ɔpanyin a odi kan a wɔhyɛɛ no ​​sɛ ɔsraani wɔ Ghana Po so Asraafo Tuhoama Asraafo mu, ne dibea ahorow wɔ Ministry of Foreign Affairs.<ref name=":0" /> N’ananmusifoɔ adwuma no hyɛɛ aseɛ wɔ afe 1964 mu wɔ Ghana Aban Nnanmusibea a ɛwɔ Ethiopia, na ɛno akyi no, wɔde no kɔmaa Ghana Asɛmpatrɛ adwuma a ɛwɔ [[Washington, D.C.|Washington, D.C]].<ref name=":1" /> Wɔ afe 1976 mu no, ɔbɛyɛɛ Ɔmannanmusifo wɔ [[Canada]], ɔhyɛɛ nkitahodiɛ ase, hyɛɛ Ghana nhyehyɛeɛ ho nkuran, na ɔboaa Ghanafoɔ yiedie. Efi afe 1991 kosi 1998 no, ɔyɛɛ Ghana Ɔnanmusifo wɔ [[Bɛlgyiom|Belgium]], [[Netherlands]], ne Luxembourg, na bere koro no ara na odii Asɛmpatrɛw adwuma a ɛkɔ Europa Aman ne [[Abibrem|Afrika]], Caribbean, ne Pacific Amanaman Kuw no Ɔkyerɛwfo Dwumadibea a ɛwɔ [[Brasɛls|Brussels]] no anim.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Ahomegye Akyi === Bere a ɔkɔɔ ahomegye mu no, Bankwa yɛɛ adwuma sɛ ɔfotufo maa Sikasɛm Dwumadibea no na ɔsommee wɔ ECOWAS Mpanyimfo Bagua no mu, na osuaa nkɛntɛnso a UENOA nyae wɔ Ghana so wɔ afe 2000 kosi afe 2002. Akyiri yi ɔde ne ho kɔbɔɔ Ɔman Afrika Atipɛnfo Nhwehwɛmu Nhyehyɛe no Aban Bagua no mu fi afe 2003 kosi afe 2014. Bio nso, na ɔyɛ Executive Diligence, ankorankoro adwumakuw bi no Titenani Panyin.<ref name=":0" /><ref>{{Citation |title=DFID, Executive Intelligence collaborates to train security forces in Central Region |date=2012-10-05 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/DFID-Executive-Intelligence-collaborates-to-train-security-forces-in-Central-Region-252309 |language=en |access-date=2023-12-15}}</ref> Wɔ afe 2008 mu no, onyaa ɔman no mu agyede sɛ Officer of the Order of the Volta, a Ministry of Foreign Affairs, Research Department, ne The Council of the African Peer Review Mechanism paw no.<ref>{{Citation |title=Ghana recommended as APRM good example - MyJoyOnline |date=2007-05-10 |url=https://www.myjoyonline.com/ghana-recommended-as-aprm-good-example/ |language=en-US |access-date=2023-12-15}}</ref><ref>{{Citation |last=Emmanuel Dogbevi |title=Ghanaians must make good use of Peer Review Mechanism - Ambassador Abankwa |date=2011-11-15 |url=https://www.ghanabusinessnews.com/2011/11/15/ghanaians-must-make-good-use-of-peer-review-mechanism-ambassador-abankwa/ |language=en-US |access-date=2023-12-15}}</ref><ref>{{Citation |title=Ghana: APRM Report to Be Released Next Year |date=2005-09-29 |url=https://allafrica.com/stories/200509290631.html}}</ref> == Akorankoro asetena == Ɔmampanin Abankwa aware Awuraa Kate Abankwa a ɔyɛ ɔmanpanyin a wakɔ n'ahomegye mu. Wɔwɔ mma baasa a wɔanyinyin, mma-nananom du, ne ba-nana biako.<ref name=":1" /> Wɔ wɔn pɛnhyenkɔ mu no, wɔboa ma wɔn kurom ne sukuu ahorow nya nkɔso, na wonya nsɛm a wɔde ka wɔn ho asɛm de kyerɛ wɔn mmɔdemmɔ no. == Beae a menyaa mmoa fii == <references /> [[Category:Ghanafo]] [[Category:Ghana Ɔman Ananmusifo]] l7kwnqlq7bxgnx97ys2j8lmbzt9hjgz 201033 201032 2026-11-05T07:40:57Z Godfred Nyarko Kwasi 21680 /* Ahomegye Akyi */ 201033 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Alex Ntim Abankwa''' (wɔwoo no [[Ɔpɛpɔn]] da a ɛtɔ so 11, afe 1933) yɛ obi a na anka ɔyɛ [[Gaana|Ghana]] [[Ɔman nanmusifo (Ambassador/Diplomat)|ɔman nanmusifo]].<ref name=":1">{{Citation |title=Alex Ntim Abankwa |url=https://prabook.com/web/alex_ntim.abankwa/3407350 |language=en-EN |access-date=2023-12-14}}</ref><ref name=":0">{{Citation |title=Ghana History |url=https://ghanahistoryonline.com/important-personality/ambassador-alex-ntim-abankwa |access-date=2023-12-15 |archive-date=2025-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126074918/https://ghanahistoryonline.com/important-personality/ambassador-alex-ntim-abankwa |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation |title=Ghanaians must make good use of APRM |date=2011-11-15 |url=https://www.modernghana.com/news/361093/1/ghanaians-must-make-good-use-of-aprm.html}}</ref> == N'abrabɔ ahyɛase ne Nhomasua == Ntim Abankwa yɛ Owura Richard Abankwa Ntim ne Awuraa Elizabeth Adobea Ntim mma du-mmienu no mu nea ɔto so abiɛsa. Bere a owiee mfitiase sukuu wɔ Abetifi no, ɔkɔɔ Presbyterian Boys Ntoaso Sukuu wɔ Odumase Krobo.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Mfitiaseɛ no, wɔpaw no sɛ ɔnkɔyɛ mfiridwuma a ɛfa fam atuo ho, na akyiri yi ɔgyee abɔdin, BSc Abɔde a Nkwa Wom Ho Adesua, wɔ University College of Ghana, Legon, na owiee sukuu wɔ afe 1959. Eyi akyi no, ɔyɛɛ adwuma bere tiaa bi sɛ Asase Nyansahu sohwɛfo ansa na ɔrekɔka Ghana Amannɔne Dwumadibea no Nhwehwɛmu Dwumadibea a ɛwɔ [[Nkran|Accra]] no ho. Onyaa ntetee foforo wɔ [[India]] ne [[Russia|Soviet Union]].<ref name=":0" /> == Adwuma == Ɔmannanmusifo Abankwa, sɛ ɔman dwumayɛni a ne ho akokwaw wɔ amansɛmdi mu no, nam aban nsakrae a wɔyɛe wɔ fie ne amannɔne so som Ghana. Efi afe 1959 no, na ne dwumadi ahorow no bi ne desk officer wɔ Research Department, ɔpanyin a odi kan a wɔhyɛɛ no ​​sɛ ɔsraani wɔ Ghana Po so Asraafo Tuhoama Asraafo mu, ne dibea ahorow wɔ Ministry of Foreign Affairs.<ref name=":0" /> N’ananmusifoɔ adwuma no hyɛɛ aseɛ wɔ afe 1964 mu wɔ Ghana Aban Nnanmusibea a ɛwɔ Ethiopia, na ɛno akyi no, wɔde no kɔmaa Ghana Asɛmpatrɛ adwuma a ɛwɔ [[Washington, D.C.|Washington, D.C]].<ref name=":1" /> Wɔ afe 1976 mu no, ɔbɛyɛɛ Ɔmannanmusifo wɔ [[Canada]], ɔhyɛɛ nkitahodiɛ ase, hyɛɛ Ghana nhyehyɛeɛ ho nkuran, na ɔboaa Ghanafoɔ yiedie. Efi afe 1991 kosi 1998 no, ɔyɛɛ Ghana Ɔnanmusifo wɔ [[Bɛlgyiom|Belgium]], [[Netherlands]], ne Luxembourg, na bere koro no ara na odii Asɛmpatrɛw adwuma a ɛkɔ Europa Aman ne [[Abibrem|Afrika]], Caribbean, ne Pacific Amanaman Kuw no Ɔkyerɛwfo Dwumadibea a ɛwɔ [[Brasɛls|Brussels]] no anim.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> === Ahomegye Akyi === Bere a ɔkɔɔ ahomegye mu no, Bankwa yɛɛ adwuma sɛ ɔfotufo maa Sikasɛm Dwumadibea no na ɔsommee wɔ ECOWAS Mpanyimfo Bagua no mu, na osuaa nkɛntɛnso a UENOA nyae wɔ Ghana so wɔ afe 2000 kosi afe 2002. Akyiri yi ɔde ne ho kɔbɔɔ National Africa Peer Review Program Governing Council wɔ afe 2003 kosi afe 2014. Bio nso, na ɔyɛ Executive Diligence, ankorankoro adwumakuw bi no Titenani Panyin.<ref name=":0" /><ref>{{Citation |title=DFID, Executive Intelligence collaborates to train security forces in Central Region |date=2012-10-05 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/DFID-Executive-Intelligence-collaborates-to-train-security-forces-in-Central-Region-252309 |language=en |access-date=2023-12-15}}</ref> Wɔ afe 2008 mu no, onyaa ɔman no mu agyede sɛ Officer of the Order of the Volta, a Ministry of Foreign Affairs, Research Department, ne The Council of the African Peer Review Mechanism paw no.<ref>{{Citation |title=Ghana recommended as APRM good example - MyJoyOnline |date=2007-05-10 |url=https://www.myjoyonline.com/ghana-recommended-as-aprm-good-example/ |language=en-US |access-date=2023-12-15}}</ref><ref>{{Citation |last=Emmanuel Dogbevi |title=Ghanaians must make good use of Peer Review Mechanism - Ambassador Abankwa |date=2011-11-15 |url=https://www.ghanabusinessnews.com/2011/11/15/ghanaians-must-make-good-use-of-peer-review-mechanism-ambassador-abankwa/ |language=en-US |access-date=2023-12-15}}</ref><ref>{{Citation |title=Ghana: APRM Report to Be Released Next Year |date=2005-09-29 |url=https://allafrica.com/stories/200509290631.html}}</ref> == Akorankoro asetena == Ɔmampanin Abankwa aware Awuraa Kate Abankwa a ɔyɛ ɔmanpanyin a wakɔ n'ahomegye mu. Wɔwɔ mma baasa a wɔanyinyin, mma-nananom du, ne ba-nana biako.<ref name=":1" /> Wɔ wɔn pɛnhyenkɔ mu no, wɔboa ma wɔn kurom ne sukuu ahorow nya nkɔso, na wonya nsɛm a wɔde ka wɔn ho asɛm de kyerɛ wɔn mmɔdemmɔ no. == Beae a menyaa mmoa fii == <references /> [[Category:Ghanafo]] [[Category:Ghana Ɔman Ananmusifo]] 7ag7paadlo4q58l8op8iqpw7w2u34zm Cola nitida 0 16446 201031 177260 2026-11-05T00:01:17Z InternetArchiveBot 10377 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 201031 wikitext text/x-wiki {{Dialect|Asante}} {{databox}} '''Cola nitida''' yɛ dua bi a ɛka [[:en:Malvaceae|Malvaceae]] abusuakuo no ho. Ɛyɛ dua bi a ɛfiri Abibrem Atɔeɛ pɔ mu. Edin a dodoɔ no ara nim no bi ne kola nut? Cola, kola, ne bitter cola.<ref>{{Citation |title=Cola nitida (Vent.) Schott & Endl. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:822755-1 |language=en |access-date=2024-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104101714/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:822755-1 |archive-date=2023-11-04 |url-status=dead}}</ref>Saa mma yi wɔ [[:en:Caffeine|caffeine]] na wɔwe a ɛma apoomuden . Afei, wɔde di dwuma wɔ nsa dɔkɔdɔkɔ yɛ mu. Wɔsan de n'aba no nso di dwuma pii wɔ nneɛma a ɛfa amamerɛ ne amanneɛ ho yɛ mu. Ne timba dua no nso di dwuma bebree. [[File:Cola nitida flowers.JPG|thumb|Cola nitida flowers]] == Ne bɔberɛ == Cola nitida yɛ evergreen dua a ne nyini mu no, ne tenten tumi yɛ mita du mmienu anaa aduonu. Ne sin anim no nso tumi yɛ  mita baako ne fa , na nnua binom nso tumi fam ne ho nyini. Ne hono no mu yɛ duru a nneɛma bebree wɔ mu. N'ahosuo te sɛ nsono anaa nsono a ani abiri. Sɛ ne hono no prɔ a, wohunu adeɛ kɔkɔɔ bi wɔ dua no ho. N'ahaban no tetare nnua nketewa ho na ɛdanedane a ɛte sɛ oblong, glabrous, leather  a akwan deda mu.  Ne nhwiren no wowɔ nkyekyemu num. Wɔnyini te sɛ abrɔbɛ firi soro, na wɔnni pɛɛtaa( petal) biara. Nhwiren no mu fa a wɔyɛ mmarima no wɔ ɛkwan bi da wɔn mu a ayi wɔn ho sɛ bonsua mu kwan. Wɔn mu tenten no bɛyɛ  2 cm (0.8 in). Nhwiren no mu mmaa no nso soso a wɔn kɛseɛ no bɛyɛ 5 cm (2.0 in) diameter mu. Wɔwɔ pɛɛtaa( petals) num. Nhwiren no fa a ɛfemfam dua no ho no ahosuo yɛ akokɔradeɛ. Ne mu no nyini bɛyɛ aduaba motoo bi a ne bɔbrɛ te sɛ nsroma.  Saa aduaba yi wɔ abono num (5 pods) are wɔfrɛ wɔn  (follicles) a wɔn tenten no bɛyɛ   13 cm (5.1 in)  wɔn kɛseɛ nso bɛyɛ  7 cm (sɛ ɛbere a abono no mu paapae na ɛyi mma pue a wɔwɔ aduradeɛ mfitaamfitaa a biribi a n'ahosuo no reyɛ ayɛ sɛ kɔkɔɔ nso ka ho. Aba no ani [[:en:Cotyledon|(cotyledon)]] no yɛ kama berɛ a wɔnyɛɛ no whee, nanso wɔrenyini no, na wɔretu hwane.<ref>{{Citation |title=Cola {{!}} Tropical Trees, Evergreen Shrubs & African Species {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/plant/Cola-plant-genus |language=en |access-date=2024-03-04}}</ref> [[File:Cola nitida tree.JPG|thumb|Cultivated trees in Malaysia]] == Baabi a wɔdua no == Cola nitida firi [[Sierra Leone]], [[Liberia]], Ivory Coast, Ghana ne [[Nigeria]]. Ɛnyini wɔ fam nanso, ɛtumi foro soro a ne tenten tumi yɛ mita ahasa wɔ beaeɛ a asase no yɛ na nsuo nso tɔ wɔ ne berɛ mu. Wɔdua wɔ Afika  tropical  fa baabi nso ne beaeɛ bi te sɛ  India, Jamaica, Brazil, ne Hawaii.<ref>{{Citation |last=Karen Lisa Knee |title=Inputs of Nutrients and Pollutants to Hawaiian Coastal Waters from Submarine Groundwater Discharge |date=2010 |url=https://books.google.com.gh/books?id=LQAdEvD0Hf4C&pg=PA131&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |publisher=Stanford University |language=en |access-date=2024-03-04}}</ref> ɛtumi nyini wɔ baabi a yɛsusu sɛdeɛ nsuo tɔ no a, ɛbɛyɛ 1,200 millimetres (47 in). Ɛtumi sene sei wɔ beaeɛ a ɛhɔ nsuo tɔ no boro 1,700 millimetres (67 in),  na ɛtɔ bɛyɛ sɛ abosome, nnawɔtwe ne ne mmoroeɛ. Ne wiem nsakraeɛ no yɛ ɛfiri  23 kɔsi  28 °C (73 to 82 °F) na ɛnyini wɔ asase ɛmu yɛ ha nd deɛ ɛmu yɛ duru nyinaa so. Sɛ ɛum dɔ nko are dea.. == Dwumadie == [[:en:Caffeine|Caffeine, theobromine]] ne tannin wɔ aba no mu. Ɛne  Cola acuminata ɛno nso firi Abibrem Atɔeɛ aman bi so no di nsɛ. Wɔdua nnua no yɛ ho adwuma tɔn wɔ tropical beaeɛ a ɛwɔ wiase afa anan nyinaa. Ɛwɔ Abibrem no wɔdua dua no tɔn ho nneɛma. Sɛ ebi a, n'aba.  Wɔsan nso deyɛ cola anomdeɛ pii. <ref>{{Citation |title=Cola {{!}} Tropical Trees, Evergreen Shrubs & African Species {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/plant/Cola-plant-genus |language=en |access-date=2024-03-04}}</ref>Deɛ wɔde ka anomdeɛ yi ho bio nso ne Other ngo hwam, caramel, sweeteners, phosphoric or citric acid, ne carbon dioxide na ama no ayɛ hwam.<ref>{{Citation |last=Lim T. K |title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants: Volume 3, Fruits |date=2012-02-09 |url=https://books.google.com.gh/books?id=32rWbxUtjeMC&pg=PA175&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |publisher=Springer Science & Business Media |language=en |isbn=978-94-007-2534-8 |access-date=2024-03-04}}</ref> Sɛ wɔwe aba mo a ɛma ahoɔden. Wɔka nso sɛ ɛte brɛ so afei ɛmma ɛkɔm nne obi ntɛmntɛm. Ɛboa adwenem dwumadie na ɛma wotumi da. Wɔde dua no fa baabi nso yɛ ammanneɛ bi te sɛ awaregyeɛ,  abadintoɔ, ahensie, ayiyɔ ne afɔrebɔ. Wɔde dua no ahaban, ne mman,  n'abena, nhwiren ne ne n'aba no nso  tumi yɛ nnuro. Cola nitida ne  Theobroma cacao sɛ pa ara. Kookoo  dua ne n'aba no  fi chocolate yɛ mu akotene pa ara. Na ɛtumi nane ntɛmntɛm.<ref>{{Citation |last=Lim T. K |title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants: Volume 3, Fruits |date=2012-02-09 |url=https://books.google.com.gh/books?id=32rWbxUtjeMC&pg=PA175&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |publisher=Springer Science & Business Media |language=en |isbn=978-94-007-2534-8 |access-date=2024-03-04}}</ref> Wɔtumi de n'aba no te nsuo ho. Wɔde ne timba dua no nso di dwuma wɔ adansie mu, hyɛma yɛ mu, nkondwa yɛ mu ne deɛ ekeka ho.  Wɔtumi nso de sɔ gya. Wɔde n'abono no nso boa ma mfudeɛ nyini kama. Wɔtumi de yɛ samena  na ɛtumi fa ntakrammoa aduane mu ɔha nkyekyɛmu aduosia  (60%poultry feed)<ref>{{Citation |last=Lim T. K |title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants: Volume 3, Fruits |date=2012-02-09 |url=https://books.google.com.gh/books?id=32rWbxUtjeMC&pg=PA175&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |publisher=Springer Science & Business Media |language=en |isbn=978-94-007-2534-8 |access-date=2024-03-04}}</ref> == Baabi a menyaa mmoa friiɛ == ctki5nywv8fq4o8iaz1xh8j22ed3vm0 Nkitahode:Kobina Daniel Gwira 1 18206 201037 2026-11-05T11:27:21Z HulkNorris 22220 /* English version */ new section 201037 wikitext text/x-wiki == English version == Please change to 1923 births. Thank you! [[Dwumadini:HulkNorris|HulkNorris]] ([[Dwumadini nkitahode:HulkNorris|Nkitahode beaɛ]]) 11:27, 5 Obubuo 2026 (UTC) prpbwnsikt26bg0srrfz28hjr6tubuz