Wikipedia
twwiki
https://tw.wikipedia.org/wiki/Kratafa_Titiriw
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
Media
Soronko
Nkitahode
Dwumadini
Dwumadini nkitahode
Wikipedia
Wikipedia nkitahode
File
File nkitahode
MediaWiki
MediaWiki nkitahode
Nhwɛsoɔ
Nhwɛsoɔ nkitahode
Mmoa
Mmoa nkitahode
Nkyekyεmu
Nkyekyεmu nkitahode
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Kofi Asante Ofori-Atta
0
7012
201223
59263
2026-11-09T16:38:04Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Added description
201223
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
{{short description|Amanyɔni ne Ghana Marahyɛbaguam Kyeame a Watwam}}
'''Aaron Eugene Kofi Asante Ofori-Atta''' (Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12, afe 1912 – July 1978) na ɔyɛ amnyoni ne [[Ghana]] mmarahyɛ bagua mu titenani.
== Ne mmɔfrase ne Nhomasua ==
Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12 afe 1912 wɔ Kyebi, Akyem Abuakwa nan a ɔyɛ Ofori attah dehyeɛ abusuakuo no mu. Owie mfitiase sukuu no, ɔkɔɔ Mfatsipim School wɔ 1925 na ofiriii ho kɔɔ Achimota school wo afe 1928, beae a owiee ntoaso sukuu wɔ afe 1933. Onya dibea ahorow wo Abuakwa State College na wo yɛɛ no se otitenani abediakyire na wɔ afe mfie 1944 kosi 1947 mu no, wopaw no sɛ otitenani. Mmere bi akyi wo afe 1947 mu no, otuu kwan kɔɔ Ireland, na ɔde ne ho hyɛɛ Suapɔn a ɛne Trinity College Dublin ma no nya abodin wo mmaranim ne amansan nkitahodie mu.
== Nnwuma ==
Wɔ paw Ofori-Atta se mmarahyɛ badwani a ogyina hɔ ma Abuakwa Central ne Begoro mpɛsoa so. ɔkɔɔ mmarahyɛ badwa mu nea edi kan wɔ afe 1954 na wɔpaw no soafo a ɔhwɛ nkatihodie so firi afe 1954 kosi 1956. Odii nkunim wɔ n’abusua ne J.B Dankwa a ɔyɛ amanyɔkuo Ghana Congress Party ne United Gold Convention no hyehyɛfo no de gye abuakwa Central Agua no. osoom sɛ soafo a ohwɛ amansin ammmuo so wɔ Conventions Peoples Party (CPP) aban a na Kwame Nkrumah a ɔyɛ Ghana manpanyin no da ano.
Akyiri, wɔpaw no sɛ mmarahye badwa no titenani wɔ June da a ɛtɔ so 10, afe 1965 mu wɔ Ghana adeyeman a edikan no mu. Odii saa dibea no kosii se mmarahyɛ bedwa no baa n’awieɛ bre a kuo a ɛne National Liberation Council tuu aban a na ete so no gui. Owuu wo ayaresabea a ene Accra Military Hospital wo afe 1978. Ofori-Atta yɛ Ghana manpanyin Nana –Addo wofa.{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=''First''}}
{{s-ttl|title=Minister for Local Government<ref name=photo/>|years=1957 – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=?}}
{{s-ttl|title=Minister for Justice|years=? – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=[[Joseph Richard Asiedu]]}}
{{s-ttl|title=[[Speaker of the Parliament of Ghana|Speaker]] of the [[Parliament of Ghana]]|years=1965 – 66<ref name="parliament.gh"/>}}
{{s-aft|after=[[Nii Amaa Ollennu]]<br /><small>(1969 – 72)</small>}}
{{s-end}}
== nkekaho ==
{{Reflist}}
ldu8d6a0tvgyeet5m1zymr2buppa7hb
201224
201223
2026-11-09T16:38:54Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Added Date
201224
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
{{short description|Amanyɔni ne Ghana Marahyɛbaguam Kyeame a Watwam}}
{{Use dmy dates|date=November 2026}}
'''Aaron Eugene Kofi Asante Ofori-Atta''' (Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12, afe 1912 – July 1978) na ɔyɛ amnyoni ne [[Ghana]] mmarahyɛ bagua mu titenani.
== Ne mmɔfrase ne Nhomasua ==
Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12 afe 1912 wɔ Kyebi, Akyem Abuakwa nan a ɔyɛ Ofori attah dehyeɛ abusuakuo no mu. Owie mfitiase sukuu no, ɔkɔɔ Mfatsipim School wɔ 1925 na ofiriii ho kɔɔ Achimota school wo afe 1928, beae a owiee ntoaso sukuu wɔ afe 1933. Onya dibea ahorow wo Abuakwa State College na wo yɛɛ no se otitenani abediakyire na wɔ afe mfie 1944 kosi 1947 mu no, wopaw no sɛ otitenani. Mmere bi akyi wo afe 1947 mu no, otuu kwan kɔɔ Ireland, na ɔde ne ho hyɛɛ Suapɔn a ɛne Trinity College Dublin ma no nya abodin wo mmaranim ne amansan nkitahodie mu.
== Nnwuma ==
Wɔ paw Ofori-Atta se mmarahyɛ badwani a ogyina hɔ ma Abuakwa Central ne Begoro mpɛsoa so. ɔkɔɔ mmarahyɛ badwa mu nea edi kan wɔ afe 1954 na wɔpaw no soafo a ɔhwɛ nkatihodie so firi afe 1954 kosi 1956. Odii nkunim wɔ n’abusua ne J.B Dankwa a ɔyɛ amanyɔkuo Ghana Congress Party ne United Gold Convention no hyehyɛfo no de gye abuakwa Central Agua no. osoom sɛ soafo a ohwɛ amansin ammmuo so wɔ Conventions Peoples Party (CPP) aban a na Kwame Nkrumah a ɔyɛ Ghana manpanyin no da ano.
Akyiri, wɔpaw no sɛ mmarahye badwa no titenani wɔ June da a ɛtɔ so 10, afe 1965 mu wɔ Ghana adeyeman a edikan no mu. Odii saa dibea no kosii se mmarahyɛ bedwa no baa n’awieɛ bre a kuo a ɛne National Liberation Council tuu aban a na ete so no gui. Owuu wo ayaresabea a ene Accra Military Hospital wo afe 1978. Ofori-Atta yɛ Ghana manpanyin Nana –Addo wofa.{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=''First''}}
{{s-ttl|title=Minister for Local Government<ref name=photo/>|years=1957 – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=?}}
{{s-ttl|title=Minister for Justice|years=? – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=[[Joseph Richard Asiedu]]}}
{{s-ttl|title=[[Speaker of the Parliament of Ghana|Speaker]] of the [[Parliament of Ghana]]|years=1965 – 66<ref name="parliament.gh"/>}}
{{s-aft|after=[[Nii Amaa Ollennu]]<br /><small>(1969 – 72)</small>}}
{{s-end}}
== nkekaho ==
{{Reflist}}
hi4la4d84rryfkyioi5r79xeotcwem8
201225
201224
2026-11-09T16:50:29Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Added Infobox
201225
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
{{short description|Amanyɔni ne Ghana Marahyɛbaguam Kyeame a Watwam}}
{{Use dmy dates|date=November 2026}}
{{Infobox officeholder
| name = Aaron Eugene Kofi Asante Ofori-Atta
| image = File:Eugene_Aaron_Kofi_Asante_Ofori_Atta,_a_Ghanaian_politician.jpg
| caption =
| honorific_prefix = [[The Right Honourable]]
| office = 4th [[Speaker of the Parliament of Ghana]]
| honorific_suffix = [[Member of Parliament|MP]]
| president = [[Kwame Nkrumah]]
| term_start = 10 Ayɛwohomummɔ 1965
| term_end = 24 Ɔgyefo 1966
| predecessor = [[Joseph Richard Asiedu]]
| successor = ''Parliament suspended''
| constituency =
| constituency_MP1 = [[Begoro]]
| parliament1 = Ghana
| majority1 =
| predecessor1 = ''New''
| successor1 = [[Jones Ofori Atta]]
| term_start1 = Ɔgyefo 1965
| term_end1 = Ayɛwohomummɔ
| constituency_MP7 = [[Akyem Abuakwa|Abuakwa]] Central
| parliament7 = Ghana
| majority7 =
| predecessor7 = [[J. B. Danquah]]
| successor7 = ''Constituency abolished''
| term_start7 = 1954
| term_end7 = Ɔgyefo 1965
| office6 = [[Asoɔeɛ a Ɛhwɛ Nkitahodi So (Ghana)|Nkitahodi Soafo]]
| predecessor6 = ''Position established''
| successor6 = [[Archie Casely-Hayford]]
| term_start6 = 1954
| term_end6 = 1956
| office3 = [[Asoɔeɛ a ɛhwɛ Pɛrepɛreyɛ So (Ghana)|Pɛrepɛreyɛ Soafo]]
| predecessor3 = Himself (Minister for Local Government and Justice)
| successor3 = ''Ministry merged''<br>[[Bashiru Kwaw-Swanzy|B. E. Kwaw-Swanzy]] (Attorney General and Minister for Justice)
| term_start3 = September 1961
| term_end3 = 1965
| office4 = [[Minister for Local Government (Ghana)|Minister for Local Government]] and [[Ministry of Justice (Ghana)|Justice]]
| predecessor4 = Himself (Minister for Local Government) <br> [[Ebenezer Ako-Adjei]] (Minister for Justice)
| successor4 = [[Kwaku Boateng (politician)|Kwaku Boateng]] (Minister for Local Government)
| term_start4 = 1958
| term_end4 = September 1961
| office5 = [[Minister for Local Government (Ghana)|Minister for Local Government]]
| predecessor5 = [[Edward Asafu-Adjaye]]
| successor5 = ''Ministry merged''<br>Himself (Minister for Local Government and Justice)
| term_start5 = 1956
| term_end5 = 1958
| birth_date = {{Birth date|1912|12|12|df=y}}
| birth_place = [[Kibi, Ghana|Kibi]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]]
| death_date = July 1978 (aged 65)
| death_place = [[Accra]], [[Ghana]]
| party =
| other_party = [[Convention People's Party]]
| relatives = {{unbulleted list|[[William Ofori-Atta]] (brother)|[[Susan Ofori-Atta]] (sister)|[[Adeline Akufo-Addo]] (sister)|[[Kwesi Amoako-Atta]] (brother)|[[Jones Ofori Atta]] (brother)}}
| spouse =
| children =
| occupation = {{hlist|[[Educator]]|[[Lawyer]]}}
| signature =
| website =
| footnotes =
| parents = {{unbulleted list|[[Ofori Atta I]]|Agnes Akosua Dodua}}
}}
'''Aaron Eugene Kofi Asante Ofori-Atta''' (Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12, afe 1912 – July 1978) na ɔyɛ amnyoni ne [[Ghana]] mmarahyɛ bagua mu titenani.
== Ne mmɔfrase ne Nhomasua ==
Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12 afe 1912 wɔ Kyebi, Akyem Abuakwa nan a ɔyɛ Ofori attah dehyeɛ abusuakuo no mu. Owie mfitiase sukuu no, ɔkɔɔ Mfatsipim School wɔ 1925 na ofiriii ho kɔɔ Achimota school wo afe 1928, beae a owiee ntoaso sukuu wɔ afe 1933. Onya dibea ahorow wo Abuakwa State College na wo yɛɛ no se otitenani abediakyire na wɔ afe mfie 1944 kosi 1947 mu no, wopaw no sɛ otitenani. Mmere bi akyi wo afe 1947 mu no, otuu kwan kɔɔ Ireland, na ɔde ne ho hyɛɛ Suapɔn a ɛne Trinity College Dublin ma no nya abodin wo mmaranim ne amansan nkitahodie mu.
== Nnwuma ==
Wɔ paw Ofori-Atta se mmarahyɛ badwani a ogyina hɔ ma Abuakwa Central ne Begoro mpɛsoa so. ɔkɔɔ mmarahyɛ badwa mu nea edi kan wɔ afe 1954 na wɔpaw no soafo a ɔhwɛ nkatihodie so firi afe 1954 kosi 1956. Odii nkunim wɔ n’abusua ne J.B Dankwa a ɔyɛ amanyɔkuo Ghana Congress Party ne United Gold Convention no hyehyɛfo no de gye abuakwa Central Agua no. osoom sɛ soafo a ohwɛ amansin ammmuo so wɔ Conventions Peoples Party (CPP) aban a na Kwame Nkrumah a ɔyɛ Ghana manpanyin no da ano.
Akyiri, wɔpaw no sɛ mmarahye badwa no titenani wɔ June da a ɛtɔ so 10, afe 1965 mu wɔ Ghana adeyeman a edikan no mu. Odii saa dibea no kosii se mmarahyɛ bedwa no baa n’awieɛ bre a kuo a ɛne National Liberation Council tuu aban a na ete so no gui. Owuu wo ayaresabea a ene Accra Military Hospital wo afe 1978. Ofori-Atta yɛ Ghana manpanyin Nana –Addo wofa.{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=''First''}}
{{s-ttl|title=Minister for Local Government<ref name=photo/>|years=1957 – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=?}}
{{s-ttl|title=Minister for Justice|years=? – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=[[Joseph Richard Asiedu]]}}
{{s-ttl|title=[[Speaker of the Parliament of Ghana|Speaker]] of the [[Parliament of Ghana]]|years=1965 – 66<ref name="parliament.gh"/>}}
{{s-aft|after=[[Nii Amaa Ollennu]]<br /><small>(1969 – 72)</small>}}
{{s-end}}
== nkekaho ==
{{Reflist}}
ao8p0rv29rzf1qorc4obi0ihpjo76gv
201226
201225
2026-11-09T16:54:41Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
Edited infobox
201226
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
{{short description|Amanyɔni ne Ghana Marahyɛbaguam Kyeame a Watwam}}
{{Use dmy dates|date=November 2026}}
{{Infobox officeholder
| name = Aaron Eugene Kofi Asante Ofori-Atta
| image = File:Eugene_Aaron_Kofi_Asante_Ofori_Atta,_a_Ghanaian_politician.jpg
| caption =
| honorific_prefix = [[The Right Honourable]]
| office = 4th [[Speaker of the Parliament of Ghana]]
| honorific_suffix = [[Member of Parliament|MP]]
| president = [[Kwame Nkrumah]]
| term_start = 10 Ayɛwohomummɔ 1965
| term_end = 24 Ɔgyefo 1966
| predecessor = [[Joseph Richard Asiedu]]
| successor = ''Parliament suspended''
| constituency =
| constituency_MP1 = [[Begoro]]
| parliament1 = Ghana
| majority1 =
| predecessor1 = ''New''
| successor1 = [[Jones Ofori Atta]]
| term_start1 = Ɔgyefo 1965
| term_end1 = Ayɛwohomummɔ
| constituency_MP7 = [[Akyem Abuakwa|Abuakwa]] Central
| parliament7 = Ghana
| majority7 =
| predecessor7 = [[J. B. Danquah]]
| successor7 = ''Constituency abolished''
| term_start7 = 1954
| term_end7 = Ɔgyefo 1965
| office6 = [[Asoɔeɛ a Ɛhwɛ Nkitahodi So (Ghana)|Nkitahodi Soafo]]
| predecessor6 = ''Position established''
| successor6 = [[Archie Casely-Hayford]]
| term_start6 = 1954
| term_end6 = 1956
| office3 = [[Asoɔeɛ a ɛhwɛ Pɛrepɛreyɛ So (Ghana)|Pɛrepɛreyɛ Soafo]]
| predecessor3 = Himself (Minister for Local Government and Justice)
| successor3 = ''Ministry merged''<br>[[Bashiru Kwaw-Swanzy|B. E. Kwaw-Swanzy]] (Attorney General and Minister for Justice)
| term_start3 = September 1961
| term_end3 = 1965
| office4 = [[Minister for Local Government (Ghana)|Minister for Local Government]] and [[Ministry of Justice (Ghana)|Justice]]
| predecessor4 = Himself (Minister for Local Government) <br> [[Ebenezer Ako-Adjei]] (Minister for Justice)
| successor4 = [[Kwaku Boateng (politician)|Kwaku Boateng]] (Minister for Local Government)
| term_start4 = 1958
| term_end4 = September 1961
| office5 = [[Minister for Local Government (Ghana)|Minister for Local Government]]
| predecessor5 = [[Edward Asafu-Adjaye]]
| successor5 = ''Ministry merged''<br>Himself (Minister for Local Government and Justice)
| term_start5 = 1956
| term_end5 = 1958
| birth_date = {{Birth date|1912|12|12|df=y}}
| birth_place = [[Kibi, Ghana|Kibi]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]]
| death_date = July 1978 (aged 65)
| death_place = [[Accra]], [[Ghana]]
| party =
| other_party = [[Convention People's Party]]
| relatives = {{unbulleted list|[[William Ofori-Atta]] (brother)|[[Susan Ofori-Atta]] (sister)|[[Adeline Akufo-Addo]] (sister)|[[Kwesi Amoako-Atta]] (brother)|[[Jones Ofori Atta]] (brother)}}
| spouse =
| children =
| occupation = {{hlist|[[Educator]]|[[Lawyer]]}}
| signature =
| website =
| footnotes =
| parents = {{unbulleted list|[[Ofori Atta I]]|Agnes Akosua Dodua}}
}}
[[Speaker of the Parliament of Ghana]].<ref name="books.google.com">{{Cite book |last=Commission |first=Ghana Sowah |url=https://books.google.com/books?id=xzYmAQAAMAAJ&q=Kofi+Asante+Ofori-Atta+born |title=Report of the Sowah Commission: Appointed Under the Commission of Enquiry Act, 1964 (Act 250) and N.L.C. Investigation and Forfeiture of Assets Decree, 1966 N.L.C.D. 72 to Enquire Into the Assets of Specified Persons |date=1968 |language=en}}</ref>
'''Aaron Eugene Kofi Asante Ofori-Atta''' (Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12, afe 1912 – July 1978) na ɔyɛ amnyoni ne [[Ghana]] mmarahyɛ bagua mu titenani.
== Ne mmɔfrase ne Nhomasua ==
Wɔ woo no December da a ɛtɔ so 12 afe 1912 wɔ Kyebi, Akyem Abuakwa nan a ɔyɛ Ofori attah dehyeɛ abusuakuo no mu. Owie mfitiase sukuu no, ɔkɔɔ Mfatsipim School wɔ 1925 na ofiriii ho kɔɔ Achimota school wo afe 1928, beae a owiee ntoaso sukuu wɔ afe 1933. Onya dibea ahorow wo Abuakwa State College na wo yɛɛ no se otitenani abediakyire na wɔ afe mfie 1944 kosi 1947 mu no, wopaw no sɛ otitenani. Mmere bi akyi wo afe 1947 mu no, otuu kwan kɔɔ Ireland, na ɔde ne ho hyɛɛ Suapɔn a ɛne Trinity College Dublin ma no nya abodin wo mmaranim ne amansan nkitahodie mu.
== Nnwuma ==
Wɔ paw Ofori-Atta se mmarahyɛ badwani a ogyina hɔ ma Abuakwa Central ne Begoro mpɛsoa so. ɔkɔɔ mmarahyɛ badwa mu nea edi kan wɔ afe 1954 na wɔpaw no soafo a ɔhwɛ nkatihodie so firi afe 1954 kosi 1956. Odii nkunim wɔ n’abusua ne J.B Dankwa a ɔyɛ amanyɔkuo Ghana Congress Party ne United Gold Convention no hyehyɛfo no de gye abuakwa Central Agua no. osoom sɛ soafo a ohwɛ amansin ammmuo so wɔ Conventions Peoples Party (CPP) aban a na Kwame Nkrumah a ɔyɛ Ghana manpanyin no da ano.
Akyiri, wɔpaw no sɛ mmarahye badwa no titenani wɔ June da a ɛtɔ so 10, afe 1965 mu wɔ Ghana adeyeman a edikan no mu. Odii saa dibea no kosii se mmarahyɛ bedwa no baa n’awieɛ bre a kuo a ɛne National Liberation Council tuu aban a na ete so no gui. Owuu wo ayaresabea a ene Accra Military Hospital wo afe 1978. Ofori-Atta yɛ Ghana manpanyin Nana –Addo wofa.{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=''First''}}
{{s-ttl|title=Minister for Local Government<ref name=photo/>|years=1957 – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=?}}
{{s-ttl|title=Minister for Justice|years=? – ?}}
{{s-aft|after=?}}
{{s-bef|before=[[Joseph Richard Asiedu]]}}
{{s-ttl|title=[[Speaker of the Parliament of Ghana|Speaker]] of the [[Parliament of Ghana]]|years=1965 – 66<ref name="parliament.gh"/>}}
{{s-aft|after=[[Nii Amaa Ollennu]]<br /><small>(1969 – 72)</small>}}
{{s-end}}
== nkekaho ==
{{Reflist}}
afyjuq4ov0l7ia1wdbth97tglhg4mv0
Komfo Anokye
0
7027
201214
201170
2026-11-09T14:57:57Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
Added an infobox
201214
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Priest and founder of the Ashanti Empire}}
{{more cn|date=January 2026}}
{{Infobox saint
| name = Okomfo Anokye
| image =
| titles = Priest (Okomfo) of the [[Ashanti Empire]]
|birth_date = c.1655
|birth_place = [[Awukugua]]
|death_date = c.1717?/c.1719 (aged around 62-64)
|death_place = [[Ghana]]
}}
{{Dialect|Asante}}
''Okomfo Anokye''' ne Kɔmfoɔ a ɔdi kan ma Asanteman. Anokye bɛgyee din pa ara ɛsiane boa a ɔboa maa Asante ahennie no trɛeɛ no nti<ref>{{Citation |last=Chris Ndetei |title=What is the history of Okomfo Anokye? Real name, virtues, sword - YEN.COM.GH |date=2022-11-14 |url=https://yen.com.gh/105443-history-okomfo-anokye.html |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref>. Ɔno nso ne nipa a ɔhyehyɛɛ amanmra ne mmara maa Asanteman<ref>{{Citation |last=Pieter Hendrik Coetzee, A. P. J. Roux |title=The African Philosophy Reader |date=1998 |url=https://books.google.com.gh/books?id=8iz90Qo8G_oC&pg=PA405&redir_esc=y |publisher=Psychology Press |language=en |isbn=978-0-415-18905-7 |access-date=2026-11-07}}</ref><ref>{{Citation |last=T. C. McCaskie |title=State and Society in Pre-colonial Asante |date=2003-10-30 |url=https://books.google.com.gh/books?id=-CMm0zpLOykC&dq=seventy-seven+laws+okomfo+anokye&pg=PA132&redir_esc=y |publisher=Cambridge University Press |language=en |isbn=978-0-521-89432-6 |access-date=2026-11-07}}</ref>.
== Ne Ho Asɛm ==
=== Deɛ ɔfiri ne ne Mmɔfrase ===
Wwoo Ɔkɔmfo Anokye wɔ [[Ghana]] afe apem ahansia ne aduonum nnum (1655) wɔ [[Akuapem|Akuapeman]] mu. N'awofoɔ de Ano ne Yaa Anobea<ref>{{Citation |last=Chris Ndetei |title=What is the history of Okomfo Anokye? Real name, virtues, sword - YEN.COM.GH |date=2022-11-14 |url=https://yen.com.gh/105443-history-okomfo-anokye.html |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref> a wɔfiri Awukugua a ɛbɔ Okereman nifa<ref>{{Citation |last=A. A. Anti |title=Akwamu, Denkyira, Akuapem, and Ashanti in the Lives of Osei Tutu and Okomfo Anokye |date=1971 |url=https://books.google.com.gh/books?id=YdwJAQAAIAAJ&redir_esc=y |publisher=Ghana Publishing Corporation |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref>. Deɛ ɛdidi soɔ yi kyerɛ deɛ ɛsiiɛ ma ɔnyaa ne din no:
Wɔkyerɛ sɛ, ɔrewo no Awukugua no na ɔkuta akyɛdeɛ firi nananom hɔ; ɔkuta abaduaba wɔ ne nsa baako mu na baako no nso kuta podua tiatia fufuo bi. Na wamoa ne nsam denden pa ara a obiara ntumi mbue. Maame no a na ɔregye no awoɔ no yɛɛ sɛ ɔrebue ne nsam ahwɛ deɛ ɛwɔ ne nsam. Nanso wantumi no, ɔfrɛɛ ne papa sɛ ɔnmɛboa no. Na Okomfo Anokye buee n’ani a na ɔrehwɛ ne papa no anikankye. Ntɛm so ara ɔbuee ne nsam de kyerɛɛ ne papa a ɔrekasɛ "Ano....Kye" (Guan kasa) a asekyerɛ ne sɛ "Ano...hwɛ, ɛna ɔde maa ne papa no sɛ ɔnhwɛ deɛ ɛwom. Wɔkeka sɛ na ɛyɛ aduro. Wɔ deɛ ɛsiiɛ yi nti na Kwame Agyei nyaa ne din "Anokye". Okomfo Anokye, ne din ankasa ne Kwame Anokye Frimpong Kotobre.<ref name="Gracia" />
Berɛ a wɔrewo no wɔ [[Awukugua]] no, wɔgye di sɛ ɔde akyɛdeɛ binom firii nananom hɔ baeɛ; na sedeɛ kura ne nsam a obiara ntumi mbue, ɛna ne nsa baako nso kura podua.
Akyire no, Otumfoɔ Osei Tutu II bɛdii saa asɛm yi ho adanseɛ berɛ a ɔkɔsraa [[Awukugua]] wɔ afe 2014 mu.
=== Asanteman Ahyɛase ===
[[File:Okomfo_Anokye_sword_site,_legendary_site_of_the_foundation_of_the_Asante_empire_in_Kumasi,_Ghana.jpg|alt=|left|thumb|250x250px|Okomfo Anokye afena no sibea, a ɛyɛ beaɛ a wɔhyɛɛ Asanteman ase wɔ Kumase afe 1701, sɛdeɛ nananom kyerɛ no.]]
Berɛ a Osei Tutu I bɛdii adeɛ sɛ ɔhene wɔ Kumaseman so no, wɔ afe 1680 ne 1695 ntam no (ɛwom yɛnnim berɛ pɔtee a ɔsii so sɛ ɔhene, nanso afe 1695 deɛ na ɔyɛ ɔhene) na ɔdi Akanfoɔ nkuro nketewa a ɛhyehyɛ kwaeɛ a atwa Kumase ho ahyia no anim. Anokye na ɔbɛyɛɛ Nana fotufoɔ ne ne kɔmfopanin. Tutu ne Anokye nkabom na ɛboa maa Asanteman trɛeɛ. Na afei anisoadehunu a wɔn nananom de sii wɔn ani so no nyinaa baa mu. Wɔtumi ko dii wɔn atamfo ahoɔdenfoɔ mmienu so nkunim no, Akan-Dormaafoɔ kɔɔ atifi fam ɛna Denkyiraman no nso kɔɔ anaafoɔ fam.
Bɛyɛ sɛ mfeɛ ɔha du nson mu hɔ no Asantefoɔ ko dii nkuro beberee so wɔ Ghana a wɔn sodifoɔ Denkyira wɔdee wɔn ho firii wɔn nsam.Okomfo Aknokye ne nipa a ɔtumi boaa dɔm no ano ɛsiane ne yɔnko ɔhene no.Anokye san de sekantia sii kumase mfimfini bɛyɛ sɛ mfeɛ ahaanum nie a aborɔfo afa nimdeɛ ne akwaniasa nyinaa so nanso wɔantumi antu sekan no.
=== Ɔkɔmfo Anokye Nsɛnkyerɛnne ===
Wɔgye di sɛ Ɔkɔmfo Anokye bɔɔ dwa kɛseɛ wɔ Asanteman mu a ɔkankyeeɛ maa sika dwa firii soro baeɛ a wɔfrɛɛ no sɛ '''"Sika Dwa Kofi".''' Abakɔsɛm kyerɛ sɛ sika dwa a ɛfiri soro baeɛ no bɛsii Osei Tutu I srɛ so.
Wɔgye di nso sɛ ɔduaa sekan wɔ Kumase a ɛde bɛsi ɛnnɛ obiara antumi antu. Saa sekan yi wɔ Kɔmfo Anokye ayaresabea hɔ.
=== Asante Nkabom ===
Sɛdeɛ ɛbɛyɛ na Denkyira nhyɛsoɔ ano bɛbrɛ ase no, ɛhiaa sɛ Asante bɛnya ahohyɛsoɔ apɛ nkabomu de agyae mɛdimehoso wɔ n'aman nketewaa mu no. Anokye de obuo a wɔde maa no no kaa Asante bɔɔ mu yɛɛ nkabomman afe 1695 mu.
Anokye ne Tutu hyehyɛɛ amamerɛ ne amaneɛ de brɛɛ amanketewaa.Wɔde Kumase yɛɛ Asanteman abankuro. Afei wɔde ahenfo a wɔda amanketewa a wɔde wɔn ho no yɛɛ nkabomman no agyinatukuo na wɔboa kaa saa aman yi atanfo hyɛɛeɛ. Na afei wɔhyehyɛɛ Asanteman asafo no foforɔ.
=== Wɔne Denkyira Ntɔkwa ===
Wɔne Denkyira ntɔkwa no sii afe (1699-1701).Na ankɔ yie mfitiaseɛ no, nanso berɛ a Denkyira asraafoɔ duruu [[Kumase]] aboboano no, Anokye nyankomade maa wɔn asafohene no bi dwaneeɛ. Asantefoɔ tumi kaa Denkyira tumidie no guiiɛ na ɔgyee tumi krataa a wɔdegye dantoɔ ma Dutchfoɔ Elmina abankɛseɛ no. Yei maa Asanteman kwan kɔdii Abibirem mpoano dwa no bi, na wɔsan nyaa akwanya wɔ mpoano hɔ amanyɔsɛm ne nkoatɔ mu.
=== Ne wuo ===
Osei Tutu I wuo akyi wɔ afe apem ahanson ne du nson (1717) mu no, wɔkyerɛ sɛ Anokye san kɔɔ ne nkyi, Akuapem. Na owuiiɛ wɔ kuro a wɔfrɛ hɔ sɛ Kyirapatre wɔ [[Kumase]] wɔ afe 1717 ne 1719 ntam (a na wadi mfeɛ bɛyɛ 62-64). Deɛ ɛkum no ankasa yɛnnim, na mmom wɔka no sɛ ɔse ɔrekɔgye owuo safoa aba enti obiara nsu; na sɛ obi su a ɔremma bio. Nna kakra akyi a na ɔmma no mmaa firii aseɛ suiiɛ, na wɔkyerɛ sɛ wansan anma bio.Bɛyɛ nna kakra akyi no a na ɔnma no, mmaa no suiiɛ. Ɛno nti wanma koraa. Abakɔsɛm bio kyerɛ sɛ, Anokye daa nnahoo a wansɔre bio. Ne yere Bukyia Mansa suiiɛ.Nhwehwɛmu foforɔ nso kyerɛ sɛ,na Anokye yare ntohyewa a ɛno nso bɛtumi ayɛ ne wuo no faribaeɛ. Ɔwuu wɔ nna mu wɔ afe apem ahanson ne dunkron (1719) berɛ a na wadi mfeɛ aduosia nnan (64).
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
ikap54jg35av6hao07wibvgxtwqxnpv
201215
201214
2026-11-09T15:00:29Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Translated some words to twi
201215
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Priest and founder of the Ashanti Empire}}
{{more cn|date=January 2026}}
{{Infobox saint
| name = Okomfo Anokye
| image =
| titles = [[Asanteman]] Kɔmfoɔ Panin
|birth_date = c.1655
|birth_place = [[Awukugua]]
|death_date = c.1717?/c.1719 (odii mfeɛ bɛyɛ 62-64)
|death_place = [[Ghana]]
}}
{{Dialect|Asante}}
''Okomfo Anokye''' ne Kɔmfoɔ a ɔdi kan ma Asanteman. Anokye bɛgyee din pa ara ɛsiane boa a ɔboa maa Asante ahennie no trɛeɛ no nti<ref>{{Citation |last=Chris Ndetei |title=What is the history of Okomfo Anokye? Real name, virtues, sword - YEN.COM.GH |date=2022-11-14 |url=https://yen.com.gh/105443-history-okomfo-anokye.html |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref>. Ɔno nso ne nipa a ɔhyehyɛɛ amanmra ne mmara maa Asanteman<ref>{{Citation |last=Pieter Hendrik Coetzee, A. P. J. Roux |title=The African Philosophy Reader |date=1998 |url=https://books.google.com.gh/books?id=8iz90Qo8G_oC&pg=PA405&redir_esc=y |publisher=Psychology Press |language=en |isbn=978-0-415-18905-7 |access-date=2026-11-07}}</ref><ref>{{Citation |last=T. C. McCaskie |title=State and Society in Pre-colonial Asante |date=2003-10-30 |url=https://books.google.com.gh/books?id=-CMm0zpLOykC&dq=seventy-seven+laws+okomfo+anokye&pg=PA132&redir_esc=y |publisher=Cambridge University Press |language=en |isbn=978-0-521-89432-6 |access-date=2026-11-07}}</ref>.
== Ne Ho Asɛm ==
=== Deɛ ɔfiri ne ne Mmɔfrase ===
Wwoo Ɔkɔmfo Anokye wɔ [[Ghana]] afe apem ahansia ne aduonum nnum (1655) wɔ [[Akuapem|Akuapeman]] mu. N'awofoɔ de Ano ne Yaa Anobea<ref>{{Citation |last=Chris Ndetei |title=What is the history of Okomfo Anokye? Real name, virtues, sword - YEN.COM.GH |date=2022-11-14 |url=https://yen.com.gh/105443-history-okomfo-anokye.html |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref> a wɔfiri Awukugua a ɛbɔ Okereman nifa<ref>{{Citation |last=A. A. Anti |title=Akwamu, Denkyira, Akuapem, and Ashanti in the Lives of Osei Tutu and Okomfo Anokye |date=1971 |url=https://books.google.com.gh/books?id=YdwJAQAAIAAJ&redir_esc=y |publisher=Ghana Publishing Corporation |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref>. Deɛ ɛdidi soɔ yi kyerɛ deɛ ɛsiiɛ ma ɔnyaa ne din no:
Wɔkyerɛ sɛ, ɔrewo no Awukugua no na ɔkuta akyɛdeɛ firi nananom hɔ; ɔkuta abaduaba wɔ ne nsa baako mu na baako no nso kuta podua tiatia fufuo bi. Na wamoa ne nsam denden pa ara a obiara ntumi mbue. Maame no a na ɔregye no awoɔ no yɛɛ sɛ ɔrebue ne nsam ahwɛ deɛ ɛwɔ ne nsam. Nanso wantumi no, ɔfrɛɛ ne papa sɛ ɔnmɛboa no. Na Okomfo Anokye buee n’ani a na ɔrehwɛ ne papa no anikankye. Ntɛm so ara ɔbuee ne nsam de kyerɛɛ ne papa a ɔrekasɛ "Ano....Kye" (Guan kasa) a asekyerɛ ne sɛ "Ano...hwɛ, ɛna ɔde maa ne papa no sɛ ɔnhwɛ deɛ ɛwom. Wɔkeka sɛ na ɛyɛ aduro. Wɔ deɛ ɛsiiɛ yi nti na Kwame Agyei nyaa ne din "Anokye". Okomfo Anokye, ne din ankasa ne Kwame Anokye Frimpong Kotobre.<ref name="Gracia" />
Berɛ a wɔrewo no wɔ [[Awukugua]] no, wɔgye di sɛ ɔde akyɛdeɛ binom firii nananom hɔ baeɛ; na sedeɛ kura ne nsam a obiara ntumi mbue, ɛna ne nsa baako nso kura podua.
Akyire no, Otumfoɔ Osei Tutu II bɛdii saa asɛm yi ho adanseɛ berɛ a ɔkɔsraa [[Awukugua]] wɔ afe 2014 mu.
=== Asanteman Ahyɛase ===
[[File:Okomfo_Anokye_sword_site,_legendary_site_of_the_foundation_of_the_Asante_empire_in_Kumasi,_Ghana.jpg|alt=|left|thumb|250x250px|Okomfo Anokye afena no sibea, a ɛyɛ beaɛ a wɔhyɛɛ Asanteman ase wɔ Kumase afe 1701, sɛdeɛ nananom kyerɛ no.]]
Berɛ a Osei Tutu I bɛdii adeɛ sɛ ɔhene wɔ Kumaseman so no, wɔ afe 1680 ne 1695 ntam no (ɛwom yɛnnim berɛ pɔtee a ɔsii so sɛ ɔhene, nanso afe 1695 deɛ na ɔyɛ ɔhene) na ɔdi Akanfoɔ nkuro nketewa a ɛhyehyɛ kwaeɛ a atwa Kumase ho ahyia no anim. Anokye na ɔbɛyɛɛ Nana fotufoɔ ne ne kɔmfopanin. Tutu ne Anokye nkabom na ɛboa maa Asanteman trɛeɛ. Na afei anisoadehunu a wɔn nananom de sii wɔn ani so no nyinaa baa mu. Wɔtumi ko dii wɔn atamfo ahoɔdenfoɔ mmienu so nkunim no, Akan-Dormaafoɔ kɔɔ atifi fam ɛna Denkyiraman no nso kɔɔ anaafoɔ fam.
Bɛyɛ sɛ mfeɛ ɔha du nson mu hɔ no Asantefoɔ ko dii nkuro beberee so wɔ Ghana a wɔn sodifoɔ Denkyira wɔdee wɔn ho firii wɔn nsam.Okomfo Aknokye ne nipa a ɔtumi boaa dɔm no ano ɛsiane ne yɔnko ɔhene no.Anokye san de sekantia sii kumase mfimfini bɛyɛ sɛ mfeɛ ahaanum nie a aborɔfo afa nimdeɛ ne akwaniasa nyinaa so nanso wɔantumi antu sekan no.
=== Ɔkɔmfo Anokye Nsɛnkyerɛnne ===
Wɔgye di sɛ Ɔkɔmfo Anokye bɔɔ dwa kɛseɛ wɔ Asanteman mu a ɔkankyeeɛ maa sika dwa firii soro baeɛ a wɔfrɛɛ no sɛ '''"Sika Dwa Kofi".''' Abakɔsɛm kyerɛ sɛ sika dwa a ɛfiri soro baeɛ no bɛsii Osei Tutu I srɛ so.
Wɔgye di nso sɛ ɔduaa sekan wɔ Kumase a ɛde bɛsi ɛnnɛ obiara antumi antu. Saa sekan yi wɔ Kɔmfo Anokye ayaresabea hɔ.
=== Asante Nkabom ===
Sɛdeɛ ɛbɛyɛ na Denkyira nhyɛsoɔ ano bɛbrɛ ase no, ɛhiaa sɛ Asante bɛnya ahohyɛsoɔ apɛ nkabomu de agyae mɛdimehoso wɔ n'aman nketewaa mu no. Anokye de obuo a wɔde maa no no kaa Asante bɔɔ mu yɛɛ nkabomman afe 1695 mu.
Anokye ne Tutu hyehyɛɛ amamerɛ ne amaneɛ de brɛɛ amanketewaa.Wɔde Kumase yɛɛ Asanteman abankuro. Afei wɔde ahenfo a wɔda amanketewa a wɔde wɔn ho no yɛɛ nkabomman no agyinatukuo na wɔboa kaa saa aman yi atanfo hyɛɛeɛ. Na afei wɔhyehyɛɛ Asanteman asafo no foforɔ.
=== Wɔne Denkyira Ntɔkwa ===
Wɔne Denkyira ntɔkwa no sii afe (1699-1701).Na ankɔ yie mfitiaseɛ no, nanso berɛ a Denkyira asraafoɔ duruu [[Kumase]] aboboano no, Anokye nyankomade maa wɔn asafohene no bi dwaneeɛ. Asantefoɔ tumi kaa Denkyira tumidie no guiiɛ na ɔgyee tumi krataa a wɔdegye dantoɔ ma Dutchfoɔ Elmina abankɛseɛ no. Yei maa Asanteman kwan kɔdii Abibirem mpoano dwa no bi, na wɔsan nyaa akwanya wɔ mpoano hɔ amanyɔsɛm ne nkoatɔ mu.
=== Ne wuo ===
Osei Tutu I wuo akyi wɔ afe apem ahanson ne du nson (1717) mu no, wɔkyerɛ sɛ Anokye san kɔɔ ne nkyi, Akuapem. Na owuiiɛ wɔ kuro a wɔfrɛ hɔ sɛ Kyirapatre wɔ [[Kumase]] wɔ afe 1717 ne 1719 ntam (a na wadi mfeɛ bɛyɛ 62-64). Deɛ ɛkum no ankasa yɛnnim, na mmom wɔka no sɛ ɔse ɔrekɔgye owuo safoa aba enti obiara nsu; na sɛ obi su a ɔremma bio. Nna kakra akyi a na ɔmma no mmaa firii aseɛ suiiɛ, na wɔkyerɛ sɛ wansan anma bio.Bɛyɛ nna kakra akyi no a na ɔnma no, mmaa no suiiɛ. Ɛno nti wanma koraa. Abakɔsɛm bio kyerɛ sɛ, Anokye daa nnahoo a wansɔre bio. Ne yere Bukyia Mansa suiiɛ.Nhwehwɛmu foforɔ nso kyerɛ sɛ,na Anokye yare ntohyewa a ɛno nso bɛtumi ayɛ ne wuo no faribaeɛ. Ɔwuu wɔ nna mu wɔ afe apem ahanson ne dunkron (1719) berɛ a na wadi mfeɛ aduosia nnan (64).
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
cdi5xiwz88aofzt4z97mgeioaf7px9k
201227
201215
2026-11-10T09:05:32Z
Hansongh
19068
201227
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
''Okomfo Anokye''' ne Kɔmfoɔ a ɔdi kan ma Asanteman. Anokye bɛgyee din pa ara ɛsiane boa a ɔboa maa Asante ahennie no trɛeɛ no nti<ref>{{Citation |last=Chris Ndetei |title=What is the history of Okomfo Anokye? Real name, virtues, sword - YEN.COM.GH |date=2022-11-14 |url=https://yen.com.gh/105443-history-okomfo-anokye.html |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref>. Ɔno nso ne nipa a ɔhyehyɛɛ amanmra ne mmara maa Asanteman<ref>{{Citation |last=Pieter Hendrik Coetzee, A. P. J. Roux |title=The African Philosophy Reader |date=1998 |url=https://books.google.com.gh/books?id=8iz90Qo8G_oC&pg=PA405&redir_esc=y |publisher=Psychology Press |language=en |isbn=978-0-415-18905-7 |access-date=2026-11-07}}</ref><ref>{{Citation |last=T. C. McCaskie |title=State and Society in Pre-colonial Asante |date=2003-10-30 |url=https://books.google.com.gh/books?id=-CMm0zpLOykC&dq=seventy-seven+laws+okomfo+anokye&pg=PA132&redir_esc=y |publisher=Cambridge University Press |language=en |isbn=978-0-521-89432-6 |access-date=2026-11-07}}</ref>.
== Ne Ho Asɛm ==
=== Deɛ ɔfiri ne ne Mmɔfrase ===
Wwoo Ɔkɔmfo Anokye wɔ [[Ghana]] afe apem ahansia ne aduonum nnum (1655) wɔ [[Akuapem|Akuapeman]] mu. N'awofoɔ de Ano ne Yaa Anobea<ref>{{Citation |last=Chris Ndetei |title=What is the history of Okomfo Anokye? Real name, virtues, sword - YEN.COM.GH |date=2022-11-14 |url=https://yen.com.gh/105443-history-okomfo-anokye.html |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref> a wɔfiri Awukugua a ɛbɔ Okereman nifa<ref>{{Citation |last=A. A. Anti |title=Akwamu, Denkyira, Akuapem, and Ashanti in the Lives of Osei Tutu and Okomfo Anokye |date=1971 |url=https://books.google.com.gh/books?id=YdwJAQAAIAAJ&redir_esc=y |publisher=Ghana Publishing Corporation |language=en |access-date=2026-11-07}}</ref>. Deɛ ɛdidi soɔ yi kyerɛ deɛ ɛsiiɛ ma ɔnyaa ne din no:
Wɔkyerɛ sɛ, ɔrewo no Awukugua no na ɔkuta akyɛdeɛ firi nananom hɔ; ɔkuta abaduaba wɔ ne nsa baako mu na baako no nso kuta podua tiatia fufuo bi. Na wamoa ne nsam denden pa ara a obiara ntumi mbue. Maame no a na ɔregye no awoɔ no yɛɛ sɛ ɔrebue ne nsam ahwɛ deɛ ɛwɔ ne nsam. Nanso wantumi no, ɔfrɛɛ ne papa sɛ ɔnmɛboa no. Na Okomfo Anokye buee n’ani a na ɔrehwɛ ne papa no anikankye. Ntɛm so ara ɔbuee ne nsam de kyerɛɛ ne papa a ɔrekasɛ "Ano....Kye" (Guan kasa) a asekyerɛ ne sɛ "Ano...hwɛ, ɛna ɔde maa ne papa no sɛ ɔnhwɛ deɛ ɛwom. Wɔkeka sɛ na ɛyɛ aduro. Wɔ deɛ ɛsiiɛ yi nti na Kwame Agyei nyaa ne din "Anokye". Okomfo Anokye, ne din ankasa ne Kwame Anokye Frimpong Kotobre.<ref name="Gracia" />
Berɛ a wɔrewo no wɔ [[Awukugua]] no, wɔgye di sɛ ɔde akyɛdeɛ binom firii nananom hɔ baeɛ; na sedeɛ kura ne nsam a obiara ntumi mbue, ɛna ne nsa baako nso kura podua.
Akyire no, Otumfoɔ Osei Tutu II bɛdii saa asɛm yi ho adanseɛ berɛ a ɔkɔsraa [[Awukugua]] wɔ afe 2014 mu.
=== Asanteman Ahyɛase ===
[[File:Okomfo_Anokye_sword_site,_legendary_site_of_the_foundation_of_the_Asante_empire_in_Kumasi,_Ghana.jpg|alt=|left|thumb|250x250px|Okomfo Anokye afena no sibea, a ɛyɛ beaɛ a wɔhyɛɛ Asanteman ase wɔ Kumase afe 1701, sɛdeɛ nananom kyerɛ no.]]
Berɛ a Osei Tutu I bɛdii adeɛ sɛ ɔhene wɔ Kumaseman so no, wɔ afe 1680 ne 1695 ntam no (ɛwom yɛnnim berɛ pɔtee a ɔsii so sɛ ɔhene, nanso afe 1695 deɛ na ɔyɛ ɔhene) na ɔdi Akanfoɔ nkuro nketewa a ɛhyehyɛ kwaeɛ a atwa Kumase ho ahyia no anim. Anokye na ɔbɛyɛɛ Nana fotufoɔ ne ne kɔmfopanin. Tutu ne Anokye nkabom na ɛboa maa Asanteman trɛeɛ. Na afei anisoadehunu a wɔn nananom de sii wɔn ani so no nyinaa baa mu. Wɔtumi ko dii wɔn atamfo ahoɔdenfoɔ mmienu so nkunim no, Akan-Dormaafoɔ kɔɔ atifi fam ɛna Denkyiraman no nso kɔɔ anaafoɔ fam.
Bɛyɛ sɛ mfeɛ ɔha du nson mu hɔ no Asantefoɔ ko dii nkuro beberee so wɔ Ghana a wɔn sodifoɔ Denkyira wɔdee wɔn ho firii wɔn nsam.Okomfo Aknokye ne nipa a ɔtumi boaa dɔm no ano ɛsiane ne yɔnko ɔhene no.Anokye san de sekantia sii kumase mfimfini bɛyɛ sɛ mfeɛ ahaanum nie a aborɔfo afa nimdeɛ ne akwaniasa nyinaa so nanso wɔantumi antu sekan no.
=== Ɔkɔmfo Anokye Nsɛnkyerɛnne ===
Wɔgye di sɛ Ɔkɔmfo Anokye bɔɔ dwa kɛseɛ wɔ Asanteman mu a ɔkankyeeɛ maa sika dwa firii soro baeɛ a wɔfrɛɛ no sɛ '''"Sika Dwa Kofi".''' Abakɔsɛm kyerɛ sɛ sika dwa a ɛfiri soro baeɛ no bɛsii Osei Tutu I srɛ so.
Wɔgye di nso sɛ ɔduaa sekan wɔ Kumase a ɛde bɛsi ɛnnɛ obiara antumi antu. Saa sekan yi wɔ Kɔmfo Anokye ayaresabea hɔ.
=== Asante Nkabom ===
Sɛdeɛ ɛbɛyɛ na Denkyira nhyɛsoɔ ano bɛbrɛ ase no, ɛhiaa sɛ Asante bɛnya ahohyɛsoɔ apɛ nkabomu de agyae mɛdimehoso wɔ n'aman nketewaa mu no. Anokye de obuo a wɔde maa no no kaa Asante bɔɔ mu yɛɛ nkabomman afe 1695 mu.
Anokye ne Tutu hyehyɛɛ amamerɛ ne amaneɛ de brɛɛ amanketewaa.Wɔde Kumase yɛɛ Asanteman abankuro. Afei wɔde ahenfo a wɔda amanketewa a wɔde wɔn ho no yɛɛ nkabomman no agyinatukuo na wɔboa kaa saa aman yi atanfo hyɛɛeɛ. Na afei wɔhyehyɛɛ Asanteman asafo no foforɔ.
=== Wɔne Denkyira Ntɔkwa ===
Wɔne Denkyira ntɔkwa no sii afe (1699-1701).Na ankɔ yie mfitiaseɛ no, nanso berɛ a Denkyira asraafoɔ duruu [[Kumase]] aboboano no, Anokye nyankomade maa wɔn asafohene no bi dwaneeɛ. Asantefoɔ tumi kaa Denkyira tumidie no guiiɛ na ɔgyee tumi krataa a wɔdegye dantoɔ ma Dutchfoɔ Elmina abankɛseɛ no. Yei maa Asanteman kwan kɔdii Abibirem mpoano dwa no bi, na wɔsan nyaa akwanya wɔ mpoano hɔ amanyɔsɛm ne nkoatɔ mu.
=== Ne wuo ===
Osei Tutu I wuo akyi wɔ afe apem ahanson ne du nson (1717) mu no, wɔkyerɛ sɛ Anokye san kɔɔ ne nkyi, Akuapem. Na owuiiɛ wɔ kuro a wɔfrɛ hɔ sɛ Kyirapatre wɔ [[Kumase]] wɔ afe 1717 ne 1719 ntam (a na wadi mfeɛ bɛyɛ 62-64). Deɛ ɛkum no ankasa yɛnnim, na mmom wɔka no sɛ ɔse ɔrekɔgye owuo safoa aba enti obiara nsu; na sɛ obi su a ɔremma bio. Nna kakra akyi a na ɔmma no mmaa firii aseɛ suiiɛ, na wɔkyerɛ sɛ wansan anma bio.Bɛyɛ nna kakra akyi no a na ɔnma no, mmaa no suiiɛ. Ɛno nti wanma koraa. Abakɔsɛm bio kyerɛ sɛ, Anokye daa nnahoo a wansɔre bio. Ne yere Bukyia Mansa suiiɛ.Nhwehwɛmu foforɔ nso kyerɛ sɛ,na Anokye yare ntohyewa a ɛno nso bɛtumi ayɛ ne wuo no faribaeɛ. Ɔwuu wɔ nna mu wɔ afe apem ahanson ne dunkron (1719) berɛ a na wadi mfeɛ aduosia nnan (64).
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
s4ixm1umtbu9cwv2ur9iprkr86xgoxh
Ghanaian cuisine
0
14453
201221
200110
2026-11-09T15:55:50Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Added Location map
201221
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
[[File:LocationGhana.svg|thumb|Location of [[Ghana]]]]
'''Ghanafo aduane''' yɛ Ghanafo aduane . Wɔahyehyɛ Ghanafo nnuan atitiriw atwa aduan titiriw bi a starch wom ho ahyia, a ɛne sauce anaa soup a protein fibea wom kɔ. Nneɛma titiriw a wɔde yɛ soup ne stew dodow no ara ne tomato, ɛmo a ɛyɛ hyew ne ayɛyɛde. Ne saa nti, Ghanafo soup ne stew dodow no ara yɛ kɔkɔɔ anaa borɔdɔma.
== Nnuan titiriw a wodi ==
[[File:Ghanaian_Banku_cuisine_dish_food.jpg|right|thumb|{{center|Ghanaian-style ''[[Banku (dish)|banku]]''}}]]Nnuan titiriw a wɔtaa di wɔ [[Gaana|Ghana]] kesee fam no bi ne cassava ne plantain . Wɔ atifi fam fa no, nnuan titiriw a wodi ne atoko ne atoko . Wɔde yam, atoko ne bankye di dwuma wɔ Ghana nyinaa sɛ nnuan titiriw. Ɛmo ne cocoyam nso ho hia wɔ Ghanafo aduan ne wɔn aduan mu . Bere a wiase nyinaa ayɔnkofa aba no, wɔde aburow te sɛ aburow ne awi ahyɛ Ghanafo aduan mu kɛse. Nnuan a ɛwɔ aseɛ ha yi gyina hɔ ma Ghanafoɔ nnuan a wɔde saa nnuan titire yi na ɛyɛ.
== Nnuan a wɔde atoko ayɛ ==
* ''[[Waakye]]'' — aduane a wɔde aburow ne bankye ayɛ a ne kɔla yɛ kɔkɔɔ-biribiri. Kɔla no fi sare a ɛwɔ hɔ no mu ''Sorghum bicolor'' [[Abibifo (abɔde a nkwa wom ho adesua) .|.]] Saa aduan a wɔde ka ho yi di nsɛ kɛse wɔ West India aburow ne peas ho. Wɔnoa aburow no na wɔde ɛhɔnom ahaban, akutu ne akutu te sɛ black-eyed peas anaa kidney beans na ɛyɛ hyew .
* [[Ɛmo tuo|''Omo Tuo'']] /Rice ball—aburow a wɔayam a ɛyɛ nnam, a wɔtaa di no ne asase mu soup.
* Aburow a ɛnyɛ den—aburow a wɔanoa ka aduan a wɔayam no kɔkɔɔ ahorow pii ho.
* [[Jollof rice|Jollof aburow]] —aburow a wɔnoa wɔ aduan a wɔayam a wɔde stock, tomato, nnuhuam, ne nam a wɔanoa abom mu. Saa aduan yi fi Djolof aguadifo a wofi Senegal a wɔtraa Zongos ansa na atubrafo bere no reba no hɔ. Wɔayɛ no sɛnea ɛhɔnom Ghanafo ani gye ho, na wɔtaa di no ne abirekyi, oguammaa, akokɔ anaa nantwinam a wɔayam, wɔayam anaa wɔayam.
* Aburow a wɔayam—Chinafo kwan so aburow a wɔayam a wɔayɛ no sɛnea Ghanafo pɛ.
* ''Angwa moo'' —wɔsan frɛ no "aburow a wɔde ngo ayɛ". Eyi nte sɛ aburow a wɔayam a wonoa aburow no ansa na woahyew no. Wɔnoa aburow a wɔde ngo ayɛ denam ngo no a wodi kan de ayɛyɛde a wɔde hyew, afei wɔde nsu gu mu bere a ayɛyɛde no ayɛ bruu awie no so, na ɛma aburow no hua soronko. Afei wɔnoa aburow no wɔ nsu ne ngo a wɔde afra no mu, na ama aburow no ayɛ srade bere a wɔasiesie no. Wobetumi de nhabannuru anaa nam a wɔayam, de aka ho sɛnea ɛyɛ dɛ. Wɔde ɛmo a wɔde dɔte ayɛ na ɛyɛ kɛse, na sardines a wɔde ahyɛ tin mu anaa nkesua a wɔayam na ɛka ho.
* ''Ngwo moo'' (nnua aburow)—aduru a wɔde si aburow a wɔde ngo ayɛ ananmu, a wɔde mmɛw ngo noa mmom sen sɛ wɔde ngo a wɔde noa aduan bɛnoa. Wogyina nnuadewa ngo ko a wɔde di dwuma so na ɛkyerɛ sɛnea ɛyɛ dɛ.
== Nnuan a wɔde bankye ayɛ ==
* ''[[Kokonte]]'' anaa ''abete—'' a efi cassava powder a wɔayiyi a ayow a wɔtaa de ka asase so soup ho, a ɛyɛ nam ahorow te sɛ [[Tripe na ɛyɛ|tripe]], oguammaa, anaa wusiw a wɔde ma
* ''[[Fufu]] —'' cassava ne plantain a wɔayam, [[Yam (nhabannuru) .|yam]] ne plantain a wɔayam, anaasɛ cocoyam/taro a wɔayam . Wɔde Ghanafo soup ahorow pii no mu biako ka saa aduan a ɛka ho yi ho bere nyinaa.
* ''Gari'' —a wɔde cassava na ɛyɛ. Wɔtaa de [[Kɔkɔɔ kɔkɔɔ(Gɔbɛ)|Red red]], apataa ne black-eyed pea stew, anaa ''[[Shito na ɔyɛ|shito]]'' ne mpataa di dwuma.
* ''Attiéké'' anaa ''Akyeke—'' wɔde cassava na ɛyɛ na Ahanta, Nzema ne nnipa a wɔka Akan kasa a wɔwɔ Ivory Coast ani gye ho.
* ''[[Plakali|Plakali —wɔde]]'' cassava na ɛyɛ na Ahanta, Nzema ne Akan kasafo a wɔwɔ Ivory Coast ani gye ho.
* Yakayake - a wɔde steamed grated cassava ayɛ no yɛ ade a Ewefo ani gye ho. Wɔde nnuan a wɔayam anaa soup ahorow na edi.
== Soup ne nnuan a wɔayam ==
Wɔde [[Stew a wɔde yɛ aduan|stew]], soup anaa ''mako'' (aduru a ɛyɛ nnuhwam a wɔde akutu kɔkɔɔ ne ahabammono a wɔannoa, ayɛyɛde ne tomato ( ɛmo a wɔde ayɛ ) na ɛyɛ Ghanafo nnuan dodow no ara. Ghanafo aduan a wɔayam ne soups yɛ nea ɛyɛ nwonwa yiye, na wɔde nneɛma a ɛyɛ nwonwa, nneɛma ahorow pii a ɛyɛ dɛ, nnuhuam ne nneɛma a wɔde yɛ nneɛma di dwuma wɔ ɔkwan a ɛyɛ mmerɛw so na ɛyɛ mmerɛw.
Nnuadewa te sɛ mmɛw, atoko, kokoyam nhaban, ''ayoyo'', akutu, wuram [[Nsenia a wotumi di|nsenia]], [[okra]], turo mu nkesua ( eggplant ), tomato ne atoko ahorow ahorow ne nneɛma atitiriw a wɔde yɛ Ghana soup ne stews na wɔ [[Pulse (atoko) .|pulses]] fam no, ebetumi abɔ mmɔho abien sɛ ade titiriw a wɔde yɛ protein.
Nantwinam, mprako nam, abirekyi, oguammaa, akokɔnam, akokɔnam a wɔayam no wusiw, [[Tripe na ɛyɛ|tripe]], nwansena a ayow, ne mpataa a wɔayam no taa nya protein fibea wɔ Ghanafo soup ne stew mu, ɛtɔ mmere bi a wɔde nam ahorow ne ɛtɔ mmere bi a mpataa frafra soup biako mu. Wɔde soup ma sɛ aduan titiriw sen sɛ wɔde befi ase. Ɛtaa nso sɛ wubehu nam, mpataa ne ɛpo mu nnuan a wɔayam no wusiw wɔ Ghanafo soup ne stews mu.
[[File:Koobi.jpeg|right|thumb|230x230px|{{center|Koobi is dried [[tilapia]] that has been [[Salting (food)|salted]]}}]]Wɔn mu bi ne krak, shrimp, periwinkles, octopus, nkraman, grubs, ananse, offal, ne mprako trotters . Afei nso oysters .
Wobetumi de nam, nsenia ne ɛpo mu nnuan ayɛ wusiw, wɔde nkyene ahyɛ mu anaasɛ wɔde ayow de ama dɛ ayɛ kɛse na wɔakora so. Wɔde nkyene mpataa di dwuma kɛse de ma aduan a wɔde mpataa ayɛ no dɛ. Wɔde nnuhuam te sɛ [[Thyme a wɔde yɛ aduru|thyme]], garlic, onions, ginger, peppers, curry, basil, nutmeg, sumbala, ''Tetrapleura tetraptera'' ( ''prekese'' ) ne bay ahaban di dwuma fɛfɛɛfɛ de nya dɛ a ɛyɛ nwonwa na ɛyɛ nnuhwam a ɛda adi wɔ Ghanafo aduan mu no.
[[Nnua a wɔde yɛ nnuadewa|Palm oil]], coconut oil, shea butter, palm kernel oil ne peanut oil yɛ Ghana ngo a ɛho hia a wɔde noa aduane anaa wɔnoa na ɛtɔ da bi a ebia wɔremfa nsi ananmu wɔ Ghana nnuan bi mu. Sɛ nhwɛso no, sɛ wɔde mmɛw ngo di dwuma wɔ [[Okro na ɛyɛ|okro]] a wɔayam, ''eto'', ''fante fante'',<ref>[https://web.archive.org/web/20191215220509/http://betumiblog.blogspot.com/search?q=fante+fante BetumiBlog: Search results for fante fante]</ref> ''kɔkɔɔ kɔkɔɔ'' anaa ''Gabeans'', ''egusi'' a wɔayam ne ''mpihu/mpotompoto'' (a ɛte sɛ [[Poi (aduan) .|poi]] ) mu.<ref>{{Citation |title=BetumiBlog: Search results for mpihu |url=http://betumiblog.blogspot.com/search?q=mpihu |access-date=2012-07-23 |archive-date=2021-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828021416/https://betumiblog.blogspot.com/search?q=mpihu |url-status=dead }}</ref> Akutu ngo, nnuadewa ngo ne shea bɔta ahwere wɔn din wɔ aduannoa mu wɔ Ghana esiane ngo a wɔayɛ no yiye a wɔde aba ne Ghana nsɛm ho amanneɛbɔfo dawurubɔ bɔne a wɔde wɔn ani asi saa ngo no so nti. Mprempren wɔde di dwuma kɛse wɔ afie kakraa bi a wɔde di dwuma wɔ amanne kwan so mu, de yɛ samina ne wɔn a wɔtɔn nnuan a wɔtɔn ( mmɔnten so nnuan ) sɛ nea ne bo nyɛ den a wɔde besi ngo a wɔayam a wɔde noa aduan ananmu.Ghanafo soup a wɔtaa de di dwuma ne groundnut soup,<ref name="autogenerated1">{{Citation |title=BetumiBlog: Search results for peanut butter soup |url=http://betumiblog.blogspot.com/search?q=peanut+butter+soup |access-date=2012-11-30 |archive-date=2021-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104235206/https://betumiblog.blogspot.com/search?q=peanut+butter+soup |url-status=dead }}</ref> light (tomato) soup,<ref name="autogenerated1" /> ''kontomire'' ( [[taro]] nhaban) soup, [[Abɛnkwan|palm nut soup]],<ref>[http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/ghanaian-gourmet-recipe-49-continued.html BetumiBlog: Ghanaian Gourmet-Recipe No. 49, continued: Palmnut Soup] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161012125031/http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/ghanaian-gourmet-recipe-49-continued.html|date=12 October 2016}}. Betumiblog.blogspot.com (4 November 2010). Retrieved 30 November 2011.</ref> [[Corchorus a wɔfrɛ no Corchorus|''ayoyo'']] soup ne [[okra]] soup.
Ghana tomato stew anaa gravy yɛ stew a wɔtaa de aburow anaa ''[[waakye]]'' ka ho . Wɔde ''kontomire'', turo mu nkesua, ''[[Egusi na ɔkyerɛwee|egusi]]'' (akutu aba), [[Spinach|akutu]], okra, ne nea ɛkeka ho na ɛyɛ nhabannuru afoforo a wɔayam.
== Nnuan a ɛyɛ dɛ ==
Mpɔtam hɔ nnuan a ɛyɛ dɛ pii wɔ hɔ a wɔde ato nkyɛn esiane nea wɔhwehwɛ pii ne bere tenten a wɔde siesie nti. Ghanafo nnuan a ɛyɛ dɛ (anaasɛ nnɔkɔnnɔkɔwade) betumi ayɛ nea wɔayam, wɔayam, anoa, wɔayam, tow anaa wɔayam [[Paato a wɔtow|.]]
Nnuan a ɛyɛ dɛ a wɔayam no bi ne plantain ( ''kelewele'' ) a abere a wɔde cubed ne nnuhuam ayɛ a ɛtɔ mmere bi a wɔde atoko ka ho. ''Koose'' a wɔde bankye a wɔayiyi ayɛ (ne ne twin twin ''[[Akara|acarajé]]'' anaa ''[[akara]]'' a wɔde bankye a wɔantutu), ''maasa'',<ref>[https://web.archive.org/web/20120323011419/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-masa Breads, Cakes and Pastries] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323011419/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-masa|date=23 March 2012}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120921104708/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-massa Snacks Maasa (Sweet Millet Fritters)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120921104708/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-massa|date=21 September 2012}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref> ''pinkaaso'',<ref>[https://web.archive.org/web/20131107145213/http://www.flickr.com/photos/42267524%40N00/3922141303/in/photostream/ selling pinkaso and kose | Flickr – Photo Sharing!]. Flickr (16 September 2009). Retrieved 30 November 2011.</ref> ne ''bofrot'' / [[Puff-puff]] (a wɔde awi esiam ayɛ ) . ; ''waakye'' <ref>[https://web.archive.org/web/20160304191931/http://www.betumi.com/2006/11/kuli-kuli-is-calling-me-to_116327607898827345.html BetumiBlog] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191931/http://www.betumi.com/2006/11/kuli-kuli-is-calling-me-to_116327607898827345.html|date=4 March 2016}}. Betumi.com (11 November 2006). Retrieved 30 November 2011.</ref> ''dzowey'' ne ''nkate'' keeki (a wɔde atokoɔ na ɛyɛ);<ref>[http://www.wonderhowto.com/how-to-make-ghanaian-peanut-brittle-0127968/ How To Make Ghanaian Peanut Brittle | Guide (4 Steps) « Wonder How To] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412084037/http://www.wonderhowto.com/how-to-make-ghanaian-peanut-brittle-0127968/|date=12 April 2012}}. Wonderhowto.com (9 June 2011). Retrieved 30 November 2011.</ref> ''kaklo'' ne ''tatale'' <ref>[https://web.archive.org/web/20110814135429/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-tatale Plantain Cakes (Tatale) Recipe from Ghana] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814135429/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-tatale|date=14 August 2011}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref> (plantain fritters a abere ); ''kube'' keeki ne ''kube'' toffee (a wɔde akutu na ɛyɛ); ''bankye krakro'', ''gari'' bisket,<ref>[https://web.archive.org/web/20120103014218/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-gari-biscuits Gari Biscuits Recipe from Ghana] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103014218/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-gari-biscuits|date=3 January 2012}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref><ref>[http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Ghana.html Food in Ghana – Ghanaian Food, Ghanaian Cuisine] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027220306/http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Ghana.html|date=27 October 2016}}. Foodbycountry.com. Retrieved 30 November 2011.</ref> ne ''krakye ayuosu'' (a wɔde atoko na ɛyɛ); nufusu a wɔayam, toffee, plantain chips (anaasɛ [[Kelewele|plantain a wɔayam]] ) ne ''wagashi'' <ref>[https://web.archive.org/web/20120402092340/http://bsas.org.uk/downloads/mexico/117.pdf Ghana foods] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402092340/http://bsas.org.uk/downloads/mexico/117.pdf|date=2 April 2012}}. ''bsas.org.uk''.</ref> ( okuafo kyiisi a wɔayam ) yɛ Ghanafo nnuan a wɔayam a ɛyɛ dɛ (confectionery).
[[Kebab]] yɛ barbecue a agye din na wobetumi de nantwinam, abirekyi, mprako nam, soya esiam, soseji ne [[Akɔmfɛm|guinea nnomaa]] ayɛ. Nnuan afoforo a wɔayam a ɛyɛ dɛ ne plantain a wɔayam, atoko, yam ne cocoyam .
Atoko a wɔayam no foforo, ''yakeyake'', ''kafa'', ''akyeke'', ''tubani, moimoi'' (bean keeki), ''emo dokonu'' ( aburow keeki ) ne ''esikyire dokonu'' ( ''kenkey'' a wɔayam no dɛ ) nyinaa yɛ nnuan a wɔayam ne nea wɔanoa bere a wɔde paanoo a ɛyɛ dɛ, (plantain keeki), ne nam ho nhwɛso pie a ɛte sɛ Jamaica patties ne empanadas yɛ nnuan a wɔato a ɛyɛ dɛ. ''[[Aprapransa]]'', ''eto'' (yam a wɔayam) ne ''atadwe'' nufusu ( ɔsebɔ nnuaba nsu) yɛ nnuan afoforo a ɛyɛ dɛ. [[Garri na ɔkyerɛwee|''Gari'']] soakings yɛ nnɛyi ade a wɔpɛ. Ɛyɛ ''gari'' (cassava a ayow, a wɔayam), asikre, asase mu nnua (atoko) ne nufusu a wɔde afra.
== Nsa a wɔnom ==
[[File:Ghanaian_Beverages_and_Drinks_in_Ghana_Store.jpg|right|thumb|{{center|Ghanaian beverages at a convenience store in Ghana}}]]
[[File:Ghanaian_Delicacy-_Etor.jpg|right|thumb|260x260px|''[[Etor na ɔkyerɛwee|Etor]]'' yɛ aduan a agye din wɔ Ghana kesee fam, na wɔde plantain anaa yam a wɔanoa na wɔayam, na wɔde mmɛw ngo fra. Wɔde asase (atoko) ne nkesua na ɛyɛ aduan no fɛfɛɛfɛ.]]
== Nsɛm a wɔde gyinaa ==
ah4o8t2jhbz64djhczjklgf088e4641
201222
201221
2026-11-09T16:01:54Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
Added Location, translated some words to Twi
201222
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Akuapem}}
[[File:Ghanaian_Banku_cuisine_dish_food.jpg|right|thumb|{{center|Ghana-aduan ''[[Banku (dish)|banku]]''}}]]
[[File:LocationGhana.svg|thumb|Beae a [[Ghana]] wɔ]]
'''Ghanafo aduane''' yɛ Ghanafo aduane . Wɔahyehyɛ Ghanafo nnuan atitiriw atwa aduan titiriw bi a starch wom ho ahyia, a ɛne sauce anaa soup a protein fibea wom kɔ. Nneɛma titiriw a wɔde yɛ soup ne stew dodow no ara ne tomato, ɛmo a ɛyɛ hyew ne ayɛyɛde. Ne saa nti, Ghanafo soup ne stew dodow no ara yɛ kɔkɔɔ anaa borɔdɔma.
== Nnuan titiriw a wodi ==
Nnuan titiriw a wɔtaa di wɔ [[Gaana|Ghana]] kesee fam no bi ne cassava ne plantain . Wɔ atifi fam fa no, nnuan titiriw a wodi ne atoko ne atoko . Wɔde yam, atoko ne bankye di dwuma wɔ Ghana nyinaa sɛ nnuan titiriw. Ɛmo ne cocoyam nso ho hia wɔ Ghanafo aduan ne wɔn aduan mu . Bere a wiase nyinaa ayɔnkofa aba no, wɔde aburow te sɛ aburow ne awi ahyɛ Ghanafo aduan mu kɛse. Nnuan a ɛwɔ aseɛ ha yi gyina hɔ ma Ghanafoɔ nnuan a wɔde saa nnuan titire yi na ɛyɛ.
== Nnuan a wɔde atoko ayɛ ==
* ''[[Waakye]]'' — aduane a wɔde aburow ne bankye ayɛ a ne kɔla yɛ kɔkɔɔ-biribiri. Kɔla no fi sare a ɛwɔ hɔ no mu ''Sorghum bicolor'' [[Abibifo (abɔde a nkwa wom ho adesua) .|.]] Saa aduan a wɔde ka ho yi di nsɛ kɛse wɔ West India aburow ne peas ho. Wɔnoa aburow no na wɔde ɛhɔnom ahaban, akutu ne akutu te sɛ black-eyed peas anaa kidney beans na ɛyɛ hyew .
* [[Ɛmo tuo|''Omo Tuo'']] /Rice ball—aburow a wɔayam a ɛyɛ nnam, a wɔtaa di no ne asase mu soup.
* Aburow a ɛnyɛ den—aburow a wɔanoa ka aduan a wɔayam no kɔkɔɔ ahorow pii ho.
* [[Jollof rice|Jollof aburow]] —aburow a wɔnoa wɔ aduan a wɔayam a wɔde stock, tomato, nnuhuam, ne nam a wɔanoa abom mu. Saa aduan yi fi Djolof aguadifo a wofi Senegal a wɔtraa Zongos ansa na atubrafo bere no reba no hɔ. Wɔayɛ no sɛnea ɛhɔnom Ghanafo ani gye ho, na wɔtaa di no ne abirekyi, oguammaa, akokɔ anaa nantwinam a wɔayam, wɔayam anaa wɔayam.
* Aburow a wɔayam—Chinafo kwan so aburow a wɔayam a wɔayɛ no sɛnea Ghanafo pɛ.
* ''Angwa moo'' —wɔsan frɛ no "aburow a wɔde ngo ayɛ". Eyi nte sɛ aburow a wɔayam a wonoa aburow no ansa na woahyew no. Wɔnoa aburow a wɔde ngo ayɛ denam ngo no a wodi kan de ayɛyɛde a wɔde hyew, afei wɔde nsu gu mu bere a ayɛyɛde no ayɛ bruu awie no so, na ɛma aburow no hua soronko. Afei wɔnoa aburow no wɔ nsu ne ngo a wɔde afra no mu, na ama aburow no ayɛ srade bere a wɔasiesie no. Wobetumi de nhabannuru anaa nam a wɔayam, de aka ho sɛnea ɛyɛ dɛ. Wɔde ɛmo a wɔde dɔte ayɛ na ɛyɛ kɛse, na sardines a wɔde ahyɛ tin mu anaa nkesua a wɔayam na ɛka ho.
* ''Ngwo moo'' (nnua aburow)—aduru a wɔde si aburow a wɔde ngo ayɛ ananmu, a wɔde mmɛw ngo noa mmom sen sɛ wɔde ngo a wɔde noa aduan bɛnoa. Wogyina nnuadewa ngo ko a wɔde di dwuma so na ɛkyerɛ sɛnea ɛyɛ dɛ.
== Nnuan a wɔde bankye ayɛ ==
* ''[[Kokonte]]'' anaa ''abete—'' a efi cassava powder a wɔayiyi a ayow a wɔtaa de ka asase so soup ho, a ɛyɛ nam ahorow te sɛ [[Tripe na ɛyɛ|tripe]], oguammaa, anaa wusiw a wɔde ma
* ''[[Fufu]] —'' cassava ne plantain a wɔayam, [[Yam (nhabannuru) .|yam]] ne plantain a wɔayam, anaasɛ cocoyam/taro a wɔayam . Wɔde Ghanafo soup ahorow pii no mu biako ka saa aduan a ɛka ho yi ho bere nyinaa.
* ''Gari'' —a wɔde cassava na ɛyɛ. Wɔtaa de [[Kɔkɔɔ kɔkɔɔ(Gɔbɛ)|Red red]], apataa ne black-eyed pea stew, anaa ''[[Shito na ɔyɛ|shito]]'' ne mpataa di dwuma.
* ''Attiéké'' anaa ''Akyeke—'' wɔde cassava na ɛyɛ na Ahanta, Nzema ne nnipa a wɔka Akan kasa a wɔwɔ Ivory Coast ani gye ho.
* ''[[Plakali|Plakali —wɔde]]'' cassava na ɛyɛ na Ahanta, Nzema ne Akan kasafo a wɔwɔ Ivory Coast ani gye ho.
* Yakayake - a wɔde steamed grated cassava ayɛ no yɛ ade a Ewefo ani gye ho. Wɔde nnuan a wɔayam anaa soup ahorow na edi.
== Soup ne nnuan a wɔayam ==
Wɔde [[Stew a wɔde yɛ aduan|stew]], soup anaa ''mako'' (aduru a ɛyɛ nnuhwam a wɔde akutu kɔkɔɔ ne ahabammono a wɔannoa, ayɛyɛde ne tomato ( ɛmo a wɔde ayɛ ) na ɛyɛ Ghanafo nnuan dodow no ara. Ghanafo aduan a wɔayam ne soups yɛ nea ɛyɛ nwonwa yiye, na wɔde nneɛma a ɛyɛ nwonwa, nneɛma ahorow pii a ɛyɛ dɛ, nnuhuam ne nneɛma a wɔde yɛ nneɛma di dwuma wɔ ɔkwan a ɛyɛ mmerɛw so na ɛyɛ mmerɛw.
Nnuadewa te sɛ mmɛw, atoko, kokoyam nhaban, ''ayoyo'', akutu, wuram [[Nsenia a wotumi di|nsenia]], [[okra]], turo mu nkesua ( eggplant ), tomato ne atoko ahorow ahorow ne nneɛma atitiriw a wɔde yɛ Ghana soup ne stews na wɔ [[Pulse (atoko) .|pulses]] fam no, ebetumi abɔ mmɔho abien sɛ ade titiriw a wɔde yɛ protein.
Nantwinam, mprako nam, abirekyi, oguammaa, akokɔnam, akokɔnam a wɔayam no wusiw, [[Tripe na ɛyɛ|tripe]], nwansena a ayow, ne mpataa a wɔayam no taa nya protein fibea wɔ Ghanafo soup ne stew mu, ɛtɔ mmere bi a wɔde nam ahorow ne ɛtɔ mmere bi a mpataa frafra soup biako mu. Wɔde soup ma sɛ aduan titiriw sen sɛ wɔde befi ase. Ɛtaa nso sɛ wubehu nam, mpataa ne ɛpo mu nnuan a wɔayam no wusiw wɔ Ghanafo soup ne stews mu.
[[File:Koobi.jpeg|right|thumb|230x230px|{{center|Koobi is dried [[tilapia]] that has been [[Salting (food)|salted]]}}]]Wɔn mu bi ne krak, shrimp, periwinkles, octopus, nkraman, grubs, ananse, offal, ne mprako trotters . Afei nso oysters .
Wobetumi de nam, nsenia ne ɛpo mu nnuan ayɛ wusiw, wɔde nkyene ahyɛ mu anaasɛ wɔde ayow de ama dɛ ayɛ kɛse na wɔakora so. Wɔde nkyene mpataa di dwuma kɛse de ma aduan a wɔde mpataa ayɛ no dɛ. Wɔde nnuhuam te sɛ [[Thyme a wɔde yɛ aduru|thyme]], garlic, onions, ginger, peppers, curry, basil, nutmeg, sumbala, ''Tetrapleura tetraptera'' ( ''prekese'' ) ne bay ahaban di dwuma fɛfɛɛfɛ de nya dɛ a ɛyɛ nwonwa na ɛyɛ nnuhwam a ɛda adi wɔ Ghanafo aduan mu no.
[[Nnua a wɔde yɛ nnuadewa|Palm oil]], coconut oil, shea butter, palm kernel oil ne peanut oil yɛ Ghana ngo a ɛho hia a wɔde noa aduane anaa wɔnoa na ɛtɔ da bi a ebia wɔremfa nsi ananmu wɔ Ghana nnuan bi mu. Sɛ nhwɛso no, sɛ wɔde mmɛw ngo di dwuma wɔ [[Okro na ɛyɛ|okro]] a wɔayam, ''eto'', ''fante fante'',<ref>[https://web.archive.org/web/20191215220509/http://betumiblog.blogspot.com/search?q=fante+fante BetumiBlog: Search results for fante fante]</ref> ''kɔkɔɔ kɔkɔɔ'' anaa ''Gabeans'', ''egusi'' a wɔayam ne ''mpihu/mpotompoto'' (a ɛte sɛ [[Poi (aduan) .|poi]] ) mu.<ref>{{Citation |title=BetumiBlog: Search results for mpihu |url=http://betumiblog.blogspot.com/search?q=mpihu |access-date=2012-07-23 |archive-date=2021-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828021416/https://betumiblog.blogspot.com/search?q=mpihu |url-status=dead }}</ref> Akutu ngo, nnuadewa ngo ne shea bɔta ahwere wɔn din wɔ aduannoa mu wɔ Ghana esiane ngo a wɔayɛ no yiye a wɔde aba ne Ghana nsɛm ho amanneɛbɔfo dawurubɔ bɔne a wɔde wɔn ani asi saa ngo no so nti. Mprempren wɔde di dwuma kɛse wɔ afie kakraa bi a wɔde di dwuma wɔ amanne kwan so mu, de yɛ samina ne wɔn a wɔtɔn nnuan a wɔtɔn ( mmɔnten so nnuan ) sɛ nea ne bo nyɛ den a wɔde besi ngo a wɔayam a wɔde noa aduan ananmu.Ghanafo soup a wɔtaa de di dwuma ne groundnut soup,<ref name="autogenerated1">{{Citation |title=BetumiBlog: Search results for peanut butter soup |url=http://betumiblog.blogspot.com/search?q=peanut+butter+soup |access-date=2012-11-30 |archive-date=2021-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104235206/https://betumiblog.blogspot.com/search?q=peanut+butter+soup |url-status=dead }}</ref> light (tomato) soup,<ref name="autogenerated1" /> ''kontomire'' ( [[taro]] nhaban) soup, [[Abɛnkwan|palm nut soup]],<ref>[http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/ghanaian-gourmet-recipe-49-continued.html BetumiBlog: Ghanaian Gourmet-Recipe No. 49, continued: Palmnut Soup] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161012125031/http://betumiblog.blogspot.com/2010/11/ghanaian-gourmet-recipe-49-continued.html|date=12 October 2016}}. Betumiblog.blogspot.com (4 November 2010). Retrieved 30 November 2011.</ref> [[Corchorus a wɔfrɛ no Corchorus|''ayoyo'']] soup ne [[okra]] soup.
Ghana tomato stew anaa gravy yɛ stew a wɔtaa de aburow anaa ''[[waakye]]'' ka ho . Wɔde ''kontomire'', turo mu nkesua, ''[[Egusi na ɔkyerɛwee|egusi]]'' (akutu aba), [[Spinach|akutu]], okra, ne nea ɛkeka ho na ɛyɛ nhabannuru afoforo a wɔayam.
== Nnuan a ɛyɛ dɛ ==
Mpɔtam hɔ nnuan a ɛyɛ dɛ pii wɔ hɔ a wɔde ato nkyɛn esiane nea wɔhwehwɛ pii ne bere tenten a wɔde siesie nti. Ghanafo nnuan a ɛyɛ dɛ (anaasɛ nnɔkɔnnɔkɔwade) betumi ayɛ nea wɔayam, wɔayam, anoa, wɔayam, tow anaa wɔayam [[Paato a wɔtow|.]]
Nnuan a ɛyɛ dɛ a wɔayam no bi ne plantain ( ''kelewele'' ) a abere a wɔde cubed ne nnuhuam ayɛ a ɛtɔ mmere bi a wɔde atoko ka ho. ''Koose'' a wɔde bankye a wɔayiyi ayɛ (ne ne twin twin ''[[Akara|acarajé]]'' anaa ''[[akara]]'' a wɔde bankye a wɔantutu), ''maasa'',<ref>[https://web.archive.org/web/20120323011419/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-masa Breads, Cakes and Pastries] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323011419/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-masa|date=23 March 2012}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120921104708/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-massa Snacks Maasa (Sweet Millet Fritters)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120921104708/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-massa|date=21 September 2012}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref> ''pinkaaso'',<ref>[https://web.archive.org/web/20131107145213/http://www.flickr.com/photos/42267524%40N00/3922141303/in/photostream/ selling pinkaso and kose | Flickr – Photo Sharing!]. Flickr (16 September 2009). Retrieved 30 November 2011.</ref> ne ''bofrot'' / [[Puff-puff]] (a wɔde awi esiam ayɛ ) . ; ''waakye'' <ref>[https://web.archive.org/web/20160304191931/http://www.betumi.com/2006/11/kuli-kuli-is-calling-me-to_116327607898827345.html BetumiBlog] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304191931/http://www.betumi.com/2006/11/kuli-kuli-is-calling-me-to_116327607898827345.html|date=4 March 2016}}. Betumi.com (11 November 2006). Retrieved 30 November 2011.</ref> ''dzowey'' ne ''nkate'' keeki (a wɔde atokoɔ na ɛyɛ);<ref>[http://www.wonderhowto.com/how-to-make-ghanaian-peanut-brittle-0127968/ How To Make Ghanaian Peanut Brittle | Guide (4 Steps) « Wonder How To] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412084037/http://www.wonderhowto.com/how-to-make-ghanaian-peanut-brittle-0127968/|date=12 April 2012}}. Wonderhowto.com (9 June 2011). Retrieved 30 November 2011.</ref> ''kaklo'' ne ''tatale'' <ref>[https://web.archive.org/web/20110814135429/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-tatale Plantain Cakes (Tatale) Recipe from Ghana] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814135429/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-tatale|date=14 August 2011}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref> (plantain fritters a abere ); ''kube'' keeki ne ''kube'' toffee (a wɔde akutu na ɛyɛ); ''bankye krakro'', ''gari'' bisket,<ref>[https://web.archive.org/web/20120103014218/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-gari-biscuits Gari Biscuits Recipe from Ghana] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103014218/http://www.celtnet.org.uk/recipes/miscellaneous/fetch-recipe.php?rid=misc-gari-biscuits|date=3 January 2012}}. Celtnet.org.uk (9 September 2007). Retrieved 30 November 2011.</ref><ref>[http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Ghana.html Food in Ghana – Ghanaian Food, Ghanaian Cuisine] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027220306/http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Ghana.html|date=27 October 2016}}. Foodbycountry.com. Retrieved 30 November 2011.</ref> ne ''krakye ayuosu'' (a wɔde atoko na ɛyɛ); nufusu a wɔayam, toffee, plantain chips (anaasɛ [[Kelewele|plantain a wɔayam]] ) ne ''wagashi'' <ref>[https://web.archive.org/web/20120402092340/http://bsas.org.uk/downloads/mexico/117.pdf Ghana foods] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402092340/http://bsas.org.uk/downloads/mexico/117.pdf|date=2 April 2012}}. ''bsas.org.uk''.</ref> ( okuafo kyiisi a wɔayam ) yɛ Ghanafo nnuan a wɔayam a ɛyɛ dɛ (confectionery).
[[Kebab]] yɛ barbecue a agye din na wobetumi de nantwinam, abirekyi, mprako nam, soya esiam, soseji ne [[Akɔmfɛm|guinea nnomaa]] ayɛ. Nnuan afoforo a wɔayam a ɛyɛ dɛ ne plantain a wɔayam, atoko, yam ne cocoyam .
Atoko a wɔayam no foforo, ''yakeyake'', ''kafa'', ''akyeke'', ''tubani, moimoi'' (bean keeki), ''emo dokonu'' ( aburow keeki ) ne ''esikyire dokonu'' ( ''kenkey'' a wɔayam no dɛ ) nyinaa yɛ nnuan a wɔayam ne nea wɔanoa bere a wɔde paanoo a ɛyɛ dɛ, (plantain keeki), ne nam ho nhwɛso pie a ɛte sɛ Jamaica patties ne empanadas yɛ nnuan a wɔato a ɛyɛ dɛ. ''[[Aprapransa]]'', ''eto'' (yam a wɔayam) ne ''atadwe'' nufusu ( ɔsebɔ nnuaba nsu) yɛ nnuan afoforo a ɛyɛ dɛ. [[Garri na ɔkyerɛwee|''Gari'']] soakings yɛ nnɛyi ade a wɔpɛ. Ɛyɛ ''gari'' (cassava a ayow, a wɔayam), asikre, asase mu nnua (atoko) ne nufusu a wɔde afra.
== Nsa a wɔnom ==
[[File:Ghanaian_Beverages_and_Drinks_in_Ghana_Store.jpg|right|thumb|{{center|Ghanaian beverages at a convenience store in Ghana}}]]
[[File:Ghanaian_Delicacy-_Etor.jpg|right|thumb|260x260px|''[[Etor na ɔkyerɛwee|Etor]]'' yɛ aduan a agye din wɔ Ghana kesee fam, na wɔde plantain anaa yam a wɔanoa na wɔayam, na wɔde mmɛw ngo fra. Wɔde asase (atoko) ne nkesua na ɛyɛ aduan no fɛfɛɛfɛ.]]
== Nsɛm a wɔde gyinaa ==
tl83xlls0buf7kyezrk4fyp6eyzf6ef
J.B. Danquah
0
15103
201209
200112
2026-11-09T12:57:20Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */
201209
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = Nana
| office =
| term_end =
| honorific-suffix =
| image =
| imagesize =
| smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.-->
| alt =
| caption =
| order =
| term_start =
| restingplace =
| president =
| predecessor =
| successor =
| office1 =
| term_start1
| term_end1 =
| president1 =
| predecessor1 =
| successor1 =
| name =
| office2 =
| term_start2 =
| term_end2 =
| president2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| office3 =
| term_start3 =
| term_end3 =
| president3 =
| predecessor3 =
| successor3 =
| office4 =
| term_start4 =
| term_end4 =
| president4 =
| predecessor4 =
| successor4 =
| name = Joseph Boakye Danquah
| website =
| residence =
| spouse = Elizabeth Vardon
| restingplacecoordinates =
| birth_name = Joseph Kwame Kyeretwie Boakye Danquah
| birth_date = [[Ɔpɛnimma]] bosome da a ɛtɔ so dunwɔtwe wɔ afe apem ahanwɔtwe ne aduokron num (1895)1
| birth_place = [[Bepong]],[[Gold Coast]]
| death_place = [[Nsawam]],[[Ghana]]
| death_date = Ɔgyefuo bosome da a ɛtɔ so nan wɔ afe apem ahankron ne aduosia num(1965)
| nationality = [[Ghana]]
| party = [[United Gold Coast Convention]]
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| relations = [[Nana Akufo-Addo]] (great-nephew)
Kwaku Boateng (brother)
J. B. Danquah-Adu (grand-nephew)
| signature_alt =
| children = 4
| alma_mater = University of London
| occupation = Mmaranimfoɔ, Amanyɔni
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| religion =
| signature =
| footnotes =
}}
'''Joseph Kwame Kyeretwie Boakye Danquah''' (firi [[Ɔpɛnimaa|Ɔpɛnimma]] bosome da a ɛtɔ so dunwɔtwe wɔ afe apem ahanwɔtwe ne aduokron num(1895) de kɔ si [[Ɔgyefuo|Ɔgyefoɔ]] bosome da a ɛtɔ so nan wɔ afe apem ahankron ne aduosia num(1965) ) na ɔyɛ Ghana [[amanyɔni]], ɔbemfo, mmaranimfoɔ san so ka yɛn nananom a wɔko gyee ɔman [[Gaana|Ghana]] sii hɔ no ho. Ɔdii dwuma soronko wɔ berɛ aborɔfo bɛdii Ghana so ne berɛ wɔkɔeɛ akyi no nso a na wɔfrɛ Ghana Gold Coast no, yɛbɔ ne din sɛ nipa a ɔmaa nnɛ Ghana din.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.niica.on.ca/Ghana/jbdanquah.aspx |access-date=2012-09-09 |archive-date=2012-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926015228/http://www.niica.on.ca/Ghana/jbdanquah.aspx |url-status=dead }}</ref> Wɔ ne amanyɔsɛm dwumadie mu no, na ɔka wɔn a na wɔreko tia [[Kwame Nkrumah]] a na ɔyɛ Ghana mampanin ne mfahodie pre kuo mu panini. Watson Commission a na wɔrehwehwɛ basabasaeɛ a esii wɔ Nkran wɔ afe apem ahankron ne aduanan nwɔtwe(1948) mu no ka ne ho asɛm sɛ ɔyɛ "Gold Cost amanyɔsɛm mu nipa wagye din pa ara yɛbu no.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://articles.ghananation.com/articles/flagbearers-of-ghana/3016-dr-j-b-danquah-1895-1965.html |access-date=2023-06-04 |archive-date=2015-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419103947/http://articles.ghananation.com/articles/flagbearers-of-ghana/3016-dr-j-b-danquah-1895-1965.html |url-status=dead }}</ref>
Sɛ abakɔsɛm nu ɔbemfoɔ, ɔhwehwɛɛ abakɔsɛm faa [[Akanfoɔ|Akan]] nnipakuo ho, na ɔmaa wɔn kuro din a ɛbɛfata wɔn sɛ ɔman no nya mfahodie a. Na ɔpɛ sɛ awoɔ nnidisoɔ hunu wɔn nkyi ne wɔn man ho abakɔsɛm.<ref>https://www.modernghana.com/amp/news/1021213/big-six-enduring-lessons-from-the-founding-father.html</ref>
== Abrabɔ ahyɛaseɛ ne nwomasua ==
Yɛwoo Danquah wɔ [[Ɔpɛnimaa|Ɔpɛnimma]] bosome da a ɛtɔ so dunwɔtwe(18) wɔ afe apem ahanwɔtwe ne aduokron num mu (1895) wɔ Bepong a ɛwɔ [[Kwawu|Kwahu]] wɔ [[Apuei Mantam (Ghana)|apueeɛ mantam]] mu wɔ [[Gaana|Ghana]] (kane [[Gold Coast (British colony)|Gold coast]]). Ɔfiri Ofori Panini Fie adehyeɛ abusua no mu a na wɔyɛ Akyem man ahemfo, ne abusua a wɔde akotene yie wɔ Ghana amanyɔsɛm mu. Ne nua barima panini ne Nana Sir Ofori Atta l na ne babarima ne Paul Danquah.
Odii mfeɛ nsia no, ɔhyɛɛ sukuu ase wɔ Basel Mission Sukuu a ɛwɔ [[Kyɛbi|Kyebi]]. Ɔkɔɔ Basel Mission ntoasoɔ sukuu wɔ Begoro. Ɔtwerɛɛ ne nsɔhwɛ wiee di nkunim wɔ afe apem ahankron ne dummienu (1912) mu no, Vidal J.Buckle a ɔyɛ mmaranimfoɔ a ɔtumi di asɛm wɔ kɔɔto (barrister) a na ɔyɛ adwuma wɔ nkran faa no adwuma mu sɛ kɔɔto twerɛtwerɛfoɔ (clerk), saa adwuma yi bɛkanyan n'anigyeɛ wɔ mmara mu.
Otwaa Civil Service nsɔhwɛ wiee wɔ afe apem ahankron ne dunan(1914) mu no, Danquah bɛyɛɛ kɔɔto twerɛtwerɛfoɔ(clerk) wɔ Asɛnnibea Kunini(Supreme Court) a wɔ Gold Coast mu a ɛmaa no nyaa suahunu a ɛnam so maa ne nua barima, Nana Sir Ofori Atta I a na wabɛyɛ ɔhene mfeɛ mmienu a adi kan no mu sɛ Omanhene Tribunal twerɛtwerɛfoɔ (secretary) wɔ Kyebi. Ɛnam ne nua barima so maa wɔyii no sɛ Ahemfo a ɛwɔ [[Apuei Mantam (Ghana)|Apueeɛ mantam]] nhyiamu twerɛtwerɛfoɔ abediakyire. Ɛnam N'adwene mu na emu dɔr nti ne nua barima no de ne kɔɔ Britain wɔ afe apem ahankron ne aduonu baako (1921) mu sɛ ɔnkɔsua mmara.
== Adwuma ==
Berɛ a Danquah baa [[Gaana|Ghana]] wɔ afe apem ahankron ne aduonu nson (1927) mu no, ɔbɛwuraa private legal practice mu. Wɔ afe apem ahankron ne aduonu nkron (1929) mu no ɔboaa J.E. Casely Hayford ma ɔtee Gold Coast Youth Conference (GCYC) a na ɔyɛ wɔn twerɛtwerɛfoɔ panin firi afe apem ahankron ne aduasa nson (1937) de kɔ si afe apem ahankron ne aduanan nson (1947) mu.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://vibeghana.com/2013/01/17/tribute-to-j-b-danquah/ |access-date=2023-06-04 |archive-date=2023-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604133240/http://vibeghana.com/2013/01/17/tribute-to-j-b-danquah/ |url-status=dead }}</ref> Wɔ afe apem ahankron ne aduasa baako(1931) mu no, Danquah yɛɛ krataa bi a ɔtoo din ''The Times of West Africa,'' a wɔfrɛ no ''West Africa Time'', a ɛyɛ koowa krataa( newspapeer) a adi kan wɔ Ghana a wɔdii ho dwuma wɔ afe apem ahankron ne aduasa baako(1931) ne afe apem ahankron ne aduasa num (1935) mu.<ref>https://en.m.wikipedia.org/wiki/Daily_Graphic_(Ghana)</ref> Krataa ne fa baabi a na wɔfrɛ no Women's Corner na Mabel Dove a ɔyɛ mmaranimfoɔ titire a yɛfrɛ no Francis Dove ba. Ɔbɛyɛɛ Danquah yere a ɔdi kan wɔ afe 1933 mu a ɔwoo babarima baako maa no. Akyire no, Danquah bɛwaree Elizabeth Vardon.
'''Amanyɔsɛm'''
Danquah bɛkaa kuo a na wɔhyɛ mmara wɔ afe apem ahankron ne aduanan nsia mu(1946). Wɔ afe 1947 mu no ɔboa maa wɔtee [[United Gold Coast Convention]] (UGCC) a na wɔnyaa fawohodie a na nnipakuo a na wɔka ho bi ne ahemfo, abemfo ne mmaranimfoɔ<ref>https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-pays-tribute-to-founders.html</ref> bi te sɛ George Alfred Grant, Robert Benjamin Blay, R.A. Awoonor-Williams, [[Edward Akufo-Addo]], ne Emmanuel Obetsebi-Lamptey.Danquah abakɔsɛm nhwehwɛmu nam so maa no gyee Nkrumah agyina a na ɛfa Gold Coast fawohodie ho sɛ ɔbɛsesa din Gold Coast no ayɛ no Ghana.<ref>http://www.bookrags.com/biography/joseph-b-danquah/</ref>
==== Danquah dwumadie wɔ University of Ghana teeɛ mu ====
Danquah di dwuma son wɔ University of Ghana teeɛ mu, Suapɔn ɛso wɔ Ghana.<ref>http://graphic.com.gh/news/general-news/39283-name-university-of-ghana-after-dankwa-prof-ewusi.html</ref> Ɔtumi maa nnipa tee suapɔn yi si nka yie wɔ afe 1948 berɛ a Engresi Aborɔfo (British) bi bɛkaa nnwomasua a ɛwɔ soro ho nsɛm sɛ suapɔn kɛseɛ baako a ɛrebɛba Nigeria a wɔne University of London na ɛbɛdi dwuma na ɛbɛyɛ ketewa ama [[Abibrem|abibirem]] atɔeɛfoɔ nyinaa.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ug.edu.gh/content/establishment-university |access-date=2022-08-08 |archive-date=2017-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921192554/https://www.ug.edu.gh/content/establishment-university |url-status=dead }}</ref>
==== '''<u>Ne Kyere ne ne Wuo Ho Nsɛm</u>''' ====
Danquah gyina sɛ mampanini gyinafoɔ tiaa Nkrumah wɔ [[Oforisuo]] bosome mu wɔ afe apem ahankron ne aduosia baako mu(1961) nanso ɔdii nkuguo wɔ abatoɔ no mu. Wɔ [[Ahinime]] bosome da a ɛtɔ so mmiɛnsa wɔ afe apem ahankron ne aduosia baako (1961) mu no, wɔnam Preventive Detention Act so kyeree Danquah sɛ watete sɛ ɔde ne aka nhyehyɛeɛ a wɔde resubvert [[CPP]] aban.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=167</ref> Wɔgyaa no wɔ [[Ayɛwohummumɔ|Ayɛwohommumɔ]] bosome da a ɛtɔ so aduonu mmienu wɔ afe apem ahankron ne aduosia mmienu (1962) mu. Wɔtoo aba yii no sɛ Ghana Bar Association kuo no panini akyire no.
Wɔkyeree Danquah bio wɔ [[Ɔpɛpɔn]] bosome da a ɛtɔ so nnwɔtwe wɔ afe apem ahankron ne aduosia nan(1964) mu, sɛ watete sɛ ɔreyɛ nhyehyɛeɛ bɔne bi atia mampanini no. Berɛ na ɔwɔ Nsawam Medium Prison a na wɔrehwehwɛ saa nsɛm no mu no, ɔnyaa akoma yareɛ wuiɛ wɔ [[Ogyefo|Ogyefoɔ]] bosome da a ɛtɔ so nan wɔ 1965 mu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://cameronduodu.com/uncategorized/dr-j-b-danquahs-death-is-sticking-in-the-throats-of-some-people-like-a-dead-rat |access-date=2022-08-11 |archive-date=2015-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150805071850/http://cameronduodu.com/uncategorized/dr-j-b-danquahs-death-is-sticking-in-the-throats-of-some-people-like-a-dead-rat |url-status=dead }}</ref>
== Abusua ==
Kwaku Boateng ne J. B. Danquah bɛyɛɛ anuafoɔ ɛnam awareɛ so.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=https://thevaultzmag.com/editors-pick/personality-profiles/i-knew-my-vision-was-limitless-i-wanted-to-teach-mr-frank-b-adu-jr |access-date=2022-08-08 |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027195303/https://thevaultzmag.com/editors-pick/personality-profiles/i-knew-my-vision-was-limitless-i-wanted-to-teach-mr-frank-b-adu-jr |url-status=dead }}</ref>
== Din pa a ɔgya too hɔ ==
Wɔsii J. B. Danquah Memorial Lecture Series wɔ afe apem ahankron ne aduosia nwɔtwe (1968) mu sɛ nkaedum ma Danquah, a na ɔsan nso yɛ Ghana Academy of Arts and Science (GAAS)<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://gaas-gh.org/j-b-danquah-memorial-lectures/ |access-date=2023-06-04 |archive-date=2015-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150525034150/http://gaas-gh.org/j-b-danquah-memorial-lectures/ |url-status=dead }}</ref> mu kuoba. Wɔyɛɛ saa nnoɔma yi nyinaa sɛdeɛ wɔde bɛkae n'adwuma pa.<ref>{{Citation |title=Archive copy |url=http://www.dankwainstitute.org/ |access-date=2022-08-08 |archive-date=2022-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813172712/https://dankwainstitute.org/ |url-status=dead }}</ref>
Danquah Circle, ntwaahobea a ɛwɔ Osu a ɛwɔ [[Nkran]] na wɔde too no.
== Beaeɛ a menyaa mmoa firiiɛ ==
<references responsive="" />
6cmvb7oh6rt0zz0045xj03hj514vxpb
Mary Grant
0
15119
201218
164779
2026-11-09T15:22:40Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Edited Infobox
201218
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix =
| name = Mary Grant
| honorific-suffix =
| image =
| imagesize =
| smallimage =
| alt =
| caption =
| order =
| office = Ɛkuo a Wɔtu Ɔmampanin Fo Ba
| term_start =
| term_end =
| president =
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| constituency = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| order2 =
| office2 = Soafoɔ a ɔhwɛ Nwomsua ne Amammerɛ So
| term_start2 = 1991
| term_end2 = 1993<ref name=suffrage>{{cite web|title=The Republic of Ghana (Female suffrage 1949/54) A number of territories administered by the British after World War II as a United Nations Trusteeship until gaining independence 1957 and becoming a republic in 1960|url=http://www.guide2womenleaders.com/Ghana.htm|website=WORLDWIDE GUIDE TO WOMEN IN LEADERSHIP|accessdate=5 September 2016}}</ref>
| president2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| majority2 =
| order3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office3 = National Defence Council for General Affairs Kuo no Ba
| term_start3 = 1989
| term_end3 = 2001<ref name=suffrage />
| president3 =
| predecessor3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| order4 =
| office4 = Ɔsoafoɔ Bediakyire a Ɔhwɛ Apomuden So
| term_start4 = 1988
| term_end4 = 1989<ref name=suffrage />
| president4 =
| predecessor4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| constituency4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date|1928|08|06|df=y}}
| birth_place =
| death_date = {{death date and age|2016|09|18|1928|08|06|df=y}}
| death_place = [[37 Military Hospital]], [[Accra]], Ghana
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghanaian]]
| party =
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse =
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children =
| residence =
| alma_mater = [[Wesley Girls' Senior High School|Wesley Girls High School]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| religion = [[Christianity]]
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
}}
'''Mary Grant''' (6 Ɔsanaa 1928 – 18 Ɛbɔ 2016), na ɔyɛ Ghanani oduruyɛfo ne amanyɔni. Na ɔyɛ [[Ghana]] 'Council of State' muni a odi kan ne Wesley Girls High School osuafo a ɔbɛyɛɛ oduruyɛfo a odi kan. Grant ne ɔbea a ɔtɔ so abiesa a yɛgyee no tom sɛ oduruyɛfo wɔ Susan Ofoti-Atta(1947) ne Matilda J. Clerk (1949) akyi. Na ɔyɛ Paa Grant a yɛfrɛɛ no "Gold Coast amanyɔsɛm mu agya" no busuani..
Mary Grant nyaa ntoaso sukuu ho nimdeɛ wɔ Wesley Girls High School a ɛwɔ Cape Coast na ɔtoa so kɔɔ skuupɔn kɔsua aduruyɛ wɔ amanɔne United Kingdom.<ref name="funeral">Delali Adogla-Bessa, [https://web.archive.org/web/20170107004429/http://newscentral.exsees.com/item/149108a86350795db9b73694893b2c9e-000410ba9a7c6cde4197760341ecee81 "Rawlings, Kufuor, Mahama, pay last respects to Mary Grant"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107004429/http://newscentral.exsees.com/item/149108a86350795db9b73694893b2c9e-000410ba9a7c6cde4197760341ecee81|date=2017-01-07}}, ''News Central'', Citifmonline, 21 October 2016.</ref>
Mary Grant fii amanyɔsɛm ase bere a yɛ paw no sɛ Secretary of Health wɔ 1985. Grant nyaa gyinabea ahorow pii a ebi ne Deputy Minister of Health and Member of the Provisional National Defense Council (PNDC). Akyiri no ɔbɛyɛɛ Minister of Education ne Culture ne afie nso Member of Council of State.
Odii Ghana anamusifo wɔ amanɔne nhyiam ahorow te sɛ World Health Organisation(WHO) General Assemblies wɔ Geneva ne Ɔmantam Nhyiam a ɛwɔ Africa, World Bank Nhyiam a ɛfa Africa Apowmuden ho, Cairo Nhyiam a ɛfa Population and Development ho ne Beijing Nhyiam a ɛfa "Women Rights" ho.<ref name="joyonline">{{Cite web}}</ref>
Grant nyaa abasobɔde bre a wɔyɛɛ Maiden Women's Award.<ref name="joyonline"/>
Ofii mu a na wadi 88, owia beremu Ɛbɔ da a ɛtɔ so 18 2016 wɔ 37 Military Hospital (Accra). Wɔmaa no ɔman asiei.<ref name="funeral"/>
rmfvqd5r1owr4trprehvju61zepg3hx
201219
201218
2026-11-09T15:28:49Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Translation of some political portfolio from English to Twi
201219
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Infobox officeholder
| honorific-prefix =
| name = Mary Grant
| honorific-suffix =
| image =
| imagesize =
| smallimage =
| alt =
| caption =
| order =
| office = Ɛkuo a Wɔtu Ɔmampanin Fo Ba
| term_start =
| term_end =
| president =
| predecessor = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| constituency = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| order2 =
| office2 = Soafoɔ a ɔhwɛ Nwomsua ne Amammerɛ So
| term_start2 = 1991
| term_end2 = 1993<ref name=suffrage>{{cite web|title=The Republic of Ghana (Female suffrage 1949/54) A number of territories administered by the British after World War II as a United Nations Trusteeship until gaining independence 1957 and becoming a republic in 1960|url=http://www.guide2womenleaders.com/Ghana.htm|website=WORLDWIDE GUIDE TO WOMEN IN LEADERSHIP|accessdate=5 September 2016}}</ref>
| president2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| majority2 =
| order3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office3 = National Defence Council for General Affairs Kuo no Ba
| term_start3 = 1989
| term_end3 = 2001<ref name=suffrage />
| president3 =
| predecessor3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| order4 =
| office4 = Ɔsoafoɔ Bediakyire a Ɔhwɛ Apomuden So
| term_start4 = 1988
| term_end4 = 1989<ref name=suffrage />
| president4 =
| predecessor4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| successor4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| constituency4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| majority4 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| birth_date = {{birth date|1928|08|06|df=y}}
| birth_place =
| death_date = {{death date and age|2016|09|18|1928|08|06|df=y}}
| death_place = [[37 Military Hospital]], [[Accra]], Ghana
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| birthname =
| nationality = [[Ghanaian]]
| party =
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse =
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children =
| residence =
| alma_mater = [[Wesley Girls' Senior High School|Wesley Girls High School]]
| occupation =
| profession =
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| religion = [[Christianity]]
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
}}
'''Mary Grant''' (6 Ɔsanaa 1928 – 18 Ɛbɔ 2016), na ɔyɛ Ghanani oduruyɛfo ne amanyɔni. Na ɔyɛ [[Ghana]] 'Council of State' muni a odi kan ne Wesley Girls High School osuafo a ɔbɛyɛɛ oduruyɛfo a odi kan. Grant ne ɔbea a ɔtɔ so abiesa a yɛgyee no tom sɛ oduruyɛfo wɔ Susan Ofoti-Atta(1947) ne Matilda J. Clerk (1949) akyi. Na ɔyɛ Paa Grant a yɛfrɛɛ no "Gold Coast amanyɔsɛm mu agya" no busuani..
Mary Grant nyaa ntoaso sukuu ho nimdeɛ wɔ Wesley Girls High School a ɛwɔ Cape Coast na ɔtoa so kɔɔ skuupɔn kɔsua aduruyɛ wɔ amannɔne, United Kingdom.<ref name="funeral">Delali Adogla-Bessa, [https://web.archive.org/web/20170107004429/http://newscentral.exsees.com/item/149108a86350795db9b73694893b2c9e-000410ba9a7c6cde4197760341ecee81 "Rawlings, Kufuor, Mahama, pay last respects to Mary Grant"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107004429/http://newscentral.exsees.com/item/149108a86350795db9b73694893b2c9e-000410ba9a7c6cde4197760341ecee81|date=2017-01-07}}, ''News Central'', Citifmonline, 21 October 2016.</ref>
Mary Grant fii amanyɔsɛm ase berɛ a yɛ paw no sɛ Secretary of Health wɔ 1985. Grant nyaa gyinabea ahodoɔ pii a ebi ne Ɔsoafoɔ bediakyire a ɔhwɛ Apomuden so san yɛ amanyɔkuo Provisional National Defense Council (PNDC) no ba. Akyiri no ɔbɛyɛɛ Ɔsoafoɔ a ɔhwɛ Nwomasua ne Amammerɛ so ne afei nso bɛyɛɛ Ɛkuo a Wɔtu Ɔmanpanin Fo no ɛba.
Ɔdii Ghana anamusifoɔ wɔ amanɔne nhyiam ahorow te sɛ World Health Organisation(WHO) General Assemblies wɔ Geneva ne Ɔmantam Nhyiam a ɛwɔ Africa, World Bank Nhyiam a ɛfa Africa Apowmuden ho, Cairo Nhyiam a ɛfa Population and Development ho ne Beijing Nhyiam a ɛfa "Women Rights" ho.<ref name="joyonline">{{Cite web}}</ref>
Grant nyaa abasobɔde bre a wɔyɛɛ Maiden Women's Award.<ref name="joyonline"/>
Ɔfirii mu no, na wadi 88, awia bere mu, Ɛbɔ da a ɛtɔ so 18 2016 wɔ 37 Military Hospital (Accra). Wɔmaa no ɔman asiei.<ref name="funeral"/>
6vyqksqy3yo0lc0u2yea9xclxtojeyv
Kojo Thompson
0
16287
201210
184706
2026-11-09T13:43:52Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
201210
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ghanaian soldier and politician (1937–2025)}}
{{Use dmy dates|date=October 2025}}
{{Infobox officeholder
| name = William Adjei Kojo Thompson
| term_start1 = 1985
| citizenship = [[Ghana]]ian
| fields =
| workplaces =
| doctoral_advisor =
| birth_name = Augustus William Adjei Kojo Thompson
| birth_date = {{birth date|df=y|1937|10|3}}
| birth_place = [[Nkran Mantam]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]]
| death_date = 2025 (mfeɛ 87–88)
| death_place =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for =
| influences =
| awards =
| influenced =
| education = [[Accra Academy]]
| office = [[Nkran Mantamu Soafoɔ|Nkran MantamSo Difoɔ]]
| successor = [[Nii Okaidja Adamafio]]
| predecessor = [[Selina Taylor]]
| term_start = Oforisuo 1988
| term_end = 1991
| president = [[Jerry John Rawlings]]
| prime_minister =
| successor1 = Selina Taylor
| predecessor1 = [[Amarkai Amarteifio]]
| academic_advisors =
| office4 = [[Mfinimfini Mantam Soafoɔ|Mfinimfini Mantam So Difoɔ]]
| successor4 = Kobena Gyapea Erbynn
| predecessor2 = [[P. K. D. Habadah]]
| term_start2 = 9 Ahinime 1975
| term_end2 = 1977
| president2 = [[Ignatius Kutu Acheampong]]
| office3 = Regional Commissioner for the [[Atɔeɛ Mantam, Ghana|Atɔeɛ Mantam]]
| image =
| term_start3 = 1986
| term_end3 = 1988
| president3 = Jerry John Rawlings
| predecessor3 = E. G. A. Don-Arthur
| successor3 = John. R. E. Amenlemah
| president1 = Jerry John Rawlings
| term_end1 = 1986
| predecessor4 = John A. K. Otoo
| term_start4 = 1 Kitawonsa 1978<ref name="date"/>
| term_end4 = 4 Ayɛwohomummɔ 1979
| president4 = Ignatius Kutu Acheampong
| office5 = [[Bono Mantam]] So Difoɔ
| successor5 = R. K. Zumah<ref name="date">{{Cite book |last=Service |first=British Broadcasting Corporation Monitoring |url=https://books.google.com/books?id=DB4sAQAAIAAJ&q=col+w+a+thompson+central+Region |title=Summary of World Broadcasts: Non-Arab Africa |date=1978 |language=en}}</ref>
| predecessor5 = O. K. Abrefa
| caption =
| term_start5 = 1977
| term_end5 = 1978
| president5 = Ignatius Kutu Acheampong
| image_size =
| successor2 = [[L. K. Kodjiku]]
| footnotes =
}}
'''Augustus William Adjei Kojo Thompson''' (1880-1950), 1999 no mufo a ɔyɛ ɔbaabun. a wɔtaa frɛ no Kojo Thompson no yɛ [[Ghana]] amammuifo a ɔtraa ase wɔ afeha a ɛto so 20 mfiase mu hɔ . Na ɔka ɔmampɛ ne Afrikafo nyinaa nsuten a ɛwɔ Gold Coast , bere a na Britaniafo di tumi wɔ nnɛyi Ghana asasesin mu no muni .
Kojo Thompson yɛ J. S. Thompson ne Ellen Mills babarima. Ɔsuaa adeɛ wɔ Collegiate ne Wesleyan Sukuu a ɛwɔ Accra ansa na ɔretu akɔ United Kingdom akɔsua mmara a na ne papa nua barima no de sika boa no. Onyaa mmaranimfo abodin krataa na ofii ase srɛɛ ade wɔ 1914 mu .<ref name=":0"/>
Kojo Thompson amammui adwuma a efii ase wɔ afe 1924 mu no dii bɛyɛ mfe aduonu a ɔde ne ɔmampɛ a ɛyɛ katee ne Afrikafo nyinaa gyinabea ahorow daa nsow, a n’agyapade no kɔmaa Ghana amammui kuw a na wɔwɔ hɔ saa bere no.
Ɔyɛ ne manfo Joseph Ephraim Casely-Hayford , J. B. Danquah ne Kwame Nkrumah ne [[Sierra Leone]] I. T. A. Wallace-Johnson bere sofo, ɔde ne ho kɔbɔɔ Afrika Atɔe Fam Mmabun Kuw a wɔn a wotwa to no de sii hɔ wɔ afe 1934 mu <ref name=":0">{{Citation |title=Kojo Thompson |date=2020-03-16 |url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kojo_Thompson&oldid=168461355 |work=Wikipédia |language=fr |access-date=2023-11-30}}</ref>,<ref name=":0"/>.
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni na afe koro no ara mu no, odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɛwɔ Accra a ɔboaa wɔn no so<ref name=":0" />
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni 2 na afe koro no ara mu no odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɔboaa no wɔ AccraAfe 1944 mu no, wɔde n’adwuma wɔ Accra Mmarahyɛ Bagua no baa awiei mpofirim.
Ntini atitiriw a ɛwɔ Accra mfinimfini nnɛ no biako na wɔde ne din ato so, na ɛka Farrar Avenue a ɛwɔ Adabraka mantam mu ne Independence Avenue a ɛwɔ Asɛnnibea Kunini no bom no.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
auecytgggsx8v59mhk2jv7kxthnwdkv
201211
201210
2026-11-09T13:45:53Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */ Added an Infobox
201211
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ghanaian soldier and politician (1937–2025)}}
{{Use dmy dates|date=October 2025}}
{{Infobox officeholder
| name = William Adjei Kojo Thompson
| term_start1 = 1985
| citizenship = [[Ghana]]ian
| fields =
| workplaces =
| doctoral_advisor =
| birth_name = Augustus William Adjei Kojo Thompson
| birth_date = {{birth date|df=y|1937|10|3}}
| birth_place = [[Nkran Mantam]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]]
| death_date = 2025 (mfeɛ 87–88)
| death_place =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for =
| influences =
| awards =
| influenced =
| education = [[Accra Academy]]
| office = [[Nkran Mantamu Soafoɔ|Nkran Mantam Sodifoɔ]]
| successor = [[Nii Okaidja Adamafio]]
| predecessor = [[Selina Taylor]]
| term_start = Oforisuo 1988
| term_end = 1991
| president = [[Jerry John Rawlings]]
| prime_minister =
| successor1 = Selina Taylor
| predecessor1 = [[Amarkai Amarteifio]]
| academic_advisors =
| office4 = [[Mfinimfini Mantam Soafoɔ|Mfinimfini Mantam Sodifoɔ]]
| successor4 = Kobena Gyapea Erbynn
| predecessor2 = [[P. K. D. Habadah]]
| term_start2 = 9 Ahinime 1975
| term_end2 = 1977
| president2 = [[Ignatius Kutu Acheampong]]
| office3 = Regional Commissioner for the [[Atɔeɛ Mantam, Ghana|Atɔeɛ Mantam]]
| image =
| term_start3 = 1986
| term_end3 = 1988
| president3 = Jerry John Rawlings
| predecessor3 = E. G. A. Don-Arthur
| successor3 = John. R. E. Amenlemah
| president1 = Jerry John Rawlings
| term_end1 = 1986
| predecessor4 = John A. K. Otoo
| term_start4 = 1 Kitawonsa 1978<ref name="date"/>
| term_end4 = 4 Ayɛwohomummɔ 1979
| president4 = Ignatius Kutu Acheampong
| office5 = [[Bono Mantam]] Sodifoɔ
| successor5 = R. K. Zumah<ref name="date">{{Cite book |last=Service |first=British Broadcasting Corporation Monitoring |url=https://books.google.com/books?id=DB4sAQAAIAAJ&q=col+w+a+thompson+central+Region |title=Summary of World Broadcasts: Non-Arab Africa |date=1978 |language=en}}</ref>
| predecessor5 = O. K. Abrefa
| caption =
| term_start5 = 1977
| term_end5 = 1978
| president5 = Ignatius Kutu Acheampong
| image_size =
| successor2 = [[L. K. Kodjiku]]
| footnotes =
}}
'''Augustus William Adjei Kojo Thompson''' (1880-1950), 1999 no mufo a ɔyɛ ɔbaabun. a wɔtaa frɛ no Kojo Thompson no yɛ [[Ghana]] amammuifo a ɔtraa ase wɔ afeha a ɛto so 20 mfiase mu hɔ . Na ɔka ɔmampɛ ne Afrikafo nyinaa nsuten a ɛwɔ Gold Coast , bere a na Britaniafo di tumi wɔ nnɛyi Ghana asasesin mu no muni .
Kojo Thompson yɛ J. S. Thompson ne Ellen Mills babarima. Ɔsuaa adeɛ wɔ Collegiate ne Wesleyan Sukuu a ɛwɔ Accra ansa na ɔretu akɔ United Kingdom akɔsua mmara a na ne papa nua barima no de sika boa no. Onyaa mmaranimfo abodin krataa na ofii ase srɛɛ ade wɔ 1914 mu .<ref name=":0"/>
Kojo Thompson amammui adwuma a efii ase wɔ afe 1924 mu no dii bɛyɛ mfe aduonu a ɔde ne ɔmampɛ a ɛyɛ katee ne Afrikafo nyinaa gyinabea ahorow daa nsow, a n’agyapade no kɔmaa Ghana amammui kuw a na wɔwɔ hɔ saa bere no.
Ɔyɛ ne manfo Joseph Ephraim Casely-Hayford , J. B. Danquah ne Kwame Nkrumah ne [[Sierra Leone]] I. T. A. Wallace-Johnson bere sofo, ɔde ne ho kɔbɔɔ Afrika Atɔe Fam Mmabun Kuw a wɔn a wotwa to no de sii hɔ wɔ afe 1934 mu <ref name=":0">{{Citation |title=Kojo Thompson |date=2020-03-16 |url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kojo_Thompson&oldid=168461355 |work=Wikipédia |language=fr |access-date=2023-11-30}}</ref>,<ref name=":0"/>.
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni na afe koro no ara mu no, odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɛwɔ Accra a ɔboaa wɔn no so<ref name=":0" />
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni 2 na afe koro no ara mu no odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɔboaa no wɔ AccraAfe 1944 mu no, wɔde n’adwuma wɔ Accra Mmarahyɛ Bagua no baa awiei mpofirim.
Ntini atitiriw a ɛwɔ Accra mfinimfini nnɛ no biako na wɔde ne din ato so, na ɛka Farrar Avenue a ɛwɔ Adabraka mantam mu ne Independence Avenue a ɛwɔ Asɛnnibea Kunini no bom no.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
t6325luimgpjmsh4g2g8jk9q0zq1ysn
201212
201211
2026-11-09T13:52:40Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */
201212
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ghanaian soldier and politician (1937–2025)}}
{{Use dmy dates|date=October 2025}}
{{Infobox officeholder
| name = William Adjei Kojo Thompson
| term_start1 = 1985
| citizenship = [[Ghana]]ian
| fields =
| workplaces =
| doctoral_advisor =
| birth_name = Augustus William Adjei Kojo Thompson
| birth_date = {{birth date|df=y|1937|10|3}}
| birth_place = [[Nkran Mantam]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]]
| death_date = 2025 (mfeɛ 87–88)
| death_place =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for =
| influences =
| awards =
| influenced =
| education = [[Accra Academy]]
| office = [[Nkran Mantamu Soafoɔ|Nkran Mantam Sodifoɔ]]
| successor = [[Nii Okaidja Adamafio]]
| predecessor = [[Selina Taylor]]
| term_start = Oforisuo 1988
| term_end = 1991
| president = [[Jerry John Rawlings]]
| prime_minister =
| successor1 = Selina Taylor
| predecessor1 = [[Amarkai Amarteifio]]
| academic_advisors =
| office4 = [[Mfinimfini Mantam Soafoɔ|Mfinimfini Mantam Sodifoɔ]]
| successor4 = Kobena Gyapea Erbynn
| predecessor2 = [[P. K. D. Habadah]]
| term_start2 = 9 Ahinime 1975
| term_end2 = 1977
| president2 = [[Ignatius Kutu Acheampong]]
| office3 = [[Atɔeɛ Mantam, Ghana|Atɔeɛ Mantam]] Sodifoɔ
| image =
| term_start3 = 1986
| term_end3 = 1988
| president3 = Jerry John Rawlings
| predecessor3 = E. G. A. Don-Arthur
| successor3 = John. R. E. Amenlemah
| president1 = Jerry John Rawlings
| term_end1 = 1986
| predecessor4 = John A. K. Otoo
| term_start4 = 1 Kitawonsa 1978<ref name="date"/>
| term_end4 = 4 Ayɛwohomummɔ 1979
| president4 = Ignatius Kutu Acheampong
| office5 = [[Bono Mantam]] Sodifoɔ
| successor5 = R. K. Zumah<ref name="date">{{Cite book |last=Service |first=British Broadcasting Corporation Monitoring |url=https://books.google.com/books?id=DB4sAQAAIAAJ&q=col+w+a+thompson+central+Region |title=Summary of World Broadcasts: Non-Arab Africa |date=1978 |language=en}}</ref>
| predecessor5 = O. K. Abrefa
| caption =
| term_start5 = 1977
| term_end5 = 1978
| president5 = Ignatius Kutu Acheampong
| image_size =
| successor2 = [[L. K. Kodjiku]]
| footnotes =
}}
'''Augustus William Adjei Kojo Thompson''' (1880-1950), 1999 no mufo a ɔyɛ ɔbaabun. a wɔtaa frɛ no Kojo Thompson no yɛ [[Ghana]] amammuifo a ɔtraa ase wɔ afeha a ɛto so 20 mfiase mu hɔ . Na ɔka ɔmampɛ ne Afrikafo nyinaa nsuten a ɛwɔ Gold Coast , bere a na Britaniafo di tumi wɔ nnɛyi Ghana asasesin mu no muni .
Kojo Thompson yɛ J. S. Thompson ne Ellen Mills babarima. Ɔsuaa adeɛ wɔ Collegiate ne Wesleyan Sukuu a ɛwɔ Accra ansa na ɔretu akɔ United Kingdom akɔsua mmara a na ne papa nua barima no de sika boa no. Onyaa mmaranimfo abodin krataa na ofii ase srɛɛ ade wɔ 1914 mu .<ref name=":0"/>
Kojo Thompson amammui adwuma a efii ase wɔ afe 1924 mu no dii bɛyɛ mfe aduonu a ɔde ne ɔmampɛ a ɛyɛ katee ne Afrikafo nyinaa gyinabea ahorow daa nsow, a n’agyapade no kɔmaa Ghana amammui kuw a na wɔwɔ hɔ saa bere no.
Ɔyɛ ne manfo Joseph Ephraim Casely-Hayford , J. B. Danquah ne Kwame Nkrumah ne [[Sierra Leone]] I. T. A. Wallace-Johnson bere sofo, ɔde ne ho kɔbɔɔ Afrika Atɔe Fam Mmabun Kuw a wɔn a wotwa to no de sii hɔ wɔ afe 1934 mu <ref name=":0">{{Citation |title=Kojo Thompson |date=2020-03-16 |url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kojo_Thompson&oldid=168461355 |work=Wikipédia |language=fr |access-date=2023-11-30}}</ref>,<ref name=":0"/>.
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni na afe koro no ara mu no, odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɛwɔ Accra a ɔboaa wɔn no so<ref name=":0" />
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni 2 na afe koro no ara mu no odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɔboaa no wɔ AccraAfe 1944 mu no, wɔde n’adwuma wɔ Accra Mmarahyɛ Bagua no baa awiei mpofirim.
Ntini atitiriw a ɛwɔ Accra mfinimfini nnɛ no biako na wɔde ne din ato so, na ɛka Farrar Avenue a ɛwɔ Adabraka mantam mu ne Independence Avenue a ɛwɔ Asɛnnibea Kunini no bom no.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
oznek9shvkiyezn3corqn9u3v9ymgo9
201213
201212
2026-11-09T13:55:11Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */
201213
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Ghanaian soldier and politician (1937–2025)}}
{{Use dmy dates|date=October 2025}}
{{Infobox officeholder
| name = William Adjei Kojo Thompson
| term_start1 = 1985
| citizenship = [[Ghana]]ian
| fields =
| workplaces =
| doctoral_advisor =
| birth_name = Augustus William Adjei Kojo Thompson
| birth_date = {{birth date|df=y|1937|10|3}}
| birth_place = [[Nkran Mantam]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]]
| death_date = 2025 (mfeɛ 87–88)
| death_place =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for =
| influences =
| awards =
| influenced =
| education = [[Accra Academy]]
| office = [[Nkran Mantamu Soafoɔ|Nkran Mantam Sodifoɔ]]
| successor = [[Nii Okaidja Adamafio]]
| predecessor = [[Selina Taylor]]
| term_start = Oforisuo 1988
| term_end = 1991
| president = [[Jerry John Rawlings]]
| prime_minister =
| successor1 = Selina Taylor
| predecessor1 = [[Amarkai Amarteifio]]
| academic_advisors =
| office4 = [[Mfinimfini Mantam Soafoɔ|Mfinimfini Mantam Sodifoɔ]]
| successor4 = Kobena Gyapea Erbynn
| predecessor2 = [[P. K. D. Habadah]]
| term_start2 = 9 Ahinime 1975
| term_end2 = 1977
| president2 = [[Ignatius Kutu Acheampong]]
| office3 = [[Atɔeɛ Mantam, Ghana|Atɔeɛ Mantam]] Sodifoɔ
| image =
| term_start3 = 1986
| term_end3 = 1988
| president3 = Jerry John Rawlings
| predecessor3 = E. G. A. Don-Arthur
| successor3 = John. R. E. Amenlemah
| president1 = Jerry John Rawlings
| term_end1 = 1986
| predecessor4 = John A. K. Otoo
| term_start4 = 1 Kitawonsa 1978<ref name="date"/>
| term_end4 = 4 Ayɛwohomummɔ 1979
| president4 = Ignatius Kutu Acheampong
| office5 = [[Bono Mantam]] Sodifoɔ
| successor5 = R. K. Zumah<ref name="date">{{Cite book |last=Service |first=British Broadcasting Corporation Monitoring |url=https://books.google.com/books?id=DB4sAQAAIAAJ&q=col+w+a+thompson+central+Region |title=Summary of World Broadcasts: Non-Arab Africa |date=1978 |language=en}}</ref>
| predecessor5 = O. K. Abrefa
| caption =
| term_start5 = 1977
| term_end5 = 1978
| president5 = Ignatius Kutu Acheampong
| image_size =
| successor2 = [[L. K. Kodjiku]]
| footnotes =
}}
'''Augustus William Adjei Kojo Thompson''' (1880-1950), 1999 no mufo a ɔyɛ ɔbaabun. a wɔtaa frɛ no Kojo Thompson no yɛ [[Ghana]] amammuifo a ɔtraa ase wɔ afeha a ɛto so 20 mfiase mu hɔ . Na ɔka ɔmampɛ ne Afrikafo nyinaa nsuten a ɛwɔ Gold Coast , bere a na Enyeresi Aborɔfo di tumi wɔ nnɛyi Ghana asasesin mu.
Kojo Thompson yɛ J. S. Thompson ne Ellen Mills ba-barima. Ɔsuaa adeɛ wɔ Collegiate ne Wesleyan Sukuu a ɛwɔ Accra ansa na ɔretu akɔ United Kingdom akɔsua mmara a na ne papa nua barima no de sika boa no. Onyaa mmaranimfo abodin krataa na ofii ase srɛɛ ade wɔ 1914 mu .<ref name=":0"/>
Kojo Thompson amammui adwuma a efii ase wɔ afe 1924 mu no dii bɛyɛ mfe aduonu a ɔde ne ɔmampɛ a ɛyɛ katee ne Afrikafo nyinaa gyinabea ahorow daa nsow, a n’agyapade no kɔmaa Ghana amammui kuw a na wɔwɔ hɔ saa bere no.
Ɔyɛ ne manfo Joseph Ephraim Casely-Hayford , J. B. Danquah ne Kwame Nkrumah ne [[Sierra Leone]] I. T. A. Wallace-Johnson bere sofo, ɔde ne ho kɔbɔɔ Afrika Atɔe Fam Mmabun Kuw a wɔn a wotwa to no de sii hɔ wɔ afe 1934 mu <ref name=":0">{{Citation |title=Kojo Thompson |date=2020-03-16 |url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kojo_Thompson&oldid=168461355 |work=Wikipédia |language=fr |access-date=2023-11-30}}</ref>,<ref name=":0"/>.
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛbaguani na afe koro no ara mu no, odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɛwɔ Accra a ɔboaa wɔn no so<ref name=":0" />
Wɔ afe 1935 mu no, wɔpaw no sɛ ɔmmɛyɛ Accra Mmarahyɛ Bagua no muni 2 na afe koro no ara mu no odii anim wɔ ɔsɔretia kuw a wɔde tiaa Italiafo ntua a wɔde baa Ethiopia so no mu denam Ethiopia Bammɔ Boayikuw a ɔboaa no wɔ AccraAfe 1944 mu no, wɔde n’adwuma wɔ Accra Mmarahyɛ Bagua no baa awiei mpofirim.
Ntini atitiriw a ɛwɔ Accra mfinimfini nnɛ no biako na wɔde ne din ato so, na ɛka Farrar Avenue a ɛwɔ Adabraka mantam mu ne Independence Avenue a ɛwɔ Asɛnnibea Kunini no bom no.
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
[[Nkyekyεmu:Ghanafo]]
3sjyp4tdg3m5lccmjx3mgi5o9sg0jbq
Dennis Edward Aboagye
0
16387
201220
184921
2026-11-09T15:48:03Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
Added Dialect and Info Box
201220
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
{{Short description|Ghanaian politician}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = Hon.
| name = Dennis Edward Aboagye
| honorific_suffix =
| image =
| alt =
| caption =
| order =
| office =
| term_start =
| term_end =
| president =
| predecessor =
| successor =
| constituency_MP1 =
| parliament1 =
| majority1 =
| term_start1 =
| term_end1 =
| president1 =
| predecessor1 =
| successor1 = <!--Can be repeated up to eight times by adding a number-->
| prior_term =
| order2 =
| office2 =
| term_start2 =
| term_end2 =
| president2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| order3 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number-->
| office3 =
| term_start3 =
| term_end3 =
| president3 =
| predecessor3 =
| successor3 =
| birth_date = <!--{{Birth date|1985|2|27}}-->
| birth_place =
| death_date =
| death_place =
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| birth_name =
| party = [[New Patriotic Party]]
| other_party = <!--For additional political affiliations-->
| spouse =
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children = four
| education = [[University of Ghana]], [[The Chartered Institute of Marketing]], [[Central University (Ghana)|Central University]]
| occupation = [[Adwumawura]] ([[Kuayɔ Mu Adetɔn]] & [[Ɛdan ne Nsasetɔn]]), [[Amanyɔni]]
| profession = [[Chartered Marketer]]
| cabinet =
| committees =
| portfolio =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
}}
'''Dennis Edward Aboagye''' a wɔsan frɛ no Dennis Miracles Aboagye (Wɔwoo no 27 Ɔgyefoɔ,1985) yɛ Ghana amanyɔni na seesei wɔapaw no sɛ ɔmampanyin adwumayɛfoɔ a ɔhwɛ Aban Mpɔtam ne amammui na ɔsan wɔ asɛdeɛ foforɔ sɛ ɔmansoafoɔ panin ma Nsrahwɛ ahodoɔ ho nhyiamu boayikuo amammui mu.<ref>{{Cite web|date=2022-08-16|title=Miracles Aboagye appointed Executive Secretary of IMCC on Decentralisation|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Miracles-Aboagye-appointed-Executive-Secretary-of-IMCC-on-Decentralisation-1604126|access-date=2023-12-26|website=GhanaWeb|language=en|archive-date=2023-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231226201053/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Miracles-Aboagye-appointed-Executive-Secretary-of-IMCC-on-Decentralisation-1604126|url-status=dead}}</ref>
== Mfitiase Asetena ne Nhomasua ==
Wɔwoo no na wɔtetee no wɔ Larteh Akuapem wɔ [[Gaana|Ghana]] [[Apuei Mantam (Ghana)|Apuei Fam]] mantan mu. Ɔyɛ n’awofo ba koro pɛ. Ɔhyɛɛ ne mfitiaseɛ sukuukɔ ase wɔ Larteh Presby Mfitiaseɛ Sukuu na akyiri no ɔkɔɔ Swedru International School (SWIS) baabi a ɔwiee ne mfitiaseɛ nhomasua,na afei ɔkɔɔ Okuapeman Sukuu ɛkɔ wiee ne ntoaso sukuu wɔ hɔ. Ne ntoaso sukuu akyi no,ɔkɔɔ [[University of Ghana|Ghana Suapɔn mu]] baabi a onyaa Bachelor of Arts Degree wɔ Amanyɔsɛm mu . Ɔwɔ Chartered Postgraduate diploma sɛ aguadifoɔ wɔ The Chartered Institute of Marketing UK ne Chartered Marketer wɔ Chartered Institute of Marketing Ghana – CIMG. Ɔsan nso wɔ MBA wɔ aguadi mu wɔ Central University . .<ref name="Dennis Edward Aboagye">{{Citation |title=Dennis Edward Aboagye |date=2024-01-01 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dennis_Edward_Aboagye&oldid=1192986097 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2024-01-06}}</ref>
== Adwuma ==
Dennis ayɛ adwuma wɔ adetɔn ne aguadi adwuma mu a ɛboro mfe du na ɔwɔ nimdeɛ wɔ nneɛma a wɔde di dwuma ntɛmntɛm ne sikasɛm mu nnwuma. Ɔsan nso yɛɛ adwuma wɔ pɛnhyen adwumayɛ mu baabi a ɔfirii ase sɛ adwumayɛfo panin na wɔ pagya no bɛyɛɛ ntamgyinafoɔ panin na afei wɔ pagya no bɛyɛɛ ɔfa ti a ɔhwɛ nkitahodi a ɛfa adetɔfoɔ ho.<ref>{{Cite web|last=Okyere|first=Gertrude|date=2022-08-16|title=Akufo-Addo appoints Miracles Aboagye as Executive Secretary of IMCC....|url=https://www.adomonline.com/akufo-addo-appoints-miracles-aboagye-as-executive-secretary-of-imcc-on-decentralisation/|access-date=2023-11-15|website=Adomonline.com|language=en-US}}</ref> Na Dennis yɛ Apuei Fam mantam kwankyerɛfo ma Mmabun Nnwuma ne Ahokokwaw Nkɔso Asoɛe (YESDEC),dwumadie bi a Wiase Nyinaa Sikakorabea de sika boa a ɛhyɛ adwumayɛ ho nkuran. [https://www.asaaseradio.com/dennis-miracles-aboagye-appointed-as-director-for-local-governance-decentralization-and-rural-development-at-the-office-of-the-president/]
== Amanyɔsɛm mu Adwuma ==
Na ɔyɛ Nkuro Panin a ɔhwɛ Akuapem Atifi fam,na afei [[Nana Akufo-Addo|Nana Akuffo-Addo]] paw no sɛ ɔmanpanyin adwumayɛfo a ɔwɔ asɛdeɛ soronko wɔ aban mpɔtam,amammui ne nkurase nkɔsoɔ.
Wasom denam dibea ahorow so wɔ n’amanyɔkuo,New Patriotic Party mu. Ɔyɛ Nkitahodifo a odi kan ma Aban ne ne kuo no.Wasom sɛ kuo no panin wɔ abatoɔ beaeɛ ansa na ɔbɛyɛ amansin mmabun no ntamgyinafo ɛma Akropong Amansin. Na ɔyɛ ɔsatu kwankyerɛfoɔ ma ne kuo no wɔ Akropong mansin no mu wɔ afe 2008, 2012 ne 2016 Abatoɔ no mu.
Ɔyɛ n’amanyɔkuo no ɔfa wɔ amansin ne amantam mmeae.Ɔsom wɔ boayikuo ahodoɔ bi mu ma kuo no wɔ ɔmantam ne ɔman gyinabea a ɛboa wɔ nhyehyɛe a wɔde yɛ adwuma ne ne di. Dennis Somee sɛ Ɔboafo soronko maa Akropong Mmarahyɛ Baguani, Hon. William Ofori Boafo efi afe 2007 kosi 2013.
Wɔpaw Dennis sɛ Ɔmampanyin Abadiakyiri, HE [[Mahamudu Bawumia]] kasamafo Wɔ afe 2023 Ɔmampanyin abatoɔ no mu ma ne kuo New Patriotic Party.
Seesei yi ɔsom sɛ Ɔmampanyin Adwumayɛfo a ɔwɔ asɛdeɛ foforo sɛ Ɔkyerɛwfo Panin a ɔhwɛ Asomfo Ntam Nkitahodi Boayikuw a Ɛhwɛ amammui so, Asomfo Boayikuo a emufo yɛ du baako a Ɔmampanyin, HE Nana Addo Dankwah Akufo-Addo di wɔn Titenani a wɔde ahyɛde a ɛne sɛ wɔbɛhyɛ amammuisɛm a wɔhyehyɛ ne nhyehyɛe a wɔasiesie a ɛbɛ ma amammui akɔ akyiri wɔ Ghana.<ref>{{Cite web|title=NDC are masters of propaganda – Ex- MCE|url=https://sandcityradioonline.com/ndc-are-masters-of-propaganda-ex-mce/|access-date=2023-11-15|website=Sand City Radio Online|language=en|archive-date=2023-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20231115085022/https://sandcityradioonline.com/ndc-are-masters-of-propaganda-ex-mce/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meet Acclaimed NPP Communicator Dennis Miracles Aboagye. Here Is His Profile, Family And More.|url=https://theworldnews.net/gh-news/meet-acclaimed-npp-communicator-dennis-miracles-aboagye-here-is-his-profile-family-and-more|access-date=2023-11-15|website=Meet Acclaimed NPP Communicator Dennis Miracles Aboagye. Here Is His Profile, Family And More.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Learn, stop making ignorant comments; I don't oversee any minister – Miracles Aboagye fires Kpebu|url=https://3news.com/learn-stop-making-ignorant-comments-i-dont-oversee-any-minister-miracles-aboagye-fires-kpebu/}}</ref>
== N'ankasa Asetena ==
<ref name="Dennis Edward Aboagye"/> Dennis atu ne ho asi hɔ sɛ Kristoni na ɔyɛ ɔwarefo a ɔwɔ mma anan.
== Nsɛm a wɔ gyinaa so ==
{{Reflist}}
[[Nkyekyεmu:New Patriotic Party amanyɔfoɔ]]
3ituvj3c2tcylsozrvhonxt4odxw063
Samuel Boakye Pobee
0
17134
201208
185492
2026-11-09T12:01:04Z
JuniorSu
22306
no
201208
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Samuel Boakye Pobee''' yɛ [[Gaana|Ghana]] fam gudeɛ adwumayɛfoɔ panin, na mprempren ɔsom sɛ AngloGold Ashanti, Obuasi Mine no kwankyerɛfoɔ panyin (MD).<ref>{{Citation |title=AngloGold Ashanti Iduapriem Mine appoints Samuel Boakye Pobee as Managing Director - MyJoyOnline |date=2021-07-30 |url=https://www.myjoyonline.com/anglogold-ashanti-iduapriem-mine-appoints-samuel-boakye-pobee-as-managing-director/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |last=Fred Dzakpata |title=Samuel Boakye Pobee appointed MD of Anglogold Ashanti Obuasi Mine |date=2024-05-30 |url=https://www.asaaseradio.com/samuel-boakye-pobee-appointed-md-of-anglogold-ashanti-obuasi-mine/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |last=GNA |title=AngloGold Ashanti Iduapriem Mines projects to leave communities better off {{!}} News Ghana |date=2022-04-29 |url=https://newsghana.com.gh/anglogold-ashanti-iduapriem-mines-projects-to-leave-communities-better-off/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |last=emmakd |title=Iduapriem Mine unveils initiative to encourage proper disposal of plastics |date=2023-06-10 |url=https://www.ghanabusinessnews.com/2023/06/10/iduapriem-mine-unveils-initiative-to-encourage-proper-disposal-of-plastics/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref>
== Mhomasua ==
Pobee wɔ Master of Business Administration (MBA) wɔ INSEAD Adwumayɛ Sukuu mu. Ɔsan nso wiee Master’s degree wɔ Geostatistics mu wɔ Adelaide Sukuupɔn mu, wɔ Australia. Ɔanya abodin krataa wɔ Applied Finance mu wɔ Macquarie University, Australia, na ɔwɔ diploma wɔ Mining Engineering mu wɔ University of Mines and Technology, Tarkwa wɔ Ghana.<ref>{{Citation |last=Juliet Etefe |title=AngloGold Ashanti Iduapriem Mine picks up top prizes at 6th Ghana Business Awards |date=2023-11-17 |url=https://thebftonline.com/2023/11/17/anglogold-ashanti-iduapriem-mine-picks-up-top-prizes-at-6th-ghana-business-awards/#:~:text=About%20Samuel%20Boakye%20Pobee&text=He%20holds%20an%20MBA%20(Executive,Mining%20and%20Metallurgy%20(AusIMM). |language=en-GB |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |last=Joseph Attoh |title=AngloGold Ashanti Obuasi Mine Appoints Elder PobeeAs New Managing Director |date=2024-06-06 |url=https://thecophq.org/anglogold-ashanti-obuasi-mine-appoints-elder-pobeeas-new-managing-director/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref>
== Adwuma ==
Pobee fii n’adwuma ase wɔ beae a wotu fam gudeɛ wɔ Resolute Mining a ɛwɔ Australia, faako a ɔsom sɛ adwuma sohwɛfo panyin wɔ mfiridwuma ho adwumayɛ mu. Akyiri yi onyaa nkɔso bɛyɛɛ adwumayɛfo panyin wɔ adwumayɛ mu na akyiri yi ɔbɛyɛɛ bere tiaa mu adwumayɛfo panyin wɔ Barrick Gold (kan no na wɔfrɛ no Acacia Mining) wɔ Tanzania. Wɔ afe 2021 mu no, ɔbɛyɛɛ AngloGold Ashanti, Iduapriem Mine no kwankyerɛfo panyin na mprempren ɔsom sɛ AngloGold Ashanti Obuasi Mine no kwankyerɛfo panyin.<ref>{{Citation |last=Mohammed Awal |title=Samuel Boakye Pobee heads AngloGold Ashanti Iduapriem Mine |date=2021-07-30 |url=https://thebftonline.com/2021/07/30/samuel-boakye-pobee-heads-anglogold-ashanti-iduapriem-mine/ |language=en-GB |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |last=Juliet Etefe |title=AngloGold Ashanti Iduapriem Mine picks up top prizes at 6th Ghana Business Awards |date=2023-11-17 |url=https://thebftonline.com/2023/11/17/anglogold-ashanti-iduapriem-mine-picks-up-top-prizes-at-6th-ghana-business-awards/ |language=en-GB |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |title=Industry needs problem-solving graduates— Iduapriem Mine MD |date=2023-02-22 |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-industry-needs-problem-solving-graduates-iduapriem-mine-md.html#google_vignette |language=en-gb |access-date=2024-12-23}}</ref>
== Abasobɔ ==
Wɔ afe 2023 mu no, wɔgyee Pobee toom sɛ Mining Personality of the Year na ɔsan nso nyaa CEO of the Year (Private Sector) abasobɔdeɛ no.<ref>{{Citation |title=AngloGold Ashanti MD Sam Pobee crowned Mining Personality of the Year |date=2024-11-27 |url=https://citinewsroom.com/2024/11/anglogold-ashanti-md-sam-pobee-crowned-mining-personality-of-the-year/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |last=Francis |title=AngloGold Iduapriem wins prestigious Mining Company of the Year Award |date=2024-11-28 |url=https://thebftonline.com/2024/11/28/anglogold-iduapriem-wins-prestigious-mining-company-of-the-year-award/ |language=en-GB |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |title=Samuel Boakye Pobee receiving the CEO of the Year Award from the Minister for Youth and Sports {{!}} Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |date=2023-11-16 |url=https://citinewsroom.com/2023/11/anglogold-ashanti-iduapriem-mine-picks-top-awards-at-6th-ghana-business-awards/samuel-boakye-pobee-receiving-the-ceo-of-the-year-award-from-the-minister-for-youth-and-sports/ |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref><ref>{{Citation |title=AngloGold Ashanti Iduapriem Mine picks top awards at 6th Ghana Business Awards - MyJoyOnline |date=2023-11-15 |url=https://www.myjoyonline.com/anglogold-ashanti-iduapriem-mine-picks-top-awards-at-6th-ghana-business-awards/#google_vignette |language=en-US |access-date=2024-12-23}}</ref>
== Beaɛ a menyaa mmoa fii ==
<references />
[[Category:no]]
mfpsa6k6863ar1nnvaq5h2hnwvn74ui
Elmina Castle
0
17436
201216
196319
2026-11-09T15:07:04Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
Added an Infobox and image
201216
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| image = Elmina Castle - Ghana.jpg
| image_upright = 1.2
| caption =
| official_name = Elmina Castle (St. George's Castle / Fort St. Jorge)
| location = [[Elmina]], [[Central Region (Ghana)|Central Region]], [[Ghana]]
| part_of = [[List of castles in Ghana|Forts and Castles, Volta, Greater Accra, Central and Western Regions]]
| criteria = {{UNESCO WHS type|(vi)}}(vi)
| ID = 34-011
| coordinates = {{coord|5.0826|-1.3481|format=dms|display=inline, title}}
| year = 1979
| pushpin_map = Ghana
| map_caption =
}}
[[Image:Elmina slave castle.jpg|thumb|St. George Castle]]
{{Dialect|Asante}}
'''Elmina Castle''' a wɔsan frɛ no St. George’s Castle (Castelo de Sao Jorge da Mina), yɛ dan nwawasoɔ a ɛwɔ Elmina atɔeɛ fam wɔ ɔman [[Ghana]] mu.<ref>{{Citation |title=Wonders of the African World - Slave Kingdoms - Elmina |url=https://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi3/elmina.htm?utm_source=perplexity |access-date=2025-07-04}}</ref> Portuguese adwadifoɔ na wɔsii saa dan yi wɔ afe apem ahannan ne aduowɔtwe mmienu (1482). Ɛno ne aborɔfo dan a wɔsiiɛ a akyɛ pa ara wɔ Sahara anaafoɔ fam. Ɛno nso ne dan a ɛdi kan a aborɔfo de yɛɛ nkoatɔ beaeɛ wɔ [[Abibrem|Abibirem]] Saharan fam.
Elmina Castle ayɛ nkaedum a ɛkae ateetee ne yaw a nnipa kɔɔ mu wɔ nkoatɔ berɛ no mu wɔ [[Abibrem|Abibirem]] ha.<ref>{{Citation |title=Castles.nl - Elmina Castle |url=https://www.castles.nl/elmina-castle?utm_source=perplexity |access-date=2025-07-04}}</ref>
== Abakɔsɛm ==
* Deɛ ɛmaa Portuguesefoɔ de sii dan yi ne sɛ, wɔde bɛyɛ beaeɛ a wɔde bɛdi wɔn sika kɔkɔɔ dwa anaa sɛ wɔde bɛkora wɔn sika kɔkɔɔ nanso akyire yi no ɛsesa bɛyɛɛ beaeɛ a wɔde nkoa gu hɔ.<ref>{{Citation |title=Elmina Castle {{!}} History, Slavery, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Elmina-Castle |language=en |access-date=2025-07-04}}</ref>
* Wɔ afe apem ahansia ne aduasa nson(1637) no,Dutchfoɔ bɛgyee ''castle'' no firii Portuguesefoɔ no nsam a wɔtrɛɛ mu de yɛɛ nkoatɔ adwuma. Na wɔtɔ nkoa no de kɔ [[Brasil|Brazil]] ne Carribean.<ref>{{Citation |title=Elmina Castle (Elmina) Essential Tips and Information |url=https://trek.zone/en/ghana/places/84862/elmina-castle |language=en |access-date=2025-07-04}}</ref>
* Wɔ afe apem ahanwɔtwe no mu hɔ no(1800s), Britishfoɔ bɛgyee ''castle'' no a wɔn nso de dii nkoatɔ dwa no de kɔsii sɛ wɔtwaa nkoatɔ adwuma no mu.<ref>{{Citation |title=Elmina Castle |url=https://everycastle.com/elmina-castle/ |language=en-US |access-date=2025-07-04}}</ref><ref>{{Citation |title=Ghana Museums and Monuments Board – National Museum of Ghana |url=https://gmmb.gov.gh/ |language=en-US |access-date=2025-07-04}}</ref>
* Berɛ a ɔman [[Ghana]] nyaa ne fawohodie akyire no, wɔgyaee dwuma titire a na wɔde ''castle'' no di na wɔde dii dwuma foforɔ koraa a ɛbi ne sukuu ne polisi nteteeɛ beaeɛ.
== Beaeɛ a menyaa mmoa firiiɛ ==
qtj03emxnh5duli7su19r4wu01m3j6k
201217
201216
2026-11-09T15:10:39Z
Godfred Nyarko Kwasi
21680
/* */
201217
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| image = Elmina Castle - Ghana.jpg
| image_upright = 1.2
| caption =
| official_name = Elmina Castle (St. George's Castle / Fort St. Jorge)
| location = [[Elmina]], [[Central Region (Ghana)|Central Region]], [[Ghana]]
| part_of = [[List of castles in Ghana|Forts and Castles, Volta, Greater Accra, Central and Western Regions]]
| criteria = {{UNESCO WHS type|(vi)}}(vi)
| ID = 34-011
| coordinates = {{coord|5.0826|-1.3481|format=dms|display=inline, title}}
| year = 1979
| pushpin_map = Ghana
| map_caption =
}}
[[Image:Elmina slave castle.jpg|thumb|St. George Castle]]
{{Dialect|Asante}}
'''Elmina Castle''' a wɔsan frɛ no St. George’s Castle (Castelo de Sao Jorge da Mina), yɛ dan nwawasoɔ a ɛwɔ Elmina atɔeɛ fam wɔ ɔman [[Ghana]] mu.<ref>{{Citation |title=Wonders of the African World - Slave Kingdoms - Elmina |url=https://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi3/elmina.htm?utm_source=perplexity |access-date=2025-07-04}}</ref> Portuguese adwadifoɔ na wɔsii saa dan yi wɔ afe apem ahannan ne aduowɔtwe mmienu (1482). Ɛno ne aborɔfo dan a wɔsiiɛ a akyɛ pa ara wɔ Sahara anaafoɔ fam. Ɛno nso ne dan a ɛdi kan a aborɔfo de yɛɛ nkoatɔ beaeɛ wɔ [[Abibrem|Abibirem]] Saharan fam.
Elmina Castle ayɛ nkaedum a ɛkae ateetee ne yaw a nnipa kɔɔ mu wɔ nkoatɔ berɛ no mu wɔ [[Abibrem|Abibirem]] ha.<ref>{{Citation |title=Castles.nl - Elmina Castle |url=https://www.castles.nl/elmina-castle?utm_source=perplexity |access-date=2025-07-04}}</ref>
== Abakɔsɛm ==
* Deɛ ɛmaa Portuguesefoɔ de sii dan yi ne sɛ, wɔde bɛyɛ beaeɛ a wɔde bɛdi wɔn sika kɔkɔɔ dwa anaa sɛ wɔde bɛkora wɔn sika kɔkɔɔ nanso akyire yi no ɛsesa bɛyɛɛ beaeɛ a wɔde nkoa gu hɔ.<ref>{{Citation |title=Elmina Castle {{!}} History, Slavery, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Elmina-Castle |language=en |access-date=2025-07-04}}</ref>
* Wɔ afe apem ahansia ne aduasa nson(1637) no, Dutchfoɔ bɛgyee ''abankɛseɛ (castle)'' no firii Portuguesefoɔ no nsam a wɔtrɛɛ mu de yɛɛ nkoatɔ adwuma. Na wɔtɔ nkoa no de kɔ [[Brasil|Brazil]] ne Carribean.<ref>{{Citation |title=Elmina Castle (Elmina) Essential Tips and Information |url=https://trek.zone/en/ghana/places/84862/elmina-castle |language=en |access-date=2025-07-04}}</ref>
* Wɔ afe apem ahanwɔtwe no mu hɔ no(1800s), Britishfoɔ bɛgyee ''castle'' no a wɔn nso de dii nkoatɔ dwa no de kɔsii sɛ wɔtwaa nkoatɔ adwuma no mu.<ref>{{Citation |title=Elmina Castle |url=https://everycastle.com/elmina-castle/ |language=en-US |access-date=2025-07-04}}</ref><ref>{{Citation |title=Ghana Museums and Monuments Board – National Museum of Ghana |url=https://gmmb.gov.gh/ |language=en-US |access-date=2025-07-04}}</ref>
* Berɛ a ɔman [[Ghana]] nyaa ne fawohodie akyire no, wɔgyaee dwuma titire a na wɔde abankɛseɛ no di na wɔde dii dwuma foforɔ koraa a ɛbi ne sukuu ne polisi nteteeɛ beaeɛ.
== Beaeɛ a menyaa mmoa firiiɛ ==
jc32fnb2lrya8eevsw3qlkn82l22pa2
Komfo Anokye Asupiti Abakɔsɛm
0
17518
201228
200356
2026-11-10T10:03:39Z
Hansongh
19068
201228
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
Wɔ afe apem ahankron ne aduonum nson (1957) mu no, wɔsesaa asupiti no din de too [[Okomfo Anokye]] ɛsiane anwawadeɛ a ɔbɛyɛɛ no Asanteman mu ne titire no sekan a ɔde hyɛɛ beaeɛ a asupiti no wɔ a obiara antumi antu de bɛsi ɛnnɛ. Asupiti no nyinii bɛyɛ kɛseɛ maa Asante, Bono ne Ahafo ne mantam ahodoɔ a ɛwɔ ɔman Ghana mu sɛ wɔn ayaresabea.<ref>{{Citation |last=Komfo Anokye Teaching HospitalMinistry of HealthThe entrance of Komfo Anokye Teaching HospitalGeographyLocationKumasi, Kumasi Metropolis, Ashanti Region, GhanaCoordinates6 697479°N 1 631690°W / 6 697479;-1 631690OrganisationCare systemGhana Health Service / NHIS AccreditedTypeTeachingAffiliated universityKwame Nkrumah University of Science, Technology School of Medical SciencesServicesEmergency departmentYesBeds1000HistoryOpened1954LinksWebsitewww kathhsp orgListsHospitals in Ghana |title=Komfo Anokye Teaching Hospital - Wikiwand |url=https://www.wikiwand.com/en/articles/Komfo%20Anokye%20Teaching%20Hospital |language=en |access-date=2025-07-21}}</ref><ref>{{Citation |last=Mr manager naija news |title=The Komfo Anokye Teaching Hospital (KATH) is located in Kumasi, the capital of the Ashanti region |date=2023-08-29 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZapOiqcm738 |access-date=2025-07-21}}</ref>
Wɔ afe apem ahankron ne aduoson nnum (1975) mu no, wɔmaa asupiti no bɛyɛɛ kyerɛkyerɛbea a wɔne Kwame Nkrumah suapɔn no yɛɛ nkabɔmu a wɔkyerɛ nnipa apɔmuden ho nsɛm.<ref>{{Citation |title=Institution/organization details - IAHPC |url=https://iahpc.org/resources/catalogue/global-directory-of-institutions-and-organizations/listing/?id=861&utm_source=perplexity |access-date=2025-07-21}}</ref>
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
461z3mpb94wbwdubdz5vt08lnjelpa4
201229
201228
2026-11-10T10:11:36Z
Hansongh
19068
201229
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ.
== History ==
Komfo Anokye Teaching Hospital was the main referral hospital for the Ashanti, Brong Ahafoand northern regions of Ghana. Until then Tamale Regional Hospital was upgraded to Teaching hospital hence handling referrals from Northern, Upper East and Upper West regions thereby easing some pressure on it
Wɔ afe apem ahankron ne aduonum nson (1957) mu no, wɔsesaa asupiti no din de too [[Okomfo Anokye]] ɛsiane anwawadeɛ a ɔbɛyɛɛ no Asanteman mu ne titire no sekan a ɔde hyɛɛ beaeɛ a asupiti no wɔ a obiara antumi antu de bɛsi ɛnnɛ. Asupiti no nyinii bɛyɛ kɛseɛ maa Asante, Bono ne Ahafo ne mantam ahodoɔ a ɛwɔ ɔman Ghana mu sɛ wɔn ayaresabea.<ref>{{Citation |last=Komfo Anokye Teaching HospitalMinistry of HealthThe entrance of Komfo Anokye Teaching HospitalGeographyLocationKumasi, Kumasi Metropolis, Ashanti Region, GhanaCoordinates6 697479°N 1 631690°W / 6 697479;-1 631690OrganisationCare systemGhana Health Service / NHIS AccreditedTypeTeachingAffiliated universityKwame Nkrumah University of Science, Technology School of Medical SciencesServicesEmergency departmentYesBeds1000HistoryOpened1954LinksWebsitewww kathhsp orgListsHospitals in Ghana |title=Komfo Anokye Teaching Hospital - Wikiwand |url=https://www.wikiwand.com/en/articles/Komfo%20Anokye%20Teaching%20Hospital |language=en |access-date=2025-07-21}}</ref><ref>{{Citation |last=Mr manager naija news |title=The Komfo Anokye Teaching Hospital (KATH) is located in Kumasi, the capital of the Ashanti region |date=2023-08-29 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZapOiqcm738 |access-date=2025-07-21}}</ref>
Wɔ afe apem ahankron ne aduoson nnum (1975) mu no, wɔmaa asupiti no bɛyɛɛ kyerɛkyerɛbea a wɔne Kwame Nkrumah suapɔn no yɛɛ nkabɔmu a wɔkyerɛ nnipa apɔmuden ho nsɛm.<ref>{{Citation |title=Institution/organization details - IAHPC |url=https://iahpc.org/resources/catalogue/global-directory-of-institutions-and-organizations/listing/?id=861&utm_source=perplexity |access-date=2025-07-21}}</ref>
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
os06b2uhi70v4coo8mbi23v66oapbua
201230
201229
2026-11-10T10:41:18Z
Hansongh
19068
201230
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ
== History ==
Komfo Anokye Teaching Hospital was the main referral hospital for the Ashanti, Brong Ahafoand northern regions of Ghana. Until then Tamale Regional Hospital was upgraded to Teaching hospital hence handling referrals from Northern, Upper East and Upper West regions thereby easing some pressure on it
Wɔ afe apem ahankron ne aduonum nson (1957) mu no, wɔsesaa asupiti no din de too [[Okomfo Anokye]] ɛsiane anwawadeɛ a ɔbɛyɛɛ no Asanteman mu ne titire no sekan a ɔde hyɛɛ beaeɛ a asupiti no wɔ a obiara antumi antu de bɛsi ɛnnɛ. Asupiti no nyinii bɛyɛ kɛseɛ maa Asante, Bono ne Ahafo ne mantam ahodoɔ a ɛwɔ ɔman Ghana mu sɛ wɔn ayaresabea.<ref>{{Citation |last=Komfo Anokye Teaching HospitalMinistry of HealthThe entrance of Komfo Anokye Teaching HospitalGeographyLocationKumasi, Kumasi Metropolis, Ashanti Region, GhanaCoordinates6 697479°N 1 631690°W / 6 697479;-1 631690OrganisationCare systemGhana Health Service / NHIS AccreditedTypeTeachingAffiliated universityKwame Nkrumah University of Science, Technology School of Medical SciencesServicesEmergency departmentYesBeds1000HistoryOpened1954LinksWebsitewww kathhsp orgListsHospitals in Ghana |title=Komfo Anokye Teaching Hospital - Wikiwand |url=https://www.wikiwand.com/en/articles/Komfo%20Anokye%20Teaching%20Hospital |language=en |access-date=2025-07-21}}</ref><ref>{{Citation |last=Mr manager naija news |title=The Komfo Anokye Teaching Hospital (KATH) is located in Kumasi, the capital of the Ashanti region |date=2023-08-29 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZapOiqcm738 |access-date=2025-07-21}}</ref>
Wɔ afe apem ahankron ne aduoson nnum (1975) mu no, wɔmaa asupiti no bɛyɛɛ kyerɛkyerɛbea a wɔne Kwame Nkrumah suapɔn no yɛɛ nkabɔmu a wɔkyerɛ nnipa apɔmuden ho nsɛm.<ref>{{Citation |title=Institution/organization details - IAHPC |url=https://iahpc.org/resources/catalogue/global-directory-of-institutions-and-organizations/listing/?id=861&utm_source=perplexity |access-date=2025-07-21}}</ref>
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
2ewlbojtetc8rrq62amajcl6a2l4xlj
201231
201230
2026-11-10T10:43:57Z
Hansongh
19068
201231
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
== History ==
Komfo Anokye Teaching Hospital was the main referral hospital for the Ashanti, Brong Ahafoand northern regions of Ghana. Until then Tamale Regional Hospital was upgraded to Teaching hospital hence handling referrals from Northern, Upper East and Upper West regions thereby easing some pressure on it
Wɔ afe apem ahankron ne aduonum nson (1957) mu no, wɔsesaa asupiti no din de too [[Okomfo Anokye]] ɛsiane anwawadeɛ a ɔbɛyɛɛ no Asanteman mu ne titire no sekan a ɔde hyɛɛ beaeɛ a asupiti no wɔ a obiara antumi antu de bɛsi ɛnnɛ. Asupiti no nyinii bɛyɛ kɛseɛ maa Asante, Bono ne Ahafo ne mantam ahodoɔ a ɛwɔ ɔman Ghana mu sɛ wɔn ayaresabea.<ref>{{Citation |last=Komfo Anokye Teaching HospitalMinistry of HealthThe entrance of Komfo Anokye Teaching HospitalGeographyLocationKumasi, Kumasi Metropolis, Ashanti Region, GhanaCoordinates6 697479°N 1 631690°W / 6 697479;-1 631690OrganisationCare systemGhana Health Service / NHIS AccreditedTypeTeachingAffiliated universityKwame Nkrumah University of Science, Technology School of Medical SciencesServicesEmergency departmentYesBeds1000HistoryOpened1954LinksWebsitewww kathhsp orgListsHospitals in Ghana |title=Komfo Anokye Teaching Hospital - Wikiwand |url=https://www.wikiwand.com/en/articles/Komfo%20Anokye%20Teaching%20Hospital |language=en |access-date=2025-07-21}}</ref><ref>{{Citation |last=Mr manager naija news |title=The Komfo Anokye Teaching Hospital (KATH) is located in Kumasi, the capital of the Ashanti region |date=2023-08-29 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZapOiqcm738 |access-date=2025-07-21}}</ref>
Wɔ afe apem ahankron ne aduoson nnum (1975) mu no, wɔmaa asupiti no bɛyɛɛ kyerɛkyerɛbea a wɔne Kwame Nkrumah suapɔn no yɛɛ nkabɔmu a wɔkyerɛ nnipa apɔmuden ho nsɛm.<ref>{{Citation |title=Institution/organization details - IAHPC |url=https://iahpc.org/resources/catalogue/global-directory-of-institutions-and-organizations/listing/?id=861&utm_source=perplexity |access-date=2025-07-21}}</ref>
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
g4rzjpqkddu4cwxxu7fwku3trug5647
201232
201231
2026-11-10T10:47:56Z
Hansongh
19068
201232
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan, sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ
The hospital was built in 1954,<ref name="Govindaraj" /><ref name="Our History" /><ref name="INORMUS" /> as the Kumasi Central Hospital. It was later named Komfo Anokye Hospital after Okomfo Anokye, a legendary fetish priest of the Ashanti.<ref name="About Us" /> It is said that Anokye placed an unmovable sword in the middle of the Ashanti empire. Many have tried and failed to remove the sword. In 1996, the Okomfo Anokye Sword Site was built around the sword on the grounds of the hospital.
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
k1lyicei1k7kcfrdbgrm5pxd7ndm8ed
201233
201232
2026-11-10T10:56:00Z
Hansongh
19068
201233
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ
The hospital was built in 1954,<ref name="Govindaraj" /><ref name="Our History" /><ref name="INORMUS" /> as the Kumasi Central Hospital. It was later named Komfo Anokye Hospital after Okomfo Anokye, a legendary fetish priest of the Ashanti.<ref name="About Us" /> It is said that Anokye placed an unmovable sword in the middle of the Ashanti empire. Many have tried and failed to remove the sword. In 1996, the Okomfo Anokye Sword Site was built around the sword on the grounds of the hospital.
== Beaeɛ A Menyaa Mmoa Firiiɛ ==
hweuylp9cg367fvqeeb6rqd9dtwjd84
201234
201233
2026-11-10T11:03:57Z
Hansongh
19068
201234
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ Anokye de sekantia bi sii Asanteman mfimfini wɔ fam a nnipa pii abɔ mmɔden sɛ wɔbɛtu saa sekan no nanso wɔantumi. Wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia no wɔsii beaeɛ wɔ faako a sekan no si no a ɛwɔ asupiti hɔ.
bbrqk6a3een5fez7junyec22wo8h08v
201235
201234
2026-11-10T11:08:26Z
Hansongh
19068
201235
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ Anokye de sekantia bi sii Asanteman mfimfini wɔ fam a nnipa pii abɔ mmɔden sɛ wɔbɛtu saa sekan no nanso wɔantumi. Wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia no wɔsii beaeɛ wɔ faako a sekan no si no a ɛwɔ asupiti hɔ.
Wɔ afe apem ahankron ne aduonson nnum(1975) no wɔdane asupiti no ma no bɛyɛɛ asupiti a ɛma nteteeɛ. Asupiti yi ne Kwame Nkrumah suapɔn, beaeɛ a wɔsua nnuro no wɔ ayɔnkofa.
The hospital was converted into a teaching hospital in 1975<ref name="Our History" /><ref name="INORMUS" /> affiliated to the medical school of the Kwame Nkrumah University of Science and Technology. The hospital is also accredited for postgraduate training by the West African College of Surgeons in surgery, obstetrics and gynaecology, otorhinolaryingology, ophthalmology and radiology.The hospital currently has about 1000 beds,<ref name="About Us" /> up from the initial 500 when first built.
35ln5ep26a7qqc4x4i2qvnms407mdg9
201236
201235
2026-11-10T11:18:07Z
Hansongh
19068
201236
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ Anokye de sekantia bi sii Asanteman mfimfini wɔ fam a nnipa pii abɔ mmɔden sɛ wɔbɛtu saa sekan no nanso wɔantumi. Wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia no wɔsii beaeɛ wɔ faako a sekan no si no a ɛwɔ asupiti hɔ.
Wɔ afe apem ahankron ne aduonson nnum(1975) no wɔdane asupiti no ma no bɛyɛɛ asupiti a ɛma nteteeɛ. Asupiti yi ne Kwame Nkrumah suapɔn, beaeɛ a wɔsua nnuro no wɔ ayɔnkofa.Abibirem atɔeɛ fam kɔlegyi a wama nteteeɛ wɔ sɛɛgyiri,obstetrics ne gynaecology, otorhinolary yi wɔ tumi krataa ma wɔn wɔawie sukuu na wɔsan retoa soɔ no
obstetrics and gynaecology, otorhinolaryingology, ophthalmology and radiology.The hospital currently has about 1000 beds,<ref name="About Us" /> up from the initial 500 when first built.
oxfkkh7qkvce2y3a0o5zu9lqidiixqa
201237
201236
2026-11-10T11:44:12Z
Hansongh
19068
201237
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ Anokye de sekantia bi sii Asanteman mfimfini wɔ fam a nnipa pii abɔ mmɔden sɛ wɔbɛtu saa sekan no nanso wɔantumi. Wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia no wɔsii beaeɛ wɔ faako a sekan no si no a ɛwɔ asupiti hɔ.
Wɔ afe apem ahankron ne aduonson nnum(1975) no wɔdane asupiti no ma no bɛyɛɛ asupiti a ɛma nteteeɛ. Asupiti yi ne Kwame Nkrumah suapɔn, beaeɛ a wɔsua nnuro no wɔ ayɔnkofa.Abibirem atɔeɛ fam kɔlegyi a wɔma nteteeɛ wɔ sɛɛgyiri,obstetrics ne gynaecology, otorhinolaryingology, ophthalmology ne radiology ama wɔn tumi krataa ma wɔn wɔawie sukuu na wɔsan retoa soɔ no. Mprenpren yi, asupiti yi wɔ mpa apem baako,nanso berɛ a wɔsiiɛ no na ɛyɛ ahannum.
25sl55w7gmba6ql2sq4yt7ehge5x8sn
201238
201237
2026-11-10T11:45:12Z
Hansongh
19068
201238
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ Anokye de sekantia bi sii Asanteman mfimfini wɔ fam a nnipa pii abɔ mmɔden sɛ wɔbɛtu saa sekan no nanso wɔantumi. Wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia no wɔsii beaeɛ wɔ faako a sekan no si no a ɛwɔ asupiti hɔ.
Wɔ afe apem ahankron ne aduonson nnum(1975) no wɔdane asupiti no ma no bɛyɛɛ asupiti a ɛma nteteeɛ. Asupiti yi ne Kwame Nkrumah suapɔn, beaeɛ a wɔsua nnuro no wɔ ayɔnkofa.Abibirem atɔeɛ fam kɔlegyi a wɔma nteteeɛ wɔ sɛɛgyiri,obstetrics ne gynaecology, otorhinolaryingology, ophthalmology ne radiology ama wɔn tumi krataa ma wɔn wɔawie sukuu na wɔsan retoa soɔ no. Mprenpren yi, asupiti yi wɔ mpa apem baako,nanso berɛ a wɔsiiɛ no na mpa a ɛwɔ asupiti hɔ no yɛ ahannum.
4zbuybhxnhftrf5coy8lftwqoihg8l7
201239
201238
2026-11-10T11:51:11Z
Hansongh
19068
201239
wikitext
text/x-wiki
{{Dialect|Asante}}
'''Komfo Anokye Asupiti''' a wɔsan frɛ no sɛ GEE yɛ asupiti kɛseɛ pa ara wɔ Kumase, Asante mantam mu. Na ɛnyaa edin GEE ɛsiane nnipa a wɔde maa wɔn sɛ wɔnsi no; GEE Walter ne Slater. Asupiti yi ne asupiti a ɛtɔ so mmienu a ɛso pa ara wɔ ɔman Ghana mu. Na ɛno nso nko ara ne adumakuo a wɔyɛ adwuma titire fa mmea nyinaa wɔ Asante mantam mu.
== Abakɔsɛm ==
Komfo Anokye Asupiti yi ne asupiti a na ɛdi mu pa ara a wɔde nnipa firi Asante mantam, Bono ne Ahafo mantam mu ne Atifi mantam ba hɔ. Ansa na no, wɔpagyaa Tamale mantam asupiti no ma no bɛyɛɛ kɛse a na wɔde nnipa firi atifi fam,apueɛ ne atɔeɛ fam ba hɔ.Saa anamɔntuo yi boa maa asupiti no ho henhan no kakra.
Wɔsii asupiti no wɔ afe apem ahankron ne aduonum nnan (1954), sɛ ɛnmɛyɛ asupiti kɛseɛ mma Asanteman. Akyire yi no, wɔsesaa asupiti yi din de too Okomfo panin Komfo Anokye; Komfo Anokye asupiti.Wɔgye di sɛ Anokye de sekantia bi sii Asanteman mfimfini wɔ fam a nnipa pii abɔ mmɔden sɛ wɔbɛtu saa sekan no nanso wɔantumi. Wɔ afe apem ahankron ne aduokron nsia no wɔsii beaeɛ wɔ faako a sekan no si no a ɛwɔ asupiti hɔ.
Wɔ afe apem ahankron ne aduonson nnum(1975) no wɔdane asupiti no ma no bɛyɛɛ asupiti a ɛma nteteeɛ. Asupiti yi ne Kwame Nkrumah suapɔn, beaeɛ a wɔsua nnuro no wɔ ayɔnkofa.Abibirem atɔeɛ fam kɔlegyi a wɔma nteteeɛ wɔ sɛɛgyiri,obstetrics ne gynaecology, otorhinolaryingology, ophthalmology ne radiology ama wɔn tumi krataa ma wɔn wɔawie sukuu na wɔsan retoa soɔ no. Mprenpren yi, asupiti yi wɔ mpa apem baako,nanso berɛ a wɔsiiɛ no na mpa a ɛwɔ asupiti hɔ no yɛ ahannum.
Beaeɛ a ɛnkyɛeɛ koraa a wɔde bɛkaa asupiti yi ho ne beaeɛ a wɔ
The latest building added to Komfo Anokye Hospital was the National Accident and Emergency Centre.
In October 2019, the first surgery on a heart at the hospital without making an incision was performed successfully.
dzldgsqtubjgq11peu8vhtmfktxd77k