Казахстан

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tyv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>tyvwiki</dbname>
    <base>https://tyv.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%BB_%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тускай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Чугаа</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Ажыглакчы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ажыглакчы чугаа</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия дугайында сүмелел</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл чугаа</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВики чугаа</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Майык</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Майык чугаа</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Дуза</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Дуза чугаа</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Аңгылал</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Аңгылал чугаа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Казахстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1025</id>
    <revision>
      <id>52371</id>
      <parentid>48502</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <origin>52371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13521" sha1="t0ylg9p925snt5v7mvsajzo7szqhq02" xml:space="preserve">{{Күрүне
|Тыва ады = Казахстан Республиказы
|Тургустунганы = 1465 чыл — Казах хааннал
|Хамаарылганың падежи = Казахстанның
|Үндезин ады   = {{lang-kk|Қазақстан Республикасы}}
|Долу ады = Казахстан Республиказы
|Ыдык ырызының ады          = Менің Қазақстаным (Мээң Казахстаным)
|Аудио                   = Kazakhstan 2006.ogg
|lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 57|lat_sec = 0
|lon_dir = E|lon_deg = 66|lon_min = 14|lon_sec = 0

|region                  = KZ|yandex=1
|CoordScale              = 10000000
}}

'''Казахстан''' ({{Lang-kz|Qazaqstan Respýblıkasy}}, албан ёзузу-биле '''Казахстан Республиказы''' ({{Lang-kz|Қазақстан Республикасы}}) — Төп Евразияда күрүне. Найысылал хоорайы – [[Астана]] ({{lang-kz|Астана}}). Казахстанның Президентизи – Касым-Жомарт Кемел оглу Токаев ({{lang-kz|Қасым-Жомарт Кемелұлы Токаев}}). Девискээрниң улуг кезээ [[Азия|Азияда]], а биче кезээ – [[Европа|Европада]]. Чурттакчы чону – 18 117 641 кижи.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Казахстан Республиказы
|+{{Lang-kz|Қазақстан Республикасы }}
|-
| '''Тургустунганы''' || 1465 чыл – Казах хаанныг күрүне
|-
| '''Аңгыланганы''' || 1991 чылдың декабрь 16 ([[ССРЭ|ССРЭ-ден]])
|-
| '''Дылдары''' || [[казах дыл]] – күрүне дылы, [[орус дыл]] – албан дылы
|-
| '''Найысылал хоорайы''' || [[Астана]]
|-
| '''Улуг хоорайлары''' || [[Алматы]], Астана, [[Шымкент]], Караганда
|-
| '''Чагырга хевири''' || президент республика, президент-парламент республика
|-
| '''Президентизи''' || Касым-Жомарт Токаев
|-
| '''Эреңгей сайыды''' || Аскар Мамин 
|-
| '''Парламентизи''' || Мажилис (Хурал)
|-
| '''Девискээри''' || делегейде 9 дугаар
* Шуптузу: 2 724 902 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* Суг кырының %: 2,8%
|-
| '''Шажыны''' || ислам
|-
| '''Чурттакчы чону''' || 
* Үнелел (2017): 18 117 641 кижи
* Сырыйы: 6,64 кижи/км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| '''Акша демдээ''' || теңге (KZT, уруңу 398)
|-
| '''Телефон уруңу''' || +7
|}

Девискээрниң шөлү – 2 724 902 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, [[Аргентина|Аргентинадан]] арай-ла бичии болуп турар. Делегейде девискээрлер аразында 9-ку черни ээлеп турар, Хамаарышпас Күрүнелер Каттыжылгазының ({{lang-ru|Содрýжество Незави́симых Госудáрств}}) чурттарының аразында 2-ги черни ([[Россия|Россияның]] соонда) ээлеп турар. Чурттакчы чонунуң саны-биле 64 дугаар черде чоруп турар.

Чурттуң найысылал хоорайы – Астана. 1,8 сая чурттакчы чоннуг улуг хоорайы – Алматы. Күрүне дылы – [[казах дыл]]. А албан дылы – [[орус дыл]] (күрүне дылы-биле дең).

Эрге-чагырга биле девискээр хамаарылгазы 14 можулардан болгаш республиканың 2 чугула хоорайлары-биле ([[Астана]], Алматы) чардынган. Оон аңгыда Байконур деп тускай эрге-байдалдыг хоорай бар. Ол хоорайны [[Россия]] 2050 чылга чедир хөлезилеп алган. Россия-биле хөлезилеп алган черлерниң ниити шөлү – 111 913 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (чурттуң 4,1% девискээри). Экономик-географтыг талазы-биле Казахстан Төп, Барыын, Чөөн, Айтмаматов Дамирбек кот

== Географиязы ==
[[File:Kazakhstan postcode map.png|thumb|left|800px|Казахстан. Политиктиг картада]]
Каспий далай, Адаккы Поволжье, Урал, Сибирь, [[Кыдат]], Ортаа Азияның аразында турар. Соңгу биле барыын чүкте – [[Россия|Россия-биле]] (кызыгаарның узуну – 7548,1 км), чөөн чүкте – Кыдат-биле (1782,8 км), мурнуу чүкте – [[Киргизия|Кыргызстан]] (1241,6 км), [[Узбекистан]] (2351,4 км) болгаш Түркменистан-биле (426 км) кызыгаарлажып турар. Кургаг чер кызыгаарының ниити хемчээли – 13392,6 км. Чөөн чүктен барыын чүкче кызыгаарның хемчээли 2963 км болуп турар, а соңгу чүктен мурнуу чүкче – 1652 км. [[Түрк кеңеши|Түрк Чөвүлелинде]] улуг девискээрлиг чурт. Каспий болгаш Арал далайның суу чуй хап чыдар. Далайже үнмейн турар күрүне.

== Төөгүзү ==
«Казах Совет Социалистиг Республика» деп адалганы 1991 чылдың декабрь 10-да «Казахстан Республиказы» кылдыр өскерткен.

Амгы Казахстанның төөгүзүн үелерге аңгылаары:
# '''Үе дүптүң эпохазы''' – кижиниң Казахстан девискээринге чаа тыптып келгени (бистиң үениң мурнунда VII-VIII чүс чылдарда).
# '''Эрте-бурунгу шаг''' – бир дугаар Казахстан девискээринге түрк болгаш иран дылдыг күрүнелерниң тыптып келгени (сактар, усуннар, каңлылар, гуннар), оларның хөгжүлдези, сандараашкыны болгаш буурап дүжери (бистиң үениң мурнунда VIII чүс чылдан эгелээш, V чүс чылга чедир).
# Казахстанның '''ортаа чүс чылдың төөгүзү''' (бистиң үениң мурнунда V чүс чылдан эгелээш, XVIII чүс чылдың 30 чылдарынга чедир). Эртемденнер ортаа чүс чылды ''эрте'' биле ''орай'' кылдыр чижеглеп тускайлап турар. Түрк имперлиг хөгжүлдениң эпохалары – Мөңге Түрк Эл, Алдын Орду, [[Чиңгис-хаан|Чиңгис-хаанның]] күрүнези, [[Кара-хааннар күрүнези|Кара-хааннар]] биле Темир хаанның күрүнелери. Казах хаанныг күрүнениң тургустунары. Түрк күрүнелерниң астрономнарның, математиктерниң, чогаалчыларның: Улугбек, Аль-Каши, Сайфи-Сараи, Кутыб, Фараби, Баласагуни ышкаш эртемден башкыларның чырыдыышкын үези.
# '''Чаа төөгү''': XVII чүс чылдан, 1917 чылдың февраль айның төнчүзүнге чедир – Россияның тургузуунче, Сибирь хаанныг күрүнеже (XVI чүс чылдың төнчүзү), Ногай Ордуже (XVII чүс чыл), Казах хаанныг күрүнеже (XIX чүс чыл) киргени.
# '''Эң чаа төөгүнүң бирги үе-чадазы''': Россия хаанныг күрүнениң буурап дүжери, Октябрьның революциязындан эгелээш, [[ССРЭ|ССРЭ-ниң]] буурап дүжеринге чедир (1991 чылдың декабрь).
# '''Эң чаа төөгүнүң ийиги үе-чадазы''': 1991 чылдың декабрь 16-да тускайлаң чорук чарлаан хүнден эгелээш, Казахстан демократтыг, хоойлу-дүрүмнүг болгаш хөгжүлдезин көргүзүп турар күрүне.

== Күрүне тургузуу ==
Казахстан – президент хевир чагыргалыг каттышкан күрүне. Чурттуң баштыңы болгаш дээди кол командылакчызы – [[Президент]].

=== Күүседилге эрге-чагыргазы ===

Казахстан Республиказының Президентизин назы четкен Казахстанның хамаатылары соңгуур.

Президентиниң эрге хуусаазы – 5 чыл, ол-ла чаңгыс кижи ийиден хөй катап соңгудуп болбас. Ынчалза-даа ол кызыгаарлаашкын Казахстанның Бирги Президентизинге нептеревес.

Күүседилге эрге-чагыргазын күрүнениң Чазаа боттандырып турар. Ол эрге-чагырганың система органнары яамылардан, албаннардан болгаш агентилелдерден тургустунуп турар. Чазактың удуртукчузу – премьер-сайыт.

=== Хоойлу үндүрер эрге-чагыргазы ===

Ол эрге-чагырганы Парламент боттандырып турар. Парламент ийи Палаталардан тургустунар: Сенат (үстүкү), Мажилис (адаккы).

Сенаттың депутаттары конституциялыг хоойлу аайы-биле мындыг корум-дүрүм-биле томуйладыыр: областардан, республиканың 2 чугула хоорайларындан (14 областар, 2 хоорай) ийи кижиден, база Сенатка эргежок чугула национал-культурлуг болгаш оон-даа өске ниитилелдиң чугула сонуургалын хандырары-биле Республиканың Президентизи 15 депутатты томуйлаар.

Мажилис чүс чеди депутаттардан тургустунуп турар, олар конституциялыг хоойлу аайы-биле чонга соңгудар.

Парламентиниң Депутады чаңгыс угда ийи Палаталарның кежигүнү болуп болбас. Сенат депутадының эрге хуусаазы – 6 чыл, а Мажилис депутадының эрге хуусаазы – 5 чыл.

Тускайлаң чорук чарлаан соонда (1991 чылдың декабрь 16-да), дээди хоойлу үндүрер орган Казах ССР-ниң Дээди Чөвүлели турган. 1993 чылдың декабрь айда Дээди Чөвүлел боду-ла дүжүртүнген. Бирги парламент соңгулдаларын 1994 чылда эрттирген.

=== Судтуң (шүүгүнүң) эрге-чагыргазы ===
Ол эрге-чагырганы Дээди Суд, можунуң, шеригниң, хоорайның, районнуң болгаш тускай угланыышкынның судтары боттандырып турар.

Дээди Суд хамааты, кеземче болгаш оон-даа өске херектерниң дээди судтуг органы болур. Ол кассациялыг чаданың хүлээлгезин боттандырып турар.

Дээди Судтуң даргазын болгаш шииткекчизин Дээди Суд Чөвүлелиниң дагдынылгазы аайы-биле Сенаттың депутаттары соңгуур.

Тус черниң суду болгаш өске судтарның коллегияларын Президент боду томуйлаар.

== Демдеглелдер ==
{{Демдеглелдер}}

== Айтыглар ==
* [http://akorda.kz/ Казахстан Президентизиниң сайтызы]
* [http://government.kz/ Казахстан Чазааның сайтызы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715062336/http://government.kz/ |date=2019-07-15 }}
* [http://parlam.kz/ Казахстан Парламентизиниң сайтызы]{{Чедимчок шөлүг|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://online.zakon.kz/ Казахстан Республиказының Хоойлу үндүрер эрге-чагыргазы]

[[Аңгылал:Казахстан| ]]</text>
      <sha1>t0ylg9p925snt5v7mvsajzo7szqhq02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>52372</id>
      <parentid>52371</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <origin>52372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13540" sha1="nc4nr99ryzgx032wb3fdoj8i41fo99r" xml:space="preserve">{{Күрүне
|Тыва ады = Казахстан Республиказы
|Тургустунганы = 1465 чыл — Казах хааннал
|Хамаарылганың падежи = Казахстанның
|Үндезин ады   = {{lang-kk|Қазақстан Республикасы}}
|Долу ады = Казахстан Республиказы
|Ыдык ырызының ады          = Менің Қазақстаным (Мээң Казахстаным)
|Аудио                   = Kazakhstan 2006.ogg
|lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 57|lat_sec = 0
|lon_dir = E|lon_deg = 66|lon_min = 14|lon_sec = 0

|region                  = KZ|yandex=1
|CoordScale              = 10000000
}}

'''Казахстан''' ({{Lang-kz|Qazaqstan Respýblıkasy}}, албан ёзузу-биле '''Казахстан Республиказы''' ({{Lang-kz|Қазақстан Республикасы}}) — Төп Евразияда күрүне. Найысылал хоорайы – [[Астана]] ({{lang-kz|Астана}}). Казахстанның Президентизи – Касым-Жомарт Кемел оглу Токаев ({{lang-kz|Қасым-Жомарт Кемелұлы Токаев}}). Девискээрниң улуг кезээ [[Азия|Азияда]], а биче кезээ – [[Европа|Европада]]. Чурттакчы чону – 20 575 979 кижи (01.06.2026).

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Казахстан Республиказы
|+{{Lang-kz|Қазақстан Республикасы }}
|-
| '''Тургустунганы''' || 1465 чыл – Казах хаанныг күрүне
|-
| '''Аңгыланганы''' || 1991 чылдың декабрь 16 ([[ССРЭ|ССРЭ-ден]])
|-
| '''Дылдары''' || [[казах дыл]] – күрүне дылы, [[орус дыл]] – албан дылы
|-
| '''Найысылал хоорайы''' || [[Астана]]
|-
| '''Улуг хоорайлары''' || [[Алматы]], Астана, [[Шымкент]], Караганда
|-
| '''Чагырга хевири''' || президент республика, президент-парламент республика
|-
| '''Президентизи''' || Касым-Жомарт Токаев
|-
| '''Эреңгей сайыды''' || Аскар Мамин 
|-
| '''Парламентизи''' || Мажилис (Хурал)
|-
| '''Девискээри''' || делегейде 9 дугаар
* Шуптузу: 2 724 902 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* Суг кырының %: 2,8%
|-
| '''Шажыны''' || ислам
|-
| '''Чурттакчы чону''' || 
* Үнелел (01.06.2026): 20 575 979 кижи
* Сырыйы: 7,55 кижи/км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| '''Акша демдээ''' || теңге (KZT, уруңу 398)
|-
| '''Телефон уруңу''' || +7
|}

Девискээрниң шөлү – 2 724 902 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, [[Аргентина|Аргентинадан]] арай-ла бичии болуп турар. Делегейде девискээрлер аразында 9-ку черни ээлеп турар, Хамаарышпас Күрүнелер Каттыжылгазының ({{lang-ru|Содрýжество Незави́симых Госудáрств}}) чурттарының аразында 2-ги черни ([[Россия|Россияның]] соонда) ээлеп турар. Чурттакчы чонунуң саны-биле 64 дугаар черде чоруп турар.

Чурттуң найысылал хоорайы – Астана. 1,8 сая чурттакчы чоннуг улуг хоорайы – Алматы. Күрүне дылы – [[казах дыл]]. А албан дылы – [[орус дыл]] (күрүне дылы-биле дең).

Эрге-чагырга биле девискээр хамаарылгазы 14 можулардан болгаш республиканың 2 чугула хоорайлары-биле ([[Астана]], Алматы) чардынган. Оон аңгыда Байконур деп тускай эрге-байдалдыг хоорай бар. Ол хоорайны [[Россия]] 2050 чылга чедир хөлезилеп алган. Россия-биле хөлезилеп алган черлерниң ниити шөлү – 111 913 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (чурттуң 4,1% девискээри). Экономик-географтыг талазы-биле Казахстан Төп, Барыын, Чөөн, Айтмаматов Дамирбек кот

== Географиязы ==
[[File:Kazakhstan postcode map.png|thumb|left|800px|Казахстан. Политиктиг картада]]
Каспий далай, Адаккы Поволжье, Урал, Сибирь, [[Кыдат]], Ортаа Азияның аразында турар. Соңгу биле барыын чүкте – [[Россия|Россия-биле]] (кызыгаарның узуну – 7548,1 км), чөөн чүкте – Кыдат-биле (1782,8 км), мурнуу чүкте – [[Киргизия|Кыргызстан]] (1241,6 км), [[Узбекистан]] (2351,4 км) болгаш Түркменистан-биле (426 км) кызыгаарлажып турар. Кургаг чер кызыгаарының ниити хемчээли – 13392,6 км. Чөөн чүктен барыын чүкче кызыгаарның хемчээли 2963 км болуп турар, а соңгу чүктен мурнуу чүкче – 1652 км. [[Түрк кеңеши|Түрк Чөвүлелинде]] улуг девискээрлиг чурт. Каспий болгаш Арал далайның суу чуй хап чыдар. Далайже үнмейн турар күрүне.

== Төөгүзү ==
«Казах Совет Социалистиг Республика» деп адалганы 1991 чылдың декабрь 10-да «Казахстан Республиказы» кылдыр өскерткен.

Амгы Казахстанның төөгүзүн үелерге аңгылаары:
# '''Үе дүптүң эпохазы''' – кижиниң Казахстан девискээринге чаа тыптып келгени (бистиң үениң мурнунда VII-VIII чүс чылдарда).
# '''Эрте-бурунгу шаг''' – бир дугаар Казахстан девискээринге түрк болгаш иран дылдыг күрүнелерниң тыптып келгени (сактар, усуннар, каңлылар, гуннар), оларның хөгжүлдези, сандараашкыны болгаш буурап дүжери (бистиң үениң мурнунда VIII чүс чылдан эгелээш, V чүс чылга чедир).
# Казахстанның '''ортаа чүс чылдың төөгүзү''' (бистиң үениң мурнунда V чүс чылдан эгелээш, XVIII чүс чылдың 30 чылдарынга чедир). Эртемденнер ортаа чүс чылды ''эрте'' биле ''орай'' кылдыр чижеглеп тускайлап турар. Түрк имперлиг хөгжүлдениң эпохалары – Мөңге Түрк Эл, Алдын Орду, [[Чиңгис-хаан|Чиңгис-хаанның]] күрүнези, [[Кара-хааннар күрүнези|Кара-хааннар]] биле Темир хаанның күрүнелери. Казах хаанныг күрүнениң тургустунары. Түрк күрүнелерниң астрономнарның, математиктерниң, чогаалчыларның: Улугбек, Аль-Каши, Сайфи-Сараи, Кутыб, Фараби, Баласагуни ышкаш эртемден башкыларның чырыдыышкын үези.
# '''Чаа төөгү''': XVII чүс чылдан, 1917 чылдың февраль айның төнчүзүнге чедир – Россияның тургузуунче, Сибирь хаанныг күрүнеже (XVI чүс чылдың төнчүзү), Ногай Ордуже (XVII чүс чыл), Казах хаанныг күрүнеже (XIX чүс чыл) киргени.
# '''Эң чаа төөгүнүң бирги үе-чадазы''': Россия хаанныг күрүнениң буурап дүжери, Октябрьның революциязындан эгелээш, [[ССРЭ|ССРЭ-ниң]] буурап дүжеринге чедир (1991 чылдың декабрь).
# '''Эң чаа төөгүнүң ийиги үе-чадазы''': 1991 чылдың декабрь 16-да тускайлаң чорук чарлаан хүнден эгелээш, Казахстан демократтыг, хоойлу-дүрүмнүг болгаш хөгжүлдезин көргүзүп турар күрүне.

== Күрүне тургузуу ==
Казахстан – президент хевир чагыргалыг каттышкан күрүне. Чурттуң баштыңы болгаш дээди кол командылакчызы – [[Президент]].

=== Күүседилге эрге-чагыргазы ===

Казахстан Республиказының Президентизин назы четкен Казахстанның хамаатылары соңгуур.

Президентиниң эрге хуусаазы – 5 чыл, ол-ла чаңгыс кижи ийиден хөй катап соңгудуп болбас. Ынчалза-даа ол кызыгаарлаашкын Казахстанның Бирги Президентизинге нептеревес.

Күүседилге эрге-чагыргазын күрүнениң Чазаа боттандырып турар. Ол эрге-чагырганың система органнары яамылардан, албаннардан болгаш агентилелдерден тургустунуп турар. Чазактың удуртукчузу – премьер-сайыт.

=== Хоойлу үндүрер эрге-чагыргазы ===

Ол эрге-чагырганы Парламент боттандырып турар. Парламент ийи Палаталардан тургустунар: Сенат (үстүкү), Мажилис (адаккы).

Сенаттың депутаттары конституциялыг хоойлу аайы-биле мындыг корум-дүрүм-биле томуйладыыр: областардан, республиканың 2 чугула хоорайларындан (14 областар, 2 хоорай) ийи кижиден, база Сенатка эргежок чугула национал-культурлуг болгаш оон-даа өске ниитилелдиң чугула сонуургалын хандырары-биле Республиканың Президентизи 15 депутатты томуйлаар.

Мажилис чүс чеди депутаттардан тургустунуп турар, олар конституциялыг хоойлу аайы-биле чонга соңгудар.

Парламентиниң Депутады чаңгыс угда ийи Палаталарның кежигүнү болуп болбас. Сенат депутадының эрге хуусаазы – 6 чыл, а Мажилис депутадының эрге хуусаазы – 5 чыл.

Тускайлаң чорук чарлаан соонда (1991 чылдың декабрь 16-да), дээди хоойлу үндүрер орган Казах ССР-ниң Дээди Чөвүлели турган. 1993 чылдың декабрь айда Дээди Чөвүлел боду-ла дүжүртүнген. Бирги парламент соңгулдаларын 1994 чылда эрттирген.

=== Судтуң (шүүгүнүң) эрге-чагыргазы ===
Ол эрге-чагырганы Дээди Суд, можунуң, шеригниң, хоорайның, районнуң болгаш тускай угланыышкынның судтары боттандырып турар.

Дээди Суд хамааты, кеземче болгаш оон-даа өске херектерниң дээди судтуг органы болур. Ол кассациялыг чаданың хүлээлгезин боттандырып турар.

Дээди Судтуң даргазын болгаш шииткекчизин Дээди Суд Чөвүлелиниң дагдынылгазы аайы-биле Сенаттың депутаттары соңгуур.

Тус черниң суду болгаш өске судтарның коллегияларын Президент боду томуйлаар.

== Демдеглелдер ==
{{Демдеглелдер}}

== Айтыглар ==
* [http://akorda.kz/ Казахстан Президентизиниң сайтызы]
* [http://government.kz/ Казахстан Чазааның сайтызы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715062336/http://government.kz/ |date=2019-07-15 }}
* [http://parlam.kz/ Казахстан Парламентизиниң сайтызы]{{Чедимчок шөлүг|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://online.zakon.kz/ Казахстан Республиказының Хоойлу үндүрер эрге-чагыргазы]

[[Аңгылал:Казахстан| ]]</text>
      <sha1>nc4nr99ryzgx032wb3fdoj8i41fo99r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майык:Potd/2026-07-12</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15673</id>
    <revision>
      <id>52368</id>
      <timestamp>2026-07-11T14:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>1195</id>
      </contributor>
      <comment>Чаа арын чаяатынган: «Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg»</comment>
      <origin>52368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="phbnk22uur9wrvkw6s8ft1ie1l7foz0" xml:space="preserve">Spøttrup Castle Eastern Facade 2015-07-12.jpg</text>
      <sha1>phbnk22uur9wrvkw6s8ft1ie1l7foz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майык:Motd/2026-07-12</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15674</id>
    <revision>
      <id>52369</id>
      <timestamp>2026-07-11T14:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>1195</id>
      </contributor>
      <comment>Чаа арын чаяатынган: «Exercise Joint Viking 25- 2d LAR Armored Vehicle Capabilities Exchange Event (953133).webm»</comment>
      <origin>52369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="rp5jvjq7alj2liq1z1p356kr85nl5tk" xml:space="preserve">Exercise Joint Viking 25- 2d LAR Armored Vehicle Capabilities Exchange Event (953133).webm</text>
      <sha1>rp5jvjq7alj2liq1z1p356kr85nl5tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шымкент</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15675</id>
    <revision>
      <id>52370</id>
      <timestamp>2026-07-11T17:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vyacheslav Nasretdinov</username>
        <id>1564</id>
      </contributor>
      <comment>Чаа арын чаяатынган: «{{ЧЧ}}  '''Шымкент''' ({{lang-kz|Шымкент / Şymkent}}; 1914—1924 чылдарда — '''Черняев''', 1992 чылга чедир орус дылда '''Чимкент''' деп бижип турган) — [[Казахстан]]ның мурнуу талазында турар, республиканың чугула хоорайы. Ол Казахстанның бир-ле можузунуң составынга кирбес...»</comment>
      <origin>52370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24999" sha1="n6rhxz2cbre4ge0i6ulgrivh2g3502p" xml:space="preserve">{{ЧЧ}}

'''Шымкент''' ({{lang-kz|Шымкент / Şymkent}}; 1914—1924 чылдарда — '''Черняев''', 1992 чылга чедир орус дылда '''Чимкент''' деп бижип турган) — [[Казахстан]]ның мурнуу талазында турар, республиканың чугула хоорайы. Ол Казахстанның бир-ле можузунуң составынга кирбес, тусгаар административтиг-девискээр бирлээ болуп турар.

Чурттакчы чоннуң саны-биле Шымкент — [[Алматы]] болгаш [[Астана]] хоорайларның соонда Казахстанда 3-кү черде турар хоорай. 2026 чылдың июнь 1-де мында 1 308 120 кижи чурттап турган.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot;&gt;[https://stat.gov.kz/ru/region/ Казахстан Республиказының Милли статистика бюрозу. Регионнар статистиказы: 2026 чылдың июнь 1-де чурттакчы чон.]&lt;/ref&gt;

Шымкент — Казахстанның улуг үйлетпүр, садыг, транспорт болгаш культура төвүлериниң бирээзи. 2018 чылдың 19 июнүнге чедир ол Мурнуу Казахстан можузунуң, амгы Түркестан можузунуң, административтиг төвү турган. 2018 чылда хоорайга республика дегелиндеги чугула хоорай эрге-байдалы берилген.&lt;ref name=&quot;decree2018&quot;&gt;[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Казахстан Республиказының административтиг-девискээр тургузугларының кезек айтырыгларының дугайында Президент чарлыы, 19 июнь 2018 чыл.]&lt;/ref&gt;

2020 чылда Шымкент Хамаарышпас Күрүнелер Каттыжылгазының культура найысылалы болуп турган.

== Адының үндезини ==

«Шымкент» деп ат ийи кезектен тургустунган. '''Кент''' деп сөс иран дылдарындан келген болгаш «хоорай», «суур», «чурттаар чер» деп утказын илередир. '''Шым''' азы '''чим''' деп кезээ «от», «көк шөл», «чечектелген хөндий» деп утка-биле холбашкан.

В. В. Бартольд болгаш Э. М. Мурзаев ышкаш эртемденнер хоорайның адын согду дылдың ''чиминь/чемень'' — «оттуг шөл», «хем хөвегиндеги чечектелген хөндий» деп сөстен болгаш ''кент'' деп сөстен тургустунган деп тайылбырлааннар.&lt;ref&gt;Мурзаев Э. М. ''Словарь народных географических терминов''. — Москва: Мысль, 1984.&lt;/ref&gt;

Хоорайның ады төөгүнүң өске-өске үелеринде Чимкент, Чимканд, Черняев болгаш Шымкент деп бижиттинип турган. 1992 чылдың сентябрь 8-те орус дылдагы албан ёзулгазын «Чимкент»-тен «Шымкент» кылдыр өскерткен.

== Географиязы ==

Шымкент Казахстанның мурнуу талазында, Барыын [[Тянь-Шань]] дагларының этегиндеги шөлдүг девискээрде турар. Хоорайның төп кезээ деңиз деңнелинден 506 метр бедикте турар. Девискээриниң шөлү — 1162,8 км².

Шымкент [[Ташкент]]тен 120 километр хире соңгу чүкте, [[Түркестан]] хоорайдан 150 километр хире мурнуу чүкте болгаш Алматыдан 690 километр хире барыын чүкте турар. Хоорайның мурнуу болгаш чөөн талаларында Казыгурт, Каржантау болгаш Угам даг системаларының эдектери бар.

Хоорайны Бадам хем кежип чыдар. Шымкенттиң төвүнде Кошкарата деп чер алдындан үнер суглардан эгелеп турар хем бар. Кошкарата хеминиң хөвээ амгы үеде амыраар, чоруур болгаш культура хемчеглерин эрттирер чер кылдыр экижиттинген.

=== Климат ===

Шымкенттиң климады континенттиг. Чайы изиг болгаш кургак, кыжы Казахстанның соңгу талазы-биле деңнээрге чымчак. Чылдың ортумак агаар температуразы +13,5&amp;nbsp;°C хире.

Июльда ортумак температура +26&amp;nbsp;°C хире, январьда −1&amp;nbsp;°C хире болуп турар. Бир чылда ортумак 576 мм чаъс-чаш дүжер. Чаъс-чаштың улуг кезээ час болгаш күскү үелерде дүжер.&lt;ref&gt;[http://www.pogodaiklimat.ru/climate/38328.htm Шымкенттиң климады — «Погода и климат» архиви.]&lt;/ref&gt;

== Төөгүзү ==

=== Эрте-бурунгу болгаш ортумак үе ===

Археология тыптыышкыннары амгы Шымкент девискээринде бистиң үениң мурнунда III—II чүс чылдарда-ла чурттаашкыннар бар болганын көргүзүп турар. Мында тыпкан керамика болгаш өске чүүлдер [[Самарканд]] чоогундагы Афрасиаб хоорай чурттаашкынының материалдары-биле дөмей.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Баранчиков Е. В. Шымкент // ''Большая российская энциклопедия''. — Москва, 2017. — Т. 35. — С. 165—166.&lt;/ref&gt;

Шымкент дугайында амгы үеге чедип келген эң эрте тодаратканы бижимел медээ Шараф ад-Дин Али Йездиниң «Зафар-наме» деп номунда бар. Номда 1365—1366 чылдарда Амир Темирниң Моголистанче шериг аян-чоруу үезинде Сайрам чоогундагы Чимкент деп чурттаашкын дугайында бижээн. Номну 1425 чылда дооскан.

Хоорай [[Улуг Торгу Чоруу]]нуң мурнуу тармагында турган. Мында Ортаа Азияның хоорайларын Дешт-и-Кыпчак шөлдери, Сибирь болгаш Чөөн Европа-биле холбап турган садыг чоруктары эртип турган.

XVI чүс чылдың эгезинде Шымкент [[Казах хаанныг күрүнези]]ниң составынга кирген. XVII—XVIII чүс чылдарда хоорай болгаш ооң дескиндеги девискээрлер жуңгарларның халдаашкыннарындан хөй катап хомудал көрген.

XVIII чүс чылдың төнчүзүнде болгаш XIX чүс чылдың бирги чартыында Шымкент дээш Коканд болгаш Бухара хаанныг күрүнелери демисежип турган. 1810 чылдан 1864 чылга чедир ол Коканд хаанныг күрүнезиниң шапкынчы шериглерге удур чепсектиг харыылаар шивээзи турган.

=== Россия империязының үези ===

1864 чылда Шымкент шивээзин Россияның шерии эзип алган. Оон ыңай хоорай [[Россия империязы]]ның составынга кирген болгаш Сырдарья можузунуң уезд төвү болуп калган.

Россия империязының составында турган үеде Шымкент Ташкент, Түркестан болгаш Арыс хоорайларын холбап турган чугула садыг-транспорт төвү болуп хөгжүп эгелээн.

1914 чылда, Россия шерии хоорайны алганының 50 чыл оюнга, хоорайга генерал Михаил Черняевтиң адын берген. 1924 чылда Черняев деп адын өскертип, Чимкент деп бурунгу адын эгидип берген.

XX чүс чылдың эгезинде Оренбург—Ташкент төмүр оруунуң тудуг ажылдары хоорайның экономика болгаш чурттакчы чонунуң хөгжүлдезин түргедеткен.

=== Совет үези ===

1930-чу чылдарда Чимкентте үйлетпүр түргэн хөгжүп эгелээн. Хоорайда хар туянны ажылдаар, химия, фармацевтика, азык-түлүк, чииг үйлетпүр болгаш машина тудуу объектилери ажылдап эгелээн.

1934 чылда Чимкенттиң хар туян заводун ажылга киирген. Ол Совет Эвилелиниң өңнүг металлургиязының чугула предприятилериниң бирээзи болуп турган.

[[Делегейниң II дайыны]] үезинде СССР-ниң барыын талазындан Чимкентче 17 үйлетпүр предприятизин көжүрген. Хоорай фронтче хар туян, эм, азык-түлүк, техниктиг майлар болгаш өске продукцияны чорудуп турган.

Совет үезиниң сөөлгү он чылдарында Чимкент Мурнуу Казахстанның улуг үйлетпүр болгаш культура төвү болуп хөгжүп келген. 1989 чылда хоорайның чурттакчы чонунуң саны 390 муң кижиден ажып турган.

=== Эгемен Казахстан үези ===

1992 чылдың сентябрь 8-те хоорайның орус дылдагы албан ёзулгазын «Шымкент» кылдыр өскерткен.

2014 чылда хоорайның девискээринге дескиндеги бир эвес сумулар болгаш чурттаашкыннарны каткан. Ооң түңнелинде девискээр шөлү болгаш чурттакчы чонунуң саны улуг хемчээлге өскен.

2018 чылдың 19 июнунда Шымкентти Мурнуу Казахстан можузунуң составындан үндүрүп, республиканың чугула хоорайы деп эрге-байдалды берген. Мурнуу Казахстан можузуну Түркестан можузу кылдыр адаан, ооң административтиг төвүн Түркестан хоорайже көжүрген.&lt;ref name=&quot;decree2018&quot; /&gt;

2022 чылда Шымкенттиң 5-ки административтиг району — Тұран району — тургустунган.

== Эрге-чагырга хуваалдазы ==

Шымкент 5 административтиг районга хувааттынган:&lt;ref name=&quot;akimat&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Шымкент хоорайның акиматының албан ёзузунуң сайты.]&lt;/ref&gt;

# '''Абай району''';
# '''Әл-Фараби району''';
# '''Еңбекші району''';
# '''Қаратау району''';
# '''Тұран району'''.

Қаратау районун 2014 чылда, Тұран районун 2022 чылда тургускан.

Хоорайның башкарылгазының удуртукчузун '''аким''' дээр. 2023 чылдың сентябрь 5-тен бээр Шымкент хоорайның акими — Габит Абдимажитович Сыздыкбеков.&lt;ref name=&quot;akim&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043 Сыздыкбеков Габит Абдимажитович — Шымкент хоорайның акими.]&lt;/ref&gt;

== Чурттакчы чон ==

Шымкенттиң чурттакчы чону XX болгаш XXI чүс чылдарда түргедеп өскен.

1897 чылдың Россия империязының чон санаашкыны-биле Чимкентте 11 194 кижи чурттап турган. 1939 чылда чурттакчы чон 74 муң кижиден, 1989 чылда 390 муң кижиден ажып турган.

2018 чылда Шымкенттиң чурттакчы чону 1 сая кижиден ажып, Казахстанның Алматы болгаш Астанадан соңгаар 3-кү сая чурттакчылыг хоорайы болуп калган.

2026 чылдың июнь 1-де хоорайда 1 308 120 кижи чурттап турган.&lt;ref name=&quot;stat2026&quot; /&gt;

Шымкент — националдар аразында янзы-бүрү хоорай. Чурттакчы чоннуң улуг кезээ — казахтар. Өске улуг этнос бөлүктери — өзбектер, орустар, азербайжандар, татарлар, түрктер, корейлер болгаш курдтар.

Казах дыл — күрүне дылы. Орус дыл күрүне организацияларында болгаш чергелешкен эрге-чагырга органнарында албан ёзу-биле казах дылга дең ажыглаттынар. Хоорайда өзбек дыл база өргэн ажыглаттынып турар.

== Экономиказы ==

Шымкент — Казахстанның чугула үйлетпүр болгаш садыг төвүлериниң бирээзи. Хоорайның экономиказының кол салбарлары:

* нефтьти ажылдаар үйлетпүр;
* химия болгаш фармацевтика;
* өңнүг металлургия;
* машина тудуу;
* азык-түлүк үйлетпүри;
* чииг үйлетпүр;
* цемент болгаш тудуг материалдарын бүдүрери;
* логистика болгаш садыг.

Хоорайның улуг предприятилериниң аразында «ПетроКазахстан Ойл Продактс» нефтьти ажылдаар заводу, «Химфарм» фармацевтика компаниязы, «Шымкентцемент» болгаш металлургия предприятилери бар.

Хоорайда «Оңтүстік» тускай экономиктиг зоназы, «Тассай» болгаш «Бадам» индустриялыг зоналары, ол ышкаш «Оңтүстік» садыг-логистика төвү ажылдап турар.

Шымкент Казахстанның эң түргэн өсчүп турар хоорайларының бирээзи. Хоорайда чурттаар бажыңнар, школалар, эмнелгелер, транспорт болгаш инженерлиг инфраструктура объектилери идепкейлиг тудуп турар.

== Транспорт ==

Шымкент Казахстанның мурнуу талазының улуг транспорт тудуш черлериниң бирээзи. Хоорайны Алматы, Тараз, Түркестан, Ташкент болгаш өске хоорайлар-биле автомобиль болгаш төмүр оруктары холбап турар.

=== Төмүр оруу ===

Шымкент XX чүс чылдың эгезинде Оренбург—Ташкент төмүр оруу тудуп бүткеш, чугула транспорт төвү болуп хөгжүп эгелээн.

Шымкент төмүр оруу вокзалы — Казахстанның мурнуу талазының улуг пассажир транспорт тудуш черлериниң бирээзи. Вокзалдың бажыңын катап тудар ажылдар 2023 чылдың июнунда эгелеп, 2024 чылдың майында дооскан.&lt;ref name=&quot;station&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-zhol-kolik/press/news/details/1085845?lang=ru Шымкент хоорайның төмүр оруу вокзалы. Шымкент хоорайның транспорт башкарылгазы.]&lt;/ref&gt;

Катап тудуп дооскаш вокзалдың ажыктыг шөлүн улуглаткан, пассажирлерге бараан хевирин экижиткен болгаш бир хонукта 6000 кижиге чедир хүлээп алыр арга-биле хандырып берген.

=== Аэропорт ===

'''Шымкент интернационал аэропорту''' Казахстанның улуг авиация тудуш черлериниң бирээзи. Ол Казахстанның хоорайларын болгаш өске күрүнелерниң хоорайларын холбап турар.

Аэропорттуң чаа пассажир терминалын 2024 чылдың декабрында ажылга киирген.&lt;ref name=&quot;airport&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-zhol-kolik/press/news/details/1155315?lang=ru Шымкенттиң интернационал аэропорту транспорт тудуш чер кылдыр хөгжүп турар.]&lt;/ref&gt; Чаа терминал бир шакта 2000 пассажирге чедир хүлээп алыр болгаш бир чылда 10—12 сая пассажирге чедир бараан көргүзер техниктиг арга-шинжилгелиг.

=== Хоорай транспорту ===

Шымкенттиң ниити транспортунуң кол хевири — автобус. Автобус маршруттары хоорайның шупту административтиг райондары болгаш чооктагы чурттаашкыннарын холбап турар.

1969 чылдан 2005 чылга чедир Шымкентте троллейбус системазы ажылдап турган. Эң хөгжүп турган совет үезинде системада 10 маршрут болгаш 70-тен хөй троллейбус бар турган. Инфраструктура болгаш транспорт паркын чаартыыр ажылдар чогу дээш 2005 чылда регулярлыг чорууну соксаткан, 2007 чылда системаны албан ёзу-биле хаап каан.

== Культура болгаш өөредилге ==

Шымкент — Казахстанның мурнуу талазының чугула культура төвү. Хоорайда казах, орус, өзбек болгаш өске национал театрлар, музейлер, библиотекалар, концерт залдары болгаш культура төвүлери ажылдап турар.

Хоорайның культура организацияларының аразында:

* Шәмші Қалдаяқов аттыг хоорай филармониязы;
* Шымкенттиң орус драма театры;
* Өзбек драма театры;
* опера болгаш балет театры;
* Шымкент хоорай музейи;
* ёзу-чаңчылдар болгаш салгалдар төвү;
* хоорай цирки.

2020 чылда Шымкент Хамаарышпас Күрүнелер Каттыжылгазының культура найысылалы болуп турган. Ол программа ёзугаар хоорайда концерттер, фестивальдар, театр оюннары, көргүзүглер болгаш интернационал конференциялар эрткен.

Шымкентте бир эвес дээди өөредилге черлери ажылдап турар. Оларның аразында:

* Мұхтар Әуезов аттыг Мурнуу Казахстан университети;
* Өзбекәлі Жәнібеков аттыг Мурнуу Казахстан педагогика университети;
* Мурнуу Казахстан медицина академиязы;
* Шымкент университети;
* «Мирас» университети.

== Көрүп таныжар черлер ==

Шымкенттиң кол төөгү болгаш культура черлери:

* '''Эрте-бурунгу хоорай болгаш цитадель''' — Шымкенттиң төөгү төвү. Мында археология хайгааралдары эрткен болгаш эрте-бурунгу шивээниң кезээн катап тургускан;
* '''Ордабасы шөлү''' — хоорайның төөгү төвүндеги шөл. Мында «Жер-Ана» деп монумент турар;
* '''Хамаарышпас болганының паркы''' — Казахстанның хамаарышпас болганынга тураскааткан парк. Ооң кол монументи — «Алтын Шанырак»;
* '''Асанбай Аскаров аттыг дендрология паркы''' — янзы-бүрү ыяш, сиген болгаш чечектер өстүрүп турар улуг парк;
* '''Кошкарата хеминиң хөвээ''' — амыраар, чоргаар болгаш спорт-биле кылынар чер;
* '''Шымкент Арбады''' — улуглар болгаш туристер чоруур урам, культура болгаш садыг черлериниң бирээзи;
* '''Кен-Баба паркы''';
* '''Абай паркы''';
* '''Шымкент зоопаркы''';
* '''Шәмші Қалдаяқов аллеязы''';
* '''Кошкар-Ата мечеди'''.

Шымкент чоогунда [[Сайрам]], Аксу-Жабаглы күрүне коруг чер болгаш Аксу каньону ышкаш төөгү болгаш бойдус объектилери бар.

== Спорт ==

Шымкентте футбол, бокс, куреш, жеңил атлетика, гимнастика, теннис болгаш өске спорт хевирлери хөгжүглүг.

Хоорайның кол футбол командазы — '''«Ордабасы» футбол клубу'''. Команда Казахстанның Премьер-лигазында ойнап турар. Ооң чуртунда ойнаар стадиону — Қажымұқан Мұңайтпасов аттыг Төп стадион.

Шымкентте база херээженнерниң '''«БИИК-Қазығұрт»''' футбол клубу бар. Ол Казахстанның херээжен футболунуң эң эки командаларының бирээзи болуп турар.

Хоорайда олимпийжи резервиниң өөредилге төвүлери, спорт комплекстери, бассейннер, теннис төвүлери болгаш стадионнар ажылдап турар.

== Улай көр ==
* [[Казахстан]]
* [[Алматы]]
* [[Астана]]

== Демдеглелдер ==
{{демдеглелдер}}

== Шөлүглер ==
* [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Шымкент хоорайның акиматының албан ёзузунуң сайты]
* [https://stat.gov.kz/ru/region/ Казахстан Республиказының Милли статистика бюрозу]
* [https://visit-shymkent.com/ Шымкенттиң туристиг медээ төвү]

[[Аңгылал:Казахстан]]
[[Аңгылал:Хоорай]]</text>
      <sha1>n6rhxz2cbre4ge0i6ulgrivh2g3502p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майык:Potd/2026-07-13</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15676</id>
    <revision>
      <id>52373</id>
      <timestamp>2026-07-12T11:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>1195</id>
      </contributor>
      <comment>Чаа арын чаяатынган: «Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg»</comment>
      <origin>52373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="1m6yg5tnqtt9nwuwxxc6j7xfk6b3ty3" xml:space="preserve">Arhbalou High Atlas Al Haouz Morocco Oct25 A7CR 08381.jpg</text>
      <sha1>1m6yg5tnqtt9nwuwxxc6j7xfk6b3ty3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майык:Motd/2026-07-13</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15677</id>
    <revision>
      <id>52374</id>
      <timestamp>2026-07-12T11:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>1195</id>
      </contributor>
      <comment>Чаа арын чаяатынган: «B-Roll - USCGC Eagle Departure Sail 250 New York.webm»</comment>
      <origin>52374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="jnskapw09h10aj82tnahtclw2mlvdkj" xml:space="preserve">B-Roll - USCGC Eagle Departure Sail 250 New York.webm</text>
      <sha1>jnskapw09h10aj82tnahtclw2mlvdkj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>