Wikipedia ugwiki https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ۋاسىتە ئالاھىدە مۇنازىرە ئىشلەتكۈچى ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى Wikipedia Wikipediaمۇنازىرىسى ھۆججەت ھۆججەت مۇنازىرىسى MediaWiki MediaWiki مۇنازىرىسى قېلىپ قېلىپ مۇنازىرىسى ياردەم ياردەم مۇنازىرىسى تۈر تۈر مۇنازىرىسى TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1 175636 175340 2026-04-28T03:48:45Z Bapkar 1429 بىلەمسىز سەھىپىسىگە بىر مەزمۇن قوشۇلدى 175636 wikitext text/x-wiki {{TwinARAB|Bash_Bet|Баш_бәт}} • {{TwinARAB|Bash_Bet|Баш_бәт}} <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ nasq', 'UKIJ nasq', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ nasq', 'Microsoft Uighur', 'uyghur nasq', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px"> <div style="background:#ffffff; position:relative; top:-95px; z-index:1; margin-bottom:-100px; margin-left:-12px; margin-right:-13px; padding-top:10px; padding-right:13px; padding-left:13px"> <div style="margin:10px 0; border:0; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; background:white; width:100%; overflow:hidden; background: transparent; background: -moz-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%, #F5F5F5 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#FCFCFC), color-stop(100%,#F5F5F5)); background: -webkit-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -o-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); font-size:14px"> <div style="float:left; margin-top:-50px; margin-left:-50px;">[[File:Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|left|200px|link=]] <div style="width: 80%; margin-top: 75px; position:absolute;right: 0;"> <table cellpadding="0" style="background:transparent; text-shadow: white 0px 1px 0px;" cellspacing="0" border="0" width="100%"><tr> <td valign="middle" align="center"> <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ nasq', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> <div style="font-size: 300%; text-align: center; line-height: 100%; color: #222; clear: both;">'''ۋىكىپېدىيەگە خۇش كەپسىز'''</div> <div style="font-size: 105%; text-align: center; line-height: 100%; color: #222; clear: both;"> '''ھەركىم ئۆزى يازالايدىغان ئوچۇق [[ئېنسكلوپېدىيە]]'''</div> </td> <td width="340px" style="border-left:1px solid #DDD;" valign="middle" align="center" rowspan="2"> {| style="width:100%; background:transparent;" |style="width:7%; font-size:95%; vertical-align:top;"| <center>ھازىرغىچە [[ئۇيغۇرچە]] ۋىكىپېدىيەگە جەمئىي [[Special:Statistics|<span style="color: green; font-size: 120%;">'''{{NUMBEROFARTICLES}}'''</span>]] ماقالە توپلاندى.</center> {| cellspacing="5" style="font-size:100%; text-align:center;" align=center <!-- ----------主題嘅門----------------------------- --> |style="width:7%;font-size:110%;color:#000"| *[[Portal:ئەدەبىي|ئەدەبىي]] *[[Portal:زات|زات]] *[[Portal:جۇغراپىيە|جۇغراپىيە]] |style="width:7%;font-size:110%"| *[[Portal:تارىخ|تارىخ]] *[[Portal:ماتېماتىكا|ماتېماتىكا]] *[[Portal:پەن|پەن]] |style="width:7%;font-size:110%"| *[[Portal:ئامما|ئامما]] *[[Portal:تېخنىكا|تېخنىكا]] *'''[[Portal:Browse|ھەممە]]''' |} |} </td> </tr></table> </div> </div> </div> {{پورتاللار}} {| |- | align="center" valign="top" style="background:#f1f5ff; border: 1px solid silver; padding:20px" | {{Uyghur Ereb Yéziqi}} <center> {| width="99%" style="border:2px solid black" | <div> <inputbox> type=create width=70 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default= buttonlabel=يېڭى يازما قۇراي </inputbox> </div> |} </center> === ===<!--تاللانغان ماقالە (Feature Article)--> {|style="border-spacing:5px; margin:5px 5px;" |class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #cef2e0; background:; vertical-align:top; color:#000;"| {|width="99%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical : ! <h2 style="margin:0; background:#cef2e0; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; text-align:right; color:#000; padding:0.1em 0.4em;">ھەپتىلىك نادىر يازما </h2> |- |style="color:#000;"| {{Wikipedia:ھەپتىلىك نادىر يازما}} |- |} <!--كۆرسەتمە (Introduction)--> |class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #cedff2; ; vertical-align:top"| {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical align:top; ;" ! <h2 style="margin:0; background:#cedff2; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; text-align:right; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">يېڭىلىقلار </h2> |- |style="color:#000;"| {{قېلىپ:يېڭىلىقلار}} |- |} {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; ;" |- | style="color:#000;" | |} |} <!-- <!--بىلەمسىز؟ (Did You Know?)--> {|style="border-spacing:8px; margin:0px -8px;" |class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #FFFACD; ; vertical-align:top; color:#000;"| {|width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; ;" ! <h2 style="margin:0; background:#FFFACD; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #FFD300; text-align:right; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">بىلەمسىز...</h2> |- | style="color:#000;" | * [[بىرىنچى ئوسمان]] كىم؟ * [[قاراخانىيلار]] دۆلىتى قاچان ساسانىيلارنى يوقاتقان؟ * [[ئابدۇرېھىم ئ‍ۆتكۈر]] قايسى يىللاردا ياشىغان؟ * [[19 - ماي ئۈرۈمچى ۋەقەسى]] ھەققىدە نېمىلەرنى بىلىسىز؟ * [[كۆرگۈز|ئەمىر كۆرگۈز]] كىمدۇر؟ * [[قوچۇ ئۇيغۇر دۆلىتى|قوچۇ ئۇيغۇر دۆلىتىنىڭ]] ئەڭ مەشھۇر ئىدىقۇتى كىم؟... |- |} {| style="border-spacing:8px; margin:0px -8px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #f2cedd; ; vertical-align:top; color:#000;" | <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ nasq', 'UKIJ nasq', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ nasq', 'Microsoft Uighur', 'uyghur nasq', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px"> {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; ;" ! <h2 style="margin:0; ; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #FFD300; text-align:right; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">مەشھۇر شەخس...</h2> |- | style="color:#000;" | '''مەمتېلى ئەپەندى''' (1901 — 1937) [[ئۇيغۇر يېڭى مائارىپى|ئۇيغۇر يېڭى مائارىپىنىڭ]] بايراقدارى ، [[ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتى|ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ]] تونۇلغان ۋەكىلى ، ئوت يۈرەك شائىر مەمتېلى توختاجى ( تەخەللۇسى تەۋپىق ) ئاتۇشنىڭ بويامەت يېزىسىدا دۇنياغا كەلگەن. ئۇ قىسقىغىنا 36 يىللىقى ھاياتىدا ئۆز خەلقىنىڭ مائارىپى ئۈچۈن، ئەدەبىياتى ئۈچۈن ئۆچمەس ئىز قالدۇرغان. ناھايىتى كۆپ بىلىملىك زىيالىيلارنىڭ بېشىغا چىققان قانخور جاللات [[شېڭ شىسەي]] مەمتېلى ئەپەندىنىڭ ئىلغار ئىدىيىسىدىن ئەنسىرەپ، ئۇنى كۆيدۈرۈپ ئۆلتۈرۈۋەتكەن.[[مەمتېلى توختاجى|داۋامى]] | |- | style="color:#000;" | [[ھۆججەت:Abd_ar-Rahman_I.jpg|150px|right]] ئابدۇراخمان Ⅰ (ئەرەبچە: عبد الرحمن الداخل؛ 731 — 788) ئىسپانىيە ئەمەۋييە خاندانلىقىنىڭ قۇرغۇچىسى (756 — 788). 750 - يىلى ئەمەۋىيلەرنىڭ ئورنىنى ئابباسىيلار خاندانلىقى ئىگىلىگەن. ئەمەۋىي جەمەتىدىن بولغان ئابدۇراخمان شىمالىي ئافرىقىغا قېچىپ بارغان، كېيىن يەنە ئىسپانىيىگە بارغان.[[ئابدۇراخمان I|داۋامى]] |} {| class="wikitable" width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; ;" |+ ! <h2 style="margin:0; background:#ddccf4; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #afa3bb; text-align:right; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">ۋىكىپېدىيە باشقا تىللاردا...</h2> |- |style="color:#000;"|{{Excellent Article/2022-128|2}} |} |} <!--ئېسىل ماقالە (Excellent Article)--> |class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #ddcef2; ; vertical-align:top"| {| class="wikitable" width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; ;" |+ ! <h2 style="margin:0; ; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #afa3bf; text-align:right; color:#000; padding:0.2em 0.2em;">تارىختا بۇ ئاي...</h2> |- |style="color:#000;"|{{Excellent Article/2025-05|2}} |} <!-- TODAY'S FEATURED LIST --><!-- CONDITIONAL SHOW -->{{#switch:{{CURRENTDAYNAME}}|Monday||Friday=<table id="mp-middle" style="width:100%; margin:2px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;"> <tr> <td class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #FFFACD; ; vertical-align:top; color:#000;"> <table id="mp-center" style="width:100%; vertical-align:top; ; color:#000;"> <tr> <td style="padding:2px;"><h2 id="mp-tfl-h2" style="margin:3px; ; font-family:inherit; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #bfa3af; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em">From today's featured list</h2></td> </tr><tr> <td style="color:#000;"><div id="mp-tfl" style="padding:2px 5px;">{{#ifexist:Wikipedia:Today's featured list/{{#time:F j, Y}}|{{Wikipedia:Today's featured list/{{#time:F j, Y}}}}|{{TFLempty}}}}</div></td> </tr> </table> </td> </tr> </table>}}<!-- END CONDITIONAL SHOW --> |} <!-- <!--ئېسىل رەسىملەر (Featured Picture)--> <h2 style="margin:0; ; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; text-align:right; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">تاللانغان رەسىم</h2> 1352 - ھىجرىيە، 24 - ماھى [[رەجەب]]دە ئاللاھ سۇبھانە ۋە تەئالانىڭ ياردەم ۋە نۇسرەتى بىلەن ۋە رەئىسىمىز خوجانىياز ھاجى ۋەلەدى ئەمىننىياز ھاجى ھەزرەتلەرىنىڭ لاياقەتلىك ۋە سالاھىيەتلىك ۋەكىللەرنىڭ ئىتتىفاقىغە ۋە بۈتۈن ئەساكىرى ئىسلام قۇماندانلارىغە ۋە ئۇمۇمىي مۇۋافەقەت بىرلىكلەرىغە سۈيەنىب، مۇستەقىل شەرقى تۈركىستانىمىزنىڭ بىرىنچى ھۆكۈمەت مۇەققەتەسى قۇرۇلدى...باياننامە ئوقۇلغاچ نەۋبەت بىلەن تەبرىكلەر سۆزلەندى. خوشلىق ئۈچۈن 41 دانە توپ ئاتىلدى. شۇ بىلەن بىرگە شەرقى تۈركىستاننىڭ تارىخى مىللىي بايراغى كۆتەرىلدى. ئاي يۇلتۇزلۇق مىللى كۆك بايراق يىللار مابەينىدە ئۆتكەن شان - شەۋكەتلىق ھاكىمىيەت دەۋىرلەرىنى يادلاتىپ تۇرار ئىدى. دارىلمۇئەللىمىن تەلەبەلەرىنىڭ:<br /> بايراقىمىز كۆك بايراق،<br /> ئوردۇمۇز ئالتۇن ئوردۇ.<br /> تۈركىستان تۈركنىڭ يۇردى،<br /> تۈركىستاننىڭ ئولاجاق.<br /> دەپ دەردلى كۆڭىللەردەكى غايەلەرىنى يۈكسەك ئاۋاز بىلەن ساف تۈرك تىلىدە سۆزلەپ تۇرار ئىدى. [[ھۆججەت:Establishment of the Turkish Islamic Republic of East Turkistan.png|center|thumb|720x720px|شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتىنىڭ قۇرۇلۇش مۇراسىمى ([[1933 - يىلى]] [[12 - نويابر]])، [[تۈمەن دەرياسى]] بويى، [[كاشغەر]]]] {{تۈرلەر}} <center> {{تۈركى تىللار}} {{WikiSister}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ |} a1x00gki772x57nife3vdy3odkml6ah 0 23999 175625 173952 2026-04-27T17:46:58Z UyghurArchive 25219 175625 wikitext text/x-wiki '''دۇفۇ شېئىرلىرىدىن 40 پارچە''' دۇفۇ (712-770) تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن داڭلىق رېئالىست شائىر. خېنەن ئۆلكىسىنىڭ گۇڭشيەن ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. بوۋىسى ئاتاقلىق شائىر، دادىسى ناھىيە ھاكىمى ئىدى. دۇفۇ 20 يېشىغىچە بېرىلىپ كىتاب ئوقۇغان. 35 يېشىغىچە يۇرت كېزىپ ساياھەت قىلغان. زاماندېشى لى بەي قاتارلىق شائىرلار بىلەن تونۇشقان. 35 ياشتىن 44 ياشقىچە پايتەخت چاڭئەندە ياشىغان. بۇ جەرياندا كۆپلىگەن سىياسىي شېئىرلارنى يازغان. 45 ياشتىن 48 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتا بىر قېتىم ئۆڭلۈك - سۆيگۈن ئىسيانچى قوشۇنىغا سەككىز ئاي تۇتقۇن بولۇپ قالغان. 757- يىلى خاننىڭ نەزىرىگە ئېلىنىپ سەككىزىنچى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىققا تەيىنلەنگەن. ئەمما ئوزۇن ئۆتمەي خانغا يوللىغان بىر مەلۇماتى خاننىڭ غەزىپىنى قوزغىغاچقا «ئائىلەڭنى يوقلاپ كەل» دېگەن باھانە بىلەن يۇرتىغا يولغا سېلىۋېتىلگەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ نۇرغۇن رىيازەتلەرنى چېكىپ، 770- يىلى قىشتا ئۆلۈپ كېتىدۇ. '''تەنھا تۇرۇپ''' ئۇچسا سار كۆك قەھرىدە پەرۋاز ئۇرۇپ، سۇدا لەيلەك قۇش ئۈزەر بىر جۈپ بولۇپ؛ شۇڭغۇسا سار ئالىمەن دەپ پەنجىگە، قېلىشى مۇمكىنمۇ شۇ قۇش قۇتۇلۇپ؟ ئۆمۈچۈك توقۇيدۇ تور چىمەن ئارا، چۈشسە شەبنەم كېتىدۇ دەم بوزۇلۇپ. تەقدىرى پەلەك سىرى شۇنداق ئىكەن، قىسمىتىدىن چۆچۈدۈم تەنھا تۇرۇپ. '''باھارنى كۆرگەندە''' كەتتى تەخت قولدىن، دىيار قالدى مانا، بۈككىدە باستى شەھەرنى گۈل-گىيا. ھۆسنى گۈلنىڭ بۇزدى كۆڭلۈمنى ئەجەب، قۇش ناۋاسى ئەيلىدى دىلنى يارا. جەڭ ئوتى ياندى ئۇندا ئۈچ ئايغىچە، كەلدى مىڭ تىللاغا ياردىن خەت گۇيا. سانچىغۇچ تۇرماس بولۇپ قالدى مانا، ئاق چېچىم شالاڭلىشىپ بارا-بارا. '''باھاردا لى بەينى ئەسلەپ''' نەزمىدە لى بەيگە تەڭ كەلمەس جاھان، پىكرى يۈكسەك، ئۆزگىدىن ھېسسى راۋان. تىلى سۇشىندىن گۈزەل ھەم ساپ ئۇنىڭ، ئۇسلۇبى باۋجاۋنى يەڭگەي ھەرقاچان. كەلدى ۋۇ بىيغا باھار، گۇگۇمدا مەن بارقىمەن دەرياسىرى مەشرىق تامان. جەم بولۇپ قايتا شېئىرىيەت بابىدا— مۇڭدىشارمىز مەي-شاراب ئىچكەچ قاچان؟ '''تەنھا شاراب ئىچكەندىن كېيىن''' شام چېچەكلىسە نېمەمدىن خۇش بولاي، مەي ماڭا تۇرسا بولۇپ يار- ئۈلپۈتۈم. نەزمە پۈتسەم پىر ماڭا بىرۇر مەدەت، كەيپ بىلەن ئۆتتى مۇساپىرلىق كۈنۈم. كەتمىسە كۆزدىن نېرى ھېچ جەڭ-جىدەل، كى ئاسايىشتا ياشايمۇ بىر ئۆزۈم؛ زەررىچە ئەمەلگە باغلاندىم دەرىخ، چۈشتى باش ئەل ئالدىدا، كۆيدى يۈزۈم! '''مېھمان كەلدى''' ئالدى-كەينىدە ئۆيۈمنىڭ ئاقىدۇ سۇلار تولۇپ، كېلىدۇ باھاردا قۇشلار ھەر كۈنى پەرۋاز ئۇرۇپ. قويمىغانتىم سۈپۈرۈپ مېھمان كېلەر دەپ يولنىمۇ، سىز ئۈچۈن ئېچىلدى كەپەم ئىشىكى تۇنجى بولۇپ. غورىگۈل پەتنۇس قويۇلدى بەك يىراق بولغاچ بازار، قول ئۈزۈك بولغاچقا مەيمۇ قاپتۇ كوزامدا قۇرۇپ. مەن بىلەن ئۈلپەتلىشىشنى كۆڭلىڭىز تارتسا ئەگەر، چاقىرارمەن بار شارابنى ئىچكىلى تەڭ ئولتۇرۇپ. '''ئېگىزگە چىققاندا''' قىلار نالە، كۆرۈڭ، مايمۇن شامال سۇققاچ بۇ كۈز ئەدەپ، سۈزۈلدى سۇ، ئاقاردى قۇم، بېلىقچى قۇش ئۇچار لەپ-لەپ. پانايى يوق دەرەخزاردىن تۆكۈلدى بارچە ياپراقلار، تېنىمسىز شۇ ئەزىم چاڭجياڭ ئاقار ھەيۋەتتە ئۆركەشلەپ. بۇ غەمكىن كۈز ئارا كەلدىم مۇساپىر بوپ يىراقلاردىن، تېنىم بىمار، ئۆزۈم تەنھا، كېلەرمەن تا ئېگىز ئۆرلەپ. مۇشەققەت دەستىدىن كەتتى چېكەمنى قار-قىروۋ قاپلاپ، ئېسىت، قالدىم شارابتىنمۇ، يۈرەي ئەمدى قايان تېنەپ؟ '''يۈرمىگىن خۇدۈكلىنىپ''' ھېچنېمە يارىتالمىدىم ئالەمگە ئەركەك تۈرۈلۈپ، قالدى لىڭشىپ چىشلىرىم، ئاق چاچقا باشىم كۆمۈلۈپ. چۈشتى ئەسكە ئوردىغا «ئەردەم-ئەدەب» سۇنغانلىقىم، شول كۈنى ھەيرانىمەن، كەتتىم شەرەبكە چۆمۈلۈپ؛ مىرزىخانە ئىچرە قەغەزدە ئويناتسام قەلەم، ئۆلىمالار كۆرگىلى كىرگەن سارايغا تۈرۈلۈپ. ئاشۇ چاغ پەرۋاز قىلاتتىم شېئىرىيەت گۈلزارىدا، ئەمدى ھەيدەلدىم دالاغا كۆرمىگەن كۈننى كۆرۈپ. نەۋجۇۋانلارغا زاۋالىمدا ئەقىدە ئەيلىسەم، يۈرگىدەك ئالدىمدا خوپ دەپ، ئەمما كەينىمدە كۈلۈپ. بەس، بۇ ئەپسانە جاھان دۆلەتمىنى رەھمەت ساڭا، تالىشىپ مەندىن تاپاۋەت يۈرمىگىن خۇدۈكلىنىپ. '''باھار كېچىسىدىكى خاسىيەتلىك يامغۇر''' نەۋباھارنىڭ خاسىيەتلىك يامغۇرى، تەبىئەت كۆڭلىنى خوپ بىلگەن چېغى. سىم-سىم ئارىلاپ تۈن بۇيى تىنماي يېغىپ. بارچە شەيئى باغرىنى نەم ئەيلىدى. قاپقارا تۈن ئىلكىدىدۇر يول تامام، كۆرۈنەر قېيىقتا يالغۇز شام نۇرى. ئاتتى تاڭ، زەپمۇ قىزاردى ھۈپپىدە، شەھرى جىنگۈەننىڭ جىمىكى گۈللىرى. '''چاڭ سۇ كەنتى توغرىسىدا ئىككى شېئىر''' 1 قىلۋە ياققا بارىدۇ كۈنمۇ پېتىپ، يەرگە بۇلۇت ئارىسىدىن نۇر چېچىپ. قىلدى سېغىزخان خەۋەر قۇۋۇق بېشىدا، كەلدى مېھمان، دەپ، ئوزاق سەپەر چكىپ. قالدى يىغلاپ ئايىلىم ھەيران بولۇپ، ھەم تىرىك يانغانلىقىمدىن داڭ قېتىپ. قىلدى سەرسان بىزنى بۇ ئەنسىز جاھان، شۈكرى، ياندىم ئولجىغا جاننى ئېلىپ. كۇچا-كويغا چىقتى خۇلۇم-خوشنىلار، ھەسرىتىگە پايلىماي كۆز ياش قىلىپ. كۆيدى كۆپ شام، ئولتۇرۇشتۇق كۈن بۇيى، خۇددى چۈشۈمدەك يار بىلەن سۆھبەتلىشىپ. 2 قىستىدى تۇرمۇش مېنى قېرىغاندا ھەم، كەتمىدى يانساممۇ ئۆيگە غۇسسە-غەم. قۇچۇغۇمدىن چۈشمىدى ئەسلا بالام، كەتمىسە، دەپ، ئەنسىرەيتتى دەممۇدەم. ساپتىمەن كۆل بويىغا باشتا جىرىم، سايىدارمەن كەلسە ياز، دەپ، ئەسلىسەم. تۆكۈلۈپ شامالدا ئۇچقان شۇ خازان، قوزغىدى قەلبىمدە چەندان دەرت-ئەلەم! يىغىلىپمۇ بوپتۇ ئاشلىق ئاڭلىسام، پۇرىدى بادە بۇيى گۇيا شۇ دەم. بولسىلا شاراب بۈگۈن خوپ تويغىدەك، ئۆمرۈم ئوزىراتتى بولۇپ دىلمۇ جەم. '''چاڭ سۇڭ كەنتى توغرىسىدا بىر شېئىر''' كەيدى بېشىغا تۇخۇلار ھويلىنى، سالدى غوۋغا بىر-بىرنى چۇقىلاپ؛ قونىدىقىغا چىقىرىپ تۇرغاندا مەن، ئىشىكىمنى قاقتى مېھمان ۋارقىراپ. ئاق ساقالدىن تۆت-بەشى كەلدى كىرىپ، كەپتۇ دەپ مېنى سەپەردىن ھال سوراپ. ھەربىرىنىڭ قولىدا بار سوۋغىسى، كۇزىسىدىن قۇيدى جامغا مەي-شاراب. دېدى: ئەرلەر جەڭگە ماڭغاچ توختىماي، قالدى ئېكىنسىز ئېتىزلار چۆلسىراپ؛ دېمىگىن مەي سۈپىتى ناچار ئىكەن، بارى مۇشۇ، ئازنى كۆپكە قىل تاۋاپ. كۈن ئېغىر، ھىممەت ئۇلۇق بولغاچ ماڭا، ئۇيۇلۇپ قالدىم شۇ چاغ يەرگە قاراپ. ناخشا ئېيتسام ئاھ ئۇرۇپ پەيياد چېكىپ، ئاقتى بارچە كۆزىدىن ياش تامچىلاپ. '''لەشكىرى يۈرۈشتە''' ھارۋىلار گۈلدۈرلىشىپ، ئاتلار چېپىپ كەلدى بۇيان، سەپ تۈزۈپ سەپەرچىلەر يان-بېلىگە باغلاپ كامان. ئوزىتىپ كەلدى ئاتا-ئانا، كېلىن سەپەرچىنى، ئالدى شيەنياڭ كۆۋرۈكىنى قوينىغا چاڭ ۋە تۇمان. ئېسىلىپ بىر-بىرىگە يولنى تۇسۇپ ئاچتى ھازا، يىغا-زارغا پايلىماي سىلكىندى يەرۇ-ئاسمان. نېمە ئىش، دەپ سورىدى يولۇچىلار سەپەرچىدىن، جەڭگە ماڭدۇق دەپ جاۋاب بەردى بىراۋ سۈرۈپ زۇۋان. دېدى: ئون بەش ياشتا خۇاڭخې چېكىگە بارغان ئىدىم، كەپتىمەن قىرىققىچە چېرىك بولۇپ، گاھى دېخان. جەڭگە-چىرىكلىككە تۇتۇلۇپ بارغىنىمدا ياش ئىدىم، يانغىمدا ياقا يۇرتتىن بولدى ساچىم قارسىمان. ياقا يۇرت بوسۇغىسىدا ئاقتى قان دېڭىز بولۇپ، ئەمما كەتتى نەپسى ئاۋۇپ، تويمىدى تۇپراققا خان. ئاڭلىغىن، تاغ شەرقىدە يۈزلەپ ۋىلايەت، ناھىيە، چۆللىشىپ كەتتى شۇ دەم، مىڭلاپ يېزا بولدى خازان. ئىشلىدى قاۋۇل ئاياللار يەر تېرىپ، ساپان يۆلەپ، بەرمىدى يەر قوينىدىن ئاخىر كېلىپ بىر تالمۇ دان. تۇتتى چىن چۈەنلىكنى تىنماي جەڭگىۋار خەلق بۇ دەپ، ئىت – ئېشەك ئورنىدا ھەيدەلدۇق يېغىغا ھەر زامان. دېدى بىراۋ: ھالىمىزنى قالدىڭىز سوراپ جاناب، دەردىمىزنى دەرىخا، باردۇ كىم ئاڭلايدىغان؟ باشقىنى دېمەي تۇراي، بۇ يىل مانا قىش كەلگۈچە، جەڭگە كەتكەنلەر تېخى يانماي تۇرۇپلا يۇرت سايان؛ بىزنى قىستاپ كەلدى شەنگەن يامۇلىدىن غەللە دەپ، نەق تۆلەشكە بۇ سېلىقنى ئەمدى بارغاي ئەل قايان؟ بەلكى ئوغۇل تاپقۇچە قىز تاپ، دېگەن سۆز راست ئىكەن، بولمىسا دەردۇ ئەلەمدە بولمىغاي باشىڭ ئامان؛ قىز كېتەر يەتسە بويىغا خوشنىغا ياتلىق بولۇپ، كېتىدىكەن ئەر بالا يانتاق تۈۋىن ئەيلەپ ماكان. ئاشۇ كۆكنۈر بويىغا ئەگەر نەزەر سالغاندا سىز، شۇندا چېلىقاتتى ئەسىرلەپ ياتقىنى كۆپ ئۇستىخان. شىر – شىر ئەيلەپ ياغسا يامغۇر ئاندا ھاۋا بوزۇلۇپ، بىگۇنا ئۆلگەنلىنى يىغلايدۇ دەڭ تارتىپ پىغان! '''يەتتە ناخشا''' — بۇ شېئىرلار چەنيۈەن يىلىنىڭ ئوتتۇرىلىرى تۇڭگۇ  ناھىيەسىدە مۇساپىر بولۇپ يۈرگەن چاغلىرىمدا يېزىلغان. 1 بىر مۇساپىرمەنكى، قويدۇم دەپ «زىمى» ئەدەبىي لەقەم، پاخپىيىپ ئاق چاچلىرىم قۇلاققىچە چۈشتى شۇدەم. يىگىنىم مايمۇن كەبى ھەر كۈندە توشقان بۆرىكى[1]، تاغقا قىش كەلسە، زاۋال چۈششسە چۈشەر باشىمغا غەم. نەخەۋەر يوق ئەھلى يۇرتتىن نەكى يۇرتقا يولمۇ يوق، پۇت – قولۇم قالدى قېتىپ سوغدا گويا ئۈزۈلدى دەم. ئاھ دەرىخا، تۇنجى ناخشام تولدى چەكسىز مۇڭ بىلەن، سوقتى شىۋىرغانمۇ دەرتلىك مەن ئۈچۈن تارتىپ ئەلەم. 2 ئوتىغۇچ، ھەي ئوتىغۇچ سېپىڭ سېنىڭدۇر ئاق تېرەك، بار تاۋاباتىم ئۈچۈن بىر سەن ئىدىڭ يارۇ – يۆلەك. تېخى بىخ ئۇرمايلا دانمۇ كەتتى تاغنى قار بېسىپ، ئاشمىدى تىزدىن چاپان، ياپالمىدى ئەتنى ئېتەك. سەن بىلەن قايتقاندا بوش قول مەن ئېتىزدىن ئۆي تامان، ئاھۇ – زاردىن ئۆزگە ھېچ يوقتى ھاياتلىقتىن دېرەك. ئاھ دەرىخ، ئىككىنچى ناخشام ياڭرىغاندا ئەمدىلا، مەن ئۈچۈن قوشنام پىغان چەكتى، ئېزىلدى بۇ يۈرەك. 3 ئەي ئۇكام، جانىم ئۇكام مەندىن نېرى كەتتىڭ يىراق، ئۈچىمىز تەڭلا قۇتۇپ قاخشال بولۇپ قالدۇق بىراق. تىرىك ئايرىلدۇق پەلەك ھەر يانغا بىزنى تاشلىدى، يول كېسىلدى جەڭ تۈپەيلى، ئۆرتىدى دىلنى پىراق. تۇرنىلار ئۇچسا شەرققە چۈشسە شۇم قۇش كەينىگە، ئۇشبۇ ھالەتتە يېنىڭغا مەن ئاسان بارايمۇ ساق؟ ئاھ دەرىخ، ئۈچىنچى ناخشام ئۈچ قېتىملا تارتتى ئۇھ، سەن كېلىپ نەدىن تاپارسەن ئۇستىخانىمنى بىراق؟ 4 بار مېنىڭ سىڭلىممۇ جۇڭلى شەھرىنى ماكانلىغان، ئۆتتى كۈيۈسى جاھاندىن بالىلىرى قالدى نادان. ئارىدا خۇەيخې تۇرادۇر تولغۇنۇپ ئەجدەر كەبى، ئۆتتى ئون يىل، بىلمىدىم، دىدارلىشارمىزكىن قاچان؟ كەلسىمۇ بارغۇم قېيىقتا ئوق كۆزىدىن قورقىمەن، چۈنكى، جەنۇبنى تامام جەڭ بايرىقى زىچ قاپلىغان. ئاھ دەرىخ، تۆتىنچى ئاخشام ياڭرىغاندا ھەر تەرەپ، تاڭدا – ئورمانلىقتا مايمۇن مەن ئۈچۈن چەكتى پىغان. 5 تۆتلا تاغنىڭ شامىلى كۆپ،  سۈيى ئاقار ئالدىراپ، توختىماس كۈز يامغۇرى قاقشال دەرەخنى قامچىلاپ. كونا، قورايلىق شەھەرنى چۆرگىلەپ كەتمەس بۇلۇت، چاپسا سېرىق تۈلكە ئۆرە، ئېقى يۈرەر قاتىراپ. بۇ، يۈچۈن سايدا ياشاپ مەن نەئۈچۈن قالغاندىمەن، تۈندە تۇرۇپ كېتىمەن خىيال سۈرۈپ، ئۇيقۇسىراپ. ئاھ دەرىخ، بەشىنچى ناخشام ئېيتسام–ئېيتسام تۈگىمەس، بەلكى ئۆلگەندە كېتەرىم بار چېغى يۇرتقا قاراپ. 6 تا تۆۋەن تاغ باغرىدا – كۆلچەكتە ئەجدەر تۇرغىدەك، ئېلىبان قوينىغا كۆلنى بۈك – باراقسان تال – تېرەك. كى خازان پەسلىدە ئەجدەر ئۇيقۇغا كەتكەن كۈنى، كەلدى مەشرىقتىن ئۈزۈپ بىر ئوق يىلان بوپ پايپېتەك. مەن ئۇنى چاپماق ئىدىمۇ، بەس دېدىم ئۆزۈمگە ھەم، سۇغۇرۇپ ئېلىپ قىلىچنى غەزىپىم كەلگەچكە بەك. ئاھ دەرىخ، ئالتىنچى ناخشام قالدى خىيال ئىلكىدە، ماڭا كۆلچەك بەرسە دەيمەن نەۋ باھاردىن ئىز – دېرەك! 7 ئاھ ئىسىت، يىگىتلىكىمگە، بىھۇدە قالدىم قېرىپ، كەزدىم ئۈچ يىل تاغ – جەزىرە قوينىنى ھېرىپ – ئېچىپ. بەگلىرى ئاستانە – چاڭئەننىڭ كۆپى بولغاچ گۆدەك، بەلكى بەركەت ئالدى ھەركەت بولىشىن كەتمەس بىلىپ. ئۇچرىشىپ قالدىم بۇ تاغدا بىر قەدىناس دانىشقا، ئاھۇ – ھەسرەتتە ئۇزاتتۇق تۈننى تالاي سىردىشىپ. ئاھ دەرىخ، يەتتىنچى ناخشام تۈگىدى جىمجىتقىنە، قارىسام بۇزۇپ چىراي كۈن بارىدۇ تېز – تېز پېتىپ. '''يۈرەك سۆزى''' شەھرى تۇڭگۈەن كەتتىكى قولدىن تامام، كەلمىدى ئۆيدىن ئۇچۇر تالاي زامان. ياز كېلىپ باسقاندا يارنى ئوت – گىياھ، يول ئېلىپ قاچتىم بەدەر مەغرىپ تامان. پۇتتا كەندىر كەش، ئۇچام جۇل – جۇل ئىدى، قىلدى قوبۇل مېنى شۇ تۇرقۇمدا خان. ئوردا ھەم، دوستلار ئېچىندى ماڭا كۆپ، كەپتۇ دەپ گۆر ئاغزىدىن ئېسەن – ئامان. ئىلتىپات قىلغاندا ماڭا مەرتىۋە، ئاقتى كۆز ياشىم تاراملاپ شۇ ھامان. كەلدى بارغۇم زەپمۇ يۇرتۇمغا مېنىڭ، يوق بىراق تىل شۇ ئويۇمنى دەيدىغان؛ نامە ئەۋەتىپ سورايمۇ دەپ ئويلىدىم، بارمىدۇ ئۆي، يوقمىدۇ ماڭا گۇمان. ئاڭلىسام يۇرتۇمدا يېغى بوپتۇدەك، تا توخۇدىن ئىتقىچە قىرىلىپتۇ جان. ئاندا ئۆيۋاقىم تامام بولسا خاراب، چىقىدۇ دەمسەن كىشى قارايدىغان؟ ئېگىسىز ياتقاندۇ جەسەتلەر سېسىپ، بەلكى قارىغاي تۈۋىنى ئەيلەپ ماكان. ئۆي ئىچىمنىڭ قانچىسى باردۇر ھايات، تەلتۆكۈس كەتكەندىمۇ بولۇپ خازان؟ ھاڭ – چوققا كۆرۈندى يولۋاستەك گويا، باققىنىمدا ئەنسىرەپ يۇرتۇم سايان. نامە ئالغانچە تېخى ئۆتكەن يىلى، ئۆتتى ئون ئاي مانا شۇ كۈندىن بۇيان؛ كۈتىمەن ئۆيدىن خەۋەرۇ، قورقىمەن، نە ئۈچۈندۇر بۇ يۈرەك سىماپسىمان. گۈللىنىشكە بۇ دىيار يۈزلەنسىمۇ، تاشلىماي كەلدىم ئىچىپ مەينى ھامان؛ چۈنكى، خوۋلۇق – خورلۇغۇمنى ئويلىسام، باسىدۇ يالغۇز بېشىمنى دەرت – پىغان. '''توققۇزىنچى كۈنى شەھرى شىنجۇ سېپىلىگە چىققاندا''' كەلسە «جۈپ توققۇز»[2] ئىچەتتىم مەي – شاراب، ئەمدى ئاقاردى چېچىم بوۋايغا باب. ھەر يىلى شۇ چاغدا، يۇرتقا باققىلى __ چىقىمەن ھاسارغا تەستە ھالسىراپ. مەس كۆزۈمگە كۆرۈنەر ئالەم خۇنۈك، ئېيتىمەن كۈي جان – جىگەرىم يادىلاپ.[3] جەڭ – جىدەلنى ئويلىسام قورغاندىكى، بولىدۇ تىلىم گاچا، باغرىم كاۋاپ. '''قارلىغاچ قوندى قېيىققا''' چەتتە مۇساپىرغا زەپ تېز بىلىنەر ئۆتكەن بۇ كۈن، كەلدى قارلىغاچ ئىككى رەت چاڭگا تۈزۈپ يەنە بۈگۈن. ئۇ بىلەن يۇرتتا قەدىناس بولۇشۇپ قالغان ئىدۇق، كەپتۇ باھار پەسلىدە ئىزلەپ مېنى كۆرمەك ئۈچۈن. چاڭگىسىنىڭ ئورنى ئىلماس بۇ غېرىپ بىچارىنىڭ، ئوخشىمامدۇ يۈرگىنىم سەرسان بولۇپ ئاڭا پۈتۈن؟ دەم ۋىچىرلاپ ئۇچتى مۇندىن، كەتتى بېغىرلاپ سۇنى، شۇندا ھۆل بولدى ئىتەگىم، بۇ دىلىم بولغاچ زەبۇن! '''لى بەي چۈشۈمدە''' (ئىككى شېئىر) 1 ئۆلۈپ ئايرىلساڭ تۈگەيدۇ ھەممە گەپ، تىرىك ئايرىلماق غېمى كەتمەس تۈگەپ؛ ئاڭلىسام جاڭنەندە كېزىك كۆپ ئېمىش، كەلمىدى خەۋەر ئۇياقتىن بىزگە دەپ. كىردى چۈشۈمگە ئېنىق دوستۇم مېنىڭ، چىن دىلىمدىن سېغىنىپ كەتكەچ ئەجەب. تۇرسا سىرتماقۇ – چۈشەكتە پۇت – قولى، كەلمىكى ئاسانمۇ ئۇ قانات تۈزەپ؟ يول يىراقى يىدى كۆزنىڭ خۇنىنى، ئۆزىنى كۆرمەي يۈرەرمەنمۇ چۈشەپ؟ قاپتۇ ئىرەن تال چۈشۈمدە ياشىرىپ، تۇرىمەن ئوڭۇمدا قورغاندا تۈنەپ. ئاي نۇرىغا تولدى لىق ئۆينىڭ ئىچى، قارىسام ئوخشايدۇ چىرايىڭغا زەپ. دولقۇنى كۆپ بولىدۇ تېرەن سۇنىڭ، ھەزەر ئەيلە، قويمىغاي ئەجدەرى يەپ! 2 ئۈزىدۇ ئاسماندا كۈندە ئاق بۇلۇت، يۈرىدۇ دوستۇم تېخى سەرسان بولۇپ. ئۈچ كېچە چىقتىم سېنى ئۇدا چۈشەپ، سەن بىلەن قالغان چېغىم بىر جان بولۇپ. دېگۈدەكسەن: كېلىشىمنىڭ چېكى بار، ھەممە ئىش چۈشمەيدىكەن ئاسان بولۇپ؛ كۆپ بولۇركەن بەھرىنىڭ دولقۇنلىرى، كىم كېتەر ئوڭاي -ئاسان گۇمران بولۇپ. خەپ دېدىڭ، تۇتتۇڭ ساقالنى قامىلاپ، كەتكىنىگە ئۈمىدىڭ ۋەيران بولۇپ. تولدى بەگۇ تۆرىلەر ئاستانىغا. سەنلا قالدىڭ سارغىيىپ زەپىران بولۇپ؛ تەڭرى قويمايدۇ ياماننى دەپتىكەن، ئەكسىچە كەتتىڭ قېرىپ نىمجان بولۇپ. مەڭگۈ ئۆلمەيدۇ بىراق نامىڭ سېنىڭ، گەرچە كەتسەك باقىغا راۋان بولۇپ! '''شاراپ ناخشىسى''' تۆرىلەر تۆرنى ئىگەللەپ ئالدى يۇرتقا بەگ بولۇپ، بىرلا جېن چيەن[4] چەتتە قالدى قايرىلىپ دەرتكە تولۇپ. مەي، تائامدىن كېكىرىپ ئويناشسا بەگلەر ئوردىدا، ئۆتتى ئۇ زاتنىڭ كۈنى گاھ ئاچ قېلىپ گاھى تويۇپ. كى ئىلىم بابىدا بۇ زات چۈشسە شىخۇاڭنى[5] بېسىپ، ئۆتىدۇ چۈيۇەن[6] بىلەن سۇڭيۇيمۇ[7] ھەم پەمدە ئۇزۇپ. ئەردەم – ئەخلاق كۆمۈلۈپ ئەخلەتتە ياتسا بىر ئۆمۈر، نە كېرەك نامىڭنى مەڭگۈ قويغىنىڭ تاشقا ئويۇپ! مەن غېرىپنى تىلغا ئالساڭ مەسخىرە ئەتكەي كىشى، كىيگىنىم پۇقراچە تون، بەردىم ساقالىمنى قويۇپ. ئالغىنىم كۈندە مېنىڭ خان سېڭىدىن بەش شىڭ گۈرۈچ، كېلىمەن جېن لاۋنى يوقلاپ، مۇڭدىشىپ دەم ئولتۇرۇپ. تېپىۋالساق ئىككى پۇل تەڭ ئىزدىشىپ، ئىچىمىز مەي بەخۇدۇك جام تولدۇرۇپ؛ مەيگە كۆتۈرۈشلۈك ئۇ زات مەندىنمۇ بەك، ئۆزئارا ھۆرمەت قالاتتى ئۇنتۇلۇپ. تۈن سۈكۈتتە، ئولتۇراتتۇق شام تۈۋىدە مەي ئىچىپ، ياغدى باھار يامغۇرى گۈللەرنى لەپ – لەپ توزۇتۇپ. توۋلىشىپ خۇي ناخشا ئېيتتۇق جىنغا تەسىر قىلغۇدەك، ئويلىمايتتۇق ساق قېلىشنى بىز ئۆلۈمدىن قۇتۇلۇپ. ئۆزىنى ئاتقان ئەمەسمۇ ئۆگزىدىن ئۇلما زىييۇن[8]، ئۆتتى شاڭرۇنىڭ[9] كۈنى مەيخانىدا قاچا يۇيۇپ. «مەن كېتەي» دەپ سەنمۇ جىن لاۋ ياز شېئىر بولما ھايال، ئېتىز – ئېرىق، باغۋارانىڭ قالمىغاي چاڭقاپ قۇرۇپ. موللىلىقنىڭ ھېكمىتىدىن نىمە نەپ ئالدۇق تۈزۈك، كوڭزىمۇ، بۇلاڭچىمۇ ياتمامدۇ يەردە خاك بولۇپ؟ بولمىسۇن كۆڭلۈڭ پەرىشان بۇ كەيىپ ناخشامغىمۇ، بىز تېخى ئۈلپەتلىشەرمىز كەتمىسەكلا تەڭ ئۆلۈپ! '''سەنەم''' باشتا كەلدىم بىرلا سەنەمجان بولۇپ، ئەمدى غار قالدى ماڭا ماكان بولۇپ؛ كەپتىكەنمەن ياخشىلارنىڭ پۇشتى دەپ، قېلىشىمنى نە بىلەي خازان بولۇپ. كەتتى مەندىن ئايرىلىپ قېرىندىشىم، شەھرى تۇڭگۇەن جېڭىدە قۇربان بولۇپ؛ جەسىدى قالدى تالادا ئېگىسىز، نېمە تاپتى يۈرۈبان ئەركان بولۇپ. بىۋاپا ئالەم ئىكەن بۇ رەھىمسىز، ئۆتىدىكەن بارچە ئىش مېھمان بولۇپ. تاشلىدى ئۈجمە كۆڭۈل ئېرىم مېنى، ئۆزگىچە سەنەم بىلەن بىر جان بولۇپ. بىلىدۇ گۈلمۇ پەسىلنىڭ قەدرىنى، قۇش چېغىدا يۈرىشەر ھەميان بولۇپ. يېڭى يارلار يۈرىدۇ ئويناپ – كۈلۈپ، كونا يارنى يىغلىتىپ پىنھان بولۇپ. چىققىچە تاغدىن بۇلاق ئاقار سۈزۈك، كېتىدىكەن سۇڭرە ئۇ تۇمان بولۇپ. خەجلىدىم زۇلپى زۇنارىمنى سېتىپ، توزىغاچ كۆلبەم مېنىڭ ۋەيران بولۇپ. گۈل ئۈزۈپ ساچىمغىمۇ ساچماپتىمەن، ئارچا ئۈزسەم يانغۇسى گۈلخان بولۇپ. چۈشتى قىش، ئۈستۈم يالاڭ، تۇردۇم قاراپ— كەتكىچە كۈن يولىغا راۋان بولۇپ. '''چېگرا ناخشىسىغا مۇقەددىمە''' (ئالتە شېئىر) 1 چىققىلى يۇرتتىن ماڭا بولدى ئوزاق، ئۆزگىگە بولماي بوزەك كەلدىم بىراق. تۇرسىمۇ ھەردەم مېنى ئۆلۈم كۈتۈپ، ئەمما دىلدىن ئۆچمىدى دەردۇ پىراق. نە يۈگەن، نە نوختا سالماي ئاتقا مەن، جەڭگە كىردىم چاپتۇرۇپ تېز ياۋىداق. گاھى ئۆتتۈم تىك— ئېگىز ھاڭدىن ئۇچۇپ، تۇغ يۇلۇشنى ئېڭىشىپ ئەيلەپ سىناق. 2 ئولتۇراتتىم تىغ بىلەپ ئويغا پېتىپ، تېلىقىپ ئىڭرايدۇ سۇ نالە قىلىپ. قارىسام سۇغا كېتىپتۇ قان تېمىپ، شۇندا سەزدىم ئاپتىمەن قولنى كېسىپ. ئەل ئۈچۈن ئاچتىم كۆزۈم، بەس، ئەر بولۇپ، دىلنى ئۆرتەپ نە قىلاي ھەسرەت چېكىپ؟ قالغۇسى بابۇر راۋاقتا شۆھرىتىم، مەيلى كەتسۇن سۆڭىكىم جەڭدە چىرىپ. 3 ماڭدى سەرۋەر جەڭ ئارا يالاپ مېنى، نەكى يالاپ، يول بويى خارلاپ مېنى؛ خاھ ئۆلەي، خاھ تىرىلەي ماڭدىم مانا، كايىما بىگىم تولا چارلاپ مېنى. يولدا يۇلۇقسا تونۇش نامە پۈتۈپ— يوللىدىم، سېغىنىپ جەمئى تۇغقانلىرىمنى. ئاھ، دەرىخ، ئۆيدىن تامام بولدۇم جۇدا، كاشكى، تەڭ دەرد تارتقۇدەك قوۋمىم قىنى؟ 4 كەلگىنىمدە مەن ئۇزاق يولنى بېسىپ، مۇنتىزىم لەشكەر ئارا قويدى قېتىپ. شۇ قوشۇننىڭ ھالىنى، ئاچ – توقىنى تۇرىدۇ سەركەردىلەر دەمسەن بىلىپ. ئۇ تەرەپتە بىر سۈزۈك غۇز لەشكىرى، ئۆتۈشەر ھەر يانغا تېز – تېز ئات چېپىپ. مەنكى قۇل بىچارىنىڭ نام – ئاتىقى قالىدۇ دەمسەن پۈتۈككە يېزىلىپ؟! 5 ماڭدى لەشكەرلەر ئېتىنى قامچىلاپ، قار – شىۋىرغان ئىچىدە تاغ باغرىلاپ. قالدى بارماقلار چۈشۈپ يولدا ئۈششۈپ، ئۆرلىگەندە مۇز قۇچۇپ، يەر تاتىلاپ. كەتتى ئاي بۇندىن يىراق، يىراق ئۈزۈپ، بىز سېپىلنى بولىمىز قاچان ياساپ؟ بارىدۇ جەنۇب تامان كەچكى بۇلۇت، باققىنىمچە كەينىدىن قالدىم قاراپ. 6 تەڭرىقۇت لەشكەرلىرى قىلدى ھۇجۇم، باستى ئالەمنى گويا بوران ۋە قۇم. كى قىلىچۋازلار ئېلىشتى نەچچە رەت، يېڭىلىپ ياۋ قاچتى سۈڭرە بولدى گۇم. قولغا ياۋ سەردارى چۈشتى، بولدى ئەل، بولدى تارتۇق بېشى ھەم پوستى تۇلۇم. نەقىلاي سۆزلەپ تېرىقچە غەلبىنى، سەپكە جىم ياندىم، تامادا بولمۇدۇم. 7 تاكى لەشكەرلىكتە ئۆتتى ئون يىلىم، يوق دېيىش مۇمكىنمۇ قىلچە خىزمىتىم؟ تۆگە دەيدۇ باشقىلار تېرىقنىمۇ، ماختىنىشقا مەنمۇ تەڭ كۆيدى تىلىم. ئوتتۇرا ئەلدە بېسىقماس جەڭ – يېغا، دى ۋە رۇڭ يۈرمەمدۇ ھېچ بەرمەي تىنىم؟ تاشلا ئالەمگە نەزەر بولساڭ يىگىت، بولما مەردلىك ئالدىدا روھىي يېتىم! '''چېگرا ناخشىسىغا خاتىمە''' (ئىككى شېئىر) 1 يەتسە يىگىت تۇغۇلۇپ قۇرامىغا، قوزغۇلۇپ ئۇ سەپكە سەردار بولغۇلۇق. تۆھپە قوشماي بىر ئۆلۈش جەڭلەر ئارا، كى كېرەكمۇ قەبرە ساقلاپ ياتقۇلۇق؟ ئاتلىنىش ئالدىدا تۇرغانمىش قوشۇن، جەڭ ئۈچۈن جىمېڭغا تېزدىن يانغۇلۇق. ئات–ئىگەر، شەمشەر-غىلاب  ئالدىم سېتىپ، مىڭلىغان ئالتۇن-كۆمۈش سەجلەپ تۇلۇق. ئوزىتىپ كەلدى خۇلۇم-خوشنام مېنى، يار-بۇرادەر، قوۋم-قېرىنداش بار ئۇرۇق. ئولتۇرار يۇرت چوڭلىرى تۆرگە كېلىپ، ماڭا دەپ راسلاپ شاراپ، ئاش ۋە ئوزۇق. تەڭ دېمەتلەر ئايرىلىش چاغدا مېنى، قىلدى خۇش، تۇتتى قېلىچنى سوغۇلۇق. 2 كۈن چىقىش قۇۋۇقتىن كىرىپ بىر تاڭ سەھەر، كەچتە خېياڭ كۆۋرۈكىن تۇتتۇق ماكان. كەچكى كۈن نۇرىدا تۇغ جەۋلان قىلار، كىشنىشەر، ئاتلا، شامال ھۇۋلار ھامان. چۈشتى تۈزلەڭلىككە چىپ مىڭلاپ چېدىر، ياتتى لەشكەرلەرمۇ جىم سۈرمەي زۇۋان. ئاي يۈرەر كۆكتە ئۆزى يالغۇز ئۈزۈپ، ئېيتقۇسىز سۈر ئىچىدە قالدى جاھان. چېلىنار مۇڭ ياغدۇرۇپ كانايمۇ گاھ، ھەم بېغىشلاپ مەرتلىگە دەردۇ پىغان. كىمدۇ لەشكەرلەر بېشى دەپ سورىساڭ، بەلكى خۇپياۋ ياۋ بولۇر ئۇ بىگۇمان. '''شىئەن بېگى''' مەن باراتتىم شەھرى شىئەننى كېزىپ، بەگ يۈرەككى غوۋغا سېلىپ، چېرىك يىغىپ. بۇ نەھال، دەپ سورىسام بەگدىن، دېدى: — تۇتقىدەك بۇ شەھەردە چېرىك قالمىدى. يۇقىرىدىن كەپتۇ يارلىق كچىلەپ، دەپتۇ چىقسۇن خىل گۈدەكتىن سەپ تۈزەپ. تېڭىرقاپ قالدىم بۇ سۆزنى ئاڭلىبان، بۇ بىلەن قالغايمۇ خانبالىق ئامان؟ ئانىسىزلار تۇرىدۇ يېتىمسىراپ، ئانىلىقلار مەڭزى تۇلۇق، يالتىراپ. كەتتى دەريا شەرقىگە گۇگۇم چاغ ئارا، كۆتۈرۈلدى يىغا-زارە تاغ ئارا. بەس، دېدىم، مەن ياش تۆكۈش بىھۇدىلىك، بۇ بىلەن سەن نېمە خورلۇق كۈرگۈلۈك؟ سۇغۇلۇپ پۈتكەن بىلەنمۇ كۆز يېشىڭ، بۇ چاھاندا كىم كېلىپ سىيلار بېشىڭ؟ ئەسلى قوشۇن ئىلكىدە ئىدى شەھەر، ئارزۇ-ئۈمىد ساقلىماق شامۇ سەھەر. ياۋنى خام چاغلاشنى كىممۇ ئويلغان، تارمار بولدى قوشۇن، تارتتۇق زىيان! كەتتى يۇرتقا بەزىسى ئىزدەپ ئوزۇق، بەزىسى قىلماققا لەشكەرنى تولۇق. ياش گۆدەكلەر جەڭدە مىسران قول بولۇپ، بارىدۇ خەندەك ئويۇشقا تېيىز ئويۇپ. نامى بار، خان لەشكىرىنىڭ ئورنى بار، باقىدۇ چېركنى ئەيلەپ ئېتىۋار. يىغلىما ئوزاتقۇچى، بەس، سەۋى قىل، قۇر بېشىنى سەن بالاڭغا ئاتا بىل. '''كۈز ئىلھامى''' — «كۈز ئىلھامى» جەمئىي سەككىز شېئىر بولۇپ، سېكىل شەكلىدە يېزىلغان. بۇ يەردە ئۇنىڭ تۆت پارچىسى تەرجىمە قىلىندى.— تەرجىمان. 1 چۈشتى شەبنەم ئۈنچە يەڭلىغ بولدى ئىرەنزار خازان، قالدى ۋۇشەن چۆللىشىپ ۋۇشا[11] بۇغازى گۆرسىمان. بارىدۇ دەريادا دولقۇن خۇددى ئاسماننى ئۇيۇپ، بىپايان چىگرا تەرەپتە يەرنى پۈركەپ چاڭ-تۇمان. ئىككى رەت ئېچىلدى گۈللەر مېنى ئىككى يىغلىتىپ، بارىمەن قېيىقتا يۇرتنى سېغىنىپ، دىلدا پىغان. شەھرى بەيدىدا[12] كىرچىلار بەك ئالدىراش، ھەممە چەپدەس پىچىشار لەشكەرگە دەپ قىشلىق چاپان. 2 ياتىدۇ تاڭ نۇرىدا ئۇخلاپ تېنچ تاغلىق شەھەر، باقىمەن راۋاقتا زۇمرەت تاغقا ھەركۈنن تاڭ سەھەر. كېلىدۇ بېلىقچىلار دولقۇن ئارا تاڭدا يېنىپ، يۈرۈشەر قارلىغاچ ئۇچۇپ قىلماي تېخى يۇرتقا سەپەر. قاپتىكەنمىش داغدا كۇاڭخېڭ[13] قىلىپ پەرماننى ئۇ، دەرت چېكىپ ئارماندا ليۇشاڭ[14] ئىستىكى قۇچماي زەپەر. تولىسى ساۋاقدېشىمنىڭ كەتتى دۆلەتمەن بولۇپ، سەمىرىپ ۋۇلىڭغا[15] پاتماي كېرىلىپ ئاتتا يۈرەر. 3 ئاڭلىسام،چاڭئەندە تەخت ماجراسى چىققان ئەۋجىگە، سالدى يۈز يىل قايغۇ-ھەسرەت بۇ جېدەل ئەل قەلبىگە. ئالمىشىپ بەگلەر كىرىشتى ئوردىغا تالاي نۆۋەت، تۇتقۇزۇپ قويغاچ قەلەمنى ھەم ئەلەمنى ئۆزگىگە. كەپتىمىش شىمالى قۇرغاندىن ساداسى ناغرىنىڭ، قىل يۈرۈش مەغرىبكە دەپ جارچى يۈرەرمىش ھەممىگە. بۇندا كۈز كەلگەچ بېلىقلار كەتتى دەريادا جىمىپ، مەن يۈرەرمەن ياد ئەيلەپ يۈرتنى ھىجران دەردىدە. 4 ئويلىسام، كۇڭمىڭ كۆلىنىڭ تۆھپىسى ۋۇدىغا[16] تەن، كۆرۈنەر لەپىلدىگەندەك ئاشۇ كۆلدە تۇغ-ئەلەم.[17] ئوت بېسىپ ياتقاندۇ نيۇلاڭ ۋە جژنۇي ھەيكىلى،[18] تاش لەھەڭمۇ[19] كۈزدە ئايدىڭدا چېكىپ دەردۇ ئەلەم. قاپقارا بۇلۇت كەبى لەش قوينىدا ياتقاندۇ لەش، توزىتىپ گۈل بەرگىنى گۈلباغقا چۈشۈپ شەبنەم. شۇ ئېگىز قۇرغان يولىدىن بىرلا ئۇچار قۇش ئۆتەر، قرىسام بېلىقچى يۈرەر كۆلدە ھەم، دەريادا ھەم. '''خان لەشكەرلىرىنىڭ خېنەن ۋە خېبېينى قايتۇرۇۋالغانلىقىنى ئاڭلاپ''' خەۋەر كەلگەندە قورغاندىن خېبېينى قولغا ئالدۇق دەپ، ئېتەككە تولدى كۆز ياشىم ئۇچۇر ئالغاندا مەن دەسلەپ. يۈگۈرتسەم كۆز نىگارىمغا ئۆچۈپتۇ غەم چىرايىدىن، يىغىشتۇردۇم بىساتىمنى سەپەرگە ئالدىراپ تىنەپ. شۇبۇ خۇش كۈندە مەي ئىچمەي، غەزەل ئېيتماي تۇرالامدىم، ئانا يۇرتقا سەپەر قىلدىم باھارنى ھەمرىيىم ئەيلەپ. چىقىپ باشا بۇغازىدىن ۋۇشا بۇغازىدىن ئۆتتۈم،[20] كېزىپ شاڭياڭنى يول ئالدىم لوياڭ قەلئەسىنى كۆزلەپ. ————————— ئىزاھلار: [1]توشقان بۆرىكى— ئىچكىرىنىڭ تاغلىق ئۆلكىلىرىدە بولىدىغان بىر خىل ياۋا مېۋە. [2] «جۈپ توققۇز»— بىرخىل ئەنئەنىۋىي بايرام. بۇ كونا 9- ئاينىڭ 9- كۈنى ھەممەيلەن ئېگىزگە چىقىپ، مەي ئىچىپ تاماشا قىلىدۇ. شۇڭا بۇ كۈننى «چۇڭياڭ بايرىمى» دەپمۇ ئاتايدۇ. [3] جان – جىگەرىم— ئاپتۇر بۇ يەردە ئۇكىسى بىلەن سىڭلىسىنى كۆزدە تۇتىدۇ. [4] چىن چيەن— دۇفۇنىڭ ياخشى دوستى، ئۇ ئۆز زاماناسىدا شېئىر، ھۆسىن خەت ۋە رەسسەملىقتا قالتىس داڭق چىقارغان شەخس بولسىمۇ، ئەمما ھۆكۈمرانلارنىڭ قىلچە نەزىرى چۈشمىگەن. [5] شىخۇاڭ— قەدىمكى پادىشاھلاردىن بىرى. يۇرت سوراشتا داڭ چىقارغان. [6] چۇييۈەن— جەنگو دەۋرىنىڭ ئۇلۇغ ۋەتەنپەرۋەر شائىر. [7] سۇڭيۈي— چۇييۈەننىڭ شاگىرتى، داڭلىق نەزمىچى. [8] زىييۇن— شۇ دەۋرنىڭ كاتتا شائىرلىرىدىن بىرى. ئۇ ئۆزىنىڭ خاتالىقىدىن قېچىپ، ئۆگزىدىن ئۆزىنى تاشلىغاندا ھايات قالغان. [9] شاڭرۇ— غەربىي خەن دەۋرىنىڭ ئۇلۇغ شائىرى، كەمبەغەلچىلىكتە مەيخانا ئېچىپ جان باققان. [11] ۋۇشا— ۋۇشەن بۇغۇزى، سىچۈەن ئۆلكىسى ۋۇشەن ناھىيەسىنىڭ شەرقىدە. [12] بەيدى— ھازىرقى سىچۈەن ئۆلكىسىنىڭ فۇڭجېي ناھىيەسىدە. [13] كۇاڭخېڭ— خەن دەۋرىدە  ئۆتكەن دانىشمەن. [14] ليۇشاڭ— خەن دەۋرىدە  ئۆتكەن دانىشمەن. [15] ۋۇلىڭ— ئاپتۇر بۇ يەردە چاڭئەنى كۆزدە تۇتقان. [16] ۋۇدى— تاڭ پادىشاھى خەن ۋۇدىنى كۆرسىتىدۇ. [17] خەن ۋۇدى ئۆز ۋاقتىدا جەنۇبقا يۈرۈش قىلىپ، كۇڭمىڭ شەھىرىگە ھۇجۇم قىلىش نىيىتىدە خۇددى كۇڭمىڭ شەھىرىدىكى دىيەنچى كۆلىگە ئوخشىتىپ، چاڭئەن شەھىرىنىڭ غەربى تەرىپىدىكى 20 چاقىرىم يىراقلىققا بىر كۆل قازدۇرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا «كۇڭمىڭ كۆلى» دەپ نام بېرىدۇ. ئاندىن لەشكەرلىرىنى شۇ كۆلدە سۇ ئۇرۇشىغا ئۆگىتىدۇ. بۇ مىسرادا ئەنە شۇ ۋەقە كۆزدە تۇتۇلغان. [18] نيۇلاڭ ۋە جژنۇي ھەيكىلى— ئېلىمىز رىۋايىتىدىكى ئاشىق – مەشۇقلارنىڭ ئىسمى. ئۇلار ھەر يىلى بىر نۆۋەت ئۇچرىشىپ تۇرارمىش. كۇڭمىڭ كۆلىگە ئۇلارنىڭ ھەيكىلىمۇ ئويۇلغان. [19] تاش لەھەڭ— ئاسايىشلىق سىمۋولى سۈپىتىدە كۇڭمىڭ كۆلىگە ئورنىتىلغان بولۇپ، ھاۋا گۈلدۈرلىگەندە قۇيرۇقىنى قىمىرلىتىپ تۇرارمىش. [20] ۋۇشا— ۋۇشەن بۇغۇزى، سىچۈەن ئۆلكىسى ۋۇشەن ناھىيەسىنىڭ شەرقىدە. '''(ئابدۇكېرىم خوجا تەرجىمىسى)''' مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/mJU77yLs-Wk5mEfoZLxI-Q زىياكار سالونى] 1olzxsof9cxe22rf1zm36a1x9hzqwi1 175635 175625 2026-04-28T03:39:51Z Bapkar 1429 175635 wikitext text/x-wiki '''دۇفۇ شېئىرلىرىدىن 40 پارچە''' دۇفۇ (712-770) تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن داڭلىق رېئالىست شائىر. خېنەن ئۆلكىسىنىڭ گۇڭشيەن ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. بوۋىسى ئاتاقلىق شائىر، دادىسى ناھىيە ھاكىمى ئىدى. دۇفۇ 20 يېشىغىچە بېرىلىپ كىتاب ئوقۇغان. 35 يېشىغىچە يۇرت كېزىپ ساياھەت قىلغان. زاماندېشى لى بەي قاتارلىق شائىرلار بىلەن تونۇشقان. 35 ياشتىن 44 ياشقىچە پايتەخت چاڭئەندە ياشىغان. بۇ جەرياندا كۆپلىگەن سىياسىي شېئىرلارنى يازغان. 45 ياشتىن 48 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتا بىر قېتىم ئۆڭلۈك - سۆيگۈن ئىسيانچى قوشۇنىغا سەككىز ئاي تۇتقۇن بولۇپ قالغان. 757- يىلى خاننىڭ نەزىرىگە ئېلىنىپ سەككىزىنچى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىققا تەيىنلەنگەن. ئەمما ئوزۇن ئۆتمەي خانغا يوللىغان بىر مەلۇماتى خاننىڭ غەزىپىنى قوزغىغاچقا «ئائىلەڭنى يوقلاپ كەل» دېگەن باھانە بىلەن يۇرتىغا يولغا سېلىۋېتىلگەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ نۇرغۇن رىيازەتلەرنى چېكىپ، 770- يىلى قىشتا ئۆلۈپ كېتىدۇ. == '''تەنھا تۇرۇپ''' == ئۇچسا سار كۆك قەھرىدە پەرۋاز ئۇرۇپ، سۇدا لەيلەك قۇش ئۈزەر بىر جۈپ بولۇپ؛ شۇڭغۇسا سار ئالىمەن دەپ پەنجىگە، قېلىشى مۇمكىنمۇ شۇ قۇش قۇتۇلۇپ؟ ئۆمۈچۈك توقۇيدۇ تور چىمەن ئارا، چۈشسە شەبنەم كېتىدۇ دەم بوزۇلۇپ. تەقدىرى پەلەك سىرى شۇنداق ئىكەن، قىسمىتىدىن چۆچۈدۈم تەنھا تۇرۇپ. == '''باھارنى كۆرگەندە''' == كەتتى تەخت قولدىن، دىيار قالدى مانا، بۈككىدە باستى شەھەرنى گۈل-گىيا. ھۆسنى گۈلنىڭ بۇزدى كۆڭلۈمنى ئەجەب، قۇش ناۋاسى ئەيلىدى دىلنى يارا. جەڭ ئوتى ياندى ئۇندا ئۈچ ئايغىچە، كەلدى مىڭ تىللاغا ياردىن خەت گۇيا. سانچىغۇچ تۇرماس بولۇپ قالدى مانا، ئاق چېچىم شالاڭلىشىپ بارا-بارا. == '''باھاردا لى بەينى ئەسلەپ''' == نەزمىدە لى بەيگە تەڭ كەلمەس جاھان، پىكرى يۈكسەك، ئۆزگىدىن ھېسسى راۋان. تىلى سۇشىندىن گۈزەل ھەم ساپ ئۇنىڭ، ئۇسلۇبى باۋجاۋنى يەڭگەي ھەرقاچان. كەلدى ۋۇ بىيغا باھار، گۇگۇمدا مەن بارقىمەن دەرياسىرى مەشرىق تامان. جەم بولۇپ قايتا شېئىرىيەت بابىدا— مۇڭدىشارمىز مەي-شاراب ئىچكەچ قاچان؟ == '''تەنھا شاراب ئىچكەندىن كېيىن''' == شام چېچەكلىسە نېمەمدىن خۇش بولاي، مەي ماڭا تۇرسا بولۇپ يار- ئۈلپۈتۈم. نەزمە پۈتسەم پىر ماڭا بىرۇر مەدەت، كەيپ بىلەن ئۆتتى مۇساپىرلىق كۈنۈم. كەتمىسە كۆزدىن نېرى ھېچ جەڭ-جىدەل، كى ئاسايىشتا ياشايمۇ بىر ئۆزۈم؛ زەررىچە ئەمەلگە باغلاندىم دەرىخ، چۈشتى باش ئەل ئالدىدا، كۆيدى يۈزۈم! == '''مېھمان كەلدى''' == ئالدى-كەينىدە ئۆيۈمنىڭ ئاقىدۇ سۇلار تولۇپ، كېلىدۇ باھاردا قۇشلار ھەر كۈنى پەرۋاز ئۇرۇپ. قويمىغانتىم سۈپۈرۈپ مېھمان كېلەر دەپ يولنىمۇ، سىز ئۈچۈن ئېچىلدى كەپەم ئىشىكى تۇنجى بولۇپ. غورىگۈل پەتنۇس قويۇلدى بەك يىراق بولغاچ بازار، قول ئۈزۈك بولغاچقا مەيمۇ قاپتۇ كوزامدا قۇرۇپ. مەن بىلەن ئۈلپەتلىشىشنى كۆڭلىڭىز تارتسا ئەگەر، چاقىرارمەن بار شارابنى ئىچكىلى تەڭ ئولتۇرۇپ. == '''ئېگىزگە چىققاندا''' == قىلار نالە، كۆرۈڭ، مايمۇن شامال سۇققاچ بۇ كۈز ئەدەپ، سۈزۈلدى سۇ، ئاقاردى قۇم، بېلىقچى قۇش ئۇچار لەپ-لەپ. پانايى يوق دەرەخزاردىن تۆكۈلدى بارچە ياپراقلار، تېنىمسىز شۇ ئەزىم چاڭجياڭ ئاقار ھەيۋەتتە ئۆركەشلەپ. بۇ غەمكىن كۈز ئارا كەلدىم مۇساپىر بوپ يىراقلاردىن، تېنىم بىمار، ئۆزۈم تەنھا، كېلەرمەن تا ئېگىز ئۆرلەپ. مۇشەققەت دەستىدىن كەتتى چېكەمنى قار-قىروۋ قاپلاپ، ئېسىت، قالدىم شارابتىنمۇ، يۈرەي ئەمدى قايان تېنەپ؟ == '''يۈرمىگىن خۇدۈكلىنىپ''' == ھېچنېمە يارىتالمىدىم ئالەمگە ئەركەك تۈرۈلۈپ، قالدى لىڭشىپ چىشلىرىم، ئاق چاچقا باشىم كۆمۈلۈپ. چۈشتى ئەسكە ئوردىغا «ئەردەم-ئەدەب» سۇنغانلىقىم، شول كۈنى ھەيرانىمەن، كەتتىم شەرەبكە چۆمۈلۈپ؛ مىرزىخانە ئىچرە قەغەزدە ئويناتسام قەلەم، ئۆلىمالار كۆرگىلى كىرگەن سارايغا تۈرۈلۈپ. ئاشۇ چاغ پەرۋاز قىلاتتىم شېئىرىيەت گۈلزارىدا، ئەمدى ھەيدەلدىم دالاغا كۆرمىگەن كۈننى كۆرۈپ. نەۋجۇۋانلارغا زاۋالىمدا ئەقىدە ئەيلىسەم، يۈرگىدەك ئالدىمدا خوپ دەپ، ئەمما كەينىمدە كۈلۈپ. بەس، بۇ ئەپسانە جاھان دۆلەتمىنى رەھمەت ساڭا، تالىشىپ مەندىن تاپاۋەت يۈرمىگىن خۇدۈكلىنىپ. == '''باھار كېچىسىدىكى خاسىيەتلىك يامغۇر''' == نەۋباھارنىڭ خاسىيەتلىك يامغۇرى، تەبىئەت كۆڭلىنى خوپ بىلگەن چېغى. سىم-سىم ئارىلاپ تۈن بۇيى تىنماي يېغىپ. بارچە شەيئى باغرىنى نەم ئەيلىدى. قاپقارا تۈن ئىلكىدىدۇر يول تامام، كۆرۈنەر قېيىقتا يالغۇز شام نۇرى. ئاتتى تاڭ، زەپمۇ قىزاردى ھۈپپىدە، شەھرى جىنگۈەننىڭ جىمىكى گۈللىرى. == '''چاڭ سۇ كەنتى توغرىسىدا ئىككى شېئىر''' == 1 قىلۋە ياققا بارىدۇ كۈنمۇ پېتىپ، يەرگە بۇلۇت ئارىسىدىن نۇر چېچىپ. قىلدى سېغىزخان خەۋەر قۇۋۇق بېشىدا، كەلدى مېھمان، دەپ، ئوزاق سەپەر چكىپ. قالدى يىغلاپ ئايىلىم ھەيران بولۇپ، ھەم تىرىك يانغانلىقىمدىن داڭ قېتىپ. قىلدى سەرسان بىزنى بۇ ئەنسىز جاھان، شۈكرى، ياندىم ئولجىغا جاننى ئېلىپ. كۇچا-كويغا چىقتى خۇلۇم-خوشنىلار، ھەسرىتىگە پايلىماي كۆز ياش قىلىپ. كۆيدى كۆپ شام، ئولتۇرۇشتۇق كۈن بۇيى، خۇددى چۈشۈمدەك يار بىلەن سۆھبەتلىشىپ. 2 قىستىدى تۇرمۇش مېنى قېرىغاندا ھەم، كەتمىدى يانساممۇ ئۆيگە غۇسسە-غەم. قۇچۇغۇمدىن چۈشمىدى ئەسلا بالام، كەتمىسە، دەپ، ئەنسىرەيتتى دەممۇدەم. ساپتىمەن كۆل بويىغا باشتا جىرىم، سايىدارمەن كەلسە ياز، دەپ، ئەسلىسەم. تۆكۈلۈپ شامالدا ئۇچقان شۇ خازان، قوزغىدى قەلبىمدە چەندان دەرت-ئەلەم! يىغىلىپمۇ بوپتۇ ئاشلىق ئاڭلىسام، پۇرىدى بادە بۇيى گۇيا شۇ دەم. بولسىلا شاراب بۈگۈن خوپ تويغىدەك، ئۆمرۈم ئوزىراتتى بولۇپ دىلمۇ جەم. == '''چاڭ سۇڭ كەنتى توغرىسىدا بىر شېئىر''' == كەيدى بېشىغا تۇخۇلار ھويلىنى، سالدى غوۋغا بىر-بىرنى چۇقىلاپ؛ قونىدىقىغا چىقىرىپ تۇرغاندا مەن، ئىشىكىمنى قاقتى مېھمان ۋارقىراپ. ئاق ساقالدىن تۆت-بەشى كەلدى كىرىپ، كەپتۇ دەپ مېنى سەپەردىن ھال سوراپ. ھەربىرىنىڭ قولىدا بار سوۋغىسى، كۇزىسىدىن قۇيدى جامغا مەي-شاراب. دېدى: ئەرلەر جەڭگە ماڭغاچ توختىماي، قالدى ئېكىنسىز ئېتىزلار چۆلسىراپ؛ دېمىگىن مەي سۈپىتى ناچار ئىكەن، بارى مۇشۇ، ئازنى كۆپكە قىل تاۋاپ. كۈن ئېغىر، ھىممەت ئۇلۇق بولغاچ ماڭا، ئۇيۇلۇپ قالدىم شۇ چاغ يەرگە قاراپ. ناخشا ئېيتسام ئاھ ئۇرۇپ پەيياد چېكىپ، ئاقتى بارچە كۆزىدىن ياش تامچىلاپ. == '''لەشكىرى يۈرۈشتە''' == ھارۋىلار گۈلدۈرلىشىپ، ئاتلار چېپىپ كەلدى بۇيان، سەپ تۈزۈپ سەپەرچىلەر يان-بېلىگە باغلاپ كامان. ئوزىتىپ كەلدى ئاتا-ئانا، كېلىن سەپەرچىنى، ئالدى شيەنياڭ كۆۋرۈكىنى قوينىغا چاڭ ۋە تۇمان. ئېسىلىپ بىر-بىرىگە يولنى تۇسۇپ ئاچتى ھازا، يىغا-زارغا پايلىماي سىلكىندى يەرۇ-ئاسمان. نېمە ئىش، دەپ سورىدى يولۇچىلار سەپەرچىدىن، جەڭگە ماڭدۇق دەپ جاۋاب بەردى بىراۋ سۈرۈپ زۇۋان. دېدى: ئون بەش ياشتا خۇاڭخې چېكىگە بارغان ئىدىم، كەپتىمەن قىرىققىچە چېرىك بولۇپ، گاھى دېخان. جەڭگە-چىرىكلىككە تۇتۇلۇپ بارغىنىمدا ياش ئىدىم، يانغىمدا ياقا يۇرتتىن بولدى ساچىم قارسىمان. ياقا يۇرت بوسۇغىسىدا ئاقتى قان دېڭىز بولۇپ، ئەمما كەتتى نەپسى ئاۋۇپ، تويمىدى تۇپراققا خان. ئاڭلىغىن، تاغ شەرقىدە يۈزلەپ ۋىلايەت، ناھىيە، چۆللىشىپ كەتتى شۇ دەم، مىڭلاپ يېزا بولدى خازان. ئىشلىدى قاۋۇل ئاياللار يەر تېرىپ، ساپان يۆلەپ، بەرمىدى يەر قوينىدىن ئاخىر كېلىپ بىر تالمۇ دان. تۇتتى چىن چۈەنلىكنى تىنماي جەڭگىۋار خەلق بۇ دەپ، ئىت – ئېشەك ئورنىدا ھەيدەلدۇق يېغىغا ھەر زامان. دېدى بىراۋ: ھالىمىزنى قالدىڭىز سوراپ جاناب، دەردىمىزنى دەرىخا، باردۇ كىم ئاڭلايدىغان؟ باشقىنى دېمەي تۇراي، بۇ يىل مانا قىش كەلگۈچە، جەڭگە كەتكەنلەر تېخى يانماي تۇرۇپلا يۇرت سايان؛ بىزنى قىستاپ كەلدى شەنگەن يامۇلىدىن غەللە دەپ، نەق تۆلەشكە بۇ سېلىقنى ئەمدى بارغاي ئەل قايان؟ بەلكى ئوغۇل تاپقۇچە قىز تاپ، دېگەن سۆز راست ئىكەن، بولمىسا دەردۇ ئەلەمدە بولمىغاي باشىڭ ئامان؛ قىز كېتەر يەتسە بويىغا خوشنىغا ياتلىق بولۇپ، كېتىدىكەن ئەر بالا يانتاق تۈۋىن ئەيلەپ ماكان. ئاشۇ كۆكنۈر بويىغا ئەگەر نەزەر سالغاندا سىز، شۇندا چېلىقاتتى ئەسىرلەپ ياتقىنى كۆپ ئۇستىخان. شىر – شىر ئەيلەپ ياغسا يامغۇر ئاندا ھاۋا بوزۇلۇپ، بىگۇنا ئۆلگەنلىنى يىغلايدۇ دەڭ تارتىپ پىغان! == '''يەتتە ناخشا''' == — بۇ شېئىرلار چەنيۈەن يىلىنىڭ ئوتتۇرىلىرى تۇڭگۇ  ناھىيەسىدە مۇساپىر بولۇپ يۈرگەن چاغلىرىمدا يېزىلغان. 1 بىر مۇساپىرمەنكى، قويدۇم دەپ «زىمى» ئەدەبىي لەقەم، پاخپىيىپ ئاق چاچلىرىم قۇلاققىچە چۈشتى شۇدەم. يىگىنىم مايمۇن كەبى ھەر كۈندە توشقان بۆرىكى[1]، تاغقا قىش كەلسە، زاۋال چۈششسە چۈشەر باشىمغا غەم. نەخەۋەر يوق ئەھلى يۇرتتىن نەكى يۇرتقا يولمۇ يوق، پۇت – قولۇم قالدى قېتىپ سوغدا گويا ئۈزۈلدى دەم. ئاھ دەرىخا، تۇنجى ناخشام تولدى چەكسىز مۇڭ بىلەن، سوقتى شىۋىرغانمۇ دەرتلىك مەن ئۈچۈن تارتىپ ئەلەم. 2 ئوتىغۇچ، ھەي ئوتىغۇچ سېپىڭ سېنىڭدۇر ئاق تېرەك، بار تاۋاباتىم ئۈچۈن بىر سەن ئىدىڭ يارۇ – يۆلەك. تېخى بىخ ئۇرمايلا دانمۇ كەتتى تاغنى قار بېسىپ، ئاشمىدى تىزدىن چاپان، ياپالمىدى ئەتنى ئېتەك. سەن بىلەن قايتقاندا بوش قول مەن ئېتىزدىن ئۆي تامان، ئاھۇ – زاردىن ئۆزگە ھېچ يوقتى ھاياتلىقتىن دېرەك. ئاھ دەرىخ، ئىككىنچى ناخشام ياڭرىغاندا ئەمدىلا، مەن ئۈچۈن قوشنام پىغان چەكتى، ئېزىلدى بۇ يۈرەك. 3 ئەي ئۇكام، جانىم ئۇكام مەندىن نېرى كەتتىڭ يىراق، ئۈچىمىز تەڭلا قۇتۇپ قاخشال بولۇپ قالدۇق بىراق. تىرىك ئايرىلدۇق پەلەك ھەر يانغا بىزنى تاشلىدى، يول كېسىلدى جەڭ تۈپەيلى، ئۆرتىدى دىلنى پىراق. تۇرنىلار ئۇچسا شەرققە چۈشسە شۇم قۇش كەينىگە، ئۇشبۇ ھالەتتە يېنىڭغا مەن ئاسان بارايمۇ ساق؟ ئاھ دەرىخ، ئۈچىنچى ناخشام ئۈچ قېتىملا تارتتى ئۇھ، سەن كېلىپ نەدىن تاپارسەن ئۇستىخانىمنى بىراق؟ 4 بار مېنىڭ سىڭلىممۇ جۇڭلى شەھرىنى ماكانلىغان، ئۆتتى كۈيۈسى جاھاندىن بالىلىرى قالدى نادان. ئارىدا خۇەيخې تۇرادۇر تولغۇنۇپ ئەجدەر كەبى، ئۆتتى ئون يىل، بىلمىدىم، دىدارلىشارمىزكىن قاچان؟ كەلسىمۇ بارغۇم قېيىقتا ئوق كۆزىدىن قورقىمەن، چۈنكى، جەنۇبنى تامام جەڭ بايرىقى زىچ قاپلىغان. ئاھ دەرىخ، تۆتىنچى ئاخشام ياڭرىغاندا ھەر تەرەپ، تاڭدا – ئورمانلىقتا مايمۇن مەن ئۈچۈن چەكتى پىغان. 5 تۆتلا تاغنىڭ شامىلى كۆپ،  سۈيى ئاقار ئالدىراپ، توختىماس كۈز يامغۇرى قاقشال دەرەخنى قامچىلاپ. كونا، قورايلىق شەھەرنى چۆرگىلەپ كەتمەس بۇلۇت، چاپسا سېرىق تۈلكە ئۆرە، ئېقى يۈرەر قاتىراپ. بۇ، يۈچۈن سايدا ياشاپ مەن نەئۈچۈن قالغاندىمەن، تۈندە تۇرۇپ كېتىمەن خىيال سۈرۈپ، ئۇيقۇسىراپ. ئاھ دەرىخ، بەشىنچى ناخشام ئېيتسام–ئېيتسام تۈگىمەس، بەلكى ئۆلگەندە كېتەرىم بار چېغى يۇرتقا قاراپ. 6 تا تۆۋەن تاغ باغرىدا – كۆلچەكتە ئەجدەر تۇرغىدەك، ئېلىبان قوينىغا كۆلنى بۈك – باراقسان تال – تېرەك. كى خازان پەسلىدە ئەجدەر ئۇيقۇغا كەتكەن كۈنى، كەلدى مەشرىقتىن ئۈزۈپ بىر ئوق يىلان بوپ پايپېتەك. مەن ئۇنى چاپماق ئىدىمۇ، بەس دېدىم ئۆزۈمگە ھەم، سۇغۇرۇپ ئېلىپ قىلىچنى غەزىپىم كەلگەچكە بەك. ئاھ دەرىخ، ئالتىنچى ناخشام قالدى خىيال ئىلكىدە، ماڭا كۆلچەك بەرسە دەيمەن نەۋ باھاردىن ئىز – دېرەك! 7 ئاھ ئىسىت، يىگىتلىكىمگە، بىھۇدە قالدىم قېرىپ، كەزدىم ئۈچ يىل تاغ – جەزىرە قوينىنى ھېرىپ – ئېچىپ. بەگلىرى ئاستانە – چاڭئەننىڭ كۆپى بولغاچ گۆدەك، بەلكى بەركەت ئالدى ھەركەت بولىشىن كەتمەس بىلىپ. ئۇچرىشىپ قالدىم بۇ تاغدا بىر قەدىناس دانىشقا، ئاھۇ – ھەسرەتتە ئۇزاتتۇق تۈننى تالاي سىردىشىپ. ئاھ دەرىخ، يەتتىنچى ناخشام تۈگىدى جىمجىتقىنە، قارىسام بۇزۇپ چىراي كۈن بارىدۇ تېز – تېز پېتىپ. == '''يۈرەك سۆزى''' == شەھرى تۇڭگۈەن كەتتىكى قولدىن تامام، كەلمىدى ئۆيدىن ئۇچۇر تالاي زامان. ياز كېلىپ باسقاندا يارنى ئوت – گىياھ، يول ئېلىپ قاچتىم بەدەر مەغرىپ تامان. پۇتتا كەندىر كەش، ئۇچام جۇل – جۇل ئىدى، قىلدى قوبۇل مېنى شۇ تۇرقۇمدا خان. ئوردا ھەم، دوستلار ئېچىندى ماڭا كۆپ، كەپتۇ دەپ گۆر ئاغزىدىن ئېسەن – ئامان. ئىلتىپات قىلغاندا ماڭا مەرتىۋە، ئاقتى كۆز ياشىم تاراملاپ شۇ ھامان. كەلدى بارغۇم زەپمۇ يۇرتۇمغا مېنىڭ، يوق بىراق تىل شۇ ئويۇمنى دەيدىغان؛ نامە ئەۋەتىپ سورايمۇ دەپ ئويلىدىم، بارمىدۇ ئۆي، يوقمىدۇ ماڭا گۇمان. ئاڭلىسام يۇرتۇمدا يېغى بوپتۇدەك، تا توخۇدىن ئىتقىچە قىرىلىپتۇ جان. ئاندا ئۆيۋاقىم تامام بولسا خاراب، چىقىدۇ دەمسەن كىشى قارايدىغان؟ ئېگىسىز ياتقاندۇ جەسەتلەر سېسىپ، بەلكى قارىغاي تۈۋىنى ئەيلەپ ماكان. ئۆي ئىچىمنىڭ قانچىسى باردۇر ھايات، تەلتۆكۈس كەتكەندىمۇ بولۇپ خازان؟ ھاڭ – چوققا كۆرۈندى يولۋاستەك گويا، باققىنىمدا ئەنسىرەپ يۇرتۇم سايان. نامە ئالغانچە تېخى ئۆتكەن يىلى، ئۆتتى ئون ئاي مانا شۇ كۈندىن بۇيان؛ كۈتىمەن ئۆيدىن خەۋەرۇ، قورقىمەن، نە ئۈچۈندۇر بۇ يۈرەك سىماپسىمان. گۈللىنىشكە بۇ دىيار يۈزلەنسىمۇ، تاشلىماي كەلدىم ئىچىپ مەينى ھامان؛ چۈنكى، خوۋلۇق – خورلۇغۇمنى ئويلىسام، باسىدۇ يالغۇز بېشىمنى دەرت – پىغان. == '''توققۇزىنچى كۈنى شەھرى شىنجۇ سېپىلىگە چىققاندا''' == كەلسە «جۈپ توققۇز»[2] ئىچەتتىم مەي – شاراب، ئەمدى ئاقاردى چېچىم بوۋايغا باب. ھەر يىلى شۇ چاغدا، يۇرتقا باققىلى __ چىقىمەن ھاسارغا تەستە ھالسىراپ. مەس كۆزۈمگە كۆرۈنەر ئالەم خۇنۈك، ئېيتىمەن كۈي جان – جىگەرىم يادىلاپ.[3] جەڭ – جىدەلنى ئويلىسام قورغاندىكى، بولىدۇ تىلىم گاچا، باغرىم كاۋاپ. == '''قارلىغاچ قوندى قېيىققا''' == چەتتە مۇساپىرغا زەپ تېز بىلىنەر ئۆتكەن بۇ كۈن، كەلدى قارلىغاچ ئىككى رەت چاڭگا تۈزۈپ يەنە بۈگۈن. ئۇ بىلەن يۇرتتا قەدىناس بولۇشۇپ قالغان ئىدۇق، كەپتۇ باھار پەسلىدە ئىزلەپ مېنى كۆرمەك ئۈچۈن. چاڭگىسىنىڭ ئورنى ئىلماس بۇ غېرىپ بىچارىنىڭ، ئوخشىمامدۇ يۈرگىنىم سەرسان بولۇپ ئاڭا پۈتۈن؟ دەم ۋىچىرلاپ ئۇچتى مۇندىن، كەتتى بېغىرلاپ سۇنى، شۇندا ھۆل بولدى ئىتەگىم، بۇ دىلىم بولغاچ زەبۇن! == '''لى بەي چۈشۈمدە''' == (ئىككى شېئىر) 1 ئۆلۈپ ئايرىلساڭ تۈگەيدۇ ھەممە گەپ، تىرىك ئايرىلماق غېمى كەتمەس تۈگەپ؛ ئاڭلىسام جاڭنەندە كېزىك كۆپ ئېمىش، كەلمىدى خەۋەر ئۇياقتىن بىزگە دەپ. كىردى چۈشۈمگە ئېنىق دوستۇم مېنىڭ، چىن دىلىمدىن سېغىنىپ كەتكەچ ئەجەب. تۇرسا سىرتماقۇ – چۈشەكتە پۇت – قولى، كەلمىكى ئاسانمۇ ئۇ قانات تۈزەپ؟ يول يىراقى يىدى كۆزنىڭ خۇنىنى، ئۆزىنى كۆرمەي يۈرەرمەنمۇ چۈشەپ؟ قاپتۇ ئىرەن تال چۈشۈمدە ياشىرىپ، تۇرىمەن ئوڭۇمدا قورغاندا تۈنەپ. ئاي نۇرىغا تولدى لىق ئۆينىڭ ئىچى، قارىسام ئوخشايدۇ چىرايىڭغا زەپ. دولقۇنى كۆپ بولىدۇ تېرەن سۇنىڭ، ھەزەر ئەيلە، قويمىغاي ئەجدەرى يەپ! 2 ئۈزىدۇ ئاسماندا كۈندە ئاق بۇلۇت، يۈرىدۇ دوستۇم تېخى سەرسان بولۇپ. ئۈچ كېچە چىقتىم سېنى ئۇدا چۈشەپ، سەن بىلەن قالغان چېغىم بىر جان بولۇپ. دېگۈدەكسەن: كېلىشىمنىڭ چېكى بار، ھەممە ئىش چۈشمەيدىكەن ئاسان بولۇپ؛ كۆپ بولۇركەن بەھرىنىڭ دولقۇنلىرى، كىم كېتەر ئوڭاي -ئاسان گۇمران بولۇپ. خەپ دېدىڭ، تۇتتۇڭ ساقالنى قامىلاپ، كەتكىنىگە ئۈمىدىڭ ۋەيران بولۇپ. تولدى بەگۇ تۆرىلەر ئاستانىغا. سەنلا قالدىڭ سارغىيىپ زەپىران بولۇپ؛ تەڭرى قويمايدۇ ياماننى دەپتىكەن، ئەكسىچە كەتتىڭ قېرىپ نىمجان بولۇپ. مەڭگۈ ئۆلمەيدۇ بىراق نامىڭ سېنىڭ، گەرچە كەتسەك باقىغا راۋان بولۇپ! == '''شاراپ ناخشىسى''' == تۆرىلەر تۆرنى ئىگەللەپ ئالدى يۇرتقا بەگ بولۇپ، بىرلا جېن چيەن[4] چەتتە قالدى قايرىلىپ دەرتكە تولۇپ. مەي، تائامدىن كېكىرىپ ئويناشسا بەگلەر ئوردىدا، ئۆتتى ئۇ زاتنىڭ كۈنى گاھ ئاچ قېلىپ گاھى تويۇپ. كى ئىلىم بابىدا بۇ زات چۈشسە شىخۇاڭنى[5] بېسىپ، ئۆتىدۇ چۈيۇەن[6] بىلەن سۇڭيۇيمۇ[7] ھەم پەمدە ئۇزۇپ. ئەردەم – ئەخلاق كۆمۈلۈپ ئەخلەتتە ياتسا بىر ئۆمۈر، نە كېرەك نامىڭنى مەڭگۈ قويغىنىڭ تاشقا ئويۇپ! مەن غېرىپنى تىلغا ئالساڭ مەسخىرە ئەتكەي كىشى، كىيگىنىم پۇقراچە تون، بەردىم ساقالىمنى قويۇپ. ئالغىنىم كۈندە مېنىڭ خان سېڭىدىن بەش شىڭ گۈرۈچ، كېلىمەن جېن لاۋنى يوقلاپ، مۇڭدىشىپ دەم ئولتۇرۇپ. تېپىۋالساق ئىككى پۇل تەڭ ئىزدىشىپ، ئىچىمىز مەي بەخۇدۇك جام تولدۇرۇپ؛ مەيگە كۆتۈرۈشلۈك ئۇ زات مەندىنمۇ بەك، ئۆزئارا ھۆرمەت قالاتتى ئۇنتۇلۇپ. تۈن سۈكۈتتە، ئولتۇراتتۇق شام تۈۋىدە مەي ئىچىپ، ياغدى باھار يامغۇرى گۈللەرنى لەپ – لەپ توزۇتۇپ. توۋلىشىپ خۇي ناخشا ئېيتتۇق جىنغا تەسىر قىلغۇدەك، ئويلىمايتتۇق ساق قېلىشنى بىز ئۆلۈمدىن قۇتۇلۇپ. ئۆزىنى ئاتقان ئەمەسمۇ ئۆگزىدىن ئۇلما زىييۇن[8]، ئۆتتى شاڭرۇنىڭ[9] كۈنى مەيخانىدا قاچا يۇيۇپ. «مەن كېتەي» دەپ سەنمۇ جىن لاۋ ياز شېئىر بولما ھايال، ئېتىز – ئېرىق، باغۋارانىڭ قالمىغاي چاڭقاپ قۇرۇپ. موللىلىقنىڭ ھېكمىتىدىن نىمە نەپ ئالدۇق تۈزۈك، كوڭزىمۇ، بۇلاڭچىمۇ ياتمامدۇ يەردە خاك بولۇپ؟ بولمىسۇن كۆڭلۈڭ پەرىشان بۇ كەيىپ ناخشامغىمۇ، بىز تېخى ئۈلپەتلىشەرمىز كەتمىسەكلا تەڭ ئۆلۈپ! == '''سەنەم''' == باشتا كەلدىم بىرلا سەنەمجان بولۇپ، ئەمدى غار قالدى ماڭا ماكان بولۇپ؛ كەپتىكەنمەن ياخشىلارنىڭ پۇشتى دەپ، قېلىشىمنى نە بىلەي خازان بولۇپ. كەتتى مەندىن ئايرىلىپ قېرىندىشىم، شەھرى تۇڭگۇەن جېڭىدە قۇربان بولۇپ؛ جەسىدى قالدى تالادا ئېگىسىز، نېمە تاپتى يۈرۈبان ئەركان بولۇپ. بىۋاپا ئالەم ئىكەن بۇ رەھىمسىز، ئۆتىدىكەن بارچە ئىش مېھمان بولۇپ. تاشلىدى ئۈجمە كۆڭۈل ئېرىم مېنى، ئۆزگىچە سەنەم بىلەن بىر جان بولۇپ. بىلىدۇ گۈلمۇ پەسىلنىڭ قەدرىنى، قۇش چېغىدا يۈرىشەر ھەميان بولۇپ. يېڭى يارلار يۈرىدۇ ئويناپ – كۈلۈپ، كونا يارنى يىغلىتىپ پىنھان بولۇپ. چىققىچە تاغدىن بۇلاق ئاقار سۈزۈك، كېتىدىكەن سۇڭرە ئۇ تۇمان بولۇپ. خەجلىدىم زۇلپى زۇنارىمنى سېتىپ، توزىغاچ كۆلبەم مېنىڭ ۋەيران بولۇپ. گۈل ئۈزۈپ ساچىمغىمۇ ساچماپتىمەن، ئارچا ئۈزسەم يانغۇسى گۈلخان بولۇپ. چۈشتى قىش، ئۈستۈم يالاڭ، تۇردۇم قاراپ— كەتكىچە كۈن يولىغا راۋان بولۇپ. == '''چېگرا ناخشىسىغا مۇقەددىمە''' == (ئالتە شېئىر) 1 چىققىلى يۇرتتىن ماڭا بولدى ئوزاق، ئۆزگىگە بولماي بوزەك كەلدىم بىراق. تۇرسىمۇ ھەردەم مېنى ئۆلۈم كۈتۈپ، ئەمما دىلدىن ئۆچمىدى دەردۇ پىراق. نە يۈگەن، نە نوختا سالماي ئاتقا مەن، جەڭگە كىردىم چاپتۇرۇپ تېز ياۋىداق. گاھى ئۆتتۈم تىك— ئېگىز ھاڭدىن ئۇچۇپ، تۇغ يۇلۇشنى ئېڭىشىپ ئەيلەپ سىناق. 2 ئولتۇراتتىم تىغ بىلەپ ئويغا پېتىپ، تېلىقىپ ئىڭرايدۇ سۇ نالە قىلىپ. قارىسام سۇغا كېتىپتۇ قان تېمىپ، شۇندا سەزدىم ئاپتىمەن قولنى كېسىپ. ئەل ئۈچۈن ئاچتىم كۆزۈم، بەس، ئەر بولۇپ، دىلنى ئۆرتەپ نە قىلاي ھەسرەت چېكىپ؟ قالغۇسى بابۇر راۋاقتا شۆھرىتىم، مەيلى كەتسۇن سۆڭىكىم جەڭدە چىرىپ. 3 ماڭدى سەرۋەر جەڭ ئارا يالاپ مېنى، نەكى يالاپ، يول بويى خارلاپ مېنى؛ خاھ ئۆلەي، خاھ تىرىلەي ماڭدىم مانا، كايىما بىگىم تولا چارلاپ مېنى. يولدا يۇلۇقسا تونۇش نامە پۈتۈپ— يوللىدىم، سېغىنىپ جەمئى تۇغقانلىرىمنى. ئاھ، دەرىخ، ئۆيدىن تامام بولدۇم جۇدا، كاشكى، تەڭ دەرد تارتقۇدەك قوۋمىم قىنى؟ 4 كەلگىنىمدە مەن ئۇزاق يولنى بېسىپ، مۇنتىزىم لەشكەر ئارا قويدى قېتىپ. شۇ قوشۇننىڭ ھالىنى، ئاچ – توقىنى تۇرىدۇ سەركەردىلەر دەمسەن بىلىپ. ئۇ تەرەپتە بىر سۈزۈك غۇز لەشكىرى، ئۆتۈشەر ھەر يانغا تېز – تېز ئات چېپىپ. مەنكى قۇل بىچارىنىڭ نام – ئاتىقى قالىدۇ دەمسەن پۈتۈككە يېزىلىپ؟! 5 ماڭدى لەشكەرلەر ئېتىنى قامچىلاپ، قار – شىۋىرغان ئىچىدە تاغ باغرىلاپ. قالدى بارماقلار چۈشۈپ يولدا ئۈششۈپ، ئۆرلىگەندە مۇز قۇچۇپ، يەر تاتىلاپ. كەتتى ئاي بۇندىن يىراق، يىراق ئۈزۈپ، بىز سېپىلنى بولىمىز قاچان ياساپ؟ بارىدۇ جەنۇب تامان كەچكى بۇلۇت، باققىنىمچە كەينىدىن قالدىم قاراپ. 6 تەڭرىقۇت لەشكەرلىرى قىلدى ھۇجۇم، باستى ئالەمنى گويا بوران ۋە قۇم. كى قىلىچۋازلار ئېلىشتى نەچچە رەت، يېڭىلىپ ياۋ قاچتى سۈڭرە بولدى گۇم. قولغا ياۋ سەردارى چۈشتى، بولدى ئەل، بولدى تارتۇق بېشى ھەم پوستى تۇلۇم. نەقىلاي سۆزلەپ تېرىقچە غەلبىنى، سەپكە جىم ياندىم، تامادا بولمۇدۇم. 7 تاكى لەشكەرلىكتە ئۆتتى ئون يىلىم، يوق دېيىش مۇمكىنمۇ قىلچە خىزمىتىم؟ تۆگە دەيدۇ باشقىلار تېرىقنىمۇ، ماختىنىشقا مەنمۇ تەڭ كۆيدى تىلىم. ئوتتۇرا ئەلدە بېسىقماس جەڭ – يېغا، دى ۋە رۇڭ يۈرمەمدۇ ھېچ بەرمەي تىنىم؟ تاشلا ئالەمگە نەزەر بولساڭ يىگىت، بولما مەردلىك ئالدىدا روھىي يېتىم! == '''چېگرا ناخشىسىغا خاتىمە''' == (ئىككى شېئىر) 1 يەتسە يىگىت تۇغۇلۇپ قۇرامىغا، قوزغۇلۇپ ئۇ سەپكە سەردار بولغۇلۇق. تۆھپە قوشماي بىر ئۆلۈش جەڭلەر ئارا، كى كېرەكمۇ قەبرە ساقلاپ ياتقۇلۇق؟ ئاتلىنىش ئالدىدا تۇرغانمىش قوشۇن، جەڭ ئۈچۈن جىمېڭغا تېزدىن يانغۇلۇق. ئات–ئىگەر، شەمشەر-غىلاب  ئالدىم سېتىپ، مىڭلىغان ئالتۇن-كۆمۈش سەجلەپ تۇلۇق. ئوزىتىپ كەلدى خۇلۇم-خوشنام مېنى، يار-بۇرادەر، قوۋم-قېرىنداش بار ئۇرۇق. ئولتۇرار يۇرت چوڭلىرى تۆرگە كېلىپ، ماڭا دەپ راسلاپ شاراپ، ئاش ۋە ئوزۇق. تەڭ دېمەتلەر ئايرىلىش چاغدا مېنى، قىلدى خۇش، تۇتتى قېلىچنى سوغۇلۇق. 2 كۈن چىقىش قۇۋۇقتىن كىرىپ بىر تاڭ سەھەر، كەچتە خېياڭ كۆۋرۈكىن تۇتتۇق ماكان. كەچكى كۈن نۇرىدا تۇغ جەۋلان قىلار، كىشنىشەر، ئاتلا، شامال ھۇۋلار ھامان. چۈشتى تۈزلەڭلىككە چىپ مىڭلاپ چېدىر، ياتتى لەشكەرلەرمۇ جىم سۈرمەي زۇۋان. ئاي يۈرەر كۆكتە ئۆزى يالغۇز ئۈزۈپ، ئېيتقۇسىز سۈر ئىچىدە قالدى جاھان. چېلىنار مۇڭ ياغدۇرۇپ كانايمۇ گاھ، ھەم بېغىشلاپ مەرتلىگە دەردۇ پىغان. كىمدۇ لەشكەرلەر بېشى دەپ سورىساڭ، بەلكى خۇپياۋ ياۋ بولۇر ئۇ بىگۇمان. == '''شىئەن بېگى''' == مەن باراتتىم شەھرى شىئەننى كېزىپ، بەگ يۈرەككى غوۋغا سېلىپ، چېرىك يىغىپ. بۇ نەھال، دەپ سورىسام بەگدىن، دېدى: — تۇتقىدەك بۇ شەھەردە چېرىك قالمىدى. يۇقىرىدىن كەپتۇ يارلىق كچىلەپ، دەپتۇ چىقسۇن خىل گۈدەكتىن سەپ تۈزەپ. تېڭىرقاپ قالدىم بۇ سۆزنى ئاڭلىبان، بۇ بىلەن قالغايمۇ خانبالىق ئامان؟ ئانىسىزلار تۇرىدۇ يېتىمسىراپ، ئانىلىقلار مەڭزى تۇلۇق، يالتىراپ. كەتتى دەريا شەرقىگە گۇگۇم چاغ ئارا، كۆتۈرۈلدى يىغا-زارە تاغ ئارا. بەس، دېدىم، مەن ياش تۆكۈش بىھۇدىلىك، بۇ بىلەن سەن نېمە خورلۇق كۈرگۈلۈك؟ سۇغۇلۇپ پۈتكەن بىلەنمۇ كۆز يېشىڭ، بۇ چاھاندا كىم كېلىپ سىيلار بېشىڭ؟ ئەسلى قوشۇن ئىلكىدە ئىدى شەھەر، ئارزۇ-ئۈمىد ساقلىماق شامۇ سەھەر. ياۋنى خام چاغلاشنى كىممۇ ئويلغان، تارمار بولدى قوشۇن، تارتتۇق زىيان! كەتتى يۇرتقا بەزىسى ئىزدەپ ئوزۇق، بەزىسى قىلماققا لەشكەرنى تولۇق. ياش گۆدەكلەر جەڭدە مىسران قول بولۇپ، بارىدۇ خەندەك ئويۇشقا تېيىز ئويۇپ. نامى بار، خان لەشكىرىنىڭ ئورنى بار، باقىدۇ چېركنى ئەيلەپ ئېتىۋار. يىغلىما ئوزاتقۇچى، بەس، سەۋى قىل، قۇر بېشىنى سەن بالاڭغا ئاتا بىل. == '''كۈز ئىلھامى''' == — «كۈز ئىلھامى» جەمئىي سەككىز شېئىر بولۇپ، سېكىل شەكلىدە يېزىلغان. بۇ يەردە ئۇنىڭ تۆت پارچىسى تەرجىمە قىلىندى.— تەرجىمان. 1 چۈشتى شەبنەم ئۈنچە يەڭلىغ بولدى ئىرەنزار خازان، قالدى ۋۇشەن چۆللىشىپ ۋۇشا[11] بۇغازى گۆرسىمان. بارىدۇ دەريادا دولقۇن خۇددى ئاسماننى ئۇيۇپ، بىپايان چىگرا تەرەپتە يەرنى پۈركەپ چاڭ-تۇمان. ئىككى رەت ئېچىلدى گۈللەر مېنى ئىككى يىغلىتىپ، بارىمەن قېيىقتا يۇرتنى سېغىنىپ، دىلدا پىغان. شەھرى بەيدىدا[12] كىرچىلار بەك ئالدىراش، ھەممە چەپدەس پىچىشار لەشكەرگە دەپ قىشلىق چاپان. 2 ياتىدۇ تاڭ نۇرىدا ئۇخلاپ تېنچ تاغلىق شەھەر، باقىمەن راۋاقتا زۇمرەت تاغقا ھەركۈنن تاڭ سەھەر. كېلىدۇ بېلىقچىلار دولقۇن ئارا تاڭدا يېنىپ، يۈرۈشەر قارلىغاچ ئۇچۇپ قىلماي تېخى يۇرتقا سەپەر. قاپتىكەنمىش داغدا كۇاڭخېڭ[13] قىلىپ پەرماننى ئۇ، دەرت چېكىپ ئارماندا ليۇشاڭ[14] ئىستىكى قۇچماي زەپەر. تولىسى ساۋاقدېشىمنىڭ كەتتى دۆلەتمەن بولۇپ، سەمىرىپ ۋۇلىڭغا[15] پاتماي كېرىلىپ ئاتتا يۈرەر. 3 ئاڭلىسام،چاڭئەندە تەخت ماجراسى چىققان ئەۋجىگە، سالدى يۈز يىل قايغۇ-ھەسرەت بۇ جېدەل ئەل قەلبىگە. ئالمىشىپ بەگلەر كىرىشتى ئوردىغا تالاي نۆۋەت، تۇتقۇزۇپ قويغاچ قەلەمنى ھەم ئەلەمنى ئۆزگىگە. كەپتىمىش شىمالى قۇرغاندىن ساداسى ناغرىنىڭ، قىل يۈرۈش مەغرىبكە دەپ جارچى يۈرەرمىش ھەممىگە. بۇندا كۈز كەلگەچ بېلىقلار كەتتى دەريادا جىمىپ، مەن يۈرەرمەن ياد ئەيلەپ يۈرتنى ھىجران دەردىدە. 4 ئويلىسام، كۇڭمىڭ كۆلىنىڭ تۆھپىسى ۋۇدىغا[16] تەن، كۆرۈنەر لەپىلدىگەندەك ئاشۇ كۆلدە تۇغ-ئەلەم.[17] ئوت بېسىپ ياتقاندۇ نيۇلاڭ ۋە جژنۇي ھەيكىلى،[18] تاش لەھەڭمۇ[19] كۈزدە ئايدىڭدا چېكىپ دەردۇ ئەلەم. قاپقارا بۇلۇت كەبى لەش قوينىدا ياتقاندۇ لەش، توزىتىپ گۈل بەرگىنى گۈلباغقا چۈشۈپ شەبنەم. شۇ ئېگىز قۇرغان يولىدىن بىرلا ئۇچار قۇش ئۆتەر، قرىسام بېلىقچى يۈرەر كۆلدە ھەم، دەريادا ھەم. == '''خان لەشكەرلىرىنىڭ خېنەن ۋە خېبېينى قايتۇرۇۋالغانلىقىنى ئاڭلاپ''' == خەۋەر كەلگەندە قورغاندىن خېبېينى قولغا ئالدۇق دەپ، ئېتەككە تولدى كۆز ياشىم ئۇچۇر ئالغاندا مەن دەسلەپ. يۈگۈرتسەم كۆز نىگارىمغا ئۆچۈپتۇ غەم چىرايىدىن، يىغىشتۇردۇم بىساتىمنى سەپەرگە ئالدىراپ تىنەپ. شۇبۇ خۇش كۈندە مەي ئىچمەي، غەزەل ئېيتماي تۇرالامدىم، ئانا يۇرتقا سەپەر قىلدىم باھارنى ھەمرىيىم ئەيلەپ. چىقىپ باشا بۇغازىدىن ۋۇشا بۇغازىدىن ئۆتتۈم،[20] كېزىپ شاڭياڭنى يول ئالدىم لوياڭ قەلئەسىنى كۆزلەپ. ————————— ئىزاھلار: [1]توشقان بۆرىكى— ئىچكىرىنىڭ تاغلىق ئۆلكىلىرىدە بولىدىغان بىر خىل ياۋا مېۋە. [2] «جۈپ توققۇز»— بىرخىل ئەنئەنىۋىي بايرام. بۇ كونا 9- ئاينىڭ 9- كۈنى ھەممەيلەن ئېگىزگە چىقىپ، مەي ئىچىپ تاماشا قىلىدۇ. شۇڭا بۇ كۈننى «چۇڭياڭ بايرىمى» دەپمۇ ئاتايدۇ. [3] جان – جىگەرىم— ئاپتۇر بۇ يەردە ئۇكىسى بىلەن سىڭلىسىنى كۆزدە تۇتىدۇ. [4] چىن چيەن— دۇفۇنىڭ ياخشى دوستى، ئۇ ئۆز زاماناسىدا شېئىر، ھۆسىن خەت ۋە رەسسەملىقتا قالتىس داڭق چىقارغان شەخس بولسىمۇ، ئەمما ھۆكۈمرانلارنىڭ قىلچە نەزىرى چۈشمىگەن. [5] شىخۇاڭ— قەدىمكى پادىشاھلاردىن بىرى. يۇرت سوراشتا داڭ چىقارغان. [6] چۇييۈەن— جەنگو دەۋرىنىڭ ئۇلۇغ ۋەتەنپەرۋەر شائىر. [7] سۇڭيۈي— چۇييۈەننىڭ شاگىرتى، داڭلىق نەزمىچى. [8] زىييۇن— شۇ دەۋرنىڭ كاتتا شائىرلىرىدىن بىرى. ئۇ ئۆزىنىڭ خاتالىقىدىن قېچىپ، ئۆگزىدىن ئۆزىنى تاشلىغاندا ھايات قالغان. [9] شاڭرۇ— غەربىي خەن دەۋرىنىڭ ئۇلۇغ شائىرى، كەمبەغەلچىلىكتە مەيخانا ئېچىپ جان باققان. [11] ۋۇشا— ۋۇشەن بۇغۇزى، سىچۈەن ئۆلكىسى ۋۇشەن ناھىيەسىنىڭ شەرقىدە. [12] بەيدى— ھازىرقى سىچۈەن ئۆلكىسىنىڭ فۇڭجېي ناھىيەسىدە. [13] كۇاڭخېڭ— خەن دەۋرىدە  ئۆتكەن دانىشمەن. [14] ليۇشاڭ— خەن دەۋرىدە  ئۆتكەن دانىشمەن. [15] ۋۇلىڭ— ئاپتۇر بۇ يەردە چاڭئەنى كۆزدە تۇتقان. [16] ۋۇدى— تاڭ پادىشاھى خەن ۋۇدىنى كۆرسىتىدۇ. [17] خەن ۋۇدى ئۆز ۋاقتىدا جەنۇبقا يۈرۈش قىلىپ، كۇڭمىڭ شەھىرىگە ھۇجۇم قىلىش نىيىتىدە خۇددى كۇڭمىڭ شەھىرىدىكى دىيەنچى كۆلىگە ئوخشىتىپ، چاڭئەن شەھىرىنىڭ غەربى تەرىپىدىكى 20 چاقىرىم يىراقلىققا بىر كۆل قازدۇرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا «كۇڭمىڭ كۆلى» دەپ نام بېرىدۇ. ئاندىن لەشكەرلىرىنى شۇ كۆلدە سۇ ئۇرۇشىغا ئۆگىتىدۇ. بۇ مىسرادا ئەنە شۇ ۋەقە كۆزدە تۇتۇلغان. [18] نيۇلاڭ ۋە جژنۇي ھەيكىلى— ئېلىمىز رىۋايىتىدىكى ئاشىق – مەشۇقلارنىڭ ئىسمى. ئۇلار ھەر يىلى بىر نۆۋەت ئۇچرىشىپ تۇرارمىش. كۇڭمىڭ كۆلىگە ئۇلارنىڭ ھەيكىلىمۇ ئويۇلغان. [19] تاش لەھەڭ— ئاسايىشلىق سىمۋولى سۈپىتىدە كۇڭمىڭ كۆلىگە ئورنىتىلغان بولۇپ، ھاۋا گۈلدۈرلىگەندە قۇيرۇقىنى قىمىرلىتىپ تۇرارمىش. [20] ۋۇشا— ۋۇشەن بۇغۇزى، سىچۈەن ئۆلكىسى ۋۇشەن ناھىيەسىنىڭ شەرقىدە. '''(ئابدۇكېرىم خوجا تەرجىمىسى)''' مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/mJU77yLs-Wk5mEfoZLxI-Q زىياكار سالونى] fn4n0gygbc9rqr3y0nasidhujgnmw7d 0 24559 175600 2026-04-27T14:43:46Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''«ئىشقا پىششىق» بولۇڭ''' ئاپتورى: (宣明栋 (得到 مۇيەسسەر ئابدۇرىشىت تەرجىمىسى | تەھرىرلىكتە: كۈنەش (پارچىلار) يېڭى يىلدا خىزمەتكە كىرىشىپلا، بۇ يىللىق پىلاننى تۈزۈۋالدۇققۇ دەيمەن. ئۇ پىلانلار ئالدىمىزغا كەلگەن ھەر ئىشنى تولۇق، پۇختا قىلىش بىلەن بولىدۇ، ئەلۋ...' 175600 wikitext text/x-wiki '''«ئىشقا پىششىق» بولۇڭ''' ئاپتورى: (宣明栋 (得到 مۇيەسسەر ئابدۇرىشىت تەرجىمىسى | تەھرىرلىكتە: كۈنەش (پارچىلار) يېڭى يىلدا خىزمەتكە كىرىشىپلا، بۇ يىللىق پىلاننى تۈزۈۋالدۇققۇ دەيمەن. ئۇ پىلانلار ئالدىمىزغا كەلگەن ھەر ئىشنى تولۇق، پۇختا قىلىش بىلەن بولىدۇ، ئەلۋەتتە. ئەمما ئىشلاردىكى توسالغۇ، ئىمكانىيەت ۋە ئۈنۈم ئۆلچىمى دېگەنلەر ئوخشىمايدۇ. شۇنداق ئىكەن، ھەر خىل شارائىت پەرقىگە ماسلىشىپ، ئىشلارنى ئىزچىل پۇختا قىلىشنىڭ يولى قانداق بولىدۇ؟ بۇ ماقالە بىزگە «ئىش قىلىش» دېگەن مەسىلىدە پايدىلانما بولۇشى ئۈچۈن يېزىلدى. '''1.بۇ يەردىكى «ئىش» ئۇقۇمى خىزمەت مۇھىتىدىكى «تاپشۇرۇلغان ئىش»نى كۆرسىتىدۇ.''' خىزمەت مۇھىتىدا، پىلان-نىشان، كۈندىلىك ئىش، چوڭ-كىچىك تۈر دېگەنلەردىن باشقىمۇ يەنە تاپشۇرۇلىدىغان ھەر خىل ئىشلار بولىدۇ. ئەنە شۇ ئىشلار، بايقىساق، ئورۇن ۋە مائاشىمىزنى ئۆستۈرۈشتىكى مۇھىم ۋاسىتىدۇر. بۇنى باشقىچە چۈشەندۈرسەك، خىزمەتتە پىلان-نىشان دېگەننى باشلىقلار بېكىتىدۇ، كۈندىلىك ئىشلارنىڭمۇ تەرتىپ-قېلىپى بار، چوڭ-كىچىك تۈرلەرنىڭ ئىشىدىمۇ بىزنىڭ گېپىمىز ھېساب ئەمەس. '''پەقەت بىزگە تاپشۇرۇلغان ئايرىم ئىشلاردىلا ئۆز ئىقتىدارىمىزنى نامايان قىلغۇدەك بوشلۇق بولىدۇ.''' دىققەتكە تېگىشلىكى، خىزمەت مۇھىتىدا ئورنىمىز مەيلى قانداق بولسۇن، ھامان ئايرىم ئىش قىلىدىغان پۇرسىتىمىز بولىدۇ. بۇنداق پۇرسەتنى بىزگە باشلىقىمىز، ئۇنىڭ باشلىقى ياكى باشقا مەنپەتداش كىشىلەر بېرىشى مۇمكىن. شۇڭا ئۇقۇمنى مۇشۇ مەنىدىن چۈشەنسەك بولىدۇ. '''2.''' '''«ئىش قىلىش» ئىشلاردا ئەمەلىي ئۆزگىرىش ياساش دېمەكتۇر.''' ئىشنىڭ باشلىمى، تۈگەنچى بولىدۇ. ئ'''ۇنى ئۈستىمىزگە ئالساق، كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقىمىزدا ئاخىرقى بىر نەتىجە كۆرۈلسە، بۇ ئىشنىڭ تامام بولغىنىدۇر.''' مەسىلەن، يىغىن ئۇقتۇرۇشى يېزىش، خىزمەتداشلارنى مۇزاكىرىگە ئورۇنلاشتۇرۇش، ئايدۇرۇمغا چىقىپ مېھمان كۈتۈۋېلىش، مەلۇم ساھەدە پىشقان كىشىلەرنى ئىزدەپ ئالاقىلىشىش، يىغىن-مۇنبەر ئورنىنى بېكىتىش... دېگەندەك ئىشلارنى ئالساق، بۇلاردا ئىشنىڭ ئومۇمىي نەتىجىسىگە مەسئۇللۇق بولمىسىمۇ، لېكىن مۇھىملىقى يەنە خېلى بار. '''3.''' '''«ئىشقا پۇختىلىق» ئىشنى تاماملاشلا ئەمەس، بەلكى چىرايلىق تاماملاشتۇر.''' ئىش قىلىشتا ئۈچ نۇقتا بار، يەنى ئۇسۇل، خاسلىق ۋە نەتىجە. '''بىز بۇلاردىن خاسلىق دېگەنگە ئېتىبار قىلساق بولىدۇ، خاسلىق ئىشلاردىكى مەسىلىلەرنى ھەل قىلغاندا نامايان بولىدۇ.''' مەسىلەن، بىزنى «مەلۇم بىر ئاشخانىغا بېرىپ تىزىملىكنى نەقلەشتۈرۈڭ، ھەم پالانى تاماق چوقۇم بولسۇن» دېسە، ئەمما ئاشخانىغا بارساق «ئۇ تاماقنىڭ خۇرۇچى بۈگۈن كېلەلمىگەنىدى» دېسە، بۇ چاغدا قانداق قىلىمىز؟ باشلىققا «باشقا تاماقلار بولغاچ تۇرسۇن» دەمدۇق؟ ياكى بار خۇرۇچتا بولسىمۇ ئېتىپ باقامدۇق؟ ياكى ئۆزىمىز خۇرۇچ ئەكىلىدىغاننىڭ يولىنى قىلامدۇق؟... مانا مۇشۇنداق تاللاشلىق ئىشلاردا ئۆز خاسلىقىمىزنى بىلەلىسەك، ئىشقا پۇختا بولۇش ئۈچۈنمۇ تەپەككۈرىمىزنى شۇ ئاساستا كېڭەيتەلەيمىز. ئاندىن ئاخىرىدا شۇ ئىشتىكى '''ئۇسۇل، خاسلىق ۋە نەتىجىمىز''' بويىچە ئىش تاپشۇرغۇچىنى رازى ھەم بىزگە ئىشىنىدىغان قىلالىساق، ئىشنى چىرايلىق تاماملاش دېگەن شۇ. '''4.''' '''قايسى ئىشنى ئۆز ئالدىغا، قايسى ئىشنى كۆرسەتمە بىلەن قىلىشنى بىلىڭ.''' بۇ ئىش تاپشۇرغۇچىنى خاتىرجەم قىلىدىغان بىر نۇقتىدۇر. ئۇنداق ئادەم ئەلۋەتتە ئىشنى ئۆز تىزگىنىدىن چىقىپ كەتمىسىكەن دەيدۇ. بىز ئىشقا كىرىشكەندە ئەلۋەتتە ھەر خىل ئېھتىماللىقلار كۆرۈلۈشى مۇمكىن. ئەنە شۇ ئېھتىماللىقلاردىمۇ ئىشنىڭ نورمال مېڭىۋاتقىنىنى بىلىش ئۈچۈن، بىزگە مۇھىم ئىشلاردا ئۇنىڭغا خەۋەر قىلىش ۋە ئۇنىڭدىن كۆرسەتمە ئېلىش زۆرۈر بولىدۇ. '''ئەمما ھەممىلا ئىشتا ئۇنىڭدىن سوراپ يۈرسەكمۇ، ئۇ زېرىكىپ قالىدۇ. بىزمۇ «ئۆزى بىلىپ قىلالماس» بوپقالىمىز.''' ئۇنداقتا ئۆزىمىز قىلىدىغان ئىش بىلەن كۆرسەتمە ئالىدىغان ئىشلارنى قانداق ئايرىيمىز؟ بۇنىڭدا مۇھىم بىر نۇقتا شۇكى، ئىشلارنىڭ راۋاجى ئەسلى مەقسەت ياكى ئەھمىيەتتىن تاشقىرى بولمايدۇ. مەسىلەن، مېھماننى ئايدۇرۇمدا كۈتۈۋالغاندىن كېيىن، ئۇ بىز زاكاس قىلغان مېھمانخانىدا قونماي، «دوستۇمنىڭ ئۆيىگە بارىمەن» دېگەن بولسا، بۇ چاغدا قانداق قىلىمىز؟ بۇ يەردە «ماقۇل» ياكى «ياق» دېيىشىمىز ئۇنىڭ مېھمانخانىدا قونۇشىنىڭ زۆرۈرىيىتىنى بىلىشىمىزگە باغلىق بولىدۇ. ئەگەر ئەھۋالغا قاراپ يەنە تەڭشىۋالغىلى بولسا، ئۇ چاغدا «ماقۇل» دېسەكمۇ بولىدۇ. ئىشلاردىكى شۇنداق مەقسەت ياكى زۆرۈرىيەتنى بىلەلمىسەك سورىساق بولىدۇ. مۇشۇنداق ئەھۋاللاردا، يېڭىياچىلار ئاسانلا ئۆزى بىلگەنچە قارار چىقىرىۋالىدۇ. بىزنىڭ خىزمەتتىكى ئورنىمىز تۆۋەنرەك بولسا، ئۇنداق ئىشلارنى تولۇق چۈشىنىپ بولالماسلىقىمىز تەبىي. شۇڭا ئۆزىمىز بىلگەنچە ئويلىۋالساق بولمايدۇ. مۇشۇ جەھەتتە تەجرىبە جۇغلاش ۋە ئىشلارنىڭ ئەھمىيىتىنى سەزگۈرلۈكلۈك بىلەن بىلگۈدەك بولۇش ئىشتا پىششىق بولۇشنىڭ شەرتىدۇر. '''5.''' '''دىققەتنى ئىشقا بېرىش، باشلىقنىڭ كۆڭلىنى تولۇق چۈشىنىۋالىمەن دېمەسلىك كېرەك.''' دىققەتنى ئىشقا بېرىش دېگەندە، '''باشلىقنىڭ بىزگە ئاشكارىلىماس مەقسەتلىرىنى ئارتۇق سۈرۈشتۈرۈپ يۈرمەسلىك دېگەنلىكتۇر.''' بىز ئۆزىمىزگە تاپشۇرۇلغان شۇ ئىشنى ئالغان چۈشەنچىمىز بويىچە ئەستايىدىل قىلساقلا بولدى. ئاشۇنداق كاتتا مەقسەت بولىدىغان بولسا، ئىشنى تاپشۇرغۇچى شۇنىڭغا مۇناسىپ ئۇچۇر بېرىدۇ. ئەمدى ئىشلاردىكى مەقسەت بىلەن بۇ نۇقتىنى قانداق باغلاشتۇرىمىز؟ «ئەسلى مەقسەت» دېگەندە، شۇ ئىش ئارقىلىق يېتىدىغان مۇۋاپىق بىر نىشان كۆزدە تۇتۇلىدۇ. «ئاشكارىلانماس مەقسەت» بولسا بىزنىڭ سالاھيىتىمىزگە ئۇيغۇن كەلمەيدىغان، ئۆزىمىز چۈشىنىۋالساقمۇ سۆزلەپ يۈرگىلى بولمايدىغان زور پىلانلارنى كۆرسىتىدۇ. شۇڭا سالاھىيىتىمىزگە لايىق كەلمەيدىغان ئۇچۇرلارنى سورىماي، ئۆز ئىقتىدارىمىزنى ئاشۇرۇشىمىز زۆرۈر. '''6.''' '''كۈتۈلمەسلىكلا بولمىسا، ئىش چوقۇم پۈتسۇن.''' '''بۇ ئەقەللىي تەلەپتۇر. بۇنىڭغا باھانە ئىزدەش ياكى كۆز بوياپ ئۆتكۈزۈۋېتىش لايىق كەلمەيدۇ.''' تاپشۇرۇلغان ئىش پۈتمىسە، ئۈمىتسىزلىكتىن ئىشەنچسىزلىك تۇغۇلىدۇ. كۆڭۈل بىر سۇنسا، ئۇنداق پۇرسەت قايتا كەلمەيدۇ. ئەمما شۇمۇ مۇھىمكى، ئىشنىڭ پۈتۈشى جەزمەن ئۈنۈملۈك بىر ھەرىكەت لايىھىسى تەييارلاشتىنمۇ بىلىنىدۇ. بۇ ھەقتە يەنە بىر خاتا چۈشەنچىمۇ بار. يەنى، نۇرغۇن نەزەرىيىلەردە «ئىش پۈتمىسىمۇ مۇناسىۋەت ساقلانسا بولدى» دېيىلىدۇ. لېكىن بۇنداق دېيىش قاملاشمايدۇ. مۇناسىۋەت ساقلانغان بىلەن ئىش ئىش بولمىسا، ئۇ مۇناسىۋەتنىڭ يەنە نېمە پايدىسى؟ ئۇ چاغدا، ئۇ ئەكسىچە بىزگە توسالغۇ بولىدۇ. شۇڭا ئىشنىڭ پۈتۈشىدە بىرەر مۇناسىۋەتكە تەسىر يېتىپ قېلىشىنى شۇ جەرياندىكى زۆرۈر بىر بەدەل دەپ بىلسەك بولىدۇ. دېمەك، '''ئاشۇنداق توسالغۇلارنى ئوچۇقلاپ، ئىشتا ئەمەلىي ۋە قوللىنىشچان بىر لايىھە چىقىرىشنى شۇ ئىشنىڭ پۈتۈشىدىكى مۇھىم كۆرسەتكۈچ دەپ بىلسەك بولىدۇ.''' ئەلۋەتتە، ئۇنىڭ ئەمەلىي، قوللىنىشچان ياكى ئەمەسلىكىنى باشلىق باھالايدۇ. '''7.''' '''ھەممەيلەن بىزنىڭ چەك-پىرىنسىپىمىزنى بىلسۇن.''' بۇ چەك-پىرىنسىپ ___ ئۆزىنى خەتەرلىك ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويماسلىق ھەم باشقىلارغا مەقسەتلىك ئازار بەرمەسلىك دېگەنلىكتۇر. '''ئىش قىلغان جەرياندا باشقىلارغا چېقىلسا بولمايدىغان بىر چېكىمىز ياكى ئۆزىمىز خىلاپلىق قىلمايدىغان بىر ئۆلچىمىمىز بارلىقىنى بىلدۈرۈپ قويۇشىمىز كېرەك.''' خىزمەت مۇھىتىدا بىزنىڭ ھەر بىر ئىش-ھەرىكىتىمىزدىن باشقىلارغا بىر ئۇچۇر يېتىپ تۇرىدۇ، بەزى تەرەپلىرىمىزنى بىز بىلدۈرمىسەكمۇ باشقىلار بىلىپ بولىدۇ. شۇڭا تېگىشلىك گەپنىڭ يۈزىدە دېيىلگىنى ياخشى. '''8.''' '''ھەر ئەھۋالنىڭ يوللۇق بىر سەۋەبى بولسۇن.''' قولىمىزدىكى بىر ئىش بەزىدە تېز پۈتسە، بەزىدە سۆرىلىپ قېلىشى، ھەتتا ئاقساپ، توختاپ قېلىشىمۇ مۇمكىن. ئەمما مۇشۇنداق ئەھۋاللارنىڭ ھەممىسىدە يوللۇق بىر سەۋەبىمىز بولۇشى كېرەك. ي'''وللۇق سەۋەب ___ قىيىنچىلىقتىن قېچىش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئىشنىڭ راۋاجىغا پايدىلىق بولۇشىنى كۆزلەپ ئويلىشىلغان سەۋەبتۇر.''' ئاندىن تاپشۇرغۇچىنىڭ كەيپىياتى بىزگە ئىشتا تەسىر قىلمىسۇن. ئۇنىڭ ئالدىراش، جىددىيلىشىشلىرى ئۆزىگە مۇۋاپىق بولسىمۇ، بىز يەنىلا دىققىتىمىزنى ئىشقا بېرىۋەرسەك بولىدۇ. كونكىرىت ئېيتقاندا، '''بىرىنچىدىن، زۆرۈر ھەم ئۆلچەملىك تەرتىپنى ئۇنىڭ ئۈچۈن تېزلىتىش ھاجەتسىز؛ ئىككىنچىدىن، ئۆز چېكىمىزنى ساقلىشىمىز كېرەك؛ ئۈچىنچىدىن، ئۇ ئىشتىن تۇرمۇشىمىزغا تەسىر يەتمەسلىكى كېرەك.''' '''9.''' '''ئىشتا قايىدىنى ساقلاش ياكى يېڭىلىق يارىتىش جەھەتتە ئىنچىكە، زىل بولۇش كېرەك.''' ئىشتا ھەر خىل قايىدە-قېلىپنىڭ چەكلىمىسى بولىدۇ. ئۇنىڭ بەزىسى ئۆزىمىزدىن، بەزىسى باشقىلاردىن بولىدۇ. قانداق قىلىمىز، يېڭىلىق يارىتامدۇق ياكى قايىدىنى ساقلامدۇق دېگەن نۇقتىدا ئەھۋالغا قاراپ، ئىنچىكە ئويلاش كېرەك. '''بۇنىڭ پىرىنسىپى شۇكى، تاللىشىمىز ئىشنىڭ راۋاجىغا پايدىلىقمۇ-يوق؟ ئۇنىڭدىن چىققان نەتىجىگە ئىگە بولالامدۇق-يوق؟''' '''10.''' '''ئىشنى ئېدىتلىق قىلساق، ھەم ئەجرىمىزگە تۇشلۇق نەتىجە ئالغان بولىمىز.''' بىزگە بۇرۇن قىپ باقمىغان بىر ئىش كەلسىمۇ كاللىمىز ئوچۇق، چۈشەنچىمىز ئېنىق بولسا، نەتىجىسىز ئاۋارىچىلىقتىن ساقلانساق، مۇشۇنداق ئېدىتلىق بىر ھالەتكە كېلىش ئۈچۈن ھەر قانچە جاپا ياكى بەدەلمۇ ئەرزىيدۇ. ئۇنداقتا قانداق قىلغاندا ئىشنى ئېدىتلىق قىلغىلى بولىدۇ؟ بۇنىڭدا، ئۈنۈملۈك ئۇسۇل ___ '''ئىشتىن بۇرۇن ئۇقۇم خەرىتىسى سېزىۋېلىش. يەنى، ئىشلارنى بىر-بىرىگە باغلىنىشلىق ھالقىلارغا بۆلۈۋالساق، ھەم ئۇلارنىڭ ئەھمىيىتى، مۇھىم ۋە قىيىن نۇقتىلىرى دېگەنلەرنى ئىپادىلىۋالساق بولىدۇ.''' '''11.''' '''زۆرۈر بولمىسا باشقىلارنى ئاۋارە قىلماسلىق.''' ئىشلاردا باشقىلارنىڭ ياردىمىمۇ زۆرۈر بوپقالىدۇ. شۇنداق ئەھۋالدا، باشقىلارنى ئاۋارە قىلىشتىنمۇ خىجىل بولماسلىق كېرەك. '''پەقەت، ئۇلارنى قانچىلىك ئاۋارە قىلىش دېگەنگە پاراسەت كېتىدۇ. بۇنىڭدا مۇھىمى، زۆرۈر ئىشلار بىلەنلا كۇپايىلىنىشتۇر.''' بۇ ھەم ئۆز نۆۋىتىدە باشقىلارنى ئويلاشقىنىمىزدۇر. ئىشتا جاپا بولسا ئۆزىمىز كۆتۈرۈپ، باشقىلارنى ئىمكانقەدەر ئارتۇق ئاۋارە قىلمىساق، بۇنىڭ مۇناسىۋەتكىمۇ پايدىسى تېگىدۇ. يېڭىلار ئادەتتە ئۆزى مەسئۇل ئىشلارنى پۇختا، تولۇق تۈگىتىمەن دېگەننىلا ئويلاپ باشقىلارغا جاپا سېلىپ، مۇناسىۋەتكە دەخلى يەتكۈزىدۇ. بۇنىڭدىن ئارمانغا تۇشلۇق دەرمان بولمايدۇ. '''12.''' '''ئىش تاپشۇرغاندا ئەقلىڭىزنى ئىشقا سېلىڭ.''' بىز ئالغان ئىش يەنە بىر چوڭ ئىشنىڭ بىر ھالقىسى. دېمەك، بىز ئالدىنقى ۋە كېيىنكى ھالقىنى ئۇلىغۇچىدۇرمىز. '''بىزنىڭ ئىشقا قانچىلىك پىشقىنلىقىمىزمۇ شۇ ئىشنى تاپشۇرىدىغان ياكى كېيىنكى ھالقىغا ئۇلايدىغان چاغدا كۆرۈنىدۇ. بۇ ھەم ئىشنىڭ سۈپىتىگە باغلىنىشلىق مۇھىم نۇقتىدۇر.''' ئىشنى تاپشۇرىدىغاندا، باشلامدىكى بارلىق ئەھۋاللار تولۇق تاپشۇرۇلۇشى، ئاندىن قولىمىزدىنمۇ تولۇق ئۈزۈلگەن بولۇشى كېرەك. '''13.''' '''ئىمكانقەدەر ھەممىباب چارە تېپىش كېرەك.''' ئىشنى پۈتتۈرۈشنىڭ يولى ھەر خىل بولىدۇ. '''ئۇلاردىن ھەممىباب، باشقىلار قوللانسىمۇ بولىدىغان يوللارمۇ چىقىدۇ.''' ئەگەر ئاشۇنداق يوللار بولسا، ئىش تاپشۇرغۇچى بىزدىن تېخىمۇ رازى بولۇشى مۇمكىن. بىزنىڭ خىزمەتتە ئۆرلىشىمىزمۇ ئىشتا ئاشۇنداق چارىلەرنى تاپالىشىمىزدىن بولىدۇ. '''14.''' '''چارە يەنە قالتىس ھەم توغرا بولۇشى كېرەك.''' ئىشلار قىيىن ئەھۋالدا قالغاندا، پىكىر يولىمىزنى بۇراپ يېڭىچە يول تېپىش زۆرۈر. 2023-يىلى يېڭى يىللىق نۇتۇق «ۋاقىتنىڭ دوستى»دا ئېيتىلغان مەشھۇر بىر جۈملە شۇكى، «قىيىنچىلىققا يېڭىلسىڭىزمۇ ئەسىر بولماڭ.» قىيىنچىلىققا ئەسىر بولماسلىق دېگەننى قانداق چۈشىنىمىز؟ (نۇتۇقنىڭ) «قايتا ئويلىنىش» دېگەن بۆلىكىدە سۆزلەنگەن، مۇنازىرىدە قانداق يېڭىش ھەققىدىكى تەھلىللەردىن قارىغاندا، ماھىرلارنىڭ تەدبىرى مۇنداق بولىدۇ: '''(1)''' ئورتاقلىق تېپىشقا كۆپ ۋاقىت ئاجرىتىدۇ؛ '''(2)''' ئۆزىدە ئۈستۈنلۈك ئالىدىغان پىكىرلەرگە دىققەتنى يىغىپ، ئاز، ساز سۆزلەيدۇ؛ '''(3)''' تارتىشمىغا چۈشۈپ قالماي، قارشى تەرەپنىڭ پىكرىگىمۇ قىزىقىپ تۇرىدۇ؛ '''(4)''' سوئال سوراش بىلەن مەسىلە ھەققىدە باشقىچە ئويلاندۇرۇپ، يېڭى ئۇچۇر ۋە تەڭ يېڭىشنىڭ يوللىرىنى ئىزدەيدۇ. ئەمدى ئۈستىدە دېيىلگەن قالتىس ھەم توغرا چارىگە كەلسەك، بۇ ئىش تاپشۇرغۇچىنىڭ ئۆلچىمىدىن بىلىنىدۇ. '''قالتىسلىق ___ ئىشنى ئويلىغاندىنمۇ ياخشى قىلىش، ھەتتا تاپشۇرغۇچىنى ھەيران قالدۇرۇۋېتىش دېمەكتۇر.''' توغرىلىق بولسا ئىش تاپشۇرغۇچىنىڭ قىممەت قارىشى بويىچە ئىش قىلىش، زىتلىشىپ قالماسلىق دېگەنلىكتۇر. '''15.''' '''ئىشقا پىششىق چوڭلارنى ئۈلگە قىلىڭ.''' بۇ يەردە «چوڭلار»لا دېيىلمىدى، بەلكى ئىشقا پىششىق، چىرايلىق ئورۇندايدىغان، تەجرىبىلىك كىشىلەر كۆزدە تۇتۇلدى. ئاشۇنداق چوڭلارنى كۆزىتىپ، ئۇلارنىڭ ئىشلەش ئۇسۇلىدىن ئۈلگە ئالساقمۇ نۇرغۇن يولىمىز قىسقىرايدۇ. ئەلۋەتتە، يۈزىدە سورىساق تېخىمۇ ياخشى، ئۇنىڭدىن ھاسىلاتمۇ كۆپرەك بولىدۇ. ئاندىن ئۇلار بىلەن ئۆزىمىزنى سېلىشتۇرۇپ تۇرساق، بىزنىڭ ئىلگىرىلىشىمىزمۇ تېز بولىدۇ. لېكىن ئۇلارنىڭ ئۇتۇق قازىنىشىدىكى شارائىتلارنىڭ ھەممىسىنى بىلىشىمىز ناتايىن. '''شۇڭا ئۇلارنىڭ ئىشلەش ئۇسۇلىدىن ئىلھام ئالغاچ، ئىشلارنى تاماملاشتىكى نېگىزلىك ئامىللارنى تېپىۋالساق بولىدۇ.''' '''16.''' '''كىچىك ئىشلارنى تۈگىتىپ قىلىشقا ئادەتلىنىڭ.''' ئىشلەش جەريانىدا ئوڭۇشسىزلىق، نەتىجىسىزلىك، ئىلاجسىزلىق، ئەيىپلىنىش، ئۇۋالسىنىش، يارىلىنىش، ھەتتا تۈگىشىپ كېتىش دېگەنلەر بولۇپ تۇرىدۇ. ئەمما يىقىلغان يېرىمىزدە بىردەم ئولتۇرۇۋېلىپ يەنە تۇرۇپ كەتمىسەك بولمايدۇ. بۇ ئىشلارنى چۈشىنىدىغانلار چىقسا تەلىيىمىز، چىقمىسىمۇ سەۋىر قىلماي ئامال يوق. ياپونىيەلىك باشقۇرۇش مەسلىھەتچىسى ئوغۇرا ھىروشى (Ogura Hiroshi) شۇنداق دېگەنىكەن: '''«مېنىڭچە، ئىشنى ياخشى قىلىمەن دەپ ئاخىرىدا قىلالماي قالغانلار تىرىشماس ئەمەس، بەلكى بالدۇر بەل قويۇۋەتكەنلەردۇر.»''' چوڭ ئىشلارنىڭ ھەممىسى ئۇششاق ئىشلاردىن تۈزۈلىدۇ. ئاسان، ئۇششاق ئىشلارنى تولۇق تاماملاپ مېڭىشتىن شۇنىڭغا مۇناسىپ ئۇتۇق تۇيغۇسى ھاسىل بولسا، شۇ تۇيغۇ بىزنىڭ ھەر كۈنىمىزدە مەدەت بولغۇسىدۇر. پەيلاسوپ سارتىرىنىڭ شۇنداق بىر سۆزى ئېسىمىزدە بولسۇن: «ئۆتمۈشكە مەن ئامالسىز، ئەمما كېلەچەكنى ئۆزگەرتىشكە ھامان قادىرمەن.» مەنبە: پارچىلار سالونى tktqzwzfasjgzxtz96nwfhfw4i8nvdq 175601 175600 2026-04-27T14:44:29Z UyghurArchive 25219 175601 wikitext text/x-wiki '''«ئىشقا پىششىق» بولۇڭ''' ئاپتورى: (宣明栋 (得到 مۇيەسسەر ئابدۇرىشىت تەرجىمىسى | تەھرىرلىكتە: كۈنەش (پارچىلار) يېڭى يىلدا خىزمەتكە كىرىشىپلا، بۇ يىللىق پىلاننى تۈزۈۋالدۇققۇ دەيمەن. ئۇ پىلانلار ئالدىمىزغا كەلگەن ھەر ئىشنى تولۇق، پۇختا قىلىش بىلەن بولىدۇ، ئەلۋەتتە. ئەمما ئىشلاردىكى توسالغۇ، ئىمكانىيەت ۋە ئۈنۈم ئۆلچىمى دېگەنلەر ئوخشىمايدۇ. شۇنداق ئىكەن، ھەر خىل شارائىت پەرقىگە ماسلىشىپ، ئىشلارنى ئىزچىل پۇختا قىلىشنىڭ يولى قانداق بولىدۇ؟ بۇ ماقالە بىزگە «ئىش قىلىش» دېگەن مەسىلىدە پايدىلانما بولۇشى ئۈچۈن يېزىلدى. '''1.بۇ يەردىكى «ئىش» ئۇقۇمى خىزمەت مۇھىتىدىكى «تاپشۇرۇلغان ئىش»نى كۆرسىتىدۇ.''' خىزمەت مۇھىتىدا، پىلان-نىشان، كۈندىلىك ئىش، چوڭ-كىچىك تۈر دېگەنلەردىن باشقىمۇ يەنە تاپشۇرۇلىدىغان ھەر خىل ئىشلار بولىدۇ. ئەنە شۇ ئىشلار، بايقىساق، ئورۇن ۋە مائاشىمىزنى ئۆستۈرۈشتىكى مۇھىم ۋاسىتىدۇر. بۇنى باشقىچە چۈشەندۈرسەك، خىزمەتتە پىلان-نىشان دېگەننى باشلىقلار بېكىتىدۇ، كۈندىلىك ئىشلارنىڭمۇ تەرتىپ-قېلىپى بار، چوڭ-كىچىك تۈرلەرنىڭ ئىشىدىمۇ بىزنىڭ گېپىمىز ھېساب ئەمەس. '''پەقەت بىزگە تاپشۇرۇلغان ئايرىم ئىشلاردىلا ئۆز ئىقتىدارىمىزنى نامايان قىلغۇدەك بوشلۇق بولىدۇ.''' دىققەتكە تېگىشلىكى، خىزمەت مۇھىتىدا ئورنىمىز مەيلى قانداق بولسۇن، ھامان ئايرىم ئىش قىلىدىغان پۇرسىتىمىز بولىدۇ. بۇنداق پۇرسەتنى بىزگە باشلىقىمىز، ئۇنىڭ باشلىقى ياكى باشقا مەنپەتداش كىشىلەر بېرىشى مۇمكىن. شۇڭا ئۇقۇمنى مۇشۇ مەنىدىن چۈشەنسەك بولىدۇ. '''2.''' '''«ئىش قىلىش» ئىشلاردا ئەمەلىي ئۆزگىرىش ياساش دېمەكتۇر.''' ئىشنىڭ باشلىمى، تۈگەنچى بولىدۇ. ئ'''ۇنى ئۈستىمىزگە ئالساق، كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقىمىزدا ئاخىرقى بىر نەتىجە كۆرۈلسە، بۇ ئىشنىڭ تامام بولغىنىدۇر.''' مەسىلەن، يىغىن ئۇقتۇرۇشى يېزىش، خىزمەتداشلارنى مۇزاكىرىگە ئورۇنلاشتۇرۇش، ئايدۇرۇمغا چىقىپ مېھمان كۈتۈۋېلىش، مەلۇم ساھەدە پىشقان كىشىلەرنى ئىزدەپ ئالاقىلىشىش، يىغىن-مۇنبەر ئورنىنى بېكىتىش... دېگەندەك ئىشلارنى ئالساق، بۇلاردا ئىشنىڭ ئومۇمىي نەتىجىسىگە مەسئۇللۇق بولمىسىمۇ، لېكىن مۇھىملىقى يەنە خېلى بار. '''3.''' '''«ئىشقا پۇختىلىق» ئىشنى تاماملاشلا ئەمەس، بەلكى چىرايلىق تاماملاشتۇر.''' ئىش قىلىشتا ئۈچ نۇقتا بار، يەنى ئۇسۇل، خاسلىق ۋە نەتىجە. '''بىز بۇلاردىن خاسلىق دېگەنگە ئېتىبار قىلساق بولىدۇ، خاسلىق ئىشلاردىكى مەسىلىلەرنى ھەل قىلغاندا نامايان بولىدۇ.''' مەسىلەن، بىزنى «مەلۇم بىر ئاشخانىغا بېرىپ تىزىملىكنى نەقلەشتۈرۈڭ، ھەم پالانى تاماق چوقۇم بولسۇن» دېسە، ئەمما ئاشخانىغا بارساق «ئۇ تاماقنىڭ خۇرۇچى بۈگۈن كېلەلمىگەنىدى» دېسە، بۇ چاغدا قانداق قىلىمىز؟ باشلىققا «باشقا تاماقلار بولغاچ تۇرسۇن» دەمدۇق؟ ياكى بار خۇرۇچتا بولسىمۇ ئېتىپ باقامدۇق؟ ياكى ئۆزىمىز خۇرۇچ ئەكىلىدىغاننىڭ يولىنى قىلامدۇق؟... مانا مۇشۇنداق تاللاشلىق ئىشلاردا ئۆز خاسلىقىمىزنى بىلەلىسەك، ئىشقا پۇختا بولۇش ئۈچۈنمۇ تەپەككۈرىمىزنى شۇ ئاساستا كېڭەيتەلەيمىز. ئاندىن ئاخىرىدا شۇ ئىشتىكى '''ئۇسۇل، خاسلىق ۋە نەتىجىمىز''' بويىچە ئىش تاپشۇرغۇچىنى رازى ھەم بىزگە ئىشىنىدىغان قىلالىساق، ئىشنى چىرايلىق تاماملاش دېگەن شۇ. '''4.''' '''قايسى ئىشنى ئۆز ئالدىغا، قايسى ئىشنى كۆرسەتمە بىلەن قىلىشنى بىلىڭ.''' بۇ ئىش تاپشۇرغۇچىنى خاتىرجەم قىلىدىغان بىر نۇقتىدۇر. ئۇنداق ئادەم ئەلۋەتتە ئىشنى ئۆز تىزگىنىدىن چىقىپ كەتمىسىكەن دەيدۇ. بىز ئىشقا كىرىشكەندە ئەلۋەتتە ھەر خىل ئېھتىماللىقلار كۆرۈلۈشى مۇمكىن. ئەنە شۇ ئېھتىماللىقلاردىمۇ ئىشنىڭ نورمال مېڭىۋاتقىنىنى بىلىش ئۈچۈن، بىزگە مۇھىم ئىشلاردا ئۇنىڭغا خەۋەر قىلىش ۋە ئۇنىڭدىن كۆرسەتمە ئېلىش زۆرۈر بولىدۇ. '''ئەمما ھەممىلا ئىشتا ئۇنىڭدىن سوراپ يۈرسەكمۇ، ئۇ زېرىكىپ قالىدۇ. بىزمۇ «ئۆزى بىلىپ قىلالماس» بوپقالىمىز.''' ئۇنداقتا ئۆزىمىز قىلىدىغان ئىش بىلەن كۆرسەتمە ئالىدىغان ئىشلارنى قانداق ئايرىيمىز؟ بۇنىڭدا مۇھىم بىر نۇقتا شۇكى، ئىشلارنىڭ راۋاجى ئەسلى مەقسەت ياكى ئەھمىيەتتىن تاشقىرى بولمايدۇ. مەسىلەن، مېھماننى ئايدۇرۇمدا كۈتۈۋالغاندىن كېيىن، ئۇ بىز زاكاس قىلغان مېھمانخانىدا قونماي، «دوستۇمنىڭ ئۆيىگە بارىمەن» دېگەن بولسا، بۇ چاغدا قانداق قىلىمىز؟ بۇ يەردە «ماقۇل» ياكى «ياق» دېيىشىمىز ئۇنىڭ مېھمانخانىدا قونۇشىنىڭ زۆرۈرىيىتىنى بىلىشىمىزگە باغلىق بولىدۇ. ئەگەر ئەھۋالغا قاراپ يەنە تەڭشىۋالغىلى بولسا، ئۇ چاغدا «ماقۇل» دېسەكمۇ بولىدۇ. ئىشلاردىكى شۇنداق مەقسەت ياكى زۆرۈرىيەتنى بىلەلمىسەك سورىساق بولىدۇ. مۇشۇنداق ئەھۋاللاردا، يېڭىياچىلار ئاسانلا ئۆزى بىلگەنچە قارار چىقىرىۋالىدۇ. بىزنىڭ خىزمەتتىكى ئورنىمىز تۆۋەنرەك بولسا، ئۇنداق ئىشلارنى تولۇق چۈشىنىپ بولالماسلىقىمىز تەبىي. شۇڭا ئۆزىمىز بىلگەنچە ئويلىۋالساق بولمايدۇ. مۇشۇ جەھەتتە تەجرىبە جۇغلاش ۋە ئىشلارنىڭ ئەھمىيىتىنى سەزگۈرلۈكلۈك بىلەن بىلگۈدەك بولۇش ئىشتا پىششىق بولۇشنىڭ شەرتىدۇر. '''5.''' '''دىققەتنى ئىشقا بېرىش، باشلىقنىڭ كۆڭلىنى تولۇق چۈشىنىۋالىمەن دېمەسلىك كېرەك.''' دىققەتنى ئىشقا بېرىش دېگەندە، '''باشلىقنىڭ بىزگە ئاشكارىلىماس مەقسەتلىرىنى ئارتۇق سۈرۈشتۈرۈپ يۈرمەسلىك دېگەنلىكتۇر.''' بىز ئۆزىمىزگە تاپشۇرۇلغان شۇ ئىشنى ئالغان چۈشەنچىمىز بويىچە ئەستايىدىل قىلساقلا بولدى. ئاشۇنداق كاتتا مەقسەت بولىدىغان بولسا، ئىشنى تاپشۇرغۇچى شۇنىڭغا مۇناسىپ ئۇچۇر بېرىدۇ. ئەمدى ئىشلاردىكى مەقسەت بىلەن بۇ نۇقتىنى قانداق باغلاشتۇرىمىز؟ «ئەسلى مەقسەت» دېگەندە، شۇ ئىش ئارقىلىق يېتىدىغان مۇۋاپىق بىر نىشان كۆزدە تۇتۇلىدۇ. «ئاشكارىلانماس مەقسەت» بولسا بىزنىڭ سالاھيىتىمىزگە ئۇيغۇن كەلمەيدىغان، ئۆزىمىز چۈشىنىۋالساقمۇ سۆزلەپ يۈرگىلى بولمايدىغان زور پىلانلارنى كۆرسىتىدۇ. شۇڭا سالاھىيىتىمىزگە لايىق كەلمەيدىغان ئۇچۇرلارنى سورىماي، ئۆز ئىقتىدارىمىزنى ئاشۇرۇشىمىز زۆرۈر. '''6.''' '''كۈتۈلمەسلىكلا بولمىسا، ئىش چوقۇم پۈتسۇن.''' '''بۇ ئەقەللىي تەلەپتۇر. بۇنىڭغا باھانە ئىزدەش ياكى كۆز بوياپ ئۆتكۈزۈۋېتىش لايىق كەلمەيدۇ.''' تاپشۇرۇلغان ئىش پۈتمىسە، ئۈمىتسىزلىكتىن ئىشەنچسىزلىك تۇغۇلىدۇ. كۆڭۈل بىر سۇنسا، ئۇنداق پۇرسەت قايتا كەلمەيدۇ. ئەمما شۇمۇ مۇھىمكى، ئىشنىڭ پۈتۈشى جەزمەن ئۈنۈملۈك بىر ھەرىكەت لايىھىسى تەييارلاشتىنمۇ بىلىنىدۇ. بۇ ھەقتە يەنە بىر خاتا چۈشەنچىمۇ بار. يەنى، نۇرغۇن نەزەرىيىلەردە «ئىش پۈتمىسىمۇ مۇناسىۋەت ساقلانسا بولدى» دېيىلىدۇ. لېكىن بۇنداق دېيىش قاملاشمايدۇ. مۇناسىۋەت ساقلانغان بىلەن ئىش ئىش بولمىسا، ئۇ مۇناسىۋەتنىڭ يەنە نېمە پايدىسى؟ ئۇ چاغدا، ئۇ ئەكسىچە بىزگە توسالغۇ بولىدۇ. شۇڭا ئىشنىڭ پۈتۈشىدە بىرەر مۇناسىۋەتكە تەسىر يېتىپ قېلىشىنى شۇ جەرياندىكى زۆرۈر بىر بەدەل دەپ بىلسەك بولىدۇ. دېمەك، '''ئاشۇنداق توسالغۇلارنى ئوچۇقلاپ، ئىشتا ئەمەلىي ۋە قوللىنىشچان بىر لايىھە چىقىرىشنى شۇ ئىشنىڭ پۈتۈشىدىكى مۇھىم كۆرسەتكۈچ دەپ بىلسەك بولىدۇ.''' ئەلۋەتتە، ئۇنىڭ ئەمەلىي، قوللىنىشچان ياكى ئەمەسلىكىنى باشلىق باھالايدۇ. '''7.''' '''ھەممەيلەن بىزنىڭ چەك-پىرىنسىپىمىزنى بىلسۇن.''' بۇ چەك-پىرىنسىپ ___ ئۆزىنى خەتەرلىك ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويماسلىق ھەم باشقىلارغا مەقسەتلىك ئازار بەرمەسلىك دېگەنلىكتۇر. '''ئىش قىلغان جەرياندا باشقىلارغا چېقىلسا بولمايدىغان بىر چېكىمىز ياكى ئۆزىمىز خىلاپلىق قىلمايدىغان بىر ئۆلچىمىمىز بارلىقىنى بىلدۈرۈپ قويۇشىمىز كېرەك.''' خىزمەت مۇھىتىدا بىزنىڭ ھەر بىر ئىش-ھەرىكىتىمىزدىن باشقىلارغا بىر ئۇچۇر يېتىپ تۇرىدۇ، بەزى تەرەپلىرىمىزنى بىز بىلدۈرمىسەكمۇ باشقىلار بىلىپ بولىدۇ. شۇڭا تېگىشلىك گەپنىڭ يۈزىدە دېيىلگىنى ياخشى. '''8.''' '''ھەر ئەھۋالنىڭ يوللۇق بىر سەۋەبى بولسۇن.''' قولىمىزدىكى بىر ئىش بەزىدە تېز پۈتسە، بەزىدە سۆرىلىپ قېلىشى، ھەتتا ئاقساپ، توختاپ قېلىشىمۇ مۇمكىن. ئەمما مۇشۇنداق ئەھۋاللارنىڭ ھەممىسىدە يوللۇق بىر سەۋەبىمىز بولۇشى كېرەك. ي'''وللۇق سەۋەب ___ قىيىنچىلىقتىن قېچىش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئىشنىڭ راۋاجىغا پايدىلىق بولۇشىنى كۆزلەپ ئويلىشىلغان سەۋەبتۇر.''' ئاندىن تاپشۇرغۇچىنىڭ كەيپىياتى بىزگە ئىشتا تەسىر قىلمىسۇن. ئۇنىڭ ئالدىراش، جىددىيلىشىشلىرى ئۆزىگە مۇۋاپىق بولسىمۇ، بىز يەنىلا دىققىتىمىزنى ئىشقا بېرىۋەرسەك بولىدۇ. كونكىرىت ئېيتقاندا، '''بىرىنچىدىن، زۆرۈر ھەم ئۆلچەملىك تەرتىپنى ئۇنىڭ ئۈچۈن تېزلىتىش ھاجەتسىز؛ ئىككىنچىدىن، ئۆز چېكىمىزنى ساقلىشىمىز كېرەك؛ ئۈچىنچىدىن، ئۇ ئىشتىن تۇرمۇشىمىزغا تەسىر يەتمەسلىكى كېرەك.''' '''9.''' '''ئىشتا قايىدىنى ساقلاش ياكى يېڭىلىق يارىتىش جەھەتتە ئىنچىكە، زىل بولۇش كېرەك.''' ئىشتا ھەر خىل قايىدە-قېلىپنىڭ چەكلىمىسى بولىدۇ. ئۇنىڭ بەزىسى ئۆزىمىزدىن، بەزىسى باشقىلاردىن بولىدۇ. قانداق قىلىمىز، يېڭىلىق يارىتامدۇق ياكى قايىدىنى ساقلامدۇق دېگەن نۇقتىدا ئەھۋالغا قاراپ، ئىنچىكە ئويلاش كېرەك. '''بۇنىڭ پىرىنسىپى شۇكى، تاللىشىمىز ئىشنىڭ راۋاجىغا پايدىلىقمۇ-يوق؟ ئۇنىڭدىن چىققان نەتىجىگە ئىگە بولالامدۇق-يوق؟''' '''10.''' '''ئىشنى ئېدىتلىق قىلساق، ھەم ئەجرىمىزگە تۇشلۇق نەتىجە ئالغان بولىمىز.''' بىزگە بۇرۇن قىپ باقمىغان بىر ئىش كەلسىمۇ كاللىمىز ئوچۇق، چۈشەنچىمىز ئېنىق بولسا، نەتىجىسىز ئاۋارىچىلىقتىن ساقلانساق، مۇشۇنداق ئېدىتلىق بىر ھالەتكە كېلىش ئۈچۈن ھەر قانچە جاپا ياكى بەدەلمۇ ئەرزىيدۇ. ئۇنداقتا قانداق قىلغاندا ئىشنى ئېدىتلىق قىلغىلى بولىدۇ؟ بۇنىڭدا، ئۈنۈملۈك ئۇسۇل ___ '''ئىشتىن بۇرۇن ئۇقۇم خەرىتىسى سېزىۋېلىش. يەنى، ئىشلارنى بىر-بىرىگە باغلىنىشلىق ھالقىلارغا بۆلۈۋالساق، ھەم ئۇلارنىڭ ئەھمىيىتى، مۇھىم ۋە قىيىن نۇقتىلىرى دېگەنلەرنى ئىپادىلىۋالساق بولىدۇ.''' '''11.''' '''زۆرۈر بولمىسا باشقىلارنى ئاۋارە قىلماسلىق.''' ئىشلاردا باشقىلارنىڭ ياردىمىمۇ زۆرۈر بوپقالىدۇ. شۇنداق ئەھۋالدا، باشقىلارنى ئاۋارە قىلىشتىنمۇ خىجىل بولماسلىق كېرەك. '''پەقەت، ئۇلارنى قانچىلىك ئاۋارە قىلىش دېگەنگە پاراسەت كېتىدۇ. بۇنىڭدا مۇھىمى، زۆرۈر ئىشلار بىلەنلا كۇپايىلىنىشتۇر.''' بۇ ھەم ئۆز نۆۋىتىدە باشقىلارنى ئويلاشقىنىمىزدۇر. ئىشتا جاپا بولسا ئۆزىمىز كۆتۈرۈپ، باشقىلارنى ئىمكانقەدەر ئارتۇق ئاۋارە قىلمىساق، بۇنىڭ مۇناسىۋەتكىمۇ پايدىسى تېگىدۇ. يېڭىلار ئادەتتە ئۆزى مەسئۇل ئىشلارنى پۇختا، تولۇق تۈگىتىمەن دېگەننىلا ئويلاپ باشقىلارغا جاپا سېلىپ، مۇناسىۋەتكە دەخلى يەتكۈزىدۇ. بۇنىڭدىن ئارمانغا تۇشلۇق دەرمان بولمايدۇ. '''12.''' '''ئىش تاپشۇرغاندا ئەقلىڭىزنى ئىشقا سېلىڭ.''' بىز ئالغان ئىش يەنە بىر چوڭ ئىشنىڭ بىر ھالقىسى. دېمەك، بىز ئالدىنقى ۋە كېيىنكى ھالقىنى ئۇلىغۇچىدۇرمىز. '''بىزنىڭ ئىشقا قانچىلىك پىشقىنلىقىمىزمۇ شۇ ئىشنى تاپشۇرىدىغان ياكى كېيىنكى ھالقىغا ئۇلايدىغان چاغدا كۆرۈنىدۇ. بۇ ھەم ئىشنىڭ سۈپىتىگە باغلىنىشلىق مۇھىم نۇقتىدۇر.''' ئىشنى تاپشۇرىدىغاندا، باشلامدىكى بارلىق ئەھۋاللار تولۇق تاپشۇرۇلۇشى، ئاندىن قولىمىزدىنمۇ تولۇق ئۈزۈلگەن بولۇشى كېرەك. '''13.''' '''ئىمكانقەدەر ھەممىباب چارە تېپىش كېرەك.''' ئىشنى پۈتتۈرۈشنىڭ يولى ھەر خىل بولىدۇ. '''ئۇلاردىن ھەممىباب، باشقىلار قوللانسىمۇ بولىدىغان يوللارمۇ چىقىدۇ.''' ئەگەر ئاشۇنداق يوللار بولسا، ئىش تاپشۇرغۇچى بىزدىن تېخىمۇ رازى بولۇشى مۇمكىن. بىزنىڭ خىزمەتتە ئۆرلىشىمىزمۇ ئىشتا ئاشۇنداق چارىلەرنى تاپالىشىمىزدىن بولىدۇ. '''14.''' '''چارە يەنە قالتىس ھەم توغرا بولۇشى كېرەك.''' ئىشلار قىيىن ئەھۋالدا قالغاندا، پىكىر يولىمىزنى بۇراپ يېڭىچە يول تېپىش زۆرۈر. 2023-يىلى يېڭى يىللىق نۇتۇق «ۋاقىتنىڭ دوستى»دا ئېيتىلغان مەشھۇر بىر جۈملە شۇكى، «قىيىنچىلىققا يېڭىلسىڭىزمۇ ئەسىر بولماڭ.» قىيىنچىلىققا ئەسىر بولماسلىق دېگەننى قانداق چۈشىنىمىز؟ (نۇتۇقنىڭ) «قايتا ئويلىنىش» دېگەن بۆلىكىدە سۆزلەنگەن، مۇنازىرىدە قانداق يېڭىش ھەققىدىكى تەھلىللەردىن قارىغاندا، ماھىرلارنىڭ تەدبىرى مۇنداق بولىدۇ: '''(1)''' ئورتاقلىق تېپىشقا كۆپ ۋاقىت ئاجرىتىدۇ؛ '''(2)''' ئۆزىدە ئۈستۈنلۈك ئالىدىغان پىكىرلەرگە دىققەتنى يىغىپ، ئاز، ساز سۆزلەيدۇ؛ '''(3)''' تارتىشمىغا چۈشۈپ قالماي، قارشى تەرەپنىڭ پىكرىگىمۇ قىزىقىپ تۇرىدۇ؛ '''(4)''' سوئال سوراش بىلەن مەسىلە ھەققىدە باشقىچە ئويلاندۇرۇپ، يېڭى ئۇچۇر ۋە تەڭ يېڭىشنىڭ يوللىرىنى ئىزدەيدۇ. ئەمدى ئۈستىدە دېيىلگەن قالتىس ھەم توغرا چارىگە كەلسەك، بۇ ئىش تاپشۇرغۇچىنىڭ ئۆلچىمىدىن بىلىنىدۇ. '''قالتىسلىق ___ ئىشنى ئويلىغاندىنمۇ ياخشى قىلىش، ھەتتا تاپشۇرغۇچىنى ھەيران قالدۇرۇۋېتىش دېمەكتۇر.''' توغرىلىق بولسا ئىش تاپشۇرغۇچىنىڭ قىممەت قارىشى بويىچە ئىش قىلىش، زىتلىشىپ قالماسلىق دېگەنلىكتۇر. '''15.''' '''ئىشقا پىششىق چوڭلارنى ئۈلگە قىلىڭ.''' بۇ يەردە «چوڭلار»لا دېيىلمىدى، بەلكى ئىشقا پىششىق، چىرايلىق ئورۇندايدىغان، تەجرىبىلىك كىشىلەر كۆزدە تۇتۇلدى. ئاشۇنداق چوڭلارنى كۆزىتىپ، ئۇلارنىڭ ئىشلەش ئۇسۇلىدىن ئۈلگە ئالساقمۇ نۇرغۇن يولىمىز قىسقىرايدۇ. ئەلۋەتتە، يۈزىدە سورىساق تېخىمۇ ياخشى، ئۇنىڭدىن ھاسىلاتمۇ كۆپرەك بولىدۇ. ئاندىن ئۇلار بىلەن ئۆزىمىزنى سېلىشتۇرۇپ تۇرساق، بىزنىڭ ئىلگىرىلىشىمىزمۇ تېز بولىدۇ. لېكىن ئۇلارنىڭ ئۇتۇق قازىنىشىدىكى شارائىتلارنىڭ ھەممىسىنى بىلىشىمىز ناتايىن. '''شۇڭا ئۇلارنىڭ ئىشلەش ئۇسۇلىدىن ئىلھام ئالغاچ، ئىشلارنى تاماملاشتىكى نېگىزلىك ئامىللارنى تېپىۋالساق بولىدۇ.''' '''16.''' '''كىچىك ئىشلارنى تۈگىتىپ قىلىشقا ئادەتلىنىڭ.''' ئىشلەش جەريانىدا ئوڭۇشسىزلىق، نەتىجىسىزلىك، ئىلاجسىزلىق، ئەيىپلىنىش، ئۇۋالسىنىش، يارىلىنىش، ھەتتا تۈگىشىپ كېتىش دېگەنلەر بولۇپ تۇرىدۇ. ئەمما يىقىلغان يېرىمىزدە بىردەم ئولتۇرۇۋېلىپ يەنە تۇرۇپ كەتمىسەك بولمايدۇ. بۇ ئىشلارنى چۈشىنىدىغانلار چىقسا تەلىيىمىز، چىقمىسىمۇ سەۋىر قىلماي ئامال يوق. ياپونىيەلىك باشقۇرۇش مەسلىھەتچىسى ئوغۇرا ھىروشى (Ogura Hiroshi) شۇنداق دېگەنىكەن: '''«مېنىڭچە، ئىشنى ياخشى قىلىمەن دەپ ئاخىرىدا قىلالماي قالغانلار تىرىشماس ئەمەس، بەلكى بالدۇر بەل قويۇۋەتكەنلەردۇر.»''' چوڭ ئىشلارنىڭ ھەممىسى ئۇششاق ئىشلاردىن تۈزۈلىدۇ. ئاسان، ئۇششاق ئىشلارنى تولۇق تاماملاپ مېڭىشتىن شۇنىڭغا مۇناسىپ ئۇتۇق تۇيغۇسى ھاسىل بولسا، شۇ تۇيغۇ بىزنىڭ ھەر كۈنىمىزدە مەدەت بولغۇسىدۇر. پەيلاسوپ سارتىرىنىڭ شۇنداق بىر سۆزى ئېسىمىزدە بولسۇن: «ئۆتمۈشكە مەن ئامالسىز، ئەمما كېلەچەكنى ئۆزگەرتىشكە ھامان قادىرمەن.» مەنبە: پارچىلار سالونى [[ئۇيغۇر]] t5qhe5sk8fo8f2u3t715stjkp2wdayr 175602 175601 2026-04-27T14:45:39Z UyghurArchive 25219 175602 wikitext text/x-wiki '''«ئىشقا پىششىق» بولۇڭ''' ئاپتورى: (宣明栋 (得到 مۇيەسسەر ئابدۇرىشىت تەرجىمىسى | تەھرىرلىكتە: كۈنەش (پارچىلار) يېڭى يىلدا خىزمەتكە كىرىشىپلا، بۇ يىللىق پىلاننى تۈزۈۋالدۇققۇ دەيمەن. ئۇ پىلانلار ئالدىمىزغا كەلگەن ھەر ئىشنى تولۇق، پۇختا قىلىش بىلەن بولىدۇ، ئەلۋەتتە. ئەمما ئىشلاردىكى توسالغۇ، ئىمكانىيەت ۋە ئۈنۈم ئۆلچىمى دېگەنلەر ئوخشىمايدۇ. شۇنداق ئىكەن، ھەر خىل شارائىت پەرقىگە ماسلىشىپ، ئىشلارنى ئىزچىل پۇختا قىلىشنىڭ يولى قانداق بولىدۇ؟ بۇ ماقالە بىزگە «ئىش قىلىش» دېگەن مەسىلىدە پايدىلانما بولۇشى ئۈچۈن يېزىلدى. '''1.بۇ يەردىكى «ئىش» ئۇقۇمى خىزمەت مۇھىتىدىكى «تاپشۇرۇلغان ئىش»نى كۆرسىتىدۇ.''' خىزمەت مۇھىتىدا، پىلان-نىشان، كۈندىلىك ئىش، چوڭ-كىچىك تۈر دېگەنلەردىن باشقىمۇ يەنە تاپشۇرۇلىدىغان ھەر خىل ئىشلار بولىدۇ. ئەنە شۇ ئىشلار، بايقىساق، ئورۇن ۋە مائاشىمىزنى ئۆستۈرۈشتىكى مۇھىم ۋاسىتىدۇر. بۇنى باشقىچە چۈشەندۈرسەك، خىزمەتتە پىلان-نىشان دېگەننى باشلىقلار بېكىتىدۇ، كۈندىلىك ئىشلارنىڭمۇ تەرتىپ-قېلىپى بار، چوڭ-كىچىك تۈرلەرنىڭ ئىشىدىمۇ بىزنىڭ گېپىمىز ھېساب ئەمەس. '''پەقەت بىزگە تاپشۇرۇلغان ئايرىم ئىشلاردىلا ئۆز ئىقتىدارىمىزنى نامايان قىلغۇدەك بوشلۇق بولىدۇ.''' دىققەتكە تېگىشلىكى، خىزمەت مۇھىتىدا ئورنىمىز مەيلى قانداق بولسۇن، ھامان ئايرىم ئىش قىلىدىغان پۇرسىتىمىز بولىدۇ. بۇنداق پۇرسەتنى بىزگە باشلىقىمىز، ئۇنىڭ باشلىقى ياكى باشقا مەنپەتداش كىشىلەر بېرىشى مۇمكىن. شۇڭا ئۇقۇمنى مۇشۇ مەنىدىن چۈشەنسەك بولىدۇ. '''2.''' '''«ئىش قىلىش» ئىشلاردا ئەمەلىي ئۆزگىرىش ياساش دېمەكتۇر.''' ئىشنىڭ باشلىمى، تۈگەنچى بولىدۇ. ئ'''ۇنى ئۈستىمىزگە ئالساق، كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقىمىزدا ئاخىرقى بىر نەتىجە كۆرۈلسە، بۇ ئىشنىڭ تامام بولغىنىدۇر.''' مەسىلەن، يىغىن ئۇقتۇرۇشى يېزىش، خىزمەتداشلارنى مۇزاكىرىگە ئورۇنلاشتۇرۇش، ئايدۇرۇمغا چىقىپ مېھمان كۈتۈۋېلىش، مەلۇم ساھەدە پىشقان كىشىلەرنى ئىزدەپ ئالاقىلىشىش، يىغىن-مۇنبەر ئورنىنى بېكىتىش... دېگەندەك ئىشلارنى ئالساق، بۇلاردا ئىشنىڭ ئومۇمىي نەتىجىسىگە مەسئۇللۇق بولمىسىمۇ، لېكىن مۇھىملىقى يەنە خېلى بار. '''3.''' '''«ئىشقا پۇختىلىق» ئىشنى تاماملاشلا ئەمەس، بەلكى چىرايلىق تاماملاشتۇر.''' ئىش قىلىشتا ئۈچ نۇقتا بار، يەنى ئۇسۇل، خاسلىق ۋە نەتىجە. '''بىز بۇلاردىن خاسلىق دېگەنگە ئېتىبار قىلساق بولىدۇ، خاسلىق ئىشلاردىكى مەسىلىلەرنى ھەل قىلغاندا نامايان بولىدۇ.''' مەسىلەن، بىزنى «مەلۇم بىر ئاشخانىغا بېرىپ تىزىملىكنى نەقلەشتۈرۈڭ، ھەم پالانى تاماق چوقۇم بولسۇن» دېسە، ئەمما ئاشخانىغا بارساق «ئۇ تاماقنىڭ خۇرۇچى بۈگۈن كېلەلمىگەنىدى» دېسە، بۇ چاغدا قانداق قىلىمىز؟ باشلىققا «باشقا تاماقلار بولغاچ تۇرسۇن» دەمدۇق؟ ياكى بار خۇرۇچتا بولسىمۇ ئېتىپ باقامدۇق؟ ياكى ئۆزىمىز خۇرۇچ ئەكىلىدىغاننىڭ يولىنى قىلامدۇق؟... مانا مۇشۇنداق تاللاشلىق ئىشلاردا ئۆز خاسلىقىمىزنى بىلەلىسەك، ئىشقا پۇختا بولۇش ئۈچۈنمۇ تەپەككۈرىمىزنى شۇ ئاساستا كېڭەيتەلەيمىز. ئاندىن ئاخىرىدا شۇ ئىشتىكى '''ئۇسۇل، خاسلىق ۋە نەتىجىمىز''' بويىچە ئىش تاپشۇرغۇچىنى رازى ھەم بىزگە ئىشىنىدىغان قىلالىساق، ئىشنى چىرايلىق تاماملاش دېگەن شۇ. '''4.''' '''قايسى ئىشنى ئۆز ئالدىغا، قايسى ئىشنى كۆرسەتمە بىلەن قىلىشنى بىلىڭ.''' بۇ ئىش تاپشۇرغۇچىنى خاتىرجەم قىلىدىغان بىر نۇقتىدۇر. ئۇنداق ئادەم ئەلۋەتتە ئىشنى ئۆز تىزگىنىدىن چىقىپ كەتمىسىكەن دەيدۇ. بىز ئىشقا كىرىشكەندە ئەلۋەتتە ھەر خىل ئېھتىماللىقلار كۆرۈلۈشى مۇمكىن. ئەنە شۇ ئېھتىماللىقلاردىمۇ ئىشنىڭ نورمال مېڭىۋاتقىنىنى بىلىش ئۈچۈن، بىزگە مۇھىم ئىشلاردا ئۇنىڭغا خەۋەر قىلىش ۋە ئۇنىڭدىن كۆرسەتمە ئېلىش زۆرۈر بولىدۇ. '''ئەمما ھەممىلا ئىشتا ئۇنىڭدىن سوراپ يۈرسەكمۇ، ئۇ زېرىكىپ قالىدۇ. بىزمۇ «ئۆزى بىلىپ قىلالماس» بوپقالىمىز.''' ئۇنداقتا ئۆزىمىز قىلىدىغان ئىش بىلەن كۆرسەتمە ئالىدىغان ئىشلارنى قانداق ئايرىيمىز؟ بۇنىڭدا مۇھىم بىر نۇقتا شۇكى، ئىشلارنىڭ راۋاجى ئەسلى مەقسەت ياكى ئەھمىيەتتىن تاشقىرى بولمايدۇ. مەسىلەن، مېھماننى ئايدۇرۇمدا كۈتۈۋالغاندىن كېيىن، ئۇ بىز زاكاس قىلغان مېھمانخانىدا قونماي، «دوستۇمنىڭ ئۆيىگە بارىمەن» دېگەن بولسا، بۇ چاغدا قانداق قىلىمىز؟ بۇ يەردە «ماقۇل» ياكى «ياق» دېيىشىمىز ئۇنىڭ مېھمانخانىدا قونۇشىنىڭ زۆرۈرىيىتىنى بىلىشىمىزگە باغلىق بولىدۇ. ئەگەر ئەھۋالغا قاراپ يەنە تەڭشىۋالغىلى بولسا، ئۇ چاغدا «ماقۇل» دېسەكمۇ بولىدۇ. ئىشلاردىكى شۇنداق مەقسەت ياكى زۆرۈرىيەتنى بىلەلمىسەك سورىساق بولىدۇ. مۇشۇنداق ئەھۋاللاردا، يېڭىياچىلار ئاسانلا ئۆزى بىلگەنچە قارار چىقىرىۋالىدۇ. بىزنىڭ خىزمەتتىكى ئورنىمىز تۆۋەنرەك بولسا، ئۇنداق ئىشلارنى تولۇق چۈشىنىپ بولالماسلىقىمىز تەبىي. شۇڭا ئۆزىمىز بىلگەنچە ئويلىۋالساق بولمايدۇ. مۇشۇ جەھەتتە تەجرىبە جۇغلاش ۋە ئىشلارنىڭ ئەھمىيىتىنى سەزگۈرلۈكلۈك بىلەن بىلگۈدەك بولۇش ئىشتا پىششىق بولۇشنىڭ شەرتىدۇر. '''5.''' '''دىققەتنى ئىشقا بېرىش، باشلىقنىڭ كۆڭلىنى تولۇق چۈشىنىۋالىمەن دېمەسلىك كېرەك.''' دىققەتنى ئىشقا بېرىش دېگەندە، '''باشلىقنىڭ بىزگە ئاشكارىلىماس مەقسەتلىرىنى ئارتۇق سۈرۈشتۈرۈپ يۈرمەسلىك دېگەنلىكتۇر.''' بىز ئۆزىمىزگە تاپشۇرۇلغان شۇ ئىشنى ئالغان چۈشەنچىمىز بويىچە ئەستايىدىل قىلساقلا بولدى. ئاشۇنداق كاتتا مەقسەت بولىدىغان بولسا، ئىشنى تاپشۇرغۇچى شۇنىڭغا مۇناسىپ ئۇچۇر بېرىدۇ. ئەمدى ئىشلاردىكى مەقسەت بىلەن بۇ نۇقتىنى قانداق باغلاشتۇرىمىز؟ «ئەسلى مەقسەت» دېگەندە، شۇ ئىش ئارقىلىق يېتىدىغان مۇۋاپىق بىر نىشان كۆزدە تۇتۇلىدۇ. «ئاشكارىلانماس مەقسەت» بولسا بىزنىڭ سالاھيىتىمىزگە ئۇيغۇن كەلمەيدىغان، ئۆزىمىز چۈشىنىۋالساقمۇ سۆزلەپ يۈرگىلى بولمايدىغان زور پىلانلارنى كۆرسىتىدۇ. شۇڭا سالاھىيىتىمىزگە لايىق كەلمەيدىغان ئۇچۇرلارنى سورىماي، ئۆز ئىقتىدارىمىزنى ئاشۇرۇشىمىز زۆرۈر. '''6.''' '''كۈتۈلمەسلىكلا بولمىسا، ئىش چوقۇم پۈتسۇن.''' '''بۇ ئەقەللىي تەلەپتۇر. بۇنىڭغا باھانە ئىزدەش ياكى كۆز بوياپ ئۆتكۈزۈۋېتىش لايىق كەلمەيدۇ.''' تاپشۇرۇلغان ئىش پۈتمىسە، ئۈمىتسىزلىكتىن ئىشەنچسىزلىك تۇغۇلىدۇ. كۆڭۈل بىر سۇنسا، ئۇنداق پۇرسەت قايتا كەلمەيدۇ. ئەمما شۇمۇ مۇھىمكى، ئىشنىڭ پۈتۈشى جەزمەن ئۈنۈملۈك بىر ھەرىكەت لايىھىسى تەييارلاشتىنمۇ بىلىنىدۇ. بۇ ھەقتە يەنە بىر خاتا چۈشەنچىمۇ بار. يەنى، نۇرغۇن نەزەرىيىلەردە «ئىش پۈتمىسىمۇ مۇناسىۋەت ساقلانسا بولدى» دېيىلىدۇ. لېكىن بۇنداق دېيىش قاملاشمايدۇ. مۇناسىۋەت ساقلانغان بىلەن ئىش ئىش بولمىسا، ئۇ مۇناسىۋەتنىڭ يەنە نېمە پايدىسى؟ ئۇ چاغدا، ئۇ ئەكسىچە بىزگە توسالغۇ بولىدۇ. شۇڭا ئىشنىڭ پۈتۈشىدە بىرەر مۇناسىۋەتكە تەسىر يېتىپ قېلىشىنى شۇ جەرياندىكى زۆرۈر بىر بەدەل دەپ بىلسەك بولىدۇ. دېمەك، '''ئاشۇنداق توسالغۇلارنى ئوچۇقلاپ، ئىشتا ئەمەلىي ۋە قوللىنىشچان بىر لايىھە چىقىرىشنى شۇ ئىشنىڭ پۈتۈشىدىكى مۇھىم كۆرسەتكۈچ دەپ بىلسەك بولىدۇ.''' ئەلۋەتتە، ئۇنىڭ ئەمەلىي، قوللىنىشچان ياكى ئەمەسلىكىنى باشلىق باھالايدۇ. '''7.''' '''ھەممەيلەن بىزنىڭ چەك-پىرىنسىپىمىزنى بىلسۇن.''' بۇ چەك-پىرىنسىپ ___ ئۆزىنى خەتەرلىك ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويماسلىق ھەم باشقىلارغا مەقسەتلىك ئازار بەرمەسلىك دېگەنلىكتۇر. '''ئىش قىلغان جەرياندا باشقىلارغا چېقىلسا بولمايدىغان بىر چېكىمىز ياكى ئۆزىمىز خىلاپلىق قىلمايدىغان بىر ئۆلچىمىمىز بارلىقىنى بىلدۈرۈپ قويۇشىمىز كېرەك.''' خىزمەت مۇھىتىدا بىزنىڭ ھەر بىر ئىش-ھەرىكىتىمىزدىن باشقىلارغا بىر ئۇچۇر يېتىپ تۇرىدۇ، بەزى تەرەپلىرىمىزنى بىز بىلدۈرمىسەكمۇ باشقىلار بىلىپ بولىدۇ. شۇڭا تېگىشلىك گەپنىڭ يۈزىدە دېيىلگىنى ياخشى. '''8.''' '''ھەر ئەھۋالنىڭ يوللۇق بىر سەۋەبى بولسۇن.''' قولىمىزدىكى بىر ئىش بەزىدە تېز پۈتسە، بەزىدە سۆرىلىپ قېلىشى، ھەتتا ئاقساپ، توختاپ قېلىشىمۇ مۇمكىن. ئەمما مۇشۇنداق ئەھۋاللارنىڭ ھەممىسىدە يوللۇق بىر سەۋەبىمىز بولۇشى كېرەك. ي'''وللۇق سەۋەب ___ قىيىنچىلىقتىن قېچىش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئىشنىڭ راۋاجىغا پايدىلىق بولۇشىنى كۆزلەپ ئويلىشىلغان سەۋەبتۇر.''' ئاندىن تاپشۇرغۇچىنىڭ كەيپىياتى بىزگە ئىشتا تەسىر قىلمىسۇن. ئۇنىڭ ئالدىراش، جىددىيلىشىشلىرى ئۆزىگە مۇۋاپىق بولسىمۇ، بىز يەنىلا دىققىتىمىزنى ئىشقا بېرىۋەرسەك بولىدۇ. كونكىرىت ئېيتقاندا، '''بىرىنچىدىن، زۆرۈر ھەم ئۆلچەملىك تەرتىپنى ئۇنىڭ ئۈچۈن تېزلىتىش ھاجەتسىز؛ ئىككىنچىدىن، ئۆز چېكىمىزنى ساقلىشىمىز كېرەك؛ ئۈچىنچىدىن، ئۇ ئىشتىن تۇرمۇشىمىزغا تەسىر يەتمەسلىكى كېرەك.''' '''9.''' '''ئىشتا قايىدىنى ساقلاش ياكى يېڭىلىق يارىتىش جەھەتتە ئىنچىكە، زىل بولۇش كېرەك.''' ئىشتا ھەر خىل قايىدە-قېلىپنىڭ چەكلىمىسى بولىدۇ. ئۇنىڭ بەزىسى ئۆزىمىزدىن، بەزىسى باشقىلاردىن بولىدۇ. قانداق قىلىمىز، يېڭىلىق يارىتامدۇق ياكى قايىدىنى ساقلامدۇق دېگەن نۇقتىدا ئەھۋالغا قاراپ، ئىنچىكە ئويلاش كېرەك. '''بۇنىڭ پىرىنسىپى شۇكى، تاللىشىمىز ئىشنىڭ راۋاجىغا پايدىلىقمۇ-يوق؟ ئۇنىڭدىن چىققان نەتىجىگە ئىگە بولالامدۇق-يوق؟''' '''10.''' '''ئىشنى ئېدىتلىق قىلساق، ھەم ئەجرىمىزگە تۇشلۇق نەتىجە ئالغان بولىمىز.''' بىزگە بۇرۇن قىپ باقمىغان بىر ئىش كەلسىمۇ كاللىمىز ئوچۇق، چۈشەنچىمىز ئېنىق بولسا، نەتىجىسىز ئاۋارىچىلىقتىن ساقلانساق، مۇشۇنداق ئېدىتلىق بىر ھالەتكە كېلىش ئۈچۈن ھەر قانچە جاپا ياكى بەدەلمۇ ئەرزىيدۇ. ئۇنداقتا قانداق قىلغاندا ئىشنى ئېدىتلىق قىلغىلى بولىدۇ؟ بۇنىڭدا، ئۈنۈملۈك ئۇسۇل ___ '''ئىشتىن بۇرۇن ئۇقۇم خەرىتىسى سېزىۋېلىش. يەنى، ئىشلارنى بىر-بىرىگە باغلىنىشلىق ھالقىلارغا بۆلۈۋالساق، ھەم ئۇلارنىڭ ئەھمىيىتى، مۇھىم ۋە قىيىن نۇقتىلىرى دېگەنلەرنى ئىپادىلىۋالساق بولىدۇ.''' '''11.''' '''زۆرۈر بولمىسا باشقىلارنى ئاۋارە قىلماسلىق.''' ئىشلاردا باشقىلارنىڭ ياردىمىمۇ زۆرۈر بوپقالىدۇ. شۇنداق ئەھۋالدا، باشقىلارنى ئاۋارە قىلىشتىنمۇ خىجىل بولماسلىق كېرەك. '''پەقەت، ئۇلارنى قانچىلىك ئاۋارە قىلىش دېگەنگە پاراسەت كېتىدۇ. بۇنىڭدا مۇھىمى، زۆرۈر ئىشلار بىلەنلا كۇپايىلىنىشتۇر.''' بۇ ھەم ئۆز نۆۋىتىدە باشقىلارنى ئويلاشقىنىمىزدۇر. ئىشتا جاپا بولسا ئۆزىمىز كۆتۈرۈپ، باشقىلارنى ئىمكانقەدەر ئارتۇق ئاۋارە قىلمىساق، بۇنىڭ مۇناسىۋەتكىمۇ پايدىسى تېگىدۇ. يېڭىلار ئادەتتە ئۆزى مەسئۇل ئىشلارنى پۇختا، تولۇق تۈگىتىمەن دېگەننىلا ئويلاپ باشقىلارغا جاپا سېلىپ، مۇناسىۋەتكە دەخلى يەتكۈزىدۇ. بۇنىڭدىن ئارمانغا تۇشلۇق دەرمان بولمايدۇ. '''12.''' '''ئىش تاپشۇرغاندا ئەقلىڭىزنى ئىشقا سېلىڭ.''' بىز ئالغان ئىش يەنە بىر چوڭ ئىشنىڭ بىر ھالقىسى. دېمەك، بىز ئالدىنقى ۋە كېيىنكى ھالقىنى ئۇلىغۇچىدۇرمىز. '''بىزنىڭ ئىشقا قانچىلىك پىشقىنلىقىمىزمۇ شۇ ئىشنى تاپشۇرىدىغان ياكى كېيىنكى ھالقىغا ئۇلايدىغان چاغدا كۆرۈنىدۇ. بۇ ھەم ئىشنىڭ سۈپىتىگە باغلىنىشلىق مۇھىم نۇقتىدۇر.''' ئىشنى تاپشۇرىدىغاندا، باشلامدىكى بارلىق ئەھۋاللار تولۇق تاپشۇرۇلۇشى، ئاندىن قولىمىزدىنمۇ تولۇق ئۈزۈلگەن بولۇشى كېرەك. '''13.''' '''ئىمكانقەدەر ھەممىباب چارە تېپىش كېرەك.''' ئىشنى پۈتتۈرۈشنىڭ يولى ھەر خىل بولىدۇ. '''ئۇلاردىن ھەممىباب، باشقىلار قوللانسىمۇ بولىدىغان يوللارمۇ چىقىدۇ.''' ئەگەر ئاشۇنداق يوللار بولسا، ئىش تاپشۇرغۇچى بىزدىن تېخىمۇ رازى بولۇشى مۇمكىن. بىزنىڭ خىزمەتتە ئۆرلىشىمىزمۇ ئىشتا ئاشۇنداق چارىلەرنى تاپالىشىمىزدىن بولىدۇ. '''14.''' '''چارە يەنە قالتىس ھەم توغرا بولۇشى كېرەك.''' ئىشلار قىيىن ئەھۋالدا قالغاندا، پىكىر يولىمىزنى بۇراپ يېڭىچە يول تېپىش زۆرۈر. 2023-يىلى يېڭى يىللىق نۇتۇق «ۋاقىتنىڭ دوستى»دا ئېيتىلغان مەشھۇر بىر جۈملە شۇكى، «قىيىنچىلىققا يېڭىلسىڭىزمۇ ئەسىر بولماڭ.» قىيىنچىلىققا ئەسىر بولماسلىق دېگەننى قانداق چۈشىنىمىز؟ (نۇتۇقنىڭ) «قايتا ئويلىنىش» دېگەن بۆلىكىدە سۆزلەنگەن، مۇنازىرىدە قانداق يېڭىش ھەققىدىكى تەھلىللەردىن قارىغاندا، ماھىرلارنىڭ تەدبىرى مۇنداق بولىدۇ: '''(1)''' ئورتاقلىق تېپىشقا كۆپ ۋاقىت ئاجرىتىدۇ؛ '''(2)''' ئۆزىدە ئۈستۈنلۈك ئالىدىغان پىكىرلەرگە دىققەتنى يىغىپ، ئاز، ساز سۆزلەيدۇ؛ '''(3)''' تارتىشمىغا چۈشۈپ قالماي، قارشى تەرەپنىڭ پىكرىگىمۇ قىزىقىپ تۇرىدۇ؛ '''(4)''' سوئال سوراش بىلەن مەسىلە ھەققىدە باشقىچە ئويلاندۇرۇپ، يېڭى ئۇچۇر ۋە تەڭ يېڭىشنىڭ يوللىرىنى ئىزدەيدۇ. ئەمدى ئۈستىدە دېيىلگەن قالتىس ھەم توغرا چارىگە كەلسەك، بۇ ئىش تاپشۇرغۇچىنىڭ ئۆلچىمىدىن بىلىنىدۇ. '''قالتىسلىق ___ ئىشنى ئويلىغاندىنمۇ ياخشى قىلىش، ھەتتا تاپشۇرغۇچىنى ھەيران قالدۇرۇۋېتىش دېمەكتۇر.''' توغرىلىق بولسا ئىش تاپشۇرغۇچىنىڭ قىممەت قارىشى بويىچە ئىش قىلىش، زىتلىشىپ قالماسلىق دېگەنلىكتۇر. '''15.''' '''ئىشقا پىششىق چوڭلارنى ئۈلگە قىلىڭ.''' بۇ يەردە «چوڭلار»لا دېيىلمىدى، بەلكى ئىشقا پىششىق، چىرايلىق ئورۇندايدىغان، تەجرىبىلىك كىشىلەر كۆزدە تۇتۇلدى. ئاشۇنداق چوڭلارنى كۆزىتىپ، ئۇلارنىڭ ئىشلەش ئۇسۇلىدىن ئۈلگە ئالساقمۇ نۇرغۇن يولىمىز قىسقىرايدۇ. ئەلۋەتتە، يۈزىدە سورىساق تېخىمۇ ياخشى، ئۇنىڭدىن ھاسىلاتمۇ كۆپرەك بولىدۇ. ئاندىن ئۇلار بىلەن ئۆزىمىزنى سېلىشتۇرۇپ تۇرساق، بىزنىڭ ئىلگىرىلىشىمىزمۇ تېز بولىدۇ. لېكىن ئۇلارنىڭ ئۇتۇق قازىنىشىدىكى شارائىتلارنىڭ ھەممىسىنى بىلىشىمىز ناتايىن. '''شۇڭا ئۇلارنىڭ ئىشلەش ئۇسۇلىدىن ئىلھام ئالغاچ، ئىشلارنى تاماملاشتىكى نېگىزلىك ئامىللارنى تېپىۋالساق بولىدۇ.''' '''16.''' '''كىچىك ئىشلارنى تۈگىتىپ قىلىشقا ئادەتلىنىڭ.''' ئىشلەش جەريانىدا ئوڭۇشسىزلىق، نەتىجىسىزلىك، ئىلاجسىزلىق، ئەيىپلىنىش، ئۇۋالسىنىش، يارىلىنىش، ھەتتا تۈگىشىپ كېتىش دېگەنلەر بولۇپ تۇرىدۇ. ئەمما يىقىلغان يېرىمىزدە بىردەم ئولتۇرۇۋېلىپ يەنە تۇرۇپ كەتمىسەك بولمايدۇ. بۇ ئىشلارنى چۈشىنىدىغانلار چىقسا تەلىيىمىز، چىقمىسىمۇ سەۋىر قىلماي ئامال يوق. ياپونىيەلىك باشقۇرۇش مەسلىھەتچىسى ئوغۇرا ھىروشى (Ogura Hiroshi) شۇنداق دېگەنىكەن: '''«مېنىڭچە، ئىشنى ياخشى قىلىمەن دەپ ئاخىرىدا قىلالماي قالغانلار تىرىشماس ئەمەس، بەلكى بالدۇر بەل قويۇۋەتكەنلەردۇر.»''' چوڭ ئىشلارنىڭ ھەممىسى ئۇششاق ئىشلاردىن تۈزۈلىدۇ. ئاسان، ئۇششاق ئىشلارنى تولۇق تاماملاپ مېڭىشتىن شۇنىڭغا مۇناسىپ ئۇتۇق تۇيغۇسى ھاسىل بولسا، شۇ تۇيغۇ بىزنىڭ ھەر كۈنىمىزدە مەدەت بولغۇسىدۇر. پەيلاسوپ سارتىرىنىڭ شۇنداق بىر سۆزى ئېسىمىزدە بولسۇن: «ئۆتمۈشكە مەن ئامالسىز، ئەمما كېلەچەكنى ئۆزگەرتىشكە ھامان قادىرمەن.» مەنبە: پارچىلار سالونى [[تۈر:ئۇيغۇر]] ip2cckbxm9ri6735x8ysenhknj01nkc 0 24560 175603 2026-04-27T15:08:02Z Yafesi 11484 قۇرۇلغان بەت ''''بەي جۈيى''' (خەنچە:白居易؛ 772-02-28 —846-09-08)، لەقەبى '''لېڭتيەن'''، ئاخىرىقى يىللاردا '''شياڭشەن ساكىنى'''، '''مەستنەغم ئۇستاز''' ئاتالغان. شېئىرىيەت دۇنياسىدا '''ئۇلۇغ مەرىپەتپەرۋەر ئۇستاز''' دېگەن نام بىلەن شۆھرەت قازانغان. ئەسلى يۇرتى [[سەنشى ئۆلكىسى|سەنشى ئۆلكىسىنىڭ]...' 175603 wikitext text/x-wiki '''بەي جۈيى''' (خەنچە:白居易؛ 772-02-28 —846-09-08)، لەقەبى '''لېڭتيەن'''، ئاخىرىقى يىللاردا '''شياڭشەن ساكىنى'''، '''مەستنەغم ئۇستاز''' ئاتالغان. شېئىرىيەت دۇنياسىدا '''ئۇلۇغ مەرىپەتپەرۋەر ئۇستاز''' دېگەن نام بىلەن شۆھرەت قازانغان. ئەسلى يۇرتى [[سەنشى ئۆلكىسى|سەنشى ئۆلكىسىنىڭ]] [[تەييۈەن شەھىرى]] بولۇپ، [[خېنەن ئۆلكىسى|خېنەن ئۆلكىسىنىڭ]] [[شىنجېڭ ناھىيەسى|شىنجېڭ ناھىيەسىدە]] تۇغۇلغان. ئۇ تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى مەشھۇر ئەدىب بولۇپ، ماقالە ۋە ئەسەرلىرىنىڭ ئەسەرلىرىنىڭ ئۆتكۈرلىكى، بولۇپمۇ شېئىرىيەتتىكى يۈكسەك ماھارىتى بىلەن ئوتتۇرا تاڭ دەۋرىنىڭ ئەڭ ۋەكىللىك شائىرلىرىدىن بىرى سۈپىتىدە ئورۇن ئالغان. ئۇنىڭ ئەسەرلىرى ئاددىي، چۈشىنىشلىك ۋە خەلقچىل بولۇپ، ھەتتا «ساۋاتسىز مومايلارمۇ چۈشىنەلەيدۇ» دەيدىغان سۆزلەرمۇ بار ئىدى. ئۆسمۈر چاغلىرىدا ئائىلە ئەھۋالى نامرات بولۇپ، سەرسان-سەرگەردانلىقتا ئۆتكەنىدى. ئۇ كىچىكىدىنلا تىرىشىپ ئۆگىنىپ، 10 نەچچە ياشقا كىرگەندىلا ناھايىتى ياخشى شېئىرلارنى يازغان، ئۇنىڭ «گۇ يۈەنساۋنى ئۇزىتىش» دېگەن شېئىرىغا ئەينى چاغدىكى كاتتا شائىر گۇ كۇاڭ ياخشى باھا بەرگەن، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن مەنسەپ تۇتۇش يولىغا كىرگەن. ئىجتىمائىي رېئاللىق ۋە ئۆزىنىڭ ئاڭلىغان، كۆرگەنلىرى شائىردا «خەلقنى قۇتۇلدۇرۇش» ئىرادىسىنى تۇرغۇزغان. ئۇ ئەينى چاغدىكى جەمئىيەتتە ساقلانغان مەسىلىلەرگە ئاساسەن 75 پارچە «تەدبىر» نى يېزىپ چىقىپ، خانلىقتا ئىسلاھات يۈرگۈزۈش پىكرىنى ئوتتۇرىغا قويغانىدى؛ شۇنىڭ بىلەن بىللە، شېئىرنىڭ ئالاھىدىلىكىدىن پايدىلىنىپ ماسلاشتۇرۇپ كۈرەش قىلغان. «چىن جۇڭغا بېغىشلاپ» ۋە «يېڭى يۆفۇ» قاتارلىق بىر تۈركۈم ھەجۋىي شېئىرلىرى مۇشۇ مەزگىلدە يېزىلغان. بۇ شېئىرلار زۇلمەتلىك رېئاللىققا خۇددى ئوقيادەك ئېتىلىپ، مەنسەپدارلارنىڭ يۈرىكىنى زېدە قىلىۋەتكەن. بىر قېتىم، ۋاسسال بەگ لى شىداۋ ئادەم ئەۋەتىپ، ۋەزىر ۋۇ يۈەنخېڭنى ئۆلتۈرگۈزىدۇ، بەي جۈيى ئاۋۋال خانغا مەلۇمات سۇنۇپ، قاتىلنى قاتتىق جازالاشنى تەلەپ قىلىدۇ، يۇقىرى مەنسەپدارلار بۇ ئىشنى تۇتۇۋېلىپ ھەرىكەت قىلىپ، بەي جۈيىنى ھوقۇقىدىن ھالقىپ ئىش قىلدى، ھاكىمىيەتكە ئارىلاشتى، دەپ ئەيىبلەپ، خاننىڭ ئالدىدا پىتنە قىلىپ تۆھمەت چاپلايدۇ، ئاخىر بەي جۈيىنىڭ مەنسىپى تۆۋەنلىتىلىپ، جياڭجۇ ئايمىقىنىڭ ئەمر لەشكەرلىكىگە چۈشۈرۈۋېتىلىدۇ. بەي جۈيى «خەلقنى قۇتقۇزۇش» پىكىرلىرى ۋە ھەجۋىي شېئىرلىرى سەۋەبىدىن ئۇلارغا يامان كۆرۈنۈپ قالغانلىقىنى ئۆزىمۇ ئېنىق بىلەتتى، شۇڭا ئۇ: «باشتا نام-شۆھرەتكىمۇ ئەسەر يېزىپ ئېرىشتىم، ئاخىردا ئەسەر يېزىپ گۇناھكار بولدۇم» دەيدۇ. كېيىن بەي جۈيى جۇڭجۇ، خاڭجۇ، سۇجۇ قاتارلىق جايلارغا ئايماقبېگى بولۇپ، شۇ جايدىكى خەلققە پايدىلىق نۇرغۇن ئىش قىلىدۇ. مەسىلەن، خاڭجۇدا ئايماقبېگى بولۇپ تۇرغان چاغدا خەلقنى سەپەرۋەر قىلىپ، توسما ياسىتىپ، قۇدۇق قازدۇرۇپ، شىخۇ كۆلىنى تىزگىنلەپ، خەلقنىڭ كۈچلۈك قوللىشىغا ئېرىشىدۇ. ئېيتىلىشىچە، ھازىرقى شىخۇ كۆلىنىڭ بەي توسمىسى ئۇنىڭ فامىلىسى بىلەن ئاتالغانىكەن. بەي جۈيى ياشلىق دەۋرىدە سىياسىي ئىسلاھاتلارغا ئاكتىپ قاتناشقان، خەلقنىڭ تۇرمۇشىغا كۆڭۈل بۆلگەن ۋە **«يېڭى لېفۇ ھەرىكىتى»**نى تەشەببۇس قىلغان. ئۇ شېئىرىيەت ئىجادىيىتىنى رېئاللىقتىن ئايرىپ قارىماسلىقنى، چوقۇم ئەمەلىي ۋەقەلەرنى تېما قىلىپ، دەۋرنىڭ ئەھۋالىنى ئەكىس ئەتتۈرۈشى كېرەكلىكىنى تەشەببۇس قىلغان. ئۇنىڭ '''«ماقالە دەۋر ئۈچۈن يېزىلىشى، شېئىر ۋەقە ئۈچۈن ئىجاد قىلىنىشى كېرەك»''' دېگەن قارىشى، ئۇنى دۇ فۇدىن كېيىنكى رېئالىستىك ئەدەبىياتنىڭ مۇھىم يېتەكچىلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندۇرغان. گەرچە ئۇ كېيىنكى ياشلىرىدا سىياسىي جەھەتتە مەقسىتىگە يېتەلمىگەن بولسىمۇ، ئەمما خەلققە بولغان غەمگۈزارلىق روھىنى ھەرگىز يوقاتمىغان؛ شۇنداقلا شېئىر ۋە شارابقا ئۆزىنى بېرىپ، «زۇيىن شۆنشېڭ تەرجىمىھالى» (مەست شائىر تەرجىمىھالى) ناملىق ئەسىرى ئارقىلىق ئۆز ھاياتىنى تەسۋىرلىگەن. بەي جۈيى بىلەن يۈەن جېننىڭ نامى تەڭ تىلغا ئېلىنىپ، '''«يۈەن-بەي»''' دەپ ئاتالغان. بۇ ئىككەيلەن ئەدەبىيات ئىسلاھاتىدىكى يېقىن سەپداشلار بولۇپ، ئۇلارنىڭ «يۈەن氏 چاڭچىڭ توپلىمى» ۋە «بەي氏 چاڭچىڭ توپلىمى» ناملىق ئەسەرلىرى كېيىنچە '''«چاڭچىڭ ئۇسلۇبى»''' ياكى '''«يۈەنخې ئۇسلۇبى»''' دەپ ئاتالغان. ئۆمرىنىڭ ئاخىرىدا ليۇ يۈشى بىلەن بىرلىكتە كۆپلىغان شېئىرىي مەكتۇپلارنى يېزىشقان بولۇپ، بۇ جۈپتىمۇ '''«ليۇ-بەي»''' دەپ تەرىپلەنگەن. بەي جۈيى شېئىر ئىجادىيىتىگە پۈتۈن زېھنى بىلەن بېرىلگەنلىكتىن، ئۆزىنى كىشىلەرنىڭ '''«شېئىر شاھى»''' ياكى '''«شېئىر سۇلتانى» (شېئىر جىننىسى)''' دەپ ئاتايدىغانلىقىنى ئېيتقان. تاڭ سۇلالىسى شۈەنجۇڭ ئىمپېراتورى ئۇنى '''«شېئىر پىرى»''' دەپ مەدھىيەلىگەن؛ شۇڭا ئۇ كىشىلەر تەرىپىدىن «ئىمپېراتور تەرىپىدىن نام بېرىلگەن شېئىر پىرى» دەپ تەرىپلىنىدۇ (مەشھۇر لى بەي بولسا كېيىنچە خەلق ئارىسىدا «پەرىشتە شائىر» دەپ ھۆرمەتلەنگەن). بەي جۈيىنىڭ ئەسەرلىرى تېخى ئۇ ھايات ۋاقتىدىلا جەمئىيەتنىڭ ھەر قايسى قاتلاملىرىغا، ھەتتا چەتئەللەرگىچە (مەسىلەن، كورېيە يېرىم ئارىلى ۋە ياپونىيەگە) كەڭ تارقالغان ۋە زور تەسىر كۆرسەتكەن. ئۇنىڭ ئەڭ مۇھىم شېئىرلىرىدىن «تۈگىمەس ھەسرەت» (长恨歌)، «پىپا ناخشىسى» (琵琶行)، «چىن يۇرتى كۈيلىرى» (秦中吟)، «يېڭى لېفۇ»، «ليۇ ئون توققۇزغا سوئال» قاتارلىقلار بار. مۇھىم ماقالىلىرىدىن «يۈەن جىيۇغا خەت» قاتارلىقلار مەشھۇردۇر. بۇنىڭ ئىچىدە «قارىغاچنىڭ كېچىدىكى نالە-پەريادى» ۋە «پەرەنت شېئىرى» قاتارلىق ئەسەرلىرى ئۇنىڭ پەرزەنتلىك مېھرىبانلىقىنى ۋە ۋاپادارلىقىنى نامايان قىلىپ بېرىدۇ. skwpcl9ombpnj8mr40tigakmbhppylq 0 24561 175604 2026-04-27T15:16:50Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'رومان ئايشەم ئىسمائىل تەبەسسۇم '''1-باب''' '''ئورمانلىقتىكى تۇغۇت''' سۈتتەك ئايدىڭ، ئېغىر ئەلياتقۇ مەزگىلى. چەت- چېتىگە كۆز يەتكۈسىز مەھەللىدىكى بارلىق ئۆيلەرنىڭ چىراغلىرى ئۆچۈپ بولغان بولۇپ، گۆرۈستان جىمجىتلىقىغا چۆككەن قىشلاقنىڭ ئۇيقۇسى جان شۈركۈنگۈدەك...' 175604 wikitext text/x-wiki رومان ئايشەم ئىسمائىل تەبەسسۇم '''1-باب''' '''ئورمانلىقتىكى تۇغۇت''' سۈتتەك ئايدىڭ، ئېغىر ئەلياتقۇ مەزگىلى. چەت- چېتىگە كۆز يەتكۈسىز مەھەللىدىكى بارلىق ئۆيلەرنىڭ چىراغلىرى ئۆچۈپ بولغان بولۇپ، گۆرۈستان جىمجىتلىقىغا چۆككەن قىشلاقنىڭ ئۇيقۇسى جان شۈركۈنگۈدەك دەرىجىدە ئېغىر ئىدى. پەقەت ئاندا- ساندا قاۋاپ قويىدىغان ئىتلار بىلەن ناگاندا بىر ھۇقۇيتىپ قويىدىغان ھوقۇشنىڭ ئاۋازىلا بۇ جىمجىتلىقنى پات- پات بۇزۇپ تۇراتتى. بۇ ئاۋازلار بىلەن كېچە سۈكۈناتىغا مەھكۇم بولغان مەھەللە تېخىمۇ سۈرلۈك، تېخىمۇ قورقۇنچلۇق بولۇپ تۇيۇلاتتى. ئادەم بويىدىن پەقەت بىر غېرىچلا ئېگىز قىلىپ سېلىنغان، خۇددى ھەممىسىنى بىرلا ئادەم ياسىغاندەك ئۈستى شادا رىشاتكىلىق، ئاستى نېپىز شالنى بىر- بىرىگە جىپسىلاپ ئۆرۈك يىلىمى بىلەن پۇختا چاپلاپ ئېتىلگەن ئوپمۇ- ئوخشاش ئەگىن دەرۋازا قويۇلغان پاكار سوقما تاملىق بۇ ئۆيلەر كۈندۈزى سىرتىدىن قارىغاندا ھەممىسى ئوخشاش ھەم يېقىشلىق كۆرۈنگەن بىلەن، كېچىسى ئىگىسىز تاشلىنىپ قالغان ساتما كەبى سوغۇق ھەم غېرىب كۆرۈنۈپ، كىشگە باشقىچە سۈرلۈك بىلىنەتتى. يېرىم كېچە بولغىنىغا قارىماي ئەنە شۇ ئۆيلەردىن بىرىنىڭ باغ ئىشىكى ئاستا ئېچىلىپ، زىلۋا بويلۇق، تال- تال ئۆرۈم چاچلىرى بېلىدە سويلاپ تۇرغان، ئورۇقلۇقى ۋە بەستىنىڭ ۋىجىكلىكىگە يات ھالدا كەڭرى كىيىملەرنى كىيىۋېلىپ، بەدىنى ئازادە ئۇزۇن كۆينەك ھەم كاسىسىنى يېپىپ تۇرىدىغان چوڭ پىنجەكنىڭ ئىچىدە لاغايلاپ قالغاندەك كۆرۈنىدىغان ئاۋاق بىر قىز ئۆيدىن چىقىپ كەلدى. قىزنىڭ ھەر قەدىمىدە تولغۇنۇپ بىئارام بولۇشلىرىدىن، يەڭگىل ئىڭرىشى ۋە نەرىنىدۇر ئاۋايلاپ مېڭىشلىرىدىن قارىغاندا مىجەزى يوقتەكمۇ قىلاتتى. ئۇ شۇ تەرزدە باغ ئىشىكىدىن چىقىپ، ئاۋايلاپ مېڭىپ ئېتىزلىق ئوتتۇرىدىكى سۇسىز ئېرىققا چۈشتى ھەمدە ئىككى قاسنىقىدا غۇچچىدە ئۈجمە شاخلىرى باراقسانلاپ كەتكەن ئېرىق ئىچىدە قەدىمىنى تېزلىتىپ يۈرۈپ كەتتى. گەرچە سۈتتەك ئايدىڭ بولسىمۇ، باراقسان شاخلار يۆگەپ تۇرغان ئېرىقتا ئۇنى كۆرۈش مۇمكىن ئەمەس ئىدى. لېكىن ئۇنىڭ ھەر بىر قەدەمنىمۇ شۇنچىلىك تەستە قىينىلىپ ئېلىشلىرى، ھەر دەقىمىدە نەرىدىندۇر سانچىلىپ مېڭىسىگە بېرىپ توختاۋاتقان، قەدەمسېرى ئېغىرلاۋاتقان ئاغرىقلىرى جېنىدىن ئۆتۈپ كېتىپ باراتتى. خېلى ئۇزۇن ماڭغاندىن كېيىن ئېرىق تۈگەپ، ئېتىز يولى ئوچۇقچىلىقى كۆرۈندى. قىز ئىنجىقلاپ كۈچىنىپ تۇرۇپ مىڭ تەسلىكتە ئېرىقتىن چىقتى ۋە ئېتىز يولىدىن ماڭماي، يولنىڭ ئۇ تەرىپىدىكى قوناقلىق ئېتىزىغا چۈشۈپ، ئادەم بېلىگە كەلگۈدەك قوناق مايسىلىرى ئارىسىدىن ماڭدى. قوناقلىقنىڭ تۆت ئەتراپىدا نە ئېرىق، نە دەل دەرەخلەر يوق بولۇپ، كۆز يەتكۈسىز يىراقلارغىچە سوزۇلغاندەك قىلاتتى. قىز گاھ مايسىلارنى پۇتلاپ دەسسەپ، گاھ مايسا ئارىلىقىدىكى رەت ئىچىدىن ئاۋايلاپ مېڭىپ ئۇزاپ كەتتى. تەخمىنەن بىر چۆگۈن چاي قاينىمىچىلىك ماڭغاندىن كېيىن قوناقلىق تاختىمۇ ئاخىرلىشىپ، قىز جىغان، جىگدە، قۇمۇش، سۆكسۆك، يۇلغۇن دېگەندەك دەرەخ ۋە ئۆسۈملۈكلەر قالايمىغان ئۆسۈپ، ماندا ۋە باشقا ياماشقۇچى ئۆسۈملۈكلەر ئۈستىلەپ چىرمىشىپ كەتكەن كەڭرى بىر چاتقاللىققا چىقىپ قالدى. ئۇ بۇنىڭدىن ئىلگىرىمۇ بۇ چاقاللىققا كېلىپ باققان بولۇپ، قىش پەسلىدە ئاساسان قويلىرى مۇشۇ يەرگە ھەيدەپ كېلىپ بېقىپ، كەچ كىرىپ قاراڭغۇ چۈشكەندە، قويلار راسا تويۇپ قورساقلىرى ناغرىدەك پولتىيىپ چىققاندىلا ئاندىن ئۆيىگە قايتاتتى. يەنە كېلىپ ئۇ ھاياتىنىڭ ئەڭ شېرىن دەملىرىنى، قىزغىن مۇھەببەتلىك پەيتلىرىنى دەل مۇشۇ چاتقاللىقتا ئۆتكۈزگەن بولغاچقا، بۇ جاي ئۇنىڭغا ناتونۇش بولمايلا قالماي، يەنە تولىمۇ مېھىرلىك تۇيۇلاتتى ھەم ئۇ بۇ يەرنى ياخشى كۆرەتتى. ئەمما بۇ يەردە ئۇزاق تۇرۇشقا بولمايتتى. تاڭ ئېتىشتىن بۇرۇن ئىشلىرىنى بىجىرىپ تۈگىتىپ، كەلگەن يولى بىلەن جىممىدىلا مەھەللىسىگە قايتىپ، ئۆيىگە كىرىپ ھېچ ئىش بولمىغاندەك يېتىپ ئۇخلاپ، ئەتىگەندە ھەردائىمقى ئادىتىگە ئوخشاش ئانىكىسى ئويغىتىپ بەش پاتمان كايىپ چالۋاقىغاندىلا ئاندىن كېرىلىپ ئەسنەپ ھوجرىسىدىن چىقىشى كېرەك ئىدى. ئۇ بۇ پىلاننى بەك ئۇزۇندىن بېرى قىلغان ۋە ماڭىدىغان يوللىرىدىن تارتىپ كۆڭلىگە پۈكۈپ، ھەممە ئىشنى يىپقا مارجان تىزغاندەك خىيالىغا رەتلىك تىزىۋالغان ئىدى. شۇ پىلانلىرى بويىچە قىلسىلا بۇ ئىشتىن چاتاق چىقمايدىغانلىقىغا، ئەلە- مەھەللىنىڭ ئالدىدا يامان ئاتاققا قالمايدىغانلىقىغا، تويلىشىپ بارماقچى بولغان يېڭى ئۆيىگە قۇيرۇق سۆرەپ بېرىپ قېلىپ سۆرۈن تەلەت بولغۇسى قېيىنئانىنىڭ قولىغا قالمايدىغانلىقىغا ئىشىنەتتى. قىز شۇلارنى كۆڭلىدىن ئۆتكۈزگەچ چاتقاللىقنىڭ ئۇ تەرىپىدىكى كەڭرى كەتكەن ئورمانلىققا قاراپ مېڭىۋەردى. ئورمانلىقنىڭ تېگى قويۇق بېدە تېرىلغان بىنەملىك بولۇپ، ئورمان ۋە بېدىلەرگە يېڭىلا سۇ باشلانغاندەك قىلاتتى. قىزنىڭ يازلىق نېپىز چورۇقى ھە دېگەندە سۈيى تېخى تولۇق سىڭىپ كېتەلمىگەن لايلىق ئېتىزدا تېيىلىپ، يىقىلىپ كېتىشكە ئاران- ئاران تۇراتتى. بىر تەسلىكتىن قۇتۇلاي دەپ شۇنچە جاپانى تارتىپ كېتىۋاتقىنىغا قوشۇلۇپ بۇ يولنىڭ تېخىمۇ جاپا بولىۋاتقىنى ئۇنىڭ يىغلىغۇسىنى كەلتۈرۈپ قويدى. شۇنداقتىمۇ ئۇ لېۋىنى چىڭ چىشلەپ، بار كۈچىنى پۇتىغا يىغىپ چىڭڭىدە دەسسەپ، تەڭپۇڭلۇقىنى تەستەك ساقلاپ ماڭدى. لېكىن كۈچىنى پۇتىغا يىغىپ يەرگە چىڭ دەسسىگەنسېرى قورسىقى تېخىمۇ بەك ئاغرىپ، ھېلىلا جاننى ئالىدىغاندەك قىينايتتى. ئالاھەزەل بەش يۈز ماڭدامچە ماڭغاندا ئاندىن ئورمانلىق ئاخىرلىشىپ، خوشنا مەھەللىنىڭ پاكار سوقما تاملىق ئۆيلىرى كۆرۈندى. قىز كۆڭلىدە «ئورماندىن بەك ئىچكىرىلەپ مېڭىپ مەھەللىگە يېقىن كېلىۋالغان ئوخشايمەن، كەينىمگە ئازراق ياناي، بىرەرسى تۇيۇپ قېلىپ رەسۋا بولماي يەنە!» دېگەنلەرنى ئويلىدى ۋە كەلگەن يېرىدىنلا كەينىگە يېنىپ ئورمانلىقنىڭ ئىچكىرىسىگە قاراپ ماڭدى. بىراق نەچچە قەدەم ماڭار- ماڭمايلا لايغا تېيىلىپ ئارقىچىلاپ قاتتىق يىقىلدى. شۇ يىقىلىش بىلەن تەڭ ئۇنى ئەسلىدىمۇ قىيناپ تۇرغان ئاغرىق مىڭ بولۇپ، جان- جېنىدىن ئۆتۈپ كەتتى. ئۇ ئاغرىق دەستىدىن لېۋىنى چىشلىگىنىچە تولغۇنۇپ كەتتى. خېلى كۈچىنىپ تىركىشىپ باقتىيۇ، ئورنىدىن تۇرالىشىغا كۆزى يەتمىدى ھەم كۈچلۈك ئىنجىق ئارىلاش بوش ئىڭرىۋەتتى. شۇ چاغدىلا خېلىدىن بېرى چىداپ ئىچىگە يۇتىۋاتقان ياشلىرى كۆزلىرىدىن تېشىپ، ئاۋازىنى چىقارماسلىققا تىرىشىپ بېلىكىنى چىشلىگىنىچە ئۆكسۈپ كەتتى. ئاغرىق ۋە ئىنجىق بارغانسېرى كۈچەيدى. قىزنىڭ كۆزىگە قىزىللىق تىقىلىپ، مېڭىسى چاراسلاپ كەتتى. ئاغرىققا چىدىماي تولغىنىپ كەتكەنسېرى ئاۋازىنى قويىۋېتىپ ۋارقىرىغۇسى كەلدى. بىراق ۋارقىراپلا تاشلىسا باشقىلارنىڭ ئاڭلاپ قېلىپ ئىشنى بۇزۇشىدىن ئەنسىرەپ يەنىلا بەرداشلىق بەردى. ئۇ شۇ لايلىق ئىچىدە تولغۇشۇپ يېتىپ كۆينىكىنى يۇقۇرىسىغا قايرىپ، ئاندىن قىينىلىپ تۇرۇپ مىڭ تەسلىكتە تامبىلىنى سالدى. تامبالنى سېلىپ پۇمداقلاپ بىرياندا قويغاندىن كېيىن، بېشىدىكى ئۈچ يىلنىڭ ئالدىدا ئۆز قولى بىلەن تىككەن، تولا يۇيۇلۇپ رەڭگىنى يوقاتقان، كونىراپ كەتكەنلىكتىن تاشلىۋەتسىمۇ بىرەركىم نەزەر كۆزىنى سېلىپ قويمايدىغان گېلەم دوپپىسىنى ئېلىپ مىجىقلاپ چىڭڭىدە چىشلىدى. شۇنىڭدىن كېيىنلا ئاغرىقنىڭ بېسىمى سەل يەڭگىللىگەندەك، تېنىگە بىر ئاز ماغدۇر كىرىپ قالغاندەك بولدى. بىراق بۇ ماغدۇر كىرىشنىڭ خىيالى سېزىم ئىكەنلىكىنى، ئىشنىڭ قىيىنىنىڭ تېخى ئالدىدا ئىكەنلىكىنى ئۇ بىلمەيتتى. ئاغرىق توختاپ قېلىپ بىردەمدىن كېيىنلا يەنە قاتتىق تولغاق بىلەن تەڭ تۇتتى. قىزمۇ بەرداشلىق بېرىشكە تىرىشىپ، ئۆزىنى ھەريان ئۇرۇپ تىپچەكلەپ كەتتى. ئۇ نە بىر ياردەمچىسىز، ئۈمىدسىز، ئىشەنچسىز ھالدا ئۆلۈكىنىڭ مۇشۇ ئورمانلىقتا قېلىشىدىن ۋايىم يەپ ئىزتىراپ چېكىشكە باشلىدى. ئۇ چەكسىز ئازاب ۋە پۇشايمان ئىلكىدە سۆيگەن يارىنى ئەسلىدى. شېرىن- شېكەر سۆزلەر بىلەن ئالداپ كەلتۈرۈپ ئىپپىتىگە تېگىپ قويۇپ، ئۇدا بىرەر يىلچە ھېلى يېرىم كېچىلەردە باغقا، ھېلى قوي باقىدىغان چاتقاللىققا چىللاپ كۆڭۈل خوشى قىلپ يۈرۈپ، ئاقىۋەتتە «بويۇمدا قاپتۇ» دېگەن گەپنى ئاڭلىغان كۈندىن باشلاپ قارىسىنىمۇ كۆرسەتمىگەن، «ئەتە كەچتە چاتقاللىقتا كۆرۈشۈپ مەسلىھەت قىلايلى» دەپ قويۇپ شۇ كەتكىنىچە قىزنى ئىككىنچىلەپ ئىزدەپ قويمىغان ۋاپاسىز ئېزىزنى ئويلىدى. -ھۇ ئىتنىڭ بۇرنىدىن چۈشكەن رەزگى...- دەپ تىللىدى قىز ئۆزىلا ئاڭلىغۇدەك بوش ئاۋازدا ئىڭرىغاچ،- ئادەم دېگەنمۇ شۇنداق يۈزسىز، شۇنداق تاش يۈرەك بولىدىكەن... قورسىقىمغا ئۈندۈرىدىغاننى ئۈندۈرۈپ قويۇپ يەر يۇتقاندەكلا يوقاپ كېتىۋالغىنىنى قارا... «ساڭا مەيلىم بار، سېنى چوقۇم ئالىمەن» دېگەنلىرىنىڭ ھەممىسى يالغانكەن... مەن نادان دۆتلىكىمدىن... شۇنىڭغا ئىشىنىپ ئۆزۈمنى بۇلغاپ، ھەممە نېمەمنى دوغا تىكىپ يۈرۈپتىمەن... ئەمدى قورسىقىمدىكى بۇ رەزگى شۇمنى تۇغىمەن دەپ جېنىمنى سېلىپ بېرەرمەنمۇ؟... ئۆلۈكۈم ياقا مەھەللىنىڭ بۇ سوغۇق ئورمانلىقىدا قالارمۇ؟... بېدە ئورۇغىلى ياكى ئات باغلىغىلى كەلمىسە بۇ يەرلەرگە ھەپتە- ئايلاردا بىرەرسى كەلمەيدۇ، ھېچكىم كەلمەي، ھېچكىم كۆرمەي قالسا ئۆلۈكۈم مۇشۇ يەردە سېسىپ چاشقانلارغا يەم بولارمۇ؟ ئاھ مېنىڭ نومۇسلۇق ھاياتىم!... خەپ ئېزىز خەپ!... نېمە پوق يەپ ساڭا ئىشىنىپ ئۆزۈمنى تۇتقۇزۇپ قويار بولغىيدىم!؟... قىز شۇلارنى دېگىنىچە ئۈنسىز بۇقۇلداپ يىغلاپ كەتتى. ئاغرىق ھېچ پەسلەيدىغاندەك ئەمەس ئىدى. شۇنچە ئاغرىق تارتقىنىغا چۇشلۇق بالىمۇ ھېچ تۇغۇلاي دېمەيتتى. ئەنە شۇ تەزردە ساق ئىككى ئاش پىشىم قىينالغاندىن كېيىن جاننى ئالىدىغاندەك قاتتىق بىر تولغاقلىق ئاغرىق بىلەن تەڭ بىر بوۋاقنىڭ قىرقىراپ يىغلىغان ئاۋازى ئاڭلىنىپ، سۈكۈنات ئىلكىدە ياتقان ئورمانلىقنى زىلزىلىگە كەلتۈرىۋەتتى. بوۋاقنىڭ كۈچلۈك يىغىسى ئورماننىڭ نەلىرىدىدۇر مۆكۈپ قايسىبىر دەرەخلەرنىڭ ئېگىز شاخلىرىغا قونۇپ ئولتۇرغان ھۇقۇش ۋە باشقا قۇشلارنى چۆچۈتىۋەتكەن بولسا كېرەك، قىز يەڭگىگەن يەرگە يېقىنلا بىر دەرەختىن قانداقتۇر بىر قۇش پالاقشىپ ئۇچقىنىچە يىراقلاپ كەتتى. ئورماننىڭ چەت بۇلۇڭلىرىدىن بىر ھۇقۇشنىڭ سۈرلۈك سايرىشى ئاڭلىنىپ، ئەمدىلا روھى ۋە جىسمى تىنچىغان قىزنى ۋەھىمىگە سېلىپ قويدى. قىز قورققىنىدىن ئالاق- جالاق بولۇپ، بوينىنى سوزۇپ ئەتراپىغا قارىدى. ئەتراپتا ھېلىھەممۇ ئىنسى- جىن كۆرۈنمەيتتى. ئۇ يالغۇزلۇقتىن، يېنىدا ھېچكىم يوقلىقىدىن قورقمايتتى. بىراق بايىقى قۇشنىڭ ئۇچۇشى بىلەن ھۇقۇش ئاۋازى ئۇنى ئوبدانلا قورقۇتۇپ جېنىنى ئالغىلى تاسلا قالدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە يېڭىلا تۇغۇلغان بالىسىنىڭ توختىماي قىرقىراپ يىغلىشى تېخىمۇ قورقۇنچ پەيدا قىلىپ، ھېلىلا بۇ يەرگە گۆررىدە ئادەم ياغىدىغاندەك، ئاندىن ئۆزى بىر پۈتۈن رەسۋاچىلىق ئىچىدە ھەممىگە تونۇشلۇق بولۇپ كېتىدىغاندەك بىر ساراسىمە بېشىدا ئەلەڭلەپ تۇراتتى. ئۇ شۇ قورقۇنچ ئىچىدە ئاستىنقى بەدىنىنىڭ سىرقىراپ ئاغرىشلىرىغا بەرداشلىق بېرىپ، يەرنى تىرەجەپ كۈچىنىپ ئورنىدىن تۇردى. ئاندىن يەردە زوڭزىيىپ ئولتۇرۇپ بايا پۇمداقلاپ بىريانغا ئېلىپ قويغان تامبىلىنى سىيپاشتۇرۇپ تېپىپ كىيدى. تامبالنىڭ قېلىن رەختى تۇغۇت چىقىرىندىلىرى ۋە قان يۇقى پۇتلىرىنى سىيپاپ يۇقۇرىغا كۆتۈرۈلگەندىلا ئۇنىڭ ئاغرىقتىن چاراسلاپ كېتىۋاتقان بېلى سەل ئارام تاپقاندەك بولدى. قىز تامبىلىنى كىيىپ بولغاندىن كېيىن ئۇچىسىدىكى ئىككى قات ماتادىن ئارىسىغا نېپىز پاختا ئېلىپ تىكىلگەن قېلىن پىنجىكىنى سېلىپ لايلىق يەرگە يايدى. ئاندىن يەردە پىلتىڭلاپ يېتىپ يىغلاۋاتقان بوۋىقىنى ئەپلەشمىگەنلا بىر ھەرىكەت بىلەن تۇتۇپ كۆتۈرۈپ، تېزلىك بىلەن پىنجەك ئۈستىگە ياتقۇزدى. پىنجەكنىڭ ئىككى قانىتىنى قايرىپ بوۋاقنى يۆگەشكە تەمشىلىپ بولۇپ توختاپ قالدى ۋە سەل تۇرىۋالغاندىن كېيىن توڭلاپ تىترەپ كەتكەن ئورۇق قولىنى بالىنىڭ جان يېرىگە سوزدى. -قىزكەن- دە! ئېسىت بىچارە بالام!...- دەۋەتتى ئۇ ئىختىيارسىز چوڭقۇر خۇرسىنىپ. شۇنىڭدىن كېيىن بوۋاقنى ھېلىقى پىنجەكتە يۆگەپ قويغان قىز لاي بىلەن بۇلغىنىپ مىچىلداپ كەتكەن كۆينىكى بىلەنلا كەلگەن يولىچە مېڭىپ كەينىگە ياندى ۋە ئامالنىڭ بارىچە ئىتتىك مېڭىشقا تىرىشىپ، ئورمانلىقتىن چىقىپ چاتقاللىق ئارىسىغا شۇڭغۇپ غايىپ بولدى. يېڭىلا تۇغۇلغان، تېخى كىندىكى كېسىلمىگەن، ئانا سۈتىدىن بىر ئوتلاشقىمۇ ئۈلگۈرمىگەن تەلەيسىز قىز بوۋاق ئاشۇ يەردە ئورمانلىقنى چاڭ كەلتۈرۈپ ئىڭڭەلەپ يىغلىغىنىچە قالدى. '''2-باب''' '''ئاياغ مەھەللە ئۆرە- تۆپە''' قىز ئورمانلىققا كەلگەن چاغدا قانچە قىينىلىپ، قانچە جاپا- مۇشەققەتتە كەلگەن بولسا، كېتەر چاغدا كەلگەن چاغدىكىگە قارىغاندا يەڭگىل، ئاسان ۋە تېز قەدەملەر بىلەن يۈرۈپ كەتتى. ئۇ كەينىگىمۇ قارىمىدى، خېلى بىر يەرلەرگىچە قۇلىقىغا ئېنىق ئاڭلىنىپ تۇرغان بالىسىنىڭ يىغىسىغىمۇ قۇلاق سالمىدى. چۈنكى ئۇ ئەنسىرىدى، كەينىگە قاراپ سالسا بالىسىغا كۆزى قىيماي ئۇنىڭ يېنىغا قايتىپ بېرىشىدىن، يىغىسىغا دىققىتىنى بېرىپ يېنىدا بىردەم تۇرسا بۇ ئىشلار ئاشكارا بولۇپ خەلقى ئالەم ئالدىدا يۈزى تۆكۈلۈشىدىن قورقتى. ئۇ يۈرىكىگە تاش قويۇشى كېرەك ئىدى. كۆيگەن ۋە سۆيگەنلەردىن ئالتە پاتمان ۋەدىلەرنى بېرىپ ئىپپىتىگە چېقىلىپ قويۇپ، ئاقىۋەتتە لەۋزىدە تۇرماي ئۆزىنى دالدىغا ئېلىۋالغان ھېلىقى ئېزىز دېگەن ناكەس تېرىغان بۇ پېشكەلچىلىكلەرنى داۋاملىق ئۆزى بىلەن بىللە كۆتۈرۈپ يۈرەلمەيتتى. ئەگەر بۇ بالىنى ئۆز ئۆيىدە تۇغۇپلا قويسا ياكى كۆتۈرۈپ شۇ ئۆيگە قايتسا دادىسى ئۇنى ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈۋېتەتتى. ھېلىمۇ ھە دېگەندە ئانىسىنى «ئوغۇل تۇغماي ھەممە بالىنى قىز تۇغدۇڭ» دەپ دۈشكەلەپ، ئارا كۈندە ئالتە قېتىم ئۇرۇپ كۆرگۈلۈكىنى كۆرسىتىپ تۇرىۋاتقان دادىسى رەيھانەم، شەرۋانەم، ئامانەمدىن ئىبارەت ئۈچ قىزىنى تاناۋىنى تارتىپ راۋۇرۇس باشقۇرۇپ، دادىسى ماقۇل دېمىسە نەپەسمۇ ئالالمىغۇدەك ھالدا قورقىتىۋېتىپ باراتتى. ئەلۋەتتە، بالىنى ئوغۇل ياكى قىز تۇغۇش ئانىنىڭ ئىختىيارىدىكى ئىش ئەمەس. ئەمما پۈتۈن ئالەم كىشىلىرى بىلىدىغان بۇ ھەقىقەتنى پەقەت مۇشۇ مەتنۇر ياغاقلا بىلگىلى ئۇنىماي، بىلسىمۇ قايىل بولماي تۇرىۋالاتتى. ئۈچ بالىسىنىڭ ئىچىدە بىرسىنىڭمۇ ئوغۇل ئەمەسلىكى ئازابلاپ قويامدۇ ۋە ياكى خوتۇنىنى يارىماس دەپ قارامدۇ، ئىشقىلىپ «قىز تۇغدۇڭ» دېگەن بىرلا ئەيب بىلەن خوتۇننى ئۇرغىنى ئۇرغان ئىدى. شۇ تۈپەيلى كۆپ رىيازەت تارتىپ كەتكەن ئايىمخان ئۈچىنچى قىزىنى يەڭگىپ بولغاندىن كېيىن قايتا ئېغىر قات بولمىدى. شۇ يىللار مابەينىدە ئۈچ قىزىنى چوڭ قىلىپ، چوڭ قىزى رەيھانەمنى ئاياغ مەھەللىگە ياتلىق قىلىش داۋامىدىمۇ بۇ ئوغۇل تۇغمىغانلىق جەدۋىلى ئىزچىل داۋاملاشتى. ئەمدى شەرۋانەمنىڭ تويىنى قىلىدىغانغا توغرا كەلگەندىمۇ دادىسى ئىزچىل ئانىسىنى ئۇرۇپ دۈشكەلەپ، ئوغۇل تۇغۇشنى بىلمەيدىغان دەپ ئاھانەت قىلىپ خېلىلا يۈرىكىنى ئەزدى. شۇنداق تۇرسا، تالادىن تېپىۋېلىپ ئامالنىڭ يوقىدىن تۇغۇپ تاشلىغان بىر بالىنى ئۆيگە كۆتۈرۈپ كىرسە، ئۆلتۈرۈۋەتمىسىمۇ ئۇنىڭدىن باشقا بىرنېمىلەرنى قىلىۋېتىدۇ دادىسى... شۇ خىياللار بىلەن ئامالنىڭ بارىچە قەدىمىنى تېزلەتكەن قىز ئاخىرى باش توخۇ چىللىغان مەزگىلدە باغ ئىشىكىدىن ئاستا قىسىلىپ ھويلىسىغا كىرىپ كەتتى. ئۇنىڭ شۇ يېرىم كېچىدە ئۆيدىن چىققانلىقىنى، قەيەرگە بېرىپ نېمە ئىشلارنى قىلغانلىقىنى، يەنە قايسى يول بىلەن قانداقلارچە قايتىپ كېلىپ باغ ئىشىكىدىن كىرىپ كەتكەنلىكىنى ئىنسى- جىن بىلمەي قالدى. (2) ئاياغ مەھەللە. چۈشى بىلەن ئۇيقۇچىلىق ئارىلىقىدىكى ئېسەڭگىرەشتە يەرنىڭ تېگىدىن كېلىۋاتقاندەك تولىمۇ غۇۋا، ئىنتايىن پەس بىر يىغا ئاۋازى قۇلىقىغا كىرىپ قالغان ياشانغان بىر موماي خېلى ئۇزۇنغىچە بۇ يىغا ئاۋازىنى تىڭشاپ ياتتى. تولۇق ئېچىلمىغان ئۇيقۇ بىلەن خىيال بىرلىشىپ بۇ يىغىنى ھەرخىل قىياسلار ئىچىگە تاشلاپ قويۇۋاتاتتى. بىر تۇرۇپ ياتلىق قىلىپ قوشنا يېزىلارغا ئۇزىتىپ قويغان قىزلىرىنىڭ بالىلىق ۋاقتىنى موماينىڭ يادىغا سېلىپ قويسا، يەنە بىر تۇرۇپ خوشنىسىنىڭ ئېغىر ئاياغ كېلىنىنى يەڭگىگەنمىدۇ دېگەن قىزىقىشقىمۇ باشلاپ قوياتتى. ئەگەر خوشنا ئۆيدىكى كېلىن قىز يەڭگىگەن بولسا، يارتا پارالىچ بولۇپ قېلىپ ئۆزىنىڭ ھاجىتىدىنمۇ ئانچە چىقالمايۋاتقىلى يىللار بولۇپ كەتكەن قېيىنئانىسى بۇ تۇغۇت ئىشىدا قىينالغانمىدۇ؟ ئۇ ئۆيدە كېلىننىڭ قېيىنئاتىسى بىلەن ئېرى ئەر كىشى، تۇغۇت ئىشلىرىغا قولى كېلىشى مۇمكىن ئەمەس، ئايال كىشىدىن پەقەت شۇ قېيىنئانىلا بار، ئەمما ئۇنىڭ ئەھۋالى ھېلىقى. شۇنداق بولغاندا بۇ بىچارە مۇشۇ يېرىم كېچىدە تۇغىمەن دەپ ئۆزى يالغۇز نېمە جاپالارنى تارتىپ كەتكەندۇ؟... شۇلارنى ئېڭىدىن ئۆتكۈزگەن موماي ئاستا يانغا ئۆرۈلۈپ ئېرىگە قاراپ باقتى. بوۋاي بىر تاتلىق پۇشۇلداپ ئۇخلاۋاتاتتى. تالادىن كېلىۋاتقان يىغا ئاۋازىنىڭ بوۋاينىڭ ئۇيقۇسىنى بۇزالمىغانلىقى ئېنىق ئىدى. ئۇ بوۋاينى ئويغىتىشنىمۇ ئويلاپ باقتى، ئەمما خوشنا ئۆيگە چىققاندىن كېيىن بەرىبىر بوۋاينىڭ ھېچقانداق ئىشقا كارغا كەلمەيدىغانلىقىنى ئويلاپ، ئۆزى يالغۇز چىقىپ بېقىشنى نىيەت قىلدى ۋە ئاستا ئورنىدىن تۇرۇپ كىيىندى. موماي ھويلىغا چىققاندا شەرق تەرەپتىن ئاسماننىڭ قورسىقى ئاقىرىپ كەلگەن بولۇپ، بۇ ھال تاڭ ئېتىش ئالدىدا تۇرغانلىقىدىن دېرەك بېرەتتى. ئۇ نېپىز يازلىق پىنجىكىنى ئۇچىسىغا كىيىپ، قىسقا تۈكلۈك سۆسەر تەلپىكىنى بېشىغا قوندۇرۇپ ئاستا ئەگىننىڭ بوسۇغىسىدىن ئاتلىدى. ئەمما ئۆينىڭ ئالدىغا چىقىپ بولغاندا بوۋاق بالىنىڭ يىغا ئاۋازى خوشنىسىنىڭ ئۆيىدىن ئەمەس، ئىشىكىنىڭ ئۇدۇلىدىكى ئورمانلىق تەرەپتىن كېلىۋاتقاندەك ئاڭلاندى. ئىككى يان تەرەپتىكى خوشنىلىرىنىڭ ئۆيلىرىگە قارىۋىدى، ھېچقايسى ئۆينىڭ روجەكلىرىدىن چىراغ يورۇقىغا چاغلىق بىرەر نۇرنىڭ چۈشمىگەنلىكى ئايان بولدى. خوشنىلىرى چىرىغىنى ياندۇرمىغان بولسا تېخى ئورنىدىن تۇرمىدى، دېگەن گەپ. يىغا ئاۋازىمۇ ئۇلارنىڭ ئۆيىدىن كەلمىگەن ئىكەن، ئەلۋەتتە خوشنا كېلىننىڭ ھازىرچە يەڭگىمىگەنلىكى ئېنىق. ئۇنداق بولسا جان- جەھلى بىلەن يىغلاۋاتقان بۇ بوۋاق زادى كىمنىڭ؟ قەيەردە يىغلاۋاتىدۇ؟ بۇ مەھەللە كىشىلىرى شۇنچىلىك تارقاق ئولتۇراقلاشقان تۇرسا، مۇشۇ بىر نەچچە ئۆيدىن باشقا ئۆيلەرنىڭ ھەممىسى نەچچە ئون قەدەم يىراقلىقتا تۇرسا، يەنە كېلىپ ھېچكىمنىڭ ئۆيىدە يېڭى تۇغۇلغان بالا بولمىسا، بۇ يىغا ئاۋازى زادى قەيەردىن كېلىۋاتىدۇ؟... شۇلارغا دىققەت نەزىرىنى ئاغدۇرغان موماي پۈتۈن ۋۇجۇدىنى قۇلاققا ئايلاندۇرۇپ، ئەتراپنى ياخشىلاپ تىڭشىدى. مەيلى ئۇ قانچىلىك كۈچەپ تىڭشىسىمۇ بۇ ئاۋاز يەنىلا شۇ ئورمانلىقنىڭ ئىچىدىن كېلىۋاتاتتى. بۇ ھالدىن مەڭدىگەن موماينى ئۇششاق تەر باستى، ئۇ چۆچۈپ سەل قورققىنىچە كەينىگە ياندى ۋە ئۇدۇل كىرىپ پەنەر چىراغنى ياندۇرۇپ چىراغپايغا ئېلىۋەتكەندىن كېيىن، ئالدىراپ بوۋىينى ئويغاتتى. موماي سۆزلەپ بەرگەن ئالامەتلەرنى ھېچقانداق قىلىپمۇ چۈشىنەلمىگەن بوۋاي ئاخىرى چالا ئۇيقۇچىلىقتا كۆزلىرىنى يېپىپ ئاچقۇدەك بولۇپ خوتۇنىغا ئەگىشىپ يولغا چىقتى. موماي بايىلا چىراغپايغا ئېلىپ قويغان چىراغنى كۆتۈرگىنىچە ئالدىدا يول باشلاپ ماڭدى. ئىككىيلەن بىرلىكتە پايپاسلاپ مېڭىپ ئورماننىڭ ئىچكىرىسىگە كىرىپ كەتتى. ئۇلار لايلىق ئورمانلىقتا يەر تېرەجەپ مېڭىپ مىڭ تەسلىكتە بىرھازا ئىزدەشتۈرۈپ يىغا ئاۋازى كېلىۋاتقان جايدىن بوۋاق بالىنى تاپقاندا بالا توڭلاپ تىترەپ كەتكەن بولۇپ، تىپچەكلەۋېرىپ بايا ئانىسى يۆگەپ قويۇپ كەتكەن پىنجىكنىمۇ تېپىپ ئېچىۋەتكەن ئىدى. بوۋاي بىلەن موماي بۇ قاراڭغۇ كېچىدە، سوغۇق ئورمانلىقتا كىچىككىنە بىر پىنچىكنىڭ ئۈستىدە ئوڭدىسىغا يېتىپ پىلتىڭلاپ يىغلاۋاتقان، يېڭىلا تۇغۇلغان بۇ يالىڭاچ بوۋاقنى كۆرۈپ كۆزلىرىگە ئىشەنمەيلا قالدى. شۇ كۈنى تېخى تاڭ ئاتماي تۇرۇپلا ئاياغ مەھەللە دەۋرەپ كەتتى. بۇ ئىشنى ئاڭلىغانلار ئاڭلىمىغانلارغا يەتكۈزۈپ، ئاڭلىمىغانلارمۇ ھايال ئۆتمەيلا خەۋەر تېپىشىپ، قوتانلىرىدا قاچان تاڭ ئاتاركىن دەپ يەم- خەشەك ۋە سۇغا زار ھالدا ئاران كېچىنى تاڭغا ئۇلىغان قوي- قوزىلىرى بىلەنمۇ، ئۆيلىرىدە ئاچ- زېرىن قالغان بالىلىرى بىلەنمۇ كارى بولماي، ھەممىسى ئۇدۇل بوۋاق بالا بايقالغان ھېلىقى ئورمانلىققا چېپىشتى. بەزىلىرى بالىنىڭ ئانىسىنىڭ ئاياغ ئىزلىرىنى ئىزدەپ پۈتۈن ئورماننى كېزىپ چىقىشتى. ئەپسۇسكى، ئورماننىڭ تېشىدا ئاز- تولا يورۇق چۈشكەن بىلەن، ئورمان ئىچى قاپقاراڭغۇ بولغاچقا ئۇلار ئاياغ ئىزىنىڭ قەيەردىن قەيەرگە كەتكەنلىكىنى بىلەلمەي، لايلىقتا تولا دەسسەپ پېتىقداپ يۈرۈپ ئەسلىدىكى ئاياغ ئىزلىرىنىمۇ بۇزۇپ ۋەيران قىلىۋەتتى. نەچچە- نەچچىلىرى بالىنى مۇشۇ يەرگە تۇغۇپ تاشلاپ قويۇپ كەتكەن ھېلىقى نائىنساپ يۈزسىز ئانىنى ئىزدەپ تېپىپ، ئۇنىڭ تاناۋىنى تارتىپ قويۇش ئۈچۈن خېلى بىر يەرلەرگىچە ئىزدەپ ماڭدى. '''3-باب''' '''بالىنىڭ يېڭى ئاتا- ئانىسى''' بالىسىنى ئورمانلىققا تاشلاپ قويغۇچىنىڭ كىم ئىكەنلىكىنى بىلىپ، ئۆز قولى بىلەن تۇتۇپ ئەكىلىپ قەھرىمانغا ئايلانغۇسى كەلگەن كىشىلەر تۇشمۇ- تۇشتىن ئىز بېقىشقا باشلىدى. ئىز بېقىشنى خالىمىغانلىرى بوۋاي بىلەن مومايغا ھە- ھۇ دېيىشىپ، بالىنىڭ يېنىدىن نېرى كەتمەيتتى. -كىندىكىنى كېسىشكىمۇ ئۈلگۈرمەي تاشلاپ قويۇپ كەتكىنىگە قارىغاندا بەكمۇ تاش يۈرەك ئايال ئوخشىمامدۇ؟- دەيتتى بىرلىرى ياقىسىنى چىشلەپ، بېشىنى چايقاپ. -ھە دەيمەن، بالىنىڭ كىندىكى كېسىلمىگەن ئەھۋال ئاستىدا ئىككى- ئۈچ ئاش پىشىم مۇشۇنداق ياتسا ئۆلۈپ قالىدىغانلىقىنى بىلمەمدىكىنە ئۇ ئايال؟- دەيتتى يەنە بىرى ئالدىنقىسىنىڭ گېپىنى قۇۋۋەتلەپ- -ھازىر گەپنىڭ مۇھىمى بۇ ئەمەس جۇمۇ خالايىق، ئەگەر بالىنىڭ ئانىسى تېپىلماي قالسا بۇ بالىنى كىم باقار ئەمدى؟ تۇراپكام بىلەن ئەپىزىخاچام ياشىنىپ قالدى، ئۆزىنىڭ ھاجىتىدىن ئاران چىقىۋاتقاندا كىچىك بىر بوۋاقنى قانداق باقىدۇ؟ بىزلەر ئېلىپ كېتىپ باقايلى دېسەك ئەھۋالىمىزمۇ ئاران كېتىپ بارىدۇ، جان سانىمىزغا يەنە بىر جان قوشۇلسا يۈك ئۈستىگە يۈك دەڭلار، قانداقمۇ قىلارمىز ئەمدى بۇ ئىشنى؟...- دەيتتى كىمدۇر بىرى بۇ بالىنى بېقىش ۋەزىپىسىنىڭ ئۆزىگە يۈكلىنىپ قېلىشىدىن ئەنسىرىگەندەك. -ۋاي ھېلىتىنلا ئاق يەردە تۈگمەن تالاشماي قاراڭلا، يا ئانىسى تېپىلار، يا باققىلى بىركىم چىقار، ھازىرچە ئۇ گەپلەرنى قويۇپ ماۋۇ بالىنىڭ كىندىكىنى كېسىپ پاكىزلاپ ئاندىن بىر ئېغىزلاندۇرايلى بۇنى!... ياشتا چوڭراق بىرەيلەننىڭ شۇ گەپنى قىلىشى بىلەن ھەممەيلەن پاتپاراق بولۇشۇپ، بىرى داكا بىلەن ئۇستۇرىغا، يەنە بىرى مېغىز، گۈلە- قاقلارغا يۈگۈردى. كۆپ تۇغۇت كۆرگەن، قولى ئەپچىلراق بىرەيلەن بالىنىڭ كىندىكىنى كېسىپ، داكىلاپ چىرايلىق تاڭدى. ئاندىن ئەپىزىخان موماي يېنىدىكىلەر تەڭلىگەن گۈلە، قاق، قەنت، ياڭاق دېگەندەك نەرسىلەرنى سۇيۇق چايناپ ئۇماچلاپ، كۆرسەتكۈچ بارمىقىنىڭ ئۇچىغا ئاۋايلاپ چىقىرىپ بالىنىڭ كىچىككىنە ئېغىزىغا سالدى. شۇنداق قىلىپ، ئۆز ئانىسىنىڭ ئوغۇز سۈتىگە ئېغىز تېگىشكە ئۈلگۈرمىگەن بوۋاق ياخشى نىيەتلىك، ئاقكۆڭۈل بۇ كىشىلەرنىڭ ياردىمىدە ھاياتىدىكى تۇنجى لوقمىغا ئېغىز تېگىپ، رىزقىنى شۇنىڭ بىلەن باشلاپ كەتتى... بالا بىلەن ھەپىلىشىپ، ئۇنى قىلىپ، بۇنى قىلىپ يۈرۈپ كۈن چۈشكە يېقىنلىدى. بالىنىڭ ئەھۋالىغا كۆڭۈل بۆلگۈچىلەر، ئىز ئىزلاپ قەھرىمان بولۇشقا ئالدىراۋاتقانلار شۇنچە كۆپ ئىدىيۇ، پۈتۈن مەھەللە كىشىلىرى ئورمان ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدا پايپاسلاپ يۈرۈشكەن شۇ دەمدە مەھەللە بويىچە پەقەت بىرلا ئائىلىدىن ھېچكىم بۇياققا كەلمىدى. بۇ مۇشۇ مەھەللىدىكى بىردىنبىر باي ئائىلە - سەيدۇللا باينىڭ ئائىلىسى بولۇپ، بۇ ئائىلىدىكى چوڭ- كىچىك، قېرى- ياش، خىزمەتچى چاكارلاردىن باشلاپ ھېچكىممۇ تالا- تۈزدىكى ئۇششاق گەپ- سۆزلەرگە، كەلدى- كەتتى ئىشلارغا ئارىلاشمايدىغان، ئۆزىنىڭ ئىشىنىلا بىلىپ خەقنىڭ ئىشىغا كۆۇۈلشىمەيدىغان، «ئاسمان ئۆرۈلۈپ چۈشۈپتۇ» دېسە «توختاڭ! مانتامنى يەۋالاي» دەيدىغانلاردىن ئىدى. شۇڭىمۇ، پۈتۈن مەھەللىنى زىلزىلىگە سېلىۋەتكەن «ئورمانلىقتا نامەلۇم بوۋاق پەيدا بولۇپ قېلىش» مەسىلىسى پەقەت مۇشۇ ئائىلىدىكىلەرنىڭلا قۇلىقىغا يەتمىگەن ئىدى. بۇ ھالدىن بىخەۋەر چاكارلىرىغا سەل كايىپ قالغان سەيدۇللا باي ھويلىدا كىمگىدۇر ۋارقىراپ سۆزلەۋاتاتتى: -ئەتىگەنلىك ناشتىدىمۇ ئانىكامنىڭ ھوزۇرىغا سۈت ئەكىرىپ بەرمەپسىلەر، ھېلىغىچە سۈت ئىچمەپتۇ، ئانىكامنىڭ سالامەتلىكى ياخشى ئەمەس تۇرسا، كۈنىگە ئىككى ۋاق سۈتنى چوقۇم ئىچمىسە بولمايدىغان تۇرسا، بۇنىڭدىن خەۋىرىڭلار بار تۇرۇپ مۇشۇنداقمۇ بىپەرۋالىق قىلامسىلەر؟! -يا... ئۇنداق ئەمەس، بېگىم، بىزمۇ شۇنىڭغا ئالدىراپ تىت- تىت بولۇۋاتقىلى نە ۋاق، لېكىن شۇ... ئەپىزىخاچام سۈت ئەكەلمىدى، بۈگۈن كالىسىنى ساغقىلى ۋاقتى يېتىشمىگەنمىدۇ ياكى ئاغرىپ قالغانمىدۇ شۇ موماي، مۇشۇ چاغقىچە كەلمەيۋاتىدۇ، ھازىر تېخى بالىلاردىن بىرەرسىنى ئۆيىگە ماڭدۇراي دەپ تۇرۇۋېدىم، رەنجىمىسىلە بېگىم، يا بولمىسا سۈت قاپاقنى ئېلىپ بېرىپ ئۆزۈملا ئېلىپ كېلىمەن، ھايال قالماي جۆندەيمەن بۇ ئىشنىمۇ، كۆڭۈللىرىگە ئالمىسىلا... باش خىزمەتكار گۈلساھىپخان ئەنە شۇنداق خىجىللىق بىلەن قول باغلاپ نەچچە تازىم قىلىپ ئۈلگۈردى. ئۇنىڭ بۇ ئىپادىسى بىلەن ئاچچىقى سەل يانغان بايمۇ ئۇلۇغ- كىچىك تىنىپ قويۇپ كەينىگە ئۆرۈلدى ۋە بۇسۇغا ئالدىغا بېرىپ بىر پۇتىنى كۆتۈرۈپ بولۇپ، يەنە جايىدا توختاپ قالدى ھەم كەينىگىمۇ بۇرۇلماي شۇنداق دېدى: -بولدى، سىز بارماڭ، قەمبەرگە دەپ قويۇڭ، ئېتىمنى توقۇپ تەييارلاپ قويسۇن، مەھەللىنى چۆرگىلىگەچ ئۆزۈم بېرىپ كېلەي، ئۇزۇندىن بېرى شۇلار تەمىنلىگەن سۈتنى ئىچىپ كېلىۋاتىمىز، ئاناممۇ كۈندىن- كۈنگە ياخشىلىنىپ كېتىۋاتىدۇ، شۇ ئايالغا رەھمىتىمنى بىلدۈرگەن ئىككى تەڭگە ئارتۇق بېرىپ كېلەي، ئېغىلدىكى ئىنەكلەرنى بۇقىغا قويساق، موزايلىسا سۈت ئۆزىمىزدىن چىقىدۇ، ئۇ چاغدا ئۇ ئايالغا ھاجىتىمىز چۈشمىسە ئايلاپ- يىللاپ كۆرۈشمەيمۇ يۈرگۈدەكمىز، مۇشۇ باھانىدا ھال سوراپ كېلەرمەن، باشقا ئىشى بولمىسا قەمبەر ئۆزىنىڭ ئېتىنىمۇ تەييارلاپ مەن بىلەن بىللە بارسۇن! -خوپ بېگىم، ھازىرلا يەتكۈزەي. گۈلساھىپخان شۇنداق دەپ بايغا ئېھتىرام بىلدۈرگەندىن كېيىن ئالدىراپ باغقا چىقىپ كەتتى. قەمبەر دېگىنى گۈلساھىپخاننىڭ يالغۇز ئوغلى بولۇپ، گۈلساھىپخان بۇ قەسىردە باش خىزمەتكار، قەمبەر بولسا قەسىرنىڭ باشقۇرغۇچىسى ئىدى. قەسىرنىڭ ئالدى- كەينى، چوڭ- كىچىك بارلىق ئىشلىرى قەمبەرنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى ۋە باشقۇرۇشى بويىچە يۈرۈشەتتى. سەيدۇللا بايمۇ نەگىلا بارسا ئۇنى ئېلىۋالاتتى ۋە ھەممە ئىشلىرىنى ئۇنىڭغا مەسلىھەت سېلىپ، شۇنىڭ مەسلىھەتى، كۆرسەتمىلىرى بويىچە ئىش تۇتاتتى. ئەلۋەتتە، ئۇ ھەم ياش جەھەتتە ئۆلۈپ كەتكەن دادىسى بىلەن ھېچقانچە پەرقلەنمەيدىغان بۇ ئادەمنىڭ ئەڭ يېقىن سىردىشى، قەدىناس دوستى ئىدى. سەيدۇللا باي چىلان تورۇق ئېتىغا مىنىپ، قەمبەرنى ئەگەشتۈرۈپ ئورمانلىق تەرەپكە كەلگەندە، پۈتۈن مەھەللە كىشىلىرىنىڭ ئورمانلىق ئەتراپىدا يىڭنە ئىزدەۋاتقاندەك يەر بېقىشىپ، نېمىلەرنى دېيىشىپ كۇسۇرلىشىپ لاغايلاپ يۈرۈشكەنلىكىنى بايقىدى. ئۆزىنى كۆرۈپمۇ ئانچە ئېرىشمىگەنلىكىنى ھېس قىلغاندىن كېيىن، تۇيۇقسىز بۇ ئىشنىڭ تېگى- تەكتىگە قىزىقىپ قالدى ۋە بىر چەتتە غۇژمەكلىشىپ غەيۋەتلىشىپ ئولتۇرغان ئاياللاردىن سورىدى: -چىرايلىق ئولتۇرۇشۇپسىلەر سىڭىللار، بۇ يەردە بىرەر ئىش بولمىغاندۇ ھە؟ نېمە ھەممىڭلار يولغايۇ- ئورمانلىققا چىقىۋالدىڭلار؟ سەيدۇللا باينىڭ ئاسماندىن چۈشكەندەكلا تۇيۇقسىز پەيدا بولۇپ قېلىشىدىن ئىسەنكىرىگەن چوكانلار باشتا ئۇنىڭغا تېڭىرقاپ قاراشتى ۋە دەررۇ ئەقلىنى تېپىشىپ، پالاقشىغان پېتى كېلىپ بايغا سالام بەردى ھەم بىر- بىرىگە گەپ بەرمەي چۇۋۇرلىشىپ سۆزلەپ، بۇ ئىشلارنى ئۆز ئاغزى بىلەن بايغا يەتكۈزۈشكە ئالدىراپ كېتىشتى. ئىشقىلىپ سەيدۇللا باي ئۇلارنىڭ توختىماي چۇۋۇرلاپ سۆزلەپ يەتكۈزۈشلىرىدىن بوۋاقنىڭ قانداق پەيدا بولۇپ قالغانلىقى، ھازىرقى ئەھۋالى، كىشىلەرنىڭ ئورمانلىقتا نېمىلەرنى قىلىپ يۈرىدىغانلىقىدىن تولۇق خەۋەر تاپتى. ئەلۋەتتە، سەيدۇللا بايمۇ بارلىق كىشىلەرگە ئوخشاش، بۇ ئىشقا قىزىقماي قالمىدى. ئۇ سالاپىتىنى قىلچە بۇزماستىن ئېتىدىن چۈشۈپ، ئاتنىڭ چۇلۋۇرىنى قەمبەرگە تۇتقۇزدى ۋە ئىككى قولىنى كەينىگە قىلىپ، سالماق قەدەملەر بىلەن مېڭىپ ئورمان ئېرىقىنىڭ لېۋىدە بالىنى ئېغىزلاندۇرۇپ ئولتۇرۇشقانلارنىڭ يېنىغا باردى... ئارىدىن ھېچقانچە ۋاقىت ئۆتمەستە سەيدۇللا باي يەنىلا قەمبەرنى ئەگەشتۈرۈپ، چاپىنىنىڭ بىر پېشىگە يۆگەپ ئېلىپ ھېلىقى بوۋاقنى ئۆز ئۆيىگە قايتۇرۇپ كەلدى. بۇ چاغدا ئېغىزلاندۇرغانلار چايناپ يېگۈزگەن نان بىلەن قورسىقىنى توقلاپ سەل ماغدۇرغا كەلگەن بوۋاق باينىڭ قۇچىقىدا بىر تاتلىق ئۇخلاپ ياتاتتى. باي ھەتتا ئېتىدىن ئىرغىپ چۈشكىچىمۇ بالىنى ھېچ بىرەرسىگە ئۇزاتماي، شۇ پېتى كۆتۈرگەن ھالدا خوتۇنىنىڭ يېنىغا ئېلىپ كىردى. ئېرىنىڭ سۈتچى ئايالغا پۇل بېرىپ رەھمەت ئېيتىپ كېلىمەن دەپ كېتىپ، تۇيۇقسىز نامەلۇم بىر بوۋاقنى كۆتۈرۈپ كەلگىنىدىن ھەيران قالغان مېھرىيار ئاغىچا خېنىم ئويچان كۆزلىرى بىلەن ئېرىگە تىكىلدى ۋە ئۇنىڭ قولىدىكى ئەتلىمە گۆش ھالىتىدە غەمسىز ئۇخلاپ ياتقان بوۋاققا قاراپ چۆچۈپ كەتتى: -ۋىيەي! نەدىن تاپتىلا بۇ بالىنى؟ چىقىپ كېتىپ بىردەمدىلا بالا كۆتۈرۈپ كىرىپلىيا؟ تالادا مەندىن باشقا خوتۇنلىرى يوق بولغىيتتى بېگىم ھە؟ -چىك ئاھاااااي،- دېدى سەيپۇللا باي نارازىلىق بىلەن قوشۇمىسىنى تۈرۈپ،- ئادەمگە ئۇنداق ئۇۋال قىلمىسىلا ئاغىچا خېنىم، مەن ئۇنداق قاچىسىدا ئاچ تۇرسا يەنە خەقنىڭ قاچىسىغا قارايدىغانلاردىن ئەمەس... سەيدۇللا باي شۇ گەپنى قىلغاندىن كېيىن مەھەللىنىڭ ئورمان تەرىپىگە بارغاندا كۆرگەنلىرىنى، ئۇ يەردە نېمە ئىشلارنىڭ بولغانلىقىنى، بۇ بالىنى شۇ كىشىلەرنىڭ تۇتۇپ ئولتۇرغانلىقىنى ھەم ئۇ يەردىكى كىشىلەردىن ئاڭلىغانلىرىنىڭ ھەممىسىنى خوتۇنىغا سۆزلەپ بەردى. -ھە... شۇنداقمۇ بوپتۇ دەيلى ماقۇل، لېكىن سىلى بۇ بالىنى نېمىشقا ئۆيگە ئېلىپ كەلدىلە؟ خىياللىرىدا «بۇنى بېقىۋالايلى» دېمەيدىغانلا ھە؟- دەپ سورىدى مېھرىيار ئاغىچا خېنىم تەججۈپلىك كۆزلىرىنى ئېرىدىن ئۈزمەي. -شۇ، بېقىۋالايلى دېمىسەم نېمىشقا كۆتۈرۈپ كېلىمەن؟ سىلى بىزلەرنىڭ بالىسىزلىقىمىزغا ئاسماندىن چۈشكەندەكلا پەيدا بولدى بۇ بالا، تەقدىردە شۇنداق بولسا بۇ بالىنىڭ رىزقى بىزنىڭ ئۆيىمىزدە بولۇشى مۇمكىن، باققىلى قۇربى يېتىدىغان، «ماۋۇنى مەن تۇغدۇم» دەپ كىشىلەرگە ئاشكارىلىيالايدىغان بىرەرسىنىڭ بالىسى بولغان بولسا ئورمانلىققا تاشلىۋەتمەي ئېلىپ كېتىپ ئۆزى باقار بولغىيتتى، ئەھۋالدىن قارىغاندا بۇ بالا ئېلىپ قېلىشقا قۇربى يەتمەيدىغان بىرەر ناتىۋاننىڭ پۇشتى ئوخشايدۇ، خەق ئۇنىڭدىن قۇتۇلالماي، بىز بالىسىزلىقتا ئاھ ئۇرۇپ ئازاب چېكىپ يۈرگىچە ئېلىپ قالايلى دەپ ئەكەلدىم، بۈگۈندىن باشلاپ سىلى ئانا بولسىلا، مەن دادىسى بولاي، چىرايلىققىنە ئېلىپ قېلىپ بالا ئېتىۋالايلى! ئېرىنىڭ گەپلىرىنى ئاڭلاپ قوي كۆزلىرىگە ياش ئالغان مېھرىيار خېنىم مىچچىدە تۆكۈلگىنىچە دادخاھلاندى: -سىلىزە، مېنى «توي قىلغان ئون ئىككى يىلدىن بېرى بىرمۇ بالا تۇغمىدىڭ، مېنى ئەۋلادسىز قويدۇڭ» دەپ، ئاخىر مۇشۇ ئاھانەتنى ماڭا راۋا كۆرۈپتىلىدە؟!... مۇنداق قىلغۇچە ئۆز قوللىرى بىلەن قارنىمنى چۇۋۇپ مېنى ئۆلتۈرۈۋەتسىلە بولماسمىدى؟ گۈلدەك ياشلىقىمدا، تەن قۇۋۋىتىمنىڭ بارىدا ئۆزۈم بالا تۇغالماي خەقنىڭ بالىسىنى بېقىپ... بۇ ئىزانى نەدە كۆتۈرۈپ يۈرەرمەن؟... ۋاي مېنىڭ شور پەشانەمەي!... بىر چىرايلىق چۈشەندۈرۈۋاتسا خوتۇننىڭ يولسىزلارچە قىلغان بۇ گەپلىرى سەيدۇللا بايغا ياقمىدى. ئۇ ھېلىغىچە قۇچىقىدا غەمسىز ئۇخلاپ ياتقان بوۋاققا لەپپىدە قاراپ قويۇپ، خوتۇنىغا قوشۇمىسىنى راۋۇرۇس تۈرۈپ، ئاچچىق بىلەن كايىدى: -ماقۇل ئەمىسە، قوللىرىدىن كەلسە سىلى ئۆزلىرى تۇغۇپ ئاندىن «ماۋۇنى مەن تۇغدۇم» دېسىلە، ئىككىمىز بىللە باقايلى، ئۇنىڭغىچە بۇ بالىنى مەن ئۆزۈم دادىسى بولۇپ باققاچ تۇراي، سىلى ئانىسى بولغىلى ئۇنىمىسىلا ئۇنىڭغا مەيلى، ئىشقىلىپ مېنىڭ بۇ ئۆيۈمدە مۇشۇ بالا پاتقۇدەك كىچىككىنە بوشلۇق چىقىدۇ. سەيدۇللا باي دەيدىغانلىرىنى تۈگىتىپ، بايا قانداق كىرگەن بولسا يەنە شۇنداق ئۆرۈلگىنىچە ئىشىكتىن چىقىپ كەتتى. ئۇ چىقىپ كېتىۋاتقاندا مېھرىيار ئاغىچا خېنىمنىڭ دەمدەردەك بۇقۇلداپ تۆكۈلگىنى ھويلىغىچە ئاڭلاندى. ئوغلى قەمبەردىن سەيدۇللا باينىڭ ئاتا- ئانىسىز بىر بوۋاقنى بېقىۋالىمەن دەپ ئېلىپ كەلگەنلىكىنى ئاڭلىغان گۈلساھىپخان پايپاسلاپ دەھلىزگە كېلىپ بولغۇچە، بايمۇ خوتۇنىغا دەيدىغانلىرىنى دەپ قويۇپ ھويلىغا چىقىپ بولدى. ئۇ جىددىيلىشىپ ھودۇقۇپ يېتىپ كەلگەن گۈلساھىپخاننى كۆرۈپلا قولىدىكى بالىنى ئىشارەت قىلدى ۋە: -بۈگۈندىن باشلاپ ئۆيىمىزگە كىچىك بىر جان قوشۇلدى، سىز ھازىرلا پۈتۈن مەھەللە كىشىلىرىدىن سوراپ كىمنىڭ ئۆيىدە تۇغۇتلۇق ئايال بار شۇنى ئۇقۇپ، مۇۋاپىق بىرەرسى بولسا ئۆيگە باشلاپ كېلىڭ، بالىغا ئېنىك ئانا بولۇپ كۈنىگە ئۈچ- تۆت ۋاق ئېمىتىپ بەرسۇن، ئايلىقىغا پۇل بېرەيلى، ياكى كۆچۈپ كېلىپ مۇشۇ ئۆيدە تۇرۇپ بېقىپ بېرىمەن دېسە تېخى ياخشى، ئاندىن، مەخسۇس بىر ئۆينى ھۇجرا قىلىپ تەييارلاپ مۇشۇ بالىنى ئورۇنلاشتۇرۇڭلار، پۈتۈن كۈچۈڭلارنى ئىشقا سېلىپ بالىنى ياخشى بېقىپ ئوبدان قاتارغا قوشمىساڭلار بولمايدۇ، ئەھۋالدىن قارىغاندا ئاغىچا خېنىمنىڭ بالىغا قارايدىغانغا رايى يوق ئوخشايدۇ، ئۇنىڭ ئورنىدا بالىغا سىلەر غەمخورلۇق قىلىڭلار، ئاتا- ئانىسىز بىچارە بوۋاقكەن، بېقىپ بالا قىلىۋالاي، بۇنىڭدىن كېيىن بۇ بالىنى ئۆز تەربىيەمگە ئالىمەن، مېنىڭ ئاتىدارچىلىقىم ئاستىدا ماڭا قىز بولۇپ چوڭ بولىدۇ. -ھە؟... خوپ بېگىم، باش ئۈستىگە! سەيدۇللا باي چاپىنىنىڭ بىر پېشىگە يۆگەپ كۆتۈرۈۋالغان بالىنى ئاۋايلاپ گۈلساھىپخاننىڭ قۇچىقىغا سۇندى. گۈلساھىپخان دەماللىققا كىچىككىنە ئەتلىمە گۆش قىپيالىڭاچ بالىنى قانداق كۆتۈرۈشنى بىلمەي ھودۇقۇپ قالغاندىن كېيىن، بىر ئاماللارنى قىلىپ تىترەپ تۇرۇپ ئاستا قۇچىقىغا ئالدى. ئاندىن ئۇنى مەيدىسىگە تېڭىپ كۆتۈرگىنىچە سەيدۇللا باينىڭ ئانىسى سائادەت خېنىمنىڭ ھۇجرىسىغا كىرىپ كەتتى. سائادەت خېنىم تۆت بالا بىلەن تۇل قالغان، ئېرى ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىن قايتا ياتلىق بولماي، بالىلىرىنى ئۆزى بېقىپ قاتارغا قوشۇپ بىر- بىرلەپ ئۇچۇرما قىلىپ، ھازىر شۇ بالىلىرىنىڭ بېقىشى ئاستىدا راھەت كۆرۈپ ئارام ئېلىپ يېتىۋاتقان تولىمۇ سائادەتلىك، ئاقكۆڭۈل مېھىرلىك ئايال ئىدى. مېھرىيار ئاغىچا خېنىمنى ئەنە شۇ سائادەت خېنىم ئۆزى تاللاپ ئامراق ئوغلى سەيدۇللا بېگىمگە ئېلىپ بەرگەن ئىدى. ئەپسۇسكى، ئۇلار توي قىلغىلى ئون ئىككى يىل بولغان بولسىمۇ تېخىچە پەرزەنت يۈزى كۆرمىدى. سائادەت خېنىم نەچچە قېتىم ئۇلارنى ئاجراشتۇرۇۋېتىپ ئوغلىنى قايتا ئۆيلەشنىمۇ ئويلىشىپ باقتى. ئەمما تۇغۇش ۋە تۇغماسلىق ئۆزىنىڭ ئىلكىدە بولمىغان بىچارە بىر ناتىۋاننى مۇشۇ تۈپەيلى ئاھانەت قىلىپ ئۆيدىن ھەيدىۋەتسە، ئۇنىڭ بۇنىڭدىن كېيىن قانداق باش كۆتۈرۈپ يۈرىدىغانلىقىنى، قانداق ياشايدىغانلىقىنى ئويلاپ يەنىلا بۇ ئاچچىقىدىن ياندى. ئۇنىڭ ئۈستىگە سەيدۇللا باي بىلەن مېھرىيار ئاغىچا خېنىم بىر- بىرىگە ئامراق ۋە ئىجىل ئىدى. شۇ بالىسى يوقلىقىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، باشقا ھەممە جەھەتتىن مۇناسىۋىتى ياخشى ئىدى. ئەمدى بۇ بالىنى بېقىۋېلىش مەسىلىسىدە «ئاغىچا خېنىمنىڭ بالىغا قاراشقا رايى يوق ئوخشايدۇ» دېگەن گەپنىڭ ئۆزى بۇ بالىنى بېقىۋېلىشقا ئاغىچا خېنىم قارشى، پەقەت سەيدۇللا باي ئۆزىنىڭ قارارى بويىچە بۇنى ئۆيگە كۆتۈرۈپ كەلدى، دېگەن مەنىنى بىلدۈرەتتى. شۇنداق بولغاندا بالىنى دەرھال ئەكىرىپ سائادەت خېنىمنىڭ ماقۇللۇقىدىن ئۆتكۈزۈۋالمىسا، سەل تۇرۇپ بېگىم ئۆيدىن چىقىپ كەتكەندە مېھرىيار ئاغىچا خېنىم بۇ بالىنى «ئاپىرىپ تاشلىۋەت ياكى بىرەرسىگە بېرىۋېتىپ كەل» دەپ بۇيرۇسا، گۈلساھىپخانغا ماقۇل دەپ يۇۋاشلارچە ماڭماي ئامال يوق ئىدى... (3) شەرۋانەم كۈندىكى ئادىتى بويىچە ئانىسى ئويغىتىپ نەچچە قېتىم كايىپ، ئىشىكنى مۇشتلاپ ھېرىپ قالغاندىلا ئاندىن ئورنىدىن تۇرغان قىياپەتكە كىرىۋالدى. ئاڭغىچە ياغاچ تەڭنە ۋە چېلەكلەرگە ئېلىپ ئەكىرىپ قويغان سۇ بىلەن بەدىنىنى پاكىز يۇيۇپ سۈرتۈپ، كىيىملىرىنى ئالماشتۇرۇپ، چاچلىرىنى تاراپ، ئۈستىبېشىنى ئوڭشىغاندىن كېيىن سەل ئادەم ئىسكەتىگە كىردى. شۇنداقتىمۇ تۇغۇتتىن كېيىنكى ماغدۇرسىزلىق ھەم توختىماي قانسىراپ تۇرۇش سەۋەبىدىن چىرايلىرى تاتىرىپ، شۇنداقلا ئىتتىرىپ قويسىمۇ ئۆرۈلۈپ چۈشىدىغاندەكلا ھالغا كېلىپ قالغان ئىدى. لېكىن ئۇ سالامەتلىكىدىكى، مىجەزىدىكى ئەھۋاللارنى ئۆيىدىكىلەرگە بىلدۈرمەسلىك ئۈچۈن بەكلا تىرىشتى. كۈندىكى ئادىتى بويىچە شاخ سۈپۈرگىنى ئېلىپ چىقىپ ھويلا ۋە يوللارنى پاكىزە سۈپۈردى، ئارقىدىنلا ئۆينىڭ ئالدىدىكى ئېرىقتىن چېلەكلەپ سۇ توشۇپ، بايا سۈپۈرگەن يەرلەرنىڭ ھەممىسىگە تەكشى سۇ چېچىپ چىقتى. شۇ ئىشلارنى قىلىپ بولغۇچە چېكىسىدىن ئۇششاق تەر تامچىلىرى سارقىپ، بېلى سۇنۇپ كېتىدىغاندەك ئاغرىپ ئارام بەرمىدى. ئۇ ئايلىنىپ يىقىلىپ قالاي دېگەندە ئاران ئىشلىرىنى تۈگىتىپ، ھۇجرىسىغا كىرىپ سۇپىغا ئۆزىنى تاشلىدى. ئەمما ئۆي ئىچى پىرقىراۋاتقاندەك بىلىنىپ، ئىچ- ئىچىدىن بوخسۇپ چىقىۋاتقان ھاردۇق ۋە ئاغرىق دەستىدىن پۈتۈن بەدىنى زىڭىلداپ كەتتى. داۋامى: [https://mp.weixin.qq.com/s/eMfuk1Kluwhn29KmS6M2dg دىللاردا سەنەم || يازما نۇسخىسى تۆت بۆلۈم 165 باب تولۇق توپلام] ia0ar6qd6y9shr6sqzm7gsgbv4kyt6i 0 24562 175605 2026-04-27T15:29:18Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت '(ھېكايە) '''فرانز كافكا [ئاۋسترىيە]''' ناھايىتى قىيىن ئەھۋالدا قالدىم: دەرھال يولغا چىقىشىم كېرەك؛ بىر ئېغىر كېسەل ئون ئىنگىلىز مىلى يىراقتىكى بىر يېزىدا مېنى ساقلاۋاتىدۇ. شىددەتلىك شىۋىرغان ئۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ئارامدىكى كەڭ زېمىننى قاپلىغان؛ مەن چوڭ چاقلىق...' 175605 wikitext text/x-wiki (ھېكايە) '''فرانز كافكا [ئاۋسترىيە]''' ناھايىتى قىيىن ئەھۋالدا قالدىم: دەرھال يولغا چىقىشىم كېرەك؛ بىر ئېغىر كېسەل ئون ئىنگىلىز مىلى يىراقتىكى بىر يېزىدا مېنى ساقلاۋاتىدۇ. شىددەتلىك شىۋىرغان ئۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ئارامدىكى كەڭ زېمىننى قاپلىغان؛ مەن چوڭ چاقلىق ئات ھارۋىسى بىلەن يېزىمىزنىڭ چوڭ يولىدا يولغا چىقىشىمغا تەرەددۇت قىلدىم؛ ئۈستۈمگە خۇرۇم چاپان كېيىپ، خۇرۇم سومكامنى ئېسىپ، ھويلىدا تەييارلىنىپ تەق بولدۇم؛ ئەمما ئات يوق ئىدى. ئۆزۈمنىڭ ئېتى بۇ قارا قىشتا قاتتىق چارچاپ، تۈنۈگۈن ئۆلۈپ قالغان. ئايال چاكىرىم يېزىدا ھەر تەرەپكە قاتراپ ئات ئىزدەپ كەتكەن، بۇنىڭدىن قىلچە ئۈمىد كۈتكىلى بولمايتتى، بۇنىسى ماڭا ئايان ئىدى. مەن ئەس-ھوشۇمنى يوقاتقان ھالدا جايىمدا تۇرۇپ قالدىم، قار ئۈستۈمگە يىغىلىپ خېلىلا قېلىنلىشىپ قالغان، قەدەم ئېلىشىممۇ قىيىنلىشىپ كەتكەنىدى. چاكىرىم ئىشىك ئالدىدا پەيدا بولدى، قولىدا چىراغ بولۇپ يالغۇز تۇراتتى. دېمىسىمۇ، بۇنداق ھاۋا رايىدا كىممۇ ئېتىنى شۇنچە ئۇزۇن يولغا بېرىپ تۇرسۇن؟ مەن يەنە ھويلىدا ئۇياقتىن-بۇياققا مېڭىشقا باشلىدىم. قاتتىق ئۈمىدسىزلەندىم، ئىچىم بەكلا پاراكەندە بولدى. جىلىچىلىكتە ئىشلەتمىگىلى ئۇزۇن بولغان چوشقا قوتىنىنىڭ ئەسكى دەرۋازىسىىنى بىرنى تەپتىم. ئىشىك غىچىرلاپ ئېچىلىپ، لەپەڭشىپ قالدى. ئاتنىڭ ھىدىغا ئوخشايدىغان ئىسسىق بىر خىل ھىد دىمىغىمغا ئۇرۇلدى. ئۈستىدىكى چەللىدە ئەسكى يىپقا باغلانغان قوتان چىرىغى خۇنۈك پارقىراپ تۇراتتى. ئىچىدە بىر ئەر كىشى تىزلانغان پېتى تۈگۈلۈپ ئولتۇرغان بولۇپ، ئۇنىڭ بىر جۈپ زەڭگەر كۆز ئويۇلغان سەمىمىي چىرايى كۆرۈنۈپ تۇراتتى «ئات ھارۋا لازىممۇ؟» دېدى ئۇ قولىدا يەرنى تىرەپ ئورنىدىن تۇرغاچ. مەن نېمە دېيىشىمنى بىلمەي، ئېگىلىپ، قوتاندا يەنە نېمىلەرنىڭ بارلىقىغا سەپسالدىم. ئايال خىزمەتكارىم يېنىمدا تۇرۇپ: «سىز مەڭگۈ ئۆز ئۆيىڭىزدىن بىر نەرسە ئىزدەشنى ئويلاپ باقمايسىز» دېدى. ئىككىمىز كۈلۈشتۇق. «ھەي، بۇرادەر! ھەي، سىڭلىم!» ئات باقار ۋارقىرىدى. ئىككى ئات، شۇ قەدەر ساغلام ۋە سېمىز ئىككى ئات بىر بىرىگە يېقىن ياتقانىدى. ئۇلار قوتان ئىشىكىگە قاپلىشىپ قالغانىدى. ئەمما ئۇلار بىردىنلا ئورنىدىن تۇردى، تېنىدىن ھور ئۆرلەپ تۇراتتى. ئايال خىزمەتكارىمغا ئات باقارغا ياردەم بېرىشنى تاپىلىدىم. ئايال خىزمەتكارىم ئۇنىڭ يېنىغا بېرىشىغىلا ئات باقار ئۇنى قۇچاقلاپ سۆيۈۋالدى. ئۇ بىرلا چىرقىراپ يېنىمغا قېچىپ كەلدى. يۈزىدە ئىككى قاتار قىپقىزىل چىشنىڭ ئىزى قالغانىدى. «سەن ھايۋان!» مەن غەزەپ بىلەن ۋارقىرىدىم، «قامچا يېگۈڭ كەلمىگەندۇ؟». ئەمما دەرھال شۇنى ئاڭقىرىدىمكى، ئۇنى ئەسلا تونۇمىسام، ئۇنىڭ نەدىن كەلگەنلىكىنىمۇ بىلمىسەم، ئۇنىڭ ئۈستىگە ھازىر ھېچكىم ماڭا ياردەم بېرىشنى خالىمايۋاتقاندا، ئۇ تەشەببۇسكارلىق بىلەن ياردەم بېرىشنى خالاۋاتسا. ئۇ خيالىمنى بىلىۋالغاندەك تەھدىتلىرىمگە قۇلاق سالماي، ئات ھارۋىنى قوشۇۋەردى. ئاندىن ماڭا قاراپ ئاتقا چىقىشىمنى ئېيتتى. دەرۋەقە، ھەممە تەييارلىقلار پۈتكەنىدى. بۇ ئىككى ئات ھەقىقەتەن چىرايلىق ئىدى، مەن ئەزەلدىن بۇنداق ياخشى ئات قېتىلغان ھارۋىدا ئولتۇرۇپ باقمىغانىدىم، شۇڭا خۇشاللىق بىلەن ھارۋىغا چىقتىم. «ئەمما ھارۋىنى مەن ھەيدەيمەن، سىز يولنى بىلمەيسىز» دېدىم ئۇنىڭغا، «ئەلۋەتتە!» دېدى ئۇ، «مەن ھەرگىز سىز بىلەن بىرگە بارمايمەن، مەن مۇشۇ يەردە قېلىپ لوساغا ھەمراھ بولىمەن». «ياق!» دېدى لوسا چىرقىراق ئاۋازدا، ئاندىن بۇرۇلۇپلا ئۆيگە كىرىپ، ئىشىكنى ئىچىدىن تاقاپ ئۆزىنى ئەپقاچتى. «مەن سەن بىلەن بىرگە ماڭىمەن» دېدىم، «بولمىسا ماڭمايمەن، گەرچە بۇ قېتىملىق سەپەر ئىنتايىن مۇھىم بولسىمۇ، بۇ قېتىملىق سەپەر ئۈچۈن، مەن ئۇ قىزنى سېنىڭ دەپسەندە قىلىشىڭغا تاشلاپ بەرمەيمەن». «چۇھ!» دېگەن بىر ئاۋاز بىلەن تەڭ، ھارۋا خۇددى قىياندا قالغان ياغاچتەك، ئۇچقاندەك ئېتىلىپ چىقىپ كەتتى. ئات باقارنىڭ ھۇجۇمىدا ھويلا دەرۋازىسى يېرىلىپ پارە-پارە بولۇپ كەتتى. ھارۋا شىۋىرغانغا قارشى چاقماقتەك چېپىپ كەتتى. ۋىژ-ۋىژ قىلغان ئاۋاز بارلىق سەزگۈلىرىمنى نابۇت قىلىۋەتتى، ھېچنېمىنى ئاڭقىرالماي قالدىم، ھەم ھېچنېمىنى كۆرەلمىدىم، ھېچنېمىنى ئاڭلىيالمىدىم. لېكىن بۇ كۆزنى-يۇمۇپ ئاچقۇچە ئۆتۈپ كەتتى، خۇددى ئۇ بىمارنىڭ ھويلىسى مېنىڭ ھويلامغا يانمۇ يان جايلاشقاندەك، ھايت-ھۇيت دېگۈچە يېتىپ باردىم. ئات ئۇ يەردە جىممىدە توختىدى، قارمۇ توختىغانىدى، پەقەتلا ئاي نۇرى زېمىنغا تەكشى يېيىلغانىدى. بىمارنىڭ ئانىسى ئالدىراپ چىقىپ كەلدى، ئارقىسىدىن ئاچىسىمۇ چىقتى. ئۇلار مېنى ھارۋىدىن تارتىپ چۈشۈردى، ئۇلار بىر نېمىلەرنى دەيتتى، ئەمما مەن گېپىنى چۈشەنمەيتتىم. بىمار ياتقان ئۆينىڭ ھاۋاسى بۇلغانغانىدى، نەپەس ئېلىش قىيىن ئىدى، كونا مەشتىن ئىس يېنىپ تۇراتتى. مەن دېرىزىنى ئېچىۋىتىشنى ئويلاپ قالدىم، لېكىن ئالدى بىلەن كېسەلنى كۆرۈشۈم شەرت ئىدى. بىمار ئورۇق بولۇپ، ئىسمىداپ قالمىغانىدى، كۆزىنىڭ گۈنى يوق ئىدى. يېگىت كۆڭلەك كىيمىگەن بولۇپ، مامۇق يوتقانغا يېپىنىپ ياتقانىدى. ئۇ ئولتۇردى، بوينۇمنى قۇچاقلاپ تۇرۇپ، قۇلىقىمغا پىچىرلاپ: «دوختۇر، مېنى ئۆلتۈرۋېتىڭ!» دېدى. مەن ئەتراپىمغا قارىدىم، ھېچكىم ئاڭلىمىغاندى. بىمارنىڭ ئاتا-ئانىسى بويىنى ئېگىپ بىر چەتتە تۇراتتى، مېنىڭ دىئاگنۇز قويۇشۇمنى كۈتۈۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئاچىسى بىر ئورۇندۇقنى ئېلىپ كىرىپ ماڭا قويۇپ بەردى. مەن خۇرۇم سومكامنى ئېچىپ، ئەسۋابىمنى ئىزدىدىم. يىگىت توختىماي يوتقان ئىچىدىن سۇغۇرلۇپ چىقىپ، ماڭا يېقىنلىشاتتى-دە، تەلىپىنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىمنى ئەسكەرتىپ تۇراتتى. مەن مۇچىننى قولۇمغا ئېلىپ، شام يورۇقىدا سىناپ بېقىپ، ئاندىن يەنە جايىغا قويۇپ قويدۇم. «شۇنداق!» دەپ ئويلىدىم تەنە بىلەن، «بۇ خىل ئەھۋالدا ئىلاھلار ياردىمىنى ئايىمايدۇ، ئېھتىياجلىق ئاتنى ئەكىلپ بەردى، يەنە ئىشنىڭ جىددىيلىكىنى بېلىپ ئىككى ئات دەڭە، ھەتتا ئات باقارنىمۇ ئەكىلىپ بەردى.» بۇ چاغدا، مەن يەنە لوسانى ئويلىدىم. ئۇ ئون مىلى يىراقتا، بىراق مەن ئاتنى كونترول قىلىشقا ئامالسىز، بۇنداق ئەھۋالدا ئۇنى قانداقمۇ قۇتقۇزالايمەن، قانداقمۇ ئات باقارنىڭ ئاستىدىن تارتىپ چىقىرالايمەن؟ ھازىر، ئۇ ئىككى ئاتنىڭ تىزگىنى قانداقلارچە بوشاپ كەتتىكىن، يەنە قانداقلارچە دېرىزىنى سىرتتىن تۈرتۈپ ئاچتىكىن، ھەر بىرى بىردىن دېرىزىگە بېشىنى تىقىپ، بۇ ئائىلە كىشىلىرىدىن ئازراقمۇ ئۈرۈكمەي، بىمارنى كۈزۈتىۋاتىدۇ. «دەرھال قايتىپ كېتىشىم كېرەك» دەپ ئويلىدىم، ئاتلارمۇ مېنى ئالدىرىتىۋاتقاندەك قىلاتتى. بىراق مەن بىمارنىڭ ئاچىسىنىڭ خۇرۇم چاپىنىمنى سالدۇرىۋېلىشىنى رەت قىلمىدىم، ئۇ مېنى ئىسسىپ كەتتىمىكىن، دەپ ئويلاپ قالغان ئوخشايدۇ. بوۋاي ماڭا بىر ئىستاكان رام ھارىقى تۇتتى، ھەمدە مۈرەمگە ئۇرۇپ قويدى. ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان ھارىقىنى تۇتىشى ماڭا ئىشەنگەنلىكىدىن بولسا كېرەك. مەن باش چايقىدىم، بوۋاينىڭ قالاق ئېڭى مېنى بىئارام قىلىپ قويدى، پەقەت شۇ سەۋەبتىن ئۇ ھاراقنى ئىچىشنى رەت قىلدىم. بىمارنىڭ ئانىسى كارىۋات يېنىدا تۇرۇپ مېنى چاقىردى، يېنىغا باردىم، بېشىمنى يىگىتنىڭ مەيدىسىگە قويدۇم، ئۇ مېنىڭ نەم ساقىلىم ئاستىدا تىترەپ كەتتى. ئۇ تەرەپتە، بىر ئات ئۆگزىگە قاراپ قاتتىق كىشنىمەكتە. مېنىڭ ئەندىشەم ئىسپاتلانغانىدى: يىگىت ساغلام بولۇپ، ئۇنىڭدا ئازراقلا قان يېتىشمەسلىك بار ئىدى، ئۇنىڭ غەمكىن ئانىسى ئۇنىڭغا بەك كۆپ قەھۋە ئىچكۈزگەن ئىكەن. ئەمەلىيەتتە ئۇ بەكلا ساغلام ئىدى، ئۇنى دەرھاللا كارۋاتتىن چۈشۈرۋەتسەممۇ بولاتتى. ئەمما مەن نىجاتكار ئەمەس، ئۇ قوپماي يېتىۋەرسۇن!        مەن مۇشۇ رايوننىڭ دوختۇرى، كەسپىمنى ھەددىدىن زىيادە سۆيىمەن. ئىش ھەققىم تولىمۇ ئەرزان، ئەمما، ئاشۇ نامرات دېھقانلارغا تولىمۇ كەڭ قوللۇق قىلىمەن، ھەم شۇنىڭدىن خۇشاللىق تاپىمەن... مۇشۇ قەھرىتان قارا قىشتا، بۇ يەرگە كېلىپ نېمىش قىلىمەن-ھە! ئېتىم ئۆلۈپ قالغان. مەلىدە كىممۇ ماڭا ئېتىنى بېرىپ تۇرۇشنى خالايتتى. ئامالسىزلىقتىن چوشقا قوتىنىدىن بىر ھارۋىنى ئېلىپ چىقتىم، ئات بولمىسا، مېكىجىننى ھارۋىغا قاتقان بولاتتىم... ئەھۋال مانا مۇشۇنداق. مەن بۇ ئائىلىدىكلەرگە بېشىمنى لىڭشىتتىم، ئۇلار بۇ ئىشلاردىن بىخەۋەر ئىدى، خەۋەر تاپقان تەقدىردىمۇ ئىشەنمەيتتى. رېتسىپ يېزىپ بېرىش ئاسان ئىدى، بىراق بۇلارغا گەپ ئۇقتۇرۇش مۇمكىن ئەمەستى. ھازىر، بۇ يەردىكى ئىشىم تۈگىدى. يەنە قۇرۇقتىن-قۇرۇق بىر قېتىم چاپتىم، بۇ ماڭا ئادەت بوپ قالغانىدى. پۈتۈن مەھەللىدىكىلەر يېرىم كېچىدە ئىشىك قوڭغۇرىقىمنى باسىدۇ، ياشىمىقىم بەكمۇ قېيىنگە چۈشكەنىدى... بۇ قېتىم يەنە لوسا قىزنى قۇربانلىق قىلدىم، بۇ بەدەل تولىمۇ ھەددىدىن ئېشىپ كەتتى. مەن چوقۇم دەرھال ئەستايىدىل ئويلاشمىسام بولمىدى، ئۆزۈمنى تۇتۇۋېلىشىم، بۇ ئائىلىدىكىلەرگە ئاچچىقلانماسلىقىم كېرەك، قانداقلا بولمىسۇن بۇلار ئەمدى ماڭا لوسانى قايتۇرۇپ بېرەلمەيتتى. لېكىن مەن نەرسىلىرىمنى يۇغۇشتۇرۇپ، خۇرۇم چاپىنىمنى قولۇمغا ئالغاندا، بۇ ئائىلىدىكىلەر ئورنىدىن تۇردى، بىمارنىڭ دادىسى قولىدىكى ھاراقنى پۇراپ باقتى، ئانىسى بەلكىم مەندىن بەكلا ئۈمۈدسىزلەندى - بۇلار زادى نېمىنى ئويلايدىغاندۇ؟ - ئانىسىنىڭ مەڭزى ياش يۇقى ئىدى، كالپۇكىنى چىڭ چىشلىۋالغانىدى؛ بىمارنىڭ ئاچىسى قان دىغى بار قول ياغلىق بىلەن غىجىملاپ تۇراتتى. شۇنىڭ بىلەن مەن زۆرۈر تېپىلغاندا بۇ يىگىتنىڭ راستىنلا ئاغرىپ قالغانلىقىنى ئىقرار قىلىشقا تەييارلىنپ تۇرۇدۇم. ئۇنىڭ يېنىغا باردىم، ئۇ ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرىدى، خۇددى مەن ئۇنىڭغا مەزىلىك شورپا ئېلىپ كەلگەندەك -. بۇ چاغدا، ئىككى ئات كىشنەپ كەتتى، بۇ كىشنەشنى چوقۇم ئۇ ئورۇنلاشتۇرغان، ماڭا ياردەم قىلىپ بۇ بىمارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن ئورۇنلاشتۇرغان - بۇ چاغدا بايقاپ قالدىم: دەرۋەقە، بۇ يىگىت ئاغرىق ئىكەن. ئۇنىڭ تېنىنىڭ ئوڭ تەرەپتىكى ساغرىسىغا يېقىن جايدا ئالقانچىلىك يارا تۇراتتى، ئەتىرگۈل رەڭلىك، نۇرغۇن داغ  بار ئىدى، چوڭقۇرى قارا رەڭلىك بولۇپ، ئەتراپى سۇسلىشىپ باراتتى، خۇددى يۇمران دانىچىلاردەك، تەكشى بولىمغان قان يىغىلىپ قالغانىدى، خۇددى ئۈستى ئوچۇق كۆمۈر كاندەك ئېغىزى ئوچۇق تۇراتتى. بۇ يىراقتىن قارىغاندىكى ئەھۋال، يېقىن كېلىپ قارىغاندا ئەھۋال تېخىمۇ ئېغىر ئىدى. كىم بۇنداق ئەھۋالغا يولۇققاندا ئەجەپلەنمەيدۇ؟ بۇ يارا ئېغىزنىڭ چوڭقۇرىدا بارماقچىلىك چوڭلۇقتىكى نۇرغۇن تېنى قىزغۇچ رەڭلىك، بەدىنى قان يۇقى قۇرتلار، ئاپئاق بېشى ۋە ئۇششاق پۇتلىرى بىلەن ھەرىكەتلىنىپ يورۇقلۇققا قاراپ يامىشىۋاتاتتى، لۆمشىۋاتاتتى. بىچارە يىگىت، سېنى داۋاملاش مۇمكىن ئەمەس ئىكەن. مەن تېنىڭدىن يوغان بىر يارا ئېغىزىنى تاپتىم، تېنىڭدىكى بۇ گۈل سېنى ئۇ ئالەمگە يوللايدۇ. مېنىڭ ئالدىراش ئىشلەۋاتقىنىمنى كۆرۈپ، ئائىلەڭدىكىلەر ناھايىتى خۇشال بولدى، ئاچاڭ بۇ ئەھۋالنى ئاناڭغا دېدى، ئاناڭ بولسا داداڭغا دېدى، داداڭ يەنە بېرىپ مېھمانلارغا دېدى. بۇ كىشىلەر پۇتىنىڭ ئۇچىدا دەسسەپ، غۇلىچىنى كېرىپ ئايدىڭدىكى ئوچۇق ئىشىكتىن كىرىپ كەلدى. «سىز مېنى قۇتقۇزۇپ قالالامسىز؟» يىگىت مۇڭلۇق ئاۋازدا مەندىن سورىدى. يارا ئېغىزىدا لۆمشۈپ يۈرگەن جانلىق ئۇنىڭ بېشىنى قايدۇرۇۋاتاتتى. بىزنىڭ بۇ يەردىكى كىشىلەر ئەنە شۇنداق، دوختۇردىن دائىملا مۇمكىن بولمايدىغان ئىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئۇلار ئاللىبۇرۇن ھەممە نەرسدىن ئايرىلىپ قالغان، باستېر ئۆيىدە لاغايلاپ يۈرىدۇ، مۇراسىم كېيىملىرىنى بىر تال بىر تالدىن يىرتىپ تاشلايدۇ ئەمما دوختۇردىن ئۆلۈم گىردابىدىكىلەرنى قۇتقۇزۇشنى تەلەپ قىلىدۇ، ئۇنى قۇتقازغۇچى دەپ قارايدۇ. ئۇنداقتا، ئۇلار خالىغاننى قىلسۇن: مەن چاقىرمىسىمۇ كەلگەندىكىن، ئەگەر سىلەر مېنى مۇقەددەس ۋەزىپىگە قويساڭلار، مەنمۇ ئامالسىز بويسۇنىمەن! مەن بىر ياشانغان يېزا دوختۇرى، ئايال خىزمەتكارىمنى باشقىلار بۇلاپ كەتتى، مەن يەنە قانداق ياخشى ئىشلارنىڭ بولۇشىنى تىلەي؟! بۇ چاغدا، بۇ ئائىلىدىكىلەر ۋە يېزىدىكى پىشقەدەملەر تەڭلا كېلىپ كېيىمىمنى سالدۇردى؛ بىر ئوقۇغۇچىلار خور ئەترىتى مۇئەللىمىنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئۆينىڭ ئالدىغا تىزىلدى، ئاندىن بىر تېكىستنى ئاددىي ئاھاڭدا ئوقۇدى: ''«كېيىمنى سالدۇرۋىتىڭلار، ئۇ داۋالايدۇ،'' ''ئەگەر داۋالاشتىن باش تارتسا، بۇ يەر قەبرە جايى بولىدۇ!'' ''ئۇ پەقەتلا بىر دوختۇر، ئۇ پەقەتلا بىر دوختۇر.»''       ئاندىن كېيىمىمنى سالدۇردى، ساقىلىمنى سىلىدى، يان تەرەپتە كۆپچىلىك جىمجىت قاراپ تۇرۇشاتتى. تەمكىنلىكىم بىلەن ھەممە كىشىنى يەڭدىم، گەرچە مەن تايانچىسىز بولساممۇ. ئۇلار بېشىمدىن تۇتۇپ، پۇتۇمدىن كۆتۈرۈپ كارۋاتقا باستى، مەن يەنىلا تەمكىنلىكنى ساقلىدىم. ئۇلار مېنى تامغا، بىمارنىڭ يارىسىغا قارىتىپ ياتقۇزدى، ئاندىن ئۆيدىن چىقىپ، ئىشكنى يېپىۋەتتى؛ خور ئاۋازى توختىدى، بۇلۇت ئاينى توستى، ئىسسىق يوتقان مېنى چۈمكىدى، ئات بېشى دېرىزىدە گاھ كۆرۈنۈپ، گاھ غايىپ بولۇپ تەۋرىنىپ تۇراتتى. «سەن بىلىسەن» مەن بىرىنىڭ قۇلاق تۈۋىمدە گەپ قىلغىنىنى ئاڭلىدىم، «مېنىڭ ساڭا ئىشەنچىم كامىل ئەمەس، سەنمۇ پەقەتلا باشقىلار تەرىپىدىن تاشلىۋېتىلىپ ئۆزىنى قۇتقۇزالمايۋاتقان بىر بىچارە، سەن ماڭا ياردەم قىلالمايسەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە كارۋىتىم بەكلا تار، شۇ تاپتىكى ئاچچىقىمدا كۆزۈڭنى ئويۇۋالغۇم كېلىۋاتىدۇ.» «ياخشى!» دېدىم، «جۆيلىمە، مەن دېگەن دوختۇر، مېنى قانداق قىلالايتتىڭ؟ ئىشەنسەڭ، بۇ ئىشلار ماڭىمۇ ئاسان ئەمەس»، «ئەجىبا بۇ خىل ناماقۇللۇق مېنى قانائەتلەندۈرەلەرمۇ؟ بولدىلا، بەلكىم مەن پەقەت مۇشۇنداق بولغاندىلا، ئاندىن قانائەت ھېس قىلىدىغاندىمەن! گۈزەل بىر يارا بىلەن دۇنياغا تۆرەلدىم، مانا، بۇ مېنىڭ بارلىقىم، تويلىقىم.» «يىگىت» دېدىم مەن، «سېنىڭ كەمچىلىكىڭ شۇكى، ئومۇمىي ئەھۋالنى كۆرۈپ يېتەلمەيۋاتىسەن. مەن بۇ ئەتراپتىكى بارلىق كېسەلخانلارغا بېرىپ باققان، مەن ساڭا شۇنداقلا دەي، سېنىڭ ياراڭ ئۇنچىۋالا ئېغىر ئەمەس. يارىسى بەكلا ئېغىرلار بار، پالتىدا چېپىۋەتكەن. نۇرغۇن كىشىلەر ئورمانلىقتا يېتىپ قالغان. ئورماندىكى پالتا ئاۋازىنى ئاڭلىمىغان، پالتىنىڭ ئۇلارغا يېقىنلاپ كەلگىنىنى ئەسلا ئويلىمغان.» «راستىنلا شۇنداقمۇ؟ ياكى مېنىڭ ئىسمىداپ قالغىنىمدىن پايدىلىنىپ يالغاننى توقۇدۇڭمۇ؟». «ھەقىقەتەن شۇنداق. مەن كەسپىي دوختۇرلۇق نامىم بىلەن سۆزۈمنىڭ راستلىقىغا كاپالەت بېرىمەن.» ئۇ ئىشەندى، جىمىپ كەتتى. ھالبۇكى، ھازىر ئۆزۈمنى قۇتقۇزۇشنى ئويلىشىدىغان ۋاقىت بولغانىدى. ئات يەنىلا سادىقلىق بىلەن ئۆز ئورنىدا تۇرۇپتۇ، مەن ئالدىراشلا كېيىمىمنى، خۇرۇم چاپىنىمنى ۋە خۇرۇم سومكامنى ئالدىم، كېيىمنى كېيىشكە ئۈلگۈرمىدىم. ئاتلار ئەگەر كەلگەن چاغدىكىگە ئوخشاش چاقماقتەك چاپسا، ئۇنداقتا مەلۇم جەھەتتىن ئېيتقاندا، مەن بۇ كارۋاتتىن ئۆز كارۋىتىمغا سەكرىگەنلا بولاتتىم. بىر ئات رايىمغا بېقىپ بېشىنى دېرىزىدىن ئېلىپ كەتتى. پۈتۈن نەرسىلىرىمنى ھارۋىغا ئاتتىم، خۇرۇم چاپىنىم يىراققا تاشلاندى، ئۇنىڭ بىر يېڭى ھارۋىغا ئېلىنىپ قالدى. مۇشۇنداق بولسىلا بولدى. مەن ھارۋىغا لىككىدە چىقتىم، تىزگىننى بوشاتتىم، ئاتلار بىرىكمىدى، ھارۋا كەينىگە چېتىقلىق ئىدى، ئۇنىڭ كەينىدە خۇرۇم چاپىنىم قارغا سۆرۈلۈپ تۇراتتى. «چۇھ!» دەپ ۋارقىرىدىم، بىراق ئاتلار چاپمىدى، بىز خۇددى بوۋايغا ئوخشاش قارلىق دالىدا بەكمۇ ئاستا ماڭدۇق، كەينىمدە بالىلارنىڭ بىمەنە ناخشىسى ئۇزاققىچە ياڭرىدى: «تەنتەنە قىلىڭلار، بىمارلار! دوختۇرنى ياتقۇزۇپ قويدۇق كارۋىتىڭلارغا!»       مەن ئەزەلدىن ئۆيگە بۇنداق كىرىپ باقمىغان. ئىستىقبالى پارلاق بولغان دوختۇرلۇق كەسپىمنى يوقاتتىم، ئارقامدىن كەلگەن بىرى ئۇنى بۇلاپ كەتتى. لېكىن ئۇ ھېچبىر پايدا ئالالمىدى، چۈنكى ھېچكىم مېنىڭ ئورنۇمنى ئالالمايتتى. ئۆيۈمدە يېرگىنىشلىك ئات باقار بىر نېمىلەرنى قىلماقتا، لوسا ئۇنىڭ قۇربانلىق بۇيۇمى بولۇپ كەتتى. بۇنى داۋاملىق ئويلاشقا چىداپ تۇرالمايمەن. قىپيالىڭاچ ھالدا، ئەڭ ئاپەتلىك بۇ زاماندا قار-مۇزلاردا ئازابلانغانچە پانىي دۇنيانىڭ ھارۋىسىنى باقىي دۇنيانىڭ ئېتىغا قېتىۋالغان ھالدا قالايمىقان چېپىپ يۈرىمەن. قاتتىق سوغۇقنىڭ ئازابىنى يەتكۈچە تارتتىم. خۇرۇم چاپىنىم ھارۋىنىڭ كەينىدىن سۆرىلىپ ماڭماقتا، ئېلىشقا كۈچ-مادارىم يەتمەيدۇ، ئاۋۇ پۇت-قولى چاققان بىمارىمچۇ؟ ئۇ ماڭا ياردەم قىلىشنى خالىمايدۇ. ئالدىنىپتىمەن! ئالدىنىپتىمەن! ئاشۇ قوڭغۇراق ئاۋازىغا ئالدىنىپتىمەن - ئەمدى بۇ مەڭگۈ ئورنىغا كەلمەيدۇ. مەنبە: كۆكيال سالۇنى dvu8h7gxdkkzi927irco6b11avxfqxo 175606 175605 2026-04-27T15:31:10Z UyghurArchive 25219 175606 wikitext text/x-wiki (ھېكايە) '''فرانز كافكا [ئاۋسترىيە]''' ناھايىتى قىيىن ئەھۋالدا قالدىم: دەرھال يولغا چىقىشىم كېرەك؛ بىر ئېغىر كېسەل ئون ئىنگىلىز مىلى يىراقتىكى بىر يېزىدا مېنى ساقلاۋاتىدۇ. شىددەتلىك شىۋىرغان ئۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ئارامدىكى كەڭ زېمىننى قاپلىغان؛ مەن چوڭ چاقلىق ئات ھارۋىسى بىلەن يېزىمىزنىڭ چوڭ يولىدا يولغا چىقىشىمغا تەرەددۇت قىلدىم؛ ئۈستۈمگە خۇرۇم چاپان كېيىپ، خۇرۇم سومكامنى ئېسىپ، ھويلىدا تەييارلىنىپ تەق بولدۇم؛ ئەمما ئات يوق ئىدى. ئۆزۈمنىڭ ئېتى بۇ قارا قىشتا قاتتىق چارچاپ، تۈنۈگۈن ئۆلۈپ قالغان. ئايال چاكىرىم يېزىدا ھەر تەرەپكە قاتراپ ئات ئىزدەپ كەتكەن، بۇنىڭدىن قىلچە ئۈمىد كۈتكىلى بولمايتتى، بۇنىسى ماڭا ئايان ئىدى. مەن ئەس-ھوشۇمنى يوقاتقان ھالدا جايىمدا تۇرۇپ قالدىم، قار ئۈستۈمگە يىغىلىپ خېلىلا قېلىنلىشىپ قالغان، قەدەم ئېلىشىممۇ قىيىنلىشىپ كەتكەنىدى. چاكىرىم ئىشىك ئالدىدا پەيدا بولدى، قولىدا چىراغ بولۇپ يالغۇز تۇراتتى. دېمىسىمۇ، بۇنداق ھاۋا رايىدا كىممۇ ئېتىنى شۇنچە ئۇزۇن يولغا بېرىپ تۇرسۇن؟ مەن يەنە ھويلىدا ئۇياقتىن-بۇياققا مېڭىشقا باشلىدىم. قاتتىق ئۈمىدسىزلەندىم، ئىچىم بەكلا پاراكەندە بولدى. جىلىچىلىكتە ئىشلەتمىگىلى ئۇزۇن بولغان چوشقا قوتىنىنىڭ ئەسكى دەرۋازىسىىنى بىرنى تەپتىم. ئىشىك غىچىرلاپ ئېچىلىپ، لەپەڭشىپ قالدى. ئاتنىڭ ھىدىغا ئوخشايدىغان ئىسسىق بىر خىل ھىد دىمىغىمغا ئۇرۇلدى. ئۈستىدىكى چەللىدە ئەسكى يىپقا باغلانغان قوتان چىرىغى خۇنۈك پارقىراپ تۇراتتى. ئىچىدە بىر ئەر كىشى تىزلانغان پېتى تۈگۈلۈپ ئولتۇرغان بولۇپ، ئۇنىڭ بىر جۈپ زەڭگەر كۆز ئويۇلغان سەمىمىي چىرايى كۆرۈنۈپ تۇراتتى «ئات ھارۋا لازىممۇ؟» دېدى ئۇ قولىدا يەرنى تىرەپ ئورنىدىن تۇرغاچ. مەن نېمە دېيىشىمنى بىلمەي، ئېگىلىپ، قوتاندا يەنە نېمىلەرنىڭ بارلىقىغا سەپسالدىم. ئايال خىزمەتكارىم يېنىمدا تۇرۇپ: «سىز مەڭگۈ ئۆز ئۆيىڭىزدىن بىر نەرسە ئىزدەشنى ئويلاپ باقمايسىز» دېدى. ئىككىمىز كۈلۈشتۇق. «ھەي، بۇرادەر! ھەي، سىڭلىم!» ئات باقار ۋارقىرىدى. ئىككى ئات، شۇ قەدەر ساغلام ۋە سېمىز ئىككى ئات بىر بىرىگە يېقىن ياتقانىدى. ئۇلار قوتان ئىشىكىگە قاپلىشىپ قالغانىدى. ئەمما ئۇلار بىردىنلا ئورنىدىن تۇردى، تېنىدىن ھور ئۆرلەپ تۇراتتى. ئايال خىزمەتكارىمغا ئات باقارغا ياردەم بېرىشنى تاپىلىدىم. ئايال خىزمەتكارىم ئۇنىڭ يېنىغا بېرىشىغىلا ئات باقار ئۇنى قۇچاقلاپ سۆيۈۋالدى. ئۇ بىرلا چىرقىراپ يېنىمغا قېچىپ كەلدى. يۈزىدە ئىككى قاتار قىپقىزىل چىشنىڭ ئىزى قالغانىدى. «سەن ھايۋان!» مەن غەزەپ بىلەن ۋارقىرىدىم، «قامچا يېگۈڭ كەلمىگەندۇ؟». ئەمما دەرھال شۇنى ئاڭقىرىدىمكى، ئۇنى ئەسلا تونۇمىسام، ئۇنىڭ نەدىن كەلگەنلىكىنىمۇ بىلمىسەم، ئۇنىڭ ئۈستىگە ھازىر ھېچكىم ماڭا ياردەم بېرىشنى خالىمايۋاتقاندا، ئۇ تەشەببۇسكارلىق بىلەن ياردەم بېرىشنى خالاۋاتسا. ئۇ خيالىمنى بىلىۋالغاندەك تەھدىتلىرىمگە قۇلاق سالماي، ئات ھارۋىنى قوشۇۋەردى. ئاندىن ماڭا قاراپ ئاتقا چىقىشىمنى ئېيتتى. دەرۋەقە، ھەممە تەييارلىقلار پۈتكەنىدى. بۇ ئىككى ئات ھەقىقەتەن چىرايلىق ئىدى، مەن ئەزەلدىن بۇنداق ياخشى ئات قېتىلغان ھارۋىدا ئولتۇرۇپ باقمىغانىدىم، شۇڭا خۇشاللىق بىلەن ھارۋىغا چىقتىم. «ئەمما ھارۋىنى مەن ھەيدەيمەن، سىز يولنى بىلمەيسىز» دېدىم ئۇنىڭغا، «ئەلۋەتتە!» دېدى ئۇ، «مەن ھەرگىز سىز بىلەن بىرگە بارمايمەن، مەن مۇشۇ يەردە قېلىپ لوساغا ھەمراھ بولىمەن». «ياق!» دېدى لوسا چىرقىراق ئاۋازدا، ئاندىن بۇرۇلۇپلا ئۆيگە كىرىپ، ئىشىكنى ئىچىدىن تاقاپ ئۆزىنى ئەپقاچتى. «مەن سەن بىلەن بىرگە ماڭىمەن» دېدىم، «بولمىسا ماڭمايمەن، گەرچە بۇ قېتىملىق سەپەر ئىنتايىن مۇھىم بولسىمۇ، بۇ قېتىملىق سەپەر ئۈچۈن، مەن ئۇ قىزنى سېنىڭ دەپسەندە قىلىشىڭغا تاشلاپ بەرمەيمەن». «چۇھ!» دېگەن بىر ئاۋاز بىلەن تەڭ، ھارۋا خۇددى قىياندا قالغان ياغاچتەك، ئۇچقاندەك ئېتىلىپ چىقىپ كەتتى. ئات باقارنىڭ ھۇجۇمىدا ھويلا دەرۋازىسى يېرىلىپ پارە-پارە بولۇپ كەتتى. ھارۋا شىۋىرغانغا قارشى چاقماقتەك چېپىپ كەتتى. ۋىژ-ۋىژ قىلغان ئاۋاز بارلىق سەزگۈلىرىمنى نابۇت قىلىۋەتتى، ھېچنېمىنى ئاڭقىرالماي قالدىم، ھەم ھېچنېمىنى كۆرەلمىدىم، ھېچنېمىنى ئاڭلىيالمىدىم. لېكىن بۇ كۆزنى-يۇمۇپ ئاچقۇچە ئۆتۈپ كەتتى، خۇددى ئۇ بىمارنىڭ ھويلىسى مېنىڭ ھويلامغا يانمۇ يان جايلاشقاندەك، ھايت-ھۇيت دېگۈچە يېتىپ باردىم. ئات ئۇ يەردە جىممىدە توختىدى، قارمۇ توختىغانىدى، پەقەتلا ئاي نۇرى زېمىنغا تەكشى يېيىلغانىدى. بىمارنىڭ ئانىسى ئالدىراپ چىقىپ كەلدى، ئارقىسىدىن ئاچىسىمۇ چىقتى. ئۇلار مېنى ھارۋىدىن تارتىپ چۈشۈردى، ئۇلار بىر نېمىلەرنى دەيتتى، ئەمما مەن گېپىنى چۈشەنمەيتتىم. بىمار ياتقان ئۆينىڭ ھاۋاسى بۇلغانغانىدى، نەپەس ئېلىش قىيىن ئىدى، كونا مەشتىن ئىس يېنىپ تۇراتتى. مەن دېرىزىنى ئېچىۋىتىشنى ئويلاپ قالدىم، لېكىن ئالدى بىلەن كېسەلنى كۆرۈشۈم شەرت ئىدى. بىمار ئورۇق بولۇپ، ئىسمىداپ قالمىغانىدى، كۆزىنىڭ گۈنى يوق ئىدى. يېگىت كۆڭلەك كىيمىگەن بولۇپ، مامۇق يوتقانغا يېپىنىپ ياتقانىدى. ئۇ ئولتۇردى، بوينۇمنى قۇچاقلاپ تۇرۇپ، قۇلىقىمغا پىچىرلاپ: «دوختۇر، مېنى ئۆلتۈرۋېتىڭ!» دېدى. مەن ئەتراپىمغا قارىدىم، ھېچكىم ئاڭلىمىغاندى. بىمارنىڭ ئاتا-ئانىسى بويىنى ئېگىپ بىر چەتتە تۇراتتى، مېنىڭ دىئاگنۇز قويۇشۇمنى كۈتۈۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئاچىسى بىر ئورۇندۇقنى ئېلىپ كىرىپ ماڭا قويۇپ بەردى. مەن خۇرۇم سومكامنى ئېچىپ، ئەسۋابىمنى ئىزدىدىم. يىگىت توختىماي يوتقان ئىچىدىن سۇغۇرلۇپ چىقىپ، ماڭا يېقىنلىشاتتى-دە، تەلىپىنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىمنى ئەسكەرتىپ تۇراتتى. مەن مۇچىننى قولۇمغا ئېلىپ، شام يورۇقىدا سىناپ بېقىپ، ئاندىن يەنە جايىغا قويۇپ قويدۇم. «شۇنداق!» دەپ ئويلىدىم تەنە بىلەن، «بۇ خىل ئەھۋالدا ئىلاھلار ياردىمىنى ئايىمايدۇ، ئېھتىياجلىق ئاتنى ئەكىلپ بەردى، يەنە ئىشنىڭ جىددىيلىكىنى بېلىپ ئىككى ئات دەڭە، ھەتتا ئات باقارنىمۇ ئەكىلىپ بەردى.» بۇ چاغدا، مەن يەنە لوسانى ئويلىدىم. ئۇ ئون مىلى يىراقتا، بىراق مەن ئاتنى كونترول قىلىشقا ئامالسىز، بۇنداق ئەھۋالدا ئۇنى قانداقمۇ قۇتقۇزالايمەن، قانداقمۇ ئات باقارنىڭ ئاستىدىن تارتىپ چىقىرالايمەن؟ ھازىر، ئۇ ئىككى ئاتنىڭ تىزگىنى قانداقلارچە بوشاپ كەتتىكىن، يەنە قانداقلارچە دېرىزىنى سىرتتىن تۈرتۈپ ئاچتىكىن، ھەر بىرى بىردىن دېرىزىگە بېشىنى تىقىپ، بۇ ئائىلە كىشىلىرىدىن ئازراقمۇ ئۈرۈكمەي، بىمارنى كۈزۈتىۋاتىدۇ. «دەرھال قايتىپ كېتىشىم كېرەك» دەپ ئويلىدىم، ئاتلارمۇ مېنى ئالدىرىتىۋاتقاندەك قىلاتتى. بىراق مەن بىمارنىڭ ئاچىسىنىڭ خۇرۇم چاپىنىمنى سالدۇرىۋېلىشىنى رەت قىلمىدىم، ئۇ مېنى ئىسسىپ كەتتىمىكىن، دەپ ئويلاپ قالغان ئوخشايدۇ. بوۋاي ماڭا بىر ئىستاكان رام ھارىقى تۇتتى، ھەمدە مۈرەمگە ئۇرۇپ قويدى. ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان ھارىقىنى تۇتىشى ماڭا ئىشەنگەنلىكىدىن بولسا كېرەك. مەن باش چايقىدىم، بوۋاينىڭ قالاق ئېڭى مېنى بىئارام قىلىپ قويدى، پەقەت شۇ سەۋەبتىن ئۇ ھاراقنى ئىچىشنى رەت قىلدىم. بىمارنىڭ ئانىسى كارىۋات يېنىدا تۇرۇپ مېنى چاقىردى، يېنىغا باردىم، بېشىمنى يىگىتنىڭ مەيدىسىگە قويدۇم، ئۇ مېنىڭ نەم ساقىلىم ئاستىدا تىترەپ كەتتى. ئۇ تەرەپتە، بىر ئات ئۆگزىگە قاراپ قاتتىق كىشنىمەكتە. مېنىڭ ئەندىشەم ئىسپاتلانغانىدى: يىگىت ساغلام بولۇپ، ئۇنىڭدا ئازراقلا قان يېتىشمەسلىك بار ئىدى، ئۇنىڭ غەمكىن ئانىسى ئۇنىڭغا بەك كۆپ قەھۋە ئىچكۈزگەن ئىكەن. ئەمەلىيەتتە ئۇ بەكلا ساغلام ئىدى، ئۇنى دەرھاللا كارۋاتتىن چۈشۈرۋەتسەممۇ بولاتتى. ئەمما مەن نىجاتكار ئەمەس، ئۇ قوپماي يېتىۋەرسۇن!        مەن مۇشۇ رايوننىڭ دوختۇرى، كەسپىمنى ھەددىدىن زىيادە سۆيىمەن. ئىش ھەققىم تولىمۇ ئەرزان، ئەمما، ئاشۇ نامرات دېھقانلارغا تولىمۇ كەڭ قوللۇق قىلىمەن، ھەم شۇنىڭدىن خۇشاللىق تاپىمەن... مۇشۇ قەھرىتان قارا قىشتا، بۇ يەرگە كېلىپ نېمىش قىلىمەن-ھە! ئېتىم ئۆلۈپ قالغان. مەلىدە كىممۇ ماڭا ئېتىنى بېرىپ تۇرۇشنى خالايتتى. ئامالسىزلىقتىن چوشقا قوتىنىدىن بىر ھارۋىنى ئېلىپ چىقتىم، ئات بولمىسا، مېكىجىننى ھارۋىغا قاتقان بولاتتىم... ئەھۋال مانا مۇشۇنداق. مەن بۇ ئائىلىدىكلەرگە بېشىمنى لىڭشىتتىم، ئۇلار بۇ ئىشلاردىن بىخەۋەر ئىدى، خەۋەر تاپقان تەقدىردىمۇ ئىشەنمەيتتى. رېتسىپ يېزىپ بېرىش ئاسان ئىدى، بىراق بۇلارغا گەپ ئۇقتۇرۇش مۇمكىن ئەمەستى. ھازىر، بۇ يەردىكى ئىشىم تۈگىدى. يەنە قۇرۇقتىن-قۇرۇق بىر قېتىم چاپتىم، بۇ ماڭا ئادەت بوپ قالغانىدى. پۈتۈن مەھەللىدىكىلەر يېرىم كېچىدە ئىشىك قوڭغۇرىقىمنى باسىدۇ، ياشىمىقىم بەكمۇ قېيىنگە چۈشكەنىدى... بۇ قېتىم يەنە لوسا قىزنى قۇربانلىق قىلدىم، بۇ بەدەل تولىمۇ ھەددىدىن ئېشىپ كەتتى. مەن چوقۇم دەرھال ئەستايىدىل ئويلاشمىسام بولمىدى، ئۆزۈمنى تۇتۇۋېلىشىم، بۇ ئائىلىدىكىلەرگە ئاچچىقلانماسلىقىم كېرەك، قانداقلا بولمىسۇن بۇلار ئەمدى ماڭا لوسانى قايتۇرۇپ بېرەلمەيتتى. لېكىن مەن نەرسىلىرىمنى يۇغۇشتۇرۇپ، خۇرۇم چاپىنىمنى قولۇمغا ئالغاندا، بۇ ئائىلىدىكىلەر ئورنىدىن تۇردى، بىمارنىڭ دادىسى قولىدىكى ھاراقنى پۇراپ باقتى، ئانىسى بەلكىم مەندىن بەكلا ئۈمۈدسىزلەندى - بۇلار زادى نېمىنى ئويلايدىغاندۇ؟ - ئانىسىنىڭ مەڭزى ياش يۇقى ئىدى، كالپۇكىنى چىڭ چىشلىۋالغانىدى؛ بىمارنىڭ ئاچىسى قان دىغى بار قول ياغلىق بىلەن غىجىملاپ تۇراتتى. شۇنىڭ بىلەن مەن زۆرۈر تېپىلغاندا بۇ يىگىتنىڭ راستىنلا ئاغرىپ قالغانلىقىنى ئىقرار قىلىشقا تەييارلىنپ تۇرۇدۇم. ئۇنىڭ يېنىغا باردىم، ئۇ ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرىدى، خۇددى مەن ئۇنىڭغا مەزىلىك شورپا ئېلىپ كەلگەندەك -. بۇ چاغدا، ئىككى ئات كىشنەپ كەتتى، بۇ كىشنەشنى چوقۇم ئۇ ئورۇنلاشتۇرغان، ماڭا ياردەم قىلىپ بۇ بىمارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن ئورۇنلاشتۇرغان - بۇ چاغدا بايقاپ قالدىم: دەرۋەقە، بۇ يىگىت ئاغرىق ئىكەن. ئۇنىڭ تېنىنىڭ ئوڭ تەرەپتىكى ساغرىسىغا يېقىن جايدا ئالقانچىلىك يارا تۇراتتى، ئەتىرگۈل رەڭلىك، نۇرغۇن داغ  بار ئىدى، چوڭقۇرى قارا رەڭلىك بولۇپ، ئەتراپى سۇسلىشىپ باراتتى، خۇددى يۇمران دانىچىلاردەك، تەكشى بولىمغان قان يىغىلىپ قالغانىدى، خۇددى ئۈستى ئوچۇق كۆمۈر كاندەك ئېغىزى ئوچۇق تۇراتتى. بۇ يىراقتىن قارىغاندىكى ئەھۋال، يېقىن كېلىپ قارىغاندا ئەھۋال تېخىمۇ ئېغىر ئىدى. كىم بۇنداق ئەھۋالغا يولۇققاندا ئەجەپلەنمەيدۇ؟ بۇ يارا ئېغىزنىڭ چوڭقۇرىدا بارماقچىلىك چوڭلۇقتىكى نۇرغۇن تېنى قىزغۇچ رەڭلىك، بەدىنى قان يۇقى قۇرتلار، ئاپئاق بېشى ۋە ئۇششاق پۇتلىرى بىلەن ھەرىكەتلىنىپ يورۇقلۇققا قاراپ يامىشىۋاتاتتى، لۆمشىۋاتاتتى. بىچارە يىگىت، سېنى داۋاملاش مۇمكىن ئەمەس ئىكەن. مەن تېنىڭدىن يوغان بىر يارا ئېغىزىنى تاپتىم، تېنىڭدىكى بۇ گۈل سېنى ئۇ ئالەمگە يوللايدۇ. مېنىڭ ئالدىراش ئىشلەۋاتقىنىمنى كۆرۈپ، ئائىلەڭدىكىلەر ناھايىتى خۇشال بولدى، ئاچاڭ بۇ ئەھۋالنى ئاناڭغا دېدى، ئاناڭ بولسا داداڭغا دېدى، داداڭ يەنە بېرىپ مېھمانلارغا دېدى. بۇ كىشىلەر پۇتىنىڭ ئۇچىدا دەسسەپ، غۇلىچىنى كېرىپ ئايدىڭدىكى ئوچۇق ئىشىكتىن كىرىپ كەلدى. «سىز مېنى قۇتقۇزۇپ قالالامسىز؟» يىگىت مۇڭلۇق ئاۋازدا مەندىن سورىدى. يارا ئېغىزىدا لۆمشۈپ يۈرگەن جانلىق ئۇنىڭ بېشىنى قايدۇرۇۋاتاتتى. بىزنىڭ بۇ يەردىكى كىشىلەر ئەنە شۇنداق، دوختۇردىن دائىملا مۇمكىن بولمايدىغان ئىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئۇلار ئاللىبۇرۇن ھەممە نەرسدىن ئايرىلىپ قالغان، باستېر ئۆيىدە لاغايلاپ يۈرىدۇ، مۇراسىم كېيىملىرىنى بىر تال بىر تالدىن يىرتىپ تاشلايدۇ ئەمما دوختۇردىن ئۆلۈم گىردابىدىكىلەرنى قۇتقۇزۇشنى تەلەپ قىلىدۇ، ئۇنى قۇتقازغۇچى دەپ قارايدۇ. ئۇنداقتا، ئۇلار خالىغاننى قىلسۇن: مەن چاقىرمىسىمۇ كەلگەندىكىن، ئەگەر سىلەر مېنى مۇقەددەس ۋەزىپىگە قويساڭلار، مەنمۇ ئامالسىز بويسۇنىمەن! مەن بىر ياشانغان يېزا دوختۇرى، ئايال خىزمەتكارىمنى باشقىلار بۇلاپ كەتتى، مەن يەنە قانداق ياخشى ئىشلارنىڭ بولۇشىنى تىلەي؟! بۇ چاغدا، بۇ ئائىلىدىكىلەر ۋە يېزىدىكى پىشقەدەملەر تەڭلا كېلىپ كېيىمىمنى سالدۇردى؛ بىر ئوقۇغۇچىلار خور ئەترىتى مۇئەللىمىنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئۆينىڭ ئالدىغا تىزىلدى، ئاندىن بىر تېكىستنى ئاددىي ئاھاڭدا ئوقۇدى: ''«كېيىمنى سالدۇرۋىتىڭلار، ئۇ داۋالايدۇ،'' ''ئەگەر داۋالاشتىن باش تارتسا، بۇ يەر قەبرە جايى بولىدۇ!'' ''ئۇ پەقەتلا بىر دوختۇر، ئۇ پەقەتلا بىر دوختۇر.»''       ئاندىن كېيىمىمنى سالدۇردى، ساقىلىمنى سىلىدى، يان تەرەپتە كۆپچىلىك جىمجىت قاراپ تۇرۇشاتتى. تەمكىنلىكىم بىلەن ھەممە كىشىنى يەڭدىم، گەرچە مەن تايانچىسىز بولساممۇ. ئۇلار بېشىمدىن تۇتۇپ، پۇتۇمدىن كۆتۈرۈپ كارۋاتقا باستى، مەن يەنىلا تەمكىنلىكنى ساقلىدىم. ئۇلار مېنى تامغا، بىمارنىڭ يارىسىغا قارىتىپ ياتقۇزدى، ئاندىن ئۆيدىن چىقىپ، ئىشكنى يېپىۋەتتى؛ خور ئاۋازى توختىدى، بۇلۇت ئاينى توستى، ئىسسىق يوتقان مېنى چۈمكىدى، ئات بېشى دېرىزىدە گاھ كۆرۈنۈپ، گاھ غايىپ بولۇپ تەۋرىنىپ تۇراتتى. «سەن بىلىسەن» مەن بىرىنىڭ قۇلاق تۈۋىمدە گەپ قىلغىنىنى ئاڭلىدىم، «مېنىڭ ساڭا ئىشەنچىم كامىل ئەمەس، سەنمۇ پەقەتلا باشقىلار تەرىپىدىن تاشلىۋېتىلىپ ئۆزىنى قۇتقۇزالمايۋاتقان بىر بىچارە، سەن ماڭا ياردەم قىلالمايسەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە كارۋىتىم بەكلا تار، شۇ تاپتىكى ئاچچىقىمدا كۆزۈڭنى ئويۇۋالغۇم كېلىۋاتىدۇ.» «ياخشى!» دېدىم، «جۆيلىمە، مەن دېگەن دوختۇر، مېنى قانداق قىلالايتتىڭ؟ ئىشەنسەڭ، بۇ ئىشلار ماڭىمۇ ئاسان ئەمەس»، «ئەجىبا بۇ خىل ناماقۇللۇق مېنى قانائەتلەندۈرەلەرمۇ؟ بولدىلا، بەلكىم مەن پەقەت مۇشۇنداق بولغاندىلا، ئاندىن قانائەت ھېس قىلىدىغاندىمەن! گۈزەل بىر يارا بىلەن دۇنياغا تۆرەلدىم، مانا، بۇ مېنىڭ بارلىقىم، تويلىقىم.» «يىگىت» دېدىم مەن، «سېنىڭ كەمچىلىكىڭ شۇكى، ئومۇمىي ئەھۋالنى كۆرۈپ يېتەلمەيۋاتىسەن. مەن بۇ ئەتراپتىكى بارلىق كېسەلخانلارغا بېرىپ باققان، مەن ساڭا شۇنداقلا دەي، سېنىڭ ياراڭ ئۇنچىۋالا ئېغىر ئەمەس. يارىسى بەكلا ئېغىرلار بار، پالتىدا چېپىۋەتكەن. نۇرغۇن كىشىلەر ئورمانلىقتا يېتىپ قالغان. ئورماندىكى پالتا ئاۋازىنى ئاڭلىمىغان، پالتىنىڭ ئۇلارغا يېقىنلاپ كەلگىنىنى ئەسلا ئويلىمغان.» «راستىنلا شۇنداقمۇ؟ ياكى مېنىڭ ئىسمىداپ قالغىنىمدىن پايدىلىنىپ يالغاننى توقۇدۇڭمۇ؟». «ھەقىقەتەن شۇنداق. مەن كەسپىي دوختۇرلۇق نامىم بىلەن سۆزۈمنىڭ راستلىقىغا كاپالەت بېرىمەن.» ئۇ ئىشەندى، جىمىپ كەتتى. ھالبۇكى، ھازىر ئۆزۈمنى قۇتقۇزۇشنى ئويلىشىدىغان ۋاقىت بولغانىدى. ئات يەنىلا سادىقلىق بىلەن ئۆز ئورنىدا تۇرۇپتۇ، مەن ئالدىراشلا كېيىمىمنى، خۇرۇم چاپىنىمنى ۋە خۇرۇم سومكامنى ئالدىم، كېيىمنى كېيىشكە ئۈلگۈرمىدىم. ئاتلار ئەگەر كەلگەن چاغدىكىگە ئوخشاش چاقماقتەك چاپسا، ئۇنداقتا مەلۇم جەھەتتىن ئېيتقاندا، مەن بۇ كارۋاتتىن ئۆز كارۋىتىمغا سەكرىگەنلا بولاتتىم. بىر ئات رايىمغا بېقىپ بېشىنى دېرىزىدىن ئېلىپ كەتتى. پۈتۈن نەرسىلىرىمنى ھارۋىغا ئاتتىم، خۇرۇم چاپىنىم يىراققا تاشلاندى، ئۇنىڭ بىر يېڭى ھارۋىغا ئېلىنىپ قالدى. مۇشۇنداق بولسىلا بولدى. مەن ھارۋىغا لىككىدە چىقتىم، تىزگىننى بوشاتتىم، ئاتلار بىرىكمىدى، ھارۋا كەينىگە چېتىقلىق ئىدى، ئۇنىڭ كەينىدە خۇرۇم چاپىنىم قارغا سۆرۈلۈپ تۇراتتى. «چۇھ!» دەپ ۋارقىرىدىم، بىراق ئاتلار چاپمىدى، بىز خۇددى بوۋايغا ئوخشاش قارلىق دالىدا بەكمۇ ئاستا ماڭدۇق، كەينىمدە بالىلارنىڭ بىمەنە ناخشىسى ئۇزاققىچە ياڭرىدى: «تەنتەنە قىلىڭلار، بىمارلار! دوختۇرنى ياتقۇزۇپ قويدۇق كارۋىتىڭلارغا!»       مەن ئەزەلدىن ئۆيگە بۇنداق كىرىپ باقمىغان. ئىستىقبالى پارلاق بولغان دوختۇرلۇق كەسپىمنى يوقاتتىم، ئارقامدىن كەلگەن بىرى ئۇنى بۇلاپ كەتتى. لېكىن ئۇ ھېچبىر پايدا ئالالمىدى، چۈنكى ھېچكىم مېنىڭ ئورنۇمنى ئالالمايتتى. ئۆيۈمدە يېرگىنىشلىك ئات باقار بىر نېمىلەرنى قىلماقتا، لوسا ئۇنىڭ قۇربانلىق بۇيۇمى بولۇپ كەتتى. بۇنى داۋاملىق ئويلاشقا چىداپ تۇرالمايمەن. قىپيالىڭاچ ھالدا، ئەڭ ئاپەتلىك بۇ زاماندا قار-مۇزلاردا ئازابلانغانچە پانىي دۇنيانىڭ ھارۋىسىنى باقىي دۇنيانىڭ ئېتىغا قېتىۋالغان ھالدا قالايمىقان چېپىپ يۈرىمەن. قاتتىق سوغۇقنىڭ ئازابىنى يەتكۈچە تارتتىم. خۇرۇم چاپىنىم ھارۋىنىڭ كەينىدىن سۆرىلىپ ماڭماقتا، ئېلىشقا كۈچ-مادارىم يەتمەيدۇ، ئاۋۇ پۇت-قولى چاققان بىمارىمچۇ؟ ئۇ ماڭا ياردەم قىلىشنى خالىمايدۇ. ئالدىنىپتىمەن! ئالدىنىپتىمەن! ئاشۇ قوڭغۇراق ئاۋازىغا ئالدىنىپتىمەن - ئەمدى بۇ مەڭگۈ ئورنىغا كەلمەيدۇ. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzUzNTc1Njc4MQ==&action=getalbum&album_id=1337900988061286401&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMzUzNTc1Njc4MQ%3D%3D%26mid%3D2247486264%26idx%3D1%26sn%3D29116854de873d00b5ed2872c5351f82%26chksm%3Dfa81e1bacdf668acbc7f7eff3a9b7594ef03d701e1a726f2433405ac688e61feee347be28daf%26scene%3D126%26sessionid%3D1777303648%26subscene%3Dundefined%26clicktime%3D1777303665%26enterid%3D1777303665%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d04aad44e678920a40ae401101c0de082ebcfa53d63e1f3f226fee51d0fd661558f505555e79cabfc978900e001a53cafc9e7fc1643fe5dfae360565e0bd69e3c4650ec8c3cb9475e863441e69892553d5375afd5048812ef6a210a6be8d2d11604c2459172984127417389d1d909ad1f259fb107d36a251b9%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ%252BtU1X15wybqfvyK8zDoSWBLoAQIE97dBBAEAAAAAAG3qLsuHbQAAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0ugrfQFe%252BrNXSj%252FpK7KKbkPeZG%252F2b6jU0jjFWt8reiDgAWggaMJeDZ3Ix68Yzsag0fZtkhca9mKJDzIm31q85Fgd8CCPwu3lwKi028VH2VL9zxLWeMd%252B0ITc%252BeGT0mhGzHRUVVRPIUWJ6rxwSx1KRzocO4jUKru5XsD3W0xNZNCb6vYdKVow1vCXtgyfbRN67%252FzFsgsBmgP%252BnlWBJa2%252F4OqjTbD%252BXpblaOxO8GnJQEZ14AxteXAeho%252FuaR4KS4JgwXkc%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DWIja%252BjRsVhtScKFmKSB8G26dSG3kxAZu0rUl4FIYTFRtj%252BZXKHMRml016LivHKhn%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect كۆكيال سالۇنى] cv19ug9hakxfbzvic0uluzxwamu9y5k 175607 175606 2026-04-27T15:32:59Z UyghurArchive 25219 175607 wikitext text/x-wiki (ھېكايە) '''فرانز كافكا [ئاۋسترىيە]''' ناھايىتى قىيىن ئەھۋالدا قالدىم: دەرھال يولغا چىقىشىم كېرەك؛ بىر ئېغىر كېسەل ئون ئىنگىلىز مىلى يىراقتىكى بىر يېزىدا مېنى ساقلاۋاتىدۇ. شىددەتلىك شىۋىرغان ئۇنىڭ بىلەن مېنىڭ ئارامدىكى كەڭ زېمىننى قاپلىغان؛ مەن چوڭ چاقلىق ئات ھارۋىسى بىلەن يېزىمىزنىڭ چوڭ يولىدا يولغا چىقىشىمغا تەرەددۇت قىلدىم؛ ئۈستۈمگە خۇرۇم چاپان كېيىپ، خۇرۇم سومكامنى ئېسىپ، ھويلىدا تەييارلىنىپ تەق بولدۇم؛ ئەمما ئات يوق ئىدى. ئۆزۈمنىڭ ئېتى بۇ قارا قىشتا قاتتىق چارچاپ، تۈنۈگۈن ئۆلۈپ قالغان. ئايال چاكىرىم يېزىدا ھەر تەرەپكە قاتراپ ئات ئىزدەپ كەتكەن، بۇنىڭدىن قىلچە ئۈمىد كۈتكىلى بولمايتتى، بۇنىسى ماڭا ئايان ئىدى. مەن ئەس-ھوشۇمنى يوقاتقان ھالدا جايىمدا تۇرۇپ قالدىم، قار ئۈستۈمگە يىغىلىپ خېلىلا قېلىنلىشىپ قالغان، قەدەم ئېلىشىممۇ قىيىنلىشىپ كەتكەنىدى. چاكىرىم ئىشىك ئالدىدا پەيدا بولدى، قولىدا چىراغ بولۇپ يالغۇز تۇراتتى. دېمىسىمۇ، بۇنداق ھاۋا رايىدا كىممۇ ئېتىنى شۇنچە ئۇزۇن يولغا بېرىپ تۇرسۇن؟ مەن يەنە ھويلىدا ئۇياقتىن-بۇياققا مېڭىشقا باشلىدىم. قاتتىق ئۈمىدسىزلەندىم، ئىچىم بەكلا پاراكەندە بولدى. جىلىچىلىكتە ئىشلەتمىگىلى ئۇزۇن بولغان چوشقا قوتىنىنىڭ ئەسكى دەرۋازىسىىنى بىرنى تەپتىم. ئىشىك غىچىرلاپ ئېچىلىپ، لەپەڭشىپ قالدى. ئاتنىڭ ھىدىغا ئوخشايدىغان ئىسسىق بىر خىل ھىد دىمىغىمغا ئۇرۇلدى. ئۈستىدىكى چەللىدە ئەسكى يىپقا باغلانغان قوتان چىرىغى خۇنۈك پارقىراپ تۇراتتى. ئىچىدە بىر ئەر كىشى تىزلانغان پېتى تۈگۈلۈپ ئولتۇرغان بولۇپ، ئۇنىڭ بىر جۈپ زەڭگەر كۆز ئويۇلغان سەمىمىي چىرايى كۆرۈنۈپ تۇراتتى «ئات ھارۋا لازىممۇ؟» دېدى ئۇ قولىدا يەرنى تىرەپ ئورنىدىن تۇرغاچ. مەن نېمە دېيىشىمنى بىلمەي، ئېگىلىپ، قوتاندا يەنە نېمىلەرنىڭ بارلىقىغا سەپسالدىم. ئايال خىزمەتكارىم يېنىمدا تۇرۇپ: «سىز مەڭگۈ ئۆز ئۆيىڭىزدىن بىر نەرسە ئىزدەشنى ئويلاپ باقمايسىز» دېدى. ئىككىمىز كۈلۈشتۇق. «ھەي، بۇرادەر! ھەي، سىڭلىم!» ئات باقار ۋارقىرىدى. ئىككى ئات، شۇ قەدەر ساغلام ۋە سېمىز ئىككى ئات بىر بىرىگە يېقىن ياتقانىدى. ئۇلار قوتان ئىشىكىگە قاپلىشىپ قالغانىدى. ئەمما ئۇلار بىردىنلا ئورنىدىن تۇردى، تېنىدىن ھور ئۆرلەپ تۇراتتى. ئايال خىزمەتكارىمغا ئات باقارغا ياردەم بېرىشنى تاپىلىدىم. ئايال خىزمەتكارىم ئۇنىڭ يېنىغا بېرىشىغىلا ئات باقار ئۇنى قۇچاقلاپ سۆيۈۋالدى. ئۇ بىرلا چىرقىراپ يېنىمغا قېچىپ كەلدى. يۈزىدە ئىككى قاتار قىپقىزىل چىشنىڭ ئىزى قالغانىدى. «سەن ھايۋان!» مەن غەزەپ بىلەن ۋارقىرىدىم، «قامچا يېگۈڭ كەلمىگەندۇ؟». ئەمما دەرھال شۇنى ئاڭقىرىدىمكى، ئۇنى ئەسلا تونۇمىسام، ئۇنىڭ نەدىن كەلگەنلىكىنىمۇ بىلمىسەم، ئۇنىڭ ئۈستىگە ھازىر ھېچكىم ماڭا ياردەم بېرىشنى خالىمايۋاتقاندا، ئۇ تەشەببۇسكارلىق بىلەن ياردەم بېرىشنى خالاۋاتسا. ئۇ خيالىمنى بىلىۋالغاندەك تەھدىتلىرىمگە قۇلاق سالماي، ئات ھارۋىنى قوشۇۋەردى. ئاندىن ماڭا قاراپ ئاتقا چىقىشىمنى ئېيتتى. دەرۋەقە، ھەممە تەييارلىقلار پۈتكەنىدى. بۇ ئىككى ئات ھەقىقەتەن چىرايلىق ئىدى، مەن ئەزەلدىن بۇنداق ياخشى ئات قېتىلغان ھارۋىدا ئولتۇرۇپ باقمىغانىدىم، شۇڭا خۇشاللىق بىلەن ھارۋىغا چىقتىم. «ئەمما ھارۋىنى مەن ھەيدەيمەن، سىز يولنى بىلمەيسىز» دېدىم ئۇنىڭغا، «ئەلۋەتتە!» دېدى ئۇ، «مەن ھەرگىز سىز بىلەن بىرگە بارمايمەن، مەن مۇشۇ يەردە قېلىپ لوساغا ھەمراھ بولىمەن». «ياق!» دېدى لوسا چىرقىراق ئاۋازدا، ئاندىن بۇرۇلۇپلا ئۆيگە كىرىپ، ئىشىكنى ئىچىدىن تاقاپ ئۆزىنى ئەپقاچتى. «مەن سەن بىلەن بىرگە ماڭىمەن» دېدىم، «بولمىسا ماڭمايمەن، گەرچە بۇ قېتىملىق سەپەر ئىنتايىن مۇھىم بولسىمۇ، بۇ قېتىملىق سەپەر ئۈچۈن، مەن ئۇ قىزنى سېنىڭ دەپسەندە قىلىشىڭغا تاشلاپ بەرمەيمەن». «چۇھ!» دېگەن بىر ئاۋاز بىلەن تەڭ، ھارۋا خۇددى قىياندا قالغان ياغاچتەك، ئۇچقاندەك ئېتىلىپ چىقىپ كەتتى. ئات باقارنىڭ ھۇجۇمىدا ھويلا دەرۋازىسى يېرىلىپ پارە-پارە بولۇپ كەتتى. ھارۋا شىۋىرغانغا قارشى چاقماقتەك چېپىپ كەتتى. ۋىژ-ۋىژ قىلغان ئاۋاز بارلىق سەزگۈلىرىمنى نابۇت قىلىۋەتتى، ھېچنېمىنى ئاڭقىرالماي قالدىم، ھەم ھېچنېمىنى كۆرەلمىدىم، ھېچنېمىنى ئاڭلىيالمىدىم. لېكىن بۇ كۆزنى-يۇمۇپ ئاچقۇچە ئۆتۈپ كەتتى، خۇددى ئۇ بىمارنىڭ ھويلىسى مېنىڭ ھويلامغا يانمۇ يان جايلاشقاندەك، ھايت-ھۇيت دېگۈچە يېتىپ باردىم. ئات ئۇ يەردە جىممىدە توختىدى، قارمۇ توختىغانىدى، پەقەتلا ئاي نۇرى زېمىنغا تەكشى يېيىلغانىدى. بىمارنىڭ ئانىسى ئالدىراپ چىقىپ كەلدى، ئارقىسىدىن ئاچىسىمۇ چىقتى. ئۇلار مېنى ھارۋىدىن تارتىپ چۈشۈردى، ئۇلار بىر نېمىلەرنى دەيتتى، ئەمما مەن گېپىنى چۈشەنمەيتتىم. بىمار ياتقان ئۆينىڭ ھاۋاسى بۇلغانغانىدى، نەپەس ئېلىش قىيىن ئىدى، كونا مەشتىن ئىس يېنىپ تۇراتتى. مەن دېرىزىنى ئېچىۋىتىشنى ئويلاپ قالدىم، لېكىن ئالدى بىلەن كېسەلنى كۆرۈشۈم شەرت ئىدى. بىمار ئورۇق بولۇپ، ئىسمىداپ قالمىغانىدى، كۆزىنىڭ گۈنى يوق ئىدى. يېگىت كۆڭلەك كىيمىگەن بولۇپ، مامۇق يوتقانغا يېپىنىپ ياتقانىدى. ئۇ ئولتۇردى، بوينۇمنى قۇچاقلاپ تۇرۇپ، قۇلىقىمغا پىچىرلاپ: «دوختۇر، مېنى ئۆلتۈرۋېتىڭ!» دېدى. مەن ئەتراپىمغا قارىدىم، ھېچكىم ئاڭلىمىغاندى. بىمارنىڭ ئاتا-ئانىسى بويىنى ئېگىپ بىر چەتتە تۇراتتى، مېنىڭ دىئاگنۇز قويۇشۇمنى كۈتۈۋاتاتتى. ئۇنىڭ ئاچىسى بىر ئورۇندۇقنى ئېلىپ كىرىپ ماڭا قويۇپ بەردى. مەن خۇرۇم سومكامنى ئېچىپ، ئەسۋابىمنى ئىزدىدىم. يىگىت توختىماي يوتقان ئىچىدىن سۇغۇرلۇپ چىقىپ، ماڭا يېقىنلىشاتتى-دە، تەلىپىنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىمنى ئەسكەرتىپ تۇراتتى. مەن مۇچىننى قولۇمغا ئېلىپ، شام يورۇقىدا سىناپ بېقىپ، ئاندىن يەنە جايىغا قويۇپ قويدۇم. «شۇنداق!» دەپ ئويلىدىم تەنە بىلەن، «بۇ خىل ئەھۋالدا ئىلاھلار ياردىمىنى ئايىمايدۇ، ئېھتىياجلىق ئاتنى ئەكىلپ بەردى، يەنە ئىشنىڭ جىددىيلىكىنى بېلىپ ئىككى ئات دەڭە، ھەتتا ئات باقارنىمۇ ئەكىلىپ بەردى.» بۇ چاغدا، مەن يەنە لوسانى ئويلىدىم. ئۇ ئون مىلى يىراقتا، بىراق مەن ئاتنى كونترول قىلىشقا ئامالسىز، بۇنداق ئەھۋالدا ئۇنى قانداقمۇ قۇتقۇزالايمەن، قانداقمۇ ئات باقارنىڭ ئاستىدىن تارتىپ چىقىرالايمەن؟ ھازىر، ئۇ ئىككى ئاتنىڭ تىزگىنى قانداقلارچە بوشاپ كەتتىكىن، يەنە قانداقلارچە دېرىزىنى سىرتتىن تۈرتۈپ ئاچتىكىن، ھەر بىرى بىردىن دېرىزىگە بېشىنى تىقىپ، بۇ ئائىلە كىشىلىرىدىن ئازراقمۇ ئۈرۈكمەي، بىمارنى كۈزۈتىۋاتىدۇ. «دەرھال قايتىپ كېتىشىم كېرەك» دەپ ئويلىدىم، ئاتلارمۇ مېنى ئالدىرىتىۋاتقاندەك قىلاتتى. بىراق مەن بىمارنىڭ ئاچىسىنىڭ خۇرۇم چاپىنىمنى سالدۇرىۋېلىشىنى رەت قىلمىدىم، ئۇ مېنى ئىسسىپ كەتتىمىكىن، دەپ ئويلاپ قالغان ئوخشايدۇ. بوۋاي ماڭا بىر ئىستاكان رام ھارىقى تۇتتى، ھەمدە مۈرەمگە ئۇرۇپ قويدى. ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان ھارىقىنى تۇتىشى ماڭا ئىشەنگەنلىكىدىن بولسا كېرەك. مەن باش چايقىدىم، بوۋاينىڭ قالاق ئېڭى مېنى بىئارام قىلىپ قويدى، پەقەت شۇ سەۋەبتىن ئۇ ھاراقنى ئىچىشنى رەت قىلدىم. بىمارنىڭ ئانىسى كارىۋات يېنىدا تۇرۇپ مېنى چاقىردى، يېنىغا باردىم، بېشىمنى يىگىتنىڭ مەيدىسىگە قويدۇم، ئۇ مېنىڭ نەم ساقىلىم ئاستىدا تىترەپ كەتتى. ئۇ تەرەپتە، بىر ئات ئۆگزىگە قاراپ قاتتىق كىشنىمەكتە. مېنىڭ ئەندىشەم ئىسپاتلانغانىدى: يىگىت ساغلام بولۇپ، ئۇنىڭدا ئازراقلا قان يېتىشمەسلىك بار ئىدى، ئۇنىڭ غەمكىن ئانىسى ئۇنىڭغا بەك كۆپ قەھۋە ئىچكۈزگەن ئىكەن. ئەمەلىيەتتە ئۇ بەكلا ساغلام ئىدى، ئۇنى دەرھاللا كارۋاتتىن چۈشۈرۋەتسەممۇ بولاتتى. ئەمما مەن نىجاتكار ئەمەس، ئۇ قوپماي يېتىۋەرسۇن!        مەن مۇشۇ رايوننىڭ دوختۇرى، كەسپىمنى ھەددىدىن زىيادە سۆيىمەن. ئىش ھەققىم تولىمۇ ئەرزان، ئەمما، ئاشۇ نامرات دېھقانلارغا تولىمۇ كەڭ قوللۇق قىلىمەن، ھەم شۇنىڭدىن خۇشاللىق تاپىمەن... مۇشۇ قەھرىتان قارا قىشتا، بۇ يەرگە كېلىپ نېمىش قىلىمەن-ھە! ئېتىم ئۆلۈپ قالغان. مەلىدە كىممۇ ماڭا ئېتىنى بېرىپ تۇرۇشنى خالايتتى. ئامالسىزلىقتىن چوشقا قوتىنىدىن بىر ھارۋىنى ئېلىپ چىقتىم، ئات بولمىسا، مېكىجىننى ھارۋىغا قاتقان بولاتتىم... ئەھۋال مانا مۇشۇنداق. مەن بۇ ئائىلىدىكلەرگە بېشىمنى لىڭشىتتىم، ئۇلار بۇ ئىشلاردىن بىخەۋەر ئىدى، خەۋەر تاپقان تەقدىردىمۇ ئىشەنمەيتتى. رېتسىپ يېزىپ بېرىش ئاسان ئىدى، بىراق بۇلارغا گەپ ئۇقتۇرۇش مۇمكىن ئەمەستى. ھازىر، بۇ يەردىكى ئىشىم تۈگىدى. يەنە قۇرۇقتىن-قۇرۇق بىر قېتىم چاپتىم، بۇ ماڭا ئادەت بوپ قالغانىدى. پۈتۈن مەھەللىدىكىلەر يېرىم كېچىدە ئىشىك قوڭغۇرىقىمنى باسىدۇ، ياشىمىقىم بەكمۇ قېيىنگە چۈشكەنىدى... بۇ قېتىم يەنە لوسا قىزنى قۇربانلىق قىلدىم، بۇ بەدەل تولىمۇ ھەددىدىن ئېشىپ كەتتى. مەن چوقۇم دەرھال ئەستايىدىل ئويلاشمىسام بولمىدى، ئۆزۈمنى تۇتۇۋېلىشىم، بۇ ئائىلىدىكىلەرگە ئاچچىقلانماسلىقىم كېرەك، قانداقلا بولمىسۇن بۇلار ئەمدى ماڭا لوسانى قايتۇرۇپ بېرەلمەيتتى. لېكىن مەن نەرسىلىرىمنى يۇغۇشتۇرۇپ، خۇرۇم چاپىنىمنى قولۇمغا ئالغاندا، بۇ ئائىلىدىكىلەر ئورنىدىن تۇردى، بىمارنىڭ دادىسى قولىدىكى ھاراقنى پۇراپ باقتى، ئانىسى بەلكىم مەندىن بەكلا ئۈمۈدسىزلەندى - بۇلار زادى نېمىنى ئويلايدىغاندۇ؟ - ئانىسىنىڭ مەڭزى ياش يۇقى ئىدى، كالپۇكىنى چىڭ چىشلىۋالغانىدى؛ بىمارنىڭ ئاچىسى قان دىغى بار قول ياغلىق بىلەن غىجىملاپ تۇراتتى. شۇنىڭ بىلەن مەن زۆرۈر تېپىلغاندا بۇ يىگىتنىڭ راستىنلا ئاغرىپ قالغانلىقىنى ئىقرار قىلىشقا تەييارلىنپ تۇرۇدۇم. ئۇنىڭ يېنىغا باردىم، ئۇ ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرىدى، خۇددى مەن ئۇنىڭغا مەزىلىك شورپا ئېلىپ كەلگەندەك -. بۇ چاغدا، ئىككى ئات كىشنەپ كەتتى، بۇ كىشنەشنى چوقۇم ئۇ ئورۇنلاشتۇرغان، ماڭا ياردەم قىلىپ بۇ بىمارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن ئورۇنلاشتۇرغان - بۇ چاغدا بايقاپ قالدىم: دەرۋەقە، بۇ يىگىت ئاغرىق ئىكەن. ئۇنىڭ تېنىنىڭ ئوڭ تەرەپتىكى ساغرىسىغا يېقىن جايدا ئالقانچىلىك يارا تۇراتتى، ئەتىرگۈل رەڭلىك، نۇرغۇن داغ  بار ئىدى، چوڭقۇرى قارا رەڭلىك بولۇپ، ئەتراپى سۇسلىشىپ باراتتى، خۇددى يۇمران دانىچىلاردەك، تەكشى بولىمغان قان يىغىلىپ قالغانىدى، خۇددى ئۈستى ئوچۇق كۆمۈر كاندەك ئېغىزى ئوچۇق تۇراتتى. بۇ يىراقتىن قارىغاندىكى ئەھۋال، يېقىن كېلىپ قارىغاندا ئەھۋال تېخىمۇ ئېغىر ئىدى. كىم بۇنداق ئەھۋالغا يولۇققاندا ئەجەپلەنمەيدۇ؟ بۇ يارا ئېغىزنىڭ چوڭقۇرىدا بارماقچىلىك چوڭلۇقتىكى نۇرغۇن تېنى قىزغۇچ رەڭلىك، بەدىنى قان يۇقى قۇرتلار، ئاپئاق بېشى ۋە ئۇششاق پۇتلىرى بىلەن ھەرىكەتلىنىپ يورۇقلۇققا قاراپ يامىشىۋاتاتتى، لۆمشىۋاتاتتى. بىچارە يىگىت، سېنى داۋاملاش مۇمكىن ئەمەس ئىكەن. مەن تېنىڭدىن يوغان بىر يارا ئېغىزىنى تاپتىم، تېنىڭدىكى بۇ گۈل سېنى ئۇ ئالەمگە يوللايدۇ. مېنىڭ ئالدىراش ئىشلەۋاتقىنىمنى كۆرۈپ، ئائىلەڭدىكىلەر ناھايىتى خۇشال بولدى، ئاچاڭ بۇ ئەھۋالنى ئاناڭغا دېدى، ئاناڭ بولسا داداڭغا دېدى، داداڭ يەنە بېرىپ مېھمانلارغا دېدى. بۇ كىشىلەر پۇتىنىڭ ئۇچىدا دەسسەپ، غۇلىچىنى كېرىپ ئايدىڭدىكى ئوچۇق ئىشىكتىن كىرىپ كەلدى. «سىز مېنى قۇتقۇزۇپ قالالامسىز؟» يىگىت مۇڭلۇق ئاۋازدا مەندىن سورىدى. يارا ئېغىزىدا لۆمشۈپ يۈرگەن جانلىق ئۇنىڭ بېشىنى قايدۇرۇۋاتاتتى. بىزنىڭ بۇ يەردىكى كىشىلەر ئەنە شۇنداق، دوختۇردىن دائىملا مۇمكىن بولمايدىغان ئىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئۇلار ئاللىبۇرۇن ھەممە نەرسدىن ئايرىلىپ قالغان، باستېر ئۆيىدە لاغايلاپ يۈرىدۇ، مۇراسىم كېيىملىرىنى بىر تال بىر تالدىن يىرتىپ تاشلايدۇ ئەمما دوختۇردىن ئۆلۈم گىردابىدىكىلەرنى قۇتقۇزۇشنى تەلەپ قىلىدۇ، ئۇنى قۇتقازغۇچى دەپ قارايدۇ. ئۇنداقتا، ئۇلار خالىغاننى قىلسۇن: مەن چاقىرمىسىمۇ كەلگەندىكىن، ئەگەر سىلەر مېنى مۇقەددەس ۋەزىپىگە قويساڭلار، مەنمۇ ئامالسىز بويسۇنىمەن! مەن بىر ياشانغان يېزا دوختۇرى، ئايال خىزمەتكارىمنى باشقىلار بۇلاپ كەتتى، مەن يەنە قانداق ياخشى ئىشلارنىڭ بولۇشىنى تىلەي؟! بۇ چاغدا، بۇ ئائىلىدىكىلەر ۋە يېزىدىكى پىشقەدەملەر تەڭلا كېلىپ كېيىمىمنى سالدۇردى؛ بىر ئوقۇغۇچىلار خور ئەترىتى مۇئەللىمىنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئۆينىڭ ئالدىغا تىزىلدى، ئاندىن بىر تېكىستنى ئاددىي ئاھاڭدا ئوقۇدى: ''«كېيىمنى سالدۇرۋىتىڭلار، ئۇ داۋالايدۇ،'' ''ئەگەر داۋالاشتىن باش تارتسا، بۇ يەر قەبرە جايى بولىدۇ!'' ''ئۇ پەقەتلا بىر دوختۇر، ئۇ پەقەتلا بىر دوختۇر.»''       ئاندىن كېيىمىمنى سالدۇردى، ساقىلىمنى سىلىدى، يان تەرەپتە كۆپچىلىك جىمجىت قاراپ تۇرۇشاتتى. تەمكىنلىكىم بىلەن ھەممە كىشىنى يەڭدىم، گەرچە مەن تايانچىسىز بولساممۇ. ئۇلار بېشىمدىن تۇتۇپ، پۇتۇمدىن كۆتۈرۈپ كارۋاتقا باستى، مەن يەنىلا تەمكىنلىكنى ساقلىدىم. ئۇلار مېنى تامغا، بىمارنىڭ يارىسىغا قارىتىپ ياتقۇزدى، ئاندىن ئۆيدىن چىقىپ، ئىشكنى يېپىۋەتتى؛ خور ئاۋازى توختىدى، بۇلۇت ئاينى توستى، ئىسسىق يوتقان مېنى چۈمكىدى، ئات بېشى دېرىزىدە گاھ كۆرۈنۈپ، گاھ غايىپ بولۇپ تەۋرىنىپ تۇراتتى. «سەن بىلىسەن» مەن بىرىنىڭ قۇلاق تۈۋىمدە گەپ قىلغىنىنى ئاڭلىدىم، «مېنىڭ ساڭا ئىشەنچىم كامىل ئەمەس، سەنمۇ پەقەتلا باشقىلار تەرىپىدىن تاشلىۋېتىلىپ ئۆزىنى قۇتقۇزالمايۋاتقان بىر بىچارە، سەن ماڭا ياردەم قىلالمايسەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە كارۋىتىم بەكلا تار، شۇ تاپتىكى ئاچچىقىمدا كۆزۈڭنى ئويۇۋالغۇم كېلىۋاتىدۇ.» «ياخشى!» دېدىم، «جۆيلىمە، مەن دېگەن دوختۇر، مېنى قانداق قىلالايتتىڭ؟ ئىشەنسەڭ، بۇ ئىشلار ماڭىمۇ ئاسان ئەمەس»، «ئەجىبا بۇ خىل ناماقۇللۇق مېنى قانائەتلەندۈرەلەرمۇ؟ بولدىلا، بەلكىم مەن پەقەت مۇشۇنداق بولغاندىلا، ئاندىن قانائەت ھېس قىلىدىغاندىمەن! گۈزەل بىر يارا بىلەن دۇنياغا تۆرەلدىم، مانا، بۇ مېنىڭ بارلىقىم، تويلىقىم.» «يىگىت» دېدىم مەن، «سېنىڭ كەمچىلىكىڭ شۇكى، ئومۇمىي ئەھۋالنى كۆرۈپ يېتەلمەيۋاتىسەن. مەن بۇ ئەتراپتىكى بارلىق كېسەلخانلارغا بېرىپ باققان، مەن ساڭا شۇنداقلا دەي، سېنىڭ ياراڭ ئۇنچىۋالا ئېغىر ئەمەس. يارىسى بەكلا ئېغىرلار بار، پالتىدا چېپىۋەتكەن. نۇرغۇن كىشىلەر ئورمانلىقتا يېتىپ قالغان. ئورماندىكى پالتا ئاۋازىنى ئاڭلىمىغان، پالتىنىڭ ئۇلارغا يېقىنلاپ كەلگىنىنى ئەسلا ئويلىمغان.» «راستىنلا شۇنداقمۇ؟ ياكى مېنىڭ ئىسمىداپ قالغىنىمدىن پايدىلىنىپ يالغاننى توقۇدۇڭمۇ؟». «ھەقىقەتەن شۇنداق. مەن كەسپىي دوختۇرلۇق نامىم بىلەن سۆزۈمنىڭ راستلىقىغا كاپالەت بېرىمەن.» ئۇ ئىشەندى، جىمىپ كەتتى. ھالبۇكى، ھازىر ئۆزۈمنى قۇتقۇزۇشنى ئويلىشىدىغان ۋاقىت بولغانىدى. ئات يەنىلا سادىقلىق بىلەن ئۆز ئورنىدا تۇرۇپتۇ، مەن ئالدىراشلا كېيىمىمنى، خۇرۇم چاپىنىمنى ۋە خۇرۇم سومكامنى ئالدىم، كېيىمنى كېيىشكە ئۈلگۈرمىدىم. ئاتلار ئەگەر كەلگەن چاغدىكىگە ئوخشاش چاقماقتەك چاپسا، ئۇنداقتا مەلۇم جەھەتتىن ئېيتقاندا، مەن بۇ كارۋاتتىن ئۆز كارۋىتىمغا سەكرىگەنلا بولاتتىم. بىر ئات رايىمغا بېقىپ بېشىنى دېرىزىدىن ئېلىپ كەتتى. پۈتۈن نەرسىلىرىمنى ھارۋىغا ئاتتىم، خۇرۇم چاپىنىم يىراققا تاشلاندى، ئۇنىڭ بىر يېڭى ھارۋىغا ئېلىنىپ قالدى. مۇشۇنداق بولسىلا بولدى. مەن ھارۋىغا لىككىدە چىقتىم، تىزگىننى بوشاتتىم، ئاتلار بىرىكمىدى، ھارۋا كەينىگە چېتىقلىق ئىدى، ئۇنىڭ كەينىدە خۇرۇم چاپىنىم قارغا سۆرۈلۈپ تۇراتتى. «چۇھ!» دەپ ۋارقىرىدىم، بىراق ئاتلار چاپمىدى، بىز خۇددى بوۋايغا ئوخشاش قارلىق دالىدا بەكمۇ ئاستا ماڭدۇق، كەينىمدە بالىلارنىڭ بىمەنە ناخشىسى ئۇزاققىچە ياڭرىدى: «تەنتەنە قىلىڭلار، بىمارلار! دوختۇرنى ياتقۇزۇپ قويدۇق كارۋىتىڭلارغا!»       مەن ئەزەلدىن ئۆيگە بۇنداق كىرىپ باقمىغان. ئىستىقبالى پارلاق بولغان دوختۇرلۇق كەسپىمنى يوقاتتىم، ئارقامدىن كەلگەن بىرى ئۇنى بۇلاپ كەتتى. لېكىن ئۇ ھېچبىر پايدا ئالالمىدى، چۈنكى ھېچكىم مېنىڭ ئورنۇمنى ئالالمايتتى. ئۆيۈمدە يېرگىنىشلىك ئات باقار بىر نېمىلەرنى قىلماقتا، لوسا ئۇنىڭ قۇربانلىق بۇيۇمى بولۇپ كەتتى. بۇنى داۋاملىق ئويلاشقا چىداپ تۇرالمايمەن. قىپيالىڭاچ ھالدا، ئەڭ ئاپەتلىك بۇ زاماندا قار-مۇزلاردا ئازابلانغانچە پانىي دۇنيانىڭ ھارۋىسىنى باقىي دۇنيانىڭ ئېتىغا قېتىۋالغان ھالدا قالايمىقان چېپىپ يۈرىمەن. قاتتىق سوغۇقنىڭ ئازابىنى يەتكۈچە تارتتىم. خۇرۇم چاپىنىم ھارۋىنىڭ كەينىدىن سۆرىلىپ ماڭماقتا، ئېلىشقا كۈچ-مادارىم يەتمەيدۇ، ئاۋۇ پۇت-قولى چاققان بىمارىمچۇ؟ ئۇ ماڭا ياردەم قىلىشنى خالىمايدۇ. ئالدىنىپتىمەن! ئالدىنىپتىمەن! ئاشۇ قوڭغۇراق ئاۋازىغا ئالدىنىپتىمەن - ئەمدى بۇ مەڭگۈ ئورنىغا كەلمەيدۇ. مەنبە: كۆكيال سالۇنى dvu8h7gxdkkzi927irco6b11avxfqxo 0 24563 175608 2026-04-27T15:36:30Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''ئالاھىدىن ئابدۇرېشىت غەزەللىرى''' '''بارمۇ''' ئىشىق ئەسرارىدىن مەندەك جۇنۇن- شەيدالىرىڭ بارمۇ؟ ئۆلۈمنى ئۆلتۈرۈپ مىڭ، ئۆلمىگەن ئاشنالىرىڭ بارمۇ؟ ئازابلار چايقىلىپ تۇرغان بايانىم توشتى لەببالەپ ۋىسال ئەييامىغا مەندەك قەۋەت تەشنالىرىڭ بارمۇ؟ لاۋۇلداپ ي...' 175608 wikitext text/x-wiki '''ئالاھىدىن ئابدۇرېشىت غەزەللىرى''' '''بارمۇ''' ئىشىق ئەسرارىدىن مەندەك جۇنۇن- شەيدالىرىڭ بارمۇ؟ ئۆلۈمنى ئۆلتۈرۈپ مىڭ، ئۆلمىگەن ئاشنالىرىڭ بارمۇ؟ ئازابلار چايقىلىپ تۇرغان بايانىم توشتى لەببالەپ ۋىسال ئەييامىغا مەندەك قەۋەت تەشنالىرىڭ بارمۇ؟ لاۋۇلداپ يانغىنىم يانغان كۆزۈڭدە ئۆرتىنىپ دىلبەر چۆكەي بىر لەھزە، باغرىڭدا ئاقار دەريالىرىڭ بارمۇ؟ قىلىپ گۈل ئارەزىڭ، پىنھان كېچە قەلبىمگە لىق كەلدىڭ چۈشۈمدە ئاپتىپىڭ يانماس، يورۇق دۇنيالىرىڭ بارمۇ؟ يۈرەككە پاتقىنى بىر تاش، ئۆزۈڭ ئاتقان مېنى بەتلەپ پىچىرلايمەن ئاشۇ تاشقا: يەنە سەۋدالىرىڭ بارمۇ؟ '''كىم''' بولۇپ سۆيگۈمگە ئەسرار، بىغۇبار قەلبىمنى سۆيگەن كىم؟ خىرامانىمدا يانغان جەزبىدار ئىشقىمدا كۆيىگەن كىم؟ ئىلاھىي سۆيگۈدە سۆيدۈم، سۆيۈلدى روھىيەت بەرھەق سۆيۈشنىڭ لەززىتىگە چاڭقىغان پەيزىمنى سۈرگەن كىم؟ گۈزەللىك كۆركى جەم چىن سۆيگۈنىڭ دۇنياسىدۇر قەلبىم ئۆزىنى ئاختۇرۇپ ئۇنداق سەبىي ئەسلىگە يۈرگەن كىم؟ خىيالىم باشلىسا بىھۇش سۈكۈت دۇنياسىغا تەگسىز كېچە تۈنلەرگە مەن پۈتكەن گۈزەل چۈشلەرنى كۆرگەن كىم؟ جاراڭلار خەندى قەلبىمدە سېلىپ جىسمىمنى لەرزىگە بايانلار قايدا ئىزھارىمغا، ھىجرانىمغا كۈلگەن كىم؟ سۆيۈلمەي ياشىدىم بەلكى ئايان كىملەرگە پىنھانىم؟ يېتەلمەي ۋەسلى دىدارغا مېنىڭدەك داغدا ئۆلگەن كىم؟ '''ئاي بىدار، كۈن ساڭا زار''' دىلبىرىم، بىر كەلمىدىڭ جانىمغا جان كەلتۈرگىلى كەلدى قىسمەتلەر تالاي سەندىن گۇمان كەلتۈرگىلى سېنى پىنھان ئەيلىگەن باغلارمىدۇر، تاغلارمىدۇر؟ ئاي بىدار، كۈن ئىنتىزار سەندىن نىشان كەلتۈرگىلى كۆيدۈرۈپ كەلگەي خىيالىڭ چۈشلىرىمدە ھەر زامان بارچە مۈشكۈلدىن ماڭا ئاتەش پىغان كەلتۈرگىلى قان بولۇپ ئاققاي يېشىمغا تۈندە دەريالار يېشى كۆزلىرىمدىن سەن ئۈچۈن زار-زار جاھان كەلتۈرگىلى بىناۋا پەسلىمدە دەشتىم زارىقىپ چىللار سېنى شاھى مەشرەپتىن ساڭا مىڭبىر بايان كەلتۈرگىلى ئېچىلىپ بىر سۆز يۈرەكتە قات-قېتى كەتتى توزۇپ گۈلگە يەردىن، ساڭا ئاسماندىن ماكان كەلتۈرگىلى كەل قېنى، باغرىمدىكى گۈللەر خازان تۇپراققا كەل ئاشىقىڭغا ئەمدى سەن ئاخىر زامان كەلتۈرگىلى '''كېپىنەك ئورمانلىقى''' لەرزىلەپ تەندە مۇھەببەتنىڭ بۈيۈك پەرمانىدىن سۇنىمەن سۇلغۇن كېپىنەككە جېنىم رەيھانىدىن تەۋرىنەر گويا كېپىنەك قانىتىدەك يېيىلىپ بىپايان ئورمان دېڭىزنىڭ كۆكتىكى جەۋلانىدىن يالىنىپ ئەينى چىلان قىرغاق قىيانلار ئەۋجىدە قەھرىدە ھەيۋەت سادانىڭ قالغۇسى ئىمكانىدىن كۆكتە سۇ تۇلپارلىرى لەيلەر بۇلۇتنىڭ رەڭگىدە كۆك دېڭىزدىن ئۆرلىگەن ئىسسىق ئېقىن تۇغيانىدىن توختىماس يامغۇر پەقەت، نەمخۇش ھاۋا گۈل ھىدىدە ياپيېشىل گۈل پەسلىگە ياغمايدۇ گۈل دەۋرانىدىن كۆزلىرىمدىن ئۇچقىنى تەنھا كېپىنەك نەملىنىپ كېپىنەك ئورمانلىقى ئۆكسۈيدۇ تۈن ھىجرانىدىن كىت ئەمەس، لەھەڭ ئەمەستۇر مېنى مۇندا يۇتقىنى چۆكىدۇ سۇ تاغلىرى قىنلارغا دىل ئەپغانىدىن سۈر دېڭىز تاشپاقىسى، سەن مەنمىدىڭ قۇملۇقتىكى قۇترىغان ئوۋ قۇشلىرى قورشاۋلىغان ھەر يانىدىن؟ يۇلقىنارمەن كۆكسىرى نەدە ئۈمىد تۇمشۇقى دەپ ！جۈپلىشىپ ئۇچقان كېپىنەك ھالقىغاي ئاسمانىدىن '''ئايشەمگۈل، بالىخان''' سېغىنسام كۈننى تۈنلەردە كۆرەي مەن سەندە، ئايشەمگۈل يورۇق ۋەسلىڭدىكى ئاينى سۆيەي مەن سەندە، ئايشەمگۈل كۆزۈڭ يەتمەس باياۋاندا مېنىڭ ئاپئاق بېلىق كۆڭلۈم خىياللار ئۆركىشىڭدە سۇ، سۈرەي مەن سەندە، ئايشەمگۈل مۇھەببەت-قۇش، بولۇپ كۆكتە قېشىڭنى ئەگىگەي سەرسان توقۇپ كۆكسۈڭدىكى ئاتنى يۈرەي مەن سەندە، ئايشەمگۈل شەپەقزار لەۋلىرىڭ جاننى شورايدۇ، ئوت قويۇپ تەنگە ئوتۇڭغا تۇتۇشۇپ گۈر-گۈر كۆيەي مەن سەندە، ئايشەمگۈل ئۆلۈپمەن لەيلىگۈدە مىڭ، ئانارگۈلدە يەنە لەكمىڭ !ئاداققى ئۆلگىنىم بولسۇن، ئۆلەي مەن سەندە، ئايشەمگۈل مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzUzNTc1Njc4MQ==&action=getalbum&album_id=1337900988061286401&subscene=159&subscene=178&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMzUzNTc1Njc4MQ%3D%3D%26mid%3D2247488692%26idx%3D1%26sn%3D66571ed688c9180685c8e4f07f0de1a4%26chksm%3Dfa81fe36cdf67720c5228cb03ba8ad25e22b2bfc75be230242cb1056e5b3b138d6761ac69ad6%26scene%3D178%26cur_album_id%3D1337900988061286401%26search_click_id%3D%23rd&nolastread=1#wechat_redirect كۆكيال سالۇنى] qcor4syv72xo2x5wp5o7slhy879eew9 0 24564 175609 2026-04-27T15:42:25Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''ئاپتورى: قاغا''' '''(بۇ ئەسەر «subatkitab» سالونىدىن سەل-پەل ئۆزگەرتىپ ئېلىندى)''' مەن بالا ۋاقىتلىرىمدىن بۈگۈنگە قەدەر نۇرغۇن كىتابلارنى ئوقۇدۇم. دۇنيا سەنئىتىگە بارا-بارا ئىچكىرىلىشىم تۈرتكىسىدە، ئېڭىمدا «سەنئەت»، «سەنئەتكار» دېگەن ئاتالغۇغا نىسبەتەن مۇستە...' 175609 wikitext text/x-wiki '''ئاپتورى: قاغا''' '''(بۇ ئەسەر «subatkitab» سالونىدىن سەل-پەل ئۆزگەرتىپ ئېلىندى)''' مەن بالا ۋاقىتلىرىمدىن بۈگۈنگە قەدەر نۇرغۇن كىتابلارنى ئوقۇدۇم. دۇنيا سەنئىتىگە بارا-بارا ئىچكىرىلىشىم تۈرتكىسىدە، ئېڭىمدا «سەنئەت»، «سەنئەتكار» دېگەن ئاتالغۇغا نىسبەتەن مۇستەقىل پىكىر، قاراش شەكىللەنگەن بۈگۈنكى كۈندە، ئۆزۈمنىڭ كۆز قاراشلىرىدىن پات-پات گۇمانلىنىدىغان ھالغا چۈشۈپ قالدىم. ئەتراپىمدىكى سەنئەت بىلەن ھەپىلىشىدىغان ئادەملەرنىڭ ئۇستاتلىقى، ئالاھىدە پەردازلىنىش ئىقتىدارى مېنى ھەيرەتكە سېلىپ، ئەقلىمنى لال، تىلىمنى گال قىلىشتى. مۇشۇنداق ئەھۋالدا، سەنئەت، سەنئەتكار دېگەنلەرگە نىسبەتەن سەزگۈرلۈكۈم شىددەت بىلەن ئېشىشقا باشلىدى. بۇنداق بولۇپ قېلىشىمدىكى سەۋەب، ئەتراپىمىزدا ھەقىقىي مەنىدىكى سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىدىغان ئادەملەر سانىنىڭ تىك سىزىق يۆنىلىشىدە ئازلاپ بېرىشىغا ئەگىشىپ، سەنئەتكارلار سانىنىڭ ئەقىل يەتكۈسىز دەرىجىدە كۆپىيىپ بېرىۋاتقانلىقى ئىدى. بىزدىكى سەنئەتكار دەپ ئاتاش، بەس-بەستە ئاتاق-ناملارنى بېرىش، بىكاردىن-بىكار ئاتىلىۋېلىش سۈرئىتىدىن قارىغاندا، ئاتالمىش سەنئەتكارلىرىمىزنىڭ سانى دۇنيانىڭ ھەرقايسى يېرىدىكىدىن كۆپ بولۇشى ئېھتىمالغا ئىنتايىن يېقىن. بىراق، چاتاق يېرى شۇكى، سەنئەتنىڭ قولىدا لىللا بىر تارازا بار، ئەگەر كۈنىمىزدە سەنئەتكار دەپ ئاتالغان، ئاتىلىۋالغانلارنىڭ ئەسىرىنى سەنئەتنىڭ ئەلگىكىدە تاسقايدىغان بولساق، ئەلگەكتە قالغانلىرى كۆڭلىمىزنى ئەسكى قىلىپ قويۇشى تۇرغانلا گەپ. بۇ ھالنىڭ مېنىڭلا ئەمەس، ئاق-قارىنى پەرق قىلىدىغان، سەنئەتنىڭ قەدرىنى بىلىدىغانلارنىڭ ئىچىنى پۇشۇرىۋاتقان بولۇشى ئېنىق. شۇ ۋەجىدىن مەزكۇر ماقالىدە مەن كۆكسى-قارنى كەڭ، يۈرىكى تازا ئوقۇرمەنلەر بىلەن ھېس قىلغانلىرىم توغرىسىدا ئورتاقلىشىشنى ئىستىدىم. سەنئىتىمىزدە ناخشا يەنىلا ئاساسىي گەۋدە بولۇپ كېلىۋاتقاچقا، دەسلەپكى قەدەمدە، ناخشىچىلار ھەققىدە توختىلىشقا توغرا كەلدى. ئېيتقانلىرىم دىتىڭلارغا ياقماي قالسا، پوق يەيدىغان قارا قاغا قاقىلداۋاتقان بولسا كېرەك، دەپ ئويلىشىڭلارنى سەمىمىي ئەسكەرتىمەن. ''سۇنىڭ بېشى لاي، ئايىغى لاي'' ئىنتېرنېت دەۋرى دۇنيانىڭ باتىن تەرەپلىرىنى بارا-بارا زاھىر قىلىپ، بىزنى ئۆزگە ئەل-قوۋمنىڭ سەنئىتىنى بىر قەدەم ئىلگىرىلىگەن ھالدا بىلىشكە مۇيەسسەر قىلدى، دىققىمىزنى باشتىن-ئاياغ تارتىپ كېلىۋاتقان شەرق ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا سەنئىتىدىكى نادىر ئەسەرلەر كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزغا شىددەت بىلەن سىڭىپ كىرىش داۋامىدا، دۇنيا مەدەنىيەت-سەنئىتىنىڭ رەڭدارلىقى ئەقلىمىزنى لال قىلدى-يۇ، ئارقىدىنلا دىماقلىرىمىزنىڭ ھەسرەت بىلەن ئېچىشىشىغا سەۋەبكار بولدى، بۇنداق بولۇشىغا بىز قالتىس دەپ قارىغان مۇتلەق كۆپ ساندىكى ئەسەرلەرنىڭ بىزگە تەۋە بولماستىن، باشقىلارنىڭ بولۇپ چىققانلىقى سەۋەب بولدى. بىر نادىر ئەسەر ۋە ئۇلۇغ سەنئەتكارنىڭ دۇنيانىڭ ئورتاق مۈلكىگە ئايلىنىپ قېلىشى، جاھان ئەھلىنىڭ نادىر ئەسەردىن ئورتاق ھوزۇر تېپىشى ئەقىلگە مۇتلەق سىغىدىغان ئىش. ئالايلۇق، «سۆيگۈنى ياراتتى» دەپ قارىلىدىغان شېكىسپىر ئەنگلىيەگە مەنسۈپ. بىراق ئۇنىڭ سونېتلىرى، دىراما-سەھنە ئەسەرلىرى دۇنيا خەلقىنىڭ ئورتاق مۈلكىگە ئايلىنىپ كەتكەن. شېكىسپىر ئۆزىنىڭ سەنئىتى ئارقىلىق ماكان، زامان ئۇقۇمىنى تۈزلىۋەتكەن. ئاڭلاشلارغا قارىغاندا، بىر يىلنىڭ ھەر بىر كۈنىدە دۇنيانىڭ مەلۇم بىر يېرىدە شېكىسپىر دىرامىلىرىنى كۆرىدىغان ئادەم چىقىپلا تۇرىدىكەن. ئىتالىيەلىك مەشھۇر ناخشىچى ئاندىرې بوچچەللىنىڭ «سۆي مېنى» ناملىق ناخشىسىنىڭ ئۆزگە ئەل ناخشىچىلىرى تەرىپىدىن قايتا-قايتا تەكرار ئىجرا قىلىنغان ۋارىيانتى دائىملا كۆزگە چېلىقىپ تۇرىدۇ. بىراق ئۇلار باشتىن-ئاياغ ئوغرىلاش، ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىش، ئەسلى ئىجادكارلىرىنى ئۇنتۇلدۇرۇۋېتىش قەستىدە بولماي كەلگەن. ئاددىي قىلىپ ئېيتقاندا، ئۇلار باشقىلارنىڭ نەرسىسىنى ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىشنى ئۇيات بىلگەن. بىراق بىزدە «ھۆكۈمران ئۈزۈك» فىلىمىدىكى سىمىگونىڭ: « زىدىپەس ئوغرىلار ئەڭگۈشتىرىمنى ئۆزىنىڭ قىلىۋالدى» دېگەندەك ئىشلار بەك كۆپ يۈز بېرىۋاتىدۇ. كۈنىمىزدە، بىز قالتىس بىلگەن، يۈرىكىمىزدىكى، جېنىمىزدىكى ئۇستاز ناخشچىلار ئېيتىپ قەلبىمىزگە مۆھۈردەك ئويىۋەتكەن ناخشىلارنىڭ ئىگىسى بىز ئەمەس بولۇپ قېلىپ، ياتلارنىڭ ئالدىدا تىلىمىز قىسقا بولۇپ قېلىۋاتىدۇ. ئۇلار ھەتتا يۈزىمىزدىن-يۈزىمىزگە «سىلەرنىڭ ناخشىكەشلىرىڭلار بىزنىڭكىنى ئوغرىلاپ ئېيتىپ جان بېقىۋاتىدۇ» دەپ تاشلىدى. ئوغرىلىغانلىرىمىز بىر-ئىككى بولسا ھە دەپلا ئۆتكۈزىۋەتلىكى بولاتتى، بىر ئۆي پىلاستىنكا بولغۇدەك ئەسەرنىڭ ئىگىسى خەق بولۇپ قالسا، بۇ ئاھانەتنى قانداق كۆتۈرۈپ يۈرگۈلۈك؟ بىز ھەقىقەتەن ئوغرىغا ئايلىنىپ قالدۇق. ئەمدىلىكتە، كەسپ ئەخلاقىغا رىئايە قىلمىغانلىقىمىز، سەمىمىي بولمىغانلىقىمىز تۈپەيلىدىن «ئوغرى» دېگەن ئاتاقنى شەرمەندىلەرچە كۆتۈرۈپ يۈرمەكتىن باشقا ئىلاجىمىز يوق. ئۆتكەن ئىشقا سالاۋات، كېيىنكىلەر ئاكا-ئاچىلىرىدىن ئىبرەت ئالىدۇ دەپ ئاغزىمىزنى تاتلىق ئېتىپ يۈرسەك، ئەتراپىمىزدا كەسپىي سەنئەت ئوغرىلىرى كۈندىن-كۈنگە ئاۋۇپ كېتىشكە باشلىدى. ئۆزگە ئەلدە راۋۇرۇس ئىززەت-ئابرويى بار ئەسەرلەرنى كۆزىمىزنى يۇمۇپلا ئۆزىنىڭ قىلىۋالىدىغان، «قۇلاقنى ئېتىۋېلىپ قوڭغۇراق ئوغرىلاش» نى كەسپلەشتۈرىۋالغان بىر بۆلۈك ساختىپەز ماڭقۇرتلار نومۇسنى قايرىپ قويۇپ، ئاكا-ئاچا مىراس ئوغرىلىقىنى داۋام ئېتىشمەكتە. ئەڭ غەلىتە يېرى شۇكى، بىلىدىغانلارنىڭ ئەسكەرتىشىگە پەرۋا قىلمايلا قالماستىن، تېخى دوستلۇققا يارىمايدىكەنسەن دەپ باشقىلاردىن خاپا بولۇشماقتا، سەنئەت خۇددىي دوست تارتىشىپ ئوينايدىغان قاتار چايدەك. سېلىشتۇرما ئەدەبىيات تەتقىقاتىدا، ماكان، زامان پەرقىگە ئىگە كىشىلەرنىڭ ئەسەرلىرىدىكى قۇرۇلما، تېما بىردەكلىكىنى تەسىر ۋە پاراللېل تەتقىقات يۆنىلىشىدە چۈشەندۈرۈشكە تامامەن بولىدۇ. بىراق، يىپىدىن يىڭنىسىغىچە بىردەك بولۇپ قالىدىغان ئەھۋالنى پەقەت نومۇسنى قايرىپ قويۇپ ئەسەر ئوغرىلاش تەتقىقاتىغا سالماقتىن باشقا يول يوق. بۇ پەرزەنتلىرىمىزنىڭ قوشنىلارغا ئوخشاپ قالغىنىدەكلا ھاقارەتلىك ئىش، بىزدىكى بۇ ھال مەن ھەپتە بۇرۇن ئاڭلىغان بىر يۇمۇرغا دەل چۈشىدۇ: بىركۈنى بىر ئادەمنىڭ ئوغلى يىراق شەھەرگە ئىشلىگىلى مېڭىپتۇ، بالا سەپەرگە چىقىشتىن بۇرۇن، دادىسى ئۇنىڭغا قالايمىقان يەرلەردە يۈرمەسلىكنى، ئەگەر ئۇنداق يەرلەردە يۈرسە، ئەيدىز دەيدىغان بىر كېسەلگە گىرىپتار بولىدىغانلىقىنى، ئوغلى ئەيدىزگە گىرىپتار بولسا، ئوغلى ئارقىلىق كېلىنگە يۇقىدىغانلىقىنى، كېلىن ئارقىلىق ئۆزىگە يۇقىدىغانلىقىنى، ئۆزىنىڭ خوتۇنى ئارقىلىق پۈتۈن يۇرت-مەھەللىگە يۇقىدىغانلىقىنى ئەسكەرتىپتۇ. گەپنى يىغسام، ناتوغرا قىلمىش-ئەتمىشلىرىمىز ئاقىۋەتتە يۈزىمىزنى سۆرۈپ قىلىدۇ. سۇنىڭ بېشى لاي بولسا، سۇنىڭ لايلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپ دۈم يېتىپ ئىچسەك قاملاشمايدۇ، سۈزۈلدۈرۈپ ئىچىشكە ئىمكانىيەت تولۇق يار بېرىدۇ، ئەلۋەتتە. سەنئەت ئوغرىلىرى ئىچىدىكى بايراقدارلارنىڭ كىملەر ئىكەنلىكىنى دەپ ئولتۇرغۇم يوق، ئورۇن باسار ئوغرىلارنىڭ قاچانلاردا ھەقىقەتكە قايتىدىغانلىقىنى ئەسلا بىلمەيمەن. ئوغرىلانغان ئەسەرنىڭ ئەسلى ۋارىيانتىنى ئوتتۇرغا تاشلاش توغرا كەلسە، بۇنى بەجا كەلتۈرۈش بەكلا ئاسان، مەن پەقەت ھەركىمنىڭ ئۆز كەسپلىرىدە سەمىمىي، دۇرۇس بولۇشىنى، قىلالايدىغانلىرىنى قىلالايمەن، قولىدىن كەلمەيدىغانلىرىنى قولۇمدىن كەلمەيدۇ دېيىشىنى، خەقنىڭكىنى ياقتۇرپ ئېيتقان بولسا، ئىگىسىنى ئەسكەرتىپ قويۇشىنى، سەنئىتىمىزنىڭ سەلتەنىگە داغ كەلتۈرمەسلىكىنى، ياتنىڭ ئالدىدا بويۇن قىسىشىمىزنىڭ سەۋەبكارى بولماسلىقىنى ئىلتىماس قىلىمەن. ''بىتايىن «ناخشىچى» لار'' بىز دۇنياغا كۆز ئاچقاندىلا ئۇدارغا چۈشۈرۈپ ئىڭڭەلىيەلەيدىغان، ئۆلگەندە قوشاق بىلەن ئۇزىتىلىدىغان قوۋم، بۇنىڭغا گەپ كەتمەيدۇ. بىراق، بۇنىڭلىق بىلەنلا ھەممىمىزنىڭ لاياقەتلىك ناخشىچى بولۇپ كېتەلىشىمىز ئەسلا مۇمكىن ئەمەس، ئەگەر مۇمكىن بولسا، ھەممىمىز «بىتەكرار سەنئەتكار» لاردىن بولۇپ كېتەتتۇق. ھازىرقى ئەھۋالنى كۆزەتسەم، قانداقتۇر بىر سورۇندا مەستچىلىكتە ناخشىنى ۋارقىراپراق ئېيتقان بىرى سەنئەت بىلەن گىرام ئالاقىسى يوق تۆت-بەش ئاغىنىسىنىڭ ئىلھام-مەدىتىدە ئۈنگە ئېلىش ئۆيىگە قاتىراپ يۈرۈپلا ئاز كۈندىن كېيىن ياش، تالانتلىق، ئەل سۆيگەن، ئەلنى سۆيگەن، ئەڭ بولمىغاندا پات ئارىدا ئەلنى سۆيمەكچى بولغان ناخشىچىغا ئايلىنىدىغان،  ئوتتۇز ئىككى ھەرپنى ئەمدىلا ئۆگىنىپ ساۋاد چىقارغان بىرى قاپىيەسى ئازدۇر-كۆپتۇر قاملىشىپ قالغان سۆز دۆۋىلىرىنى شېئىر دەپ كۆككە كۆتۈرىلىدىغان، كاستۇم-بۇرۇلكىنى رەڭلىكراق كىيەلەيدىغان، ھېچقانداق ئوقۇش تارىخى يوق بىر ساۋاتسىز بىر كېچىدىلا مۇۋەپپەقىيەتشۇناس بولىۋالىدىغان، بوي-بەستى ئازراق قاملاشقان، ئېتى-سېپى يوقلا بىر رېژىسور شەھۋىتىنى قاندۇرغانلىقى سەۋەبىدىن ئاكتىيور دەپ ئاتىلىپ قالىدىغان، تورلاردا يىرتىق ئىشتاندىن چۇلدۇر چىققاندەكلا گەپ قىلىپ تاشلىغان بىنورمال بىرى تور چولپىنى دەپ ئاتىلىپ، بىر بۆلۈك كىشىلەرنىڭ سەنئەت، دۇنيا ۋە قىممەت قارىشىغا يېتەكچىلىك قىلىدىغان ئەھۋاللار كۈندىن-كۈنگە ئەۋج ئېلىۋاتىدۇ. بۇ ئەھۋاللارنى كەسپ ئەھلىلىرى بىلمەمدۇ؟ ئەلۋەتتە بىلىدۇ. ناۋادا سىز بۇ ئەھۋاللارنى مەلۇم بىر كەسپ ئەھلىگە ئېيتىسىڭىز، ئۇ سىزگە: « شۇنداق، ئېيتقانلىرىڭىز بەرھەق، بۇنداقلار ۋىروستەك يامراپ كەتكىلى تۇردى، ۋاقىت ھەممىنى ئادىل بىر تەرەپ قىلىدۇ، ئاۋاممۇ شۇلارنى چوڭ بىلىدىغان بولۇپ كەتتى» دەپ جاۋاپ بېرىدۇ. ئەمىسە بۇ مەسئۇلىيەتنى كىم ئۈستىگە ئالىدۇ؟ ئاغزىنىڭ ئۇچىدىلا «سىلەر بولمىساڭلار بولمايدۇ، مەن سىلەرگە ئامراق» دەپ قويغان ئاۋام ئۈستىگە ئالامدۇ؟ بۇ ئىشتا مەسئۇلىيەتنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىنى كەسپىي ئادەملەر ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك. قايسىڭلار مۇشۇنداق ئىشلارغا چىش يېرىپ ئىپادە بىلدۈرۈپ باقتىڭلار؟! كەسپ ئەھلى بولمىش ئادەملەر قانداقتۇر بىر ئىدارىنىڭ تۆمۈر تاۋىقىغا ئېرىشكەندىن كېيىن، يىلدا بىر كالىلايدىغان ئەنقادەك، بىر-ئىككى يىلدا بىر ئەسەر تارقىتىپ قويۇۋاتسا (خىزمەت ئالدىراش قىلىۋەتتى دەپ باھانە تېپىشىڭىز مۇمكىن، لېكىن ئەتراپىڭىزدىكى سىزدەك خىزمەت قىلىدىغانلارمۇ ئەسەر چىقىرىۋاتىدىغۇ)، بوش قېلىۋاتقان بۇنداق ساھەنى غەيرىي كەسپكارلار ئىگىلىمەي قانداق قىلىدۇ؟ كەسپ نوقتىسىدا تۇرۇپ، ئۇستازلىق، ئاكىلىق، ئاچىلىق، دوستلۇق سالاھىيىتىدە تۆت ئېغىز گەپ قىلىدىغان ئادەم چىقمىسا، ئۇلار ئەخلەتلىرىنى تۆكمە قىلماي قانداق قىلىدۇ؟ بىز سىزگە ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى سۇغا غەرق قىلىپ بېرىڭ دېمىدۇق، پەقەتلا كەسپىي سالاھىيەت نوقتىسىدىن ئىشنىڭ توغرا-خاتاسىنى ئەسكەرتىڭ دېدۇق. ۋاقىت ئۆزى بىر تەرەپ قىلىدۇ دەيلى دېسەك، ۋاقىت ئۇلارنى شاللىمايدۇ، ئەكسىچە، كىشىلەرگە ئۇلارنىڭ قىلىۋاتقانلىرىنى ھەقىقەتتەك ھېس قىلدۇرىدۇ. مۇشۇنداق كېتىۋەرسە، ئىنى-سىڭىللىرىمىز، بالىلىرىمىز نېمىنى ئاڭلايدۇ؟ ئەتىدىن كەچكىچە بالىلىرىمىز بىزنىڭكىنى ئاڭلىمايدىغان بولۇپ كەتتى دەپ قاقشاشنىڭ ئورنىغا، شۇلانىڭ يۈرىكىنى جۇغۇلداتقۇدەك ئەسەرلەرنى ۋۇجۇدقا چىقارساق، ئۇلار بىزنىڭكىنى ئاڭلىماي قالامدۇ؟ بۇنى ئاۋامغا ئارتىپ قويساق بولامدۇ؟ ئەلۋەتتە بولمايدۇ-دە. سىز ناخشلىرىڭىزنىڭ ئاڭلاش قېتىم سانىنى يوقىرىلىتىش ئۈچۈن، كېچىلىكىڭىزنىڭ بېلەت كىرىمىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈنلا يالغاندىن ۋاي دەپ قويىۋاتقان خەلق ئەزەلدىن سەنئەتنىڭ ياخشى-يامىنىنى باھالاش سەۋىيەسىگە ئىگە ئەمەس. ئۇلار قۇلىقىغا خوشياققاننى ئاڭلاپ كۆنگەن، ئىشەنمىسىڭىز ئەينى ۋاقىتتىكى «مۇزىكىلىق قوڭغۇراق» چۈشۈرۈش دولقۇنىنى ئىستاتىستىكىلاپ بېقىڭ، كېسىپ ئېيتالايمەنكى، چۈشۈرۈش قېتىم سانى ئەڭ ئالدىنقى ئورۇندا تۇرىدىغان ناخشىلار ھەرگىزمۇ ئابدۇللا ئابدۇرېھىم، مەھمۇد سۇلايماننىڭ ئەمەس. ئاۋامغا سىز ناخشىڭىزنى نەق مەيداندا تىرىك ئىجرا قىلىپ بەرسىڭىز، ئۇلار سىزگە ئۈنگە ئېلىنغان نۇسخىسىدەك ئېيتالمىغانلىقىڭىزدىن دادلايدۇ. دېمەك، ئاۋامدا سۈپەتلىك ئەسەرلەرنى ئىلغاپ ئاڭلايدىغان ئاڭنى پەيدا قىلىدىغانلار دەل كەسپىي ئادەملەر. «ھازىر لۈكچىكى يوق كوچىنىڭ ھەزىلىكى جىق» دېگەندەك ئىش بولۇۋاتقاندىكىن، بۇنى بىزگە تۇز بەرگەن كەسپنى قەدىرلىمىگەنلىكىمىزدىن كۆرمەكتىن باشقا ئىلاجىمىز يوق. مۇشۇنداق بىر قاتار سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن، بىزدە بىتايىن ناخشىچىلار كۈندىن-كۈنگە ئاۋۇپ، ئەخلەت ناخشىلارنىڭ كۆپلىكىدە ئۆزىمىزنىڭ ناخشىلىرىنى ئاڭلىمايدىغان ياكى دىتىمىزغا ياقىدىغان ناخشىلارنى مىڭ بىر جاپادا تېپىپ ئاڭلايدىغان ھالغا يەتتۇق. پۈتۈن سەھنە، كۇلۇب، ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنلىرى، مەدەنىيەت-سەنئەت پائالىيەتلىرىنى سەھنىگە چىقسا ۋاڭيىيۈن مۇزىكا قۇتىسىنى ئېچىپلا، تېلېفونىنى ئايروپىلان ھالىتىگە تەڭشەپ قويۇپ، ناخشىسىنى قويۇپ بېرىدىغان، تۆت-بەشلا ئادەم يىغىلغان يەردە يېنىدا ئېلىپ يۈرۈيدىغان بارماق دېسكىسىنى ئىزدەيدىغان، ئۈنگە ئېلىپ قويغان ناخشىغا ئېغىزىنىڭ شەكلىنىمۇ كەلتۈرەلمەي، پۇت-قولىدا جان قالمايدىغان نانكور ناخشىچىلار ئىگىلەپ كەتتى. ئاشۇلارنىڭ ئورنىدا سەللا غۇرۇرى بار ئادەم بولسا، ناخشا ئېيتىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ئالدىراپ بىر يەردە گەپ قىلىپمۇ تاشلىمايدۇ. سەنئەت ساھەسى كىم بولسا كىرىۋېۋىرىدىغان ئاممىۋىي ھاجەتخانا ئەمەس، بۇنداق نانكورلار سەنئەتتىن بەكرەك سەنئەتنىڭ ئۆزىگە بېرەلەيدىغان نام-ئاتىقى، شان-شەرىپى، كىشىلەر توپىنىڭ ئۆزلىرىنى كوچا-كويلاردا ئورىۋېلىشى، ئىمزا قويغۇزۇشى، ئەڭ بولمىغاندا ھاياجان بىلەن لەپپىدە قاراپ قېلىشىغا خۇشتار. ئۇلار مۇنداق بىر ئەقەللىي رىئاللىقنى بىلىشى كېرەك: سەنئەتتە ئۆز ئەمگىكىدىن ئارتۇق سالاھىيەت تەلەپ قىلىش ئەقىلسىزلىك، سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىۋاتقان ئادەم ئاۋامدىن ئوتتۇرىغا تاشلىغان ئەسەرلىرىنىڭلا (ئەگەر سەنئەتنىڭ ئۆلچىمىگە بىلىپ-بىلمەي يېقىنلاپ قالسا) قەدرىنى كۈتسە كۇپاتە، قانداقتۇر، كىيگەن ئالا- يېشىل كاستۈم-بۇرۇلكىنىڭ، چاچ ياساتقان پۇلنىڭ قەدرىنى قوشۇپ قىلدۇرىمەن دېسە قاملاشمايدۇ. سەنئەتنىڭ ئەسلى ئاھالىسىگە ئايلىنىش پەۋقۇلئاددە مۈشكۈل ئىش، ئۇ ئۆز كەسپكارلىرىدىن تالانت، ئىندىۋىدۇئاللىق، چىدام، ئىزدىنىش، باش چۆكۈرۈش، ئۆگىنىش تەلەپ قىلىدۇ. سەنئەتنىڭ دەرپەردىسىنى قايرىشنى نىيەت قىلغان ئادەم يەككە-يىگانە قېلىشقا، ئاچ-زارلىق، موھتاجلىقنىڭ قازانلىرىدا قايناشقا، چەتكە قېقىلىشقا ھەرۋاقىت تەييار تۇرالايدىغان بولۇشى كېرەك. ئەگەر سىز ھالاۋەت سۈرۈشنى، ئازغىنە ئەمگىكىڭىزگە تايىنىپ شاھانە بولۇۋېلىشنى ئويلاپ بۇ كوچىغا كىرىپ قالغان بولسىڭىز، بالدۇرراق چېكىنىپ چىقىپ بۇرۇن ئۆزىڭىزگە نان بەرگەن كەسپىڭىزنى قىلغىنىڭىز ياخشى. لاي كارىزىدىن سەكرەپ چىقىپلا ۋال-ۋۇل كىيىمنى ئۈستىڭىزگە ئارتىۋالغىنىڭىز سەنئەتنىڭ ئالدىدا ئەسقاتمايدۇ. ''سەنئەتتە شاھ يوق، مەلىكە يوق'' سەنئەتتە شاھ يوق، مەلىكە يوق، كىمنىڭ قانچىلىك ئىقتىدارى بولسا سەھنىدە كۆرسەتسۇن.                      -ئازادە رايونىمىزدا سەنئەت ساھەسىدىكىلەرنىڭ، گەپنى تارايتىپ ئېيتقاندا، ناخشىچىلىق ساھەسىدىكىلەرنىڭ نام خۇمارى كىشىنى بەكلا ھەيران قالدۇرىدۇ. بۇنداق دېيىلسە، بىر بۆلۈكلەر بۇ نامنى بىزگە خەلق بەرگەن، ئۇلار بىزنى چىن يۈرىكى، چىن بۆرىكىدىن ئېتراپ قىلغان بولغاچلا ئوشبۇ نامنى ھەدىيە قىلغان دېيىشىدۇ. ئەمىسە، قېنى دەپ بېقىڭە، قايسى كەنت-مەھەللىنىڭ ئادەملىرى ئۆزئارا مەسلىھەتلىشىپ، ئاۋازغا قويۇپ، شۇ نامنى سىزگە ھەدىيە قىلدى؟ مېنىڭ بىلىشىمچە، نامنى ئاۋۋال تەشۋىقات ۋاراقچىلىرىغا تەرجىمھال يازىدىغان كۆتۈرمىچى، ناكەس قەلەمكەشلا يازىدۇ، ئۇ ئەدەبىياتنىڭ تەزكىرە-تەرجىمھال يېزىش پىرىنسىپىنى، سىزنىڭ شۇ نامغا لايىق كېلىش-كەلمەسلىكىڭىزنى ئويلىمايدۇ، پەقەت سىزگە قانداق قىلىپ ياخشىچاق بولۇشنى ئويلاپ، ئۇلۇغۋار ئاتاقتىن بىرنى تاپىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ ماختاش، كۈچۈكلىنىش خامارى بىلەن سىزنىڭ ماختىلىش خۇمارىڭىز تەڭلا قانائەت تاپىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن يىغىلىشلاردا، تەشۋىقات ۋاراقلىرىدا، كېچىلىكلەردە شۇ نام بىلەن ئاتالمىسىڭىز يېلىڭىز تاشىدىغان، سەپرايىڭىز ئۆرلەيدىغان بولىسىز ھەم شۇنداق بولىۋاتىسىز. ئەگەر سىزنىڭ ئۇنداق ئاتاقلار بىلەن خۇشىڭىز بولمىسا، بىراۋ سىزگە نام بەرگەندىن كېيىن، نېمىشقا ئۇنى تەرك ئەتمەيسىز؟ ئەمەلىيەتتە سىزنىڭ ئسمىڭىزنىڭ ئۆزىلا سىزگە ئەڭ باب كېلىدىغان ئاتاق ھېسابلىنىدۇ، بىراۋ ئىسمىڭىزنى ئاڭلىغان ھامان سۆيۈنۈش ئىلكىدە قىلىۋاتقان كەسپىڭىزنى يادىغا ئالسا، بۇ ئەڭ ياخشى باھا ھەم ئاتاق ئەمەسمۇ! ناخشىچىلىق ساھەسىنى ئېلىپ ئېيتساق، سىز ناخشىغا ھەۋەس قىلىپ، بۇ كەسپكە ئىشتىياق باغلىغان بولسىڭىز، ناخشا ھەۋەسكارى دەپ ئاتىلىڭ، ئاۋازىڭ يامان ئەمەس كېلىپ، ئوبدانلا كىرىشپ قالغان بولسىڭىز ناخشىكەش دەپ ئاتىلىڭ، پىشىپ يېتىلگەن بولسىڭىز ناخشىچى دەپ ئاتىلىڭ، ئۆز ئۇسلۇبىڭىزدا كامالەتكە يەتكەن بولسىڭىز، پىشۋا ناخشىچى دەپ ئاتالسىڭىز تامامەن بولىدۇ. بىر-ئىككى ناخشا تارقىتىپلا ناخشىچى، بىر پىلاستىنكىلىق ناخشا ئېيتقان بولسىڭىز سەنئەتكار، يېشىڭىز سەللا ئۇلغىيىپ قىرىقتىن ئاشقان بوسىڭىزلا ئۇستاز سەنئەتكار دەپ ئاتىلىش ئەقىلگە سىغمايدۇ. بۇ سىزنىڭ كاللىڭىزدىن ئۆتكەن بىلەن، سەنئەتنىڭ كاللىسىدىن ئۆتمەيدۇ. ئەگەر سىز راستىنلا ئۇستاز سەنئەتكار بولسىڭىز، سىزنىڭ پەرۋىشىڭىزدە يېتەكلىنىپ كاتتا بولغان شاگىرتلىرىڭىز قېنى؟ قايسى كېچىلىكتە بىرەر شاگىرتىڭىزنى يىتىلەپ سەھنىگە ئېلىپ چىقىپ، ئاۋامغا تونۇشتۇرۇپ باقتىڭىز؟ سەنئەتنى مۇسابىقىلەشتۈرۈپ ئوينايدىغان بەزى پىروگراممىلاردا، سىزنى تاللىغان ئوقوغۇچىلارنى سىز يېتەكلەپ ئاخىرقى پەللىگە يەتكۈزگەنمۇ ياكى ئۇلار ئۆزىنىڭ تالانتى، ئىخلاسىغا تايىنىپ شۇ مەنزىلگە يەتكەنمۇ؟ ئولاش-چولاش بىر ئايرىمخانىغا يىغىلىپ، سەنئەت توغرىسىدا ئاڭلىۋالغان ئۇلۇغ قۇرۇق گەپلىرىڭىزدىن بىر نەچچە كەلىمە دەپ بەرگىنىڭىز تەربىيەلەش ھېسابلىنامدۇ؟ ئەگەر ئۇ تەربىيەلەش ھېسابلانسا، مەكتەپلەردىكى كەسپىي بىلىم بېرىدىغان مۇنەۋۋەر ئۇستازلارنى نېمە دەپ ئاتايمىز؟ ئۇستاز ئاشتى دەپ ئاتامدۇق؟ جەمئىيەتتە ئېقىپ يۈرگەن گەپ-سۆزلەرگە دىققەت قىلىپ بېقىڭ، پىروگراممىلاردا بەلگىلىمە تۈپەيلىدىن سىزنى تاللاپ قالغاچقا كەمسىتىلىۋاتقان يىگىت-قىزلارمۇ دائىم ئۇچراپ تۇرىدۇ. ئەگەر سىز راستىنلا ئۇستاز بولسىڭىز، ئۆزىڭىزنىڭ كەسپ دائىرىسىدىكى ئادەملەرگىلا ئۇستاز، جىمى ئاۋامنىڭ سىزنى ئۇستاز دەپ ئاتىلىشنى تەمە قىلماڭ. چۈنكى سىز ھەممىنىڭ ئۇستازى ئەمەس. سەنئەتتە مەڭگۈ بىرىنچى بولمايدۇ، شاھ بولمايدۇ، مەلىكە بولمايدۇ، مەزكۇر ساھەدە ھەركىمنىڭ ئۆزىگە لايىق تۇتقان يولى، تاللىشى، قىلالايدىغانلىرى، قىلالمايدىغانلىرى بولىدۇ، بۇ بەئەينى سىز ياخشى ئېيتقان ناخشىنى يەنە بىرى ئەپلەشتۈرەلمىگەندەك، بىرى ۋايىغا يەتكۈزگەن ئىشتىن سىز چاڭ چىقىرىۋېتەلمىگەندەكلا بىر ئىش. پەقەت ئۆزىمىزنىڭ بىلمەيدىغانلىقىنى ئېتراپ قىلىش، بىلگەنلىرىنى ئۆز جايىدا ئىشلىتىش، ئەتراپىمىزدىن، يېقىن- يىراقتىكىلەردىن كىچىك پېئىللىق بىلەن ئۆگىنىشلا سەنئەت ئەھلىنىڭ تاللىشى ھېسابلىنىدۇ. ناخشىچى، شائىر، يازغۇچى، ئاكتىيور، مۇزىكانت، رەسسام، ھەيكەلتىراش دەپ ئاتىلىشنىڭ ئۆزىلا ئەڭ يوقىرى شان-شەرەپكە ۋەكىللىك قىلالايدۇ، ناۋادا سىزنىڭ شۇنىڭغا لاياقىتىڭىز توشسا. ''ناخشىچىلىق سەھەسىدىكى زەردار تىلەمچىلەر'' ئىستاتىستىكا قىلىپ باقسام، بىزدە ھەركۈنى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن ئون-يىگىرمىدەك كونا، يېڭى ناخشا تارقىلىدىكەن، ئېھتىمال بۇنىڭدىن كۆپ ياكى ئاز بولۇشى مۇمكىن. بۇ ساننى بەك كۆپ دەپ كەتكىلى بولمىسىمۇ، دۈشەنبە تارقالغان ناخشىلار پەيشەنبىلىككە ئۇلىشالمايلا بۆشۈكىدە ئۇجۇقۇپ كېتىدىكەن.شۇنداق بولسا ئۆزىنىڭ ئىشى ئىدى، لېكىن، تارقىتىلىش ئالدىدا تۇرۇۋاتقان ياكى تارقىتىلغان بىر ناخشا بىر توپ ئادەمنى گالۋاڭ قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ ۋاقتىنى ئالىدۇ، كەيپىنى بۇزىدۇ. بۇ ھەقتە مۇنداق بىر تېتىقسىز تەپسىلات بار: ئۈندىدارىڭىزنى ئاچسىڭىز سالام-ساھەتىسىزلا قامەتلىك، كېلىشكەن ئەر، ئەر ياكى گۈزەل ئايالنىڭ بىر پارچە سۈرىتى، سۈرەتنىڭ ئۈستىدە سىز بىلەن ئالاقىسى يوق ئىنگلىزچە (ئۇ ناخشا ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى دۇنيانىڭ باشقا يېرىدىكىلەر بىلمەي قالمىسۇن دەپ ئويلىغان بولسا كېرەك)، دۆلەت تىلىدىكى خەت يېزىلغان تەشۋىقات ۋارىقى بىلەن ناخشىچىنىڭ خەتلىك سۈپەت-تەۋسىپى توپ ئۇچۇرى ھالىتىدە كۆز ئالدىڭىزدا نامايەن بولىدۇ. بەزىلىرىگە قوللاش، ئىلگىرىلەش توغرىسىدىكى چىرايلىق سۆزلەر يېزىلغان بولسا، بەزىلىرىگە تەھدىت ئارىلاش سۆز-ئىبارىلەر يېزىلىدۇ. تارقاتسىڭىز، سىز ئۇ ناخشىچىنى ياقتۇرغان، ئۇنىڭغا ئاغىنىدارچىلىقنى يەتكۈزگەن بولىسىز، تارقاتمىغان بولسىڭىزلا، سىزگە بىر چېكىت ئۇرۇلۇپ بولىدۇ. ھەتتا چىقىرىپ، بىر-ئىككى كۈن تۇرغۇزۇپ يۇيىۋەتسىڭىز، ئۈندىدارىڭىزدا «يەنە يۇيۇۋېتەرسەن بولمىسا» دېگەندەك گەپلەر پەيدا بولىدۇ. بۇنداق ئۇچۇرنى قانداق ئاتاش توغرىسىدا كۆپ ئويلىنىپ، ئاخىرى «ئۆزىنى پەسلەشتۈرۈش مەكتۇبى»، «تىلەش خېتى» دەپ ئاتاشنى راۋا كۆردۈم. ئەمەلىيەتتە بۇنداق قىلىشنىڭ پەقەتلا زۆرۈرىيىتى يوق، تور دۇنياسىدا ھەرقانداق نەرسە ئۆزلىكىدىن تارقالماي قالمايدۇ. ئەگەر ناخشىڭىز ياخشى بولسا، پۈتۈن دۇنياغا تارقىتىدۇ، ناچار بولسا، يېقىن-يورۇقلىرىڭىز، ئەڭ تۆۋەن سەۋىيەدىكى ئاڭلارمەنلەر، سىزنىڭ چاپنىڭىزدا تەرلەشنى ئارزۇلايدىغانلار، ئۆزى تاساددىبىي ناخشا ئېلان قىلىپ قالسا، سىزگە زورلاپ تارقاتقۇزىدىغانلار چوقۇم تارقىتىدۇ. ئاتايىن پۇلغا شېئىر سېتىۋېلىپ (پۇلغا شېئىر سېتىۋالىدىغان ئىش بىلەن خۇشىڭىز يوق ئەلۋەتتە)، ئاھاڭىنى ئىشلىتىپ، ئاكوردلاشتۇرغۇزۇپ، جاپادا ئۈچ كۇبلىت ئاۋازىڭىزنىڭ مىڭ يېرىنى ئوڭشاتقۇزغۇزۇپ تارتقان ئەمگىكىڭىزنى، ئۆزىڭىزنى بۇقەدەر پەسلەشتۈرۈشنىڭ زىنھار ھاجىتى يوق. سەنئەتكە تەۋە بولالايدىغان نەرسىلەر بەكلا ئۇلۇغ بولىدۇ، ئۇنىڭغا كوچا-كويلاردا يايمىكەشلەردەك خېرىدار توۋلاپ يۈرۈش بىچارىلىكتىن باشقا نەرسە ئەمەس. بەزىدە شۇنداق ناخشىچىلارغا ئىچىم ئاغرىپ قالىدۇ. ئۇلار تەشۋىقات رەسىمىنى تارقاتقان كۈندىن باشلاپ ئۈندىدار چەمبىرىكىدىن كۆزىنى ئۈزەلمىسە، تارقاتقان ھەربىر ئادەمگە بىر-بىرلەپ تەشەككۈر ئېيتسا، تارقاتمىغانلارنى كۆڭلىگە تىزىملاپ قويۇپ، بىركۈنلىرى ئەنتىنى ئېلىش پىلانىنى تۈزسە، تارقاتمىغانلارغا قايتا-قايتا يوللاپ، تارقاتقانلىقىنى كۆرگەندىن كېيىن كۆڭلى جايىغا چۈشسە، بىرقانچە كۈن ئۆتۈپ ناخشا رەسمىي تارقىتىلغاندا بۇ ئاۋارىچىلىق يەنە بىر قېتىم تەكرارلانسا، بۇ ناخشىچىلارغا نېمە كۈن؟ بۇنداق جاننى قىيناشنىڭ ئورنىغا ئاشۇنداق ئەرزىمەس ئىشلارغا ئىسراپ قىلغان ۋاقىتنى يېڭى بىر ئىجادىيەتكە قاراتسا، ماتېرىيال كۆرسە، ئىزدەنسە، ھېچبولمىغاندا ئۈنگە ئېلىۋالغان ناخشىسىنى نەق مەيداندا ئېيتىشنى مەشىق قىلسا، بۇ ئىش باشتىكىدىن مىڭ ئەۋزەل ئەمەسمۇ؟ ھە دېگەندىلا تەشۋىقاتتا ئىشلىتىدىغان سۈرەتكە، سۈرەتكە چۈشكەندە كىيىدىغان ئىشتاننىڭ يىرتىقىنىڭ سانى، ئۇزۇنلۇقى، كەڭلىكى، ئاممىۋىي سورۇنلاردا ئۆزىنى قانداق قىلىپ ئۇلۇغ كۆرسىتىش ئۇسۇللىرىغا كۆڭۈل بۆلمەي، ئەسەرنىڭ سۈپەت-ساپاسىغا كۆڭۈل بۆلسەكلا، نۇرغۇن ئىشلار ئۆزلىكىدىن ھەل بولۇپ كېتىدۇ. شۇنداق قىلالىساقلا، ناخشىلىرىمىزنىڭ كەڭرى تارقىتىلىشىدا، تەكرار ئېيتىلىشىدا گەپ يوق. بۇ قۇرلارنى يېزىۋاتقاندا مۇنداق بىر كەلىمە سۆزنى قىستۇرغۇم كەلدى: ئۇلۇغ ئەسەرلەر يىراق تاش پۈتۈك دەۋرىنىڭ بوران-چاپقۇنلىرىنى باشتىن ئۆتكۈزۈپ بىزگە ئۇلىشالىغان، بۈگۈنكى ئىنتېرنېت دەۋرىدە ياخشى نەرسىنىڭ تارقالماسلىقىدىن ئارتۇق ۋاھىم يەپ كەتمىگۈلۈك. ''ماڭىدىغان ناخشىلار توغرىسىدا'' «ماڭىدىغان ناخشىلار» دېگەن گەپنى ئاڭلىساملا كۈلكەم قىستايدۇ. گەپنىڭ مەنىسىگە يەتسەم، ماڭىدىغان ناخشا دېگىنى ئەڭ ئاڭقاۋ بىر توپنىڭ كەيپىگە ھەمنەپەس بولىدىغان، شۇ ماڭغان پېتىلا گۆرىگە كىرىپ ئۇجۇقىدىغان ناخشىلارنى كۆرسىتىدىكەن. بۇ بەئەينى پىيەنچۈك بىر قەلەمكەشنىڭ ئەسەرلىرىنى ئېلان قىلىشتىن بۇرۇن، ژورناللارنىڭ ئەسەر ئېلان قىلىش مەۋقەسىنى تەكشۈرۈپ، تەتقىق قىلىپ، مۇھەررىرلەرنىڭ ئىشتىھاسىغا چۈشىدىغان ئەسەرلەرنى يازغىنىدەك، مۇھەررىرلەرگە تېلېفون قىلىپ: «سىلەرنىڭ ژۇرنالغا ئەسەر ئەۋەتتىم، كۆرۈپ باقسىڭىز. كۈتكەن يېرىڭىزدىن چىقمىغان بولسا قايتا يېزىۋەتسىڭىزمۇ بولىدۇ، ئىسمىم بېسىلسىلا بولدى» دېگىنىدەكلا غەلىتە بىر ئىش. سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىدىغانلار ئاۋامنىڭ كۆڭلىنى ئاساس قىلىدىغان ۋەزىپەبەردارلاردىن ئەمەس. سەنئەت ھەرقايسى دەۋردە ئاۋامنى يېتەكلەيدىغان سەركىلىك رولىنى جارى قىلدۇرۇش بۇرچىغا ئىگە بىر كەسپ. ئەگەر سەنئەت ئاۋامنىڭ تەلىپى بويىچە قۇيرۇق شىپاڭلىتىدىغان ئىتتەك بولىۋالسا، بۇنداق سەنئەت بارا-بارا گادايلىشىپ، قاقشال ھاڭگا تېرەككە ئوخشاپ قالىدۇ. شۇنداق ئەسكەرتىمەنكى، سەنئەت ئەرمەك ئەمەس، ئۇ تەلەپلەرگە ئاساسەن ئىجاد قىلىنمايدۇ، ئىجاد قىلىنغاندىن كېيىن تەلەپ قىلىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزىدۇ. دۇنياۋىي ئابرويغا ئىگە سەنئەتكارلارنىڭ ھايات قامۇسىنى ۋاراقلاپ باقىدىغان بولساق، ئۇلار جان-جەھلى بىلەن سەنئەتنىڭلا ئىشىنى قىلغان، ئاۋامنىڭ باھاسى، ھاقارىتى، يول كۆرسىتىشىگە پەرۋا قىلمىغان، ئاقىۋەتتە بىز دەۋاتقان خەلق ياكى ئاۋام، شۇلارنىڭ ئەسەرلىرىدىن مەنىۋىي يورۇقلۇققا ئېرىشكەن. ئەمەلىيەتتە سىز جان پىدالىق بىلەن ئويلىشىۋاتقان كىشىلەر سىزنىڭ سەنئىتىڭىز بىلەن مۇناسىۋەتسىز ياشايدۇ، ئۇلار بۈگۈن ئارتۇق خەجلىگەن ئون كوي پۇلىنى قانداق قىلىپ چۆنتىكىگە قايتۇرۇپ كېلىش، ئۆيدىكى بالىنى، قوتاندىكى كالىنى قانداق ياخشى ئەي قىلىشنىڭ كويىدا بولىدۇ. ئەدەبىيات-سەنئەتكە كۆڭۈل بۆلۈشكە ۋاقىت ئاجرىتىدىغان ئادەملەر پەقەت شۇ ساھەنىڭ ئادەملىرى ياكى ئۈستۈن ئوقۇرمەن، ئاڭلارمەن، كۆرۈرمەنلەر بىلەنلا چەكلىنىدۇ. بىزدىلا ئەمەس، دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە شۇنداق. سىز كۈچەپ، چىڭقىلىپ ئېيتىۋاتقان ماڭىدىغان ناخشىلار پەقەت ئىچكۈۋازلىق سورۇنلىرىدا، كېچىلىك بەزمىخانىلاردا رولىنى جارى قىلدۇرالايدۇ. ناۋادا سىز بەزمىخانىلاردا تىقما-تىقما ئولتۇرغان بىر توپ ئادەمنى كۆرۈپ، ناخشىلىرىمنىڭ قەدرىنى قىلىپ كەلگەن چېغى دەپ ئويلىغان بولسىڭىز خاتالىشىپسىز، ئۇلار پەقەت تاماشا قوغلىشىپلا شۇ يەرگە يىغىلىدۇ، سىزنىڭ ناخشىڭىزنىڭ ياخشى-يامانلىقىنى پەرق ئېتىشكە، تېكىستلىرىنى تەھلىل قىلىشقا ھېچكىمىنڭ ۋاقتى يوق، ئۇلارنىڭ كۆڭۈل بۆلىدىغىنى ئىچ پۇشۇقىنى چىقىرىش، بېسىمىنى يەڭگىللىتىش، بىرتوپ ئادەم بىلەن ئۆزىنى قويىۋەتكەن ھالەتتە پائالىيەت قىلىپ بىخەتەرلىك تۇيغۇسىغا ئېرىشىش، قانداقتۇر بىر يەرلەردە تونۇشۇپ قالغان قىز-چوكانلىرىنى مېھمان قىلىپ كۆڭلىنى ئۇتۇش، ئوينىغاچ كۆز بېقىشىپ قالغانلارنى ئۆيلىرىگە ساق-سالامەت «ئاپىرىپ قويۇش» ياكى سىزنى بىلىدىغانلىرى بولسا سىز ناخشا ئېيتىۋاتقاندا سىزگە قول پۇلاڭلىتىپ، كېيىنكى ناخشىڭىزدا ئۆزىنىڭ نام-شەرىپىنى كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا ئېلان قىلىشىڭىزنى كۈتۈش، شۇ ئارقىلىق بەزمىگاھتا ئازدۇر-كۆپتۇر ئىناۋەت تېپىپ كېرىلىپ ئولتۇرۇش خالاس. شۇنداق بولغاندىكىن، ناخشىچىلار ماڭىدىغان ناخشىغا ئۆزىنى ئاۋارە قىلماي، يۈرەككە تېگىدىغان، تەۋسىپى ئۇزۇن بولىدىغان ئەسەرلەرنى روياپقا چىقىرىشقا ھەرىكەت قىلسا قالتىس ئىش بولغان بولاتتى. قەدىرلىك ئوقۇرمەن، سىزگە دەيدىغانلىرىمنىڭ يېرىمى تۈگىدى، كېيىن پۇرسەت پىشىپ يېتىلسە، داۋاملىق ئورتاقلاشقايمىز. بىر قاغا قاقىلدىماقتا، قاقىلدىماقتا... مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/TsBBUaDBJdnAe5ac3NuxcQ بىر قاغا قاقىلدىماقتا] 9ghyh4uvwxo6ll1b7kdcfvhigy6cehi 175610 175609 2026-04-27T15:43:54Z UyghurArchive 25219 175610 wikitext text/x-wiki '''ئاپتورى: قاغا''' '''(بۇ ئەسەر «subatkitab» سالونىدىن سەل-پەل ئۆزگەرتىپ ئېلىندى)''' مەن بالا ۋاقىتلىرىمدىن بۈگۈنگە قەدەر نۇرغۇن كىتابلارنى ئوقۇدۇم. دۇنيا سەنئىتىگە بارا-بارا ئىچكىرىلىشىم تۈرتكىسىدە، ئېڭىمدا «سەنئەت»، «سەنئەتكار» دېگەن ئاتالغۇغا نىسبەتەن مۇستەقىل پىكىر، قاراش شەكىللەنگەن بۈگۈنكى كۈندە، ئۆزۈمنىڭ كۆز قاراشلىرىدىن پات-پات گۇمانلىنىدىغان ھالغا چۈشۈپ قالدىم. ئەتراپىمدىكى سەنئەت بىلەن ھەپىلىشىدىغان ئادەملەرنىڭ ئۇستاتلىقى، ئالاھىدە پەردازلىنىش ئىقتىدارى مېنى ھەيرەتكە سېلىپ، ئەقلىمنى لال، تىلىمنى گال قىلىشتى. مۇشۇنداق ئەھۋالدا، سەنئەت، سەنئەتكار دېگەنلەرگە نىسبەتەن سەزگۈرلۈكۈم شىددەت بىلەن ئېشىشقا باشلىدى. بۇنداق بولۇپ قېلىشىمدىكى سەۋەب، ئەتراپىمىزدا ھەقىقىي مەنىدىكى سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىدىغان ئادەملەر سانىنىڭ تىك سىزىق يۆنىلىشىدە ئازلاپ بېرىشىغا ئەگىشىپ، سەنئەتكارلار سانىنىڭ ئەقىل يەتكۈسىز دەرىجىدە كۆپىيىپ بېرىۋاتقانلىقى ئىدى. بىزدىكى سەنئەتكار دەپ ئاتاش، بەس-بەستە ئاتاق-ناملارنى بېرىش، بىكاردىن-بىكار ئاتىلىۋېلىش سۈرئىتىدىن قارىغاندا، ئاتالمىش سەنئەتكارلىرىمىزنىڭ سانى دۇنيانىڭ ھەرقايسى يېرىدىكىدىن كۆپ بولۇشى ئېھتىمالغا ئىنتايىن يېقىن. بىراق، چاتاق يېرى شۇكى، سەنئەتنىڭ قولىدا لىللا بىر تارازا بار، ئەگەر كۈنىمىزدە سەنئەتكار دەپ ئاتالغان، ئاتىلىۋالغانلارنىڭ ئەسىرىنى سەنئەتنىڭ ئەلگىكىدە تاسقايدىغان بولساق، ئەلگەكتە قالغانلىرى كۆڭلىمىزنى ئەسكى قىلىپ قويۇشى تۇرغانلا گەپ. بۇ ھالنىڭ مېنىڭلا ئەمەس، ئاق-قارىنى پەرق قىلىدىغان، سەنئەتنىڭ قەدرىنى بىلىدىغانلارنىڭ ئىچىنى پۇشۇرىۋاتقان بولۇشى ئېنىق. شۇ ۋەجىدىن مەزكۇر ماقالىدە مەن كۆكسى-قارنى كەڭ، يۈرىكى تازا ئوقۇرمەنلەر بىلەن ھېس قىلغانلىرىم توغرىسىدا ئورتاقلىشىشنى ئىستىدىم. سەنئىتىمىزدە ناخشا يەنىلا ئاساسىي گەۋدە بولۇپ كېلىۋاتقاچقا، دەسلەپكى قەدەمدە، ناخشىچىلار ھەققىدە توختىلىشقا توغرا كەلدى. ئېيتقانلىرىم دىتىڭلارغا ياقماي قالسا، پوق يەيدىغان قارا قاغا قاقىلداۋاتقان بولسا كېرەك، دەپ ئويلىشىڭلارنى سەمىمىي ئەسكەرتىمەن. ''سۇنىڭ بېشى لاي، ئايىغى لاي'' ئىنتېرنېت دەۋرى دۇنيانىڭ باتىن تەرەپلىرىنى بارا-بارا زاھىر قىلىپ، بىزنى ئۆزگە ئەل-قوۋمنىڭ سەنئىتىنى بىر قەدەم ئىلگىرىلىگەن ھالدا بىلىشكە مۇيەسسەر قىلدى، دىققىمىزنى باشتىن-ئاياغ تارتىپ كېلىۋاتقان شەرق ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا سەنئىتىدىكى نادىر ئەسەرلەر كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزغا شىددەت بىلەن سىڭىپ كىرىش داۋامىدا، دۇنيا مەدەنىيەت-سەنئىتىنىڭ رەڭدارلىقى ئەقلىمىزنى لال قىلدى-يۇ، ئارقىدىنلا دىماقلىرىمىزنىڭ ھەسرەت بىلەن ئېچىشىشىغا سەۋەبكار بولدى، بۇنداق بولۇشىغا بىز قالتىس دەپ قارىغان مۇتلەق كۆپ ساندىكى ئەسەرلەرنىڭ بىزگە تەۋە بولماستىن، باشقىلارنىڭ بولۇپ چىققانلىقى سەۋەب بولدى. بىر نادىر ئەسەر ۋە ئۇلۇغ سەنئەتكارنىڭ دۇنيانىڭ ئورتاق مۈلكىگە ئايلىنىپ قېلىشى، جاھان ئەھلىنىڭ نادىر ئەسەردىن ئورتاق ھوزۇر تېپىشى ئەقىلگە مۇتلەق سىغىدىغان ئىش. ئالايلۇق، «سۆيگۈنى ياراتتى» دەپ قارىلىدىغان شېكىسپىر ئەنگلىيەگە مەنسۈپ. بىراق ئۇنىڭ سونېتلىرى، دىراما-سەھنە ئەسەرلىرى دۇنيا خەلقىنىڭ ئورتاق مۈلكىگە ئايلىنىپ كەتكەن. شېكىسپىر ئۆزىنىڭ سەنئىتى ئارقىلىق ماكان، زامان ئۇقۇمىنى تۈزلىۋەتكەن. ئاڭلاشلارغا قارىغاندا، بىر يىلنىڭ ھەر بىر كۈنىدە دۇنيانىڭ مەلۇم بىر يېرىدە شېكىسپىر دىرامىلىرىنى كۆرىدىغان ئادەم چىقىپلا تۇرىدىكەن. ئىتالىيەلىك مەشھۇر ناخشىچى ئاندىرې بوچچەللىنىڭ «سۆي مېنى» ناملىق ناخشىسىنىڭ ئۆزگە ئەل ناخشىچىلىرى تەرىپىدىن قايتا-قايتا تەكرار ئىجرا قىلىنغان ۋارىيانتى دائىملا كۆزگە چېلىقىپ تۇرىدۇ. بىراق ئۇلار باشتىن-ئاياغ ئوغرىلاش، ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىش، ئەسلى ئىجادكارلىرىنى ئۇنتۇلدۇرۇۋېتىش قەستىدە بولماي كەلگەن. ئاددىي قىلىپ ئېيتقاندا، ئۇلار باشقىلارنىڭ نەرسىسىنى ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىشنى ئۇيات بىلگەن. بىراق بىزدە «ھۆكۈمران ئۈزۈك» فىلىمىدىكى سىمىگونىڭ: « زىدىپەس ئوغرىلار ئەڭگۈشتىرىمنى ئۆزىنىڭ قىلىۋالدى» دېگەندەك ئىشلار بەك كۆپ يۈز بېرىۋاتىدۇ. كۈنىمىزدە، بىز قالتىس بىلگەن، يۈرىكىمىزدىكى، جېنىمىزدىكى ئۇستاز ناخشچىلار ئېيتىپ قەلبىمىزگە مۆھۈردەك ئويىۋەتكەن ناخشىلارنىڭ ئىگىسى بىز ئەمەس بولۇپ قېلىپ، ياتلارنىڭ ئالدىدا تىلىمىز قىسقا بولۇپ قېلىۋاتىدۇ. ئۇلار ھەتتا يۈزىمىزدىن-يۈزىمىزگە «سىلەرنىڭ ناخشىكەشلىرىڭلار بىزنىڭكىنى ئوغرىلاپ ئېيتىپ جان بېقىۋاتىدۇ» دەپ تاشلىدى. ئوغرىلىغانلىرىمىز بىر-ئىككى بولسا ھە دەپلا ئۆتكۈزىۋەتلىكى بولاتتى، بىر ئۆي پىلاستىنكا بولغۇدەك ئەسەرنىڭ ئىگىسى خەق بولۇپ قالسا، بۇ ئاھانەتنى قانداق كۆتۈرۈپ يۈرگۈلۈك؟ بىز ھەقىقەتەن ئوغرىغا ئايلىنىپ قالدۇق. ئەمدىلىكتە، كەسپ ئەخلاقىغا رىئايە قىلمىغانلىقىمىز، سەمىمىي بولمىغانلىقىمىز تۈپەيلىدىن «ئوغرى» دېگەن ئاتاقنى شەرمەندىلەرچە كۆتۈرۈپ يۈرمەكتىن باشقا ئىلاجىمىز يوق. ئۆتكەن ئىشقا سالاۋات، كېيىنكىلەر ئاكا-ئاچىلىرىدىن ئىبرەت ئالىدۇ دەپ ئاغزىمىزنى تاتلىق ئېتىپ يۈرسەك، ئەتراپىمىزدا كەسپىي سەنئەت ئوغرىلىرى كۈندىن-كۈنگە ئاۋۇپ كېتىشكە باشلىدى. ئۆزگە ئەلدە راۋۇرۇس ئىززەت-ئابرويى بار ئەسەرلەرنى كۆزىمىزنى يۇمۇپلا ئۆزىنىڭ قىلىۋالىدىغان، «قۇلاقنى ئېتىۋېلىپ قوڭغۇراق ئوغرىلاش» نى كەسپلەشتۈرىۋالغان بىر بۆلۈك ساختىپەز ماڭقۇرتلار نومۇسنى قايرىپ قويۇپ، ئاكا-ئاچا مىراس ئوغرىلىقىنى داۋام ئېتىشمەكتە. ئەڭ غەلىتە يېرى شۇكى، بىلىدىغانلارنىڭ ئەسكەرتىشىگە پەرۋا قىلمايلا قالماستىن، تېخى دوستلۇققا يارىمايدىكەنسەن دەپ باشقىلاردىن خاپا بولۇشماقتا، سەنئەت خۇددىي دوست تارتىشىپ ئوينايدىغان قاتار چايدەك. سېلىشتۇرما ئەدەبىيات تەتقىقاتىدا، ماكان، زامان پەرقىگە ئىگە كىشىلەرنىڭ ئەسەرلىرىدىكى قۇرۇلما، تېما بىردەكلىكىنى تەسىر ۋە پاراللېل تەتقىقات يۆنىلىشىدە چۈشەندۈرۈشكە تامامەن بولىدۇ. بىراق، يىپىدىن يىڭنىسىغىچە بىردەك بولۇپ قالىدىغان ئەھۋالنى پەقەت نومۇسنى قايرىپ قويۇپ ئەسەر ئوغرىلاش تەتقىقاتىغا سالماقتىن باشقا يول يوق. بۇ پەرزەنتلىرىمىزنىڭ قوشنىلارغا ئوخشاپ قالغىنىدەكلا ھاقارەتلىك ئىش، بىزدىكى بۇ ھال مەن ھەپتە بۇرۇن ئاڭلىغان بىر يۇمۇرغا دەل چۈشىدۇ: بىركۈنى بىر ئادەمنىڭ ئوغلى يىراق شەھەرگە ئىشلىگىلى مېڭىپتۇ، بالا سەپەرگە چىقىشتىن بۇرۇن، دادىسى ئۇنىڭغا قالايمىقان يەرلەردە يۈرمەسلىكنى، ئەگەر ئۇنداق يەرلەردە يۈرسە، ئەيدىز دەيدىغان بىر كېسەلگە گىرىپتار بولىدىغانلىقىنى، ئوغلى ئەيدىزگە گىرىپتار بولسا، ئوغلى ئارقىلىق كېلىنگە يۇقىدىغانلىقىنى، كېلىن ئارقىلىق ئۆزىگە يۇقىدىغانلىقىنى، ئۆزىنىڭ خوتۇنى ئارقىلىق پۈتۈن يۇرت-مەھەللىگە يۇقىدىغانلىقىنى ئەسكەرتىپتۇ. گەپنى يىغسام، ناتوغرا قىلمىش-ئەتمىشلىرىمىز ئاقىۋەتتە يۈزىمىزنى سۆرۈپ قىلىدۇ. سۇنىڭ بېشى لاي بولسا، سۇنىڭ لايلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپ دۈم يېتىپ ئىچسەك قاملاشمايدۇ، سۈزۈلدۈرۈپ ئىچىشكە ئىمكانىيەت تولۇق يار بېرىدۇ، ئەلۋەتتە. سەنئەت ئوغرىلىرى ئىچىدىكى بايراقدارلارنىڭ كىملەر ئىكەنلىكىنى دەپ ئولتۇرغۇم يوق، ئورۇن باسار ئوغرىلارنىڭ قاچانلاردا ھەقىقەتكە قايتىدىغانلىقىنى ئەسلا بىلمەيمەن. ئوغرىلانغان ئەسەرنىڭ ئەسلى ۋارىيانتىنى ئوتتۇرغا تاشلاش توغرا كەلسە، بۇنى بەجا كەلتۈرۈش بەكلا ئاسان، مەن پەقەت ھەركىمنىڭ ئۆز كەسپلىرىدە سەمىمىي، دۇرۇس بولۇشىنى، قىلالايدىغانلىرىنى قىلالايمەن، قولىدىن كەلمەيدىغانلىرىنى قولۇمدىن كەلمەيدۇ دېيىشىنى، خەقنىڭكىنى ياقتۇرپ ئېيتقان بولسا، ئىگىسىنى ئەسكەرتىپ قويۇشىنى، سەنئىتىمىزنىڭ سەلتەنىگە داغ كەلتۈرمەسلىكىنى، ياتنىڭ ئالدىدا بويۇن قىسىشىمىزنىڭ سەۋەبكارى بولماسلىقىنى ئىلتىماس قىلىمەن. ''بىتايىن «ناخشىچى» لار'' بىز دۇنياغا كۆز ئاچقاندىلا ئۇدارغا چۈشۈرۈپ ئىڭڭەلىيەلەيدىغان، ئۆلگەندە قوشاق بىلەن ئۇزىتىلىدىغان قوۋم، بۇنىڭغا گەپ كەتمەيدۇ. بىراق، بۇنىڭلىق بىلەنلا ھەممىمىزنىڭ لاياقەتلىك ناخشىچى بولۇپ كېتەلىشىمىز ئەسلا مۇمكىن ئەمەس، ئەگەر مۇمكىن بولسا، ھەممىمىز «بىتەكرار سەنئەتكار» لاردىن بولۇپ كېتەتتۇق. ھازىرقى ئەھۋالنى كۆزەتسەم، قانداقتۇر بىر سورۇندا مەستچىلىكتە ناخشىنى ۋارقىراپراق ئېيتقان بىرى سەنئەت بىلەن گىرام ئالاقىسى يوق تۆت-بەش ئاغىنىسىنىڭ ئىلھام-مەدىتىدە ئۈنگە ئېلىش ئۆيىگە قاتىراپ يۈرۈپلا ئاز كۈندىن كېيىن ياش، تالانتلىق، ئەل سۆيگەن، ئەلنى سۆيگەن، ئەڭ بولمىغاندا پات ئارىدا ئەلنى سۆيمەكچى بولغان ناخشىچىغا ئايلىنىدىغان،  ئوتتۇز ئىككى ھەرپنى ئەمدىلا ئۆگىنىپ ساۋاد چىقارغان بىرى قاپىيەسى ئازدۇر-كۆپتۇر قاملىشىپ قالغان سۆز دۆۋىلىرىنى شېئىر دەپ كۆككە كۆتۈرىلىدىغان، كاستۇم-بۇرۇلكىنى رەڭلىكراق كىيەلەيدىغان، ھېچقانداق ئوقۇش تارىخى يوق بىر ساۋاتسىز بىر كېچىدىلا مۇۋەپپەقىيەتشۇناس بولىۋالىدىغان، بوي-بەستى ئازراق قاملاشقان، ئېتى-سېپى يوقلا بىر رېژىسور شەھۋىتىنى قاندۇرغانلىقى سەۋەبىدىن ئاكتىيور دەپ ئاتىلىپ قالىدىغان، تورلاردا يىرتىق ئىشتاندىن چۇلدۇر چىققاندەكلا گەپ قىلىپ تاشلىغان بىنورمال بىرى تور چولپىنى دەپ ئاتىلىپ، بىر بۆلۈك كىشىلەرنىڭ سەنئەت، دۇنيا ۋە قىممەت قارىشىغا يېتەكچىلىك قىلىدىغان ئەھۋاللار كۈندىن-كۈنگە ئەۋج ئېلىۋاتىدۇ. بۇ ئەھۋاللارنى كەسپ ئەھلىلىرى بىلمەمدۇ؟ ئەلۋەتتە بىلىدۇ. ناۋادا سىز بۇ ئەھۋاللارنى مەلۇم بىر كەسپ ئەھلىگە ئېيتىسىڭىز، ئۇ سىزگە: « شۇنداق، ئېيتقانلىرىڭىز بەرھەق، بۇنداقلار ۋىروستەك يامراپ كەتكىلى تۇردى، ۋاقىت ھەممىنى ئادىل بىر تەرەپ قىلىدۇ، ئاۋاممۇ شۇلارنى چوڭ بىلىدىغان بولۇپ كەتتى» دەپ جاۋاپ بېرىدۇ. ئەمىسە بۇ مەسئۇلىيەتنى كىم ئۈستىگە ئالىدۇ؟ ئاغزىنىڭ ئۇچىدىلا «سىلەر بولمىساڭلار بولمايدۇ، مەن سىلەرگە ئامراق» دەپ قويغان ئاۋام ئۈستىگە ئالامدۇ؟ بۇ ئىشتا مەسئۇلىيەتنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىنى كەسپىي ئادەملەر ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك. قايسىڭلار مۇشۇنداق ئىشلارغا چىش يېرىپ ئىپادە بىلدۈرۈپ باقتىڭلار؟! كەسپ ئەھلى بولمىش ئادەملەر قانداقتۇر بىر ئىدارىنىڭ تۆمۈر تاۋىقىغا ئېرىشكەندىن كېيىن، يىلدا بىر كالىلايدىغان ئەنقادەك، بىر-ئىككى يىلدا بىر ئەسەر تارقىتىپ قويۇۋاتسا (خىزمەت ئالدىراش قىلىۋەتتى دەپ باھانە تېپىشىڭىز مۇمكىن، لېكىن ئەتراپىڭىزدىكى سىزدەك خىزمەت قىلىدىغانلارمۇ ئەسەر چىقىرىۋاتىدىغۇ)، بوش قېلىۋاتقان بۇنداق ساھەنى غەيرىي كەسپكارلار ئىگىلىمەي قانداق قىلىدۇ؟ كەسپ نوقتىسىدا تۇرۇپ، ئۇستازلىق، ئاكىلىق، ئاچىلىق، دوستلۇق سالاھىيىتىدە تۆت ئېغىز گەپ قىلىدىغان ئادەم چىقمىسا، ئۇلار ئەخلەتلىرىنى تۆكمە قىلماي قانداق قىلىدۇ؟ بىز سىزگە ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى سۇغا غەرق قىلىپ بېرىڭ دېمىدۇق، پەقەتلا كەسپىي سالاھىيەت نوقتىسىدىن ئىشنىڭ توغرا-خاتاسىنى ئەسكەرتىڭ دېدۇق. ۋاقىت ئۆزى بىر تەرەپ قىلىدۇ دەيلى دېسەك، ۋاقىت ئۇلارنى شاللىمايدۇ، ئەكسىچە، كىشىلەرگە ئۇلارنىڭ قىلىۋاتقانلىرىنى ھەقىقەتتەك ھېس قىلدۇرىدۇ. مۇشۇنداق كېتىۋەرسە، ئىنى-سىڭىللىرىمىز، بالىلىرىمىز نېمىنى ئاڭلايدۇ؟ ئەتىدىن كەچكىچە بالىلىرىمىز بىزنىڭكىنى ئاڭلىمايدىغان بولۇپ كەتتى دەپ قاقشاشنىڭ ئورنىغا، شۇلانىڭ يۈرىكىنى جۇغۇلداتقۇدەك ئەسەرلەرنى ۋۇجۇدقا چىقارساق، ئۇلار بىزنىڭكىنى ئاڭلىماي قالامدۇ؟ بۇنى ئاۋامغا ئارتىپ قويساق بولامدۇ؟ ئەلۋەتتە بولمايدۇ-دە. سىز ناخشلىرىڭىزنىڭ ئاڭلاش قېتىم سانىنى يوقىرىلىتىش ئۈچۈن، كېچىلىكىڭىزنىڭ بېلەت كىرىمىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈنلا يالغاندىن ۋاي دەپ قويىۋاتقان خەلق ئەزەلدىن سەنئەتنىڭ ياخشى-يامىنىنى باھالاش سەۋىيەسىگە ئىگە ئەمەس. ئۇلار قۇلىقىغا خوشياققاننى ئاڭلاپ كۆنگەن، ئىشەنمىسىڭىز ئەينى ۋاقىتتىكى «مۇزىكىلىق قوڭغۇراق» چۈشۈرۈش دولقۇنىنى ئىستاتىستىكىلاپ بېقىڭ، كېسىپ ئېيتالايمەنكى، چۈشۈرۈش قېتىم سانى ئەڭ ئالدىنقى ئورۇندا تۇرىدىغان ناخشىلار ھەرگىزمۇ ئابدۇللا ئابدۇرېھىم، مەھمۇد سۇلايماننىڭ ئەمەس. ئاۋامغا سىز ناخشىڭىزنى نەق مەيداندا تىرىك ئىجرا قىلىپ بەرسىڭىز، ئۇلار سىزگە ئۈنگە ئېلىنغان نۇسخىسىدەك ئېيتالمىغانلىقىڭىزدىن دادلايدۇ. دېمەك، ئاۋامدا سۈپەتلىك ئەسەرلەرنى ئىلغاپ ئاڭلايدىغان ئاڭنى پەيدا قىلىدىغانلار دەل كەسپىي ئادەملەر. «ھازىر لۈكچىكى يوق كوچىنىڭ ھەزىلىكى جىق» دېگەندەك ئىش بولۇۋاتقاندىكىن، بۇنى بىزگە تۇز بەرگەن كەسپنى قەدىرلىمىگەنلىكىمىزدىن كۆرمەكتىن باشقا ئىلاجىمىز يوق. مۇشۇنداق بىر قاتار سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن، بىزدە بىتايىن ناخشىچىلار كۈندىن-كۈنگە ئاۋۇپ، ئەخلەت ناخشىلارنىڭ كۆپلىكىدە ئۆزىمىزنىڭ ناخشىلىرىنى ئاڭلىمايدىغان ياكى دىتىمىزغا ياقىدىغان ناخشىلارنى مىڭ بىر جاپادا تېپىپ ئاڭلايدىغان ھالغا يەتتۇق. پۈتۈن سەھنە، كۇلۇب، ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنلىرى، مەدەنىيەت-سەنئەت پائالىيەتلىرىنى سەھنىگە چىقسا ۋاڭيىيۈن مۇزىكا قۇتىسىنى ئېچىپلا، تېلېفونىنى ئايروپىلان ھالىتىگە تەڭشەپ قويۇپ، ناخشىسىنى قويۇپ بېرىدىغان، تۆت-بەشلا ئادەم يىغىلغان يەردە يېنىدا ئېلىپ يۈرۈيدىغان بارماق دېسكىسىنى ئىزدەيدىغان، ئۈنگە ئېلىپ قويغان ناخشىغا ئېغىزىنىڭ شەكلىنىمۇ كەلتۈرەلمەي، پۇت-قولىدا جان قالمايدىغان نانكور ناخشىچىلار ئىگىلەپ كەتتى. ئاشۇلارنىڭ ئورنىدا سەللا غۇرۇرى بار ئادەم بولسا، ناخشا ئېيتىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ئالدىراپ بىر يەردە گەپ قىلىپمۇ تاشلىمايدۇ. سەنئەت ساھەسى كىم بولسا كىرىۋېۋىرىدىغان ئاممىۋىي ھاجەتخانا ئەمەس، بۇنداق نانكورلار سەنئەتتىن بەكرەك سەنئەتنىڭ ئۆزىگە بېرەلەيدىغان نام-ئاتىقى، شان-شەرىپى، كىشىلەر توپىنىڭ ئۆزلىرىنى كوچا-كويلاردا ئورىۋېلىشى، ئىمزا قويغۇزۇشى، ئەڭ بولمىغاندا ھاياجان بىلەن لەپپىدە قاراپ قېلىشىغا خۇشتار. ئۇلار مۇنداق بىر ئەقەللىي رىئاللىقنى بىلىشى كېرەك: سەنئەتتە ئۆز ئەمگىكىدىن ئارتۇق سالاھىيەت تەلەپ قىلىش ئەقىلسىزلىك، سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىۋاتقان ئادەم ئاۋامدىن ئوتتۇرىغا تاشلىغان ئەسەرلىرىنىڭلا (ئەگەر سەنئەتنىڭ ئۆلچىمىگە بىلىپ-بىلمەي يېقىنلاپ قالسا) قەدرىنى كۈتسە كۇپاتە، قانداقتۇر، كىيگەن ئالا- يېشىل كاستۈم-بۇرۇلكىنىڭ، چاچ ياساتقان پۇلنىڭ قەدرىنى قوشۇپ قىلدۇرىمەن دېسە قاملاشمايدۇ. سەنئەتنىڭ ئەسلى ئاھالىسىگە ئايلىنىش پەۋقۇلئاددە مۈشكۈل ئىش، ئۇ ئۆز كەسپكارلىرىدىن تالانت، ئىندىۋىدۇئاللىق، چىدام، ئىزدىنىش، باش چۆكۈرۈش، ئۆگىنىش تەلەپ قىلىدۇ. سەنئەتنىڭ دەرپەردىسىنى قايرىشنى نىيەت قىلغان ئادەم يەككە-يىگانە قېلىشقا، ئاچ-زارلىق، موھتاجلىقنىڭ قازانلىرىدا قايناشقا، چەتكە قېقىلىشقا ھەرۋاقىت تەييار تۇرالايدىغان بولۇشى كېرەك. ئەگەر سىز ھالاۋەت سۈرۈشنى، ئازغىنە ئەمگىكىڭىزگە تايىنىپ شاھانە بولۇۋېلىشنى ئويلاپ بۇ كوچىغا كىرىپ قالغان بولسىڭىز، بالدۇرراق چېكىنىپ چىقىپ بۇرۇن ئۆزىڭىزگە نان بەرگەن كەسپىڭىزنى قىلغىنىڭىز ياخشى. لاي كارىزىدىن سەكرەپ چىقىپلا ۋال-ۋۇل كىيىمنى ئۈستىڭىزگە ئارتىۋالغىنىڭىز سەنئەتنىڭ ئالدىدا ئەسقاتمايدۇ. ''سەنئەتتە شاھ يوق، مەلىكە يوق'' سەنئەتتە شاھ يوق، مەلىكە يوق، كىمنىڭ قانچىلىك ئىقتىدارى بولسا سەھنىدە كۆرسەتسۇن.                      -ئازادە رايونىمىزدا سەنئەت ساھەسىدىكىلەرنىڭ، گەپنى تارايتىپ ئېيتقاندا، ناخشىچىلىق ساھەسىدىكىلەرنىڭ نام خۇمارى كىشىنى بەكلا ھەيران قالدۇرىدۇ. بۇنداق دېيىلسە، بىر بۆلۈكلەر بۇ نامنى بىزگە خەلق بەرگەن، ئۇلار بىزنى چىن يۈرىكى، چىن بۆرىكىدىن ئېتراپ قىلغان بولغاچلا ئوشبۇ نامنى ھەدىيە قىلغان دېيىشىدۇ. ئەمىسە، قېنى دەپ بېقىڭە، قايسى كەنت-مەھەللىنىڭ ئادەملىرى ئۆزئارا مەسلىھەتلىشىپ، ئاۋازغا قويۇپ، شۇ نامنى سىزگە ھەدىيە قىلدى؟ مېنىڭ بىلىشىمچە، نامنى ئاۋۋال تەشۋىقات ۋاراقچىلىرىغا تەرجىمھال يازىدىغان كۆتۈرمىچى، ناكەس قەلەمكەشلا يازىدۇ، ئۇ ئەدەبىياتنىڭ تەزكىرە-تەرجىمھال يېزىش پىرىنسىپىنى، سىزنىڭ شۇ نامغا لايىق كېلىش-كەلمەسلىكىڭىزنى ئويلىمايدۇ، پەقەت سىزگە قانداق قىلىپ ياخشىچاق بولۇشنى ئويلاپ، ئۇلۇغۋار ئاتاقتىن بىرنى تاپىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ ماختاش، كۈچۈكلىنىش خامارى بىلەن سىزنىڭ ماختىلىش خۇمارىڭىز تەڭلا قانائەت تاپىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن يىغىلىشلاردا، تەشۋىقات ۋاراقلىرىدا، كېچىلىكلەردە شۇ نام بىلەن ئاتالمىسىڭىز يېلىڭىز تاشىدىغان، سەپرايىڭىز ئۆرلەيدىغان بولىسىز ھەم شۇنداق بولىۋاتىسىز. ئەگەر سىزنىڭ ئۇنداق ئاتاقلار بىلەن خۇشىڭىز بولمىسا، بىراۋ سىزگە نام بەرگەندىن كېيىن، نېمىشقا ئۇنى تەرك ئەتمەيسىز؟ ئەمەلىيەتتە سىزنىڭ ئسمىڭىزنىڭ ئۆزىلا سىزگە ئەڭ باب كېلىدىغان ئاتاق ھېسابلىنىدۇ، بىراۋ ئىسمىڭىزنى ئاڭلىغان ھامان سۆيۈنۈش ئىلكىدە قىلىۋاتقان كەسپىڭىزنى يادىغا ئالسا، بۇ ئەڭ ياخشى باھا ھەم ئاتاق ئەمەسمۇ! ناخشىچىلىق ساھەسىنى ئېلىپ ئېيتساق، سىز ناخشىغا ھەۋەس قىلىپ، بۇ كەسپكە ئىشتىياق باغلىغان بولسىڭىز، ناخشا ھەۋەسكارى دەپ ئاتىلىڭ، ئاۋازىڭ يامان ئەمەس كېلىپ، ئوبدانلا كىرىشپ قالغان بولسىڭىز ناخشىكەش دەپ ئاتىلىڭ، پىشىپ يېتىلگەن بولسىڭىز ناخشىچى دەپ ئاتىلىڭ، ئۆز ئۇسلۇبىڭىزدا كامالەتكە يەتكەن بولسىڭىز، پىشۋا ناخشىچى دەپ ئاتالسىڭىز تامامەن بولىدۇ. بىر-ئىككى ناخشا تارقىتىپلا ناخشىچى، بىر پىلاستىنكىلىق ناخشا ئېيتقان بولسىڭىز سەنئەتكار، يېشىڭىز سەللا ئۇلغىيىپ قىرىقتىن ئاشقان بوسىڭىزلا ئۇستاز سەنئەتكار دەپ ئاتىلىش ئەقىلگە سىغمايدۇ. بۇ سىزنىڭ كاللىڭىزدىن ئۆتكەن بىلەن، سەنئەتنىڭ كاللىسىدىن ئۆتمەيدۇ. ئەگەر سىز راستىنلا ئۇستاز سەنئەتكار بولسىڭىز، سىزنىڭ پەرۋىشىڭىزدە يېتەكلىنىپ كاتتا بولغان شاگىرتلىرىڭىز قېنى؟ قايسى كېچىلىكتە بىرەر شاگىرتىڭىزنى يىتىلەپ سەھنىگە ئېلىپ چىقىپ، ئاۋامغا تونۇشتۇرۇپ باقتىڭىز؟ سەنئەتنى مۇسابىقىلەشتۈرۈپ ئوينايدىغان بەزى پىروگراممىلاردا، سىزنى تاللىغان ئوقوغۇچىلارنى سىز يېتەكلەپ ئاخىرقى پەللىگە يەتكۈزگەنمۇ ياكى ئۇلار ئۆزىنىڭ تالانتى، ئىخلاسىغا تايىنىپ شۇ مەنزىلگە يەتكەنمۇ؟ ئولاش-چولاش بىر ئايرىمخانىغا يىغىلىپ، سەنئەت توغرىسىدا ئاڭلىۋالغان ئۇلۇغ قۇرۇق گەپلىرىڭىزدىن بىر نەچچە كەلىمە دەپ بەرگىنىڭىز تەربىيەلەش ھېسابلىنامدۇ؟ ئەگەر ئۇ تەربىيەلەش ھېسابلانسا، مەكتەپلەردىكى كەسپىي بىلىم بېرىدىغان مۇنەۋۋەر ئۇستازلارنى نېمە دەپ ئاتايمىز؟ ئۇستاز ئاشتى دەپ ئاتامدۇق؟ جەمئىيەتتە ئېقىپ يۈرگەن گەپ-سۆزلەرگە دىققەت قىلىپ بېقىڭ، پىروگراممىلاردا بەلگىلىمە تۈپەيلىدىن سىزنى تاللاپ قالغاچقا كەمسىتىلىۋاتقان يىگىت-قىزلارمۇ دائىم ئۇچراپ تۇرىدۇ. ئەگەر سىز راستىنلا ئۇستاز بولسىڭىز، ئۆزىڭىزنىڭ كەسپ دائىرىسىدىكى ئادەملەرگىلا ئۇستاز، جىمى ئاۋامنىڭ سىزنى ئۇستاز دەپ ئاتىلىشنى تەمە قىلماڭ. چۈنكى سىز ھەممىنىڭ ئۇستازى ئەمەس. سەنئەتتە مەڭگۈ بىرىنچى بولمايدۇ، شاھ بولمايدۇ، مەلىكە بولمايدۇ، مەزكۇر ساھەدە ھەركىمنىڭ ئۆزىگە لايىق تۇتقان يولى، تاللىشى، قىلالايدىغانلىرى، قىلالمايدىغانلىرى بولىدۇ، بۇ بەئەينى سىز ياخشى ئېيتقان ناخشىنى يەنە بىرى ئەپلەشتۈرەلمىگەندەك، بىرى ۋايىغا يەتكۈزگەن ئىشتىن سىز چاڭ چىقىرىۋېتەلمىگەندەكلا بىر ئىش. پەقەت ئۆزىمىزنىڭ بىلمەيدىغانلىقىنى ئېتراپ قىلىش، بىلگەنلىرىنى ئۆز جايىدا ئىشلىتىش، ئەتراپىمىزدىن، يېقىن- يىراقتىكىلەردىن كىچىك پېئىللىق بىلەن ئۆگىنىشلا سەنئەت ئەھلىنىڭ تاللىشى ھېسابلىنىدۇ. ناخشىچى، شائىر، يازغۇچى، ئاكتىيور، مۇزىكانت، رەسسام، ھەيكەلتىراش دەپ ئاتىلىشنىڭ ئۆزىلا ئەڭ يوقىرى شان-شەرەپكە ۋەكىللىك قىلالايدۇ، ناۋادا سىزنىڭ شۇنىڭغا لاياقىتىڭىز توشسا. ''ناخشىچىلىق سەھەسىدىكى زەردار تىلەمچىلەر'' ئىستاتىستىكا قىلىپ باقسام، بىزدە ھەركۈنى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن ئون-يىگىرمىدەك كونا، يېڭى ناخشا تارقىلىدىكەن، ئېھتىمال بۇنىڭدىن كۆپ ياكى ئاز بولۇشى مۇمكىن. بۇ ساننى بەك كۆپ دەپ كەتكىلى بولمىسىمۇ، دۈشەنبە تارقالغان ناخشىلار پەيشەنبىلىككە ئۇلىشالمايلا بۆشۈكىدە ئۇجۇقۇپ كېتىدىكەن.شۇنداق بولسا ئۆزىنىڭ ئىشى ئىدى، لېكىن، تارقىتىلىش ئالدىدا تۇرۇۋاتقان ياكى تارقىتىلغان بىر ناخشا بىر توپ ئادەمنى گالۋاڭ قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ ۋاقتىنى ئالىدۇ، كەيپىنى بۇزىدۇ. بۇ ھەقتە مۇنداق بىر تېتىقسىز تەپسىلات بار: ئۈندىدارىڭىزنى ئاچسىڭىز سالام-ساھەتىسىزلا قامەتلىك، كېلىشكەن ئەر، ئەر ياكى گۈزەل ئايالنىڭ بىر پارچە سۈرىتى، سۈرەتنىڭ ئۈستىدە سىز بىلەن ئالاقىسى يوق ئىنگلىزچە (ئۇ ناخشا ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى دۇنيانىڭ باشقا يېرىدىكىلەر بىلمەي قالمىسۇن دەپ ئويلىغان بولسا كېرەك)، دۆلەت تىلىدىكى خەت يېزىلغان تەشۋىقات ۋارىقى بىلەن ناخشىچىنىڭ خەتلىك سۈپەت-تەۋسىپى توپ ئۇچۇرى ھالىتىدە كۆز ئالدىڭىزدا نامايەن بولىدۇ. بەزىلىرىگە قوللاش، ئىلگىرىلەش توغرىسىدىكى چىرايلىق سۆزلەر يېزىلغان بولسا، بەزىلىرىگە تەھدىت ئارىلاش سۆز-ئىبارىلەر يېزىلىدۇ. تارقاتسىڭىز، سىز ئۇ ناخشىچىنى ياقتۇرغان، ئۇنىڭغا ئاغىنىدارچىلىقنى يەتكۈزگەن بولىسىز، تارقاتمىغان بولسىڭىزلا، سىزگە بىر چېكىت ئۇرۇلۇپ بولىدۇ. ھەتتا چىقىرىپ، بىر-ئىككى كۈن تۇرغۇزۇپ يۇيىۋەتسىڭىز، ئۈندىدارىڭىزدا «يەنە يۇيۇۋېتەرسەن بولمىسا» دېگەندەك گەپلەر پەيدا بولىدۇ. بۇنداق ئۇچۇرنى قانداق ئاتاش توغرىسىدا كۆپ ئويلىنىپ، ئاخىرى «ئۆزىنى پەسلەشتۈرۈش مەكتۇبى»، «تىلەش خېتى» دەپ ئاتاشنى راۋا كۆردۈم. ئەمەلىيەتتە بۇنداق قىلىشنىڭ پەقەتلا زۆرۈرىيىتى يوق، تور دۇنياسىدا ھەرقانداق نەرسە ئۆزلىكىدىن تارقالماي قالمايدۇ. ئەگەر ناخشىڭىز ياخشى بولسا، پۈتۈن دۇنياغا تارقىتىدۇ، ناچار بولسا، يېقىن-يورۇقلىرىڭىز، ئەڭ تۆۋەن سەۋىيەدىكى ئاڭلارمەنلەر، سىزنىڭ چاپنىڭىزدا تەرلەشنى ئارزۇلايدىغانلار، ئۆزى تاساددىبىي ناخشا ئېلان قىلىپ قالسا، سىزگە زورلاپ تارقاتقۇزىدىغانلار چوقۇم تارقىتىدۇ. ئاتايىن پۇلغا شېئىر سېتىۋېلىپ (پۇلغا شېئىر سېتىۋالىدىغان ئىش بىلەن خۇشىڭىز يوق ئەلۋەتتە)، ئاھاڭىنى ئىشلىتىپ، ئاكوردلاشتۇرغۇزۇپ، جاپادا ئۈچ كۇبلىت ئاۋازىڭىزنىڭ مىڭ يېرىنى ئوڭشاتقۇزغۇزۇپ تارتقان ئەمگىكىڭىزنى، ئۆزىڭىزنى بۇقەدەر پەسلەشتۈرۈشنىڭ زىنھار ھاجىتى يوق. سەنئەتكە تەۋە بولالايدىغان نەرسىلەر بەكلا ئۇلۇغ بولىدۇ، ئۇنىڭغا كوچا-كويلاردا يايمىكەشلەردەك خېرىدار توۋلاپ يۈرۈش بىچارىلىكتىن باشقا نەرسە ئەمەس. بەزىدە شۇنداق ناخشىچىلارغا ئىچىم ئاغرىپ قالىدۇ. ئۇلار تەشۋىقات رەسىمىنى تارقاتقان كۈندىن باشلاپ ئۈندىدار چەمبىرىكىدىن كۆزىنى ئۈزەلمىسە، تارقاتقان ھەربىر ئادەمگە بىر-بىرلەپ تەشەككۈر ئېيتسا، تارقاتمىغانلارنى كۆڭلىگە تىزىملاپ قويۇپ، بىركۈنلىرى ئەنتىنى ئېلىش پىلانىنى تۈزسە، تارقاتمىغانلارغا قايتا-قايتا يوللاپ، تارقاتقانلىقىنى كۆرگەندىن كېيىن كۆڭلى جايىغا چۈشسە، بىرقانچە كۈن ئۆتۈپ ناخشا رەسمىي تارقىتىلغاندا بۇ ئاۋارىچىلىق يەنە بىر قېتىم تەكرارلانسا، بۇ ناخشىچىلارغا نېمە كۈن؟ بۇنداق جاننى قىيناشنىڭ ئورنىغا ئاشۇنداق ئەرزىمەس ئىشلارغا ئىسراپ قىلغان ۋاقىتنى يېڭى بىر ئىجادىيەتكە قاراتسا، ماتېرىيال كۆرسە، ئىزدەنسە، ھېچبولمىغاندا ئۈنگە ئېلىۋالغان ناخشىسىنى نەق مەيداندا ئېيتىشنى مەشىق قىلسا، بۇ ئىش باشتىكىدىن مىڭ ئەۋزەل ئەمەسمۇ؟ ھە دېگەندىلا تەشۋىقاتتا ئىشلىتىدىغان سۈرەتكە، سۈرەتكە چۈشكەندە كىيىدىغان ئىشتاننىڭ يىرتىقىنىڭ سانى، ئۇزۇنلۇقى، كەڭلىكى، ئاممىۋىي سورۇنلاردا ئۆزىنى قانداق قىلىپ ئۇلۇغ كۆرسىتىش ئۇسۇللىرىغا كۆڭۈل بۆلمەي، ئەسەرنىڭ سۈپەت-ساپاسىغا كۆڭۈل بۆلسەكلا، نۇرغۇن ئىشلار ئۆزلىكىدىن ھەل بولۇپ كېتىدۇ. شۇنداق قىلالىساقلا، ناخشىلىرىمىزنىڭ كەڭرى تارقىتىلىشىدا، تەكرار ئېيتىلىشىدا گەپ يوق. بۇ قۇرلارنى يېزىۋاتقاندا مۇنداق بىر كەلىمە سۆزنى قىستۇرغۇم كەلدى: ئۇلۇغ ئەسەرلەر يىراق تاش پۈتۈك دەۋرىنىڭ بوران-چاپقۇنلىرىنى باشتىن ئۆتكۈزۈپ بىزگە ئۇلىشالىغان، بۈگۈنكى ئىنتېرنېت دەۋرىدە ياخشى نەرسىنىڭ تارقالماسلىقىدىن ئارتۇق ۋاھىم يەپ كەتمىگۈلۈك. ''ماڭىدىغان ناخشىلار توغرىسىدا'' «ماڭىدىغان ناخشىلار» دېگەن گەپنى ئاڭلىساملا كۈلكەم قىستايدۇ. گەپنىڭ مەنىسىگە يەتسەم، ماڭىدىغان ناخشا دېگىنى ئەڭ ئاڭقاۋ بىر توپنىڭ كەيپىگە ھەمنەپەس بولىدىغان، شۇ ماڭغان پېتىلا گۆرىگە كىرىپ ئۇجۇقىدىغان ناخشىلارنى كۆرسىتىدىكەن. بۇ بەئەينى پىيەنچۈك بىر قەلەمكەشنىڭ ئەسەرلىرىنى ئېلان قىلىشتىن بۇرۇن، ژورناللارنىڭ ئەسەر ئېلان قىلىش مەۋقەسىنى تەكشۈرۈپ، تەتقىق قىلىپ، مۇھەررىرلەرنىڭ ئىشتىھاسىغا چۈشىدىغان ئەسەرلەرنى يازغىنىدەك، مۇھەررىرلەرگە تېلېفون قىلىپ: «سىلەرنىڭ ژۇرنالغا ئەسەر ئەۋەتتىم، كۆرۈپ باقسىڭىز. كۈتكەن يېرىڭىزدىن چىقمىغان بولسا قايتا يېزىۋەتسىڭىزمۇ بولىدۇ، ئىسمىم بېسىلسىلا بولدى» دېگىنىدەكلا غەلىتە بىر ئىش. سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىدىغانلار ئاۋامنىڭ كۆڭلىنى ئاساس قىلىدىغان ۋەزىپەبەردارلاردىن ئەمەس. سەنئەت ھەرقايسى دەۋردە ئاۋامنى يېتەكلەيدىغان سەركىلىك رولىنى جارى قىلدۇرۇش بۇرچىغا ئىگە بىر كەسپ. ئەگەر سەنئەت ئاۋامنىڭ تەلىپى بويىچە قۇيرۇق شىپاڭلىتىدىغان ئىتتەك بولىۋالسا، بۇنداق سەنئەت بارا-بارا گادايلىشىپ، قاقشال ھاڭگا تېرەككە ئوخشاپ قالىدۇ. شۇنداق ئەسكەرتىمەنكى، سەنئەت ئەرمەك ئەمەس، ئۇ تەلەپلەرگە ئاساسەن ئىجاد قىلىنمايدۇ، ئىجاد قىلىنغاندىن كېيىن تەلەپ قىلىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزىدۇ. دۇنياۋىي ئابرويغا ئىگە سەنئەتكارلارنىڭ ھايات قامۇسىنى ۋاراقلاپ باقىدىغان بولساق، ئۇلار جان-جەھلى بىلەن سەنئەتنىڭلا ئىشىنى قىلغان، ئاۋامنىڭ باھاسى، ھاقارىتى، يول كۆرسىتىشىگە پەرۋا قىلمىغان، ئاقىۋەتتە بىز دەۋاتقان خەلق ياكى ئاۋام، شۇلارنىڭ ئەسەرلىرىدىن مەنىۋىي يورۇقلۇققا ئېرىشكەن. ئەمەلىيەتتە سىز جان پىدالىق بىلەن ئويلىشىۋاتقان كىشىلەر سىزنىڭ سەنئىتىڭىز بىلەن مۇناسىۋەتسىز ياشايدۇ، ئۇلار بۈگۈن ئارتۇق خەجلىگەن ئون كوي پۇلىنى قانداق قىلىپ چۆنتىكىگە قايتۇرۇپ كېلىش، ئۆيدىكى بالىنى، قوتاندىكى كالىنى قانداق ياخشى ئەي قىلىشنىڭ كويىدا بولىدۇ. ئەدەبىيات-سەنئەتكە كۆڭۈل بۆلۈشكە ۋاقىت ئاجرىتىدىغان ئادەملەر پەقەت شۇ ساھەنىڭ ئادەملىرى ياكى ئۈستۈن ئوقۇرمەن، ئاڭلارمەن، كۆرۈرمەنلەر بىلەنلا چەكلىنىدۇ. بىزدىلا ئەمەس، دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە شۇنداق. سىز كۈچەپ، چىڭقىلىپ ئېيتىۋاتقان ماڭىدىغان ناخشىلار پەقەت ئىچكۈۋازلىق سورۇنلىرىدا، كېچىلىك بەزمىخانىلاردا رولىنى جارى قىلدۇرالايدۇ. ناۋادا سىز بەزمىخانىلاردا تىقما-تىقما ئولتۇرغان بىر توپ ئادەمنى كۆرۈپ، ناخشىلىرىمنىڭ قەدرىنى قىلىپ كەلگەن چېغى دەپ ئويلىغان بولسىڭىز خاتالىشىپسىز، ئۇلار پەقەت تاماشا قوغلىشىپلا شۇ يەرگە يىغىلىدۇ، سىزنىڭ ناخشىڭىزنىڭ ياخشى-يامانلىقىنى پەرق ئېتىشكە، تېكىستلىرىنى تەھلىل قىلىشقا ھېچكىمىنڭ ۋاقتى يوق، ئۇلارنىڭ كۆڭۈل بۆلىدىغىنى ئىچ پۇشۇقىنى چىقىرىش، بېسىمىنى يەڭگىللىتىش، بىرتوپ ئادەم بىلەن ئۆزىنى قويىۋەتكەن ھالەتتە پائالىيەت قىلىپ بىخەتەرلىك تۇيغۇسىغا ئېرىشىش، قانداقتۇر بىر يەرلەردە تونۇشۇپ قالغان قىز-چوكانلىرىنى مېھمان قىلىپ كۆڭلىنى ئۇتۇش، ئوينىغاچ كۆز بېقىشىپ قالغانلارنى ئۆيلىرىگە ساق-سالامەت «ئاپىرىپ قويۇش» ياكى سىزنى بىلىدىغانلىرى بولسا سىز ناخشا ئېيتىۋاتقاندا سىزگە قول پۇلاڭلىتىپ، كېيىنكى ناخشىڭىزدا ئۆزىنىڭ نام-شەرىپىنى كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا ئېلان قىلىشىڭىزنى كۈتۈش، شۇ ئارقىلىق بەزمىگاھتا ئازدۇر-كۆپتۇر ئىناۋەت تېپىپ كېرىلىپ ئولتۇرۇش خالاس. شۇنداق بولغاندىكىن، ناخشىچىلار ماڭىدىغان ناخشىغا ئۆزىنى ئاۋارە قىلماي، يۈرەككە تېگىدىغان، تەۋسىپى ئۇزۇن بولىدىغان ئەسەرلەرنى روياپقا چىقىرىشقا ھەرىكەت قىلسا قالتىس ئىش بولغان بولاتتى. قەدىرلىك ئوقۇرمەن، سىزگە دەيدىغانلىرىمنىڭ يېرىمى تۈگىدى، كېيىن پۇرسەت پىشىپ يېتىلسە، داۋاملىق ئورتاقلاشقايمىز. بىر قاغا قاقىلدىماقتا، قاقىلدىماقتا... مەنبە: [[جاسارەت تاش سالۇنى|بىر قاغا قاقىلدىماقتا]] g6s30iainvo1z0e2pik6h6bbm5lu732 175611 175610 2026-04-27T15:44:45Z UyghurArchive 25219 175611 wikitext text/x-wiki '''ئاپتورى: قاغا''' '''(بۇ ئەسەر «subatkitab» سالونىدىن سەل-پەل ئۆزگەرتىپ ئېلىندى)''' مەن بالا ۋاقىتلىرىمدىن بۈگۈنگە قەدەر نۇرغۇن كىتابلارنى ئوقۇدۇم. دۇنيا سەنئىتىگە بارا-بارا ئىچكىرىلىشىم تۈرتكىسىدە، ئېڭىمدا «سەنئەت»، «سەنئەتكار» دېگەن ئاتالغۇغا نىسبەتەن مۇستەقىل پىكىر، قاراش شەكىللەنگەن بۈگۈنكى كۈندە، ئۆزۈمنىڭ كۆز قاراشلىرىدىن پات-پات گۇمانلىنىدىغان ھالغا چۈشۈپ قالدىم. ئەتراپىمدىكى سەنئەت بىلەن ھەپىلىشىدىغان ئادەملەرنىڭ ئۇستاتلىقى، ئالاھىدە پەردازلىنىش ئىقتىدارى مېنى ھەيرەتكە سېلىپ، ئەقلىمنى لال، تىلىمنى گال قىلىشتى. مۇشۇنداق ئەھۋالدا، سەنئەت، سەنئەتكار دېگەنلەرگە نىسبەتەن سەزگۈرلۈكۈم شىددەت بىلەن ئېشىشقا باشلىدى. بۇنداق بولۇپ قېلىشىمدىكى سەۋەب، ئەتراپىمىزدا ھەقىقىي مەنىدىكى سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىدىغان ئادەملەر سانىنىڭ تىك سىزىق يۆنىلىشىدە ئازلاپ بېرىشىغا ئەگىشىپ، سەنئەتكارلار سانىنىڭ ئەقىل يەتكۈسىز دەرىجىدە كۆپىيىپ بېرىۋاتقانلىقى ئىدى. بىزدىكى سەنئەتكار دەپ ئاتاش، بەس-بەستە ئاتاق-ناملارنى بېرىش، بىكاردىن-بىكار ئاتىلىۋېلىش سۈرئىتىدىن قارىغاندا، ئاتالمىش سەنئەتكارلىرىمىزنىڭ سانى دۇنيانىڭ ھەرقايسى يېرىدىكىدىن كۆپ بولۇشى ئېھتىمالغا ئىنتايىن يېقىن. بىراق، چاتاق يېرى شۇكى، سەنئەتنىڭ قولىدا لىللا بىر تارازا بار، ئەگەر كۈنىمىزدە سەنئەتكار دەپ ئاتالغان، ئاتىلىۋالغانلارنىڭ ئەسىرىنى سەنئەتنىڭ ئەلگىكىدە تاسقايدىغان بولساق، ئەلگەكتە قالغانلىرى كۆڭلىمىزنى ئەسكى قىلىپ قويۇشى تۇرغانلا گەپ. بۇ ھالنىڭ مېنىڭلا ئەمەس، ئاق-قارىنى پەرق قىلىدىغان، سەنئەتنىڭ قەدرىنى بىلىدىغانلارنىڭ ئىچىنى پۇشۇرىۋاتقان بولۇشى ئېنىق. شۇ ۋەجىدىن مەزكۇر ماقالىدە مەن كۆكسى-قارنى كەڭ، يۈرىكى تازا ئوقۇرمەنلەر بىلەن ھېس قىلغانلىرىم توغرىسىدا ئورتاقلىشىشنى ئىستىدىم. سەنئىتىمىزدە ناخشا يەنىلا ئاساسىي گەۋدە بولۇپ كېلىۋاتقاچقا، دەسلەپكى قەدەمدە، ناخشىچىلار ھەققىدە توختىلىشقا توغرا كەلدى. ئېيتقانلىرىم دىتىڭلارغا ياقماي قالسا، پوق يەيدىغان قارا قاغا قاقىلداۋاتقان بولسا كېرەك، دەپ ئويلىشىڭلارنى سەمىمىي ئەسكەرتىمەن. ''سۇنىڭ بېشى لاي، ئايىغى لاي'' ئىنتېرنېت دەۋرى دۇنيانىڭ باتىن تەرەپلىرىنى بارا-بارا زاھىر قىلىپ، بىزنى ئۆزگە ئەل-قوۋمنىڭ سەنئىتىنى بىر قەدەم ئىلگىرىلىگەن ھالدا بىلىشكە مۇيەسسەر قىلدى، دىققىمىزنى باشتىن-ئاياغ تارتىپ كېلىۋاتقان شەرق ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا سەنئىتىدىكى نادىر ئەسەرلەر كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزغا شىددەت بىلەن سىڭىپ كىرىش داۋامىدا، دۇنيا مەدەنىيەت-سەنئىتىنىڭ رەڭدارلىقى ئەقلىمىزنى لال قىلدى-يۇ، ئارقىدىنلا دىماقلىرىمىزنىڭ ھەسرەت بىلەن ئېچىشىشىغا سەۋەبكار بولدى، بۇنداق بولۇشىغا بىز قالتىس دەپ قارىغان مۇتلەق كۆپ ساندىكى ئەسەرلەرنىڭ بىزگە تەۋە بولماستىن، باشقىلارنىڭ بولۇپ چىققانلىقى سەۋەب بولدى. بىر نادىر ئەسەر ۋە ئۇلۇغ سەنئەتكارنىڭ دۇنيانىڭ ئورتاق مۈلكىگە ئايلىنىپ قېلىشى، جاھان ئەھلىنىڭ نادىر ئەسەردىن ئورتاق ھوزۇر تېپىشى ئەقىلگە مۇتلەق سىغىدىغان ئىش. ئالايلۇق، «سۆيگۈنى ياراتتى» دەپ قارىلىدىغان شېكىسپىر ئەنگلىيەگە مەنسۈپ. بىراق ئۇنىڭ سونېتلىرى، دىراما-سەھنە ئەسەرلىرى دۇنيا خەلقىنىڭ ئورتاق مۈلكىگە ئايلىنىپ كەتكەن. شېكىسپىر ئۆزىنىڭ سەنئىتى ئارقىلىق ماكان، زامان ئۇقۇمىنى تۈزلىۋەتكەن. ئاڭلاشلارغا قارىغاندا، بىر يىلنىڭ ھەر بىر كۈنىدە دۇنيانىڭ مەلۇم بىر يېرىدە شېكىسپىر دىرامىلىرىنى كۆرىدىغان ئادەم چىقىپلا تۇرىدىكەن. ئىتالىيەلىك مەشھۇر ناخشىچى ئاندىرې بوچچەللىنىڭ «سۆي مېنى» ناملىق ناخشىسىنىڭ ئۆزگە ئەل ناخشىچىلىرى تەرىپىدىن قايتا-قايتا تەكرار ئىجرا قىلىنغان ۋارىيانتى دائىملا كۆزگە چېلىقىپ تۇرىدۇ. بىراق ئۇلار باشتىن-ئاياغ ئوغرىلاش، ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىش، ئەسلى ئىجادكارلىرىنى ئۇنتۇلدۇرۇۋېتىش قەستىدە بولماي كەلگەن. ئاددىي قىلىپ ئېيتقاندا، ئۇلار باشقىلارنىڭ نەرسىسىنى ئۆزىنىڭ قىلىۋېلىشنى ئۇيات بىلگەن. بىراق بىزدە «ھۆكۈمران ئۈزۈك» فىلىمىدىكى سىمىگونىڭ: « زىدىپەس ئوغرىلار ئەڭگۈشتىرىمنى ئۆزىنىڭ قىلىۋالدى» دېگەندەك ئىشلار بەك كۆپ يۈز بېرىۋاتىدۇ. كۈنىمىزدە، بىز قالتىس بىلگەن، يۈرىكىمىزدىكى، جېنىمىزدىكى ئۇستاز ناخشچىلار ئېيتىپ قەلبىمىزگە مۆھۈردەك ئويىۋەتكەن ناخشىلارنىڭ ئىگىسى بىز ئەمەس بولۇپ قېلىپ، ياتلارنىڭ ئالدىدا تىلىمىز قىسقا بولۇپ قېلىۋاتىدۇ. ئۇلار ھەتتا يۈزىمىزدىن-يۈزىمىزگە «سىلەرنىڭ ناخشىكەشلىرىڭلار بىزنىڭكىنى ئوغرىلاپ ئېيتىپ جان بېقىۋاتىدۇ» دەپ تاشلىدى. ئوغرىلىغانلىرىمىز بىر-ئىككى بولسا ھە دەپلا ئۆتكۈزىۋەتلىكى بولاتتى، بىر ئۆي پىلاستىنكا بولغۇدەك ئەسەرنىڭ ئىگىسى خەق بولۇپ قالسا، بۇ ئاھانەتنى قانداق كۆتۈرۈپ يۈرگۈلۈك؟ بىز ھەقىقەتەن ئوغرىغا ئايلىنىپ قالدۇق. ئەمدىلىكتە، كەسپ ئەخلاقىغا رىئايە قىلمىغانلىقىمىز، سەمىمىي بولمىغانلىقىمىز تۈپەيلىدىن «ئوغرى» دېگەن ئاتاقنى شەرمەندىلەرچە كۆتۈرۈپ يۈرمەكتىن باشقا ئىلاجىمىز يوق. ئۆتكەن ئىشقا سالاۋات، كېيىنكىلەر ئاكا-ئاچىلىرىدىن ئىبرەت ئالىدۇ دەپ ئاغزىمىزنى تاتلىق ئېتىپ يۈرسەك، ئەتراپىمىزدا كەسپىي سەنئەت ئوغرىلىرى كۈندىن-كۈنگە ئاۋۇپ كېتىشكە باشلىدى. ئۆزگە ئەلدە راۋۇرۇس ئىززەت-ئابرويى بار ئەسەرلەرنى كۆزىمىزنى يۇمۇپلا ئۆزىنىڭ قىلىۋالىدىغان، «قۇلاقنى ئېتىۋېلىپ قوڭغۇراق ئوغرىلاش» نى كەسپلەشتۈرىۋالغان بىر بۆلۈك ساختىپەز ماڭقۇرتلار نومۇسنى قايرىپ قويۇپ، ئاكا-ئاچا مىراس ئوغرىلىقىنى داۋام ئېتىشمەكتە. ئەڭ غەلىتە يېرى شۇكى، بىلىدىغانلارنىڭ ئەسكەرتىشىگە پەرۋا قىلمايلا قالماستىن، تېخى دوستلۇققا يارىمايدىكەنسەن دەپ باشقىلاردىن خاپا بولۇشماقتا، سەنئەت خۇددىي دوست تارتىشىپ ئوينايدىغان قاتار چايدەك. سېلىشتۇرما ئەدەبىيات تەتقىقاتىدا، ماكان، زامان پەرقىگە ئىگە كىشىلەرنىڭ ئەسەرلىرىدىكى قۇرۇلما، تېما بىردەكلىكىنى تەسىر ۋە پاراللېل تەتقىقات يۆنىلىشىدە چۈشەندۈرۈشكە تامامەن بولىدۇ. بىراق، يىپىدىن يىڭنىسىغىچە بىردەك بولۇپ قالىدىغان ئەھۋالنى پەقەت نومۇسنى قايرىپ قويۇپ ئەسەر ئوغرىلاش تەتقىقاتىغا سالماقتىن باشقا يول يوق. بۇ پەرزەنتلىرىمىزنىڭ قوشنىلارغا ئوخشاپ قالغىنىدەكلا ھاقارەتلىك ئىش، بىزدىكى بۇ ھال مەن ھەپتە بۇرۇن ئاڭلىغان بىر يۇمۇرغا دەل چۈشىدۇ: بىركۈنى بىر ئادەمنىڭ ئوغلى يىراق شەھەرگە ئىشلىگىلى مېڭىپتۇ، بالا سەپەرگە چىقىشتىن بۇرۇن، دادىسى ئۇنىڭغا قالايمىقان يەرلەردە يۈرمەسلىكنى، ئەگەر ئۇنداق يەرلەردە يۈرسە، ئەيدىز دەيدىغان بىر كېسەلگە گىرىپتار بولىدىغانلىقىنى، ئوغلى ئەيدىزگە گىرىپتار بولسا، ئوغلى ئارقىلىق كېلىنگە يۇقىدىغانلىقىنى، كېلىن ئارقىلىق ئۆزىگە يۇقىدىغانلىقىنى، ئۆزىنىڭ خوتۇنى ئارقىلىق پۈتۈن يۇرت-مەھەللىگە يۇقىدىغانلىقىنى ئەسكەرتىپتۇ. گەپنى يىغسام، ناتوغرا قىلمىش-ئەتمىشلىرىمىز ئاقىۋەتتە يۈزىمىزنى سۆرۈپ قىلىدۇ. سۇنىڭ بېشى لاي بولسا، سۇنىڭ لايلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپ دۈم يېتىپ ئىچسەك قاملاشمايدۇ، سۈزۈلدۈرۈپ ئىچىشكە ئىمكانىيەت تولۇق يار بېرىدۇ، ئەلۋەتتە. سەنئەت ئوغرىلىرى ئىچىدىكى بايراقدارلارنىڭ كىملەر ئىكەنلىكىنى دەپ ئولتۇرغۇم يوق، ئورۇن باسار ئوغرىلارنىڭ قاچانلاردا ھەقىقەتكە قايتىدىغانلىقىنى ئەسلا بىلمەيمەن. ئوغرىلانغان ئەسەرنىڭ ئەسلى ۋارىيانتىنى ئوتتۇرغا تاشلاش توغرا كەلسە، بۇنى بەجا كەلتۈرۈش بەكلا ئاسان، مەن پەقەت ھەركىمنىڭ ئۆز كەسپلىرىدە سەمىمىي، دۇرۇس بولۇشىنى، قىلالايدىغانلىرىنى قىلالايمەن، قولىدىن كەلمەيدىغانلىرىنى قولۇمدىن كەلمەيدۇ دېيىشىنى، خەقنىڭكىنى ياقتۇرپ ئېيتقان بولسا، ئىگىسىنى ئەسكەرتىپ قويۇشىنى، سەنئىتىمىزنىڭ سەلتەنىگە داغ كەلتۈرمەسلىكىنى، ياتنىڭ ئالدىدا بويۇن قىسىشىمىزنىڭ سەۋەبكارى بولماسلىقىنى ئىلتىماس قىلىمەن. ''بىتايىن «ناخشىچى» لار'' بىز دۇنياغا كۆز ئاچقاندىلا ئۇدارغا چۈشۈرۈپ ئىڭڭەلىيەلەيدىغان، ئۆلگەندە قوشاق بىلەن ئۇزىتىلىدىغان قوۋم، بۇنىڭغا گەپ كەتمەيدۇ. بىراق، بۇنىڭلىق بىلەنلا ھەممىمىزنىڭ لاياقەتلىك ناخشىچى بولۇپ كېتەلىشىمىز ئەسلا مۇمكىن ئەمەس، ئەگەر مۇمكىن بولسا، ھەممىمىز «بىتەكرار سەنئەتكار» لاردىن بولۇپ كېتەتتۇق. ھازىرقى ئەھۋالنى كۆزەتسەم، قانداقتۇر بىر سورۇندا مەستچىلىكتە ناخشىنى ۋارقىراپراق ئېيتقان بىرى سەنئەت بىلەن گىرام ئالاقىسى يوق تۆت-بەش ئاغىنىسىنىڭ ئىلھام-مەدىتىدە ئۈنگە ئېلىش ئۆيىگە قاتىراپ يۈرۈپلا ئاز كۈندىن كېيىن ياش، تالانتلىق، ئەل سۆيگەن، ئەلنى سۆيگەن، ئەڭ بولمىغاندا پات ئارىدا ئەلنى سۆيمەكچى بولغان ناخشىچىغا ئايلىنىدىغان،  ئوتتۇز ئىككى ھەرپنى ئەمدىلا ئۆگىنىپ ساۋاد چىقارغان بىرى قاپىيەسى ئازدۇر-كۆپتۇر قاملىشىپ قالغان سۆز دۆۋىلىرىنى شېئىر دەپ كۆككە كۆتۈرىلىدىغان، كاستۇم-بۇرۇلكىنى رەڭلىكراق كىيەلەيدىغان، ھېچقانداق ئوقۇش تارىخى يوق بىر ساۋاتسىز بىر كېچىدىلا مۇۋەپپەقىيەتشۇناس بولىۋالىدىغان، بوي-بەستى ئازراق قاملاشقان، ئېتى-سېپى يوقلا بىر رېژىسور شەھۋىتىنى قاندۇرغانلىقى سەۋەبىدىن ئاكتىيور دەپ ئاتىلىپ قالىدىغان، تورلاردا يىرتىق ئىشتاندىن چۇلدۇر چىققاندەكلا گەپ قىلىپ تاشلىغان بىنورمال بىرى تور چولپىنى دەپ ئاتىلىپ، بىر بۆلۈك كىشىلەرنىڭ سەنئەت، دۇنيا ۋە قىممەت قارىشىغا يېتەكچىلىك قىلىدىغان ئەھۋاللار كۈندىن-كۈنگە ئەۋج ئېلىۋاتىدۇ. بۇ ئەھۋاللارنى كەسپ ئەھلىلىرى بىلمەمدۇ؟ ئەلۋەتتە بىلىدۇ. ناۋادا سىز بۇ ئەھۋاللارنى مەلۇم بىر كەسپ ئەھلىگە ئېيتىسىڭىز، ئۇ سىزگە: « شۇنداق، ئېيتقانلىرىڭىز بەرھەق، بۇنداقلار ۋىروستەك يامراپ كەتكىلى تۇردى، ۋاقىت ھەممىنى ئادىل بىر تەرەپ قىلىدۇ، ئاۋاممۇ شۇلارنى چوڭ بىلىدىغان بولۇپ كەتتى» دەپ جاۋاپ بېرىدۇ. ئەمىسە بۇ مەسئۇلىيەتنى كىم ئۈستىگە ئالىدۇ؟ ئاغزىنىڭ ئۇچىدىلا «سىلەر بولمىساڭلار بولمايدۇ، مەن سىلەرگە ئامراق» دەپ قويغان ئاۋام ئۈستىگە ئالامدۇ؟ بۇ ئىشتا مەسئۇلىيەتنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىنى كەسپىي ئادەملەر ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك. قايسىڭلار مۇشۇنداق ئىشلارغا چىش يېرىپ ئىپادە بىلدۈرۈپ باقتىڭلار؟! كەسپ ئەھلى بولمىش ئادەملەر قانداقتۇر بىر ئىدارىنىڭ تۆمۈر تاۋىقىغا ئېرىشكەندىن كېيىن، يىلدا بىر كالىلايدىغان ئەنقادەك، بىر-ئىككى يىلدا بىر ئەسەر تارقىتىپ قويۇۋاتسا (خىزمەت ئالدىراش قىلىۋەتتى دەپ باھانە تېپىشىڭىز مۇمكىن، لېكىن ئەتراپىڭىزدىكى سىزدەك خىزمەت قىلىدىغانلارمۇ ئەسەر چىقىرىۋاتىدىغۇ)، بوش قېلىۋاتقان بۇنداق ساھەنى غەيرىي كەسپكارلار ئىگىلىمەي قانداق قىلىدۇ؟ كەسپ نوقتىسىدا تۇرۇپ، ئۇستازلىق، ئاكىلىق، ئاچىلىق، دوستلۇق سالاھىيىتىدە تۆت ئېغىز گەپ قىلىدىغان ئادەم چىقمىسا، ئۇلار ئەخلەتلىرىنى تۆكمە قىلماي قانداق قىلىدۇ؟ بىز سىزگە ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى سۇغا غەرق قىلىپ بېرىڭ دېمىدۇق، پەقەتلا كەسپىي سالاھىيەت نوقتىسىدىن ئىشنىڭ توغرا-خاتاسىنى ئەسكەرتىڭ دېدۇق. ۋاقىت ئۆزى بىر تەرەپ قىلىدۇ دەيلى دېسەك، ۋاقىت ئۇلارنى شاللىمايدۇ، ئەكسىچە، كىشىلەرگە ئۇلارنىڭ قىلىۋاتقانلىرىنى ھەقىقەتتەك ھېس قىلدۇرىدۇ. مۇشۇنداق كېتىۋەرسە، ئىنى-سىڭىللىرىمىز، بالىلىرىمىز نېمىنى ئاڭلايدۇ؟ ئەتىدىن كەچكىچە بالىلىرىمىز بىزنىڭكىنى ئاڭلىمايدىغان بولۇپ كەتتى دەپ قاقشاشنىڭ ئورنىغا، شۇلانىڭ يۈرىكىنى جۇغۇلداتقۇدەك ئەسەرلەرنى ۋۇجۇدقا چىقارساق، ئۇلار بىزنىڭكىنى ئاڭلىماي قالامدۇ؟ بۇنى ئاۋامغا ئارتىپ قويساق بولامدۇ؟ ئەلۋەتتە بولمايدۇ-دە. سىز ناخشلىرىڭىزنىڭ ئاڭلاش قېتىم سانىنى يوقىرىلىتىش ئۈچۈن، كېچىلىكىڭىزنىڭ بېلەت كىرىمىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈنلا يالغاندىن ۋاي دەپ قويىۋاتقان خەلق ئەزەلدىن سەنئەتنىڭ ياخشى-يامىنىنى باھالاش سەۋىيەسىگە ئىگە ئەمەس. ئۇلار قۇلىقىغا خوشياققاننى ئاڭلاپ كۆنگەن، ئىشەنمىسىڭىز ئەينى ۋاقىتتىكى «مۇزىكىلىق قوڭغۇراق» چۈشۈرۈش دولقۇنىنى ئىستاتىستىكىلاپ بېقىڭ، كېسىپ ئېيتالايمەنكى، چۈشۈرۈش قېتىم سانى ئەڭ ئالدىنقى ئورۇندا تۇرىدىغان ناخشىلار ھەرگىزمۇ ئابدۇللا ئابدۇرېھىم، مەھمۇد سۇلايماننىڭ ئەمەس. ئاۋامغا سىز ناخشىڭىزنى نەق مەيداندا تىرىك ئىجرا قىلىپ بەرسىڭىز، ئۇلار سىزگە ئۈنگە ئېلىنغان نۇسخىسىدەك ئېيتالمىغانلىقىڭىزدىن دادلايدۇ. دېمەك، ئاۋامدا سۈپەتلىك ئەسەرلەرنى ئىلغاپ ئاڭلايدىغان ئاڭنى پەيدا قىلىدىغانلار دەل كەسپىي ئادەملەر. «ھازىر لۈكچىكى يوق كوچىنىڭ ھەزىلىكى جىق» دېگەندەك ئىش بولۇۋاتقاندىكىن، بۇنى بىزگە تۇز بەرگەن كەسپنى قەدىرلىمىگەنلىكىمىزدىن كۆرمەكتىن باشقا ئىلاجىمىز يوق. مۇشۇنداق بىر قاتار سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن، بىزدە بىتايىن ناخشىچىلار كۈندىن-كۈنگە ئاۋۇپ، ئەخلەت ناخشىلارنىڭ كۆپلىكىدە ئۆزىمىزنىڭ ناخشىلىرىنى ئاڭلىمايدىغان ياكى دىتىمىزغا ياقىدىغان ناخشىلارنى مىڭ بىر جاپادا تېپىپ ئاڭلايدىغان ھالغا يەتتۇق. پۈتۈن سەھنە، كۇلۇب، ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنلىرى، مەدەنىيەت-سەنئەت پائالىيەتلىرىنى سەھنىگە چىقسا ۋاڭيىيۈن مۇزىكا قۇتىسىنى ئېچىپلا، تېلېفونىنى ئايروپىلان ھالىتىگە تەڭشەپ قويۇپ، ناخشىسىنى قويۇپ بېرىدىغان، تۆت-بەشلا ئادەم يىغىلغان يەردە يېنىدا ئېلىپ يۈرۈيدىغان بارماق دېسكىسىنى ئىزدەيدىغان، ئۈنگە ئېلىپ قويغان ناخشىغا ئېغىزىنىڭ شەكلىنىمۇ كەلتۈرەلمەي، پۇت-قولىدا جان قالمايدىغان نانكور ناخشىچىلار ئىگىلەپ كەتتى. ئاشۇلارنىڭ ئورنىدا سەللا غۇرۇرى بار ئادەم بولسا، ناخشا ئېيتىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ئالدىراپ بىر يەردە گەپ قىلىپمۇ تاشلىمايدۇ. سەنئەت ساھەسى كىم بولسا كىرىۋېۋىرىدىغان ئاممىۋىي ھاجەتخانا ئەمەس، بۇنداق نانكورلار سەنئەتتىن بەكرەك سەنئەتنىڭ ئۆزىگە بېرەلەيدىغان نام-ئاتىقى، شان-شەرىپى، كىشىلەر توپىنىڭ ئۆزلىرىنى كوچا-كويلاردا ئورىۋېلىشى، ئىمزا قويغۇزۇشى، ئەڭ بولمىغاندا ھاياجان بىلەن لەپپىدە قاراپ قېلىشىغا خۇشتار. ئۇلار مۇنداق بىر ئەقەللىي رىئاللىقنى بىلىشى كېرەك: سەنئەتتە ئۆز ئەمگىكىدىن ئارتۇق سالاھىيەت تەلەپ قىلىش ئەقىلسىزلىك، سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىۋاتقان ئادەم ئاۋامدىن ئوتتۇرىغا تاشلىغان ئەسەرلىرىنىڭلا (ئەگەر سەنئەتنىڭ ئۆلچىمىگە بىلىپ-بىلمەي يېقىنلاپ قالسا) قەدرىنى كۈتسە كۇپاتە، قانداقتۇر، كىيگەن ئالا- يېشىل كاستۈم-بۇرۇلكىنىڭ، چاچ ياساتقان پۇلنىڭ قەدرىنى قوشۇپ قىلدۇرىمەن دېسە قاملاشمايدۇ. سەنئەتنىڭ ئەسلى ئاھالىسىگە ئايلىنىش پەۋقۇلئاددە مۈشكۈل ئىش، ئۇ ئۆز كەسپكارلىرىدىن تالانت، ئىندىۋىدۇئاللىق، چىدام، ئىزدىنىش، باش چۆكۈرۈش، ئۆگىنىش تەلەپ قىلىدۇ. سەنئەتنىڭ دەرپەردىسىنى قايرىشنى نىيەت قىلغان ئادەم يەككە-يىگانە قېلىشقا، ئاچ-زارلىق، موھتاجلىقنىڭ قازانلىرىدا قايناشقا، چەتكە قېقىلىشقا ھەرۋاقىت تەييار تۇرالايدىغان بولۇشى كېرەك. ئەگەر سىز ھالاۋەت سۈرۈشنى، ئازغىنە ئەمگىكىڭىزگە تايىنىپ شاھانە بولۇۋېلىشنى ئويلاپ بۇ كوچىغا كىرىپ قالغان بولسىڭىز، بالدۇرراق چېكىنىپ چىقىپ بۇرۇن ئۆزىڭىزگە نان بەرگەن كەسپىڭىزنى قىلغىنىڭىز ياخشى. لاي كارىزىدىن سەكرەپ چىقىپلا ۋال-ۋۇل كىيىمنى ئۈستىڭىزگە ئارتىۋالغىنىڭىز سەنئەتنىڭ ئالدىدا ئەسقاتمايدۇ. ''سەنئەتتە شاھ يوق، مەلىكە يوق'' سەنئەتتە شاھ يوق، مەلىكە يوق، كىمنىڭ قانچىلىك ئىقتىدارى بولسا سەھنىدە كۆرسەتسۇن.                      -ئازادە رايونىمىزدا سەنئەت ساھەسىدىكىلەرنىڭ، گەپنى تارايتىپ ئېيتقاندا، ناخشىچىلىق ساھەسىدىكىلەرنىڭ نام خۇمارى كىشىنى بەكلا ھەيران قالدۇرىدۇ. بۇنداق دېيىلسە، بىر بۆلۈكلەر بۇ نامنى بىزگە خەلق بەرگەن، ئۇلار بىزنى چىن يۈرىكى، چىن بۆرىكىدىن ئېتراپ قىلغان بولغاچلا ئوشبۇ نامنى ھەدىيە قىلغان دېيىشىدۇ. ئەمىسە، قېنى دەپ بېقىڭە، قايسى كەنت-مەھەللىنىڭ ئادەملىرى ئۆزئارا مەسلىھەتلىشىپ، ئاۋازغا قويۇپ، شۇ نامنى سىزگە ھەدىيە قىلدى؟ مېنىڭ بىلىشىمچە، نامنى ئاۋۋال تەشۋىقات ۋاراقچىلىرىغا تەرجىمھال يازىدىغان كۆتۈرمىچى، ناكەس قەلەمكەشلا يازىدۇ، ئۇ ئەدەبىياتنىڭ تەزكىرە-تەرجىمھال يېزىش پىرىنسىپىنى، سىزنىڭ شۇ نامغا لايىق كېلىش-كەلمەسلىكىڭىزنى ئويلىمايدۇ، پەقەت سىزگە قانداق قىلىپ ياخشىچاق بولۇشنى ئويلاپ، ئۇلۇغۋار ئاتاقتىن بىرنى تاپىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ ماختاش، كۈچۈكلىنىش خامارى بىلەن سىزنىڭ ماختىلىش خۇمارىڭىز تەڭلا قانائەت تاپىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن يىغىلىشلاردا، تەشۋىقات ۋاراقلىرىدا، كېچىلىكلەردە شۇ نام بىلەن ئاتالمىسىڭىز يېلىڭىز تاشىدىغان، سەپرايىڭىز ئۆرلەيدىغان بولىسىز ھەم شۇنداق بولىۋاتىسىز. ئەگەر سىزنىڭ ئۇنداق ئاتاقلار بىلەن خۇشىڭىز بولمىسا، بىراۋ سىزگە نام بەرگەندىن كېيىن، نېمىشقا ئۇنى تەرك ئەتمەيسىز؟ ئەمەلىيەتتە سىزنىڭ ئسمىڭىزنىڭ ئۆزىلا سىزگە ئەڭ باب كېلىدىغان ئاتاق ھېسابلىنىدۇ، بىراۋ ئىسمىڭىزنى ئاڭلىغان ھامان سۆيۈنۈش ئىلكىدە قىلىۋاتقان كەسپىڭىزنى يادىغا ئالسا، بۇ ئەڭ ياخشى باھا ھەم ئاتاق ئەمەسمۇ! ناخشىچىلىق ساھەسىنى ئېلىپ ئېيتساق، سىز ناخشىغا ھەۋەس قىلىپ، بۇ كەسپكە ئىشتىياق باغلىغان بولسىڭىز، ناخشا ھەۋەسكارى دەپ ئاتىلىڭ، ئاۋازىڭ يامان ئەمەس كېلىپ، ئوبدانلا كىرىشپ قالغان بولسىڭىز ناخشىكەش دەپ ئاتىلىڭ، پىشىپ يېتىلگەن بولسىڭىز ناخشىچى دەپ ئاتىلىڭ، ئۆز ئۇسلۇبىڭىزدا كامالەتكە يەتكەن بولسىڭىز، پىشۋا ناخشىچى دەپ ئاتالسىڭىز تامامەن بولىدۇ. بىر-ئىككى ناخشا تارقىتىپلا ناخشىچى، بىر پىلاستىنكىلىق ناخشا ئېيتقان بولسىڭىز سەنئەتكار، يېشىڭىز سەللا ئۇلغىيىپ قىرىقتىن ئاشقان بوسىڭىزلا ئۇستاز سەنئەتكار دەپ ئاتىلىش ئەقىلگە سىغمايدۇ. بۇ سىزنىڭ كاللىڭىزدىن ئۆتكەن بىلەن، سەنئەتنىڭ كاللىسىدىن ئۆتمەيدۇ. ئەگەر سىز راستىنلا ئۇستاز سەنئەتكار بولسىڭىز، سىزنىڭ پەرۋىشىڭىزدە يېتەكلىنىپ كاتتا بولغان شاگىرتلىرىڭىز قېنى؟ قايسى كېچىلىكتە بىرەر شاگىرتىڭىزنى يىتىلەپ سەھنىگە ئېلىپ چىقىپ، ئاۋامغا تونۇشتۇرۇپ باقتىڭىز؟ سەنئەتنى مۇسابىقىلەشتۈرۈپ ئوينايدىغان بەزى پىروگراممىلاردا، سىزنى تاللىغان ئوقوغۇچىلارنى سىز يېتەكلەپ ئاخىرقى پەللىگە يەتكۈزگەنمۇ ياكى ئۇلار ئۆزىنىڭ تالانتى، ئىخلاسىغا تايىنىپ شۇ مەنزىلگە يەتكەنمۇ؟ ئولاش-چولاش بىر ئايرىمخانىغا يىغىلىپ، سەنئەت توغرىسىدا ئاڭلىۋالغان ئۇلۇغ قۇرۇق گەپلىرىڭىزدىن بىر نەچچە كەلىمە دەپ بەرگىنىڭىز تەربىيەلەش ھېسابلىنامدۇ؟ ئەگەر ئۇ تەربىيەلەش ھېسابلانسا، مەكتەپلەردىكى كەسپىي بىلىم بېرىدىغان مۇنەۋۋەر ئۇستازلارنى نېمە دەپ ئاتايمىز؟ ئۇستاز ئاشتى دەپ ئاتامدۇق؟ جەمئىيەتتە ئېقىپ يۈرگەن گەپ-سۆزلەرگە دىققەت قىلىپ بېقىڭ، پىروگراممىلاردا بەلگىلىمە تۈپەيلىدىن سىزنى تاللاپ قالغاچقا كەمسىتىلىۋاتقان يىگىت-قىزلارمۇ دائىم ئۇچراپ تۇرىدۇ. ئەگەر سىز راستىنلا ئۇستاز بولسىڭىز، ئۆزىڭىزنىڭ كەسپ دائىرىسىدىكى ئادەملەرگىلا ئۇستاز، جىمى ئاۋامنىڭ سىزنى ئۇستاز دەپ ئاتىلىشنى تەمە قىلماڭ. چۈنكى سىز ھەممىنىڭ ئۇستازى ئەمەس. سەنئەتتە مەڭگۈ بىرىنچى بولمايدۇ، شاھ بولمايدۇ، مەلىكە بولمايدۇ، مەزكۇر ساھەدە ھەركىمنىڭ ئۆزىگە لايىق تۇتقان يولى، تاللىشى، قىلالايدىغانلىرى، قىلالمايدىغانلىرى بولىدۇ، بۇ بەئەينى سىز ياخشى ئېيتقان ناخشىنى يەنە بىرى ئەپلەشتۈرەلمىگەندەك، بىرى ۋايىغا يەتكۈزگەن ئىشتىن سىز چاڭ چىقىرىۋېتەلمىگەندەكلا بىر ئىش. پەقەت ئۆزىمىزنىڭ بىلمەيدىغانلىقىنى ئېتراپ قىلىش، بىلگەنلىرىنى ئۆز جايىدا ئىشلىتىش، ئەتراپىمىزدىن، يېقىن- يىراقتىكىلەردىن كىچىك پېئىللىق بىلەن ئۆگىنىشلا سەنئەت ئەھلىنىڭ تاللىشى ھېسابلىنىدۇ. ناخشىچى، شائىر، يازغۇچى، ئاكتىيور، مۇزىكانت، رەسسام، ھەيكەلتىراش دەپ ئاتىلىشنىڭ ئۆزىلا ئەڭ يوقىرى شان-شەرەپكە ۋەكىللىك قىلالايدۇ، ناۋادا سىزنىڭ شۇنىڭغا لاياقىتىڭىز توشسا. ''ناخشىچىلىق سەھەسىدىكى زەردار تىلەمچىلەر'' ئىستاتىستىكا قىلىپ باقسام، بىزدە ھەركۈنى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن ئون-يىگىرمىدەك كونا، يېڭى ناخشا تارقىلىدىكەن، ئېھتىمال بۇنىڭدىن كۆپ ياكى ئاز بولۇشى مۇمكىن. بۇ ساننى بەك كۆپ دەپ كەتكىلى بولمىسىمۇ، دۈشەنبە تارقالغان ناخشىلار پەيشەنبىلىككە ئۇلىشالمايلا بۆشۈكىدە ئۇجۇقۇپ كېتىدىكەن.شۇنداق بولسا ئۆزىنىڭ ئىشى ئىدى، لېكىن، تارقىتىلىش ئالدىدا تۇرۇۋاتقان ياكى تارقىتىلغان بىر ناخشا بىر توپ ئادەمنى گالۋاڭ قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ ۋاقتىنى ئالىدۇ، كەيپىنى بۇزىدۇ. بۇ ھەقتە مۇنداق بىر تېتىقسىز تەپسىلات بار: ئۈندىدارىڭىزنى ئاچسىڭىز سالام-ساھەتىسىزلا قامەتلىك، كېلىشكەن ئەر، ئەر ياكى گۈزەل ئايالنىڭ بىر پارچە سۈرىتى، سۈرەتنىڭ ئۈستىدە سىز بىلەن ئالاقىسى يوق ئىنگلىزچە (ئۇ ناخشا ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى دۇنيانىڭ باشقا يېرىدىكىلەر بىلمەي قالمىسۇن دەپ ئويلىغان بولسا كېرەك)، دۆلەت تىلىدىكى خەت يېزىلغان تەشۋىقات ۋارىقى بىلەن ناخشىچىنىڭ خەتلىك سۈپەت-تەۋسىپى توپ ئۇچۇرى ھالىتىدە كۆز ئالدىڭىزدا نامايەن بولىدۇ. بەزىلىرىگە قوللاش، ئىلگىرىلەش توغرىسىدىكى چىرايلىق سۆزلەر يېزىلغان بولسا، بەزىلىرىگە تەھدىت ئارىلاش سۆز-ئىبارىلەر يېزىلىدۇ. تارقاتسىڭىز، سىز ئۇ ناخشىچىنى ياقتۇرغان، ئۇنىڭغا ئاغىنىدارچىلىقنى يەتكۈزگەن بولىسىز، تارقاتمىغان بولسىڭىزلا، سىزگە بىر چېكىت ئۇرۇلۇپ بولىدۇ. ھەتتا چىقىرىپ، بىر-ئىككى كۈن تۇرغۇزۇپ يۇيىۋەتسىڭىز، ئۈندىدارىڭىزدا «يەنە يۇيۇۋېتەرسەن بولمىسا» دېگەندەك گەپلەر پەيدا بولىدۇ. بۇنداق ئۇچۇرنى قانداق ئاتاش توغرىسىدا كۆپ ئويلىنىپ، ئاخىرى «ئۆزىنى پەسلەشتۈرۈش مەكتۇبى»، «تىلەش خېتى» دەپ ئاتاشنى راۋا كۆردۈم. ئەمەلىيەتتە بۇنداق قىلىشنىڭ پەقەتلا زۆرۈرىيىتى يوق، تور دۇنياسىدا ھەرقانداق نەرسە ئۆزلىكىدىن تارقالماي قالمايدۇ. ئەگەر ناخشىڭىز ياخشى بولسا، پۈتۈن دۇنياغا تارقىتىدۇ، ناچار بولسا، يېقىن-يورۇقلىرىڭىز، ئەڭ تۆۋەن سەۋىيەدىكى ئاڭلارمەنلەر، سىزنىڭ چاپنىڭىزدا تەرلەشنى ئارزۇلايدىغانلار، ئۆزى تاساددىبىي ناخشا ئېلان قىلىپ قالسا، سىزگە زورلاپ تارقاتقۇزىدىغانلار چوقۇم تارقىتىدۇ. ئاتايىن پۇلغا شېئىر سېتىۋېلىپ (پۇلغا شېئىر سېتىۋالىدىغان ئىش بىلەن خۇشىڭىز يوق ئەلۋەتتە)، ئاھاڭىنى ئىشلىتىپ، ئاكوردلاشتۇرغۇزۇپ، جاپادا ئۈچ كۇبلىت ئاۋازىڭىزنىڭ مىڭ يېرىنى ئوڭشاتقۇزغۇزۇپ تارتقان ئەمگىكىڭىزنى، ئۆزىڭىزنى بۇقەدەر پەسلەشتۈرۈشنىڭ زىنھار ھاجىتى يوق. سەنئەتكە تەۋە بولالايدىغان نەرسىلەر بەكلا ئۇلۇغ بولىدۇ، ئۇنىڭغا كوچا-كويلاردا يايمىكەشلەردەك خېرىدار توۋلاپ يۈرۈش بىچارىلىكتىن باشقا نەرسە ئەمەس. بەزىدە شۇنداق ناخشىچىلارغا ئىچىم ئاغرىپ قالىدۇ. ئۇلار تەشۋىقات رەسىمىنى تارقاتقان كۈندىن باشلاپ ئۈندىدار چەمبىرىكىدىن كۆزىنى ئۈزەلمىسە، تارقاتقان ھەربىر ئادەمگە بىر-بىرلەپ تەشەككۈر ئېيتسا، تارقاتمىغانلارنى كۆڭلىگە تىزىملاپ قويۇپ، بىركۈنلىرى ئەنتىنى ئېلىش پىلانىنى تۈزسە، تارقاتمىغانلارغا قايتا-قايتا يوللاپ، تارقاتقانلىقىنى كۆرگەندىن كېيىن كۆڭلى جايىغا چۈشسە، بىرقانچە كۈن ئۆتۈپ ناخشا رەسمىي تارقىتىلغاندا بۇ ئاۋارىچىلىق يەنە بىر قېتىم تەكرارلانسا، بۇ ناخشىچىلارغا نېمە كۈن؟ بۇنداق جاننى قىيناشنىڭ ئورنىغا ئاشۇنداق ئەرزىمەس ئىشلارغا ئىسراپ قىلغان ۋاقىتنى يېڭى بىر ئىجادىيەتكە قاراتسا، ماتېرىيال كۆرسە، ئىزدەنسە، ھېچبولمىغاندا ئۈنگە ئېلىۋالغان ناخشىسىنى نەق مەيداندا ئېيتىشنى مەشىق قىلسا، بۇ ئىش باشتىكىدىن مىڭ ئەۋزەل ئەمەسمۇ؟ ھە دېگەندىلا تەشۋىقاتتا ئىشلىتىدىغان سۈرەتكە، سۈرەتكە چۈشكەندە كىيىدىغان ئىشتاننىڭ يىرتىقىنىڭ سانى، ئۇزۇنلۇقى، كەڭلىكى، ئاممىۋىي سورۇنلاردا ئۆزىنى قانداق قىلىپ ئۇلۇغ كۆرسىتىش ئۇسۇللىرىغا كۆڭۈل بۆلمەي، ئەسەرنىڭ سۈپەت-ساپاسىغا كۆڭۈل بۆلسەكلا، نۇرغۇن ئىشلار ئۆزلىكىدىن ھەل بولۇپ كېتىدۇ. شۇنداق قىلالىساقلا، ناخشىلىرىمىزنىڭ كەڭرى تارقىتىلىشىدا، تەكرار ئېيتىلىشىدا گەپ يوق. بۇ قۇرلارنى يېزىۋاتقاندا مۇنداق بىر كەلىمە سۆزنى قىستۇرغۇم كەلدى: ئۇلۇغ ئەسەرلەر يىراق تاش پۈتۈك دەۋرىنىڭ بوران-چاپقۇنلىرىنى باشتىن ئۆتكۈزۈپ بىزگە ئۇلىشالىغان، بۈگۈنكى ئىنتېرنېت دەۋرىدە ياخشى نەرسىنىڭ تارقالماسلىقىدىن ئارتۇق ۋاھىم يەپ كەتمىگۈلۈك. ''ماڭىدىغان ناخشىلار توغرىسىدا'' «ماڭىدىغان ناخشىلار» دېگەن گەپنى ئاڭلىساملا كۈلكەم قىستايدۇ. گەپنىڭ مەنىسىگە يەتسەم، ماڭىدىغان ناخشا دېگىنى ئەڭ ئاڭقاۋ بىر توپنىڭ كەيپىگە ھەمنەپەس بولىدىغان، شۇ ماڭغان پېتىلا گۆرىگە كىرىپ ئۇجۇقىدىغان ناخشىلارنى كۆرسىتىدىكەن. بۇ بەئەينى پىيەنچۈك بىر قەلەمكەشنىڭ ئەسەرلىرىنى ئېلان قىلىشتىن بۇرۇن، ژورناللارنىڭ ئەسەر ئېلان قىلىش مەۋقەسىنى تەكشۈرۈپ، تەتقىق قىلىپ، مۇھەررىرلەرنىڭ ئىشتىھاسىغا چۈشىدىغان ئەسەرلەرنى يازغىنىدەك، مۇھەررىرلەرگە تېلېفون قىلىپ: «سىلەرنىڭ ژۇرنالغا ئەسەر ئەۋەتتىم، كۆرۈپ باقسىڭىز. كۈتكەن يېرىڭىزدىن چىقمىغان بولسا قايتا يېزىۋەتسىڭىزمۇ بولىدۇ، ئىسمىم بېسىلسىلا بولدى» دېگىنىدەكلا غەلىتە بىر ئىش. سەنئەتنىڭ ئىشىنى قىلىدىغانلار ئاۋامنىڭ كۆڭلىنى ئاساس قىلىدىغان ۋەزىپەبەردارلاردىن ئەمەس. سەنئەت ھەرقايسى دەۋردە ئاۋامنى يېتەكلەيدىغان سەركىلىك رولىنى جارى قىلدۇرۇش بۇرچىغا ئىگە بىر كەسپ. ئەگەر سەنئەت ئاۋامنىڭ تەلىپى بويىچە قۇيرۇق شىپاڭلىتىدىغان ئىتتەك بولىۋالسا، بۇنداق سەنئەت بارا-بارا گادايلىشىپ، قاقشال ھاڭگا تېرەككە ئوخشاپ قالىدۇ. شۇنداق ئەسكەرتىمەنكى، سەنئەت ئەرمەك ئەمەس، ئۇ تەلەپلەرگە ئاساسەن ئىجاد قىلىنمايدۇ، ئىجاد قىلىنغاندىن كېيىن تەلەپ قىلىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزىدۇ. دۇنياۋىي ئابرويغا ئىگە سەنئەتكارلارنىڭ ھايات قامۇسىنى ۋاراقلاپ باقىدىغان بولساق، ئۇلار جان-جەھلى بىلەن سەنئەتنىڭلا ئىشىنى قىلغان، ئاۋامنىڭ باھاسى، ھاقارىتى، يول كۆرسىتىشىگە پەرۋا قىلمىغان، ئاقىۋەتتە بىز دەۋاتقان خەلق ياكى ئاۋام، شۇلارنىڭ ئەسەرلىرىدىن مەنىۋىي يورۇقلۇققا ئېرىشكەن. ئەمەلىيەتتە سىز جان پىدالىق بىلەن ئويلىشىۋاتقان كىشىلەر سىزنىڭ سەنئىتىڭىز بىلەن مۇناسىۋەتسىز ياشايدۇ، ئۇلار بۈگۈن ئارتۇق خەجلىگەن ئون كوي پۇلىنى قانداق قىلىپ چۆنتىكىگە قايتۇرۇپ كېلىش، ئۆيدىكى بالىنى، قوتاندىكى كالىنى قانداق ياخشى ئەي قىلىشنىڭ كويىدا بولىدۇ. ئەدەبىيات-سەنئەتكە كۆڭۈل بۆلۈشكە ۋاقىت ئاجرىتىدىغان ئادەملەر پەقەت شۇ ساھەنىڭ ئادەملىرى ياكى ئۈستۈن ئوقۇرمەن، ئاڭلارمەن، كۆرۈرمەنلەر بىلەنلا چەكلىنىدۇ. بىزدىلا ئەمەس، دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە شۇنداق. سىز كۈچەپ، چىڭقىلىپ ئېيتىۋاتقان ماڭىدىغان ناخشىلار پەقەت ئىچكۈۋازلىق سورۇنلىرىدا، كېچىلىك بەزمىخانىلاردا رولىنى جارى قىلدۇرالايدۇ. ناۋادا سىز بەزمىخانىلاردا تىقما-تىقما ئولتۇرغان بىر توپ ئادەمنى كۆرۈپ، ناخشىلىرىمنىڭ قەدرىنى قىلىپ كەلگەن چېغى دەپ ئويلىغان بولسىڭىز خاتالىشىپسىز، ئۇلار پەقەت تاماشا قوغلىشىپلا شۇ يەرگە يىغىلىدۇ، سىزنىڭ ناخشىڭىزنىڭ ياخشى-يامانلىقىنى پەرق ئېتىشكە، تېكىستلىرىنى تەھلىل قىلىشقا ھېچكىمىنڭ ۋاقتى يوق، ئۇلارنىڭ كۆڭۈل بۆلىدىغىنى ئىچ پۇشۇقىنى چىقىرىش، بېسىمىنى يەڭگىللىتىش، بىرتوپ ئادەم بىلەن ئۆزىنى قويىۋەتكەن ھالەتتە پائالىيەت قىلىپ بىخەتەرلىك تۇيغۇسىغا ئېرىشىش، قانداقتۇر بىر يەرلەردە تونۇشۇپ قالغان قىز-چوكانلىرىنى مېھمان قىلىپ كۆڭلىنى ئۇتۇش، ئوينىغاچ كۆز بېقىشىپ قالغانلارنى ئۆيلىرىگە ساق-سالامەت «ئاپىرىپ قويۇش» ياكى سىزنى بىلىدىغانلىرى بولسا سىز ناخشا ئېيتىۋاتقاندا سىزگە قول پۇلاڭلىتىپ، كېيىنكى ناخشىڭىزدا ئۆزىنىڭ نام-شەرىپىنى كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا ئېلان قىلىشىڭىزنى كۈتۈش، شۇ ئارقىلىق بەزمىگاھتا ئازدۇر-كۆپتۇر ئىناۋەت تېپىپ كېرىلىپ ئولتۇرۇش خالاس. شۇنداق بولغاندىكىن، ناخشىچىلار ماڭىدىغان ناخشىغا ئۆزىنى ئاۋارە قىلماي، يۈرەككە تېگىدىغان، تەۋسىپى ئۇزۇن بولىدىغان ئەسەرلەرنى روياپقا چىقىرىشقا ھەرىكەت قىلسا قالتىس ئىش بولغان بولاتتى. قەدىرلىك ئوقۇرمەن، سىزگە دەيدىغانلىرىمنىڭ يېرىمى تۈگىدى، كېيىن پۇرسەت پىشىپ يېتىلسە، داۋاملىق ئورتاقلاشقايمىز. بىر قاغا قاقىلدىماقتا، قاقىلدىماقتا... مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/TsBBUaDBJdnAe5ac3NuxcQ جاسارەت تاش سالۇنى] 3rwa3a73rnx5o7ny1isg96b0baafyzb 0 24565 175612 2026-04-27T15:59:45Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''گۈل مومام، گۈلدەك مومام''' (راست ئىشلار خاتىرىسى) ئادالەت ئىمىنجان ئوزغار '''گۈل بېقىش ھەققىدە قىزىقارلىق پاراڭلار''' گۈل دېمەك ــ ئىنسان ئارا كۆڭۈل دېمەك، دىلنى دىلغا چاتقۇچى كەڭ يول دېمەك. گۈلشىنىڭ تۇرغاي ھامان خۇش ھىد چېچىپ، گۈل ئارا سايرارغا بۇلبۇل...' 175612 wikitext text/x-wiki '''گۈل مومام، گۈلدەك مومام''' (راست ئىشلار خاتىرىسى) ئادالەت ئىمىنجان ئوزغار '''گۈل بېقىش ھەققىدە قىزىقارلىق پاراڭلار''' گۈل دېمەك ــ ئىنسان ئارا كۆڭۈل دېمەك، دىلنى دىلغا چاتقۇچى كەڭ يول دېمەك. گۈلشىنىڭ تۇرغاي ھامان خۇش ھىد چېچىپ، گۈل ئارا سايرارغا بۇلبۇل بول دېمەك. نۇرغۇن ئادەملەر ئائىلىدە گۈل بېقىشقا ئامراق. مەنمۇ شۇنداق، ھەر كۇنى سەھەردە ئورنۇمدىن تۇرۇپ تۇنجى قىلىدىغان ئىشىم دېرىزە ئالدىغا كېلىپ تەكچىدىكى گۈللىرىمگە قاراش. باققان گۈللىرىمنىڭ ئىچىدە ئېچىلىدىغانلىرىمۇ، ئېچىلمايدىغانلىرىمۇ بار، ئېچىلىدىغان گۈللەر ئىچىدە ئېچىلىپ گۈلى ئۇزۇن تۇرىدىغانلىرىمۇ، ئاسانلا توزۇپ كېتىدىغانلىرىمۇ بار، بەزى گۈللەر ئاسانلا يوپۇرماق تاشلاپ دېرىزە تەكچىسىنى ئەخلەت قىلسا، بەزى گۈللەر يىل بويى ياشىرىپ، كۆكىرىپ ئۆيۈمنىڭ ھۆسنىگە ھۆسن قوشىدۇ. مەن خىزمەت ئالدىراشچىلىقىدا يېتىشىپ بولالماي، سورتى ئەلا، دائىم ئېچىلىپ ياشىرىپ تۇرىدىغان، يوپۇرماقلىرى چىرايلىق، ئۆزگىچە گۈللەرنى قالدۇرۇپ، ئاسان قۇرۇپ كېتىدىغان، تەستە ئېچىلىدىغان گۈللەرنى دېرىزە تەكچىسىدىن يوقاتتىم، ھاياتتىكى رەھىمسىز رىقابەتكە ئوخشاش دېرىزە تەكچىسىدىمۇ بۇ گۈللەرنىڭ ئەلالىرى تاللاندى، ناچارلىرى شاللاندى. ھەر يىلى كۆچەت ۋاقتىدا، (يەنى 3-4-، 01-11- ئايلاردا) گۈللىرىمنى رەتلەيمەن؛ تەشتەك ئالماشتۇرىمەن، قىرقىيمەن، ئوغۇتلايمەن، يېڭى سورتلارنى كۆچۈرىمەن. گۈل بېقىشقا ئالاقىدار قىزىقارلىق ئىشلار نۇرغۇن، كىچىك چېغىمدا چوڭلاردىن »گۈل كۆچىتىنى ئوغرىلاپ ئەكەلسە ياخشى تۇتىدۇ» دەپ ئاڭلايتتىم ھەم مومام بىلەن مېھماندارچىلىققا بارغاندا، بەزىدە ئۆي ئىگىسىگە كۆرسەتمەي ياكى ئۇلاردىن سوراپ ماقۇللۇقىنى ئالماي تۇرۇپلا، تەشتەكتىكى چىرايلىق گۈللەرنى سۇندۇرۇپ سومكىلىرىغا سېلىۋاتقانلىقىنى كۆرۇپ قالاتتىم، بۇنداق ۋاقىتتا بۇ ئادەملەرنىڭ بۇنداق قىلمىشى ماڭا ياقمايتتى، كۆرۈپ قالغانلىقىم ئۈچۈن ئۆزۈمنى ئەيىبكار دەك ھېس قىلاتتىم، ئىگىسىدىن سوراپ ئېلىش كېرەكتە! بۇ بىر يامان ئادەمنىڭ قىلمىشى دەپ ئويلايتتىم ئىچىمدە ھەم يۈگۈرۈپ بېرىپ مومامغا دەيتتىم . — موما، موما، ئاۋۇلار گۈل ئوغرىلاۋاتىدۇ. — كىچىككىنە كۆچەت ئالغاندۇ بالام، ئوغرىلىغان گۈل كۆچىتى ئاسان تۇتىدۇ، دەيدىغان گەپ بار، بىر تەشتەك گۈلدىن كىچىككىنە كۆچەت ئالغانغا ھېچنېمە بولمايدۇ، يەنە ئۆسۈپ چىقىدۇ ئەمەسمۇ،— دەيتتى مومام ھېچ ئىش بولمىغاندەك. شۇنىڭ بىلەن بۇ ئىشنى ھېچكىم بىلمەي قالاتتى. چوڭ بولغانچە «ئوغرىلاپ كەلگەن گۈل كۆچىتى ئاسان تۇتىدۇ» دېگەن سۆزنىڭ قىلچە ئاساسسىز ئىكەنلىكىنى بىلدىم. بەزى سامان غوللۇق گۈللەر ھەقىقەتەنمۇ كۆچۇرسىڭىز شۇنداق ئاسان تۇتىدۇ، ئۇلارنى قەلەمچە قىلىپ كېسىپ تەشتەككە تىقىپلا قويسىڭىز بولدى، پات-پات سۇ قۇيۇپ قويسىڭىزلا شۇنداق ئاسان تۇتۇپ قالىدۇ. لېكىن ئەتىرگۈلگە ياكى زەيتۇنگۈلگە ئوخشاش ياغاچ غوللۇق گۈللەرنى يېتىشتۈرۈش ئۇنچە ئاسان ئەمەس. بۇنداق گۈللەرنى كۆچۈرۈشتە، بۇنىڭغا ئالاقىدار بىلىم بولمىسا ئوغرىلاپ ئەكەلگەن بىلەن بىكار، يەنىلا تۇتقۇزالمايسىز . ئۇنداقتا» ئوغرىلىغان گۈل كۆچىتى ئاسان تۇتىدۇ» دەيدىغان ئاساسسىز گەپنى زادى كىم تاپقان بولغىيدى؟ ياكى بۇ گۈل ئوغرىلىرىنىڭ ئۆزىنى ئاقلاش ئۈچۈن تاپقان سۆزىمىكىن⸮ بۇ ھەقتىكى ئىزدىنىشنى قىزىققۇچىلارغا قالدۇراي. مەن يەنە رۇسلاردا» ئايال ئۆيدە گۈل باقسا، ئەر ئۆيدىن بېزىپ كېتىدۇ» دەيدىغان گەپنىڭ بارلىقىنى بىر ماتېرىيالدىن ئوقۇپ بىلگەنىدىم، بەلكىم بۇمۇ بىر ئاساسسىز قۇرۇق گەپ بولۇشى مۇمكىن. ماتېرىيالدا يېزىلىشىچە، ئايال ئۆيدە گۈل باقسا ئەر ئۆيدە تۇرماسلىقىنىڭ مۇنداق ئىككى سەۋەبى بار ئىكەن، بىرى، ئايال ئۆيدە گۈل باقسا، پۈتۈن مېھرىنى گۈلگە بېرىپ، ئەرگە كۆڭۇل بۆلۈشى سۇسلاپ قالىدىكەن؛ يەنە بىر سەۋەبى، بەزى گۈللەر ئالاھىدە بىر خىل روھقا تەسىر كۆرسىتىدىغان سىرلىق ئۇچۇچان ماددىلارنى ئىشلەپچىقىرىپ، ئۈزۈكسىز مۇھىتقا قويۇپ بېرىپ ئۆزىگە دۈشمەن دەپ قارىغان ئادەملەرنى ۋە جانلىقلارنى ئەتراپىدىن قوغلايدىكەن. بەزى ئەرلەر گۈلنى ياخشى كۆرمەيدىكەن، ھەتتا گۈل تەشتىكىنى كۈلدان ئورنىدا كۆرۈپ چېكىپ بولغان تاماكا قالدۇقىنى گۈل تەشتىكىگە تىقىپ قويىدىكەن، شۇڭا بۇنداق ئادەملەرگە گۈللەرمۇ ئۆچلۈك قىلىپ ئالاھىدە ئۇسۇللار بىلەن ئۇلارنى ئۆيىدىن بەزدۈرۈپ ئاقىۋەتتە ئۆيدىن قوغلاپ چىقىرىدىكەن. قارىماققا بۇ تولىمۇ قىزىقارلىق ھەم سىرلىق بىر ئىش. بىيو تېخنىكا تەرەققىي قىلىپ يۈكسەكلىككە يەتكەن بۈگۈنكى كۈندە، ئالىملار بۇ ھەقتە بىر نېمە دېمىگىچە، بۇ ئىشنىڭ چىنلىقى ئىسپاتلانغۇچە بۇ خىل قاراشنى مەن يەنىلا كونا، ئاساسسىز قاراش دەپ تونۇيمەن. '''مومام باققان گۈللەر''' مېھرى چوغ، چېھرى گويا ئاي مومىلار، ئىزىدىن چېچەكلىگەن چاي مومىلار. تىلىدىن ھېكمەتكە تولغان زەر تۆكۈپ، كۆڭلى خىسلەت نۇرىغا باي مومىلار. بالىلىق چاغلىرىمنى ئەسلىسەم، موماممۇ گۈلخۇمار ئايال ئىدى. مومامنىڭ گۈلگە بولغان ھېرىسمەنلىكى ئۇنىڭ ھاياتقا ۋە دۇنياغا بولغان ئەقىدە-ئېتىقادى بىلەن زىچ باغلانغان دەپ قارايمەن. مومام «ئادەم ئەتىياز پەسلىدە يەرگە بىر تال ئۇرۇق سالسا ياكى بىر تۈپ كۆچەت تىكسە ھەم ئۇنى پەرۋىش قىلىپ ئۆستۈرسە، دۇنيادا كۆپ ياخشىلىققا ئېرىشىدۇ، ئەگەر يېشىللىقنى خاراب قىلسا، ئۆزىمۇ ئوخشاشلا خاراب بولىدۇ» دەپ تونۇيتتى. دېمەك مومام ھاياتلىقتا يېشىللىق بەرپا قىلىش ــ ئىنساننىڭ ياشىشىنىڭ قىممىتى ھەم بەختكە ئېرىشىش يولى؛ يېشىللىقنى خاراب قىلىش ــ بالا-قازانى، ئاپەتنى چىللىغانلىق، دەپ بىلەتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن باغۋەنلەرنى ھۆرمەت قىلاتتى، باغ بەرپا قىلاتتى، يېشىللىقنى قوغداپ شاخ- نوتىلارنى خالىغانچە سۇندۇرمايتتى. قىرقىشقا توغرا كەلسىمۇ غۇنچىسى بار ۋە ياكى مېۋىلىك شاخ -نوتىلارنى ھەرگىز قىرقىمايتتى، گۈللىرى تولۇق ئېچىلىپ بولغاندىن كېيىن ئاندىن قىرقىيتتى. مومامنىڭ نەزىرىدە غۇنچىسى بار نوتىلارنى قىرقىش ياش بوغۇنلارنى ئۆلتۈرگەندەك قەبھ قىلمىش ئىدى. بالىلىق چاغلىرىمدا ھەر يىلى كۈزدە مومامغا ياردەملىشىپ گۈل ئۇرۇقى يىغاتتىم، ھويلىمىزدا ھەر خىل گۈللەر بار ئىدى. ئۇرۇقىنى ئالىدىغان گۈللەردىن گۇگۇمگۈل، سېرىق سەبدە، پىلپىلگۈل، سىمابگۇل، قارىغايگۈل، ئورۇسگۇل، لەيلىقازاق، قىزىل چوغلۇق، توققۇزىنچى ئاي گۈلى، تاجىگۈل، ئەپيۇنگۈل، كانايگۈل... قاتارلىقلار؛ پىيىزىنى ئالىدىغان گۈللەردىن: گۇلسامساق، ياڭيۇگۈل، قوناقگۈل قاتارلىقلار بار ئىدى. بۇلارنىڭ ئىچىدە بەزى گۈللەرنىڭ تۇرلۇك سورتلىرىمۇ بار. مەسىلەن، سېرىق سەبدەنىڭ چوڭ ئېچىلىدىغان، كىچىك ئېچىلىدىغان، رەڭگى سېرىق ھەم ئاق ئېچىلىدىغان سورتى، لەيلىقازاقنىڭ قىزىل، قارا، ئاق، ھال رەڭلەردە ئېچىلىدىغان سورتلىرىمۇ بار ئىدى. يۇرتىمىزدا قىشتا قاتتىق سوغۇق بولاتتى، پەقەت قىزىل گۇلنىلا قىشلىقى بورا ياكى پاخاللار بىلەن ئوراپ، ئۈستىگە توپا تاشلاپ كۆمۇپ قىشتىن چىقىراتتۇق. ھەر يىلى كۈزدە مومام ماڭا قانداق ئۇرۇقلارنى ئېلىشنى ئۆگىتەتتى، بىز كۈن كۆرۈپ تولۇق پىشقان، تېمەن ئۇرۇقلارنى تاللاپ، قەغەز خالتىلارغا قاچىلاپ ئورايتتۇق ھەم ھەممىسىنى بىر ماتا خالتىنىڭ ئىچىگە سېلىپ، ئاغزىنى چىڭ چىگىپ، قازناق ئۆيگە ئەكىرىپ تامدىكى قوزۇققا ئېسىپ قوياتتۇق. مومامنىڭ قورۇسى بىر مودىن ئارتۇقراق كېلەتتى، ئالدى ھويلا بىلەن ئارقا ھويلىنى ئايرىپ تۇرىدىغان ئۇزۇن بىر ئېرىق بولۇپ، ئېرىق بويىدا مەن دائىم ئىلاڭگۈچ سېلىپ ئوينايدىغان ئىككى تۈپ ياسىنتېرەك بار ئىدى، بۇ تېرەكلەردىن ئىككى قەدەم نېرىدا يارىيار ھارۋىنىڭ چاقىچىلىك كېلىدىغان يەردە سورتلۇق يەرلىك قىزىل گۈل بار ئىدى. بۇ گۈل ئاجايىپ پۇراقلىق بولۇپ، 6- ئايدا ئېچىلسا، خۇش پۇرىقى ھويلىنى بىر ئالاتتى. بۇ گۈل ئىشقىدا ھويلىمىزدىكى ئاق تېرەكلەرنىڭ شېخىدا تاڭ سەھەردە سايرايدىغان بۇلبۇللارنىڭ يېقىملىق ئاۋازىنى دېمەيلا قوياي. مومام تاڭ سەھەردە ئورنىدىن تۇراتتى-دە، مېنى ئويغىتاتتى. — تۇر ئورنۇڭدىن بالام، «كۈن قىزىلىدا ياتقانلىق، قان-يىرىڭغا پاتقانلىق» دېگەن سۆز بار، ئەتىگەندە تۇرساڭ يولۇڭ ئوچۇق بولىدۇ بالام، — دەپ توۋلايتتى مومام. شۈنىڭ بىلەن ئۇخلاشقا ئىلاج قىلالماي، تاڭ سەھەردە ئورنۇمدىن تۇرۇپ كېتەتتىم. مومام ئىشلىرىنى تۈگىتىپ، سەھەردىكى شەبنەمدە يۇيۇلغان قىزىل گۈللەرنى قىرقىپ گۈلقەنت سېلىشقا تەرەددۇت قىلاتتى. مەن مومامنىڭ ئەتراپىدا گۈل بەرگلىرىنى تېرىيتتىم. مومامنىڭ دېيىشىچە، قىزىلگۈل بەرگىنى چايغا ئارىلاشتۇرۇپ دەملەپ ئىچسە، قاننى تازىلاپ، چىراينى گۈزەللەشتۈرىدىكەن. مومام يەنە ئانىسى ھاپىزەخان ئۇلۇغ مومامنىڭ پاكىزلىقنى ياخشى كۆرىدىغان، گۈلگە ئامراق ئايال ئىكەنلىكىنى، ھەر يىلى باھاردا شاپتۇل چېچىكىنى يىغىپ چۈچۈرە تۈگۈپ يەيدىغانلىقىنى، شۇڭلاشقا 90 ياشتىن ئاشقان چاغلىرىدىمۇ چىرايى نۇرلۇق، مەڭزلىرى قىزىل ھەم يۈزىدە قورۇق يوق تۇرغانلىقى ھەققىدە سۆزلەپ بېرەتتى. ئۇ چاغلاردا لەيلىقازاقنىڭ قارا ئېچىلىدىغان سورتىمۇ كۆپ تېرىلاتتى، 8-9- ئايلاردا ئېچىلىپ-سولاشقان قارا گۈللەرنى يىغىپ قۇرۇتۇپ قوياتتۇق ۋە ئاياغ مايلاشتىن ئىلگىرى قارىگۇلنىڭ سۇيى (قارا گۈلنى چىلاپ قويساق قاپقارا سۈيى چىقىدۇ) بىلەن ئاياغلارنى بىر قېتىم سۈرتۈۋېتىپ، ئاندىن قۇرۇتۇپ مايلىساق، شۇنداق چىرايلىق پارقىرايتتى. ھويلىغا تېرىغان گۈللەردىن باشقا مومامنىڭ ئۆي ئىچىدە، دېرىزە تەشتىكىدە باقىدىغان گۈللىرىمۇ خېلى كۆپ ئىدى، مەسىلەن توپنازۇك) بۇ گۈلنى غۇلجىدا موللاقىز، قەشقەردە بانكاگۈل دەپ ئاتايدىكەن)نىڭ ھەر خىل ئېچىلىدىغان سورتلىرى )ئاق، قىزىل، ھال، توق قىزىل، ئاچ قىزىل، توق ھال، ئاچ ھال) تامچەگۇل، قوغۇنگۈل، رەيھانگۈل، تىكەنگۈل (يەنى كاكتۇس)، ئەتىرگۈل، سۆگەتگۈل، تاشگۈل، مودەنگۈل قاتارلىقلار بار ئىدى. كاكتۇس (بۇ گۈلنى تىكەنگۈل ياكى ئالىقانگۈل دەپمۇ ئاتايتتۇق)نىڭ تىكىنى ئۆتكۈر بولغاچقا، دېرىزىلەرنى تازىلىغىچە قوللىرىمغا سانچىلىپ كېتەتتى. بىر كۈنى بىر قوشنىمىزدىن «كاكتۇسگۈل ئېچىلمايدۇ، ئەگەر ئېچىلىپ قالسا بۇ بىر شۇملۇقنىڭ بىشارىتى» دېگەن سۆزنى ئاڭلاپ قالدىم. ھەقىقەتەن مەنمۇ شۇ چاغقىچە ئۆيىمىزدىكى كاكتۇسنىڭ ئېچىلغىنىنى كۆرۇپ باقمىغان بولغاچقا، بۇ سۆزنى راست ئوخشايدۇ دەپ قاپتىمەن، ئەمەلىيەتتىمۇ «قىشتا ئالما چېچەكلىسە شۇملۇقنىڭ بېشارىتى» دەيدىغان قاراش بار ئىدى، قىشلىقى نەدىمۇ ئالما چېچەكلىسۇن! بۇمۇ شۇنداق بىر گەپكەن-دە! دەپ ئويلىدىم. نەچچە ئاي ئۆتۈپ بىر كۈنى قارىسام، مومام باققان كاكتۈس راستىنلا غۇنچىلاشقا باشلاپتۇ، كاكتۇس گۇلى ئالىقىنىنىڭ چوققىسىدىن مايسا يېشىلى رەڭگىدە، خۇددى تاراشلىغان يېشىل قاشتېشىدەك، ياڭاق چوڭلۇقىدا بىر غۇنچە چىقىپ يېرىم ئېچىلىپ تۇراتتى، بۇنى كۆرۈپ چۆچۈپ كەتتىم-دە، دەرھال مومامنى چاقىردىم: — موما، چاتاق بولدى! ئەمدى قانداق قىلارمىز؟— دېدىم ھودۇقۇپ. — نېمە بولدى بالام؟ نېمىگە شۈنچە ھولۇقۇپ كەتتىڭ؟— دېدى مومام. — ماۋۇ تىكەنگۈل (كاكتۇس) غۇنچىلاپتۈ ئەمەسمۇ، بۇ ئېچىلسا شۇ ئائىلىگە شۇملۇق ياغىدۇ! —دېدىم جىددىيلىشىپ. — ۋاي توۋا دېگىنە! نەدىمۇ شۇنداق ئىش بولسۇن بالام! بۇ دېگەن گۈل تۇرسا ئېچىلمامدۇ ئەمىسە؟ تىكەنگۈل (كاكتۇس (ئېچىلسا شۇملۇق ياغىدۇ دېگەننى بۇ گۈلنىڭ تىكىنىدىن قورقىدىغان بىرى كاسىسىغا ئۇرۇپلا تاپقان گەپتۇر بەلكىم، بۇ دېگەن پايدىلىق گۈل، كېسەل داۋالاشقا ئىشلىتىمىز بالام، سەن ئۇنداق ئاڭلىغان گەپنىڭ ھەممىسىگە ئىشىنىۋەرمە. ئاڭلىغان ھەممە گەپ توغرا بولىۋەرمەيدۇ، — دېدى مومام. «مومامنىڭ ئېيتقىنى توغرىغۇ، بۇ دېگەن گۈل تۇرسا ئېچىلماي قالامتى، مومام ھەم بۇ گۈلدىن دورا تەييارلاپ، يۆتىلىپ قالساق ياكى بوغىزىمىز ئىششىپ قالسا، شۇ دورا بىلەن داۋالاپ ساقايتىپ قويىدۇ ئەمەسمۇ!» دەپ ئويلىدىم ئىچىمدە. — ئەمىسە بۇ ئادەملەر نېمىشقا يالغان سۆزلەيدۇ ؟ — دېدىم مەن يەنە قايىل بولماي. — بەزى ئادەملەر گۈل تىكىنى قولىغا سانچىلىپ كەتسە، ئۆزىدىن كۆرمەي گۇلدىن كۆرىدۇ بالام، شۇنىڭ بىلەن ئامال-چارە ئىزدەپ بۇ گۈلنى كۆزدىن يوق قىلىشنى ئويلاپ، ئاشۇنداق يالغان گەپلەرنى توقۇيدۇ. ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە شۇلارغا ئوخشاش ئەخمەق ئادەملەرلا ئىشىنىدۇ، — دېدى مومام . مومامنىڭ بۇ سۆزلىرى مەن ئۈچۈن بىر قىممەتلىك دەرس بولدى. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن ھاياتىمدا ئوڭۇشسىزلىق ئالدىدا سەۋەبنى ئۆزۈمدىن ئىزدەيدىغان، مەسىلىگە گۇمانىي نەزەردە قارايدىغان ئادەتنى يېتىلدۈردۈم ھەم مۇشۇ ياخشى ئادىتىمدىن كۆپ نەپلەرنى ئالدىم.           '''مومامنىڭ گۈلچى دوستى''' جۈپ موماي بىر جۈپ كۆزۈمنىڭ قارىسى، پەرزەنتلىرى يۈرىكىنىڭ پارىسى. ئايىغىدا يەنچىلىپ تۈرلۈك تىكەن، چىڭ چىگىلگەن دوستلۇقتا دىل ئارىسى. سەككىز-توققۇز ياش چاغلىرىم ئىدى، بىر كۇنى مومام بىلەن موماملارنىڭ كونا مەھەللىسىدىكى ئايىمخان ئىسىملىك بىر دوستىنىڭ ئۆيىگە گۈل كۆچىتى ئالغىلى باردۇق. 3-ئاينىڭ ئاخىرىلىرى بولغاچقا، ئەمدىلەتىن قارلار ئېرىپ، ئەگىز ئېقىشقا باشلىغان، ئويلەردىكى مەشلەرمۇ تېخى ئېلىۋېتىلمىگەنىدى. ئەتىيازنىڭ ئاپتىپى كىشىگە تولىمۇ خۇش ياقاتتى، بىز يوغان دەرۋازىلىق بىر چوڭ ھويلىغا كىردۇق، كۇنچىقىشقا قارىتىپ سېلىنغان، ئاپئاق ئاقارتىلغان تۆت-بەش ئېغىزلىق ئۆي ۋە بىر چايخانا، پاكىز تازىلانغان ھويلا ئادەمگە ئازادىلىك تۇيغۇسى ئاتا قىلاتتى، ئايىمخان ئانا بىر قىزى بىلەن ئالدىمىزغا چىقىپ قارشى ئالدى ۋە بىزنى ئۆيگە باشلىدى، قىزغىن سالام-سەھەتتىن كېيىن، مومام كېلىشتىكى مۇددىئاسىنى ۋە سەل ئالدىرايدىغانلىقىنى ئېيتتى. شۇنىڭ بىلەن ئايىمخان ئانا بىزنى بىر چوڭ ئۆيگە باشلاپ كىردى، بۇ ئۆيگە مەش قويۇلغان بولۇپ، ئۆي ئىچى ئايلاندۇرۇپ تىزىلغان تۈرلۈك-تۈمەن تەشتەكلىك گۈللەر بىلەن تولۇپ كەتكەن ئىكەن. ۋاھ! نېمانچە جىق گۈللەر بۇ!؟ تۇغۇلۇپ شۇ چاغقىچە تەشتەكتە بېقىلغان مۇنچە كۆپ گۈللەرنى كۆرۇپ باقمىغانىدىم. ھەر خىل گۈللەر، ھەر خىل سورتلار... دېرىزە تەكچىسىدىمۇ، يەردىكى سەينادىمۇ، تامدىكى قوزۇقلاردىمۇ گۇللەر ئېسىقلىق تۇراتتى. بۇنى كۆرۇپ تولىمۇ ھەيران قالدىم ۋە بالىلىق قەلبىمدە بۇ گۈللەردىن سۆيۈنۈپ، بۇ گۈلچى ئانىغا چەكسىز مۇھەببەت ۋە ھۆرمەت  ئىستىكى قوزغالدى . شۇ ۋاقىت 1976-يىلىنىڭ ئالدى-كەينى بولغاچقا، ئەركىن بازار سودىسىدىن سۆز ئېچىش مۇمكىن بولمايدىغان چاغلار ئىدى، ئېنىقكى، ئايىمخان ئانا بۇ گۈللەرنى ھەرگىزمۇ بازار ئۈچۈن، يەنى پۇل تېپىش ئۈچۈن باققان ئەمەس، ئەگەر مومامدەك گۈلخۇمار ئايال بولغان بولسا، ئۆيىنىڭ دېرىزە تەكچىسىگە لايىق باقسىلا بولماسمىدى!؟ قىشتا نۆلدىن تۆۋەن 40℃ سوغۇق بولىدىغان، بىر ئۆينى ئىسسىتىش ئۈچۈن تۆت-بەش توننا كۆمۇر قالاپ چىقىدىغان يۇرتىمىزدا مۇنچە جىق گۈللەرنى شۇنداق ياخشى پەرۋىش قىلىپ قىشتىن ئۆتكۈزمەك ئاسانمۇ دەيسىز؟! دېمەك، ئايىمخان ئانىنىڭ قەلبىدىكى بۇ ئوت مومامنىڭ قەلبىدىكى گۈلخۇمارلىق ھەم گۈلگە ھېرىسلىك ئوتىدىن نەچچە ھەسسە ئۈستۈن بولغان گۈلخان ئىدى. مېنىڭ كۆرگىنىم ياغلىقىنى چېكىلەپ چىگىپ، يارىشىملىق پىنجىكىنىڭ ئۈستىگە قېلىن تىۋىت ياغلىق ئورىۋالغان، مۈكچىيىپ قالغان ۋىجىككىنە بۇ موماي قەلبىدە گۈلگە بولغان ئىشتىياقى ۋولقان بولۇپ لاۋۇلداپ تۇرغان بىر گۈلچى باغۋەن ئىدى. ئۇلارنىڭ بۇ ئۆيى خىلمۇ-خىل گۈل سورتلىرىنى يىغىدىغان ۋە داۋاملىق گۈل كۆچىتى يېتىشتۈرۈپ ئەلگە خالىس ھەدىيە قىلىدىغان تەجرىبە ئېتىزى ئىكەن. مومام بۇ يەردىن خالىغىنىچە ئون نەچچە خىل گۈل كۆچىتى ئالدى. قايتارشىمىزدا مومام ئايىمخان ئانىنىڭ قىز-ئوغۇللىرىنىڭ چوڭ بولۇپ، ھەممىسىنىڭ ئۆيلۈك-ئوچاقلىق بولۇپ كەتكەنلىكىنى، چوڭ ئوغلىنىڭ موسكىۋادا ئوقۇغان ھەم شۇ يەردە ئىشلەيدىغان بىيولوگىيە ئالىمى ئىكەنلىكىنى سۆزلەپ بەردى. ئۆيگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، مومام ئېلىپ كەلگەن گۈل كۆچەتلىرىنى ئاۋايلاپ كۆچۈرۈشكە باشلىدى، مەن مومامنىڭ تاپىلىشى بويىچە ھەر بىر تەشتەككە بىردىن قەغەز كۈنلۈك ياساپ، كۆچەتلەرنىڭ يېنىغا قىستۇرۇپ كۈندىن دالدا قىلىپ قويدۇم. مومام ھەر كۈنى سەھەر تۇرۇپ بۇ كۆچەتلەرنىڭ ئەتراپىدا پەرۋانە بولاتتى، ئالاھەزەل ئون كۈندىن كېيىن پەقەت يىلانگۈلدىن باشقا ھەممە كۆچەتلەر تۇتۇپ جانلىنىپ ياشىرىشقا باشلىدى، لېكىن نېمە ئۈچۈنكى يىلانگۈل يىلتىز تەرەپتىن پاختىلىشىپ كۆكىرىپ سولىشىپ كەتتى. — موما بۇ گۈل نېمىشقا پاختىلىشىپ سېسىپ كەتكەندۇ؟ — دېدىم يىلانگۈلنى كۆرسىتىپ. — بۇنىڭ سۈيى ئارتىپ كېتىپتۇ بالام، مەن يوق چاغدا بۇنى سەن سۇغۇرۇپ تۇرغان ئوخشىمامسەن؟! — دېدى مومام سىنچى كۆزلىرى بىلەن ماڭا بېقىپ. — شۇنداق موما، سەن باشقا گۈللەرگە سۇ قۇيۇپ، بۇ گۈلگە سۇ قۇيۇشنى ئۇنتۇپ قاپتىكەنسەن، ئۇنى مەن سۇغۇرۇپ تۇرغانىدىم، ئەجەبا سۇمۇ زىيان قىلامدۇ؟ — مانا دېمىدىممۇ بالام، بۇ گۈلنى سەن ئۆلتۈرۈپ قويۈپسەن، بۇ گۈل سۇ خالىمايدۇ، سۈيى ئارتىپ كەتسە ئۆلۈپ قالىدۇ، شۇڭا بۇنى نەچچە كۈندە بىر سۇغىراتتۇق، ئېسىم قۇرىسۇن! بۇنى ساڭا دەپ قويماپتىمەن ئەمەسمۇ! شۇنى بىلگىنكى، ئېھتىياجدىن ئاشقان ھەرقانداق نەرسە زەھەر بولىدۇ بالام. ئەلۋەتتە سۇمۇ شۇنىڭ ئىچىدە، كېرەك يوق بالام، ئۆزۈڭنى ھەرگىز ئەيىبلىمە، ئايىمخاننىڭ ئۆيىگە يەنە بىر بېرىپ كېلەيلى،— دېدى مومام. — كەچۈرگىن موما، بۇ گۈلگە كۆيۈنگىنىم ئۇنىڭغا زەھەر بوپتۇ ئەمەسمۇ، — دېدىم مەن خىجىل بولۇپ، — ئەمدى بىلىۋالدىم، گۈللەرنىڭ سۇغا بولغان ئېھتىياجىمۇ ئوخشىمايدىكەن ئەمەسمۇ! بەزى گۈللەر سۇنى كۆپ خالايدىكەن، بەزى گۈللەر سۇنى ئانچە خالاپ كەتمەيدىكەن. — توغرا دەيسەن بالام، كىشىلەر مەۋلانا جالالىدىن رومىدىن سورىشىپتۇ: «زەھەر دېگەن نېمە؟» ئۇ گۈزەل جاۋابتىن بىرنى بېرىپتۇ: «ئېھتىياجىڭدىن ھالقىغان ھەر شەيئى زەھەردۇر. ئۇ بەلكىم ھوقۇق، بايلىق، ئاچلىق، نەپسانىيەتچىلىك، ھورۇنلۇق، مۇھەببەت، نەپرەت ۋە ياكى باشقا ھەرقانداق شەيئىي بولۇشى مۇمكىن». گۈللەرنىڭ سۇغا، قۇياش نۇرىغا، تۇپراقتىكى ئوزۇقلۇققا بولغان ئېھتىياجلىرىمۇ پەرقلىنىدۇ، گۈل باققۇچى بۇنى ئىگىلىشى كېرەك، مىسالەن، قىل يوپۇرماق (نازاكەت)، قوغۇنگۈل شېكەرگە ئامراق بولسا، چىپار كەندىر، سېرىق سەبدە تۇزغا ئامراق. توپنازۇك سۇغىمۇ، قۇياش نۇرىغىمۇ شۇنچە ئامراق، لېكىن كۈندە باھارغا سۇنى ئارىلاپ قۇيۇپ، چېقىر ئاپتاپقا قويساق ياخشى ئاينىيدۇ، تىكەنگۈل، يىلانگۈلگە ئوخشاش گۈللەر قۇملۇقتا، قاقاس چۆللەردە ئۆسىدۇ، ئۇنىڭغا يېتەرلىك قۇياش نۇرى بولسىلا بولدى. يېنى يەرگە تەگسىلا سۈيىنى تېپىپ ئىچەلەيدۇ، قۇرغاقچىلىققا چىداملىق گۈل بۇ،— دېدى مومام بۇ گۈلنى كۆرسىتىپ. شۇنىڭدىن كېيىن ھەر بىر گۈلنىڭ خۇسۇسىيەتلىرى ھەققىدە توختىماي مومامدىن سوئال سورايدىغان بولدۇم. نەچچە كۇندىن كېيىن مومام بىلەن ئايىمخان ئانىنىڭ ئويىگە يەنە باردۇق، ھويلىغا كىرسەك ئايىمخان ئانا گۈللىرى ئۈچۈن ئوغۇت تەييارلاۋاتقان ئىكەن. ھويلىدا يوغان تاغاردا تاغ توپىسى، خالتىلاردا كەپتەر ماياقلىرى بار ئىكەن. ئايىمخان ئانا تاغ توپىسى بىلەن كەپتەر ماياقلىرىنى ئارىلاشتۇرۇپ گۈللىرىگە ئوغۇت بېرىدىكەن. بۇنداق ئوغۇت ناھايىتى قۇۋۋەتلىك بولغاچقا، گۈللەر باراقسان ئۆسۇپ، كۆپ ئېچىلالايدىكەن. — سىزمۇ مومىڭىزدەك گۈلگە ئامراقمۇ بالام؟ ئوماق قارا كۆزۈم، ئەقىللىق، ئۆينىڭ گۇلى قىزىم، — دەپ مېنى ئەركىلەتتى ئايىمخان ئانا. ئۇنىڭ مېھىرلىك ئەركىلىتىشلىرىدىن شادلىنىپ، ئۇنىڭغا ئەركىلەشكە باشلىدىم. — مومىسىنىڭ ئەتىر گۈلى، سىزنىڭ سەبىيلىكىڭىز، غۇبارسىزلىقىڭىز، مانا ماۋۇ ئاق ئەتىرگۈلگە ئوخشايدۇ، جۇشقۇنلۇقىڭىز، شوخلۇقىڭىز مانا ماۋۇ قىزىل ئەتىرگۈلگە ئوخشايدۇ، — دېدى ئايىمخان ئانا. — بۇ گۈللەرنىڭ رەڭگى ئوخشىمىسا بىلدۈرىدىغان مەنىسىمۇ ئوخشىمامدۇ⸮ — شۇنداق قىزىم، ئاقلىق-پاكلىق دېمەكتۇر، ئاق ئەتىرگۈل پاكلىقنىڭ سىمۇۋولى، قىزىل ئەتىرگۈل مۇھەببەتنىڭ سىمۇۋولى،— دېدى ئايىمخان ئانا. — ئايىمخان موما، سىزنىڭ گۈللىرىڭىز نېمانچە كۆپ، مۇنچە كۆپ گۈلنى بېقىشنىڭ جاپاسىدىن قورقمامسىز؟ — دەپ سورىدىم مەن. — شۇلارنى ئويلاپ كەتتىڭىزمۇ قىزىم، — دېدى ئايىمخان ئانا ماڭا قاراپ كۈلۈپ.     — توغرا دەيسىز، بۇ گۈللەرنى باقماق ھەقىقەتەن ئاسان ئەمەس، بولۇپمۇ قىشتىن ئۆتكۇزمەك ھەم تومۇزدىن ئۆتكۇزمەك تولىمۇ تەس، قىشتا سوغۇقتا قالسا ئۈششۈيدۇ، يازدا ئاپتاپتا بىر سۈيىدىن قالسا قۇرۇيدۇ. ھەقىقەتەن بۇلارنى بېقىشقا كۆپ ئەجىر، كۆپ مېھىر، كۆپ سەبىر لازىم. لېكىن جاپادىن قاچساق ھالاۋەت نەدە تۇرۇپتۇ!؟ ئىلگىرى كۆرگەن كۈنلەرگە سېلىشتۇرغاندا، بۇنى قانداقمۇ جاپا دېگىلى بولسۇن!— دېدى ئايىمخان ئانا بىزنى ئۆي ئىچىگە باشلاپ. — توغرا دەيلا ئايىمخان، ئادەمنىڭ بېشىغا ئويلاپ باقمىغان ئېغىر كۈنلەر كېلىدىكەن، مۇشەققەت ئالدىدا نائىلاج بولىدىكەنمىز، چارىسىزلىقتا قىينىلىدىكەنمىز، پەقەت ئېزىز جان ئامان بولسا ھەممە مۇشەققەتلەر ئۆتۇپ كېتىدىكەن، ياخشى كۈنلەرمۇ كېلىدىكەن، — دېدى مومام ئۆيگە كىرگەچ. ئۆي ئىچى پاكىز، سەرەمجان، ئىللىق ئىدى. مەش ئۇستىگە قويۇلغان چۆگۈن شىڭىلداپ قايناپ تۇراتتى. بىز تۆردىكى كۆرپە ئۇستىگە كېلىپ جايلىشىۋالغاندىن كېيىن، مومام بىلەن ئايىمخان ئانا قايتىىدىن ئۆزئارا تىنچلىق سورىشىپ، ئامانلىق تىلەشكەندىن كېيىن، ئايىمخان ئانا قىزلىرىغا داستىخان سېلىپ، چاي ئەكىلىشنى بۇيرىدى. — مومىڭىز ناھايىتى چېچەن، تەدبىرلىك ئىشچان ئايال، بوۋىڭىز تۈگەپ كەتكەن شۇنچە يىللاردىن بۇيان بالىلىرىنى قانىتى ئاستىغا ئىلىپ، تىرىشىپ- تىرمىشىپ، ئۇلارغا يېتىم ئېشى يىگۈزمەي، يېتىم ئەگنى كىيگۈزمەي، ھەممىسىنى ئالىي مەكتەپلەرگىچە ئوقۇتۇپ قاتارغا قوشتى. مانا ئەمدى سىزدەك ئوماق نەۋرىلەرنى بېقىۋاتىدۇ،— دېدى ئايىمخان ئانا مومامنى ماختاپ. ئۇنىڭ سۆزىنى ئاڭلاپ مومامنى يېڭىدىن تونۇۋاتقاندەك ئۇنىڭغا سۆيۈنۈپ قارىدىم، مومام دوستىنىڭ ماختاشلىرىدىن كېرىلىپ ماڭا قاراپ كۈلۈپ قويدى ۋە: — راست دەيلا ئايىمخان، نۇرغۇن ئىسسىق-سوغۇقلار بېشىمدىن ئۆتتى، بالىلىرىمنىڭ تەلىيى بار ئىكەن، يېڭى جەمئىيەتتە ئۆسۈپ يېتىلدى، يېڭى جەمئىيەتنىڭ ئەۋزەللىكىدىن بەھىرلەندى. كۆرگەن كۈنلەرنى ئويلىسام مىڭ يىل ياشىغاندىمەنمۇ دەپمۇ قالىمەن، نۇرغۇن ئېغىر كۈنلەرنى بېشىمدىن ئۆتكۈزۈپتىمەن،— دېدى مومام تەمكىنلىك بىلەن. مومامنىڭ بۇ سۆزى مەندە يېڭى بىر قىزىقىشنى ئويغاتتى. توغرا، مومام زادى قانداق كۇنلەرنى كۆرگەن بولغىيتتى؟... كەچ كىرگەندە مومام ئىككىمىز ئايىمخان ئانا بىلەن خوشلىشىپ، ئۆيگە قايتتۇق ۋە ئېلىپ كەلگەن گۈل كۆچەتلىرىنى تەشتەكلەرگە كۆچۈردۈق. ئاندىن ئۆيلەرنى يىغىشتۇرۇپ، يۈز-كۆزلىرىمىزنى يۇيۇپ يېتىشقا تەرەددۇت قىلدۇق. بالىلىقىمدىن تاكى ئالىي مەكتەپكە ئوقۇشقا كەتكىچە مومامغا ھەمراھ بولۇپ مومام بىلەن بىرگە ياتاتتىم. شۇ چاغلارنى ئويلىسام مومام ئىككىمىز ياتىدىغان شۇ يوغان ئۆي، ئۆيگە قويۇلغان يۇمىلاق يوغان مەش، مەشنىڭ ئۇستىدە ھەردائىم پارقىراپ، ئىچىدىكى سۇلار شىڭىلداپ تۇرىدىغان ئاق كورا بىلەن كۆك چۆگۈن، ئىشىككە ئۇدۇل تامغا يۆلەپ قويۇلغان كۆك سىردا سىرلانغان ئېگىز ئىشكاپ، ئۇنىڭ يېنىغا قويۇلغان قارا تۆمۇر ساندۇق، ئۈستىگە تىزىلغان چامادان، ئۇلارنىڭ رېشىلىيەلىك ياپقۇچلىرى، تامغا يۆلەپ قويۇلغان يوغان كۆك يۇمىلاق شىرە، مومام ئىككىمىزنىڭ تۈگىمەس سۆھبەتلىرى ھەردائىم كۆز ئالدىمدىن كەتمەيدۇ. شۇ كۈنىمۇ ئۇيقۇم كەلمەي مومامنىڭ قىسمەتلىرى ھەققىدە يېڭى ھېكايىلەرنى ئاڭلىماقچى بولۇپ مومام بىلەن مۇڭداشتىم. '''مومامنىڭ ھېكايىسى''' كۈننىڭ ئىشى باشلىنىدۇ سەھەر بىلەن، ئەر يۈرىكى سىنىلىدۇ سەپەر بىلەن. «شەھەر كۆرگەن ئىتتىن قورققىن» دېگەن ئەجداد، تەۋەكۈللۈك قوشماق دائىم خەتەر بىلەن. — قانداق ئېغىر كۈنلەر چۇشكەن بېشىڭىزغا موما؟ — دەپ سورىدىم بىتاقەت بولۇپ. — مېنىڭ بېشىمغا مۇنداق ئىككى قېتىم ئېغىر كۈن كەلگەن،— دەپ سۆزىنى باشلىدى مومام، — بىرىنچى قېتىملىق ئېغىر كۈن تۇغۇلۇپ ئۆسكەن يۇرتۇمدىن ئايرىلىپ سۈيدۈڭگە كەلگەندە بېشىمغا چۈشكەنىدى، مەن 1905-يىلى ئاتۇشتا بىر دېھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن ئىكەنمەن، بىر ئاكام ۋە بىرقانچە ئىنى- سىڭلىم بار ئىدى. دادام ئوچۇق مىجەزلىك، خەت ساۋادى بار، كىتاب ئوقۇشقا ئامراق ئادەم ئىدى، تېرىيدىغان خېلى كۆپ يېرىمىز ھەم ئالتە مولۇق باغلىق ھويلىمىز بار بولۇپ، باغدا ئۈزۈم، شاپتۇل، توغاچ، ئانار، ئەنجۈر، ئۆرۈك قاتارلىق مېۋىلەر بولاققا كىرگەنىدى. ئاكام چوڭ بولۇپ، تىجارەتچى تاغىلىرىمىزغا ئەگىشىپ ئىلىغا چىقىپ كەتكەن ئىدى، بىرقانچە يىلدىن كېيىن ئاكامنىڭ ئىلىدىكى تىجارىتى يۈرۈشۈپ، سۈيدۈڭدىن قورۇ-جاي ھەم چارۋا سېتىۋاپتۇ. شۇنىڭ بىلەن ئاكام دائىم كارۋانلاردىن خەت بېرىپ بىزنى ئىلىغا چاقىرغىلى تۇردى، دادام ياشىنىپ قالغان ئانىسىغا تارتىشتىمۇ ۋە ياكى ئۆزىنىڭ ئائىلە ئىگىلىكىنى توزۇتۇپ يۇرتىدىن ئايرىلىشقا قىيمىدىمۇ، تاغ ئارقىسىغا بېرىشقا زادى ئۇنىمىدى. لېكىن ئوغلىنى سېغىنىپ ساراڭ بولاي دېگەن ئانام چوقۇم ئىلىغا بارىمىز دەپ چىڭ تۇرىۋالدى، دادام ئامالسىزلىقتىن ئانامغا مېنى ھەمراھ قىلىپ كارۋانلارغا قوشۇپ يولغا سېلىپ قويماقچى بولدى. شۇ چاغدا مەن توي قىلىپ ئىككى بالىنىڭ ئانىسى ئىدىم، ئوغلۇم سۇلايمان بەش ياشتا، قىزىم گۈلسۈم ئۇچ ياشقا كىرگەنىدى. ئېرىم سەمەت ئاق كۆڭۇل، ئىشچان، ياخشى ئادەم ئىدى. ئەر-ئايال ئىككىمىز ئىناق-ئىجىل ئۆتەتتۇق، شۇڭلاشقا بۇ ئىش توغرىلىق ئەر-ئايال ئىككىمىز مەسلىھەتلىشىپ، ئىككى بالىنى ئېلىپ ئائىلە بويىچە ئانام بىلەن ئىلىغا چىقىدىغان بولدۇق. ئانام ياشىنىپ قالغان، بالىلىرىم كىچىك بولغاچقا، ئۇزۇن مۇساپىلىق جاپالىق يول ئازابىغا بەرداشلىق بېرەلەرمىزمۇ دەپ ئەنسىرەپ قالدىم. سەمەت بىزدىن ئەنسىرەپ يول تەييارلىقىنى پۇختا قىلىشقا كىرىشتى. ئاخىرى تەييارلىقلىرىمىزمۇ پۈتتى، شۇنىڭ بىلەن 1935-يىلى ياز پەسلىدە، قەشقەردىن ئىلىغا قاراپ ماڭغان بىر سودا كارۋانىغا قوشۇلۇپ، ئىلىغا قاراپ يولغا چىقتۇق. ماڭغان كۈنىمىز ھېلىمۇ ئېسىمدە تۇرۇپتۇ، پۇتۇن ئەھلىي مەھەللە، ئۇرۇق-تۇغقانلار كېلىپ ئۇزاتقان ئىدى، ھەممىمىز يىغلايتتۇق، ئانامنىڭ تولا يىغلاپ كۆزلىرى قىزىرىپ كەتكەنىدى. قېيىنئانام مۇلايىم، مېھىرلىك ئايال بولۇپ، مېنىمۇ قىزى ئورنىدا كۆرەتتى، ئوغلىدىن، نەۋرىلىرىدىن ئايرىلىشقا چىدىماي، يۇم-يۇم يىغلايتتى، سەمەت ئانىسىنى بەزلەپ، ئۇزۇنغا قالماي كېلىپ ئانىسىنى كۆرۇپ كېتىدىغانلىقىنى ئېيتتى. مەن بۇ ئەزىز ماكانغا يەنە قاچان قايتىپ كېلىشىمنى بىلمەيتتىم... مۇرەككەپ خىياللار ئىچىدە يۇرتۇمدىكى ھەر بىر ئېغىز ئۆي، ھەر بىر تۇپ گىياھقا قىيالماسلىق نەزىرىدە قايتىلاپ باقاتتىم. ئۇنىڭ خۇشبۇي ھاۋاسىنى چوڭقۇر-چوڭقۇر سۈمۈرۈپ، بىپايان دالاسىغا يىغلاپ تۇرۇپ خوش ئېيتاتتىم. دادام بىزنى قەشقەر تەۋەسىدىن چىققىچە ئاپىرىپ قويىدىغان بولۇپ بىز بىلەن بىرگە ماڭدى. مەن دادامنىڭ قايتارشىدا يالغۇز قېلىشىدىن ئەنسىرەپ دادامغا: — بولدى، مۇشۇ يەرگىچە ئۇزىتىڭ دادا، ئەمدى قايتىڭ،— دەپ ئەسكەرتىپ تۇراتتىم. لېكىن دادام سۆزۈمگە ھېچ قۇلاق سالماي مېڭىۋەردى، ئايرىلىشقا چىدىمايۋاتقان دادام توختىماي سوزلەپ سەمەتكە نېمىلەنىدۇر تاپىلايتتى. مەن گەرچە توي قىلغان بولساممۇ، داداملار بىلەن بىر مەھەللىدە ئولتۇراتتۇق، شۇڭا ھەر كۈنى دېگۈدەك ئۇلار بىلەن كۆرۈشۈپ تۇراتتىم. دادام بالىلىرىغا بەكمۇ مېھىرلىك، كۆيۈمچان ئادەم بولغاچقا، ئۇنى تولىمۇ ھۆرمەت قىلاتتىم، بارلىق ئىشلىرىمىزنى كېڭىشىپ مەسلىھەت بىلەن قىلاتتۇق. بىرلىرىدىن دىلىمىز رەنجىپ قالسا، ئۇزۇندىن ئۇزۇن مۇڭدىشىپ دەردلىرىمىزنى تۆكۈشۈپ يېنىكلەپ قالاتتۇق. «ئەمدى بۇ ئايرىلىشقا قانداقمۇ چىدارمىز⸮!» دەپ ئويلايتتىم ئىچىمدە. كۆزلىرىمدىن ئوخچۇپ چىقىۋاتقان ياشنى يوشۇرۇپ باشقىلارغا كۆرسەتمەسلىككە تىرىشاتتىم. دادام قارا تۇلپارنى دېۋىتىپ كەلدى ۋە ماڭا ياندىشىپ قاراپ: — گۈزەل قىزىم، ئەقىللىق پەرىشتەم، ئەمدى سىلەر بىلەن يەنە قايتا كۆرۈشەلەمدىمەن ياكى مۇشۇ ئايرىلغان پېتى ئۆلۈپ كېتەمدىمەن، بۇنى بىلمەيمەن. ساڭا شۇنى دەپ قوياي بالام، ئاكاڭغا ئېيت، ئاناڭ ياشىنىپ قالدى، ئاناڭنىڭ ھالىدىن ئوبدان خەۋەر ئېلىڭلار، ئاكا-سىڭىل ئىناق-ئىتتىپاق ئۆتۈڭلار، ئاراڭلارنى ھېچنېمە بۇزالمىسۇن، ئېرىڭ بىلەن ئىناق-ئىجىل ياشا، بالىلىرىڭنى ئوبدان تەربىيەلەپ قاتارغا قوش. بېشىڭغا قانداق ئېغىر كۈن كەلسۇن، سەبىرلىك بول، ئۆزۈڭنى يوقىتىپ قويما! ئاتاڭ ھەر قاچان سىلەرنى سېغىنىپ ئەسلەپ تۇرىدۇ، خەت يېزىشنى ئۇنۇتماڭلار، قىيىنچىلىقلىرىڭنى ئېيتقىن، ئاتاڭ ھاياتلا بولىدىكەن سەن يالغۇز ئەمەس بالام،— دېدى. ئۇنىڭ ئاخىرقى سۆزلىرىدىن ۋۇجۇدۇم كۈچكە تولۇپ، كۆز ياشلىرىمنى سۈرتۈپ دادامغا ۋەدە بەردىم. نەدىن بىلەي، مانا شۇ پاراڭلار دادام ئىككىمىزنىڭ ئەڭ ئاخىرقى سۆھبىتىمىز بولۇپ قالغان ئىكەن. دادام بىز بىلەن خوشلىشىپ كەتكەندىن كېيىن، بىز كارۋانلار بىلەن بىر ئايچە يول يۈرۈپ، باي ئارقىلىق مۇز داۋاندىن ئۆتۈپ، موڭغۇلكۈرە ناھىيەسىنىڭ شوتا يولى ئارقىلىق، ئىلى دىيارىغا يېتىپ كەلدۇق. كارۋان بېشى ئۇستا تەجرىبىلىك ئادەم ئىكەن، تەلىيىمىزگە ھاۋامۇ ياخشى بولغاچقا، سەپىرىمىز ئوڭۇشلۇق بولغان ئىدى. ئاكام بىزنى كېلىپ قالىدۇ، دەپ موڭغۇلكۈرەگە كېلىپ، ھەر كۈنى يولغا قاراۋاتقان ئىكەن. بىزنى كۆرۈپ شۈنچە خۇش بولدىكى، ئانام ئىككىسى چىڭ قۇچاقلىشىپ، بىر ھازا يىغلاشتى. ئاكام ئىككى بالامنى ئەركىلىتىپ سۆيۈپ قانمايتتى. بىر چاغدا ئېسىگە كېلىپ، ئېلىپ كەلگەن خادىك ھارۋىسىغا يۈك-تاقلىرىمىزنى بېسىپ، بىزنىمۇ ھارۋىغا جايلاشتۇرۇپ ئۆيىگە ئېلىپ ماڭدى. ئاكام كوچىلىرى ئۇزۇندىن ئۇزۇن، ئىككى قاسنىقى قويۇق تېرەكلىك، چىرايلىق بىر مەھەللىدىن ماكان تۇتقان ئىكەن، ھارۋىكەش بىزنى قاپقاقلىق دېرىزىلىرى يولغا قاراپ تۇرىدىغان، يوغان دەرۋازىلىق بىر قورۇغا ئېلىپ كىردى. — ماكانىمىزغا كەلدۇق،— دېدى ئاكام ھارۋىدىن سەكرەپ چۈشۈپ. شۇ ئارىدا تېخى كۆرۈشمىگەن يەڭگەم ئۇچ بالىسىنى ئەگەشتۈرۈپ ئالدىمىزغا يۈگۈرۈپ كەلدى. ئاكام بالىلىرىنى ئېلىپ ئانامنىڭ ئالدىغا كېلىپ ئۇلارنى ئانامغا تونۇشتۇردى: — ئانا، مانا بۇ كېلىنلىرى رەيھان، مانا ماۋۇ چوڭ ئوغلۇم ئەلى، ئاۋۇ ئىككىنچى ئوغلۇم غەنى، بۇ قارا كۆز قىزىم ھۆرىيەت. يەڭگەم رەيھان يېشى مەن بىلەن ئانچە پەرقلەنمەيدىغان، ئاق يۈزلۈك، قوڭۇر چاچلىرى بۈدۈر، غۇنچە بوي، مىجەزى ئوڭلۇق ئايال ئىكەن. ئۇنى كۆرۇپلا ئانام ئىككىمىز ياقتۇرۇپ قالدۇق. ئاكامنىڭ قورۇ-جايلىرى شۇنچە ھەشەمەتلىك ئىكەن، پېشايۋانلىق ئون نەچچە ئېغىز ئۆيى، يەر ئاستى قازناقلىرى، باغ تەرەپتە مال قوتانلىرى بار ئىكەن. پېشايۋانغا ئارتىلغان ئۈزۈم بارىڭى، باراڭ ئاستىدا قويۇلغان يوغان ياغاچ كارىۋات، پېشايۋان سۇپىسى بىلەن ئۈزۈم بارىڭىنىڭ يورغا تېمىغا قويۇلغان تەشتەكتىكى گۈللەر قىپقىزىل پورەكلەپ ئېچىلىپ، ھويلىنىڭ ھۆسنىگە ھۆسن قوشۇپ تۇرۇپتۇ. مۇنداق ئازادە مۇھىتتا، ئۇلارنىڭ قىزغىن كۈتۈشلىرى بىلەن يول ھاردۇقىنى ئاسانلا چىقىرىپ، بۇ يەرگە ئۆزلىشىپ قالدۇق. سۇلايمان بىلەن گۈلسۇم ئاكامنىڭ ئۇچ بالىسىغا قوشۇلۇپ، باغ بىلەن ھويلا ئارىسىدا ياۋا مۇشۇكلەرنى قوغلاپ يۈگۈرۈشۈپ يۈرەتتى. بىز بىلەن كۆرۈشكىلى كېلىۋاتقان ئۇرۇق-تۇغقان، قوشنا-قولۇملارنىڭ ئايىغى ئۈزۈلمەيتتى. شۇنداق كۆڭۈللۈك ئازادىلىك ئىچىدە بىرەر ئاينى مېھماندەك ئۆتكۈزگەندىن كېيىن ئاكام بىر كۇنى بىزنى يىغىپ: — ئەمدى ھاردۇقۇڭلارمۇ چىقىپ قالغاندۇ، جېنىم ئانا، ھېلىمۇ ئۆزلىرى قەيسەرلىك بىلەن مېنى نائۇمىدتە قويماي، سىڭلىمنى ئائىلىسى بىلەن ئېلىپ چىقىپلا، سىلىنى كۆرۇپ باشقىچە روھلىنىپ كەتتىم، ئەمدى ئۆزلىرى جانلىرىنى ئۇپراتماي، نەۋرىلەرنىڭ شادلىقىغا جۆر بولۇپ ئولتۇرۇپ بەرگەيلا، بالىلارغا قاراش بىلەن ئۆي ئىشلىرىغا رەيھان بىلەن سىڭلىم ھاجىگۈل يېتىشىدۇ، سەمەت ئەتىدىن باشلاپ مېنىڭ تىجارىتىمگە قارىشىدۇ،— دېدى. بىزمۇ بۇنىڭغا قوشۇلدۇق. شۇنداق قىلىپ يېڭى تۇرمۇشىمىز باشلاندى. ئاكام بىلەن سەمەت تاڭ سەھەردە ئورۇنلىرىدىن تۇرۇپ ناشتىسىنى قىلىپ ئىشلىرىغا ماڭاتتى. يەڭگەم ئىككىمىز ناشتىلىقنى بېرىپ بولۇپ، ئۆي ئىچى، ھويلا-ئارانلارنى تازىلاپ چىنىدەك پارقىرىتىۋېتەتتۇق، ئاندىن بىرىمىز چۈشلۈك تاماققا تۇتۇش قىلساق، بىرىمىز باغقا كىرىپ مېۋىلەرنى يىغىپ قاق سالاتتۇق، قىزارغان شوخلىلارنى يىغىپ، بىربىرلەپ ئېرتىپ-تازىلاپ ياياتتۇق، قىزىل مۇچلارنى يىغىپ قۇرۇتاتتۇق. سەھەردە ساغقان سۈتلەرنى پىشۇرۇپ قايمىقىنى ئايرىيتتۇق، قېتىق ئۇيۇتاتتۇق، قېتىقتىن سۈزمە ئاساتتۇق، قۇرۇت سالاتتۇق، قايماقلاردىن سېرىقماي ئايرىيتتۇق، سۇتلەردە يۇغۇرۇپ نان ياقاتتۇق، گىلاس، ئۆرۈك قاتارلىق مېۋىلەردە مۇراببا قاينىتاتتۇق، ئىشقىلىپ بىردەممۇ بىكار تۇرمايتتۇق. ئانام ئۇستا تىككۇچى ئىدى، قولدا يىڭنە بىلەن شۇنداق چىرايلىق كىيىملەرنى تىكىپ پۇتكۈزۈۋېتەتتى. ئاكاملارنىڭ ئۆيىدە قولدا چۆرۈيدىغان بىر كىيىم تىكىش ماشىنىسى بار ئىكەن، ئانام بۇ ماشىنىنى يوغان يۇملاق شىرەنىڭ ئۈستىگە قويۇۋېلىپ بالىلارغا قىشلىق كىيىملەرنى تىكىشكە باشلىدى. — قىشنىڭ غېمىنى يازدا قىلغۇلۇق بالام، كۈز ئۆتۈپ، سوغۇق چۈشسە، بۇ كىيىملەر ئاجايىپ خۇش ياقىدۇ بۇ تايچاقلىرىمغا،— دەپ كۈلۈپ قوياتتى ئانام. ئانامنىڭ قولىدا بىر پارچە لاتىمۇ ئىسراپ بولمايتتى، ئانامنىڭ پارچە رەختلەردە قۇراپ تىككەن كۆرپىلىرىنى كۆرگەنلەر زوقلىنىپ ماختاپ ھارمايتتى. ئانامنىڭ ھۆرىيەت بىلەن گۈلسۈمگە تىكىپ بەرگەن ئەتلەس كۆڭلەكلىرىنى كۆرۈپ، ئۇلارنىڭ مەھەللىدە بىرگە ئوينايدىغان دوستلىرى ئانىلىرىغا «ماڭىمۇ شۇنداق كۆينەك تىكتۈرۈپ بەر» دەپ ئۆيلىرىدە جىدەل قىلغاچقا، ئانىلىرى ئاخىرى رەختلىرىنى ئېلىپ ئانامنىڭ يېنىغا كىرىشەتتى. ئاكام ئانامنىڭ سالامەتلىكىدىن ئەنسىرەپ: — ئانا ئىشنى مۇۋاپىق ئىچ پۇشۇقلىرىنى چىقىرىش ئۈچۈن قىلسىلا مەيلى، لېكىن زىيادە ئىشلەپ كېتىپ ئاغرىپ قالمىسىلا ماقۇلمۇ⸮! — دەپ جېكىلەپ تۇراتتى. ئېرىم سەمەتمۇ ئاكام تاپشۇرغان ئىشلارنىڭ ھۆددىسىدىن ياخشى چىقىپ، ئاكامنىڭ ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشىپ قالغان ئىدى. ئاكام دائىم ئۇنىڭغا: — سەن ئەسلى بالدۇرراق كەلسەڭ بوپتىكەن، ھېلىمۇ كېچىكمىدىڭ، ئوبدان ئىشلىگىن، — دەيتتى. سەمەت ماڭا ئاكامنىڭ بۇ يۇرتتا ئابروي-ئىناۋىتىنىڭ يۇقىرىلىقىنى، «بۇراۋىدىن بايۋەچچە» دېسە تونۇمايدىغان ئادەم يوقلۇقىنى، ئاكام بىلەن ھەمكارلىشىشنى خالايدىغان بايلارنىڭ كۆپلۈكىنى دەپ بېرەتتى ھەم ئىشەنچ بىلەن: — مۇشۇنداق بىرقانچە يىل ئىشلىۋالسام، مەنمۇ ئۆز ئالدىمغا بىر ئىش قىلغۇدەك بولىمەن،— دەپ قوياتتى. ئاتۇشقا دائىم كارۋانلاردىن خەت-خالتا بېرىپ تۇراتتۇق، ئۇياقتىكى تۇغقانلارمۇ خەتلىرىدە تىنچلىق-ئامانلىقلىرىنى يېزىپ تۇراتتى، شۇ تەرىقىدە ئىككى يىلنى ئۆتكۈزۈپ، بۇ گۈزەل يېڭى ماكانىمىزغىمۇ كۆنۈپ قالدۇق. لېكىن ئاينىڭ ئون بەشى ئايدىڭ، ئون بەشى قاراڭغۇ بولىدىكەن. بۇ خۇشاللىقلىرىمىزغا قايغۇ-ئەلەملەرنىڭ ئەگىشىپ كېلىۋاتقانلىقىنى كىم ئويلىغان⸮! ئىناق ئائىلەم ئەشۇ بىر قېتىملىق ۋابادا بەربات بولدى. 1938-يىلى ياز پەسلى ئىدى. يەڭگەم رەيھاننىڭ ئىنىسىنىڭ تويى بولىدىغان بولۇپ قېلىپ، رەيھان بالىلىرىنى ئېلىپ بىر ھەپتە بۇرۇن ئائىلىسىگە قايتىپ ئانىسىغا قارىشىدىغان، قالغانلىرىمىز تويغا ئۈلگۈرۈپ بارىدىغان بولدۇق. رەيھاننىڭ ئۆيى غۇلجا شەھەر ئىچىدە ئىدى. ئۇلار ماڭىدىغان كۈنى مېنىڭ ئىككى بالاممۇ جېدەل قىلىپ، رەيھان ئاپىسىغا ئەگەشكىلى تۇردى. ئاقكۆڭۈل يەڭگەم ئۇلارنىڭ قىلىقلىرىغا چىدىماي ئۇلارنىمۇ بىللە ئېلىپ كەتمەكچى بولدى. لېكىن مەن بالىلاردىن ئەنسىرەپ قوشۇلمىدىم. چۈنكى گۈلسۈم قىزىم تېخى 5 ياش، سۇلايمان ئوغلۇم 7 ياش بولغاچقا، تولىمۇ كەپسىز چاغلىرى ئىدى. بىر يەردە بىردەممۇ جىم تۇرالمايتتى. بىردە باغدا، بىردە ئۆگزىدە، بىردە تامدا، بىردە دەرەخلەرنىڭ ئۈستىگە چىقىۋالاتتى. مەھەللىدىكى كىچىك ئۆستەڭدە ئۈزۇپ يۈرگەن قوشنىلارنىڭ غازلىرىغا ئارام بەرمەي تاش ئېتىپ، غازلار قوغلاپ كېتىپ نەچچە قېتىم چوقۇۋالغانىدى. شۇڭلاشقا ئۇنىڭدىن ئەنسىرەپ زېھنىم شۇ بالىدا تۇراتتى. ئاكام يەڭگەمنىڭ يۈك-تاقلىرىنى ھارۋىغا جايلاشتۇرۇپ، بالىلىرىغا ئانىسىغا جاپا سالماسلىقىنى جېكىلەپ، ھارۋىكەشكە نېمىلەرنىدۇر تاپىلاپ، ئۇلارنى يولغا سالدى. بىز ئىشىك ئالدىدا ئۇزىتىپ قالدۇق. ئات ھارۋىسى ئىلدام مېڭىپ بىزدىن يىراقلىشىۋاتاتتى، ئاكامنىڭ بالىلىرى سەپەر خۇشلۇقىدا چۇرقىرىشىپ قوللىرىنى پۇلاڭلىتاتتى. دەل شۇ چاغدا سۇلايمان قولۇمدىن يۇلقۇنۇپ چىقىپ ھارۋىنىڭ كەينىدىن يۈگۈردى، ئۇنى قوغلاپ مەنمۇ تەڭ يۈگۈردۈم. ئۇ پۈتۈن جەھلى بىلەن يۈگۈرەيتتى، مىڭ تەستە ئۇنىڭغا يېتىشىپ ئۇنى تۇتۇۋالدىم. — ئانا مېنى قويۇۋېتىڭ، مەنمۇ ئۇلار بىلەن بارىمەن... — دەپ تىپىرلىدى ئۇ. — بالام جاھىللىق قىلما، يەنە نەچچە كۈندىن كېيىن سېنى ئۆزۈم ئېلىپ بارىمەن، ھازىر بارساڭ بولمايدۇ، باشقىلارغا جاپا سېلىپ قويىسەن، ئادەم دىگەن ئۆزىنى سوراشنى بىلىشى كېرەك. رەيھان ئاپاڭ بالدۇر بېرىپ ئانىسىغا قاراشماقچى. ئۇلارنىڭ ھازىر ساڭا قارىغۇدەك ۋاقتى يوق،— دېدىم. '''جانغا زامىن «قىزىل ۋاباسى»''' ئانا-بالا، قېرىنداشنى ئايرىمىسۇن، جۇدۇنلاردا قاناتىنى قايرىمىسۇن. ۋاقىتسىزلا بالاپاندىن ئايرىلىپ قۇش، مەندەك ھەسرەت يۇتۇپ مۇڭلۇق سايرىمىسۇن. يەڭگەم كەتكەندىن كېيىن، ئاكام سەمەتنى ئېلىپ تاغقا مال سودىسى ئۈچۈن كەتتى، ئادەتتە ئۇلار تاغقا بىر كەتسە بىر ھەپتىگىچە كېلەلمەيتتى. ئانام ئىككىمىز قوتاندىكى ماللارغا قارايدىغان خىزمەتكارلار بىلەن بالىلارنى بېقىپ باغ ھەم قورۇغا قاراپ ئويدە قالدۇق. كۈنلىرىمىز ئىلگىرىكىدەك بىر ئىزدا ئۆتمەكتە ئىدى. سۇلايمان ھەر كۈنى مومىسىنىڭ تاپشۇرۇقى بىلەن قوشنا مەھەللىدىكى ھەمراخان ئىسىملىك يالغۇز مومايغا بىر بوتۇلكا سۇت ئاپىرىپ بېرەتتى، ئانامنىڭ خالىس ياردىمىدىن تەسىرلەنگەن موماي ئانچە-مۇنچە سۇلايماندىن ئىسسىق توقاچلارنى، تاتلىق-تۈرۈملەرنى بېرىپ تۇراتتى. بىر كۈنى سۇلايمان ھەمراخان ئانىغا سۈت ئېلىپ كېتىپ، ۋاقتىدا قايتىپ كەلمىدى، مېنىڭ ئەنسىرەۋاتقىنىمنى كۆرگەن ئانام: — ئەنسىرەپ كەتمە بالام، بەلكىم مەھەللىدىكى بالىلار بىلەن ئويناپ قالغاندۇ، ھېلى چىقىپ قاراپ باققىن، — دېدى. مەن قىلىۋاتقان ئىشلىرىمنى ئالدىراپ يىغىشتۇرۇپ، سۇلايماننى ئىزدەپ كوچىغا قاراپ ماڭدىم. مەھەللە جىمجىت بولۇپ، كوچىدا بالىلار كۆرۈنمەيتتى. مەن مەھەللىگە قارىغاچ قوشنا ھەھەللىگە قاراپ يول ئالدىم. بىزنىڭ مەھەللىدىن چىقىپ ئوڭغا بۇرۇلساق قوشنا مەھەللە كۆرۈنەتتى، مەن قوشنا مەھەللىدە بىر توپ بالىلارنىڭ ئويناۋاتقانلىقىنى كۆردۈم. ئىلدام مېڭىپ بالىلارنىڭ يېنىغا باردىم، بىر توپ بالىلار يىغىلىپ ھوشۇق ئويناۋاتقانىكەن. بۇ بالىلار يولنىڭ پاكىز تازىلانغان تۈز يېرىنى تاللاپ مەيدان قىلىپ، ھوشۇقلىرىنى قاتار تىزىپ، يەتتە قەدەم نېرىدىن بىر ھوشۇق بىلەن تىزىلغان ھوشۇقلارنى چەنلەپ سوقىدىكەن، سوقالىسا ئۇتقان بولىدىكەن. مەن كەلسەم قارا قاش، شەپكىسىنى قىڭغىر كىيىۋالغان،چىرايلىق بىر بالا قولىدا قوغۇشۇن قۇيۇلۇپ، ۋالىلداپ پارقىراپ كەتكەن بىر ھوشۇقنى ئوينىتىپ تۇرۇپ، گەپدانلىق قىلىپ بالىلارنى كۈلدۈرىۋاتاتتى. ئۇنىڭ چەنلەپ ئاتقان ھوشۇقى دەل جايىغا تېگەتتى، ھەر قېتىم ئاتسا بالىلار ۋارقىراپ قىقاس چىقىراتتى. بىر توپ بالىلار مەيداننى چۆرىدەپ ئويۇن كۆرۈشۈۋاتاتتى. بالىلار ئارىسىدىن سۇلايماننى ئىزدېدىم. سۇلايمان مەيداننىڭ سول يېنىدىكى ئېرىقنىڭ قىرىدا ئولتۇرۇپ ئويۇن كۆرىۋاتقان ئىكەن، ئۇ ئۆزىدىن خېلىلا چوڭ بۇ بالىلارنىڭ قىلىقلىرىغا ھەيران بولۇپ، شۇنداق بېرىلىپ كۆرىۋاتقاچقا، مېنىڭ كەلگىنىمنىمۇ تۇيىمىدى. مەن ئاستا مېڭىپ ئۇنىڭ يېنىغا باردىم، ياش قۇرامى پەرقلەنمەيدىغان تۆت بالا قاتارلىشىپ ئولتۇرغان ئىكەن. سۇلايماننىڭ سول يېنىدا ئولتۇرغان بالا كۆزلىرىنى چىڭ يۇمۇپ، سۇلايمانغا يۆلىنىپ ھالسىزلىنىۋاتقاندەك قىلاتتى. مەن دەرھال ھېلىقى بالىنىڭ يېنىغا ئۆتۈپ، ئۇنى قولۇمغا ئېلىپ يۆلىدىم ۋە ئۇنىڭدىن سورىدىم: — بالام كۆزۈڭنى ئاچ، بىئارام بولۇۋاتامسەن⸮ بالا ھالسىز ئىدى، پېشانىسىنى تۇتسام ئوتتەك قىزىۋېتىپتۇ. قوللىرى، ئالىقانلىرى شۇنداق قىزىق، قۇلىقىنىڭ ئارقىسى، بويۇنلىرىدا قىزىل ئەسۋە چىقىپ كەتكەن، قارىسىلا كۆزگە چېلىقىپ تۇراتتى. بۇنى كۆرۇپ قورقۇپ كەتتىم. «بۇ بالىغا قىزىل چىققانمۇ نېمە⸮!»ئاڭغىچە بالىلارمۇ بىزنىڭ قېشىمىزغا يىغىلدى، مەن بالىنى ئېلىپ ئۇلارنىڭ ئۆيىگە قاراپ يۈگۈردۈم، بالىنىڭ ئىسمى ئەنۋەر بولۇپ، ئۆيى يېقىنلا يەردە ئىكەن، ھويلىغا كىرسەك ئالدىمىزغا 70 ياشلار چامىسىدىكى مۈكچىيىپ قالغان بىر موماي چىقتى. مەن ئەنۋەرنى يۆلەپ كىچىك بىر ئۆيگە ئېلىپ كىردىم، ئۆي ئىچى ئاددىي سەرەمجانلاشتۇرۇلغان، سۇپا ئۈستىگە سېلىنغان ئورۇن ئىچىدە ئەنۋەردىن ياشتا چوڭراق يەنە ئىككى بالا ياتاتتى. مەن ئەنۋەرنى مومىسى تەييارلىغان ئورۇنغا ياتقۇزۇپ قويدۇم ۋە سۇلايماننى ئېلىپ ئويدىن چىقتىم. ھويلىدا ئەنۋەرنىڭ مومىسىدىن سورىدىم: — ئاچا، بۇ بالىلار ئاغرىپ قالغانمىدى؟ — ھەئە سىڭلىم، بۇلارغا قىزىل چىقىپ قالدى، بۈگۈن 4 كۈن بولدى، ئوماق تايچاقلىرىم قاتتىق قىزىپ ئورنىدىن تۈرغۇدەك ھالىمۇ يوق، ھېچ نەرسە يېمەي ياتىدۇ. قانداق قىلارىمنى بىلمىدىم، ئانىسى كىچىكىنىڭ تۇغۇتىدا تۈگەپ كەتكەن، ۋاي بىچارە يېتىم قوزىلىرىم، سىلەردىن ئايلىناي، سىلەر ئاغرىپ قالغىچە مەن ئاغرىپ قالسام بولمامدۇ-ھە؟! — دەپ كۆزىگە ياش ئالدى موماي، — ئوغلۇم خاڭدا ئىشلەيتتى، يەنە نەچچە كۈندە ئاران قايتىپ كېلەلەيدۇ، بالام كەلگىچە بو بالىلار ئامان بولسا بولاتتى، ماڭا ئامانەت بالىلار بۇ، ۋاي شورلۇقۇم، ئوماق تايچاقلىرىم، قولۇمدىن كەلگەننى قىلىۋاتىمەن، ھېچ شىپا تاپاي دېمەيدۇ بۇلار... بۈگۈن مۇنۇ كىچىكىمۇ قىزىپ قاپتۇ، ئەمدى قانداق قىلارمەن بۇلارنى... بۇنى ئاڭلاپ يۈرىكىم قارتلا قىلىپ قالدى، «ئاپلا بۇ كېسەل سۇلايمانغا يۇقۇپ قالمىغىيدى!» بالامنىڭ قولىدىن تۇتۇپ دەرھال بۇ ئائىلىدىن چىقىپ ئۆيگە قاراپ ماڭدىم. مەن توي قىلىشتىن بىرقانچە يىللار ئىلگىرى يۇرتىمىز ئاتۇشتىمۇ قىزىل تارقىلىپ نۇرغۇن بالىلار ئۆلۈپ كەتكەنىدى. ئەمدى بۇ كېسەل بۇ يەردە تارقىلىپتۇ، بالىلىرىمغا يۇقۇپ قالسا قانداق قىلارمەن؟! ئويلىغانسېرى ئىچىمگە بىر قورقۇنچ كىرىپ تەشۋىشلىنىشكە باشلىدىم. سۇلايماننى ئېلىپ ئۆيگە كەلگەن چېغىمدا تەشۋىشتىن ھولۇقۇپ چىرايىمدا قان دىدارى قالمىغانىكەن. ئانام بىزنى كۆرۇپ جىددىيلىشىپ سورىدى: — نېمە ئىش بولدى قىزىم؟ ئامانچىلىقتۇ-ھە؟! — ئانا مەھەللىدە «قىزىل» تاراپتۇ، بالىلىرىمغا يۇقۇپ قالارمۇ؟ قانداق قىلىمىز؟ ماڭا يول كۆرسىتىڭە ئانا؟ — دېدىم جىددىيلىشىپ. — راست دەمسەن قىزىم؟ ئەمىسە چاتاق بوپتۇ، بالىلىرىڭنى تېشىغا چىقارما، ماۋۇ بالىنىڭ ئۇستىۋېشىنى سالدۇرۇپ، يۈيۈندۇرۇپ، ئۆيدىن چىقارما، ئاپلا، ما گۈلسۈم بالام ھېلى قىزلار بىلەن ئوينىغىلى چىقىپ كەتكەن، نەدە ئويناۋاتقاندۇ... دەرھال تېپىپ كىر، — دېدى ئاناممۇ جىددىيلىشىپ. سۇلايماننى ئانامغا تاشلاپ سىرتقا قاراپ يۈگۈردۈم، گۈلسۈم بىلەن بىرگە ئوينايدىغان ئىككى دوستى بار ئىدى، بىرىنىڭ ئىسمى ئابىدە، يەنە بىرىنىڭ ئىسمى سەلىمە ئىدى، ھەر ئىككىسى گۈلسۈمدىن بىر-ئىككى ياش چوڭ قىزلار ئىدى. ئۇلار گۈلسۈم بىلەن بىرگە ئويناشقا بەك ئامراق بولغاچقا، دائىم بىزنىڭ ئۆيگە گۈلسۈمنى چاقىرغىلى كىرەتتى. گۈلسۈممۇ ئۇلارغا ئامراق، ئۇلارنى كۆرسە باشقىچە ئېچىلىپ خۇش بولۇپ كېتەتتى. مەن كوچىغا چىقىپ بىزنىڭ ئۆيگە يېقىنراق ئابىدەلەرنىڭ ئۆيىگە قاراپ يۈگۈردۇم. ئىشىك ئالدىغا بېرىشىمغا ئابىدەنىڭ 13 ياشلار چامىسىدىكى ئاكىسى قويلىرىنى ھەيدەپ ئوتلاتقىلى ئېلىپ ماڭغانىكەن، ئالدىمغىلا چىقىپ قالدى. ئۇنىڭدىن سوراپ قىزلارنىڭ سەلىمەنىڭ ھويلىسىدا ئويناۋاتقانلىقىنى بىلىپ، سەلىمەنىڭ ئۆيى تەرەپكە يۈگۈردۇم، يول بويىدىكى كىچىك ئۆستەڭدە سۈپسۈزۈك سۇ تولۇپ ئاقاتتى، سۇدا ئون نەچچە غاز غاقىلدىشىپ ئۈزۈپ يۈرەتتى. بۇ مەھەللىدىكى بالىلار دائىم مۇشۇ ئۆستەڭ بويىدا ئويناشنى ياخشى كۆرەتتى. چوڭلار بالىلارنىڭ سۇغا چۈشۈپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ، ئۇلارنى ئۆستەڭ بويىدىن قوغلايتتى. مەنمۇ دائىم بالىلىرىمغا «سۇ بويىغا بارماڭلار» دەپ جېكىلەپ تۇراتتىم. شۇڭلاشقا يېشى كىچىكرەك بالىلار ئاداشلىرى بىلەن قورۇ ئىچىدە مېھماندارچىلىق ئويۇنلىرىنى ئوينىشاتتى. مەن سەلىمەنىڭ ئۆيىگە كېلىپ يېپىقلىق تۇرغان يوغان دەرۋازىنىڭ يوچۇقىدىن قورۇ ئىچىدە تەپكۈچ تېپىپ ئويناۋاتقان تۆت قىزنى كۆردۈم ۋە گۈلسۈمنى چاقىردىم. — نېمىگە كەلدىڭىز ئانا؟ مېنىڭ يەنە ئازراق ئوينىغۇم بار... — دېدى گۈلسۈم ماڭا يالۋۇرغاندەك قىلىپ. — بولمايدۇ قىزىم، ھازىر ئۆيگە قايتىشىڭ كېرەك، ھويلىدا ئاكاڭ بىلەن ئوينىغىن، — دېدىم-دە، بالىنىڭ قولىدىن يېتىلەپ تارتىپلا ئېلىپ ماڭدىم. — نېمىشقا ئەمدى؟ بۇرۇن بۇنداق قىلمايتتىڭىز،— دېدى گۈلسۈم قايىل بولماي. — توغرا دەيسەن قىزىم، ھازىر ئوخشىمايدۇ! — قانداق ئوخشىمايدۇ؟ — بۇ يەرگە كېسەل تارىلىشقا باشلاپتۇ قوزام، بىزگىمۇ يۇقۇپ قالمىسۇن، بۇ كېسەل يۇقۇپ قالسا ساقايمىقى تەس. — سىز دەۋاتقان بۇ كېسەل «قىزىل»مۇ؟! — شۇنداق بالام، نەق شۇ «قىزىل»، بۇنى سەن قانداق بىلدىڭ؟ — سەلىمەنىڭ ئۇكىسىغا تاغىسىنىڭ بالىلىرىدىن يۇقۇپ قاپتىكەن، بۈگۈن بەك قاتتىق قىزىپ كېتىپتۇ، كۆزىنى ئاچماي ياتىدۇ، بىزمۇ كىرىپ كۆردۇق. — ۋاي ئانامەي! نېمە دەيدۇ ماۋۇ بالا، كېسەلنىڭ يېنىدا سىلەرگە نېمە بار؟ — ئاپىسىنىڭ ئازراق ئىشى باركەن، شۇڭا سەلىمەنىڭ ئاپىسىنىڭ ئىشى تۈگىگىچە ئۇكىسىغا بىز قاراپ تۇرغان. — بۇ ئائىلىنىڭ چوڭلىرىمۇ قىزىقكەن، كېسەلنى ھەممە ئادەمگە يۈقتۇرۇپ، نېمە ئويلايدىكىنە؟! ئۆيگە قايتىپ كېلىپ، بالىلارنىڭ كىيىملىرىنى سالدۇرۇپ يۈيۈندۇرۇپ، دەرۋازىنى ئىچىدىن تاقاپ ھېچقانداق ئادەمنى ھويلىغا كىرگۈزمەي مۇداپىئە قىلدىم. ئىككى كۈندىن كېيىن گۈلسۈم سەل ئېزىلىپ قاپتۇ، سۇلايمان ھېلى باغقا كىرىپ، ھېلى ئۆگزىلەرگە چىقىۋېلىپ ئويناپ يۈرەتتى. نەچچە كۈن ئۆتمەيلا ئومۇ سەل تاۋى يوق، جىمىپ قالدى. ئەنسىرەپ پېشانىسىنى تۇتسام قىزىشقا باشلاپتۇ. يۈرىكىم بىر شۇملۇقنى سېزىۋاتقاندەك ئېغىپ كەتتى. بالىلارنىڭ ئىچ كىيىمىنى سالدۇرۇپ قارىسام، قۇلاق كەينىدىن باشلاپ بويۇن ۋە مەيدە تەرەپتە، قولتۇق ئاستىدىن قورساق ھەم بەل قىسمىغا سوزۇلغان دانە-دانە قىزىل ئەسۋە كۆرۈلۈشكە باشلاپتۇ. بۇ ئەسۋەلەر ئىككى بىلىكىگىمۇ خېلىلا قويۇق چىقىپتۇ. بۇنى كۆرۈپ ھولۇققىنىمدىن دەرھال ئانامنى چاقىردىم. ئانام ھەر كۈنى بالىلارنى ئۇخلاشقا ياتقۇزغاندا، كىيىملىرىنى سېلىپ بەدەنلىرىنى سىيلاپ تەكشۈرۈپ تۇراتتى. ئانام ئىككى بالامنىڭ بەدەنلىرىنى سىنچىلاپ تەكشۈرگەندىن كېيىن، بالىلارنىڭ كىيىملىرىنى ئاۋايلاپ كىيگۈزۈپ، ئورۇنىغا ئوڭلاپ ياتقۇزۇپ قويۇپ، مېنى سىرتقا چىقىشقا ئىشارە قىلدى ۋە ئۆزىمۇ مەن بىلەن بىللە سىرتقا چىقتى. ئانام ماڭا قاراپ جىددى قىياپەتتە: — قىزىم، بۇ بالىلارغا كېسەلنىڭ تازا يامىنى يۇققاندەك قىلىدۇ، بۇرۇن كۆرگەنلىرىمدە ئەسۋىلەر بۇنچە قويۇق چىقىپ كەتمەيتتى، سۇلايمانغا نەچچە بالىغا چىقىدىغان ئەسۋە بىراقلا چىققاندەك تۇرىدۇ، سەن ھازىردىن باشلاپ بالىلىرىڭنىڭ يېنىدىن ئايرىلما، مەن راخمانجان تېۋىپنى چاقىرىشقا ئادەم ئەۋەتەي، ئاكاڭ بىلەن سەمەتكىمۇ ئادەم ئەۋەتەيلى، دەرھال قايتىپ كەلسۇن،— دېدى. مەن ئانامنىڭ پىكرىگە قوشۇلدۇم ۋە تېۋىپنى چاقىرىپ كېلىشكە ئاتباقارنى ئەۋەتىۋېتىپ، بالىلىرىمنىڭ يېنىغا كىردىم. بالىلىرىم قىزىتمىسى ئۆرلىگەنسېرى بىئارام بولۇپ ياتالماي، ئىڭراشقا باشلىغانىدى. مەن ئۇلارغا ھېلىدىن-ھېلى قايناقسۇ بېرەتتىم، باش-كۆزىنى سىلايتتىم، يېنىدا پەرۋانە بولاتتىم. قىزىم گۈلسۈمنىڭ قاش-كۆزلىرىنىڭ چىرايلىقلىقىدىن نۈر تۆكۈلۈپ تۇراتتى، ئويماقتەك ئېغىزلىرى قېيىنئانامغا ئوخشايتتى، كىچىككىنە تۇرۇپ شۇنداق زېرەك ئىدى. سۇلايمان بالامنىڭ ئۆڭى ئاق، پېشانىلىرى كەڭ، چاچلىرى قويۇق، قاڭشارلىق ئىدى. دائىم ماڭا: — ئانا چوڭ بولسام سىزنى ئېلىپ جاھاننى ئايلىنىمەن، — دەپ قوياتتى. — ئېيتقىنىڭ كەلسۇن قوزام، مۇرادىڭغا يېتەرسەن بالام، — دەيتتىم دىلىم سۆيۈنۈپ. ئىككى پەرزەنتىمنىڭ ماڭا ئاتا قىلغان بەخت ۋە خۇشاللىقىدىن دىلىم مەسخۇش ئىدى، ئۇلار بىلەن بىرگە بولسام جاھاننىڭ بارلىق دىشۋارچىلىقلىرىنى ئۇنتۇپ كېتەتتىم، ۋاقىتنىڭ قانداق ئۆتكىنىنى بىلمەيلا قالاتتىم. سۇلايمان شۇنداق جىگەرلىك چوڭ بولۇۋاتاتتى، ئىش قىلىۋاتقان چاغلىرىمدا يېنىمغا كېلىپ: — ئانا مەن ياردەملىشەيما⸮— دەپ سوراپ تۇراتتى. باغدىن سېۋەت-سېۋەت شوخلىلارنى كىچىك چېلەككە بۆلۈپ توشۇپ بېرەتتى. ئاكامنىڭ ئېتىغا شۇنداق ئامراق ئىدى، دائىم ئاتباقار بىلەن شۈ ئاتنىڭ يېنىدا يۈرەتتى. ئۇنىڭ بۇنداق قىلىقلىرىغا قاراپ ئاكامنىڭ مەستلىكى كېلىپ: — بۇ بالاڭ چوڭ بولسا قالتس ئادەم بولىدۇ جۇمۇ!— دەپ كېتەتتى. ئەسلى تەقدىرى ئەزەلدە بالىلىرىمنىڭ ئۆمرى قىسقا يېزىلغان ئىكەن. تېۋىپ چۆچەككە كەتكەن بولۇپ چىقتى. ئانام «ئاكاڭلار قايتىپ كەلسە بالىلارنى شەھەرگە ئېلىپ كىرىپ تېۋىپ چاقىرمىساق بولمىدى» دېدى. مۇھىمى ئاكام بىلەن سەمەت تېز قايتىپ كېلەلىسە بولاتتى. شۇ تەرىقىدە يەنە ئىككى كۈن ئۆتتى، بالىلىرىمنىڭ كېسىلى كۈندىن-كۈنگە ئېغىرلىشىپ، قىزىتمىسى قاتتىق ئۆرلەپ، نەپسى قىيىنلىشىپ، كۆزىنىمۇ ئاچماي ياتقانچە چۆيلۈشكە باشلىدى. قىزىل ئەسۋىلەر بالىلارنىڭ بەل، بويۇن، گەۋدە، ئىككى بىلەك، پاقالچەك ۋە يۈز قىسىملىرىغا شۇنداق يامراپ چىقىپ كەتتىكى، قارىغان ئادەمنىڭ يۈرىكى چىدىمايتتى. ئەشۇ قارا كۈننى ھەرگىز ئېسىمدىن چىقىرالمايمەن... سەھەردىن باشلاپ بالىلىرىم قاتتىق قىزىشقا باشلىدى، قىزىتمىنىڭ دەستىدە قىزىل ئەسۋىلەر بىلەن قوشۇلۇپ، ئۇلارنىڭ يۈزلىرى كۆيۈۋاتقان چوغقىلا ئوخشاپ قالغانىدى. بالىلار كۆزلىرىنى چىڭ يۇمۇپ توختىماستىن جۆيلۈيتتى، تاماقمۇ يېمەيتتى، سۇ ئوتلىغۇدەك ھالىمۇ قالمايۋاتاتتى. ئانام ئىككىمىز نېمە قىلارىمىزنى بىلمەي تىپىرلايتتۇق. شۇ كۈنى چۈشتە ئاكام بىلەن سەمەت قايتىپ كەلدى. بالىلارنىڭ ئەھۋالىنى كۆرۈپ ئاكام دەرھال ئېتىنى مىنىپ، شەھەرگە تېۋىپ ئىزدەپ چىقىپ كەتتى. سەمەت بالىلارنىڭ بېشىنى سىلاپ ھېلىدىن-ھېلى پېشانىسىگە سۆيۈپ: — دادام بالام كۆزۈڭنى ئاچ، ئانام قىزىم كۆزۈڭنى ئاچ، سىلەرگە كېلىۋاتقان ئازابلىق دەملەر ماڭا كەلسۇن، ياراتقان ئۆمرۈڭلەرنى بەرسۇن، مېنى قورقۇتماڭلار بالىلىرىم، سىلەر ئۈچۈن جېنىم قۇربان بولسۇن پاقلانلىرىم! — دەپ نالە قىلاتتى. مەھەللىدىمۇ بۇ كېسەل ئۇششاق بالىلار ئارىسىدا قاتتىق تاراپ كەتكەچكە، ھەممە ئادەم سەراسىمىگە چۈشۈپ، بالىلىرى ئۈچۈن پايپېتەك بولۇۋاتقان ئىدى. بىر كۈن بۇرۇن مەھەللىدە ئىككى ياشلىق بىر بالا مۇشۇ كېسەل بىلەن قازا قىپتۇ، يەنە نۇرغۇن بالىلارنىڭ ئەھۋالى ناھايىتى ئېغىر ئىكەن. ئانام مېنى قورقۇپ كەتمىسۇن دەپ بۇ خەۋەرنى ماڭا ئېيتمىغانىكەن. شۇ كۈنى چۈشتىن بۇرۇن مەھەللىمىزدە يەنە بەش-ئالتە ياشلاردىكى ئىككى بالا قازا قىپتۇ. مېنىڭ ئوماق قوزىلىرىم تېۋىپ تاپقىچە بەرداشلىق بېرەلەرمۇ⸮ئاقىۋەتنى ئويلاشقا پېتىنالمايتتىم... چۈشتىن كېيىندىن باشلاپ بالىلار ھۇشسىزلىنىشقا باشلىدى. يىغلاشتىن باشقىسى قولىمىزدىن كەلمەيۋاتاتتى. يۇرت ئىچىدە قىزىل تېز سۈرئەتتە يامراپ كەتكەچكە، ساناقلىق تېۋىپ ۋە دوختۇرلارنى تېپىشمۇ ناھايىتى قىيىن ئىدى. ئادەتتە قولىدىن كەلمەيدىغان ئىشى يوق ئاكاممۇ دوختۇر تاپالماي، كەچ كىرگەندە سولىشىپ قايتىپ كەلدى. شۇ كۈنى كۈن ئولتۇراي دەپ قالغان پەيتتە، گۈلسۈم بىلىنەر-بىلىنمەس ئېڭراشقا باشلىدى، قىزىمنى دادىسى دەرھال قۇچىقىغا ئالدى. — گۈلسۈم كۆزۈڭنى ئاچ بالام! ئاغزىڭغا سۇ تېمىتاي بالام، مېنى قورقۇتما...— دەپ يىغلايتتى سەمەت. سۇلايمانمۇ قاتتىق قىزىپ نەپسى قىيىنلىشىپ، ھۇشسىزلىنىۋاتقاندەك قىلاتتى. مەن بالىلارنىڭ ئەھۋالىغا قاراپ ھولۇقۇپ، خۇدۇمنى يوقاتقانىدىم. شۇ تەرىقىدە ئازراق ۋاقىت ئۆتكەندەك قىلدى، بىر چاغدا يەر سىلكىنگەندەك بىلىندى، كىيىم ئاسقۇچقا ئېسىپ قويغان چاپىنىم يەرگە چۈشۈپ كەتتى، يۈرىكىم ئاغقاندەك بولۇپ، دەرھال گۈلسۈمگە قارىسام بالىنىڭ بېشى سىڭايان بولۇپ قاپتۇ، دەرھال ئۇنى دادىسىنىڭ قۇچىقىدىن قولۇمغا ئالدىم ۋە نەپسىنى تىڭشىدىم. ئوماق قىزىم، يۈرەك پارەم گۈلسۈمۈم نەپەستىن قالغانىدى... ئانام يۈگۈرۈپ بالىنىڭ يېنىغا كەلدى، ئۆيدە يىغا-زار كۆتۈرۈلدى، يۈرىكىم قاتتىق ئاغرىغاندەك قىلدى، كۆز ئالدىم تۇيۇقسىز قاراڭغۇلىشىپ ئارقامغا يىقىلىپتىمەن... شۇ تەرىقىدە ھۇشسىز قانچىلىك ياتقانلىقىمنى بىلمەيمەن، بىر چاغدا يۈزۈمگە چېچىلغان مۇزدەك سۇدىن ئەندىكىپ كۆزۈمنى ئاچتىم، سەمەت نالە قىلىپ يىغلاۋاتاتتى، گۈلسۈمنى ياندىكى ئۆيگە ئەكىرىپ ياتقۇزۇپ قويۇپتۇ. سۇلايماننىڭ ئەھۋالى يامانلىشىۋاتقان بولغاچقا، ئانام بىلەن ئاكام ئۇنىڭ بېشىدا ئولتۇراتتى. يۈرىكىم يېرىلغاندەك بولۇپ، كۆزۈم يەنە قاراڭغۇلاشتى. ئورنۈمدىن تۇرۇشقا تەمشىلىپ ھېچ تۇرالمىدىم. پۇت- قولۇم غال-غال تىترەيتتى. قۇرۇق ھۆ تۇتۇپ ئۈچەي-باغرىم ئاغزىمدىن چىقىپ كېتىدىغاندەك قىينىلىپ كەتتىم. ئانام يۈگۈرۈپ كەلدى ۋە مېنى قۇچاقلاپ يىغا سالدى... — تىنچلان قىزىم ھاجىگۈل، يۈرەك پارەڭدىن ئايرىلدىڭمۇ بالام! قانىتىڭ قايرىلدىمۇ بالام! كېسەلگە شىپا تېپىلار بالام! ئەجەل كەلسە ئامال يوقكەن بالام! قازاغا رىزا بولايلى بالام! ئۆزۈڭنى بېسىۋال، تىنچلان بالام! ئاناڭنىڭ يۈرىكىمۇ پارە-پارە بالام! قولۇمدىن ھېچنېمە كەلمىدىغۇ بالىلىرىم! سىلەرگە كەلگەن ئەجەل ماڭا كەلگەن بولسىچۇ كاشكى، مومام دەپ يىغلاپ قالساڭلارچۇ بالىلىرىم... شۇنداق پاراكەندىچىلىك بىلەن بىر كېچە ئۆتۈپ تاڭ سۈزۈلگەن چاغدا، يۈرەك پارەم، ئەقىللىق ئوغلۇم سۇلايمان قازا قىلدى. گويا ئاسمان گۈمبىزى يېرىلىپ، قاراڭغۇ زۇلمەت ئىچىدە پىرقىراۋاتقاندەك ئىدىم، ھېچقانداق سۆز ھەم تەسەللىي قۇلىقىمغا كىرمەيتتى. بالامنىڭ سوۋۇمىغان يۈزىگە يۈزۈمنى يېقىپ، ئۇنى باغرىمغا بېسىپ پېشانىسىدىن سۆيدۈم ۋە خۇددى ئۇنىڭ بىلەن تەڭ جان بېرىدىغان ئادەمدەك بالامنى چىڭ قۇچاقلاپ، كۆزۈمنى چىڭ يۇمغىنىمچە ئۆزۈمگە ئۆلۈم تىلىدىم.... دادام دائىم بىزگە توغرا تىلەك تىلەش ھەققىدە تەربىيە بېرەتتى. نىيەت دۇرۇس بولۇشنى، ئارزۇلىرىمىز ئۇلۇغ بولۇشى لازىملىقىنى ئۆگىتەتتى، بىلىپ بىلمەي ئۆزىگە يامانلىق تىلەپ قېلىشتىن ساقلىنىشنى جېكىلەيتتى. لېكىن شۇ چاغدا بىر ئانىنىڭ بىرلا ۋاقىتتا ئىككى بالىسىدىن ئايرىلىشتەك بۇنداق ئېغىر ئازابقا بەرداشلىق بېرەلمەي، بۇ رەھىمسىز رېئاللىقنى قوبۇل قىلالماي، ئۆزۇمنى پۈتۈنلەي يوقاتقانىدىم. سەمەتنىڭ ھالىمۇ مەندىن بەتتەر ئىدى، بۇ ئازابقا چىدىماي، ھەر تەرەپكە ئۆزىنى ئۇرۇپ يىغلايتتى، زارلىناتتى، ئۆزىنى ئەيىبلەيتتى... شۇنداق قىلىپ، شۇ قېتىم تارقالغان قىزىل ۋاباسىدا ئوماق، ئەقىللىق ئىككى بالامدىن ئايرىلىپ قالدىم. بىزنىڭ مەھەللىدە بۇ كېسەل ئېغىر يامراپ كەتكەچكە، ئۇششاق بالىلار ئاساسەن دېگۈدەك ئۆلۈپ كەتكەنىدى. ھەممە ئائىلە قايغۇ-ئەلەم ئىچىدە زارلىناتتى. ئاكامنىڭ بالىلىرى تەلەيلىكمۇ ۋە ياكى تەقدىر-قىسمەت شۇنداقمۇ، توي باھانىسىدە شەھەرگە كىرىپ كېتىپ ئامان قالدى. شۇ ئىش ئۆتۈپ يېرىم يىلدىن كېيىن، قېيىنئانام ئاتۇشتا ئاغرىپ قېلىپ جىددى خەۋەر كەلدى. بۇنى ئاڭلاپ سەمەت دەرھال قايتىشنىڭ تەييارلىقىغا كىرىشتى. بالىلىرىمنىڭ ئۆلۈمىدىن كېيىن، سەمەت تېخى ئېسىگە كېلەلمىگەنىدى، دائىم دېگۈدەك «ئاتۇشتىن كەلمىگەن بولساق بوپتىكەن، بۇ يۇرت بىزگە ياراشمىدى» دەپ يىغلايتتى. مېنىڭ ئاناممۇ كېسەل، ئىككى بالامنىڭ قەبرىسى مۇشۇ يەردە ھەم ئاكام بىلەن ئانام قوشۇلمىغاچقا، سەمەت بىلەن ئاتۇشقا قايتىشقا ئامالسىز قالدىم. سەمەتمۇ بۇ ئىشقا توغرا قاراپ، ئەمدە كەتسە كەلمەيدىغانلىقىنى ئېيتىپ مېنىڭ خېتىمنى بېرىۋېتىپ ئاتۇشقا قايتىپ كەتتى. شۇنداق قىلىپ شۇ قېتىملىق قىزىل ۋاباسىدا بىر چىرايلىق ئىناق ئائىلەم تەلتۆكۈس ۋەيران بولدى. ئازاب ئىچىدە ئۈچ يىلدىن ئارتۇق ۋاقىتنى ئۆتكۈزدۈم، كۆڭلۇم ئانچە ئادەم خالىمايتتى. ئۆي ئىشلىرىنى قىلىش، بالىلىرىمنىڭ تۇپراق بېشىنى يوقلاش بىلەن كۈنلىرىمنى ئۆتكۈزەتتىم. ئانام دائىم تەسەللىي بېرىپ كۆڭلۈمنى ياسايتتى. بىر كۈنى ئانام ماڭا: — قىزىم، بالىلىرىڭنىڭ ئوتىدا يۈرىكىڭ كۆيۈپ كەتتى، بىز مۇھىت ئالماشتۇرۇپ كېلەيلى، بورتالادىكى تۇغقانلار چاقىرىپتۇ، تەييارلىق قىلغىن، بورتالاغا بارىمىز،— دېدى. بۇ ئالەم سىناق ئالىمىدۇر، ھايات-مامات رىقابەتلىرىدە كۈچلۈكلەر يەڭگۈچى ئاجىزلار يېڭىلگۈچىدۇر. ئىنساننىڭ كۈچلىنىش جەريانى بېشىغا كەلگەن تۈرلۈك-تۈمەن قىيىنچىلىق ۋە مۈشكىلاتلارنى يېڭىپ، ياشاش ئىرادىسىنى تاۋلاپ، ئۆزىدىكى تۈرلۈك ناچار روھىي ھالەتلەردىن غالىب كېلىپ ھاياتىنى مېھىر-مۇھەببەت بىلەن قايتا باغاشلاش جەريانىدۇر. بۇ خۇددى يىلان قاسراق تاشلاپ، قېرى بۈركۈت تىرناق ۋە قاناتلىرىنى يۇلۇپ، تۇمشۇقلىرىنى سۇندۇرۇپ، يېڭىلىغاندەك ئازابلىق بىر جەريان. ھەر بىر ئادەمنىڭ ھاياتىدا باشتىن كەچۈرىدىغان شۇنداق ئېغىر كۈنلىرى بولىدۇ. شۇنداق ئېغىر كۈنلەردىن ساق-سالامەت ئۆتۈپ كېتەلىسەكلا، ھاياتىمىزنى تاۋلاپ، يەنىمۇ پىشىپ يېتىلەلەيمىز.                      '''يېڭى يۇرت، يېڭى مۇساپە''' ئانىنىڭ دىل پارىسىغۇ بالا دېگەن، باشقا كەلدى… شۇمۇ دەرد مۇپتىلا دېگەن. يەنە سەپەر، كۈتەر بىزنى نېمە قىسمەت، قانداق يېڭى يۇرتتۇر بۇ بورتالا دېگەن... كۆركەم تيانشان تېغىنىڭ شىمالى ئېتىكىدە ئىككى كۆل، ئىككى دەريا ئارىسىدا، يەنى ئىبىنۇر كۆلى (قىزىلتۇز كۆلى) بىلەن گۈزەل سايرام كۆلى ھەمدە بورتالا دەرياسى بىلەن جىڭ دەرياسى ئارىسىدا يەر تۈزۈلۈشى خۇددى سۇنۇق تەڭنىگە ئوخشايدىغان، غەرب، شىمال، جەنۇب تەرەپلىرى ئېگىز تاغلار بىلەن قورشالغان، شەرقى بىپايان جۇڭغار ئويمانلىقىغا قاراپ سوزۇلغان بىر گۈزەل ماكان بار، بۇ دەل بورتالا شەھىرىدۇر. ئۇزاق يىللار مابەينىدىكى تارىخقا نەزەر سالساق، قەدىمكى دەۋردە بۇ يەردە «تۈركىي تىللار دىۋانى»دا تىلغا ئېلىنغان «ئىككى ئۆگۈز» (ئىككى دەريا) دېگەن بىر شەھەر بولغان (شەھەر خارابىسى ئىزلىرى تا بۈگۈنگىچە ساقلانغان)، چىڭگىزخان غەربكە يۈرۈش قىلغاندا، بۇ شەھەر تەلتۆكۇس ۋەيران قىلىنغان دەيدىغان قاراشلار بار. تۆت پەسلى ئېنىق، سۈيى ئەلۋەك، تۇپرىقى مۇنبەت بۇ سۆيۈملۈك ماكاندا ئەجدادلار ياشاپ پائالىيەت قىلىپ كەلگەن. نۇرغۇنلىغان ئارخېئولوگىيەلىك قېزىلمىلار، تاش بالباللار بۇنىڭغا ئىسپات بولالايدۇ (بۇ پاكىتلار ئاپتونۇم رايونلۇق مۇزىي ۋە بورتالا ئوبلاستلىق مۇزېيدا ساقلانماقتا). بورتالا = بور (بوز) + تالا (دالا) سۆزلىرىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، موڭغۇلچە ۋە ئۇيغۇرچە مەنىسى بىردەك، يەنى «بوز رەڭلىك دالا». بورتالا دىيارى قەدىمدىن كۆپ مىللەت ئولتۇراقلاشقان ماكان. ھەر مىللەت خەلقى مۈرىنى مۇرىگە تىرەپ بۇ گۈزەل ماكاننى قۇرۇپ كەلگەن. 19-ئەسىرنىڭ ئۇتتۇرىلىرىدىن باشلاپ،  ئاتۇش، قەشقەر بەشكېرەم قاتارلىق يەرلەردىن چىققان سودىگەرلەر، ئىشلەمچىلەر مۇزداۋاندىن ئۆتۇپ، ئىلى دىيارىغا كېلىپ، بورتالا ۋادىسىدىن ئۆتۈپ، چۆچەك ۋە ئالتايغا بېرىپ تىرىكچىلىك قىلغان. شۇ مەزگىلدە بىر قىسىم كىشىلەر بورتالاغا كەلگەندە، بۇ يەرنىڭ ياشاشقا مۇۋاپىق، سۈيى ئەلۋەك، تۇپرىقى مۇنبەت ماكان ئىكەنلىكىنى بايقاپ، بۇ يەردە ئولتۇراقلىشىپ، ئۆي-ماكان قۇرۇپ، ئېكىن ئېچىپ، مال-چارۋا كۆپەيتىپ، بۇ شەھەرنىڭ دەسلەپكى ئۇلىنى قۇرۇپ چىقىش ئۈچۈن، قېرىنداش مىللەتلەر بىلەن بىرگە ئۆچمەس تۆھپىلەرنى قوشقان. ياشاش جەريانىدا بۇ كىشىلەر تۇرمۇشى گۈللىنىشكە باشلىغانسېرى ئىشلىرىغا يېتىشەلمەي، يۇرتىدىكى ئۇرۇق-تۇغقان، دوست-بۇرادەرلىرىنى چاقىرتىپ كېلىپ، ئۇلارنىڭمۇ مۇشۇ زېمىندا ماكانلىشىپ قېلىشىغا سەۋەبچى بولغان. شۇ قاتاردا مومامنىڭمۇ ئاتۇش بويامەتتىكى ئۇرۇق- تۇغقانلىرى بورتالاغا كۆچۈپ كەلگەنىكەن. تىرىشچان مېھنەتكەش بۇ كىشىلەر مەزكۇر ماكاندا ئۈزۈكسىز مېھنەت قىلىپ، بىر تەرەپتىن تېرىلغۇ يەرلەرنى ئېچىپ، بۇغداي- قوناق تېرىپ، غۇلجا ۋە سۈيدۈڭدىن مېۋىلىك دەرەخ كۆچەتلىرىنى ئېلىپ كېلىپ باغ ئەھيا قىلسا، يەنە بىر تەرەپتىن تاغدا مال قىلىپ، قورۇ – قورۇ ئات-يىلقا، كالا- قويلارغا ئىگە بولغانىكەن. ئۇلار باي بولغانسېرى، يول ياساپ كۆۋرۈك سېلىپ، بازار يولى كوچىسى (ھازىرقى چىندىل چوڭ كوچىسى)نى مەركەز قىلىپ، ئۆستەڭ يولى مەھەللىسى، ھاشىمباي مەھەللىسى، بەشكېرەم مەھەللىسى، شىۋىرغان مەھەللىسى، كۆنچى مەھەللىسى، ئوسمانباي مەھەللىسى، تۆت ھويلا مەھەللىسى (ئۇرايىمباي كوچىسى)، ئويتاغ مەھەللىسى... قاتارلىق گۈزەل مەھەللىلەرنى بەرپا قىلىپ، ماكانلىرىنى يېڭىلاپ، كۆتۈرمە پېشايۋانلىق ئۆيلەرنى سېلىپ، باغ بەرپا قىلىپ، بۇ ماكاندا تولىمۇ كۆڭۇللۈك باي-باياشاد ياشاشقا باشلىغان. ئىناق ئائىلىسى قىزىل ۋاباسىدا ۋەيران بولۇپ قەلبى دەرد-ئەلەمدە قالغان مومام ئانىسىنىڭ تەۋسىيەسى بىلەن 1942-يىلىنىڭ ياز ئايلىرىدا ئانىسى ۋە باشقا تۇغقانلىرىنىڭ ھەمراھلىقىدا سۈيدۈڭدىن بورتالاغا كەلگەنىكەن. خۇددى زىمىستاننىڭ ئارقىسىدىن باھار كەلگەندەك، دەرد-ئەلەملەرگە شادلىق ھەمراھ بولغاندەك، بۇ قېتىمقى قۇتلۇق سەپەر مومامغا يېڭىچە بىر ھاياتنى ئاتا قىپتۇ. ئەينى چاغدا بورتالادىكى تەبىئىي گۈزەل مۇھىت، ساپ ھاۋا، دەريالاردا ئويناقلاپ ئېقىپ تۇرغان سۈزۈك سۇلار، چىرايلىق باغلىق ھويلا-ئاراملار، تولىمۇ مېھماندوست ئۇرۇق-تۇغقان، مەھەللە-كوي، ھەقەمسايىلەرنىڭ تۈگىمەس مېھماندارچىلىقلىرى مومامنىڭ دىل يارىسىغا مەلھەم بولۇپ، كۆڭلى كۆتۈرۈلۈپ، كەيپىياتىمۇ تۈزىلىشكە باشلاپتۇ. شۇ يىلى كۈزدە مومام ئانىسى ھەم ئۇرۇق-تۇغقانلارنىڭ تەۋىسىيەسى بىلەن بوۋام تاھىر (تاياخۇنباي)غا تۇرمۇشقا چىققانىكەن. بوۋام ئوتتۇرا بوي، گەۋرىلىك، تەمبەل كىشى بولۇپ، ساقال-بۇرۇتلىرىنى ئۆزىگە ياراشتۇرۇپ قىرقىتىپ، كىيىم-كېچەكلىرىنى ياراشتۇرۇپ كىيىپ مەدەنىي يۈرۈيدىكەن. چۈنكى بوۋام جاھان كەزگەن، كۆپنى كۆرگەن كىشى بولۇپ، شەرقىي ياۋروپا مەدەنىيىتىنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغانىكەن. يەنى 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىدا قەشقەر ۋە ئىلى دىيارىدىن نۇرغۇنلىغان نامرات ئىشلەمچىلەر ئوتتۇرا ئاسىيادىكى شەھەرلەرگە بېرىپ ئىشلەمچىلىك قىلىدىكەن. ئۇلار كۆمۈركانلاردا، پاختا توقۇمىچىلىق فابرىكىلىرىدا، ياغاچچىلىق زاۋۇتلىرىدا ئىشلەيدىكەن. شىنجاڭدىن كەلگەن بۇ ئىشلەمچىلەرنى ھەرقايسى جايلاردىكى ھۆكۈمەت تەرەپ تەشكىللەپ تەربىيەلەشكە ئۇيۇشتۇرغان، ئۇلارنى كەسپىي تېخنىكا، مەدەنىي ئاقارتىش قاتارلىق جەھەتلەردە تەربىيەلىگەن ۋە ئۇلارنىڭ قەلبىگە ماركىسىزم ئۇرۇقىنى چاچقان ئىكەن. ئۇلار شۇ جەرياندا نۇرغۇن ئىلغار ئىدىيەلىك كىشىلەر بىلەن ئۇچرىشىپ، ئوتتۇرا ئاسىيا شەھەرلىرىدىكى نۇرغۇن ئۆزگىرىشلەرنى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرۈپ، سوتسىيالىستىك ئىنقىلابنى چۈشەنگەن ھەم ھېس قىلغانىكەن. بوۋاممۇ ئەشۇ يىللاردا قەشقەرلىك ئىمىن باي دېگەن ئاغىنىسى بىلەن بىرگە، ئوتتۇرا ئاسىياغا تىجارەت ئىشى بىلەن بېرىپ بىر مەزگىل تۇرۇپ قالغانىكەن. شۇ جەرياندا ھەم تىجارەت قىلىپ، ھەم ئىشلەمچىلىك قىلىپ، تىجارىتىنى كېڭەيتىش ئۈچۈن پۇل جۇغلاپتۇ. ئازراق پۇل تاپقاندىن كېيىن، بورتالاغا قايتىپ كېلىپ ئاكىسى ئىسمائىل، ئىنىسى ئېزىز بىلەن بىللە تىجارەت قىلىپ تۇرمۇش كەچۈرۈپتۇ. بوۋام ئەل ئارىسىدا تەرەققىيپەرۋەر، ھەقنى ياقلايدىغان، ناھەقچىلىككە قارشى كۈرەش قىلالايدىغان مەرد-مەردانە، يوقسۇللارغا ھېسداشلىق قىلىدىغان، ئۇلارغا ھەر دائىم ياردەم قىلىدىغان سېخىي ئادەم بولغاچقا، تېزلا كىشىلەرنىڭ ھۆرمىتىگە ئېرىشىپتۇ. مومام تۇرمۇشلۇق بولغاندىن كېيىن، بۇ گۈزەل ماكاندا خاتىرجەم ياشاشقا باشلاپتۇ. ئىككى يىلدىن كېيىن مومام ھامىلىدار بولۇپ، قوشكېزەك قىز تۇغۇپتۇ. قوشماق قىزلىرىنى كۆرۈپ شادلىققا تولغان بوۋام قوي سويۇپ ئەھلى مەھەللىگە چاي بېرىپتۇ. قوشماقلارنىڭ چوڭىغا «مەيمۇنە» دەپ ئانىسىنىڭ ئىسمىنى قويۇپتۇ، ئىككىنچىسىنى مەيمۇنەگە يېقىن قىلىپ «ماھىنۇر» دەپ ئاتاپتۇ. خەلقىمىز ئارىسىدا قوشماق قىزلارغا «پاتىمە، زوھرا» دەپ ئات قويۇش بىرقەدەر ئومۇمىلاشقان بولغاچقا، كېيىنكى ۋاقىتلاردا مەن بۇنى چۈشىنەلمەي ئاپامدىن «سىلەر قوشماقلارغا نېمە ئۈچۈن پاتىمە، زوھرا دەپ ئىسىم قويماپتىكەن؟» دەپ سورىسام، ئاپام مەيمۇنە ماڭا بۇ ھېكايەتلەرنى سۆزلەپ بەرگەنىدى. شۇنداق قىلىپ بەش يىلدىن كېيىن مومام يەنە بىر ئوغۇل تۇغۇپتۇ، بوۋام شادلىققا چۆمۈپتۇ ھەم بۇ ئوغلىغا ئىماممۇھەممەت دەپ ئات قويۇپتۇ. قوشماق قىزلىرىغا ئامراق بوۋام دائىم «مەن قىزلىرىمنى 30 ياشقا كىرگىچە ئەرگە بەرمەي ئوقۇتىمەن. ئۇلارنىڭ بىرىنى دوختۇر، بىرىنى ئوقۇتقۇچى قىلىپ تەربىيەلەيمەن» دەيدىكەن. قەلبى ئوماق پەرزەنتلىرىگە بولغان ئانىلىق مېھىر بىلەن تولغان مومامنىڭ چېھرى ئانىلىق بەختتىن قايتا نۇرلىنىپتۇ. شۇنداق گۈزەل كۈنلەردە «ھەسەلنىڭ ھەرىسى، قىزىلگۈلنىڭ تىكىنى باردۇر؛ خۇشاللىقنىڭمۇ غەم- قايغۇسى باردۇر» دېگەندەك، بۇ بەختلىك ئائىلىگە كېلىۋاتقان ئېغىر ئاپەتنى كىم ئويلىغان دەيسىز. '''«قارا چېچەك»''' ھەرنە قىسمەت ھەمراھ ئىكەن ئىنسانغا، قۇتۇلماسكەن ئۇندىن نېرى قاچقانغا. ئويۇنلىرىڭ نېمانچە كۆپ ئەي پەلەك، ئوتتىن ئېلىپ يەنە سالدىڭ زىندانغا. 1948-يىلى بورتالادا قارا چېچەك ۋاباسى تارقىلىشقا باشلاپتۇ. قارا چېچەك ۋاباسى خۇددى خولېرا (2-نومۇرلۇق كېسەل)، تولغاق، كېزىك، جىگەر ياللۇغى، يۇلۇن سۇر ماددا ياللۇغى، سارس، سىل كېسىلى، يۇقۇملۇق زۇكام، قىزىل، تارقىلىشچان مېڭە يۇلۇن پەردىسى ياللۇغى، چاشقان يارىسى، كۆك يۆتەل، بوغما، يەلتاشما، ھەر خىل تىپتىكى جىگەر ياللۇغى، ئەيدىز، يېڭى تاجىسىمان ئۆپكە ياللۇغى... قاتارلىقلارغا ئوخشاش ئۆتكۈر يۇقۇملۇق كېسەل بولۇپ، يەر شارىدا ئىنسانلارغا 3000 يىل تەھدىت سېلىپ بالايى قازالارنى ئېلىپ كەلگەن. بۇ كېسەل بىلەن يۇقۇملانغۇچىلارنىڭ ئۆلۈش نىسبىتى ئىنتايىن يۇقىرى بولۇپ، 25.5  كە يەتكەن. پەقەت 18-ئەسىردىلا ياۋروپادا 150 مىليون ئادەم قارا چېچەك ۋاباسىدا ئۆلگەن بولۇپ، ئاسىيا قىتئەسىدە ھەر يىلى 800 مىڭ ئادەم مۇشۇ كېسەل بىلەن قازا قىلىدىكەن. ئىنسانىيەت قارا چېچەك ۋاباسىغا قارشى ئۈزۈكسىز كۈرەش قىلىپ، 18ـ ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرىغا كەلگەندە، ئەنگىلىيەلىك دوختۇر ئېدۋارد جېننېرقارا چېچەك ۋاكسىنىسىنى بايقاپ ھەم ئىشلەپچىقىرىپ، ياۋروپادا ۋە ئەنگىلىيە مۇستەملىكىسىدىكى دۆلەتلەردە كەڭ كۆلەمدە ئەملىگەن. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن، ئۈچ يىل ئىچىدە چېچەك ۋاكسىنىسى 500 مىليون ئادەم قېتىم ئەملىنىپ، ئەملىنىش نىسبىتى %80 كە يەتكەن. 1961-يىلى بۇ كېسەل ئېلىمىزدە تەلتۆكۇس يوقىتىلغان. 1980-يىلى 5-ئايدا دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى «ئىنسانىيەت قارا چېچەك ۋىرۇسىنى ئۈزۈل-ېسىل تىزگىنلىدى» دەپ جاكارلىغان. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن ئىنسانلارغا 3000 يىل تەھدىت سېلىپ بوزەك قىلغان بۇ ئالۋاستى كېسەل يەر شارىدىن يوقالغان. ئۆز گېپىمىزگە كەلسەك، قوشماقلار تۇغۇلۇپ ئالتە ئايلىق بولغان چاغدا، بوۋامنىڭ بەدىنىگە يەلتاشما چىقىپ ھەرقانچە داۋالانسىمۇ پەقەت ساقايماپتۇ. ئۇ دەۋرلەردە يۇرتىمىزدا دوختۇر بولمىغاچقا، غۇلجىغا بېرىپ تېۋىپلارغا كۆرۈنۈپ كېلىدىكەن. بوۋاممۇ كېسىلىگە شىپا تاپالماي، غۇلجىغا بېرىپ بىر تېۋىپقا كۆرۈنۈپتۇ. تېۋىپ بوۋامغا قاينىتىپ ئىچىدىغان ئۆسۈملۈك دورىلارنى بېرىپتۇ ھەم شۇ دورىلارنى كۇندە ئۈچ قېتىم قاينىتىپ ئىچىشنى تاپىلاپتۇ. بوۋام دورىلارنى ئېلىپ ئۆيگە قايتىپ كېلىپ، دوختۇرنىڭ ئېيتقىنىدەك قىپتۇ. ھەقىقەتەن، بەنىدىكى يەلتاشما ساقىيىپ كېسەلدىن خالاس بوپتۇ، لېكىن تۇيۇقسىز كۆزى غۇۋالىشىپ كۆرمەس بولۇپ قاپتۇ. ئەسلىدە بوۋام قاينىتىپ ئىچكەن دورىلار كۆزىگە ئىسسىق كېلىپ زىيان قىلغان ئىكەن. بوۋام يەنە كۆپ داۋالانغان بولسىمۇ، كۆزىنىڭ كۆرۇش قۇۋۋىتى ئەسلىگە كەلمەي، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن كۆرمەس بولۇپ قاپتۇ. شۇ ئىشتىن كېيىن، ئائىلىنىڭ بارلىق يۈكى مومامنىڭ زىممىسىگە يۈكلىنىپتۇ. ئۇ چاغدا بوۋام يەرلىرى ۋە چارۋا ماللىرىنى سېتىۋېتىپ، ئىلكىدىكى ئىگىلىكىنى ئىخچاملىغان، پەقەت ئازراق يەر، ئازراق مال-چارۋا ۋە بىرقانچە دۇكان ھەمدە باغ-ۋارانلارغا قارايدىغان بىرقانچە خىزمەتكارلا قالغان ئىكەن. ئىشچان سەھەر قۇشى مومام تاڭ سەھەردە ئورنىدىن تۇرسا، تاكى كەچ كىرگىچە بىردەممۇ ئارام ئالماي، بارلىق ئىشلارغا ئىگە بولۇپ ئىشلەيدىكەن. شۇ تەرىقىدە بىرقانچە يىل ئۆتۇپ، تاغام ئالتە ئايلىق بولغان چاغدا، يەنى 1951-يىلى قىش پەسلىدە بۇ ئائىلىدىكى ئۈچ بالىغا قارا چېچەك چىقىپ كېتىپتۇ. بىرقانچە يىللار ئىلگىرى قىزىل ۋاباسىدا ئىككى بالىسىدىن ئايرىلىپ يۈرىكى زەرداب بولغان مومام قارا چېچەك بالىلارغا يۇقۇپ قالمىسۇن، دەپ ناھايىتى ئېھتىيات قىلىپ بالىلارنى ئايرىپ بېقىپ ھالىدىن خەۋەر ئاپتۇ. لېكىن شۇ چاغدا بوۋامنىڭ ئىنىسىنىڭ ئائىلىسىمۇ بوۋاملار بىلەن بىر يەردە بولۇپ، بوۋاملارنىڭ قورۇسىنىڭ شەرقىي تەرىپىدە ئۇلارنىڭ قورۇسى بار ئىكەن. بوۋامنىڭ ئىنىسىنىڭ ئۈچ بالىسى بار ئىكەن، ئايالى كېسەل سەۋەبىدىن ئۆلۇپ كەتكەچكە، شۇ چاغدا ئاش-تاماقنى بوۋاملار بىلەن بىللە يەيدىكەن. شۇنداق كۈنلەردە بوۋامنىڭ ئىنىسىنىڭ چوڭ قىزىغا قارا چېچەك چىقىپ ئاغرىپ قاپتۇ. گەرچە ئۇلار كېسەلنى ئايرىۋەتكەن بولسىمۇ، ئۈچ ۋاق تاماقنى چوڭ ئۆيدىن ئۇلارنىڭ ئۆيىگە توشۇيدىكەن، ئەنە شۇنداق تاماق توشۇش جەريانىدا كېسەلگە قارشى تۇرۇش كۈچى ئاجىز كەلگەن بۇ بالىلار بىراقلا يۇقۇملىنىپ يىقىلغانىكەن. قارا چېچەك تولىمۇ قورقۇنچلۇق كېسەل، بۇ كېسەلگە گىرىپدار بولغانلار ئېغىر بولغاندا ئۆلۈپ كېتىدىكەن. بەدەن قۇۋۋىتى ياخشى، كېسەلگە قارشى تۇرۇش كۈچى كۈچلۇك بولغان ئاز ساندىكى تەلەيلىكلەر ساقايسىمۇ، تاشقى بەدىنىدە ئېغىر دەرىجىدە جاراھەت ئىزى قېلىپ، بەزىلەرنىڭ بۇرنى پۇچۇق، بەزىلەرنىڭ ئېغىزى مايماق، بەزىلەرنىڭ يۈزى چوقۇر بولۇپ، قورقۇنچلۇق قىياپەتكە كىرىپ قالىدىكەن. بالىلارغا كېسەل تەگكەندىن كېيىن، دەسلەپكى بىر ھەپتىدە قاتتىق قىزىپ كېتىپتۇ. قىزىتمىنىڭ دەستىدىن ھالسىزلانغان بالىلار كۆزىنىمۇ ئاچماي ياتىدىكەن. بىر ھەپتىدىن كېيىن، بالىلارنىڭ پۈتۈن بەدىنىگە سۇلۇق قاپارتما چىقىشقا باشلاپتۇ. بالىلارنىڭ چوڭىغا، يەنى ئاپام مەيمۇنەگە قاپارتما ناھايىتى جىق چىقىپتۇ، مومام بۇ ئەھۋالنى تەسۋىرلەپ «مەيمۇنەمگە ئون بالىغا چىقىدىغان چېچەك چىققان» دەيتتى. ھاممام بىلەن ئارانلا ئالتە ئايلىق بولغان تاغامغا چېچەك بىرقەدەر يېنىك دەرىجىدە چىققانىكەن. بالىلارنىڭ قىزىتمىسى يەنىلا داۋام قىپتۇ، كۈندىن– كۈنگە ھالسىزلىنىۋاتقان بالىلارغا قاراپ مومامنىڭ يۈرىكى پارە-پارە بولۇپتۇ، لېكىن بېشىدىن ئۆتكەن قىزىل ۋاباسىدىن ئەقىل تاپقان مومام، ھولۇقماي، قاراپ ئولتۇرماي، ئامال- چارە ئىزدەپ، ئەل ئىچىدىكى تەجرىبىلىك ئەمچىلەردىن، بېشىدىن كۆپ ئىشلارنى ئۆتكۈزگەن، كۆپ بالىلارنى ساق– سالامەت قاتارغا قوشقان، تەجرىبىلىك، ئەقىل- پاراسەتلىك ئانىلاردىن مەسلىھەت ئېلىپ، كېسەل بالىلىرىنى قانداق پەرۋىش قىلىش، قانداق كۈتۈش لازىملىقى ھەققىدە ساۋات ئاپتۇ. ئۇ دەۋردە يۇرتىمىزدا دوختۇرلار بولمىغاچقا ھەم زور كۆپ ساندىكى ئادەملەر ساۋاتسىز بولغاچقا، ئۇلارنىڭ قارا چېچەك ھەققىدە بىلىدىغانلىرىمۇ ناھايىتى چەكلىك ئىكەن. ئەقىللىق مومام سوراپ يۈرۈپ، بۇ كېسەلنىڭ يۆتكىلىشچان زەھەرلىك يەلدىن بولىدىغانلىقىنى ئىلغا قىلىپ، بالىلارنى بەدەندە يەل پەيدا قىلىدىغان مۇچ، تۇرۇپ، كاۋا، كالا گۆشى، خام قايماق... دېگەندەكلەردىن پەرھىز قىلىپ، بۇنداق نەرسىلەرنى بەرمەي، بەدەندە يەل پەيدا قىلمايدىغان، يەلگە قارشى، ئاسان ھەزىم بولىدىغان تائاملارنى تەييارلاپ بالىلارنى ناھايىتى تۈجۈپىلەپ بېقىپتۇ. ئەجىرنىڭ تېگى ئالتۇن دېگەندەك ئەزرائىلنىڭ چاڭگىلىدا بىر ئايچە جان تالىشىپ، كۆزىنىمۇ ئاچماي ياتقان بالىلار ئاستا-ئاستا ياخشىلىنىشقا باشلاپتۇ. شۇنچە كۆپ ۋاقىت كۆزىنى ئاچماي ياتقان بالىلىرىغا قاراپ مومام «بۇ بالىلارنىڭ كۆزلىرى ساقمىدۇ ياكى كېسەلدە كۆرمەس بولۇپ قالغانمىدۇ؟» دەپ كۆپ ۋايىم يەيدىكەن. شۇنداق قىلىپ بالىلار ئاستا-استا كۆزلىرىنى ئېچىپ ياخشىلىنىشقا باشلاپتۇ. ئۈچ-تۆت ئاي بولاي دېگەندە، بالىلار ئاندىن يەتتە ئەزاسى ساق، بىرقەدەر ياخشى ھالەتتە ساقىيىپتۇ. لېكىن يۈز-كۆز، بەدەنلىرىدە قاپقارا يارا ئىزلىرى قېلىپ، بۇ ئىزلار خۇددى ئۇلارنىڭ تېرىسىگە بېسىلغان تامغىدەك چوقۇر بولۇپ ئۇلارغا بىر ئۆمۇر ھەمراھ بولغانىدى. مومام دائىم بالىلارنىڭ كېسەللىك دەردىدە تارتقان ئازابلاردىن غالىب كېلىپ، تىرىك قالغىنىنىڭ ئۆزى بىر مۆجىزە دەپ قاراپ، دائىم ئۇلار ئۈچۈن سەدىقە بېرەتتىكەن. مۇنداق زور بالايىقازادىن تىنچ-ئامان ئۆتۈۋالغانلىقلىرى ئۈچۈن چەكسىز مىننەتدارلىقنى بىلدۈرۈپ ھەمدۇ سانا ئېيتىدىكەن. چەكسىز مىننەتدارلىق تۇيغۇسىدا ياشاپ كەپتۇ. '''مومامنىڭ خىسلىتى''' موما، سەپەر قىلدىڭ ئۆزگە ئايماققا، تىمسال ئىدى سۆز-ئەمەلىڭ قايماققا. ھېكمەتلىرىڭ ماياك بولدى مەن ئۈچۈن، بىر ئۆمۈرلۈك دۇرۇس ئادەم بولماققا. شۇنداق قىلىپ، يەنە بىرقانچە يىل ئۆتۈپ، قوشماق قىزلار مەكتەپ يېشىغا يېتىپ مەكتەپكە كىرىپتۇ. مومام بالىلىرىغا ناھايىتى تەلەپچان بولۇپ، ياخشى ئوقۇش ھەققىدە ھەردائىم تەربىيە قىلىپ تۇرىدىكەن. ئۆزى ئۈلگە بولۇپ بالىلاردا ياخشى تۇرمۇش ئادىتى يېتىلدۈرۈپتۇ. ئەسلىسەم مومامنىڭ ناھايىتى كۆپ ياخشى تۇرمۇش ئادەتلىرى بار ئىكەن. مومام تاڭ سەھەردە ئورنىدىن تۇراتتى. بالىلىق چاغلىرىمنى ئەسلىسەم مومامنىڭ تاڭ سەھەر ئۈچ يېرىم ياكى تۆتلەردىن كېيىن ئۇخلىغىنىنى بىلمەيمەن. سائەت بەشتىن كېيىن بالىلارنىمۇ ئۇخلىغىلى قويمايتتى. مومامنىڭ نەزىرىدە سەھەر ۋاقتى بەخت-ئامەت تىلەش ۋە ئىزدەش پەيتى بولۇپ، كىم سەھەر تۇرسا شۇنىڭ رىسقى پۈتۈن، تەلىيى ئوڭ بولاتتى. شۇڭا دائىم «سەھەر تۇرغان نەق ئالۇر، ئىككى جاھاننى ھەق ئالۇر» دېگەن ھېكمەتلىك بېيىتنى ئېغىزىدىن چۈشۈرمەيتتى. تاڭ سەھەردە تۇرغان مومام چاي ۋاقتى بولغىچە بىر كۇنلۇك ئىشلىرىنى پىلانلاپ، نۇرغۇن ئىشلارنى تۈگىتىپ بولاتتى. مومام تولىمۇ ئىشچان ھەم پاكىز ئايال ئىدى. مومام تازىلىق ـــ ئەقىل ۋە ساغلاملىقنىڭ بەلگىسى دەپ قارايتتى، بولۇپمۇ يېمەك-ئىچمەك تازىلىقىغا ئالاھىدە دىققەت قىلاتتى. «مەينەت نەرسىلەرنى يەپ قالغان ئادەمنىڭ ئەقلى بۇلغىنىدۇ، كاللىسى ئىشلىمەس بولۇپ قالىدۇ» دەپ تونۇيتتى، شۇڭلاشقا ئاشخانا تازىلىقىنى بەك ئەستايىدىل ئىشلەيتتى، يېمەكلىكلەرنى ھەرگىز قالايمىقان تاشلاپ قويمايتتى، يېمەكلىك سېلىنغان قاچىلارنىڭ ئاغزىنى ئوچۇق قويمايتتى، نانلارنى پاكىز، چىرايلىق داستىخانلارغا ئوراپ قوياتتى، كېچىسى ئاغزى ئوچۇق قالغان ھەرقانداق يېمەكلىكنى يېمەيتتى. شۇڭلاشقا بالىلارغىمۇ بۇ جەھەتتە شۇنداق قاتتىق تەلەپ قوياتتى. مومام كىيىم-كېچەك تازىلىقىغىمۇ ناھايىتى ئەھمىيەت بېرەتتى، بولۇپمۇ بالىلاردىن ئىچ كىيىملەرنى، پايپاقلارنى كۈندە دېگۈدەك يۇيۇپ ئالماشتۇرۇپ تۇرۇشنى تەلەپ قىلاتتى. «ئىچ كىيىم پاكىز بولسا ئادەم كېسەل بولمايدۇ» دەپ تەربىيە قىلاتتى. مومامنىڭ بۇ ئادىتىنى بەك ياخشى كۆرەتتىم ھەم ھاياتىمدا بۇنىڭغا ئەمەل قىلىپ كۆپ نەپلەرگە ئېرىشتىم. مومام ئەقىل بىلەن ئىش قىلىدىغان، ئەقلى بىلەن نەپس خاھىشىنى تىزگىنلەشكە ماھىر ئايال ئىدى. مومام 2001-يىلى 96 يېشىدا ئالەمدىن ئۆتتى، ئۇ ھاياتىدا ئوخشاش بولمىغان ھاكىمىيەتلەرنى كۆردى، ئوخشاش بولمىغان تۈزۈملەردە ياشىدى، تۇرمۇشى باياشاد ئۆتكەن زامانلارمۇ بولدى، قىيىنچىلىقتا قالغان غۇربەتچىلىك زامانلارنىمۇ ئۆز بېشىدىن ئۆتكۈزدى. شۇڭلاشقىمۇ مومام تۇرمۇشتا ناھايىتى سالماق ئايال ئىدى، ياخشىلىقلار ئالدىدا خۇشلۇقتىن ئۆزىنى يوقىتىپ قويمايتتى، غەم قايغۇلار ئالدىدا ئىرادىسىنى بوشاشتۇرۇپ، ئۆزىنى تاشلىۋەتمەيتتى. ھەر دائىم شۇنچە سالماق، شۇنچە خاتىرجەم روھىي ھالەتتە يۈرەتتى. يېمەك- ئىچمەك جەھەتتە، مومام تاماققا تولىمۇ ئۇستا ئايال ئىدى. ئەتكەن تاماقلىرىنىڭ ھىدى ئەتراپنى بىر ئالاتتى. «چۆچۈرە مىھماننىڭ ئېشى، چۆپ قارنى ياماننىڭ (ئېشى)» دەپ بىزنى كۈلدۈرەتتى. چۆپ ئەتكەن كۈنلىرى ئۆسمۈر چاغلىرىدا ئۆگىنىۋالغان «كاتتايلاقنىڭ قويى بولسا، ئازغاننىڭ ئۇنى بولسا، ئاتۇشنىڭ قىزى بولسا، ھەجەپ ئوخشايدىكەن بۇ چۆپ» دېگەن قوشاقنى ئېيتقىنىچە تاۋاقنى داستىخانغا قوياتتى. سۇپەتلىك، ئاسان ھەزىم بولىدىغان تاماقلارغا ئامراق ئىدى. ھەرقانچە ئېسىل تاماق بولسىمۇ، ھەرگىز بەك تويۇنۇپ يەۋالمايتتى. «ئاچلىقتىن توقلۇق يامان» دېگەن ئەقىدىگە قاتتىق ئەمەل قىلاتتى. قىزىل بۇغداش، بېدە كۆكى، سەبجانان، يالپۇز... دېگەندەك ياۋا گىياھلارغا ئامراق ئىدى. ياشانغان چېغىدا كۆپرەك گۆشسىز تاماقلارنى كۆڭلى تارتىدىغان بولۇپ قالدى. كىيىم- كېچەكنىڭ سانىغا ئەمەس، سۈپىتىگە ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرەتتى. مىھماندارچىلىققا بارغاندا زامانغا لايىق يارىشىملىق كىيىنەتتى، بالىلارغا دائىم «كىيىمنىڭ كۆپ بولۇشىنىڭ زۆرۈرىيىتى يوق، بىر ئادەمگە ئىككى قۇر كىيىم بولسا كۇپايە» دەيتتى. كىيىملىرىنى پاكىز تۇتۇپ، ئادالىق جايلارغا قوياتتى ياكى ئاسقۇچلارغا ئاساتتى. نەچچە يىل كىيگەن ئاياغلىرى خۇددى يېڭى ئالغاندەك پارقىراپ تۇراتتى. مومام تولىمۇ مىھماندوست، داستىخىنى كەڭ، قولى ئوچۇق ئايال ئىدى. مومام «ئىنسان بىر-بىرىگە تايىنىپ ياشايدۇ، ئۆزئارا بىر-بىرىگە يەتكۈزگەن مېھىر-مۇھەببىتى بىلەن ياشنايدۇ» دەپ قارايتتى. شۇڭا مەيلى ئۇرۇق-تۇغقان، دوست-بۇرادەرلەر بولسۇن، مەيلى قوشنا-قۇلۇم، ھەقەمسايىلەر بولسۇن، ھەممىسى بىلەن ئىناق-ئىجىل ئۆتەتتى. بالىلىق چاغلىرىمنى ئەسلىسەم، ئۆيىمىزدە مېھمان ئۈزۈلمەتتى. ياشلىقىدا يۇرتىدىن ئايرىلغان مومام يۇرتىنى سېغىنىپ ئۇرۇق- تۇغقانلىرى يۇرتىدىن چىقىپ قالسا، خۇشلۇقىدا قىلىدىغان قىلىق تاپالماي قالاتتى. يۇرتىدىن بىرەرسىنىڭ ئۆيىگە بىرەر مېھمان كەپتۇ دەپ ئاڭلاپ قالسا، دەرھال ئالدىغا كۆرۈشكىلى بېرىپ، ئالاھىتەن ئۆيگە تەكلىپ قىلىپ مېھمان قىلاتتى. بۇنداق مىھماندارچىلىقلار ئۈزۈلمەيتتى. بىر قېتىم مومام بىلەن قەستەن قېرىشىپ: — بارلىق قەشقەرلىكلەر سېنىڭ تۇغقىنىڭما؟— دەپ سورىدىم. — شۇنداق، ھەممىسى مېنىڭ تۇغقىنىم، ھەممىمىز بىر ئۇرۇق، بىر خەلق،— دەپ جاۋاب بەرگەن ئىدى. ئەمدى ئويلىسام ئەسلىدە بۇ مومامنىڭ يۇرتىغا بولغان چەكسىز مېھرى ئىكەن. مومام قولىدا بارىنى ئايىماي مۇھتاج كىشىلەرگە ياردەم قىلاتتى. مومام گەرچە ئوقۇمىغان بولسىمۇ، مەرىپەتپەرۋەر، ئىلىمخۇمار ئايال ئىدى. 1955-يىلى بوۋام قازا قىپتۇ. شۇ چاغدا ئاپاملار 10 ياش، تاغام 5 ياش ئىكەن. شۇنىڭدىن باشلاپ، مومامنىڭ زىممىسىگە ئۈچ بالىسى ۋە بىر ياشىنىپ قالغان ئانىسىنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىشتەك ئېغىر يۈك يۇكلىنىپتۇ. مومام ئائىلىنىڭ بارلىق يۈكىنى ئۆز زىممىسىگە ئېلىپ، بالىلارنى خاتىرجەم ئوقۇشقا رىغبەتلەندۈرۈپتۇ. شۇ چاغدا مومام بىر سېغىن كالىغا تايىنىپ، ئائىلىسىنىڭ چاي-تۇزىنىڭ، بالىلارنىڭ ئوقۇش قوراللىرىنىڭ ھۆددىسىدىن چىققان ئىكەن. ئۇ كالىغا قوشۇپ نۇرغۇن توخۇ-غاز بېقىپتۇ. ھەر يىلى تاغدىكى چارۋىلارنىڭ كۆچۈش مەزگىلىدە ئاجىز-ئورۇق قوزىلاردىن بىرقانچىنى ئەرزان سېتىۋېلىپ، ئۇنى يازىچە بېقىپ، قىشتا سويۇپ قىشلىق سوقۇمنىڭ غېمىدىن قۇتۇلىدىكەن. تەلەپچان مومامنىڭ تەربىيەسىدە بالىلارمۇ مەكتەپتە ياخشى ئوقۇپتۇ. مەكتەپتىن ئۆيگە قايتىپ كەلگەندە ھەم تەتىل ۋاقىتلىرىدا مومام بالىلارنى بىردەم بىكار قويماي، ئائىلە ۋە ئېتىز-ئېرىقنىڭ ئىشلىرىغا سالىدىكەن. ئائىلە ئەمگىكى بالىلارنى چېنىقتۇرۇپ، ئۇلارنىڭ ئىرادىسىنى تاۋلاپ، مەكتەپنى قەدىرلەپ، تېخىمۇ ياخشى ئوقۇشى ئۈچۈن پايدىلىق شارائىت ياراتقان ئىكەن. شۇنىڭ بىلەن ئاپام بىلەن ھاممام 1962-يىلى تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ، ئالىي مەكتەپ ئىمتىھانىغا قاتنىشىشقا توغرا كەپتۇ، شۇ يىلى مومامنىڭ سالامەتلىكى ياخشى بولمىغاچقا، قىزلىرىنى ئالدىغا چاقىرىپ: — مەن ياشىنىپ قالدىم، ئىنىڭلار تېخى كىچىك، شۇڭا بىرىڭلار ئىمتىھان بېرىپ ئوقۇشقا بېرىڭلار، يەنە بىرىڭلار كادىرلىققا ئىمتىھان بېرىپ خىزمەت قىلىپ ماڭا قارىشىڭلار،— دەپتۇ. ئاپام بالىنىڭ چوڭى بولغاچقا، سىڭلىسى ۋە ئىنىسىنى ئويلاپ: — بوپتۇ، مەن ئۆيدە قېلىپ ساڭا قارىشاي، ماھىنۇر ئىمتىھان بەرسۇن،— دەپتۇ. ماھىنۇر ھاممام ئىمتىھان بېرىپ شىنجاڭ داشۆسى سىياسىي-مائارىپ فاكۇلتېتىغا ئوقۇشقا كىرىپتۇ. ئاپام ئائىلىدە قېلىپ بارلىق ئىشلارنى ئۆز زىممىسىگە ئاپتۇ. شۇ بىر يىل جەريانىدا موماممۇ ياخشى ئارام ئېلىپ، سالامەتلىكى ئەسلىگە كەپتۇ. لېكىن شۇ يىلى بورتالادا كادىرلىققا ئىمتىھان ئالماپتۇ. بويىغا يەتكەن قىزغا ئەلچى كېلىشكە باشلاپتۇ. لېكىن ئاپام «مەن بىر خىزمەتنىڭ پېشىنى تۇتماي تۇرۇپ توي قىلمايمەن» دەپ ئەلچىلەرنى قايتۇرۇپتۇ. تەلىيىگە 1963-يىلى 8-ئايدا ئىلى 1-سىفەن مەكتەپتىن ئوقۇغۇچى قوبۇل قىلغىلى ئادەم كەلگەنىكەن، ئاپامنىڭ ئۇستازى، مەكتەپ مۇدىرى مىجىت ئەپەندى ئاپامغا «دەرھال مەكتەپكە كېلىپ تىزىمغا ئالدۇرۇڭ» دەپ خەۋەر قىپتۇ. ئوقۇش ئارزۇسى كۈچلۈك ئاپام دەرھال تىزىمغا ئالدۇرۇپ ئىمتىھان بېرىپ، ئىلى 1-سىفەن مەكتەپنىڭ ئومۇمىي پەن سىنىپىغا قوبۇل قىلىنىپتۇ. ئوقۇش پۈتتۇرۈپ قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، ئاپام ئوتتۇرا مەكتەپتە، ھاممام سىفەن مەكتەپتە ئوقۇتقۇچى بولۇپ ئىشلىدى. كىچىكىدىن خەنزۇچە مەكتەپتە ئوقۇغان تاغام 1968-يىلى تولۇق ئوتتۇرىنى پۈتتۈرۈپ، زىيالىي ياش بولۇپ، يېزىدا تۆت يىل ئىشلەپ، 1972-يىلى شىنجاڭ سانائەت شۆيۈەنى گېئولوگىيە فاكۇلتېتىغا ئوقۇشقا قوبۇل قىلىنىپ، 1977-يىلى ئوقۇشنى پۇتتۇردى ھەم شۇ مەكتەپتە ئوقۇتقۇچى بولۇپ، بىر ئۆمۇر ئوقۇتۇشنىڭ ئالدىنقى سېپىدە بىر تەرەپتىن دەرس ئۆتسە، يەنە بىر تەرەپتىن ئۈزۈكسىز تەتقىقات بىلەن شۇغۇللىنىپ، بەش كىتاب ۋە نۇرغۇن ماقالىلەرنى ئېلان قىلىپ، شىنجاڭنىڭ قېزىلما بايلىقلىرى تەتقىقاتى ئۈچۈن ئۆچمەس تۆھپىلەرنى قوشتى. مومامنىڭ قاتتىق تەربىيەسىدە ئۆسۈپ يېتىلگەن ئاپام، ھاممام ۋە تاغام ئۆمرىدە بىلىمنى، بىلىم ئىگىلىرىنى قەدىرلەپ، ئەخلاق پەزىلەتنى ئۇلۇغ بىلىپ، ۋەدىگە ۋاپا قىلىپ، چىن ئەقىدە ۋە پېشانە تەرىگە تايىنىپ ياشاپ زامانداشلىرى ۋە مىڭلىغان ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ قەلبىدە ئۆچمەس تەسىرلەرنى قالدۇردى. مومام، ئاپام، ھاممام ۋە تاغاملار بىز بىلەن بىر-بىرلەپ ۋىدالاشقان بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ ھايات مۇساپىسىنى ئەسلىگەن ۋاقتىمدا مومامنىڭ ھەر بىر سۆز، ھەر بىر ھەرىكىتى، ئائىلىسى ۋە بالىلىرىغا سىڭدۈرگەن ئەجرى، شۇ ئەجرى ھېسابىغا كەلگەن تۆھپە مېۋىسى كۆز ئالدىمدا كىنو لېنتىسىدەك نامايان بولىدۇ. ئانا ـــ بالىلارنىڭ تۇنجى ئۇستازى، بالىلىرىنى تەربىيەلەپ قاتارغا قوشقۇچى باغۋەن. بىر باغۋەننىڭ ئەڭ پەخىرلىنىدىغىنى، سۆيۈنىدىغىنى ھەرگىزمۇ نەتىجىلىرى بىلەن ئەلنى خۇش قىلىشلا ئەمەس، بەلكى ئىزىدىن يول ئالالايدىغان، داۋانلارغا ئات سالالايدىغان ياراملىق ئىزباسارلىرىنىڭ بارلىقىنى كۆرۈشتۇر! بۈگۈن مومام ھەم ئۇنىڭ پەرزەنتلىرى بىزدىن مەڭگۈلۈككە ئايرىلغان بولسىمۇ، ئۇلاردىن ئىز بېسىپ كېلىۋاتقان ئون نەۋرىسى، ئون بەش چەۋرىسى ئۇنىڭ روھىغا ۋارىسلىق قىلىپ، ئۇلۇغ دەۋرىمىز بىزگە ئاتا قىلغان پۇرسەتلەردىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىپ، ئۇنىڭ ئارزۇ-ئۈمىدلىرىنى روياپقا چىقارماقتا. ئۇلارنىڭ بەزىلىرى ياراملىق ئوقۇتقۇچى بولدى، بەزىلىرى كۆزگە كۆرۈنگەن دوختۇرلاردىن بولۇپ يېتىشىپ چىقتى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن شەھەر باشلىقى، ج خ ئىدارىسىنىڭ باشلىقلىرىمۇ يېتىشىپ چىقتى. ئىلىمخۇمار ئىككى نەۋرىسى دوكتۇرلۇقتا ئوقۇدى ھەم ئوقۇۋاتىدۇ. چەۋرىلەرنىڭ چوڭى قانۇن كەسپى بويىچە ماگىستېرلىقنى پۈتتۈرۈپ، ئالىي مەكتەپتە خىزمەت قىلىۋاتىدۇ، قالغانلىرىمۇ ئىز بېسىپ ئالىي بىلىم يۇرتلىرىدا ھەرخىل كەسىپلەردە ئوقۇماقتا. بىر ئەۋلادتىن يەنە بىر ئەۋلاد كۈچلەنمەكتە ۋە زورايماقتا. '''خاتىمە''' ئۇچ-تۆت ياش ۋاقىتلىرىمدا، مومام مېنى گەپكە سېلىپ: — ئادالەت قىزىم، مەن ياشىنىپ قالدىم، ناۋادا ئۆلۈپ كەتسەم مېنى دۆڭگە (بورتالانىڭ قەبرىستانلىقى دۆڭلۈككە جايلاشقاچقا، يەرلىكتە «دۆڭ» سۆزى «قەبرىستانلىق» مەنىسىدە ئىستېمال قىلىناتتى) ئېلىپ چىقىپ كۆمۈۋېتىدۇ. سەن قانداق قىلارسەن قىزىم؟ — دەپ سورايتتى. ئۇ چاغدا ئۆلۈمنىڭ نېمىلىكىنى چۈشەنمىگەن مەن: — خاتىرجەم بول موما، ئۆزۈم كەتمەننى ئېلىپ، دۆڭگە چىقىپ سېنى قېزىپ چىقىرىۋالىمەن، — دەپ جاۋاب بېرەتتىم. جاۋابىمنى ئاڭلىغان مومام قاقاھلاپ كۈلۈپ كېتەتتى. بۇ سۆزۈمنى مەن چوڭ بولغاندىن كېيىنمۇ مومام بەزىدە سۆزلەپ تۇغقانلار ئارىسىدا كۈلۈشمەك قىلاتتى. مومامدىن ئايرىلغانغا 20 يىلدىن ئاشقان بۇگۈنكى كۈندە، ئۇنى سېغىنىپ قەبرىسىگە بېرىپ، گەرچە ئۇنى گۆرىدىن قېزىپ چىقىرىۋالالمىساممۇ، روھىمدا ئۇنىڭ بىلەن سىردىشىپ، مۇڭدىشىپ ئۈنى تېخىمۇ چۈشىنىشكە، بىلىشكە تىرىشىۋاتىمەن. ئۇنى چوڭقۇرلاپ چۈشەنگەنسېرى، ئۇنىڭغا بولغان ھۆرمىتىم ھەسسىلەپ ئېشىۋاتىدۇ. ئۇنى ئۆزى پەرۋىش قىلغان رەڭدار گۈللەر ئارىسىدا تېخىمۈ ئېنىق كۆرۈۋاتىمەن. ئۇنىڭ روھىدىكى ئىزگۈلۈكنى، ئۇلۇغلۇقنى قېزىۋاتىمەن. ئاھ! گۈل موما، گۈلدەك موما... سىزنىڭ گۈلدەك سىمايىڭىز قەلبىمىزدىكى بوستانلىقلاردا مەڭگۈ ياشايدۇ... (تۈگىدى) مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/-wRcer7kv_xqhKpXrPy4Mg جاسارەت تاش سالۇنى] mondcz3974pf5lk45n5077hufh7tgzk 0 24566 175613 2026-04-27T16:01:05Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكى غەيرەت ئابدۇرەھمان ئوزغار (شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى تىل تەتقىقات ئورنى) ئاراتۈرك ناھىيەسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ شەرقىي شىمالىغا، شەرقىي تەڭرىتاغلىرىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، قەدىمكى «يىپ...' 175613 wikitext text/x-wiki ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكى غەيرەت ئابدۇرەھمان ئوزغار (شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى تىل تەتقىقات ئورنى) ئاراتۈرك ناھىيەسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ شەرقىي شىمالىغا، شەرقىي تەڭرىتاغلىرىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، قەدىمكى «يىپەك يولى»نىڭ شىمالىي يولىغا جايلاشقان، شەرقىي شىمالى موڭغۇلىيە خەلق جۇمھۇرىيىتى بىلەن، غەربى باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيەسى بىلەن، جەنۇبى تاغلار ئارقىلىق قومۇل شەھىرى بىلەن چېگرىلىنىدىغان قومۇل ۋىلايىتىگە قاراشلىق كىچىك ناھىيە بولۇپ، ئومۇمىي يەر كۆلىمى 19 مىڭ 519 كۋادرات كىلومېتىر، خەنزۇ، ئۇيغۇر، قازاق، خۇيزۇ قاتارلىق 22 مىڭ 440 نوپۇس ئىككى بازار (ئاراتۈرك، نوم)، تۆت يېزا (توخۇلۇ، تۈركۆل، ئاداق، باي)، بىر قازاق ئاپتونوم يېزا (نېرىنكىر)غا قاراشلىق 32 مەمۇرىي كەنتكە تارقالغان. تاغلار بىلەن ئورالغان ئاراتۈرك ناھىيەسى جەنۇبتىن شىمالغا سوزۇلغان تاغلىق، ئويمانلىق ۋە جىلغىلاردىن تەركىب تاپقان كارىدورسىمان يەر شەكلىنى ھاسىل قىلىدۇ. جەنۇبىدا شەرقىي تەڭرىتاغلىرى، ئوتتۇرىدا تەڭرىتاغلىرىنىڭ تارمىقى بولغان موچىن ئورا تېغى، شىمالىدا ئالتاي تاغلىرىنىڭ شەرقىي ئۇچى غەربتىن شەرققە سوزۇلۇپ ياتىدۇ. ئوتتۇرىدا تۈركۆل ئويمانلىقى ۋە نوم ئويمانلىقى بار، نېرىنكىر سېيى، تۇخۇلۇ سېيى ۋە ئاداق، باي سېيى ئاساسلىق دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىق رايونىدۇر. ناھىيەنىڭ سىمۋولى بولغان قارلىق تېغىنىڭ ئەڭ ئېگىز چوققىسى تۆمۈرتى چوققىسىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 4886 مېتىر، ئەڭ پەس جايى بولغان نوم ئويمانلىقىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 400~500 مېتىر  كېلىدۇ. ئاراتۈرك ناھىيەسىدىكى ئۇيغۇرلار چارۋىچىلىقنى ئاساس، دېھقانچىلىقنى قوشۇمچە قىلىدۇ، ناھىيەدە دېھقانچىلىق زىرائەتلىرىدىن قوغۇن، بۇغداي، قوناق، پاختا، يەم- خەشەك، كۆكتات قاتارلىقلار تېرىلغاندىن سىرت، قوي، كالا، توخۇ، بېلىق قاتارلىق چارۋىچىلىق ۋە باقمىچىلىق ئاساسىي ئورۇندا تۇرىدىغان ئاپتونوم رايونىمىزدىكى چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلغان ناھىيەلەردىن بىرى. تۇرمۇش ۋە ئىشلەپچىقىرىشتا ئاراتۈرك دەرياسىنىڭ سۈيى، كارىز سۈيى ۋە قارلىق تاغنىڭ سۈيىگە تايىنىدۇ، سۇ مەنبەسى قىسراق. ئاھالىسى خۇشچاقچاق، مېھماندوست، پاراڭچى. ئاراتۈرك ناھىيەسى جەينەكسىمان يەرگە جايلاشقانلىقى ئۈچۈن تىل جەھەتتىن باشقا رايون دىيالېكىتلىرىنىڭ ۋە ئەدەبىي تىلنىڭ تەسىرىگە بەك ئۇچراپ كەتمىگەن. بىز 2013- يىلى 12- ئاينىڭ 20- كۈنىدىن 30- كۈنىگىچە ئاراتۈرك ناھىيەسىدە ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئاراتۈرك شېۋىسىدىكى لېكسىكىلىق تەركىبلەرنى تەكشۈرۈش، توپلاشتا بولدۇق. بۇ جەرياندا باي يېزىسى، نوم بازىرى، توخۇلۇ يېزىسى ۋە ئاداق يېزىلىرىدا ئەمەلىي تەكشۈرۈشتە بولۇپ، شۇ يەردىكى پېشقەدەملەر، خەلق سەنئەتكارلىرى ۋە دېھقان- چارۋىچىلار بىلەن ھەمسۆبەتتە بولدۇق. بۇ جەرياندا ئاراتۈرك شېۋىسىنىڭ فونېتىكىلىق، لېكسىكىلىق ۋە گىرامماتىكىىق بەزى ئالاھىدىلىكلىرى مەلۇم بولدى. ماقالىدە مۇشۇ نۇقتىلار ئاساسلىق ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ. 1. فونېتىكىلىق ئالاھىدىلىكى 1› ئاراتۈرك شېۋىسىدە ئۆز يېرىلىك كىشىنى «-لىق/ -لىك» بىلەن ئەمەس، بەلكى «-چى» بىلەن ئىپادىلەش ئادىتى ساقلانغان. بۇ ھال شىنجاڭنىڭ چاقىلىق ناھىيەسىنىڭ ئاتاش ئادىتى بىلەن ئوخشاش (ئۇلارمۇ ئۆزلىرىنى «چاقىلىقلىق» ئەمەس، بەلكى «چاقىلىقچى» دەپ ئاتايدۇ). مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى  ئەدەبىي تىل''' ئاراتۈركچى              ئاراتۈركلۈك بايچى                    بايلىق نومچى                  نوملۇق ئاداقچى                ئاداقلىق 2›ئاراتۈرك شېۋىسىدە [ئە] تاۋۇشى ئاجىزلاشقاندا، باشقا دىيالېكىت- شېۋىلەرگە ئوخشىمايدىغىنى، [ئې]گە ئەمەس، بەلكى [ئى]گە ئاجىزلىشىدۇ. م: '''ئاراتۈرك شېۋىسىدە   ئەدەبىي تىلدا''' مە(ن) ــ مىنىڭ          مەن ــ مېنىڭ سە(ن) ــ سىنى      سەن ــ سېنىڭ كەت- ـــ كىتىپ      كەت- ـــ كېتىپ كەل- ـــ كىلىپ        كەل- ـــ كېلىپ چىچەك                   چېچەك كىسەل               كېسەل زىينەپ              زەينەپ 3› ئاراتۈرك شېۋىسىدە [ئە] تەلەپپۇز قىلىنىدىغان تاۋۇشلار كۆپىنچە ھاللاردا [ئا] تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى     ئەدەبىي تىل''' چىنا                 چىنە تاخسا                تەخسە خىنا                  خىنە ھوكۇمات           ھۆكۈمەت قاغاز               قەغەز جامات               جەمەت 3› پېئىلنىڭ بولۇشسىزلىق شەكلى پېئىل ئۆزىكىگە [-ما// -مە] قوشۇمچىسىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن ياسىلىدۇ. ئاراتۈرك شېۋىسىدە پېئىلنىڭ ئىمكان تۈسلۈك ئۆزەك شەكلىنىڭ بولۇشسىز شەكلى [-ماي//-مەي] شەكلىدىكى [ئا]، [ئە]  تاۋۇشلىرى [ئى]غا ئاجىزلاشتۇرۇلۇپ تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى   ئەدەبىي تىل''' با:مىيمە:                 بارمايمەن يىمىيمە:              يىمەيمەن ئىشمىيمە:           ئىچمەيمەن چەكمىيمە:            چەكمەيمەن كىيمىيمە:            كىيمەيمەن 4› ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدىكى ئاقما تاۋۇشلاردىن بولغان چىش مىلىكى، تىترەڭگۈ تاۋۇش [ر] ئاراتۈرك شېۋىسىدە تەكرارلىنىدىغان تاۋۇش ]ɍ[ تۈسىدە تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى    ئەدەبىي تىل''' بارۇر                        بارار كېلۇر                      كېلەر كۆرۈر                     كۆرەر كېتۇر                     كېتەر (ئىزاھ: ئۇيغۇرچە شېۋە مىسالىدا بېرىلگەن «ر» تاۋۇشى ئەدەبىي تىلدىكىسىدىن پەرقلىق. خەلقئارا تىرانسىكرىپسىيەدىكى تەلەپپۇزى ئاساس.) 5› ئاراتۈرك شېۋىسىدە [ئا]، [ئو]، [ئۇ] تاۋۇشلىرىدىن كېيىن بوغۇم ئاخىرى بولۇپ كەلگەن [غ] تاۋۇشى، [ئە]دىن كېيىن بوغۇم ئاخىرى بولۇپ كەلگەن [گ] تاۋۇشى، پەس ياكى سەل پەس سوزۇق تاۋۇشلار بىلەن تۈزۈلگەن سۆزلەرنىڭ ياكى بوغۇملارنىڭ ئاخىرىدا كەلگەن [ل] تاۋۇشى چۈشۈپ قالىدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى   ئەدەبىي تىل''' ئو:لاق                    ئوغلاق       با:لاق                    باغلاق يا:لىق                   ياغلىق بۇ:را                   بۇغرا ئە:لەك                 ئەلگەك لە:لەك                  لەگلەك ئە:رى                   ئەگرى چە:پەك                 چەلپەك پا:چىق                پالچىق، لاي يا:غۇز                 يالغۇز 6› ئاراتۈرك شېۋىسىدە ئەسلى سۆز تۈپىدە بولغان، لېكىن كېيىن تىل تەرەققىياتى جەريانىدا ئەدەبىي تىلدا چۈشۈپ قالغان سۆز ئوتتۇرىسىدىك [ر] تاۋۇشى تا ھازىرغىچە چۈشۈرۈلمەي، ئەسلىدىكىسى بويىچە  [ɍ]تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى   ئەدەبىي تىل''' غىرجەك                   غىجەك       تۆرت                           تۆت خارمان                       خامان قارغا                          قاغا كەركە                        كەكە كۆرتە                        كۈدە تىگىرمە                     تۈگمەن 7› ئاراتۈرك شېۋىسىدە [ق] تاۋۇشىنىڭ تۈرلەنگەندە تەلەپپۇزدا [خ] لىشىشى، [چ] تاۋۇشىنىڭ [ش] لىشىشىدىن باشقا، [ۋ] تاۋۇشى ئاساسەن دېگۈدەك [گ] غا نۆۋەتلەشتۈرۈلۈپ تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن: '''ئارتۈرك شېۋىسى  ئەدەبىي تىل''' گاختىڭ                ۋاقتىڭ چاش                      چاچ ھايگان                   ھايۋان جۇگاز                     جۇۋاز        جۇگا:                     جۇۋان         گاخ                        ۋاخ        گايىت                    ۋاھىت 8› ئاراتۈرك شېۋىسىدە تاۋۇشلارنىڭ ئورۇن ئالمىشىش ھادىسىسىمۇ خېلى سالماقنى ئىگىلەيدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى  ئەدەبىي تىل''' چىگلە                  چىلگە نەرۋە                      نەۋرە چەرۋە                     چەۋرە تو:(غ)لاق               تولغاق ئا(غ)رامچا               ئارغامچا قاپىلاق              قالپاق 9› ئاراتۈرك شېۋىسىدە بىر ۋە كۆپ بوغۇملۇق تۇرغۇن سۆزلەر، پۈتكەن ۋە پۈتمىگەن سۈپەتداشلار، بەزى ياسىغۇچى ۋە تۈرلىگۈچى قوشۇمچىلارنىڭ ئاخىرىدىكى [ن] تاۋۇشى، شۇنىڭدەك كۆپ بوغۇملۇق سۆزلەرنىڭ ئوتتۇرىسىدا بوغۇم ئاخىرى بولۇپ كەلگەن [ن] تاۋۇشى تەلەپپۇزدا پۈتۈنلەي دېگۈدەك چۈشۈپ قالىدۇ. چۈشۈپ قالغان تاۋۇشنىڭ ئالدىدىكى سوزۇق تاۋۇش سوزۇپ تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. ئەمما ئېگىز سوزۇق تاۋۇشلاردىن تۈزۈلگەن بىر بوغۇملۇق سۆزلەردە، پېئىل يىلتىزى ياكى ئۆزەكلىرىنىڭ ئاخىرىدا چۈشۈپ قالمايدۇ. مەسىلەن: '''ئاراتۈرك شېۋىسى  ئەدەبىي تىل''' ئاخۇ:              ئاخۇن جۇگا:             جۇۋان ئوبدا:             ئوبدان تۇڭگا:             تۇڭگان قالدۇرغا:           قالدۇرغان كە:گە:             كەلگەن 10› ئاراتۈرك شېۋىسىدە سۆز ئاخىرىدىكى [ق]، [ك] تاۋۇشلىرى بۇ سۆزلەرگە شۇ تاۋۇشلار بىلەن ياكى [غ]، [گ]، [ي] قاتارلىق تاۋۇشلار بىلەن باشلانغان سۆزلەر قوشۇلۇپ، ئېنىقلىغۇچى- ئېنىقلانغۇچى مۇناسىۋىتىدىكى بىرىكمىلەرنى ياسىغاندا چۈشۈپ قالىدۇ. مەسىلەن: ئارا تۈرك شېۋىسى   ئەدەبىي تىل تۈر:كۆل           تۈرككۆل قىرى:قات            قىرىققات كۆ:يارغول                  كۆكيارغول كۆ:گۈل                     كۆكگۈل قىرى:غول                  قىرىقغول 2. لېكسىكىلىق ئالاھىدىلىكى ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىلىدا ساقلىنىپ قالغان لېكسىكىلىق تەركىبلەر بىزگە بىردە يىراق ئۆتمۈشنى ئەسلەتسە، بىردە مەدەنىيەتلەر ئۇچرىشىشىنىڭ جانلىق مىساللىرىنى كۆرسىتىدۇ. شۇنى دەپ ئۆتۈش كېرەككى، ئاراتۈركتە چارۋىچىلىق ئاتالغۇلىرى، دېھقانچىلىق ئاتالغۇلىرى كۆپرەك، باشقا ھۈنەر- كەسىپكە (چەشمە قاتارلىق يەرلىك ھۈنەر- كەسىپلەرنى ھېسابقا ئالمىغاندا) دائىر ئاتالغۇلار ئازراق. ھەتتا ئاراتۈركتە ئاشخانا تىجارىتىمۇ تازا يۈرۈشۈپ كەتمەيدۇ. پۈتكۈل قومۇل دىيارىدا ئۆيى تۇرۇپ سىرتتىن تاماق يەيدىغانلار باشقىلارنىڭ كۆزىگە سىغمايدۇ. شۇڭا ئاشخانا ئاچىدىغانلارمۇ يوق دېيەرلىك. تۆۋەندە ئاراتۈرك ئۇيغۇر تىلىنىڭ لېكسىكىلىق ئالاھىدىلىكلىرىنى بىرنەچچە نۇقتىلار ئاساسىدا ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتىمىز. '''1›«ئاراتۈرك»، «تۈركۆل» ئاتالغۇلىرى توغرىسىدا''' ناھىيە نامى بولغان ئاراتۈرك ئۆز ئىسمىدىن مەلۇم بولۇپ تۇرغىنىدەك ئۇزۇن تارىخقا ئىگە ئاتالغۇ بولۇپ، «ئوتتۇرىدىكى تۈركلەر، ئارىدىكى تۈركلەر» دېگەن مەنىدە. بۇ سۆزنىڭ كېلىپ چىقىشىنى شەرقىي تۈرك خانلىقى ۋە غەربىي تۈرك خانلىقى دەۋرلىرىگە سۈرۈشكە بولىدۇ. مىلادىيە 6- ئەسىرنىڭ ئالدىنقى يېرىمىدا ئاشىنا ئۇرۇقى، يەنى كۆكتۈركلەر بىردىنلا كۈچىيىپ، جۇرجان خانلىقىنىڭ ئاجىزلاشقان ۋەزىيىتىدىن پايدىلىنىپ، تۈركىي تىللىق ئۇرۇق ۋە قەبىلىلەرنى بىرلەشتۈرۈپ، مىلادىيە 552- يىلىدىن باشلاپ، موڭغۇل يايلاقلىرى، قۇرىغار رايونى (ھازىرقى شىنجاڭ دائىرىسى) ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا رايونى قاتارلىق كەڭ رايونلاردىكى ئۇزاق مۇددەتلىك بۆلۈنمىچىلىك ھالىتىنى تۈگىتىپ، ئاسىيا قىتئەسىنىڭ قاپ بېلىدىن كېسىپ ئۆتكەن بىرلىككە كەلگەن كۆپ مىللەتلىك كۆكتۈرك خانىدانلىقىنى تىكلىدى. ئەمما مىلادىيە 581- يىلى تابار قاغان ۋاپات بولۇپ، كەسكىن تەخت تالىشىش كۈرەشلىرى ئارقىلىق تەختكە تابار قاغاننىڭ ئىنىسى ئىشبارا قاغان چىقىدۇ. ئۇ تەختكە چىققاندىن كېيىن، ئوغلى ياللۇغ تېكىنگە تۇغلا دەرياسى ۋادىلىرىنى، ياندۇ ئېركىن (مۇقان قاغان)نىڭ ئوغلى تارمانغۇ قاغان (دالۇبيەن)غا ئۆتۈكەن تېغىنىڭ غەربىي شىمالىنى، ئىستەمى قاغاننىڭ ئوغلى تاردۇش قاغانغا ئىلى دەرياسى ۋادىلىرىنى، ئىنىسى چۆرۆكۆلگە تاتار رايونلىرىنى بۆلۈپ بېرىدۇ. بۇنىڭ بىلەن خانىدانلىقنىڭ ئاساسىغا خەۋپ يەتكۈزىدىغان يېڭى مەمۇرىيەت تۈزۈمى ـــ «سۇيۇرغاللىق سىستېمىسى» بارلىققا كېلىپ، مەركەزنىڭ ھوقۇقى ئاستا- ئاستا ئاجىزلىشىشقا باشلىغان. ئىشبارا قاغان خانلىقنىڭ ئىچكى قىسمىدىكى ئىختىلاپلارنى ئۈنۈملۈك ھەل قىلىشقا قادىر بولالمىغان، ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ دەۋردە خانلىقتا قاتتىق ئاچارچىلىق، تۈرك دالاسىدا ئېغىر جۇت يۈز بېرىپ، نۇرغۇن مال- چارۋىلار ئاچارچىلىقتىن قىرىلىپ كېتىدۇ، خەلقنىڭ تۇرمۇش بۇيۇملىرىمۇ تۈگەپ، يېمەكلىك جاندىن ئەتىۋار بولۇشتەك قورقۇنچلۇق ۋەزىيەت شەكىللىنىدۇ. بۇ ھال خانلىقتىكى ھەرقايسى سۇيۇرغاللىقلارنىڭ پارچىلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، مىلادىيە 583- يىلى 32 يىل ھۆكۈم سۈرگەن كۆكتۈرك خانىدانلىقى ئاخىرى شەرقىي تۈرك خانىدانلىقى ۋە غەربىي تۈرك خانىدانلىقى دەپ ئىككىگە بۆلۈنۈپ كېتىدۇ. ئىشبارا قاغان ۋە ئۇنىڭ ئوغلى ياللۇغ تېكىن ھۆكۈمرانلىقىدىكى رايونلار «شەرقىي تۈرك خانلىقى»، تاردۇش قاغان ۋە تارمانغۇ قاغان ھۆكۈمرانلىقىدىكى رايونلار «غەربىي تۈرك خانلىقى» دەپ ئاتىلىدۇ، ئالتاي تاغلىرى ئىككى خانلىقنىڭ پاسىلى قىلىنىدۇ. شەرقىي تۈرك خانلىقى بىلەن غەربىي تۈرك خانلىقى بۆلۈنگەندىن كېيىن، ئۇلارنىڭ ئۆزئارا ئۇرۇشلىرى ئۈزۈكسىز يۈز بېرىپ، ئاخىرى ھەر ئىككى خانلىق تاڭ سۇلالىسى تەرىپىدىن يوقىتىلىدۇ، كېيىنچە كېيىنكى تۈرك خانلىقى ھۆكۈمرانلىق ئورنىغا چىقىدۇ. ئاراتۈرك رايونى غەربىي تۈرك خانلىقى بىلەن شەرقىي تۈرك خانلىقىنىڭ پاسىلى قىلىنغان ئالتاي تېغىنىڭ شەرقىي ئۇچىغا جايلاشقانلىقى ئۈچۈن شەرقىي تۈرك خانىدانلىقىغىمۇ، غەربىي تۈرك خانىدانلىقىغىمۇ تەۋە بولماي، «ئاراتۈرك» دەپ ئاتالغان بولۇشى مۇمكىن. بۇ نۇقتىدىن ئېيتقاندا، بۇ نامنىڭ قوللىنىلغىنىغا 1500 يىل ئەتراپىدا بولغان بولىدۇ. تۈركۆل ― ئاراتۈرك ناھىيەسى تۈركۆل يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ شىمالىغا ئىككى كىلومېتىر كېلىدىغان جايدىكى تۇزلۇق كۆلنىڭ نامى، بۇنىڭدىن ئېلىنىپ كۆل تەۋە بولغان يېزا نامىمۇ «تۈركۆل» دەپ ئاتالغان. تۈركۆل يېزىسىنىڭ خەنزۇچە نامى «盐池» بولۇپ، بۇ نامغا قاراپلا ئەسلى ئۇيغۇرچە نامىنى بىلمەيدىغان بەزى تەرجىمانلار مەتبۇئات، رادىيو- تېلېۋىزىيەدە ئۇنى «تۇزكۆل» دەپ تەرجىمە قىلىپ قويۇۋاتىدۇ. دېمىسىمۇ بۇ كۆلدىن ئاساسلىقى تۇز مەھسۇلاتى چىقىدۇ، بۇ كۆل رايونىمىزدىكى تىپىك پارلىنىدىغان ئىچكى قۇرۇقلۇق كۆلى، گەرچە ھازىر كۆل يۈزى 30 كۋادرات كىلومېتىر ئەتراپىدا بولسىمۇ، لېكىن ئەينى ۋاقىتلاردا خېلىلا نامى بار كۆل ئىكەنلىكى نامىدىن مەلۇم. «تۈركۆل» نامىنىڭ ئەسلى ئېيتىلىشى «تۈرك كۆل» بولۇپ، جانلىق تىلدا «تۈرك» بىلەن «كۆل» بىرلىكتە تەلەپپۇز قىلغاندا، ئارىدىكى بىر «ك» قىسقىراپ، «تۈركۆل» بولۇپ قېلىپلىشىپ قالغان (بۇ خىل ھادىسىنى فونېتىكا قىسمىدا دەپ ئۆتتۇق)،) كېيىنچە بۇ يېزىقتىمۇ شۇ بويىچە قېلىپلىشىپ قالغان. '''2›ئاراتۈرك شېۋىسىدە ئەدەبىي تىلدا يوق بەزى قەدىمكى ساپ ئۇيغۇرچە ئاتالغۇلار ساقلانغان. مەسىلەن:''' يامدىماق ― سۈپۈرمەك. م: ئايلا قىزىم ئۆيلە:نى يامدىۋېتىڭ ― خان قىزىم ئۆيلەرنى سۈپۈرىۋېتىڭ! قو:ق~ قوۋۇق ― ئىشىك، دەرۋازا. م:  يامداخ قو:قنىڭ كىينىدە ― سۈپۈرگە ئىشىكنىڭ كەينىدە. كەپ ― قېلىپ، ئەندىزە. م: كەپسىز بالا ―كەپسىز (قېلىپسىز) بالا. ئادا قىلماق ― ئۇپراتماق، كونىراتماق. م: كىيىمىم ئادا ۋولۇپ كەتتى ― كىيىمىم (ئۇپراپ) كونىراپ كەتتى. يادا ― يامغۇر. م:  قۇرغاقچىلىق گاخلا:دا يادا قىلىمىز ― قۇرغاقچلىق ۋاقىتلىرىدا يامغۇر تىلەيمىز. ئېرىغ ― پۈتۈنلەي، تامامەن، ھەممىسى. م:  كەنتتىكىلە: ئېرىغ بېرىپتۇ ― كەنتتىكىلەر پۈتۈنلەي بېرىپتۇ. '''3› ئاراتۈرك شېۋىسىدە ئەدەبىي تىلدا تەڭدىشى يوق، مەخسۇس ئاراتۈرككىلا خاس بەزى لېكسىكىلىق تەركىبلەر ساقلانغان بولۇپ، ئەدەبىي تىلىمىزنى بېيىتىشتا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. م:''' چۇك بولغاي ― ئۆمۈرلۈك بولغاي، ئىناق بولغاي. بوغۇم ― ئۇكا، ئۆزىدىن كىچىكلەرمۇ شۇنداق دېيىلىدۇ. قاپىلاق ― قۇلاقچا، قۇلىقى بار تۇماق. دۆزەت ― ئىسراپخور؛ پۇتى يىرىك. بۈتۆجەپ قالماق ― قاپسىلىپ قالماق، ئالدى- كەينىگە ماڭالماس بولۇپ قالماق.. كەڭرۈ ~ كەرۈ ― زىيادە، ئارتۇق، كۆپ. زەكچە ― بىر قورۇ قوينىڭ ئالدىدا يول باشلاپ ماڭىدىغان قوي، سەركە. تومۇس قالدۇرماق ― تېرىلغۇ يەرنى ئارام ئالدۇرماق. بىر يىل ئاق تاشلىۋېتىلىپ دەم ئالدۇرۇلغان يەر «تومۇس يەر» دېيىلىدۇ. نىجىر ― ئالدىراش مەزگىل. م: ئاتمىش ئالتە دەريا سۈيى بىر ۋولۇپ ئاختى، مەن يارىمغا ۋاقاي دېسەم نىجىرنىڭ گاختى. قورىماق ― ئېكەكلەپ ئىتتىكلەتمەك. بۇنىڭدىن ئېلىنىپ، ئېكەكمۇ «قوراي» دېيىلىدۇ. مىنجىق~ مىلجىق ― مەينەت، كىر، پاسكىنا. بۇنىڭدىن ئېلىنىپ مايلىشىپ كەتكەن كىر داستىخانمۇ «مىنجارما~مىلجارما» دېيىلىدۇ. پاچىق~پالچىق ― لاي، پاتقاق. قاشقىرماق― قانسىراتماق. م: قو(ي)نىڭ ئۆپكىسىنى قاشقىرىۋە:دىم ـــ قوينىڭ ئۆپكىسىنى قانسىرىتىۋەتتىم. كۆلچە ― چۆنەك، كەيزە. ئوتياش تېرىش ئۈچۈن كىچىك- كىچىك قىلىپ ئايرىم تاختىلانغان ئېتىزچاق. ھەتتەملىمەك ― پو ئاتماق، چوڭ سۆزلىمەك، لاپ ئۇرماق. بۇنىڭدىن ئېلىنىپ، پوچى، لاپچى كىشى «ھەتتەمپور» دېيىلىدۇ. ئورا ― تەسكەي تەرەپ. ئۆۋەر ― كۈنگەي تەرەپ. كۈپكەك ― قوتاننىڭ ئىچىنى ئويۇپ، يېڭى تۇغۇلغان قوزا، ئوغلاقلارنى سېلىپ قويىدىغان ئىسسىق يەر ئاستى ئۆيى. كۆندۆ ― قىسىلچاق، قىساڭ. ئىككى تاغنىڭ ئارىسى. ئوقتارغا ― تۆپىلىككە تۇتىشىدىغان ئۇدۇل يول. بوختاغ ― داۋاندىن پەسرەك تاغ يولى. كۆتەل ― بوختاغدىن پەسرەك تاغ يولى. دارقا ― ئىككى تاغنىڭ ئارىسىدىكى ئېقىش. ئېقىش ― تاغ سۇلىرى، كەلكۈن سۈيى ئاقىدىغان جىرا، ساي. كۆدرە ― تاغنىڭ يېرىمىدىن تاغ باغرىنى بويلاپ ماڭغان يول. چۈرۆ ― بىرلا مال ماڭالايدىغان تار تاغ يولى. شاخشۇر ― ئېگىز تاغنىڭ يانباغرىدىكى ئېقىپ كەتكەن تاش ئېقىنى. ئاسقا ― چوڭ قورام تاشلار ئېسىلىپ قالغان يەر. قەلىي ― لەغمەننىڭ قورۇمىسى. چوتا ― كاكچا نان، نېپىز يېقىلغان نان. پۇيپاشلىماق ― ئۆزىنى قاچۇرماق. لىكسىگەن ― شىرىشىم كۆتەك، يېرىم نەم ھالەتتىكى كۆتەك. ماقالچاق ― ئاچا تۇياق ھايۋانلارنىڭ تۇيىقى. لولا~لاغلا ― ئويمان- دۆڭ، ئويمان- چوڭقۇر (يەر). بۇرالقى ― لالما، ئۆيدە ئولتۇرالمايدىغان كىشى. يەلقو:ز ― رېماتىزم، بوغۇم ياللۇغى. تىسرىماق ― ياقا يۇرتتا تېنەپ يۈرمەك. يۇقىرىقى لېكسىكىلىق تەركىبلەردىن شۇنى كۆرۈۋالالايمىزكى، ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىلىدا تاغ، دالا، دالا ئۆسۈملۈكلىرى ھەققىدىكى ئاتالغۇلار مولراق. بۇلارنى تولۇق توپلاپ، رەتلەپ، ئەدەبىي تىلدا تەڭدىشى بولمىغان سۆزلەرنىڭ ئورنىغا قوللىنىشنىڭ يوشۇرۇن كۈچى ئىنتايىن مول. '''4› ئاراتۈرك شېۋىسىدە سىرتتىن كىرگەن، بولۇپمۇ خەنزۇچىدىن كىرىپ ئۆزلەشكەن لېكسىكىلىق تەركىبلەرمۇ خېلى بار. م:''' بەچەي ― (‹白菜) يېسسىۋېلەك بەيلىمەك ― (‹摆+læ) يايماق، يېيىپ قويماق. جو(يا)زا ―  (‹袄、竹腰子) چاپان. خە(ن)تەي ― (‹汗衫) كۆڭلەك، ئەرلەر كۆڭلىكى. خىي ― (‹街) مەھەللە، كوچا، تالا. سەيزە ― (‹筛子) غەلۋىر. گاڭ ― (‹王) گاڭ، ۋاڭ. ئاراتۈركتە ئۆسمۈر ۋە ياش ئوغۇللارنىڭ ئىسمىنىڭ كەينىگە قوشۇلۇپ، ئەركىلەتمە تەرىزدە ئېيتىلىدۇ. م: ھەي گاڭ، ماڭا قارا!  △نىياز گاڭ △ ئەكبەر گاڭ   مونوخەي ― (‹模拟黑) بۆرىنى ئۈركىتىش ئۈچۈن مال قورۇسىغا تىكىپ قويۇلىدىغان قارانچۇق. مۇڭقۇي ― (‹面糊) شىلىم. م: مۇڭقۇيدەك چىلىنىپ كەتكە (ن) بىمەنە كۈنلە(ر)گە خوش دەينى― مۇڭقۇيدەك چېلىنىپ كەتكەن بىمەنە كۈنلەرگە خوش دەيلى. '''5› ئاراتۈرك شېۋىسىدە يەنە ئەدەبىي تىلدىن پەرقلىنىپ تۇرىدىغان بىر قىسىم جۈپ سۆز ۋە بىرىككەن سۆزلەر ئۇچرايدۇ. م:''' كۈيۆكە‹كۈيۆ+ئاكا ― يېزنە. تۈگۈۋاش‹تۈگۈپ+ اش ― چۆچۈرە. نا(ن) چىكىلىگۇچ‹نا(ن)+چىكىلىگۇچ   ― نان چەككۈچ، تۈكۈچ. قوزىقاپ‹قوزا+قاپ ― يېڭى تۇغۇلغان قوزا، ئوغلاقلارنى سېلىۋالىدىغان كىگىز خالتا. سۈزۈۋاش‹سۈزۈپ+ئاش ― لەغمەن، لەڭمەن. ئا(ي)غ(ا)ۋاقار‹ئايغا+باقار ― ئايغا باقار، ئاپتاپپەرەس. بالىچۈن‹بالا+چۈن ― بالا- ۋاقا، بالا- چاقا. تۇتار-چاپار ― ئۆي سەرەمجانلىرى، روزىغار. يېزا-ياپان ― يېزا- سەھرا، چۆل- باياۋان. ئۇسقان-تەسكەن ― بوي- تۇرق، تەقى- تۇرق، فىگورا. 6›ئاراتۈرك شېۋىسىدە شۇ يەرنىڭ ئۆزىگىلا خاس جەمەت لەقەملىرى ۋە ماقال- تەمسىللەرمۇ ئۇچرايدۇ. ئاراتۈركتە، شۇنداقلا قومۇل دىيارىدا ھەر بىر جەمەتنىڭ جەمەت لەقىمى بار بولۇپ، بۇ لەقەملەرنىڭ مەيدانغا كەلگىنىگە نەچچە يۈز يىللار بولغان. بۇ لەقەملەر ئۇلارنىڭ ئاتا- بابىلىرىنىڭ نامى، ئۇلار شۇغۇللانغان كەسىپ نامى، ياكى ئۇلارنىڭ ئاتا- بابىلىرىنىڭ مەلۇم جىسمانىي ئالاھىدىلىكى، يا بولمىسا ئاتا- بابىلىرىنىڭ مەلۇم پىسخىكىلىق خۇسۇسىيىتى، مىجەز- خاراكتېرى، قىزىقىش- ھەۋىسى قاتارلىقلارغا قاراپ قويۇلغان. بۇ جەھەتتىن ئۇلارنىڭ جەمەت لەقىمى باشقا يۇرتلاردىكى ئۇيغۇرلارنىڭ جەمەت لەقىمىگە ئوخشىشىپ كەتسىمۇ، لېكىن ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ جەمەت لەقىمى تارىخىنىڭ ئۇزۇنلۇقى، ئەجدادتىن ئەۋلادقا مىراس قېلىش جەھەتتىكى ئىزچىللىقى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ. بۇ جەھەتتىن ئالغاندا، بۇ لەقەملەر ئاللىقاچان فامىلىنىڭ رولىنى ئۆتىگەن. ئاراتۈرك ناھىيەسىدە ئاللەي، تاشلاڭ، قارا ماشقاق، چەپەك (چەلپەك) ، قار ياغدى، پاراڭ، چاناق، چوڭۋاش، ساقال... دېگەندەك جەمەت لەقەملىرى بار. لەقەمگە مۇناسىۋەتلىك مۇنداق بىر ماقال ئاراتۈرك ناھىيەسى باي يېزىسىدا چوڭدىن كىچىككىچە بىلىدىغان ماقالغا ئايلانغان: △ ئاللەيلە(ر) يۈرە(ر) سۈرۈگى بىلە(ن)، مىلتىق ئاتىدۇ پۈرۈگى بىلە(ن) ئاللەيلەر يۈرەر سۈرۈكى بىلەن، مىلتىق ئاتىدۇ پۈرۈكى بىلەن. بۇ ماقالدىكى بىرنەچچە سۆزنى ئاۋۋال چۈشىنەيلى: سۈرۈك ― توپ، توپ- توپ، گۇرۇھ. پۈرۈك ― پۈرۈك، قۇيرۇق. ئاللەيلەر جەمەتى ئادەتتە بىر- بىرى بىلەن ئۆم- ئىناق ياشىغاچقا، توپلىشىپ ھەرىكەت قىلىدىكەن. ئۇلار ئەينى ۋاقتىدا ئوۋ ۋە جەڭ ئىشلىرىغا ماھىر، قورال ئىشلىتىشكە ئۇستا جەمەت بولغاچقا، ئوقنى ئالدىغا قانداق ئاتسا، كەينىگىمۇ شۇنداق ئاتىدىكەن. شۇ سەۋەبتىن بۇ ماقال پەيدا بولۇپ، ھازىرغىچە دېيىلىپ كېلىۋېتىپتۇ. △ بۆرىنىڭ تەڭ ئورتاخ، قاغىنىڭ دەرەخ ۋېشىدا بۆرىنىڭ تەڭ ئورتاق، قاغىنىڭ دەرەخ بېشىدا. بۇ ماقال تارىخىنىڭ ئۇزۇنلۇقى بىلەن دىققىتىمىزگە سازاۋەردۇر. «دىۋانۇ لۇغاتىت تۈرك»تە بۇ ماقالنىڭ ئەينى ۋاقىتتىكى ۋارىيانتى مۇنداق خاتىرىلەنگەن: بۆرىنىڭ ئورتاق قۇزغۇننىڭ يىغاچ باشىندا بۆرىنىڭ ئورتاق، قۇزغۇننىڭ دەرەخ بېشىدا. (كونا نۇسخا 1- توم، 573- 1؛ يېڭى نۇسخا 334- 21) مەھمۇد كاشغەرى بۇ ماقالنى مۇنداق ئىزاھلىغان: «قاغا- قۇزغۇن بۆرىنىڭ تاپقىنىغا تەڭ شېرىك بولىدۇ؛ ئۆزىنىڭ تاپقىنىنى بولسا، دەرەخ بېشىدا ئولتۇرۇپ يەيدۇ». دېمەك، بۇ ماقالنىڭ تارىخى مىڭ يىلدىن ئاشىدۇ. بۇ ماقال مىڭ يىللار مابەينىدە ئاراتۈركتە ئىزچىل ئېيتىلىپ كېلىنىۋېتىپتۇ. 3.گىرامماتىكىلىق ئالاھىدىلىكى ئارتۈرك شېۋىسىدە ئەدەبىي تىلدىن ئالاھىدە پەقلەنگۈدەك ئالاھىدىلىك بولمىسىمۇ، لېكىن قىسمەن ئۆزگىچىلىكلەرنى بۇ يەردە ئېيتىپ ئۆتۈش ئارتۇقچە بولماس. 1› «يوق» سۆزى ئاراتۈركتە «يوقلا» بويىچە تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. بۇ يەردە «يوق»قا قوشۇلغان «-لا» قوشۇمچىسى مەنە پەقلەندۈرۈش رولىغا ئىگە. بۇ مۇتلەق يوقلۇقنى بىلدۈرىدۇ. «يوق» سۆزى ئەدەبىي تىلدىكى «ياق»نىڭ ئورنىدا قوللىنىلىدۇ. بۇ ئاساسەن جۈملىلەردە شۇنداق كېلىدۇ. م: △ – تاماكاڭ بارمۇ؟ –        يوقلا. △ – يەنە دەيدىغان قانداق گەپلەر بار؟ – يوقلا. 2›«دېگەن، نېمە» سۆزلىرى ئاراتۈرك شېۋىسىدە جۈملە ئاخىرىدا كېلىپ، ئۆزىنىڭ لېكسىكىلىق مەنىسىنى يوقىتىپ گىرامماتىكىلىق مەنە بېرىپ، يۈكلىمە رولىنى ئوينايدۇ. م: △ شەرىخا(ن) ئاتلىق بىر ئاچىمىز ۋا(ر) دېگە(ن)، ئۆزى ھېپىز دېگە(ن)، يولدىشى غىرجەك تارتىدۇ دېگە(ن). شەرىخان ئاتلىق بىر ئاچىمىز بولغان ئىكەن، ئۆزى ناخشىچى ئىكەن، يولدىشى غىجەك چالىدىكەن. △ ئۇ ئۆزى ئوۋ ئىزدەپ تاققا ۋا(ر)غا(ن) نېمە. ئۇ ئۆزى ئوۋ ئىزدەپ تاغقا بارغان گەپ. 3›ئاراتۈرك شېۋىسىدە ئىككىنچى شەخسكە قارىتىپ ئېيتىلىۋاتقان سۆز ئۈچىنچى شەخسكە قارىتىلىپ ئاخىرلىشىدىغان ئەھۋال مەۋجۇت. م:    △  سەن ھازىر نەدىدۇ؟   △ سەن يېنىمغا كېلىۋاتامدۇ؟ 4› پېئىلنىڭ ئىزچىل ھازىرقى زامان شەكلىنى ھاسىل قىلغۇچى قوشۇمچە «-ۋات//-ىۋات، -ۋەت//-ىۋەت» ئاراتۈرك شېۋىسىدە كۆپىنچە ھاللاردا «-ۋەر//-ىۋەر» شەكلىدە كېلىدۇ. م: △  غىرجەكنى بىر چېلەۋېرە!   غېجەكنى بىر چېلىۋېتە!         △   بىردەم ساخلاپ تۇرۇپ ئاخىرى بو(ل)ماي كېتەۋەردىم    بىردەم ساقلاپ تۇرۇپ، ئاخىرى بولماي كېتىپ قالدىم. 5› ئاراتۈرك شېۋىسىدە «ئېكى» دەيدىغان ئالاھىدە بىر خىل يۈكلىمە ۋە ئەجەبلىنىش، ھەيران قېلىش؛ تەئەججۇبنى ئىپادىلەيدىغان «ۋادىۋا» دەيدىغان بىر روھىي ھالەت ئىملىقى كۆپ قوللىنىلىدۇ. م: △ بارامسە ئېكى ؟ △ كېلەمسە ئېكى؟ △ ۋادىۋا، نېمەدېگە سو:ق! △ ۋادىۋا، نېمدا: يوغا: كالىدۇ بۇ؟!   يىغىپ ئېيتقاندا، ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىلى قومۇل شېۋىسىنىڭ تاغلىقلار تارماق شېۋىسىنى تەشكىل قىلسىمۇ، لېكىن قومۇل شېۋىسىنى جۇغراپىيەلىك جايلىشىشى ۋە كەسىپ تۈرى بويىچە يەنە تارماق شېۋىگە ئايرىشنىڭ ھېچقانداق ئەھمىيىتى يوق. ئەمما بىز بۇ قېتىمقى تەكشۈرۈشتە ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىلىدىكى ئۆزگىچىلىكلەرنى يورۇتۇشتىكى مەقسىتىمىز قومۇل شېۋىسىنى ئايرىش ئەمەس، بەلكى قومۇل شېۋىسىنىڭ ھەرقايسى بۆلەكلەردىكى ئالاھىدىلىكلىرىنى تېخىمۇ ئىنچىكە چۈشەندۈرۈش، «بەش شەھەر، 12 تاغ»دىن تەركىب تاپقان قومۇل ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكىنى تېخىمۇ روشەن گەۋدىلەندۈرۈپ بېرىشتىن ئىبارەت. بەلكىم بۇ ئالاھىدىلىكلەرنىڭ نۇرغۇنلىرى قومۇل ئورتاق شېۋىسىدىمۇ گەۋدىلىنىشى مۇمكىن. ئاراتۈرك ناھىيەسىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ نوپۇسى گەرچە ئۇنچە كۆپ بولمىسىمۇ، لېكىن ئۇلارنىڭ ئۆزگىچە تىل ئالاھىدىلىكى قومۇل شېۋىسىنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمى ھېسابلىنىدۇ. قومۇل شېۋىسىدىكى چارۋىچىلىققا، تاغ- تاش، ئېقىن- دالا، ياۋايى گىياھ ناملىرىنىڭ كۆپىنچىسى ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىلىدا ساقلانغان. شۇڭا قومۇل شېۋىسىنى تەتقىق قىلىشتا، ئاراتۈرك ئۇيغۇرلىرىنىڭ تىل ئالاھىدىلىكىگە نەزەر ئاغدۇرۇش مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. بىزنىڭ بۇندىن كېيىنكى تەكشۈرۈشىمىز ناھىيەلەرنى بىرلىك قىلىپ تەكشۈرۈش، ئاساسلىقى لېكسىكىلىق تەركىبلەرنى توپلاش بولغاچقا، فونېتىكىلىق، گىرامماتىكىلىق جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكلەرگە تازا دېگەندەك كۆڭۈل بۆلەلمىدۇق. ئۇنىڭ ئۈستىگە مۇنداق بىرنەچچە نۇقتا شۇ جاينىڭ دىيالېكىت ئالاھىدىلىكلىرىنى يوقىتىۋېتىپتۇ. بۇمۇ تەرەققىياتنىڭ مۇقەررەر نەتىجىسى، بۇنىڭدىن ساقلانغىلى بولمايدۇ. بىرىنچىدىن، تەكشۈرگەن نۇقتىلىرىمىزدىكى دېھقانلار ھازىر يەر تەۋرەشكە چىداملىق ئۆيلەرگە كۆچۈپ چىقىپ، ئولتۇراق جەھەتتىكى خاسلىقىنى كۆرەلمىدۇق ياكى قۇرۇلۇش، بىناكارلىق ئاتالغۇلىرىنى توپلاشقا ئىمكانىيەت بولمىدى؛ ئىككىنچىدىن، رادىيو- تېلېۋىزىيە، گېزىت- ژۇرنال ۋە مەكتەپتىكى ئەدەبىي تىل نورمىسىنىڭ ئومۇملىشىشىغا، ئالىي مەكتەپ تەربىيەسى ئالغانلارنىڭ كۆپلەپ يۇرتىغا قايتىشىغا ئەگىشىپ، ياش- ئۆسمۈرلەرنىڭ ئەسلىدە ئاتا- بابالىرى قوللىنىپ كەلگەن يەرلىك شېۋىلەرنى قوللىنىش چاستوتىسى بارغانسېرى تۆۋەنلەپ ماڭغان. نەتىجىدە ئاتا- ئانىسىنىڭ سۆزلىرىنى چۈشىنىدىغان، لېكىن ئۇنى ئىزاھلاپ بېرەلمەيدىغان ھالەت شەكىللىنىشكە باشلىغان؛ ئۈچىنچىدىن، جەمئىيەتنىڭ تەرەققىي قىلىشى بىلەن قەدىمكى ئىپتىدائىي قول ھۈنەر-سەنئەتلىرى زاۋۇتلىشىشقا يۈزلەنگەندىن كېيىن، ئەنئەنىۋى قول ھۈنەر بۇيۇملىرىنىڭ سانى ئازىيىشقا، شۇنىڭغا ئەگىشىپ، ئۇنىڭغا ئالاقىدار ئاتالغۇلارمۇ ئازىيىشقا باشلىغان. يۇقىرىقى سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن، ئۇيغۇر تىلىنىڭ دىيالېكىت- شېۋە پەرقلىرى غۇۋالىشىشقا، ھەتتا بەزى دىيالېكىت- شېۋە سۆزلىرى ئىستېمالدىن قېلىشقا باشلىغان. شۇنداق بولسىمۇ دەسلەپكى تەكشۈرۈشتە ھېس قىلغانلىرىمىزنى رەتلەپ چىقتۇق. مېنىڭچە، تەكشۈرۈش بۇنىڭلىق بىلەن توختاپ قالمايدۇ. '''پايدىلانمىلار:''' '''1. ش ئۇ ئا ر ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى تىل تەتقىقات ئورنى قومۇل ۋىلايىتى ئاراتۈرك ناھىيەسىنى تەكشۈرۈش ماتېرىيالى، 2013- يىلى دېكابىر؛''' '''2. «ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ قومۇل شېۋىسى» قومۇل شېۋىسىنى مەخسۇس تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى، شىنجاڭ پەن- تېخنىكا سەھىيە نەشرىياتى، 1997- يىلى نەشرى.''' '''3. ش ئۇ ئا ر ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى تىل تەتقىقات ئورنى «ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ دىيالېكىت- شېۋىلىرى لۇغىتى»، 2008- يىلى، مىللەتلەر نەشرىياتى.''' (ئىلاۋە: مەزكۇر ماقالە «شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر تەتقىقاتى» ژۇرنىلىنىڭ 2014- يىللىق 3- سانىدا ئېلان قىلىنغان، ئەسلىدە مىساللار پۈتۈنلەي خەلئارالىق تىرانسىكرىپسىيەدە بېرىلگەن ئىدى، بۇ قېتىم ئۇنىڭ ئورنىغا ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئېھتىياجىنى نەزەردە تۇتۇپ، مىساللارنىڭ تەلەپپۇزى ۋە يەشمىسى ئۇيغۇر يېزىقى بىلەن بېرىلدى. 伊吾维吾尔人的语言特点， 此文发表于《新疆社会科学》（维吾尔文版）2014年第3 期 lb6yutyr1meqtbisn1gl8mq2hyvexzl 0 24567 175614 2026-04-27T16:07:52Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''تەۋسىيە | [https://mp.weixin.qq.com/s/FLdXv8Tbk5NL0hOzRd32lw سەلكىن سونېتلىرى توپلىمى]''' ''توپلام نامى: سۆيگۈ سونېتلىرى، ئ‍اپتۇرى: ئ‍ەنۋەر ئ‍ابلا سەلكىن، مەزكۇر توپلام، 1- 2- 3- جەمئ‍ىي ئ‍ۈچ پەسىل، 31 كىچىك بۆلەك، ھەر بىر كىچىك بۆلەك بەش سونېت بولۇپ، 155 پارچە سونېتتىن تەركىب تاپق...' 175614 wikitext text/x-wiki '''تەۋسىيە | [https://mp.weixin.qq.com/s/FLdXv8Tbk5NL0hOzRd32lw سەلكىن سونېتلىرى توپلىمى]''' ''توپلام نامى: سۆيگۈ سونېتلىرى، ئ‍اپتۇرى: ئ‍ەنۋەر ئ‍ابلا سەلكىن، مەزكۇر توپلام، 1- 2- 3- جەمئ‍ىي ئ‍ۈچ پەسىل، 31 كىچىك بۆلەك، ھەر بىر كىچىك بۆلەك بەش سونېت بولۇپ، 155 پارچە سونېتتىن تەركىب تاپقان. ھازىر مەزكۇر سونېتلار تولۇق تاماملاندى. سونېتلارغا ئ‍ائ‍ىت بۇ ئ‍ەڭ ئ‍اخىرقى تېمىمىزدا، ئ‍وقۇرمەنلىرىمىزنىڭ سونېتلارنى پەسىل ۋە بۆلەك تەرتىپى بويىچە ئ‍وقۇشىغا قۇلاي بولۇشى ئ‍ۈچۈن، سونېتلارنىڭ توپلام نۇسخىسىنى رەتلەپ، تولۇقلاپ ئ‍ايرىم ھالەتتە يوللىدۇق…ھوزۇرلانغايسىلەر…'' مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzUzNTc1Njc4MQ==&action=getalbum&album_id=1754124054560636931&subscene=7&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3Fsearch_click_id%3D952638816944839439-1777304280962-6336782734%26__biz%3DMzUzNTc1Njc4MQ%3D%3D%26mid%3D2247487664%26idx%3D1%26sn%3D29bb7eb53e6a873bc144173df3fa9ed5%26chksm%3Dfb82c32605c534d58ac60cf8d0d6f256ce4ba7add39c06f68107dc21b43766bdec4316e4b2c4%26scene%3D7%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d03fb3f182ff654b48a45dac7b9e8cb4011465e50ab96e0d5ce588419415f4adfecdb89bb329a5dd7e61faa4fc9c1c40b1404e64e680271bf2ee09a7c40f7b4379bdd7e26d1375264ecdef7fa9a5910038625a9cd4edc4cbc8ac54100284f0ed466fc036336b0396397ef8c388c70644c30fa9363f9c767a2d%26ascene%3D65%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ%252BfPOqeHIbUqfINXdosHJvBLoAQIE97dBBAEAAAAAAAKYBuyYlc8AAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0tTsXMe27GbPxYC%252Bw1poGYEdSr5Gru6b1bR9Od2jAWFiMlddsNHuLKsO4uivtvHiKrA%252BmvaEO2vOlNDwguZkogx3Tw0GbfpYieTinToRP8VcAyaA3NlXiIlLHKhuy4qebp52oOE%252B3c89wG3ZxmxCoKyspkNDMwHT9h%252FTh%252FkqP66Zl%252FmGSC2zLd30xfCxAb%252FklzZ3RMrjMnfb0m%252F%252BFz7kVawHljNOhbkUiqn%252Fn7Q9BHzHVYE2b5i4ilA%252Bif72KnJ8eeEY%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3D%252FjXiptXwOHSDRODBlanAgcz9JLUnxRynBQALMgsc0MJ8hPUweQ9MIu%252FZJq6auWBR%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect كۆكيال سالۇنى] ivibhxhrviukoyrvjb9n089o8xzjrsx 175616 175614 2026-04-27T16:36:23Z UyghurArchive 25219 175616 wikitext text/x-wiki '''تەۋسىيە | [https://mp.weixin.qq.com/s/FLdXv8Tbk5NL0hOzRd32lw سەلكىن سونېتلىرى توپلىمى]''' ''توپلام نامى: سۆيگۈ سونېتلىرى، ئ‍اپتۇرى: ئ‍ەنۋەر ئ‍ابلا سەلكىن، مەزكۇر توپلام، 1- 2- 3- جەمئ‍ىي ئ‍ۈچ پەسىل، 31 كىچىك بۆلەك، ھەر بىر كىچىك بۆلەك بەش سونېت بولۇپ، 155 پارچە سونېتتىن تەركىب تاپقان. ھازىر مەزكۇر سونېتلار تولۇق تاماملاندى. سونېتلارغا ئ‍ائ‍ىت بۇ ئ‍ەڭ ئ‍اخىرقى تېمىمىزدا، ئ‍وقۇرمەنلىرىمىزنىڭ سونېتلارنى پەسىل ۋە بۆلەك تەرتىپى بويىچە ئ‍وقۇشىغا قۇلاي بولۇشى ئ‍ۈچۈن، سونېتلارنىڭ توپلام نۇسخىسىنى رەتلەپ، تولۇقلاپ ئ‍ايرىم ھالەتتە يوللىدۇق…ھوزۇرلانغايسىلەر…'' [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzUzNTc1Njc4MQ==&action=getalbum&album_id=1754124054560636931&subscene=7&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3Fsearch_click_id%3D952638816944839439-1777304280962-6336782734%26__biz%3DMzUzNTc1Njc4MQ%3D%3D%26mid%3D2247487664%26idx%3D1%26sn%3D29bb7eb53e6a873bc144173df3fa9ed5%26chksm%3Dfb82c32605c534d58ac60cf8d0d6f256ce4ba7add39c06f68107dc21b43766bdec4316e4b2c4%26scene%3D7%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d03fb3f182ff654b48a45dac7b9e8cb4011465e50ab96e0d5ce588419415f4adfecdb89bb329a5dd7e61faa4fc9c1c40b1404e64e680271bf2ee09a7c40f7b4379bdd7e26d1375264ecdef7fa9a5910038625a9cd4edc4cbc8ac54100284f0ed466fc036336b0396397ef8c388c70644c30fa9363f9c767a2d%26ascene%3D65%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ%252BfPOqeHIbUqfINXdosHJvBLoAQIE97dBBAEAAAAAAAKYBuyYlc8AAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0tTsXMe27GbPxYC%252Bw1poGYEdSr5Gru6b1bR9Od2jAWFiMlddsNHuLKsO4uivtvHiKrA%252BmvaEO2vOlNDwguZkogx3Tw0GbfpYieTinToRP8VcAyaA3NlXiIlLHKhuy4qebp52oOE%252B3c89wG3ZxmxCoKyspkNDMwHT9h%252FTh%252FkqP66Zl%252FmGSC2zLd30xfCxAb%252FklzZ3RMrjMnfb0m%252F%252BFz7kVawHljNOhbkUiqn%252Fn7Q9BHzHVYE2b5i4ilA%252Bif72KnJ8eeEY%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3D%252FjXiptXwOHSDRODBlanAgcz9JLUnxRynBQALMgsc0MJ8hPUweQ9MIu%252FZJq6auWBR%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect كۆكيال سالۇنى] '''سونېتلار | 2-پەسىل (1)''' '''1''' ۋۇجۇدۇمدا گۈپ- گۈپ پۇراپ تۇرغان خۇشپۇراق، چوغدا پىشقان «كۆيۈك» تەملىك كاۋابنىڭ ھىدى. بىلەلمىدىم، شۇ كاۋابنى (ئەھۋالىم چاتاق)، كىملەر كېلىپ مەززە قىلىپ يالمىدى- يىدى. پارچىلىدى يۈرىكىمنى، زىخقا ئۆتكۈزۈپ، سېپىپ ئاڭا دورا- دەرمەك، سالدى تونۇرغا. كۆز يېشىمنىڭ دەرياسىدا ئوينىدى ئۈزۈپ، قىلغانلىرى بولدى ئەلەم، تەگدى غۇرۇرغا. ئۆز-ئۆزۈمگە پىچىرلىدىم: كۆيۈپ كۈل بولاي، قالدۇرمىسۇن كۈللىرىمنى شامال تۇزىتىپ. يەتسە ئەجەل، ئىشقىي- ئاتەش سۆيگۈمدە قالاي، ئۆلۈكۈمنى گۆرىستانغا قويسۇن ئۇزىتىپ. سۆيگۈ ئۆلمەس، ئۆلدى پەقەت قەدىرسىز تېنىم، ھايات- مامات ئارىسىدا قىينالدى جېنىم…! '''2''' قۇچاقلاشتىم چاچلىرىڭدەك قارا تۈن بىلەن، ئۆزۈڭ چىقماي، ئاسمىنىمدا چاقنىدى چولپان. ۋارقىرىدىم ئۆز- ئۆزۈمگە بوغۇق ئۈن بىلەن. قۇچقاچ تىلىم چىقتى بۈگۈن شۇنچىلىك راۋان. ئاينى تىللاپ ھوجرىسىغا ئەيلىدىم مەھكۇم، يۇلتۇزلارنىڭ كۆزلىرىگە قادالدى بارماق. ياش تامچىتىپ كىرپىكىدىن يىغلىدى يۇم- يۇم، «بولۇت» دېگەن يىرتىق چاپان، جۆدەڭگۈ- ئاۋاق. شاماللارنىڭ پەيلىرىنى يۇلۇپ بىرمۇ- بىر، قىلىپ قويدۇم ئەتراپىمدا قانات قاقالماس. قېنى سەندىن يەتكەن ماڭا ئالەمچە مېھىر؟ يۈرىكىمدە قىيداش، غەزەپ- نەپرەت يوقالماس. ئۆڭتۈرىمەن يەر- جاھاننى كەلمىسەڭ ئەگەر، سېغىنىشنىڭ تەلۋىلىكى تۇتسا شۇ قەدەر…! '''3''' «ئوت ئوينىماڭ» دەيسەن ماڭا ئۆزۈڭ ئوت تۇرۇپ، سەندەك ئوتنى ئوينىماسقا مۇمكىن ئەمەستۇر. ياشاپ كەلدىم ھاياتىمنى قاقشالدەك قۇرۇپ، ئەمدى ئوتنى يۈرىكىمدىن ئۆچۈرمەك تەستۇر. ئۆزۈڭ سالغان ئىشق ئوتى يانار گۈركىرەپ، سۆيۈشكەندە لېۋىمىزدىن تاراپ ھارارەت. ئوتقا ئوتلار قوشۇلماسقا يوقتۇر ھېچ سەۋەب، ئوت دېمەكتۇر بىزنى قۇچقان شېرىن مۇھەببەت. مەيلى دەيمەن، يۈرىكىمىز كۆيۈپ كۈل بولسۇن، توزۇپ كەتسۇن شاماللاردا جەسەت كۈلىمىز. نالىماسمىز ئەجەل بىزنى قوينىغا ئالسۇن، پاك سۆيگۈنىڭ لەززىتىنى سۈرۈپ ئۆلىمىز. سۆزلىرىمگە كۈلمە زىنھار، قىلمىغىن مازاق، چۈشىنەرسەن ئوت ئوينىسا بولىدۇ قانداق؟… '''4''' مېنىڭ غەمكىن چىرايىمغا باقما پەرىشان، قۇرىماقتا قەلبىمدىكى سۆيگۈ گۈللىرى. ساڭا بولغان سېغىنىشىم كۆتۈرمەس غەليان، چاقىرمايدۇ ئىسمىمىزنى ئاشىق چۆللىرى. چاك- چېكىدىن سۆكۈلمەكتە قەلبىمنىڭ تېمى، تاغدىن ئېغىر غەملىرىمگە سالغانچە قۇلاق. ئۇسسۇل ئوينار تېنىمدىكى جاننىڭ سەنىمى، يۈرىكىمنىڭ يىرتىقىغا سالغانچە ياماق. ئەمدى مېنى قىينىمايدۇ ھىجران- پىراقلار، روھىمدىكى ئېچىرقاشلار ئۆلمەكتە تامام. يورۇتالماس يوللىرىمنى ياققان چىراغلار، كېچىلەرنىڭ زۇلمىتىگە كۆكرەكنى ياقسام. ئەمدى ماڭا ئىچ ئاغرىتىش ئەمەستۇر ھاجەت، يۈرىكىمنى رام قىلالماس ساختا مۇھەببەت!… '''5''' غىچىرلايدۇ غەم كارۋىتى سوغۇق ھوجرامدا، كېچىلەرنىڭ ھېكايىسى باشلىنار شۇنداق. داۋالغۇيدۇ ھىجران مېيى چايقىلىپ جامدا، ئىچكەنسىرى بىلىنىدۇ كەكرىدەك قىرتاق. ئەگىپ- ئەگىپ كېتەلمەيدۇ سېنىڭ خىيالىڭ، «ئاھ» ئۇرىمەن پىراقىڭدا تىنىقلار پەسلەپ. ئايان بولار كۆز ئالدىمدا ئايدەك جامالىڭ، كىرپىكلىرىڭ تىغ ئوينىتار جېنىمنى قەستلەپ. كۆزۈڭدىكى قاراڭغۇلۇق چۆكتۈرسە ھەيھات، قېشىڭدىكى ئورمانلاردا بوزلايدۇ كىيىك. لېۋىڭدىكى گۈل بەرگىدە چىقىرىپ قانات، پەر قاقىدۇ خۇشبۇي ھىدىڭ شامالدەك يىنىك. سەن بولمىغاچ سۈرۈپ يۈردۈم كۈندە مىڭ خىيال، ياكى كېلىپ سۆيگىن مېنى، يا جېنىمنى ئال…! '''سونېتلار | 2-پەسىل (2)''' '''6''' ئاڭلاپ يەنە «شەھرىزاد»نىڭ ھېكايىسىنى، ئاستا-ئاستا كىرىپ كەتتىم «مىڭ بىر كېچە»گە. كۆكرىكىمگە تەڭلەپ تۇرۇپ خەنجەر بىسىنى، يۈرىكىمنى بىر ئۇرۇپلا بۆلدۈم ئىككىگە. بىر پارچىسى مەندە قالدى، يەنە بىرسىنى، مەن ئۇنىڭغا تەييارلىدىم قىلىپ ناشتىلىق. تۆكەر چوقۇم كۆڭلىدىكى مەخپى سىرىنى،   بۇندا ئىشق قارمىقىغا ئىلىنغان بېلىق. ئاشۇ بېلىق بىر ئايالنىڭ ئالتۇن بېلىقى، باغرىمدىكى دەريالاردا ئۈزۈپ ئوينىغان. قۇرۇپ كەتسە دەريالىرىم، توختار تىنىقى، مەنمۇ ھىجران دەشتلىرىدە قالماسمەن ئامان. شەھرىزادنىڭ ھېكايىسى تۈگەر بىر كۈنى، يېشىلگەندە مۇھەببەتنىڭ سىرلىق تۈگۈنى…! '''7''' چىقىپ كەلدىم قەلبىمدىكى قاراڭغۇ غاردىن، سېنىڭ ئايدەك جامالىڭغا تەلپۈنسەم كېرەك. سۆيگۈ ئۈچۈن يانمىغايمەن ھەتتاكى داردىن، يەنە باشقا تاللىشىم يوق ئۆلۈمدىن بۆلەك. قاراڭغۇنىڭ زۇلمىتىدىن كۆر بولدى كۆزلەر، ياشىدىم مەن پەرۋانىدەك نۇرغا ئىنتىلىپ. قېتىپ كەتتى گويا تاشتەك تىلىمدا سۆزلەر، كەلدىم شۇڭا دەرت ئېيتقىلى كۆڭلۈمنى ئېلىپ. ھايات- مامات ئارىسىدا ياشاپ مەنىسىز، يۈردۈم سەندىن قەلەندەردەك سەدىقە تىلەپ. ياشىغىم يوق بۇئالەمدە بىر مىنۇت سەنسىز، ئىشەن ماڭا، بۇندىن ئارتۇق قويمايمەن تەلەپ. ئۆلۈپ كەتسەم، كۆمۈپ قويغىن قارا تۇپراققا، ھايات بولسام، تاشلىمىغىن ھىجران- پىراققا…! '''8''' ناۋات تەملىك سۆزلىرىڭدىن ئوتلاپ بىر قەدەھ، تۈنگە ئەسرا خىياللىرىم قاقتى پەر- قانات. مەنلا ئەمەس، ئالەم- جاھان پاتتى سۈكۈتكە، ماڭا شېرىن قەن- ناۋاتتەك بىلىندى ھايات. دەبدەبىلىك قەسەملەرنى بەرمىدىڭ، بىراق، ئېيتتىڭ شېرىن سۆزلىرىڭنى پىچىرلاپ تۇرۇپ. ھەر لەھزىسى يۈرىكىمدە قوزغاپ ئىشتىياق، تومۇرۇمغا پاتماي قانلار  ئاقتى لەڭ ئۇرۇپ. مەست ئەيلىگەچ لېۋىڭدىكى شېرىن شارابلار، بىھۇشلىنىپ قۇچىقىڭغا يىقىلدىم شۇئان. ئاقماس ئەمدى يۈرىكىمدىن قانۇ- زەردابلار، ئۇلار سۆيگۈڭ ۋۇجۇدۇمغا چەكسىز كۈچ- دەرمان. ئاشۇ شېرىن سۆزلىرىڭگە بولۇپ مەھلىيا، بۇندا ئىشق بۇلبۇللىرى ئەيلىدى ناۋا…! '''9''' چېچىڭ بوستان، لېۋىڭ غۇنچە، قاشلىرىڭ قىياق، كۆزۈڭ ئاتەش، يۈزۈڭ كۈندۇر، زىناقلىرىڭ گۈل. كۆكرىكىمگە كىرپىكلىرىڭ تەڭلىسە پىچاق،   ئۇچۇپ چىقتى قەپىزىدىن «جان» دېگەن بۇلبۇل. كۆكسۈڭدىكى بارخانلاردا تېنەپ- تەمتىرەپ، ئىزىڭدىكى باياۋاندىن يۈردۈم چىقالماي. نالە قىلدىم پىراقىڭدا شىردەك ھۆركىرەپ، بۇ ھاياتقا ئۈمىد بىرلە باقتىم قىيالماي. تىلىمدىكى غېرىپ قۇشنىڭ سۇندى قانىتى، قونالماستىن مەجنۇنتالدەك سۇمبۇل چېچىڭغا. توشسا ئەگەر ئەجىلىمنىڭ ۋاقىت- سائىتى، كىرىپ چىقماس مەندەك ئاشىق ئوي- خىيالىڭغا. بولساڭمۇ گەر ساھىبجامال، ئايدەك خۇش چىراي، ئىكەن كۆڭلۈڭ قەلەندەردەك سۆيگۈگە گاداي…! '''10''' بۈگۈن كېچە تويۇقسىزلا ياغدى تۇنجى قار، كىرىپ كەتتى كۆڭلۈم مېنىڭ بىپايان قىشقا. قار ياغماستى پاك سۆيگۈمنى قىلمىساڭ ئىنكار، ئويلاپ باقسام ئىكەن ئەسلى مەخسىدىڭ باشقا. ئۇنتالمىدىم تۇنجى قارلىق تاشلىغان دەمنى، تۇتۇلغانتىم كۆز ئالدىڭدا قەستەن يىقىلىپ. يۇيالمىدىم قەلبىمدىكى ئاچچىق ئەلەمنى، پىغانلىرىم كۆز يېشىمغا كەتتى قېتىلىپ. سىڭىپ كەتتى ئەستىلىكلەر لەيلەپ تۇمانغا، ئۈششىگىنى خىيالىمنىڭ يۇمران شاخلىرى. سۆيگۈ پەسلىم ئايلاندىغۇ ئەمدى خازانغا، ئۇچۇپ يۈرەر ئىزغىرىندا يوپۇرماقلىرى. ياغماقتا قار…ياغار چەكسىز قايغۇلار لەپ- لەپ، تۇنجى قاردا يىغلار يۈرەك ئۆكسۈپ- ئېسەدەپ…! '''سونېتلار | 2-پەسىل (3)''' '''11''' بۈگۈن يەنە سالاملاشتىم سوغۇق غەم بىلەن، باققىنىمچە ھەسرىتى كۆپ سۇلغۇن ھاياتقا. قەلبىمدىكى پەلەمپەيدىن چۈشۈپ پەم بىلەن، مۇھەببەتنىڭ دوقمۇشىدا قالدىم ئۇياتقا. «ئۆلەي» دەپمۇ ئۆلەلمىدىم، بۇ بىر كارامەت، ئۆز- ئۆزۈمگە چالۋاقىدىم پەيلىم بەك ئوسال. روھىم ئەجەل چاڭگىلىدىن تىلىمەس شەپقەت، يېتەلمىسەم يار ۋەسلىگە ئۆلۈشتىن ئاۋال. جۇدالىقنىڭ قىسمەتلىرى ئىكەن ئاجايىپ، ئىچتىم يەنە تەنھالىقنىڭ مېيىدىن لىقلاپ. يار سىماسى كۆز ئالدىمدىن بولسىمۇ غايىپ، ئۆز- ئۆزۈمنى مۇھەببەتتە يۈرۈيمەن ئالداپ. ئۈمىدۋارلىق سۆيگۈ ئۈچۈن قىلىنغان تارتۇق، سوۋغا بولماس ئاشىقلارغا بۇنىڭدىن ئارتۇق…! '''12''' مېنى غەمكىن چۈشلىرىڭدىن قوغلىما جانان، سەن ئۇخلىماي كۆزلىرىمگە كەلمەيدۇ ئۇيقۇ. بولۇپ قالدى بۈگۈن كېچە كۆڭلۈم پەرىشان، يۈرىكىمنى باستى تاشتەك ئېغىر غەم- قايغۇ. سىردىشايلى چۈشىمىزدە يېقىشىپ قۇلاق، مۇھەببەتنىڭ شارابىنى ئىچەيلى قېنىپ. سۆيگۈمىزنىڭ دەرياسىغا سېلىشىپ قولۋاق، بىز كېتەيلى يىراقلارغا كەلمەستىن يېنىپ. شۇ چاغدىلا ئۇنتۇلىدۇ يۈرەكتىكى غەم، پىراقىڭدا نالە قىلىپ چەكمەيمەن ھەسرەت. دىدار پەيتى ئىككىمىزنى قۇچاقلاپ مەھكەم، ئەركىلەيدۇ كۈلۈپ بىزگە شېرىن مۇھەببەت. چۈشىمىزنىڭ ئىشىكىنى قويمايلى تاقاپ، تەشنالىقتا يۈرەكلەردىن ئاقمىسۇن زەرداب…! '''13''' خاتىرەمدە ساڭا ساقلاپ قويغان خېتىم بار، «بىرەي» دەپمۇ بىرەلمىدىم سەندىن ئەيمىنىپ. ھەر ئوقۇسام يۈرەكلىرىم بولۇپ ئىنتىزار، يۈرمەكتىمەن ھەسرەت بىلەن ئىچىمگە تىنىپ. قەلبىمدىكى سىرلىرىمدىن ئەسلا بىخەۋەر، ئۇچراشقاندا كۈلۈمسىرەپ باقاتتىڭ ئوماق. تەبەسسۇمىڭ يۈرىكىمگە تەڭلىسە خەنجەر، تۆكۈلەتتى جان شېخىدىن بىر تال يوپۇرماق. بىرەلىگەن بولسام ئەگەر ئاشۇ خېتىمنى، دوقۇرۇشۇپ قالغان چاغدا ئەگىپ ئۆتەتتىڭ. چاقىرىشقا پېتىنالماي ھەتتا ئىسمىمنى، خىجالەتنىڭ دوقمۇشىدا ئۆلۈپ بىرەتتىڭ. خەتلىرىمدىن بىخەۋەرلا  ياشىغىن خۇشال، يوشۇرارمەن تا ئۆلگىچە «سىر»نى ئېھتىمال…! '''14''' ۋاراقلىسام بۇ ئۆمرۈمنى، قاپتۇ ئېسىمدە، تىتما- تالاڭ يۈرىكىمدە «ئۆلۈم» دېگەن خەت. سېنى ماڭا بۇيرۇماپتۇ تەقدىر كېسىمدە، ئاشۇ خەتنى ئوقۇۋېتىپ، ئۆلدۈم نەچچە رەت. «ئۆلۈم» دېگەن ھاياتلىقتا بارسا كەلمەس يول، ئەگىپ يۈرەر ھەر دوقمۇشتا ئەجەلنىڭ قۇشى. شۇنداقتىمۇ، مېڭىۋەردىم بۇ يولنى ئۇدۇل، ماڭا قاراپ قەبرىلەرنىڭ ئاقتى كۆز- يېشى. ئويۇپ قويدۇم ئاشۇ خەتنى قەبرە تېشىغا، ئاشىقلارنىڭ گۆر- مازارى قالسۇن دەپ ئامان. كەلمەيدىكەن قارا قىسمەت كىمنىڭ بېشىغا؟ تىرىك تۇرۇپ، ئۆز يارىدىن ئايرىلغان يامان. بىۋاپاغا ۋاپاسىزلىق قىلغۇم يوق پەقەت، ئۆلۈم بىلەن ئاخىرلاشسۇن سۆيگۈ- ساداقەت…! '''15'''   قار ياغماقتا دېكابىرنىڭ بىرىنچى كۈنى، كەڭ كائىنات مۇزلاپ كەتكەن قەلبىمدەك سوغۇق. كۈتۈپ- كۈتۈپ، كۆرەلمىگەچ كۆزلىرىم سېنى، تۇنجى قاردا ئەسلىمەمنىڭ چاچلىرى چۇۋۇق. رىشتىمىزنى تۇتاشتۇرغان ئاشۇ قار ئىدى، مەن قىلاتتىم ئاپئاق قارنى ساڭىلا قىياس. قار ياغمىسا يۈرىكىمگە ئازاب يار ئىدى، «ياغسا» دەيتىم بولۇتلارغا قىلىپ ئىلتىماس. تۇيۇقسىزلا ئېرىپ كەتتى چۈشۈمدىكى قار، نويابىردا مېنى تاشلاپ كەتكەندىن بۇيان. دېكابىرنىڭ كەلگىنىگە بولساممۇ ئىقرار، بۇنچە تېزلا «قار ياغار» دەپ قىلمىغان گۇمان. كەتكەنلەرگە تۆت پەسىلنىڭ ھەممىسى ئوخشاش، دېكابىردا بولدى ماڭا غەم- قايغۇ سىرداش…! 2020.12.1     ئاقسۇ مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzUzNTc1Njc4MQ==&action=getalbum&album_id=1754124054560636931&subscene=7&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3Fsearch_click_id%3D952638816944839439-1777304280962-6336782734%26__biz%3DMzUzNTc1Njc4MQ%3D%3D%26mid%3D2247487664%26idx%3D1%26sn%3D29bb7eb53e6a873bc144173df3fa9ed5%26chksm%3Dfb82c32605c534d58ac60cf8d0d6f256ce4ba7add39c06f68107dc21b43766bdec4316e4b2c4%26scene%3D7%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d03fb3f182ff654b48a45dac7b9e8cb4011465e50ab96e0d5ce588419415f4adfecdb89bb329a5dd7e61faa4fc9c1c40b1404e64e680271bf2ee09a7c40f7b4379bdd7e26d1375264ecdef7fa9a5910038625a9cd4edc4cbc8ac54100284f0ed466fc036336b0396397ef8c388c70644c30fa9363f9c767a2d%26ascene%3D65%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ%252BfPOqeHIbUqfINXdosHJvBLoAQIE97dBBAEAAAAAAAKYBuyYlc8AAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0tTsXMe27GbPxYC%252Bw1poGYEdSr5Gru6b1bR9Od2jAWFiMlddsNHuLKsO4uivtvHiKrA%252BmvaEO2vOlNDwguZkogx3Tw0GbfpYieTinToRP8VcAyaA3NlXiIlLHKhuy4qebp52oOE%252B3c89wG3ZxmxCoKyspkNDMwHT9h%252FTh%252FkqP66Zl%252FmGSC2zLd30xfCxAb%252FklzZ3RMrjMnfb0m%252F%252BFz7kVawHljNOhbkUiqn%252Fn7Q9BHzHVYE2b5i4ilA%252Bif72KnJ8eeEY%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3D%252FjXiptXwOHSDRODBlanAgcz9JLUnxRynBQALMgsc0MJ8hPUweQ9MIu%252FZJq6auWBR%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect كۆكيال سالۇنى] fr7pj0gi635io126wdgy8fvtenreipc 0 24568 175615 2026-04-27T16:29:02Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''يەتتىنچى ئەر''' (ھېكايە) '''مۇراكامى خارۇكى (ياپونىيە)''' '''نۇرشات ئەنۋەر تەرجىمىسى''' _ مېنى دولقۇن يۇتۇۋالغان ئۇ ۋەقە ئون ياش ۋاقتىمدىكى سېنتەبىر ئېيىنىڭ بىر چۈشتىن كېيىنىدە يۈز بەرگەن، _ يەتتىنچى ئەر سالماق تەلەپپۇزدا گەپ باشلىدى. ئۇ شۇ ئاخشىمى ھېكايە سۆز...' 175615 wikitext text/x-wiki '''يەتتىنچى ئەر''' (ھېكايە) '''مۇراكامى خارۇكى (ياپونىيە)''' '''نۇرشات ئەنۋەر تەرجىمىسى''' _ مېنى دولقۇن يۇتۇۋالغان ئۇ ۋەقە ئون ياش ۋاقتىمدىكى سېنتەبىر ئېيىنىڭ بىر چۈشتىن كېيىنىدە يۈز بەرگەن، _ يەتتىنچى ئەر سالماق تەلەپپۇزدا گەپ باشلىدى. ئۇ شۇ ئاخشىمى ھېكايە سۆزلىگۈچىلەرنىڭ ئەڭ ئاخىرقىسى ئىدى. سائەت ئىسىترېلكىسى كەچ سائەت 10:00نى كۆرسەتتى. ئۇلار ھۇجرا ئىچىدە چۆرىدىشىپ ئولتۇرغان، سىرتتىكى قاراڭغۇلۇقتىن غەرب شامىلىنىڭ تىۋىشى ئاڭلىنىپ تۇراتتى. شامال ھويلىدىكى دەرەخ يوپۇرماقلىرىنى تىترىتىپ، دېرىزە ئەينەكلىرىنى مۇنداقلا تىرىقلىتاتتى-دە، ئەنسىز غۇيۇلدىغىنىچە قاياقلارغىدۇر كېتىپ قالاتتى. _ مەن ئەزەلدىن ئۇنداق پەۋقۇلئاددە، كۈچلۈك دولقۇننى ئۇچرىتىپ باقمىغان، _ دېدى ئۇ داۋاملاشتۇرۇپ، _ دولقۇن مېنى تامامەن يۇتۇۋالالمىسىمۇ تاسلا قالغان _ مېنىڭ ئەڭ ئەتىۋارلىق نەرسەمنى بىر يالماپلا باشقا بىر دۇنياغا ئەكەتكەن. ھالبۇكى، ئۇنى قايتا تېپىۋالغىنىمدا، ئاشۇ ئۇزاققا سوزۇلغان قىممەتلىك يىللار ئاللىبۇرۇن كەلمەسكە كەتكەنىدى.   يەتتىنچى ئەر 55، 56 ياشلار چامىسىدىكى ئورۇق، ئېگىز بوي كەلگەن، بۇرۇتلۇق كىشى بولۇپ، ئوڭ كۆزىنىڭ يېنىدا قەلەمتىراچتا تىلىۋەتكەندەك ئىنچىكە ئەمما چوڭقۇر تاتۇق تۇراتتى. ئاقارغان چاچلىرى قىسقا ھەم شالاڭ، تىكەندەك يىرىك ئىدى. چىراي ئىپادىسى چىش يېرىپ بىر نەرسە دېگۈسىز غەلىتە بولسىمۇ، ئەمما بۇ ئىپادە ئۇنىڭ تەقى-تۇرقىغا شۇ قەدەر سىڭىشىپ كەتكەنكى، كىشىگە ئۇ ئەزەلدىنلا شۇ ھالدىكىدەك تۇيغۇ بېرەتتى. ئۇچىسىغا گۈللۈك چاپان، ئىچىگە ئادەتتىكىچە كۆينەك كىيىۋالغانىدى، پات-پات كۆينىكىنىڭ ياقىسى سىيلاپ قوياتتى. ھېچكىم ئۇنىڭ ئىسمىنى، نېمە ئىش قىلىدىغانلىقىنىمۇ بىلمەيتتى. ئارقىدىن ئۇ گېپىنى توختىتىپ بىر ئاز سۈكۈتكە چۆمدى. باشقىلار لام-جىم دېمەستىن گەپنىڭ داۋامىنى كۈتۈپ ئولتۇراتتى. _ مەن ئۈچۈن ئېيتقاندا ئۇ دولقۇن. كۆپچىلىككە نىسبەتەن ئۇنىڭ نېمە ئىكەنلىكى ماڭا قاراڭغۇ، ئەلۋەتتە. بىر كۈنى ئۇ تۇيۇقسىز_ قىلچە بېشارەتسىزلا غايەت زور دولقۇن سۈپىتىدە جاننى ئالغۇدەك تۈستە كۆز ئالدىمدا ئايان بولدى. _ مەن s ناھىيىسىنىڭ دېڭىز ياقىسىدىكى بىر بازاردا چوڭ بولغان. ئۇ كىچىكلا بازار، بەلكىم ئىسمىنىمۇ ئاڭلاپ باقمىغانسىلەر. دادام شۇ يەردە شىپاخانا ئاچاتتى، بالىلىقىم ئومۇمەن غەم-قايغۇسىز ئۆتكەنىدى. ئېسىمنى بىلگەندىن تارتىپلا ئىنتايىن يېقىن ئۆتكەن k ئىسىملىك بىر دوستۇم بار ئىدى. ئۆيلىرىمىزمۇ يېقىن بولۇپ، ئۇ مەندىن بىر قارار تۆۋەن ئوقۇيتتى. بىللە مەكتەپكە باراتتۇق، مەكتەپتىن قايتقانلىرىمىزدىمۇ بىرگە ئوينايتتۇق، خۇددى بىر تۇغقان ئاكا-ئىنىدەكلا ئىدۇق. شۇنچە ئۇزاق باردى-كەلدى قىلغىنىمىزغا قارىماي بىرەر قېتىممۇ سەن-پەن دېيىشكىنىمىزنى بىلمەيتتىم. ئەمەلىيەتتە مېنىڭ بىر تۇغقان ئاكاممۇ بولۇپ، ئۇ مەندىن ئالتە ياش چوڭ بولغاچقىمىكىن، ئاساسەن گەپلەشمەيتتۇق، يەنە كېلىپ مىجەزىمىزمۇ كېلىشمەيتتى. شۇڭا مەن ئۇ دوستۇمنى ئۆز ئاكامدىنمۇ چارە كۆرەتتىم. _  kئورۇق ھەم ئاپئاق، قاش-كۆزى قىزلارنىڭكىدەك تۆكۈلۈپ تۇراتتى، شۇغىنىسى تىلى كەمتۈك بولغاچقا، سۆزلەشتە بەك قىينىلاتتى. تونۇمايدىغان كىشىلەر ئۇنى تۇنجى كۆرۈشتە ئەقلىي ئىقتىدارىدا مەسىلە باردەكلا ھېس قىلىپ قالاتتى. تېنىمۇ ئاجىز بولۇپ، مەكتەپتە ياكى ئۆيگە قايتىپ ئوينىغانلىرىمىزدا بولسۇن، مەن ئۇنىڭ ھامىيسى ئورنىدا ئىدىم. ئىككىمىزگە نىسبەتەن بوي-بەستىم ئۇنىڭدىن يوغان ھەم تەنتەربىيە تۈرلىرىدە ئالاھىدىلىكىم بولغاچقا، باشقىلارمۇ مېنى چوڭ بىلەتتى. ئۇنى يېقىن كۆرۈشۈم، ئەڭ ئاۋۋال ئۇنىڭ ئىللىقىنە بىر قەلب ئىگىسى بولغانلىقىدىن ئىدى. گەرچە ئەقلىي ئىقتىدارىدا قىلچە مەسىلە بولمىسىمۇ، تىلىدىكى توسالغۇ تۈپەيلى ئۆگىنىش نەتىجىسى كۆڭۈلدىكىدەك ئەمەس، ئەمما دەرسلەردىكى ئىپادىسى خېلى ياخشى ئىدى. رەسىم سىزىشقا كەلگەندە ئۇ ئاجايىپ تالانتلىق بولۇپ، قېرىنداش ۋە بوياقلارنى قولىغا ئېلىۋالدىمۇ، ئوقۇتقۇچىلار چېغىدا تىللىرىنى چىكىلدىتىپ كېتەتتى. شەيئىلەرنى ناھايىتى جانلىق، تولۇپ-تاشقان ھاياتىي كۈچكە ئىگە قىلىپ تەسۋىرلەيتتى، نەچچە قېتىم مۇسابىقىلەردىمۇ تەقدىرلەنگەنىدى. مۇشۇنداقلا تەرەققىي قىلىپ ماڭسا، ئۇنىڭ ھامان بىر داڭلىق رەسسام بولۇپ باش كۆتۈرىشىگە كۆزۈم يېتەتتى. ئۇ مەنزىرە رەسىملىرى سىزىشنى ياقتۇراتتى، ھەر قېتىم دېڭىز ياقىسىغا بېرىۋېلىپ، دېڭىزغا قاراپ بىر نەرسىلەرنى سىزىپ زېرىكمەيتتى. مەن يېنىدا ئۇنىڭ قەلەمنى ئۇچقاندەك تېز ھەم بىمالال ھەرىكەتلەندۈرىشىگە قاراپ تۇراتتىم. بىر پارچە ئاپئاق قەغەزنىڭ بىردىنلا جان كىرگەندەك رەڭگارەڭ شەكىللەرگە پۈركىنىشى مېنى ھاڭ-تاڭ قالدۇراتتى. ئەمدىلىكتە ئويلىسام، ئۇ بىر خىل ساپ ئېستېدات ئىكەنتۇق. _ شۇ يىلى سېنتەبىردە بازىرىمىزغا ناھايىتى كۈچلۈك تەيفىڭ بورىنىنىڭ شەپىسى كەلدى. رادىيو مەلۇماتىدىن قارىغاندا ئۇ ئون يىلدەك ۋاقىتتىن بۇيانقى ئەڭ كۈچلۈك تەيفىڭ بورىنى ئىكەن. شۇڭا مەكتىپىمىزدە بالدۇرلا دەرس توختىتىلدى، بازاردىكى بارلىق دۇكانلارمۇ مەجبۇرەن تاقالدى. دادام ۋە ئاكاملار قاق سەھەردىلا بولقا بىلەن مىخ كۇرۇپكىسىنى ئېلىۋېلىپ، ئۆينىڭ ئالدى-ئارقا دېرىزىلىرىگە ياغاچ تاختايلارنى بېكىتتى. ئاپام ئاشخانىدا جىددىي تاماققا تۇتۇندى. بوتۇلكا-باكلار سۇغا لىقلاندى، ھەممىمىز ھەرىكەتلىنىپ ئۆينىڭ قىممەتلىك بۇيۇملىرىنى خالتىلارغا قاچىلاپ دالدىغا يۆتكىدۇق. چوڭلارغا ھەر يىلقى تەيفىڭ بورىنى بىسەرەمجان ھەم خەتەرلىك بىلىنسە، ئەينى رېئاللىقتىن يىراق بىز بالىلارغا ئۇ ئويۇن بولۇپ بېرىپ، خۇشلۇقتىن قىن-قىنىمىزغا پاتماي قالاتتۇق. _ چۈشتىن كېيىن ھاۋا بىردىنلا ئۆزگىرىپ، ئادەتتىكىدىن تاشقىرى سۈرلۈك ئەلپازغا كىردى. شامال بەك كۈچلۈك، قۇمدەك قۇرغاق بولۇپ، ناھايىتى غەلىتە كۆرۈنەتتى. مەن پېشايۋاندا شارىلداپ يامغۇر قۇيۇۋەتكەنگە قەدەر بۇ غەلىتە ھاۋا رايىغا قاراپ تۇردۇم. دېرىزىسى ياغاچ تاختاي بىلەن ھىم ئېتىلگەن قاپقاراڭغۇ ئۆيىمىزدە ھەممەيلەن رادىيودا بېرىلىۋاتقان ئەڭ يېڭى خەۋەرنى دىققەت بىلەن ئاڭلىدۇق. يامغۇر ئانچە كۆپ ياغمىسىمۇ، تەيفىڭ بورىنىنىڭ كەلتۈرگەن پاراكەندىچىلىكى ئاز ئەمەس ئىكەن، نۇرغۇنلىغان ئۆيلەرنىڭ ئۆگزىسىنى ئۇچۇرۇپ، نەچچىلىگەن كېمىلەرنى ئۆرىۋېتىپتۇ، يەنە بىرنەچچەيلەن ئۇچۇپ يۈرگەن قاتتىق بۇيۇملارغا سوقۇلۇپ، يارىلىنىپتۇ ۋە قازا تېپىپتۇ، دىكتور ھەرگىزمۇ ئۆيدىن سىرتقا چىقماسلىقىمىزنى يەنە بىر قېتىم ئەسكەرتتى. ئۆيىمىزمۇ خۇددى بىرى لىڭشىتىۋاتقاندەك، شامال زەربىسىدىن قاتتىق ئاۋاز چىقىراتتى. دېرىزىگە پات-پات خىشتەك بىر نەرسە ئۇچۇپ كېلىپ زەرب بىلەن سوقۇلاتتى. دادام بۇنى بىرەر ئۆينىڭ كاھىشى ئۇچۇپ چۈشۈپ تەگكەن بولسا كېرەك، دەپ چۈشەندۈردى. چۈشلۈكىمىزگە ئاپام ئالدىراپ ئەتكەن غىزا ۋە پىششىق تۇخۇمنى يېگەچ، رادىيو خەۋىرىگە قۇلاق سېلىپ، تەيفىڭ بورىنىنىڭ باشقا ياققا يۆتكىلىپ كېتىشىنى كۈتۈپ ئولتۇردۇق. _ لېكىن، قېرىشقاندەك تەيفىڭ بورىنى زادىلا پەسىيەي دېمەيتتى. رادىيودا تەيفىڭ بورىنى s ناھىيىسىنىڭ شەرقىي قۇرۇقلۇقىغا كەلگەندە بىردىنلا ئاستىلاپ، كىشىلەرنىڭ يەڭگىل يۈگۈرگىنىچىلىك سۈرئەتكە چۈشكەنلىكى ئۇقتۇرۇلدى. بوران يەنىلا رەھىمسىزلىك بىلەن دۇنيانىڭ ئۇ چېتىگىچە تامام يۇتۇۋەتكۈدەك ئەلپازدا قورقۇنچلۇق ھۇۋلايتتى. _ بىرەر سائەتتىن كېيىن بوراننىڭ پاراكەندىچىلىكىمۇ ئاخىرلاشتى. ئېسىمگە كېلىپ قارىغىنىمدا، تۆت ئەتراپ ئەسلىدىكى جىمجىتلىقىغا چۆمگەن بولۇپ، قاياقتىندۇر قۇشلارنىڭ ۋىچىرلاشلىرىمۇ ئاڭلىنىپ قالاتتى. دادام دېرىزىدىكى ياغاچ تاختاينى سەل بوشىتىپ، يوچۇقىدىن سىرتقا قارىدى. بورانمۇ، يامغۇرمۇ توختاپ، قويۇق كۈلرەڭ بۇلۇتلار بوشلۇقتا ئەلەڭلەپ يۈرەتتى، كۆپكۆك ئاسمان گۈمبىزى بۇلۇتلارنىڭ يوچۇقىدىن مارىلايتتى. ھويلىدىكى چىلىق-چىلىق ھۆل بولۇپ كەتكەن دەرەخ يۇپۇرماقلىرىدىن يامغۇر سۈيى تامچىلايتتى. _ «شۇ تاپتا تەيفىڭ بورىنىنىڭ كۆزىدە تۇرىۋاتىمىز.» دادام شۇنداق دېدى، «بۇنداق جىمجىتلىق يەنە بىر ئاز داۋاملىشىدۇ. تەيفىڭ بورىنى خۇددى ھاردۇقىنى چىقىرىۋالماقچى بولغاندەك، 15-20 مىنۇت جىمىپ قېلىپ يەنە بىر كۈچىيىدۇ.» _سىرتقا چىقسام بولىدىغان بولمايدىغانلىقىنى سورىسام، دادام بەك ئۇزاققا كەتمەي، مۇنداقلا ئايلىنىپ كىرسەم بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى. «شۇنچىكى شامال چىققۇدەكلا بولسا، دەرھال قايتىپ كىر!» ، ئىشىكتىن چىقىپ، تۆت ئەتراپقا قارىدىم. بۇ يەردە تېخى ھېلىلا قۇم-شېغىللارنىڭ ئۇچۇپ يۈرگىنىگە كىشىنىڭ ھېچ ئىشەنگۈسى كەلمەيتتى. بېشىمنى كۆتۈرۈپ يۇقىرىغا قارىدىم، ئاسمان خۇددى غايەت زور تەيفىڭ بورىنىنىڭ كۆزىدەك بىزگە سوغۇق نەزەردە تىكىلگەنىدى. ئەلۋەتتە، نەدىمۇ ئۇنداق كۆز بولسۇن، بىز ئاتموسفىرا قاينام مەركىزىدە شەكىللەنگەن بىردەملىك جىمجىتلىقتىلا ئىدۇق. _ چوڭلار ئۆگزىنىڭ زىيانغا ئۇچراش ئەھۋالىنى جىددىي تەكشۈرىۋاتقاندا، ئۆزۈم يالغۇز دېڭىز ساھىلى تەرەپكە قاراپ ماڭدىم، ئۆي-ئۆيلەردىكى دەل-دەرەخلەرنىڭ بوراندا سۇنغان شاخلىرى يولدا قالايمىقان تاشلىنىپ ياتاتتى. بەزى قارىغاي شاخلىرى چوڭلارمۇ قوزغىتالمىغۇدەك يوغان ئىدى. ئەتراپ كاھىش سۇنۇقلىرى بىلەن تولغان. ماشىنا ئەينەكلىرىگە تاش تېگىپ چاك-چاك دەز كەتكەن. ھەتتا كىمنىڭدۇر ئىت ئۇۋىسىمۇ ئۇچۇپ كوچىغا چىقىپ قالغان. گويا ئاسمان قولىنى سوزۇپ زېمىندىكى بارلىق مەۋجۇداتلارنى يىلتىزىدىن قۇرۇتۇپ تاشلىغاندەك بىر مەنزىرە شەكىللەنگەنىدى. كېتىۋاتسام k كۆرۈپ، يۈگۈرۈپ يېنىمغا چىقتى-دە، نەگە بارىدىغانلىقىمنى سورىدى، دېڭىز بويىغا ماڭغىنىمنى ئېيتىۋېدىم، گەپ قىلماي ئارقامدىن ماڭدى. k نىڭ بىر ئاق كۈچۈكى بولۇپ، ئۇمۇ قۇيرۇقىنى شىپاڭشىتىپ بىزگە ئەگەشتى. «شۇنچىكى شامال چىققان تەقدىردىمۇ دەرھال ئۆيگە قايتىمىز جۇمۇ!» گېپىمنى ئاڭلاپ ئۇ ئۈنسىز بېشىنى لىڭشىتتى. _ دېڭىز ئۆيىمىزنىڭ 200 مېتىر نېرىسىدىلا ئىدى. ئەينى چاغدىكى ئېگىزلىكىمچىلىك كېلىدىغان بىر دامبا بولۇپ، بىز ئۇنىڭغا يامىشىپ چىقىپ دېڭىز ساھىلىغا ئۆتەتتۇق. دېڭىز ساھىلىغا كۈندە كېلىپ ئوينايدىغان بولغاچقا، بىزگە بۇ دېڭىزنىڭ ئەھۋالى پۈتۈنلەي ئايدىڭ ئىدى. ئەمما بۇ تەيفىڭ بورىنى قارىماققا ھەممىنى ئۆزگەرتىپ باشقىچىلا قىلىۋەتكەندەك_ ھاۋا رايى، دېڭىزنىڭ رەڭگى، دولقۇن ئاۋازى، ئېقىن يۆنىلىشى، يېيىلىشى... ئومۇمەن، دېڭىزغا مۇناسىۋەتلىك بارچە مەنزىرە باشقىچە بىر تۈسكە كىرگەنىدى. بىز دامبىدا بىر ھازا ئولتۇرۇپ، ئۈنسىز ھالدا كۆز ئالدىمىزدىكى بۇ مەنزىرىنى تاماشا قىلدۇق. بوران شۇنچە كۈچلۈك چىققان بولسىمۇ، دېڭىز ھەيران قالارلىق دەرىجىدە جىمجىت ئىدى. قىرغاقنى دولقۇنلار يالاپ ئادەتتىكىدىن كۆپ كەينىگە چېكىندۈرىۋەتكەنىدى، ئاپئاق ساھىل كۆزىمىزچە تەكشى سوزۇلۇپ ياتاتتى. دېڭىز تاشقىنى پەسلەيدىغان چاغدىمۇ، بۇرۇنقىدەك پەسلىمىدى. ساھىل خۇددى جاھازىلىرى كۆچۈرۈپ كېتىلگەن يوغان ھۇجرىدەك قۇپقۇرۇق ھەم ئازادە كۆرۈنەتتى. خىلمۇخىل لەيلىمىلەر بىر يىپقا تىزىلغاندەك ئوخشاش تەكشىلىكتە قىرغاقتىن ئوخچۇپ چىقاتتى. مەن دامبىدىن چۈشۈپ، ئەتراپتىكى ئۆزگىرىشلەرگە سەپسالغاچقاچ تەكشى كەتكەن ساھىلدا يۈرۈپ، بۇندا چېچىلىپ ياتقان نەرسىلەرنى تەپسىلىي كۆزەتتىم: سۇلياۋ ئويۇنچۇق، ساپما كەش، ئۆي جاھازىسىنىڭ مەلۇم بىر قىسمى، كەم ئۇچرايدىغان بوتۇلكا، چەتئەل يېزىقى چۈشۈرۈلگەن ياغاچ ساندۇق، شۇنداقلا باشقا غەلىتە نەرسىلەر، ئاددىي دۇكاندىكى قالايمىقان كارىۋاتلاردەك ھەممىلا يەردە چېچىلىپ ياتاتتى، تەيفىڭ بورىنىنىڭ تەسىرىدىن كۆتۈرۈلگەن غايەت زور دولقۇن بۇلارنى يىراقلاردىن مۇشۇ يەرگە ئىتتىرىپ كەلگەن بولسا كېرەك. ھەر قېتىم كەم ئۇچرايدىغان نەرسىلەرنى بايقىغىنىمدا، شۇئان قولۇمغا ئېلىپ سىنچىلاپ قاراپ كېتەتتىم. K نىڭ ئىتى قۇيرۇقىنى شىپاڭلاتقىنىچە قېشىمغا كېلىپ ماڭا سۈركىلىپ، پۇشۇلداپ قولۇمدىكى نەرسىنىڭ پۇرىقىنى پۇرايتتى. _ ئۇ يەردە ئالاھەزەل بەش مىنۇت تۇرغاندىمەن. ئېسىمگە كەلسەم كۈچلۈك دولقۇن ئاللىبۇرۇن كۆز ئالدىمغا سۈرۈلۈپ كەلگەنىكەن. دولقۇن ئىنسۇجىن تۇيمىغۇدەك ئۈن-تىنسىز ھالدا سىلىققىنە تىللىرىنى ئاستا-ئاستا پۇتلىرىمنىڭ سەللا نېرىسىغا قەدەر سوزغانىدى. دولقۇننىڭ كۆزنى يۇمۇپ-ئاچقۇچىلىك ئارىلىقتا كۆز ئالدىمغا يۇپۇرۇلۇپ كېلىشىنى قەتئىي ئويلىمىغانىكەنمەن. مەن دېڭىز بويىدا ئۆسكەن، دېڭىزنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكى، گاھىدا كىشىلەر كۈتمىگەن قورقۇنچلۇق ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقى بۇ يەرلىك كىچىك بالىلارغىمۇ ئايان. شۇڭا مەن دائىم ئېھتىياتچانلىق بىلەن مۆلچەرىمدىكى دولقۇن يۇپۇرۇلۇپ كېلەلمەيدىغان بىخەتەر ئورۇندا تۇرۇۋالاتتىم. ھالبۇكى، شۇ تاپتا دولقۇن بىردىنلا ئون سانتىمېتىرچە نېرىمىزغا سۈرۈلۈپ كېلىپ، يەنە ئۈن-تىنسىز ھالدا ئارقىغا شۇنچىكى چېكىنىپ توختاپ قالدى. سۈرۈلۈپ كەلگەن دولقۇننىڭ ئەلپازىدىن قارىغاندا ھەرگىزمۇ تۇراقلىق ئەمەس ئىدى. دولقۇن ساھىلدا تەرتىپ بىلەن چايقىلاتتى، ئەمما ئارىغا مۆككەن خىلمۇ-خىل ياخشى-يامان نەرسىلەر تېنىمگە يامىشىۋاتقان قۇرتتەك، بىردىنلا غولۇمنى قورۇپ، لاغىلدىتىشقا باشلىدى. بۇ قۇرۇقتىن –قۇرۇق، بىراق ھەقىقىي قورقۇنچ ئىدى. بىۋاستە سەزگۈمگە تايىنىپ ئۇ نەرسىنىڭ تىرىكلىكىگە جەزىم قىلدىم. ھەئە، دولقۇن دەرۋەقە تىرىك ئىدى! دولقۇن قىلچە خاتاسىز ھالدا تېنىمنى قاماللاپ، مېنى ئۆز ئىلكىگە قوشۇۋالاي دېگەن، غايەت يوغان بىر قانخور ھايۋاندەك ماڭا ۋەھىشىيلەرچە تىكىلگەن، يايلاقنىڭ قانداقتۇر بىر يېرىدە ئۈن-تىن چىقارماستىن ئۆتكۈر چىشلىرى بىلەن مېنى چايناپ پۈركۈۋېتىش خىيالىدا يۈرگەنىدى. بۇ چاغدا كاللامدا شۇ بىرلا ئوي ھۆكۈم سۈرەتتى:«قاچاي!» _ مەن k غا قاراپ:«قاچايلى!» دەپ توۋلىدىم. ئۇ مەندىن ئون مېتىر يىراقلىقتا قارشى تەرەپكە يۈزلىنىپ، ئېگىلگىنىچە نېمىگىدۇر قاراۋاتاتتى. شۇنچە ئۈنلۈك ۋارقىرىغاندەك قىلساممۇ، k ئاڭلىمىغاندەك ياكى بايقالغان نەرسىگە دىققىتىنى ھەددىدىن زىيادە مەركەزلەشتۈرۈۋالغاچقا، ئاۋازىم قۇلىقىغا كىرمىگەندەك ئىدى. K نىڭ مۇشۇنداق ئالاھىدىلىكى بار، بىر نەرسىلەرگە ئاسانلا مەپتۇن بولۇپ، ئەتراپىدىكى ئالامەتلەر بىلەن كارى بولمايتتى. ۋە بەلكى ئاۋازىم ئويلىغىنىمدىكىدەك ئۇنچە ئۈنلۈك چىقمىغان بولۇشىمۇ مۇمكىن، ئۇ ئاۋازنىڭ ئۆزۈمنىڭ ئاۋازىغا ئوخشىماي، قانداقتۇر بىرىنىڭ ئاۋازىغا ئوخشاش چىقىپ كەتكەنلىكىنى ئېنىق ئەسلىيەلەيمەن. _ دەل شۇ چاغدا كۈچلۈك گۈلدۈرمە ساداسىنى، يەر-جاھاننى تىترىتىۋەتكۈدەك نەرە ئاۋازىنى ئاڭلىدىم. ياق، گۈلدۈرمە ساداسىدىن بۇرۇن باشقا بىر ئاۋازنى، ھېسابسىز سۇلارنىڭ قۇدۇقتىن ئوخچۇپ چىققاندىكى ئەقىلگە سىغقۇسىز ھالدا بۇلدۇقلىغان ئاۋازنى ئاڭلىدىم. بۇلدۇقلاۋاتقان ئاۋاز دەقىقە ئىچىدە جىمىپ، كىشىنىڭ تېنىنى شۈركەندۈرگۈدەك دەھشەتلىك گۈلدۈرمە ساداسىغا ئالماشتى. ئەمما k بېشىنىمۇ كۆتۈرمەي، جايىدا مىدىرلىماستىن ئايىغى ئاستىدىكى نەرسىگە پۈتۈن دىققىتى بىلەن قاراۋاتاتتى. K بۇ گۈلدۈرمە ساداسىنى ئاڭلىمىغان بولسا كېرەك. شۇ كۈنىدىكى يەر جاھاننى زىلزىلىگە كەلتۈرىۋەتكۈدەك بۇ ئاۋازنىڭ نېمىشقا ئۇنىڭ قۇلىقىغا كىرمىگەنلىكىنى ئۇقمىدىم، بەلكى بۇ ئاۋاز ئۆزۈمگىلا شۇنداق ئاڭلانغان بولۇشىمۇ مۇمكىن. دېمەككە بىر ئاز غەلىتە، بۇ مېنىڭلا قۇلىقىمغا كىرگەن ئالاھىدە بىر نەرە ساداسى بولۇش ئېھتىماللىقىمۇ بار. چۈنكى، يېنىمدىكى ئىتمۇ شۇ قەدەر پەرۋاسىز ھالدا ئىدى. ھەممىڭلارغا ئايانكى، ئەمەلىيەتتە ئىت دېگەن سىرتقى ئاۋازغا بولغان سەزگۈرلۈكى ئالاھىدە يۇقىرى جانىۋار. _ دەرھال بېرىپ ئۇنى تارتىپ كەلمەكچى بولدۇم، بۇنىڭدىن باشقا چارىمۇ يوق ئىدى. دولقۇننىڭ ناھايىتى تېزلا يۇپۇرۇلۇپ كېلىدىغانلىقىنى مەن بىلگىنىم بىلەن k بىلمەيتتى. كۈتمىگەندە ئېسىمگە كەلسەم، پۇتلىرىم ئۆز خاھىشىمغا قارشى ھالدا، تامامەن قارشى يۆنىلىشكە قاراپ يۈگۈرۈۋاتاتتى. ئۆزۈم يالغۇز دامبا تەرەپكە قاچتىم! مېنى بۇ ھالغا كۈشكۈرتكىنى كىشىنىڭ يۈرىكىنى قېپىدىن چىقىرىۋەتكۈدەك دەرىجىدىكى قورقۇنچ تۇيغۇسى بولسا كېرەك. قورقۇنچ ئاۋازىمنى كېسىپ تاشلاپ، پۇتلىرىمنى ئۆز مەيلىگە قويۇۋەتكەنىدى. يۇمشاق قۇم ئۈستىدە دومىلاپ يۈرۈپ، دامبىغا يامىشىپ چىقتىم-دە، ئۇ يەردىن k غا قاراپ ۋارقىرىدىم:«خەتەرلىك، دولقۇن كەلدى!» _ ۋارقىرىغان ئاۋاز بۇ قېتىم ئېغىزىمدىن چىقتى. دىققەت قىلدىمكى، گۈلدۈرمە ساداسى قاچانلاردىدۇر غايىب بولغانىدى. K مۇ ئاخىرى ۋارقىرىغان ئاۋازىمنى ئاڭلاپ، بېشىنى كۆتۈردى. ئەمما بۇ چاغدا ئۇ ئاللىبۇرۇن كېچىككەنىدى. ئاشۇ پەيتتە غايەت زور دولقۇن ئورغاق شەكىللىك پاتىڭىنى يىلاندەك ئېگىز كۆتۈرۈپ، ساھىل تامان باستۇرۇپ كەلدى. تۇغۇلۇپ ھازىرغا قەدەر بۇنچە دەھشەتلىك دېڭىز دولقۇنىنى تۇنجى قېتىم كۆرۈۋاتاتتىم. ئۈچ قەۋەتلىك بىنا ئېگىزلىكىدە، ئۈنسىز دېگۈدەك (ئىشقىلىپ ئاۋازى ئېسىمدە يوق. ئېسىمدە قېلىشىچە دولقۇن ئۈن-تىنسىز ھالدا باستۇرۇپ كەلگەن) k نىڭ كەينىدىنلا كۆتۈرۈلۈپ كەلگەنىدى. K گاڭگىرىغان ھالدا ماڭا شۇنداقلا قاراپ، تۇيۇقسىز ھەممىنى سەزگەندەك بولۇپ شۇئان كەينىگە ئۆرۈلدى. ئۇ قېچىشقا تەمشەلدى. ئەمما ھەرگىز قاچالمايتتى، كۆزنى يۇمۇپ-ئاچقۇچە بولغان ئارىلىقتا دولقۇن ئۇنى بىر يالماپلا يۇتۇۋالاتتى، خۇددى ئۇ ئۇدۇلدىن شىددەت بىلەن كېلىۋاتقان قىلچە ھېسسىياتسىز بىر پويىزغا سوقۇلغاندەك. دولقۇن دەھشەتلىك ھۆركىرەپ، ساھىلغا زەرب بىلەن تاشلىناتتى-دە، پارتلىغاندەك تەرەپ-تەرەپكە چاچرايتتى، ئارقىدىن يەنە ئاسماندىن چۈشۈپ، مەن تۇرغان دامبىغا قاراپ باستۇرۇپ كېلەتتى. ھېلىمۇ ياخشى دامبىنىڭ كەينىگە ئۆتۈۋالغىنىم ئۈچۈن ئامان قالدىم، پەقەت دامبىدىن ئۇچۇپ چۈشكەن بىرنەچچە تامچە سۇ كىيىملىرىنى ھۆل قىلدى، خالاس. ئارقىدىنلا مەن دامبىدىن يامىشىپ ئۆتۈپ، ساھىل تەرەپكە قارىدىم. دولقۇننىڭ ئارقىغا بۇرۇلۇپ، خۇددى بىرەيلەن غايەت يوغان بىر گېلەمنى جېنىنىڭ بارىچە تارتىپ كېتىۋاتقىنىدەك، قاتتىق ھۆركىرىگىنىچە دېڭىز قولتۇقىغا چېكىنگىنىنى كۆردۈم. سىنچىلاپ قارىۋېدىم، ئۇ يەردە k نىڭ قارىسىمۇ كۆرۈنمەيتتى. ئىتىمۇ يوق ئىدى. بىردىنلا ناھايىتى يىراققا چېكىنگەن دولقۇن، كىشىگە دېڭىز بىردىنلا قۇرۇپ، ئاستى كۆرۈنۈپ قالغاندەكلا تۇيغۇ بېرەتتى. دامبىدا مىدىر-سىدىر قىلماستىن ئۆزۈم يالغۇز تۇراتتىم. _ جىمجىتلىق ئۆز ئەسلىگە قايتتى. تامام ئاۋازلار مەجبۇرەن چەكلەنگىنىدەك، ئەتراپ ئۈمىدسىز ھالدىكى جىمجىتلىققا چۆمگەنىدى. K نى دولقۇن يۇتۇپ، يىراق-يىراقلارغا ئەكەتكەنىدى. نېمە قىلارىمنى بىلەلمەيلا قالدىم. ساھىلغا چۈشۈش خىيالىغا كەلدىم، k قۇمغا كۆمۈلۈپ قالدىمۇ تېخى... يەنە شۇئان قارارىمنى ئۆزگەرتتىم، ئاۋۋالقىدەكلا ئورنۇمدا مىدىرلىماي جىم تۇردۇم_تەجرىبەم ماڭا شۇنى ئۇقتۇرغانىدىكى، دولقۇننىڭ خۇسۇسىيىتىنى چىقىش قىلغاندا، ئۇنىڭ يەنە ئىككىنچى قېتىم كۆتۈرۈلۈش مۇمكىنچىلىكى بار ئىدى. ئارىدىن قانچىلىك ۋاقىت ئۆتكىنى يادىمدا يوق. ئېھتىمال كۆپ بولغاندىمۇ 20-10 سېكونت ئۆتكەندۇ. ئىشقىلىپ كىشىنى ساراسىمىگە سالىدىغان مالىمانچىلىقتىن كېيىن دولقۇن ئويلىغىنىمدىكىدەك قىرغاققا قايتا ئۇرۇلمىدى. گۈلدۈرمە ساداسى تېخى ھېلىلا يەر-جاھاننى زىلزىلىگە سېلىپ ھەيۋە كۆرسەتكەنىدى. گۈلدۈرمە ساداسى يوقاپ ئۇزاق ئۆتمەيلا يەنە تۇنجى قېتىمقىدەك پاتىڭىنى ئېگىز كۆتۈرۈپ، دەھشەت بىلەن ئېتىلىپ كەلدى. ئۇ ئاسماننى توسۇپ، خۇددى يىمىرىلمەس قىيا تاشتەك كۆز ئالدىمدا تۇراتتى. ئەمما بۇ چاغدا مەن ھېچ يەرگە قاچمىدىم، دامبىدا دەلدۈشتەك دولقۇننىڭ باستۇرۇپ كېلىشىگە قاراپ تۇردۇم، k نىڭ يۇتۇۋېلىنغانلىقىنى خىرە-شىرە ھېس قىلغان شۇ دەمدە قاچقىنىمنىڭمۇ ھېچنېمىگە پايدىسى يوق ئىدى، ۋە بەلكى جاھاننى لەرزىگە سالىدىغان بۇ قورقۇنچ ئالدىدا نېمە قىلارىمنى بىلەلمەي تۇرۇپ قالغان بولۇشۇم مۇمكىن. ئىشقىلىپ زادى نېمە سەۋەب بولغانلىقى ئېنىق ئېسىمدە يوق. _ ئىككىنچى قېتىملىق دولقۇن بىرىنچى قېتىملىقىغا يەتمەيتتى. ياق، ئىككىنچى قېتىملىقى تېخىمۇ دەھشەتلىك ئىدى. ئۇ بەجايىكى خىش بىلەن قوپۇرۇلغان يوغان تامدەك ئۆرۈلۈپ بېشىمغا چۈشۈشكە تەمشىلىۋاتاتتى. ھەددىدىن زىيادە يوغان بولغانلىقتىن، قارىماققا ھەقىقىي دولقۇندەك ئەمەس، بەلكى دولقۇن ئەكسىدە پەيدا بولغان باشقا نەرسىدەك، جاھاننىڭ ئۇ چېتىدىن كەلگەن دولقۇن شەكلىدىكى قانداقتۇر بىر نەرسىدەك كۆرۈنەتتى. قاراڭغۇلۇقنىڭ مېنى يۇتۇپ كېتىشىنى كۈتۈش قارارىغا كەلگەن شۇ دەقىقىدە، كۆزلىرىمنىمۇ يۇممىدىم. ئاشۇ پەيتتە يۈرەك سوقۇشۇمنىڭ قۇلىقىمغا ئاڭلىنىپ تۇرغانلىقىنى ئېنىق ئەسلىيەلەيمەن. كۈتمىگەندە كۆز ئالدىمغا كەلگەن دولقۇن پۈتۈنلەي ماغدۇرىدىن كەتكەندەك پېتىدىن چۈشۈپ، بوشلۇقتا مىدىر-سىدىر قىلماستىن تۇرۇپ قالدى. دەرۋەقە كۆزنى يۇمۇپ-ئاچقۇچە بولغان ئارىلىقتا دولقۇن غۇلاپ كېتەي دېگەن ھالىتىدە تۇيۇقسىز توختاپ قالدى، ھالبۇكى، مەن دولقۇننىڭ ئۇچىدا، سۈپسۈزۈك ئەمما ۋەھشىيانە دولقۇن ئۈستىدە k نىڭ سىمايىنى ئېنىق كۆردۈم. _ ئەپەندىلەر گېپىمگە ئىشەنمەسلىكىڭلار مۇمكىن، راستتىنلا شۇنداق بولسا بۇنىڭغا مېنىڭمۇ ئامالىم يوق. راستتىنى ئېيتقاندا ھازىرغا قەدەر ئۇ كۆرۈنۈشنىڭ قانداقلارچە پەيدا بولۇپ قالغانلىقىنى ئۆزۈممۇ ئەقلىمگە سىغدۇرالمايمەن، ئىزاھلاشقىمۇ ئامالسىزمەن. ئەمما ئۇ خىيالى ياكى خاتا تۇيغۇمۇ ئەمەس، پۈتۈنلەي ھەقىقىي ۋەقە. K نىڭ تېنى خۇددى كاپسۇلاغا پېچەتلەنگەندەك، دولقۇننىڭ ئۇچىدا لەيلەيتتى. يەنە تېخى ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرەيتتى. كۆز ئالدىمدىلا، قولۇمنى سوزساملا يېتىدىغان بىر يەردە بايىلا دولقۇن يۇتۇۋالغان دوستۇمنىڭ سىمايىنى كۆرۈۋاتاتتىم. راست، ئۇ ھەقىقەتەنمۇ ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرەۋاتاتتى. يەنە كېلىپ ئۇ ئادەتتىكىچە تەبەسسۇم ئەمەس ئىدى. K نىڭ ئېغىزى ناھايىتى يوغىناپ قۇلىقىغا يەتكەن، سوغۇق بىر جۈپ كۆزى ماڭا چېكىتتەك تىكىلگەنىدى. ئۇ مېنىمۇ تارتىپ ئۇ دۇنياغا ئەكەتمەكچى بولغاندەك ئوڭ قولىنى مەن تەرەپكە سوزدى. مېنى تۇتۇۋالغىلى ئاز-ئازلا قالغانىدى. ئارقىدىن k يەنە بايىقىدەك كالچىيىپ كۈلدى. _ ئەقلىمدىن ئاداشقاندەكلا بولۇپ، ئېسىمگە كەلگىنىمدە دادامنىڭ شىپاخانىسىدا يېتىپتىمەن. كۆزۈمنى ئېچىشىمغىلا سېستىرا دادامنى چاقىرغىلى ماڭدى، دادام دەرھال كىرىپ كەلدى. دادام قولۇمنى سىيلاپ تۇمۇرۇمنى تۇتۇپ باقاتتى، كۆز قارىچۇقۇمغا قارايتتى، پېشانەمنى تۇتۇپ قىزىتمامنى ئۆلچەيتتى. قولۇمنى كۆتۈرەي دەپ، شۇنچە كۈچەپمۇ كۆتۈرەلمىدىم. پۈتۈن بەدىنىم ئوتتەك قىزىپ، نېرۋىلىرىم قالايمىقانلاشقان، ھېچنېمىنى ئېسىمگە ئالالمايتتىم. قارىغاندا قىزىتمام ئۇزۇنغىچە چۈشمىگەن چېغى. دادامنىڭ دېيىشىچە توپتوغرا ئۈچ كېچە-كۈندۈز يېتىپتىمەن. شۇنچىكى نېرىدا تۇرۇپ ھەممىدىن خەۋەردار بولغان بىرەيلەن مېنى ھوشسىز ھالىتىمدە كۆتۈرۈپ، ئۆيگە ئەكېلىپ قويۇپتۇ. دادام k نى دولقۇن يۇتۇۋالغانچە ئىز-دېرىكى بولمىغانلىقىنى ئېيتتى. دادامغا نېمىلەرنىدۇر دېيىشنى زۆرۈر تېپىپ ئېغىزىمنى ئۆمەللىشىمگە تىلىم كالۋالىشىپ، گەپ قىلالماي قالدىم، خۇددى ئېغىز بوشلۇقۇمغا قانداقتۇر بىر نەرسە كەپلىشىپ، چىققىلى ئۇنىمايۋاتقاندەك ئىدى. دادام ئىسمىمنى سوراپ بېقىۋېدى، مەن ئەسلەشكە شۇنچە تىرىشىپمۇ ئېسىمگە كەلتۈرەلمەي يەنە ئەقلىمدىن ئادىشىپ، قاراڭغۇلۇققا غەرق بولدۇم. _ نەتىجىدە، بالنىستتا بىر ھەپتە سۇيۇق-سەلەڭلەرنى ئىچىپ ياتتىم، ئارىدا نەچچە قېتىم قارا بېسىپ چىقتى. ئاڭلىسام دادام شۇ چاغلاردا شوك ۋە قىزىتما سەۋەبىدىن سەزگۈ ئەزالىرىم خەۋپكە ئۇچراپ، مەڭگۈ ئەسلىگە كەلمەسلىكىدىن ئەنسىرىگەنىكەن، ئەمەلىيەتتە ئەھۋالىم ئۇنچىۋالا قورققۇدەك ئەمەس ئىدى. قانداقلا بولمىسۇن جىسمانىي جەھەتتىن ئەسلىمگە كېلىپ، نەچچە ھەپتىدىن كېيىن ئەسلىدىكى تۇرمۇش رىتىمىم بويىچە، نورمال غىزالىنالايدىغان، مەكتەپكە بارالايدىغان بولدۇم. ئەلۋەتتە، پۈتۈنلەي ئەسلىمگە كەلدىممۇ دېيەلمەيتتىم. _ k نىڭ جەسىتى كېيىنچىمۇ تېپىلمىدى، ھېلىقى ئىتنىڭمۇ ھېچ يەردىن دېرىكى بولمىدى. ئۇ يەردە تۇنجۇقۇپ ئۆلگەنلەرنىڭ مۇتلەق كۆپى كىچىك بىر دېڭىز قولتۇقىغا سۈرۈلۈپ كېلىپ، نەچچە كۈن ئىچىدىلا قىرغاققا چىقىپ قالاتتى، پەقەت k نىڭ جەسىتىلا ئىز-دېرەكسىز غايىب بولغانىدى. بەلكى ئەينى ۋاقىتتىكى تەيفىڭ بورىنىدا دولقۇن ھەددىدىن زىيادە كۈچىيىپ، دېڭىز قولتۇقىنىڭ ئىچكىرىسىگە ئەكىرىۋەتكەن بولسا، كېيىن ئۇنى قىرغاققا سۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن بولمىغاندۇ. ۋە بەلكىم دېڭىزنىڭ چوڭقۇرىغا چۆكۈپ، بېلىقلارنىڭ قارنىغا كىرىپ كەتكەندۇ. K نىڭ جەسىتىنى ئىزدەشتە يېقىن ئەتراپتىكى بىر بېلىقچىلىقىنىڭ ياردىمىگە ئېرىشىپ، خېلى ئۇزاققىچە داۋاملاشتۇرۇپمۇ يىپ ئۇچىغا ئېرىشەلمەي، ئاخىر بولدى قىلدۇق. مۇھىمى جەسەت تېپىلمىغان بولغاچقا، باشتىن ئاخىر ئۇنىڭ دەپنە مۇراسىمى ئۆتكۈزۈلمىدى. شۇنىڭدىن بۇيان k نىڭ ئاتا-ئانىسى خۇددى نېرۋىسىدىن ئاداشقاندەك، ھەر كۈنى مەقسەتسىزلا دېڭىز ياقىسىنى ئايلىنىپ يۈرەتتى، ئۆيىدە ئايەت ئوقۇيتتى. _ قانچىلىك ئېغىر زەربىگە ئۇچرىشىدىن قەتئىينەزەر، k نىڭ ئاتا-ئانىسى ھېچقاچان تەيفىڭ بورىنى مەزگىلىدە k نى دېڭىز ساھىلىغا ئاپارغىنىم ئۈچۈن ئاغرىنمىغانىدى، چۈنكى k ئىككىمىز ئوتتۇرىسىدىكى قېرىنداشلارچە مېھىر-مۇھەببەت ۋە غەمخورلۇق ئۇلارغا تامامەن ئايدىڭ ئىدى. ئاتا-ئاناممۇ ئالدىمدا ئۇ ئىشنى تىلغا ئېلىپ يۈرمىدى. بىراق كۆڭلۈمگە ئايان ئىدىكى: تىرىشسام k نى قۇتۇلدۇرالىشىم، ئۇنىڭ يېنىغا بېرىپ قولىدىن تارتىپ دولقۇن كېلەلمەيدىغان يەرگە قېچىپ بارالىشىم مۇمكىن ئىدى. ۋاقىت ئىنتايىن قىس بولسىمۇ، ئېسىمدىكى ۋاقىت بويىچە ھېسابلىغاندا ئۇنچىلىك پۇرسەت چىقىپمۇ قالاتتى. ۋەھالەنكى، باشتا دەپ ئۆتكىنىمدەك، كىشىنى ھەيرەتتە قالدۇرىدىغان بۇ قورقۇنچلۇق پەيتتە k نى تاشلاپ ئۆز جېنىمنى ئېلىپ قاچقانىدىم. K نىڭ ئاتا-ئانىسى مېنى ئەيىبلىمەيتتى، ھېچكىم مېنىڭ قورقۇنچاقلىقىم ھەققىدە پاراڭ قىلمايتتى، ئەمما بۇنىڭ ئۈچۈن ئۆزۈم قاتتىق ئازابلىناتتىم. ناھايىتى ئۇزاققىچە بۇ خىل روھىي زەربىدىن قۇتۇلالمىدىم، مەكتەپكە بارمايتتىم، تاماقنىمۇ تۈزۈك يېمەيتتىم، ھەر كۈنى تورۇسقا قاراپلا ياتاتتىم. _ k نىڭ دولقۇن ئۇچىدىكى ئاشۇ سوغۇق تەبەسسۇمىنى ھەرقانچە قىلىپمۇ ئۇنتۇيالمىدىم. ئۇنىڭ خۇددى مېنى قايمۇقتۇرماقچى بولغاندەك مەن تەرەپكە سوزۇلغان قولى، بارماقلىرى... پەقەتلا ئېسىمدىن چىقمايتتى. كۆزۈم ئەمدىلا يۇمۇلىشىغا، ئاشۇ چىراي ۋە قول چۈشۈمگە تاقەتسىزلىك بىلەن باستۇرۇپ كىرەتتى. K ئاشۇ دولقۇن ئۇچىدىكى كاپسۇلادىن ئاستاغىنە سۇغۇرۇلۇپ چىقىپ، ئالىقىنىمدىن تۇتقىنىچە ئوڭۇشلۇق ھالدا دولقۇن قېتىغا ئەكىرىپ كېتىپ چۈشەپ قالاتتىم. _ شۇنىڭدىن بۇيان مەن يەنە دائىم دېڭىزدا ساياھەت قىلىپ، يازنىڭ سۈپسۈزۈك چۈشتىن كېيىنىدە دېڭىز قولتۇقىدا خىرامان ھالدا پاقىچىلاپ سۇ ئۈزۈپ چۈشەيدىغان بولدۇم. پىژغىرىم ئاپتاپ دۈمبەمنى كۆيدۈرۈپ، راھەتبەخىش سۇ بەدىنىمنى غىدىقلايتتى. كۈتمىگەندە سۇ ئاستىدىكى كىمدۇر بىرى ئوڭ تاپىنىمدىن قاماللايتتى، تاپىنىمغا سوغۇق بىر سېزىم تارايتتى. ئۇ قول ناھايىتى كۈچلۈك بولغاچقا، بوشىنالماي سۇغا ئاستا-ئاستا غەرق بولاتتىم. سۇدا k نىڭ سىمايىنى ئۇچرىتاتتىم. K ئەينى ۋاقىتتىكىدەك ئېغىزىنى يىرتىلىپ كەتكۈدەك يوغان ئېچىپ كۈلەتتى، ماڭا كۆزىنى ئۈزمەي قارايتتى. غەزەبتىن قاتتىق ۋارقىرايتتىم-يۇ، ئۈنۈم تېشىمغا چىقمايتتى، پەقەت تۇنجۇقۇپ، ئۆپكەم قېقىلغان ئاۋازلا ئاڭلىناتتى. _ قاتتىق ۋارقىراپ، بەدىنىم چىلىق-چىلىق تەرگە چۈمۈلگەن، نەپسىم قىسىلغان ھالدا زۇلمەتتىن ئويغىناتتىم. _ شۇ يىلنىڭ ئاخىرىدا ئاتا-ئانامغا بۇ بازاردىن دەرھال كۆچۈپ كېتىش ئويۇمنى بىلدۈرۈپ، k نى يۇتۇۋالغان دېڭىز ساھىلىغا قاراپ تۇرۇپ داۋاملىق ياشاشقا ئىلاجسىز قالغانلىقىمنى ئېيتتىم <<سىلەرگىمۇ ئايان، مېنى كۈندىلا قارا بېسىۋاتىدۇ، بۇ يەردىن يىراق تۇرمىسام ئۇزۇنغا بارمايلا ساراڭ بولۇپ قالغۇدەكمەن.>> شۇ گەپتىن كېيىن دادام مەكتەپ كۆچۈش رەسمىيىتى بىجىرىپ بەردى. بىر ئايدىن كېيىن، ناگانو ناھىيسىگە كۆچۈپ بېرىپ، شۇ يەردىكى باشلانغۇچ مەكتەپكە ئوقۇشقا كىرىشتىم. يېقىن ئەتراپتا دادامنىڭ بۇرۇنقى ئۆيى بولۇپ، مەن شۇ يەردە تۇراتتىم. شۇ يەردە تولۇقسىزنى پۈتتۈرۈپ، تولۇق ئوتتۇرىغىمۇ چىقتىم، تەتىلدىمۇ ئۆيگە قايتمايتتىم، دادام-ئاپاملا پات-پات كېلىپ مېنى يوقلاپ تۇراتتى. _ ھېلىھەم ناگانودا ياشاۋاتىمەن. ناگانودىكى بىر تەبىئىي پەن ۋە سانائەت پەنلىرى داشۆسىنى پۈتتۈرۈپ، نازۇك ئۈسكۈنىلەر شىركىتىگە ئىشقا چۈشۈپ ھازىرغا قەدەر شۇ يەردە ئىشلەۋاتىمەن. مەن ناھايىتى ئاددىي بىر ئادەم سالاھىيىتىدە خىزمەت قىلىپ، تىرىكچىلىك قىلىۋاتىمەن. كۆرۈپ تۇرۇپسىلەر، ھېچقانداق ئۆزگىچە تەرىپىم يوق. ئۆزۈمنى ھەرگىز كىشىلىك ئالاقىگە ماھىر دېيەلمىسەممۇ، تاغقا يامىشىشنى ياقتۇرىدىغانلىقىمدىن، مۇشۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك بىرنەچچە يېقىن دوستۇم بار. شۇ بازاردىن كۆچۈپ كەتكەندىن بۇيان، مېنى بۇرۇنقىدەك كەينى-كەينىدىن قارا باسمايدىغان بولدى. پۈتۈنلەي قارا باسمايدىغان بولدى دېيەلمەيتتىم، ئۇ ئىشلارنى ئەمدى ئۇنتاي دېگەندە خۇددى قەرز ئىگىسىدەك مېنى ئىزدەپ كېلىپ بېشىمنى ئاغرىتاتتى. ھەر قېتىم كۆرىدىغان چۈشۈم ئوپئوخشاش، ئىنچىكە تەپسىلاتلىرىغىچە پەرقسىز ئىدى. ھەر قېتىم قاتتىق جۆيلۈپ ئويغىنىپ كەتكىنىمدە كۆرپەم چىلىق-چىلىق تەرگە چۆمۈلۈپ كېتەتتى. _ توي قىلماسلىقىممۇ مۇشۇ سەۋەبتىن بولسا كېرەك. يېرىم كېچىدە قالايمىقان جۆيلۈپ يېنىمدا ياتقان ئادەمنى ئويغىتىۋېتىشنى خالىمايتتىم. بۇندىن بۇرۇن دىتىمغا ياققۇدەك ئايال زاتىنى ئۇچرىتالمىدىم ئەمەس، ئەمما ھېچقايسىسى بىلەن بىرەر كېچە بىللە بولۇپ باقمىدىم. ئېھتىمال بۇ خىل قورقۇنچ تۇيغۇسى مېنىڭ يىلىكلىرىمگىچە ئۆتۈپ، باشقىلارغا ئوخشاش مەسئۇلىيەتنى قەتئىي ئۈستۈمگە ئالالمىغۇدەك ھالغا چۈشۈپ قالغاندىمەن. _ شۇنداق قىلىپ، 40 نەچچە يىلدىن بېرى يۇرتقا قايتمىدىم، ئۇ يەردىكى دېڭىز ساھىلىغا يېقىن يولۇمىدىم. دېڭىز ساھىلىغىلا ئەمەس، ئومۇمەن دېڭىزغا مۇناسىۋەتلىك ھەرقانداق جايغا يېقىنلاشمىدىم، ئۇنداق يەرگە بارساملا ھېلىقىدەك قارا بېسىشتىن ئەنسىرەيتتىم. شۇنىڭدىن كېيىن ھەتتا سۇ ئۈزۈش كۆللىرىگىمۇ (ئەسلىدىنلا سۇ ئۈزۈشنى ياقتۇرۇپ كەتمەيتتىم) بارمايدىغان بولدۇم، سۈيى چوڭقۇر دەريا ياكى مۇنداقراق كۆللەر بولسۇن، قەتئىي ئاياغ باسمايتتىم، كېمىگە چىقمايتتىم، ئايروپىلاندا ئولتۇرۇپ چەتئەلگىمۇ چىقىپ باقمىغانىدىم. شۇنداق بولغىنىغا قارىماي، مەن ئۇ سۇدا تۇنجۇقۇپ قالغان كۆرۈنۈشنى قەتئىي ئېسىمدىن چىقىرىۋېتەلمىدىم. ئۇ خىل قاتتىق ئازاب تۇيغۇسى چۈشۈمدىكى k نىڭ قولىدەك ئېڭىمنى مەھكەم قاماللىۋالغانىدى. _k نى يۇتۇپ كەتكەن ئۇ دېڭىز ساھىلىغا ئۆتكەن يىلى تۇنجى قېتىم قايتا بېرىپ باقتىم. _بىر يىل بۇرۇن دادام راك كېسىلى بىلەن تۈگەپ كەتتى، ئاكام مال-مۈلكىنى بىر تەرەپ قىلىش ئۈچۈن كونا ئۆينى سېتىۋېتىپ، ساقلانمىلارنى رەتلەۋاتقاندا بىر يەشىككە قاچىلانغان كىچىكلىكىمدىكى نەرسىلىرىمنى بايقاپ، ماڭا ئەۋەتىپتۇ. كۆپىنچىسى كېرەكسىز نەرسىلەر بولسىمۇ، ئارىدا k سوۋغا قىلغان بىر بۆلۈك رەسىملەر كۆزۈمگە چېلىقىپ قالدى. بۇنى ئاتا-ئانام مەن ئۈچۈن خاتىرە بۇيۇم سۈپىتىدە ساقلاپ قويغان بولسا كېرەك، دەپ ئويلىدىم. K نىڭ روھى رەسىمدىن چىقىۋاتقاندەك، قورقۇپ نەپەستىن توختاپ قالغىلى قىل قالدىم. بۇ رەسىملەرنى دەرھال بىر تەرەپ قىلىۋەتمەكچى بولۇپ، ئەسلىدىكىدەك قاتلاپ يەشككە سالدىم. ئەمما ھەر قانچە قىلىپمۇ تاشلىۋېتەلمىدىم. نەچچە كۈنگىچە دېلىغۇللۇقتا يۈرۈپ، ئاخىر بىر كۈنى چىشىمنى چىشلەپ تۇرۇپ ئۇ سۇ بوياق رەسىملەرنى قولۇمغا ئالدىم. _ھەممىسى دېگۈدەك مەنزىرە رەسىملىرى بولۇپ، ئاشۇ تونۇش دېڭىز، ساھىل، قارىغايلىق، كوچا-كويلار k نىڭ قەلىمىدە ناھايىتى جانلىق سۈرەتلەنگەنىدى. ئەقىلگە سىغمايدىغىنى، بۇ رەسىملەرنىڭ رەڭگى قىلچە ئۆڭمىگەن بولۇپ، شۇنچە ئۇزاق ۋاقىت ئۆتكىنىگە قارىماي، ئەسلى ھالىتى بويىچە ساقلىنىپ قالغانىدى. رەسىملەرگە كۆز يۈگۈرتىشىمگىلا ئۆتكەن ئىشلار كاللامغا كىرىۋالاتتى. رەسىملەر ئېسىمدىكىدىنمۇ كۆپ، سەنئەتلىك قىممىتىمۇ يۇقىرى ئىدى. ئاشۇ رەسىملەردىن k بالىلىقتىكى ئىچكى دۇنياسىنى ئازاب بىلەن ھېس قىلاتتىم. ئۇنىڭ تاشقى دۇنيانى قانداق كۆزىتىدىغانلىقىنى ئەينەن چۈشىنەتتىم. (بىۋاستە ھېس قىلاتتىم دېيىشكىمۇ بولاتتى) رەسىملەرگە قاراۋېتىپ، k بىلەن قىلغان ئىشلىرىمىز، بارغان جايلىرىمىز كۆز ئالدىمدا بىر-بىرلەپ ئايان بولدى. ھەئە، ئۇلار بالىلىقىمدىكى ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆزىتىشىمدىكى، k ئىككىمىز دولىمىزنى گىرەلەشتۈرۈپ تۇرۇپ قىلچە ساختىلىق ئارىلاشتۇرمىغان ھالدا كۆزىتىشلىرىمىزدىكى دۇنيادىن كەلگەنىدى. _ھەر كۈنى شىركەتتىن قايتىپ، k نىڭ بىر پارچە رەسىمىنى قولۇمغا ئېلىۋالغىنىمچە ئۇزاقتىن-ئۇزاق قاراپ كېتەتتىم. رەسىملەر ئۇزۇن مەزگىل ئېسىمدىن كۆتۈرۈلۈپ كەتكەن بالىلىقتىكى مۇھەببەتلىك مەنزىرىلەرنى قايتا گەۋدىلەندۈرەتتى. ھەر قېتىم شۇ رەسىملەرگە قارىغىنىمدا، ۋۇجۇدۇمغا قانداقتۇر بىر نەرسە ئۈنسىز ھالدا بېسىپ كىرىۋاتقاندەك سېزەتتىم. _بىر كۈنى (بىر ھەپتىدىن كېيىن بولسا كېرەك) مۇنداق خىيالغا كېلىپ قالدىم: بۇرۇنقى ئويلىرىم پۈتۈنلەي خاتامۇ تېخى، دولقۇن ئۇچىدىكى k مەندىن قاتتىق نەپرەتلىنىپ مېنى قانداقتۇر بىر يەرگە ئەكېتىش غەرىزىدە بولمىغان بولۇشى مۇمكىن. قارىماققا سوغۇق بىلىنگەن كۈلكىسىنى مەلۇم خىل تاسادىبىيلىق كەلتۈرۈپ چىقارغاندۇ، ئۇ چاغدا ئۇ ئاللىبۇرۇن ھوشىنى يوقاتقان ئەمەسمىدى؟ ئاشۇ تەبەسسۇم ئۇنىڭ مەن بىلەن ئاخىرقى رەت خوشلىشىشىمۇ، بىر نەرسە دېمەك تەس. K نىڭ چىراي ئىپادىسىدىن ھېس قىلغان قاتتىق ئۆچمەنلىك مېنى تىزگىنلىۋالغان چوڭقۇر قورقۇنچ تۇيغۇسىنىڭ كۆلەڭگىسىدىنلا ئىبارەتتۇر بەلكىم... سۇ بوياق رەسىملەرنى ئىنچىكىلەپ كۆزەتكەنسېرى مېنىڭ بۇ ئويۇم شۇنچە كۈچىيىپ باراتتى. قانداقلا نەزەردە كۆزەتسەم، كۆرىدىغىنىم پەقەت ھېچقانداق غەيرىي نىيەت ئارىلاشمىغان سالماق ۋە مۇلايىم بىر قەلب بولۇپ چىقاتتى. _ئۇ يەردە جىمجىت ھالدا ناھايىتى ئۇزاق ئولتۇردۇم. ئورنۇمدىنمۇ تۇرالمىدىم. كۈن ئولتۇرۇپ، ھۇجرىغا ئاستا-ئاستا گۇگۇم پەردىسى يېيىلدى. ئۇزاق ئۆتمەي كېچە چوڭقۇر سۈكۈنات بىلەن باشلاندى. كېچە توختاۋسىز داۋاملىشىۋاتاتتى، ئۇزاققا سوزۇلۇپ ھەقدادىغا يەتكەندىن كېيىنلا ئۇپۇق ئاقىرىشقا باشلىدى. يىپيېڭى قۇياش ئۇپۇقتا سۇس قىزىل رەڭدە جۇلالاپ، نەغمىچى قۇشلارنى ئۇيقۇسىدىن ئويغاتتى. _شۇندىلا مەن مۇنداق قارارغا كەلدىم: بازارغا دەرھال قايتىشىم كېرەك، ھازىرلا ماڭاي! _نەرسە-كېرەكلىرىمنى بوغچامغا سېلىپ، شىركەتكە تېلىفۇن ئۇرۇپ جىددىي رۇخسەت سورىدىم-دە، نۆۋەتچى ماشىنىغا ئولتۇرۇپ، يۇرتقا قاراپ يۈرۈپ كەتتىم. _بۇرۇنقىدەك دېڭىز ياقىسىدىكى كىچىككىنە بازاردىن ئەسەرمۇ قالمىغانىدى. 60-يىللاردىكى ئىقتىسادىي يۈكسىلىش مەزگىلىدە پەيدا بولغان سانائەت شەھەرلىرى ئۇ يەرنىڭ مەنزىرىسىنى باشقىچە بىر تۈسكە كىرگۈزگەنىدى. ئىلگىرى سوۋغاتلىق بۇيۇملار ماگزىنىلا بار بېكەت ئالدى ئەمدىلىكتە رەتمۇ-رەت دۇكان، ئۆي-ئىمارەتلەر بىلەن تولغان، بازاردىكى بىردىنبىر كىنوخا زور كۆلەملىك تاللا بازىرىغا ئايلانغانىدى. بىزنىڭ ئۆيمۇ كۆرۈنمەيتتى. ئۆيىمىز بىر نەچچە ئاي بۇرۇن چېقىلىپ، ئورنىدا قۇرۇق يەرلا قالغان، ھويلىدىكى دەل-دەرەخلەر پۈتۈنلەي كېسىلىپ، قاپقارا تۇپراق قالايمىقان ئوت-چۆپلەر بىلەن تولغانىدى. K نىڭ كونا ئۆيىمۇ غايىب بولۇپ، ھەر ئايلىقىغا پۇل تۆلىنىدىغان بېتونلۇق ماشىنا توختىتىش مەيدانىغا ئايلانغان، قاتار-قاتار پېكاپ ۋە يۈك ماشىنىلىرى توختىتىلغانىدى. بۇنىڭ ئۈچۈن كۆڭلۈم قىلچە يېرىم بولمىدى، چۈنكى ئۇ ئاللىبۇرۇن مېنىڭ يۇرتۇم ئەمەس ئىدى. _دېڭىز ياقىسىغا بېرىپ، دامبىغا يامىشىپ چىقتىم. دامبىنىڭ ئۇدۇلى ئىلگىرىكىگە ئوخشاشلا ئىدى، دېڭىز توسالغۇسىز ھالدا يېيىلىپ باراتتى. چەكسىز دېڭىز. يىراقتا بىر گورىزونتال سىزىق ھاسىل بولغانىدى. ساھىلنىڭ مەنزىرىسى بۇرۇنقىغا ئوخشاش، زومچەك-زومچەك قۇملارمۇ بۇرۇنقىدە يېيىلىپ ياتاتتى، قىرغاقتىكى دولقۇن بۇژغۇنلىرى، ئەتراپتا ئايلىنىپ يۈرگەن كىشىلەرمۇ شۇ پېتى ئىدى. چۈشتىن سائەت تۆتتىن ئېشىپ، قاش قارايغىلىۋاتقان مەھەلدە ئىللىققىنە قۇياش نۇرى ئەتراپقا تەكشى تارالغانىدى. قۇياش خۇددى بىرەر نەرسە ھەققىدە پىكىر يۈگۈزىۋاتقاندەك، غەرب تەرەپكە ئاستا-ئاستا قىيسىيىپ باراتتى. سەپەر بوغچامنى يېنىمغا قويۇپ، ساھىلدا ئولتۇردۇم-دە، ئۈنسىز ھالدا كۆز ئالدىمدىكى مەنزىرىلەرنى تاماشا قىلىشقا باشلىدىم. بۇلاردىن ھەرقانچە قىلىپمۇ شۇ ۋاقىتتىكى شۇ قەدەر دەھشەتلىك تەيفىڭ بورىنىنى، غايەت زور دولقۇننىڭ بىردىنبىر ئەڭ ياخشى دوستۇمنى يۇتۇپ كەتكەنلىكىنى تەسەۋۋۇر قىلالمايتتىم. 40 نەچچە يىل بۇرۇنقى ئۇ ۋەقەنى ھېلىھەم ئەسلىيەلەيدىغانلار ناھايىتى ئاز بولۇشى مۇمكىن. خىرەلەشكەن ئېڭىمدا بۇلارنىڭ ھەممىسى خۇددى كاللامدا ئويدۇرۇپ چىقىرىلغان نەپىس خىيالىي مەنزىرە سۈپىتىدە زاھىر بولدى. _بىردىنلا ھوشۇمنى تېپىپ، قەلبىم چوڭقۇر قاراڭغۇلۇقتىن بوشاندى-دە، ئىلگىرىكى كۆرۈنۈشلەر ئۈن-تىنسىز ھالدا غايىب بولدى. ئاستاغىنە ئورنۇمدىن تۇرۇپ، دولقۇن ئۇرۇلىۋاتقان قىرغاققا باردىم، ئىشتىنىمنىڭ پۇشقىقى تۈرۈلمىگەچكە، سىپايە ھالدا دېڭىز سۈيىگە چىلاشتى. ئايىغىممۇ سېلىنمىغاچقا كېلىۋاتقان دولقۇنغا ئۇرۇلاتتى. رىتىملىق ئۇرۇلىۋاتقان دولقۇن خۇددى يېقىنچىلىقىنى بىلدۈرىۋاتقاندەك، پۇتلىرىمنى مېھىر بىلەن سۆيەتتى، ئايىغىم ۋە ئىشتىنىمنى نەمدەيتتى. بىر نەچچە يول دولقۇن يەڭگىل سۈرۈلۈپ كېلىپ، يەنە ئارقىغا چېكىنەتتى. يېنىمدىن ئۆتۈپ كېتىۋاتقانلار مېنىڭ بۇ تۇرقۇمغا چۈشىنىكسىز ھالدا تىكىلەتتى، ئەمما مەن بۇلارغا قىلچە پەرۋا قىلمايتتىم. شۇنداق، مەن بۇ يەرگە ناھايىتى ئۇزاق يىللاردىن كېيىنلا كەلگەنىدىم. _بېشىمنى كۆتۈرۈپ كۆككە قارىدىم. بوشلۇقتىكى پارچە-پۇرات بۇلۇتلار تور پاختىدەك كۆرۈنەتتى. شامال چىقمىغانلىقتىن، ئۇ بۇلۇتلار ئورنىدىن ئازراقمۇ مىدىرلايدىغاندەك ئەمەس. تازا جايىدا ئىپادىلەپ بېرەلمىدىم (بۇلۇتلار خۇددى مەن ئۈچۈنلا شۇ ھالدا تۇرۇۋاتقاندەك ئىدى). كىچىكىمدە تەيفىڭ بورىنىنىڭ كۆزىنى ئىزدەپ كۆككە مۇشۇنداق تىكىلىپ قارىغىنىم يادىمغا كەلدى. شۇ چاغدا ۋاقىت ئوقى قەلبىمدە ناھايىتى كۈچلۈك سادا پەيدا قىلغانىدى، 40 يىلدىن ئوشۇق ۋاقىتتىن بېرى قەلبىم خۇددى كونىرىغان ئۆيدەك گۇمران بولۇپ، ئۆتمۈش بىلەن ھازىر ئوخشاش بىر قاينامغا قۇيۇلۇۋاتاتتى. ئەتراپتىكى ئاۋازلار پۈتۈنلەي توختاپ، لاغىلداپ تىترەشلىرىملا قالدى. ئارقىدىنلا بەدىنىم تەڭپۇڭلىقىنى يوقىتىپ، كېلىۋاتقان دولقۇنغا يۇپۇرۇلدى. يۈرىكىم بوغۇزۇمنىڭ ئاستىدىلا قاتتىق دۈپۈلدەيتتى، پۇت-قوللىرىمنى تولىمۇ خىيالىي سېزەتتىم. خېلى ئۇزاققىچە ئاشۇ ھالەتتە، بەدىنىمنى ئۈستۈن قىلالماي تۇردۇم. ئەمما قورقۇنچ تۇيغۇسىدىن خالاس ئىدىم. ھەئە، قورققۇدەك ھېچنېمەم يوق، ئۇ ئاللىبۇرۇن يىراقلاپ كەتكەنىدى. _شۇنىڭدىن بۇيان مېنى قارا باسمايدىغان، يېرىم كېچىدە ئەنسىز ۋارقىراپ ئويغىنىپ كەتمەيدىغان بولدۇم. شۇ تاپتا مەن ھاياتىمنى باشتىن باشلاپ ئۆزگەرتمەكچىمەن. بەلكى باشتىن باشلاشقا ئاللىبۇرۇن كېچىككەندىمەن، شۇنداقتىمۇ مەن ئاخىرى قۇتقۇزۇلغانلىقىم ئۈچۈن مىننەتدارمەن. چۈنكى مېنىڭ ئاشۇ ھېسابسىز بىقوۋۇل ھالىتىمدە، قورقۇنچ زۇلمىتىدە بىر ئۆمۈر ئەنسىز چىرقىراپلا ئۆتۈپ كېتىشىممۇ تامامەن مۇمكىن ئىدى. يەتتىنچى ئەر ئۇزاققىچە ئۈنچىقماي ئەتراپتىكىلەرگە سەپسالدى. ھەممەيلەن نەپەسلەنگىنىمۇ ئاڭلانغۇدەك دەرىجىدە جىمجىت، بىرەرسىمۇ ئورنىدا مىدىر-سىدىر قىلماي ئولتۇراتتى. كۆپچىلىك ھېكايىنىڭ داۋامىنى كۈتۈۋاتاتتى. شامال پۈتۈنلەي توختىغاندەك بولۇپ، سىرتتىن ھېچقانداق تىۋىش ئاڭلانمايتتى. يەتتىنچى ئەر گېپىنى ئىزدەۋاتقاندەك، ياقىلىرىنى سىيلاشتۇرۇپ قويدى. _ مېنىڭچە ھاياتىمىزدا ئەڭ قورقۇنچلۇقى قورقۇنچنىڭ ماھىيىتى ئەمەس،_ يەتتىنچى ئەر گېپىنى داۋاملاشتۇردى، _ قورقۇنچ ھەقىقەتەن شۇ يەردە... ئۇ بەزىدە خىلمۇ-خىل شەكىللەردە پەيدا بولۇپ، بىزدىن ئۈستۈن ئورۇنغا ئۆتىۋالىدۇ. ھالبۇكى، ھەممىدىن قورقۇنچلۇقى ئۇنىڭغا كەينىمىزنى قىلىۋېلىش، كۆزىمىزنى يۇمىۋېلىشتۇر. بۇنداق بولغاندا بىز جەزمەن ئەڭ قىممەتلىك نەرسىمىزنى ئۇنىڭغا تۇتقۇزۇپ قويىمىز. مەن ئۈچۈن ئېيتقاندا ئۇ دەل دولقۇن ئىدى. ئاپتورنىڭ «لېكسىنگتون ئەرۋاھى» ناملىق ھېكايىلەر توپلىمىدىن تەرجىمە قىلىندى «تارىم» ژۇرنىلىنىڭ 2021-يىللىق 2-سانىدىن ئېلىندى مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzkyNjQwNjIxNQ==&action=getalbum&album_id=2712666224610230273&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMzkyNjQwNjIxNQ%3D%3D%26mid%3D2247485697%26idx%3D1%26sn%3D34c6eda32e8583c29113b8fad18f1f05%26chksm%3Dc35502e844b2b08e7c4c40de2b533652669d39c9574a81d0e1d1fdf87b9d9271fe0ae83b5112%26scene%3D126%26sessionid%3D1777307190%26subscene%3Dundefined%26clicktime%3D1777307197%26enterid%3D1777307197%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d032a4f925d40ea40e43b6a0d7a1669c6509361fe5ef9845d936afa7917aac7080acf6855f7022c5a6d87b59ae7c1ad493e8200fa238d04e3eca4671b61bb4a5215d410c398ae0f49dbc05cd6ca7c7841c3c0130848ce1866adc49598f54c789e7f44b1bfe5a62563bc971373296a1f4cc5ea3389d1c9f6c8d%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQKTc2L7uTmEN92OoEGSNCvhLoAQIE97dBBAEAAAAAAPH7Kdk95xoAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0AEJbZUS9c3tTtPARiXdALKR4L%252BGCRlzv0eOVCGWYM36bQvs8mBJGPXC7TIiNpqohqsWpO%252F04iq8QjldJ%252BOjXaHs2vk9LX69ZnDbaBbtAWsaFoh4qY3HGYa22tHBA2und5AVkbUuc9X0RknvevisZOktTXShyvDMy6Qa8IQ0uyXsPSYwUho1b%252BTbvnySelPONqWMvuH6PJRVlJTx3F99lJpCTDdlUUmIB9bgksj%252BKQsYpTkmDNKOgPT350zfRdpbX3ag%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DX9YwlBqMTscRcfQAJiCoDsNNodKeibxl3Zwfc8Eh70vvXwTkB6Lj8XiyAYYnuIJ6%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect سۇبات كىتاب سالۇنى] rh6crskc9p3zuggs9liv7hmqrb3cz0r 0 24569 175617 2026-04-27T16:48:28Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'ساۋۇتجان قادىر تەرجىمىسى 1.كەنت دوقمۇشىدىكى بىر ئىت قاۋىسا، باشقا ئىتلارمۇ ئۇنىڭغا ئەگىشىپ تەڭ قاۋايدۇ. لېكىن كېيىنكىلىرى ئۆزلىرىنىڭ نېمە ئۈچۈن قاۋىغانلىقىنى بىلىشمەيدۇ. بۇلغىنىش ئومۇمىي ئېقىمغا ئايلانغاندا، پاكلىقمۇ بىر خىل جىنايەت ھېسابلىنىدۇ. 2.ئاۋ...' 175617 wikitext text/x-wiki ساۋۇتجان قادىر تەرجىمىسى 1.كەنت دوقمۇشىدىكى بىر ئىت قاۋىسا، باشقا ئىتلارمۇ ئۇنىڭغا ئەگىشىپ تەڭ قاۋايدۇ. لېكىن كېيىنكىلىرى ئۆزلىرىنىڭ نېمە ئۈچۈن قاۋىغانلىقىنى بىلىشمەيدۇ. بۇلغىنىش ئومۇمىي ئېقىمغا ئايلانغاندا، پاكلىقمۇ بىر خىل جىنايەت ھېسابلىنىدۇ. 2.ئاۋال بىر پۇتۇڭنى سۇندۇرۇۋېتىپ، ئاندىن ساڭا بىر تال ھاسا بېرىدۇ. ئاخىرىدا«مەن بولمىغان بولسام سەن ھەتتا يولنىمۇ جايلاپ ماڭالمىغان بولاتتىڭ» دەيدۇ . 3. بىر كۈنلەرگە كەلگەندە، سىز ئەتراپىڭىزدىكى بەزى كىشىلەرنىڭ  تۇيۇقسىزلا سىزگە ئارتۇقچە تەكەللۇپ قىلىپ،يول قويۇپ كېتىۋاتقانلىقىنى  بايقايسىز. بۇ قانداقتۇر ئۇلارنىڭ ئاقكۆڭۈل بولغانلىقىدىن ياكى ساپاسىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرۈلگەنلىكىدىن ئەمەس، بەلكى سىزنىڭ ئەمەلىي كۈچىڭىزنىڭ كۈچەيگەنلىكى سەۋەبىدىندۇر. 4.ھاياتلىق ۋاقىتنى بىرلىك قىلىدۇ. باشقىلارنىڭ ۋاقتىنى ئىسراپ قىلىش ئۇلارنىڭ جېنىغا زامىن بولغانلىق؛ ئۆزىنىڭ ۋاقتىنى ئىسراپ قىلىش بولسا ئاستا خاراكتېرلىك ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىشتۇر. 5. پاكىت رەھىمسىز نەرسە، ئۇ ھەر قانداق قۇرۇق گەپنى كۇكۇم-تالقان قىلىۋېتەلەيدۇ. 6. نىقابنى بەك ئۇزۇن تاقىسىڭىز، يۈزىڭىزگە چاپلىشىپ كېتىدۇ.  يىرتىۋەتمەكچى بولغاندا، مۇسكۇللىرىڭىزنى زەخىملەندۈرۈپ قويىسىز. 7. دوستلۇق ئىككى قەلبنىڭ بىر-بىرىگە سەمىمىي مۇئامىلە قىلىشى، ھەرگىزمۇ بىر قەلبنىڭ يەنە بىر قەلبكە نەشتەر سانچىشى ئەمەس. 8.ھەقىقىي ئۇلۇغ قەلب مانا مۇشۇنداق جاسارەتنى ئىپادىلىيەلىشى،يەنى: كۈلكە-تەبەسسۇم  بىلەن پاجىئەلىك تەقدىرگە يۈزلىنەلەيدىغان بولۇشى، ئادەتتىن تاشقىرى غەيرەت بىلەن بارلىق بەخىتسىزلىكلەرگە تاقابىل تۇرالايدىغان بولۇشى كېرەك. 9. گۇمانلىنىش ئەيىب ئەمەس. لېكىن، ھەمىشە گۇمانلا قىلىپ، ھۆكۈم چىقارماسلىق ئەيىبتۇر. 10. ئەگەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزىنىڭ  ياخشى كۆرىدىغان ئادىمىگىمۇ ياردەم قىلىش ئىقتىدارى بولمىسا، ئەڭ ياخشىسى بىراۋنى ياخشى كۆرۈش ياكى ياخشى كۆرمەسلىك توغرىسىدا ئېغىز ئاچمىغىنى تۈزۈك. 11.ھەممە ئادەمنىڭ ھەر كۈنى ئېرىشىدىغان ۋاقتى 24 سائەت. ئەمما، بىر كۈن ئىچىدىكى بۇ  ۋاقىت تىرىشچان كىشىلەرگە ئەقىل-پاراسەت ۋە كۈچ-قۇۋۋەت ئاتا قىلسا، ھۇرۇن كىشىلەرگە پەقەت پۇشايمان ۋە ئۆچمەنلىكنىلا قالدۇرۇپ قويىدۇ. 12. بىر ئادەمنى «جاھاندارچىلىقتىن خەۋەرسىز» دېيىش ياخشى گەپ بولمىغىنىغا ئوخشاش، «جاھاندارچىلىققا بەك ئېپى بار» دېيىشنىڭمۇ ياخشى گەپ بولۇپ كېتىشى ناتايىن. 13. ۋاقىتنى تېجەش -  بىر ئادەمنىڭ چەكلىك ئۆمرىنى تېخىمۇ ئۈنۈملۈك قىلىش، شۇنداقلا بىر ئادەمنىڭ ئۆمرىنى ئۇزارتىش دېمەكتۇر. 14. ھەقىقىي كۈچلۈكلەر مەلۇم بىر ئىش ئۈچۈن«مەردانىلىك» بىلەن جېنىنى سېلىپ بېرىدىغانلار بولماستىن، بەلكى مەلۇم بىر ئىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش يولىدا تۆۋەن مۇقامدا ياشايدىغانلاردۇر. تەرجىمە مەنبەسى:«殊同读书»سالونى مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzI0MjIyNTYzNA==&action=getalbum&album_id=1560125649594482693&scene=126&sessionid=1777308197026#wechat_redirect بايراقدار سالۇنى] 6neix7e9o6fyutlrowoao46sbo1bjnm 0 24570 175618 2026-04-27T16:55:53Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''دىلشات نۇرمۇھەممەت''' '''ھايات بىر يېڭىلانسا ئىدى''' ھاياتنىڭ تەمى قايتا بىر تەڭشەلگەن بولسا ئىدى، مەن چىن ھېسسىياتىم بىلەن ئۇنىڭ تەمىنى بىر تېتىپ كۆرگەن بولاتتىم.   ھاياتنىڭ تارى بىر تەڭشەلگەن بولسا ئىدى، مەن تىترەپ تۇرغان بارماقلىرىم بىلەن، ئۆزۈم ئەڭ ي...' 175618 wikitext text/x-wiki '''دىلشات نۇرمۇھەممەت''' '''ھايات بىر يېڭىلانسا ئىدى''' ھاياتنىڭ تەمى قايتا بىر تەڭشەلگەن بولسا ئىدى، مەن چىن ھېسسىياتىم بىلەن ئۇنىڭ تەمىنى بىر تېتىپ كۆرگەن بولاتتىم.   ھاياتنىڭ تارى بىر تەڭشەلگەن بولسا ئىدى، مەن تىترەپ تۇرغان بارماقلىرىم بىلەن، ئۆزۈم ئەڭ ياخشى كۆرگەن كۈيگە چېلىپ پۇخادىن چىققان بولار ئىدىم.   ھايات قايتا بىر يېڭىلانسا ئىدى،  ئىچ- ئىچىمدىن ئۇرغۇپ چىققان خۇشاللىقىم بىلەن ئۇنى چىڭ قۇچاقلىغان بولار ئىدىم. '''زارىقىش'''   مەيىن شامال سېنىڭ يۇمشاق نەپەسلىرىڭنىڭ دەل ئۆزى، ئۇنىڭدىن پەقەت سېنىڭلا ھىدىڭ كېلىدۇ،   مەجنۇنتاللار سېنىڭ چاچلىرىڭنىڭ ئەينى ئۆزى، شاماللار ئۇنىڭ يېنىدىن يەلپۈپ ئۆتكەندە، سۇمبۇل چاچلىرىڭنىڭ تەسۋىرى كۆز ئالدىمدا نامايەن بولىدۇ.   سەھەردىكى قۇياشنىڭ تال- تال نۇرلىرى، سېنىڭ ئىللىق چېھرىڭنىڭ دەل ئۆزى. مەن ئۇ نۇرلاردىن سېنىڭ سۆيگۈڭنىڭ ھارارىتىنى سېزىمەن.   تۈن كېچىلەردە جىمىرلاپ تۇرغان يۇلتۇزلار سېنىڭ كۆزلىرىڭنىڭ دەل ئۆزى. ئەگىم ئاي قاشلىرىڭنى ئەسلىتىدۇ، تولۇن ئايدىن چىرايىڭنى كۆرىمەن.   شۇنىڭغا دىلىم كۆيىدۇكى، ئەتراپىمدا ساڭا ئوخشايدىغان ھەممە نەرسە بار، لېكىن سەن نېمىشقا يوق؟ '''بۈگۈنكى ھېكايە''' تۈنۈگۈنكى ھېكايە بۈگۈنكى ھېكايىنى كۆزگە ئىلمايتتى. ئۇنى ئۆزىنىڭ داۋامى دەپ قارايتتى. بۈگۈنكى ھېكايە تۈنۈگۈنكى ھېكايىدە ئۆزىنىڭ سايىسىنى كۆرەتتى. ئۆزىنىڭ تەسەۋۋۇرىدا تۈنۈگۈنكى ھېكايىنى ئويلايتتى. لېكىن خىيالىنى ئاشكارا ئىپادىلەشنى خالىمايتتى.   تۈنۈگۈنكى ھېكايە تولىمۇ مەغرۇر ھالەتتە، بۈگۈنگە ئۆزىنى سۆزلەيتتى. ئۆز- ئۆزىدىن پەخىرلىنىش ھېسسىياتى بىلەن، چۈشىنىكسىز مەنىلەرنى يېشىپ چۈشەندۈرۈش بىلەن ئالدىراش ئىدى.   لېكىن بۈگۈنكى ھېكايە بولسا، ئۆزىنى تۈنۈگۈنكى ھېكايىنىڭ تەسىرىدىن ئايرىپ، ھېچ ھېكايىگە ئوخشىمايدىغان ھالەتتە نامايەن قىلماقچى بولاتتى. '''ئورۇنسىز ھېس- تۇيغۇلار ئۈچۈن'''   ئورۇنسىز ھېس-تۇيغۇلار ئۈچۈن تىنىش بەلگىلىرىنى قالايمىقان ئىشلىتىپ نېمە قىلاي؟    نېمە قىلاي لازىملىق بەلگىلەرنى ئورۇنسىز ھېس-تۇيغۇلارنىڭ قۇربانىغا ئايلاندۇرۇپ؟   ئورۇنسىز خىياللار ئۈچۈن قەلبنىڭ جىمجىتلىقىنى بۇزۇشنىڭ نېمە ھاجىتى؟   چېكىش نە ھاجەت كۆڭۈلنىڭ تىنچ ھالەتتىكى ئىشىكىنى؟   ئورۇنسىز سۆزلەر ئۈچۈن ئاڭلاش سېزىمىنى ئويغىتىشنىڭ نېمە ھاجىتى؟ نېمە ھاجىتى بىھۇدە سېزىملار ئالدىدا بىھۇدە ئالدانغانلىقنىڭ سورىقىدىن چىقىش مۈشكۈلچىلىكىگە پېتىپ قېلىشنىڭ؟   ئورۇنسىز سۆز جۈملىلەر ئۈچۈن نېمە قىلاي ئىسراپ قىلىپ ئىستىلىستىكىلىق ۋاستىلىرىنىڭ پاساھىتىنى؟ نېمە ھاجىتى ئىسراپ بولغان ھەر بىر ۋاستىنىڭ خىجالىتىنى تارتىشنىڭ؟   ئورۇنسىز باھانە-سەۋەبلەر ئۈچۈن نېمە قىلاي ئاۋارە قىلىپ راست سۆزلەرنى؟راست گەپلەرنى يالغانغا ئايلاندۇرۇشنىڭ نېمە ھاجىتى؟ ئورۇنسىز ھېسسىياتلار ئۈچۈن نېمە قىلاي سەرپ قىلىپ يۈرەكنىڭ ئېنېرگىيىسىنى ؟ نېمە ھاجەت بىھۇدە  ئېقىتىش ياش دانچىلىرىنى؟   ئورۇنسىز سوئاللار ئۈچۈن ئارتۇق ئويلىنىپ ئولتۇرۇشنىڭ ئۆزى نە ھاجەت؟ جاۋاب بەرمەسلىكنىڭ ئۆزى ئەڭ ياخشى جاۋابتۇر.   ئورۇنسىز گۇمانلار ئۈچۈن ئىشەنچنىڭ ئۇلىنى تەۋرىتىشنىڭ نېمە ھاجىتى؟ نە ھاجەت ئۈزۈشكە ئۇرۇنۇش كۆڭۈلنىڭ چىڭ چىگىلگەن رىشتىسىنى؟ '''باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى'''   باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى،  قۇياش ئوچۇق ئاسماندا تۇرۇپ، تۇپراقنىڭ نەمخۇش ھىدى قاپلىغان زېمىنغا قاراپ تەبەسسۈم قىلماقتا.   باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى، شاخلار ئۈستىدە يېڭى ئويغانغان بىخلار، باشلىرىنى كۆتۈرۈشۈپ، ھەيرانلىق بىلەن ئەتراپقا قاراشماقتا.   باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى، بىر قۇش دەرەخ شېخىغا قونۇۋېلىپ، زوق-شوق بىلەن باھار تەنتەنىسى قىلماقتا ئىدى.    باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى، قىر باشلىرىدا ئۈنگەن مايسىلار ماڭا قاراپ كۈلۈمسىرىمەكتە.   باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى، ئىللىق شامال ماڭا باھار ھەققىدە سۆزلەيتتى، يۈزلىرىمگە ئۇرۇلۇپ، مېنى باھاردەك ئىللىق بىر تۇيغۇلارغا چۆمدۈرەتتى.   باش باھارنىڭ بىرىنچى كۈنى، ھەممە نەرسە، ھەممە جان ئەسلىدىكىگە ئوخشىمايدىغان يېڭى بىر ھالىتى بىلەن، ماڭا باھار ھىدىنى ھېس قىلدۇرماقتا. 2020.3.25 مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzI0MjIyNTYzNA==&action=getalbum&album_id=3402572502399320073&subscene=21&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMzI0MjIyNTYzNA%3D%3D%26mid%3D2652075656%26idx%3D1%26sn%3D483b9381cdf0fbfe8e0ac5d974eb0fbf%26scene%3D21%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d087d71a6655293d1f800fef735cacb993da75ac42e2a74e8476010133db819d3f576408f0c33d68fc3ecfa80f34892a9fc945a7099ee3301c0fe87aa3b1b3889f2b7d53e6dde7f38235c4b3e04cccba3625c11a2fd66c935be768cfef7499c4a702c376e74f710d9b6ded4fc8c03a414df5a8f9a1a5f8d5e4%26ascene%3D0%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQJW7N4dOz4%252BParMK5h%252FCs4BLUAQIE97dBBAEAAAAAAAplBiSJvZoAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0xrDPvIJ%252FpR6Cpu%252BtBRLfTpxjsYW8mLlrAhJY9qFkzfa0g4Wm01nGV7KhbJKLeB6tWSo7w1JApLmnhBhbsewokvAlR3iwc6BHw%252Bsv%252FMuNjjax%252FYGPbHiyhGcg0J%252BO4OxYm21jONNcETpyRtwEjZCpxe0iUZcbPx1P2ZNMCJi0aAg4kFekRZNMR0fAdxoOeVYqEgA5OXfzDL3sibfuuKh8PpMACQ0pIBdlBIeSFpWu%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DJfJKmp1z%252BaM9O71z%252FrzcC%252Bf91gLQQT6rOa24eUnmbC0Bc5tO08GLAOfPzlPqv09%252F%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect بايراقدار سالۇنى] gob6c2dsgdxqjb13xz5ocyqmamvr5nh 0 24571 175619 2026-04-27T16:59:23Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'ناخشا تېكىستى ،تەقدىر ھەريان باشلايدۇيۇ- تۇيمايمىز .غەلۋىرلەردە تاسقايدۇيۇ- تۇيمايمىز ،تۇيمايمىز يۇ- مىڭ قازاندا قاينايمىز .بۇ ھاياتنىڭ غەۋغاسىغا تويمايمىز ،كۈندە كۆكتىن مىڭلاپ يۇلتۇز كۆچسىمۇ .ئەجەل كەلسە ھارماي ئىشىك چەكسىمۇ ،دەرد-ئەلەملەر دىلنى چ...' 175619 wikitext text/x-wiki ناخشا تېكىستى ،تەقدىر ھەريان باشلايدۇيۇ- تۇيمايمىز .غەلۋىرلەردە تاسقايدۇيۇ- تۇيمايمىز ،تۇيمايمىز يۇ- مىڭ قازاندا قاينايمىز .بۇ ھاياتنىڭ غەۋغاسىغا تويمايمىز ،كۈندە كۆكتىن مىڭلاپ يۇلتۇز كۆچسىمۇ .ئەجەل كەلسە ھارماي ئىشىك چەكسىمۇ ،دەرد-ئەلەملەر دىلنى چاك-چاك ئەتسىمۇ .بۇ ھاياتنىڭ مەناسىغا تويمايمىز ،ئالتۇن تېرىپ ئۇندىن داڭگال ئالساقمۇ .گاھ تۈز يولدا، گاھ دۆمبەلدە ئازساقمۇ ،ھەتتا ئاچچىق پۇشماننامە يازساقمۇ .بۇ ھاياتنىڭ پەشۋاسىغا تويمايمىز ،كۆپ يىقىلغان تويمىغاندەك چېلىشقا .ئۈلگۈرمەستىن يار ۋەسلىگە قېنىشقا ،تەن بەرگەندە ياشلىق پەسلى قېرىشقا .مۇھەببەتنىڭ كۈي-نازىغا تويمايمىز ،قىزىپ كېتەر جاھانسازلار جەڭلىرى .ئۇتار دىلنى رەڭۋازلارنىڭ رەڭلىرى ،تېشىلگۈچە ھاياتلىقنىڭ چەملىرى .قىسمەتلەرنىڭ ئارقىسىدىن قوغلايمىز ،پەسەيمەيدۇ يۈرەكلەردە جان ئوتى .ھەر يۈرەكتە چېچەكلەيدۇ  ئۆزقۇتى ،بولمىسىمۇ ئامەتلەرنىڭ قول-پۇتى .بىر ناخشىنى تا ئۆلگۈچە توۋلايمىز مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzI0MjIyNTYzNA==&action=getalbum&album_id=3308058888801501188&scene=126&sessionid=1777308197026#wechat_redirect بايراقدار سالۇنى] 40janntvtnkvm3liby6i9ubznqqmlj0 0 24572 175620 2026-04-27T17:06:35Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'غەيرەت ئابدۇراخمان ئوزغار تەرجىمىسى ئىلگىرى مەنىۋى نۇردەك چاقنىغان شائىر دېگەن نامنى ھازىرقىدەك ماددىي ھەۋەس ئەۋج ئالغان ماكان- زاماندا بەزىلەر شان- شەرەپ قوغلىشىشنىڭ نام كارتىسى، ھەتتا ھەتتا بەزىلەر جورا ئىزدەشنىڭ سىگنالى، شېئىرىيەت سالونلىرىنى مۇھە...' 175620 wikitext text/x-wiki غەيرەت ئابدۇراخمان ئوزغار تەرجىمىسى ئىلگىرى مەنىۋى نۇردەك چاقنىغان شائىر دېگەن نامنى ھازىرقىدەك ماددىي ھەۋەس ئەۋج ئالغان ماكان- زاماندا بەزىلەر شان- شەرەپ قوغلىشىشنىڭ نام كارتىسى، ھەتتا ھەتتا بەزىلەر جورا ئىزدەشنىڭ سىگنالى، شېئىرىيەت سالونلىرىنى مۇھەببەتلىشىشنىڭ ئوۋ مەيدانى قىلىۋالدى. ئۆزىنى «ئەركەك شائىر» دەپ ماختىنىدىغانلار شېئىرنى يەمچۈك قىلىپ، قىز مەستانىلەردىن ماختاش ۋە كۆڭۈل تاما قىلدى، ئاندىن بۇنداق چوقۇنۇشنى مەخپىي كاپىتالغا ئايلاندۇردى؛ ئۆزىنى «شائىرە» ئاتىۋالغان بەزىلەر شېئىر مىسرالىرىدا قىلچە قائىدە، ئېستېتىك زوق بولماسلىقى بىلەن كارى بولماي، ئۆزى پۇل تۆلەپ شېئىر توپلام چىقىرىپ ھەمدە ئۆزىنىڭ ئىجتىمائىي ئالاقە سۇپىلىرىنىڭ پېشانىسىگە «شائىرە» دېگەن خەتنى چاپلاپ، بىرمۇنچە «ئەركەك شائىر»لارنىڭ ئارىسىدا پىرقىراپ يۈرمەكتە. بۇلاردىن سورىماي تۇرالمايمىز: تىل قالايمىقان قوللىنىلىۋاتقان بۇ دەۋردە شائىر دېگەن قانداق بولىدۇ؟ شېئىرنىڭ روھىنى نەگە قويىمىز؟ ھەقىقىي شائىرنىڭ مەۋجۇتلۇقى ئەسلىدە دۇنياغا بولغان چوڭقۇر تىكىلىپ قاراشتۇر. شائىرنىڭ نەزىرى خۇددى يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلاردەك ھەممە شەيئىلەرگە قىزىقىپ ھەيران قېلىشتۇر؛ شائىرنىڭ روھى خۇددى سۈزۈك ئەينەكتەك تۇرمۇش ھەقىقىتىنى يورۇتۇشتۇر. دۇ فۇنىڭ: «گۈل-چېچەكلەرمۇ بېغىشلار مۇڭ-ئەلەم،/ قۇش ناۋاسىدىن كېلەر ھەسرەت-پىغان» دېگەن مىسرالىرى، ۋاڭ ۋېينىڭ: «ئاي نۇرى جىلۋە قىلۇر قارىغاي ئارا،/ تاش ئۈزە چەشمە سۈيى ئوينار راۋان» دېگەن مىسرالىرى كۆزنى غەلەت قىلىش ئۈچۈن ئوينالغان ئويۇن ئەمەس، بەلكى قەلب بىلەن تاشقى شەيئى ئۇچراشقان چاغدا چاقنىغان ھەقىقىي ئۇچقۇندۇر. ھالبۇكى، ھازىرقى شېئىرىيەت چەمبىرىكىدە ئادەمنى تەشۋىشلەندۈرىدىغان غەلىتە ھادىسىلەر كۆرۈلمەكتە. شېئىرنى ئادەم كەلتۈرۈش قورالى قىلىۋالغان «شائىر»لار جۈملىلىرى باغلاشمىسىمۇ ئالدىراپ- سالدىراپ ئۆزى پۇل تۆلەپ كىتاب چىقىرىپ، ئۆزىگە ئۆزى «شائىر»لىق ئاتىقى بېرىۋاتىدۇ، ئۇلار بىرلىكتە شېئىرنىڭ غۇلىشىدەك كۆرۈنۈشنى بەرپا قىلىۋاتىدۇ. ئۇلار ئېقىم شىفىرىگە پىششىق بولغان بىلەن شېئىرنىڭ ماھىيىتىنى ئۇنتۇغانلار؛ ئۇلار تىجارەت ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىشقا پىششىق بولغان بىلەن سۆز- جۈملىلەردىن ھېيىقمايدۇ. شېئىر ئۇلارغا نىسبەتەن روھنى ئارام ئالدۇرىدىغان ئارامگاھ بولماستىن، نەزەرگە ئىلىنىدىغان، ساختا شۆھرىتىنى قاندۇرىدىغان ۋاسىتە. گېرمەنىيەلىك پەيلاسوپ مارتىن ھېيدېگېر (Martin Heidegger，1889.9.26 —1976.5.26)مۇنداق دېگەن: «ئادەم بىلەن شېئىرىي تۇيغۇنىڭ ئارامگاھى زېمىندا». ھالبۇكى شېئىر بەزى ساختا شائىرلارنىڭ قولىدا ئۇلارنى زېمىندىن يىراقلاشتۇرۇپ، قۇرۇق نام- ئاتاقنىڭ ئارىسىدا لەيلەپ يۈرىدىغان ھىدروگېن شارى بولۇپ قالدى. تېخىمۇ چوڭقۇر قاتلامدىكى مەسىلە، بۇنداق قالايمىقان ھادىسە شېئىرىي ئىجادىيەت مۇھىتىنىلا بۇلغاپ قالماستىن، ئاۋامنىڭ شېئىرغا بولغان تونۇشىنىمۇ زەھەرلىۋەتتى. ناۋادا ئاۋامنىڭ شېئىرغا بولغان ئارزۇسى مەنىۋى ھەمنەپەسلىكتىن غەيۋەت تۈسىنى ئالغان سوقا- سۆھبەت دەرىجىسىگە چۈشۈپ قالسا، شېئىرىيەت تەنقىدچىلىكىنىڭ ئۆلچىمى بەدىئىي قىممەتتىن ئېقىم سانلىق ماتېرىيالىغا ئۆزەىرىپ كېتىدۇ. مۇشۇنداق بولۋەرسە، بىزنىڭ يوقىتىدىغىنىمىز بىر تۈركۈم سەمىمىي شائىرلارلا ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل جەمئىيەتنىڭ شېئىرىي روھنى بىلىش ئىقتىدارى بولۇپ قالىدۇ. شېئىرنىڭ ماھىيىتى «ئويلىنىش» بولۇپ، ئويلىنىش ئىچىدە مەۋجۇت بولىدۇ. ئۇ ئىجتىمائىي ئالاقە مەيدانلىرىدىكى بېزەك بۇيۇمى ئەمەس، سۆيگۈ- مۇھەببەت ئويۇنىدىكى شېرىن سۆزمۇ بولماسلىقى كېرەك. شېئىرنىڭ قۇدرىتى ئۇنىڭ تاشقى شەكىلدىن تېشىپ ئۆتۈپ، مەۋجۇت بولغان راستچىللىققا يېتىش؛ شەخستىن ھالقىپ، ئىنسانىيەتنىڭ ئومۇميۈزلۈك تەجرىبىسىگە تۇتىشىشتا. شىۋېتسىيەلىك شائىر، پىسخولوگ توماس تىرانسىتىرومېر (Tomas Tranströmer，1931.4.15 —2015.3.26) مۇنداق دېگەن: «شېئىر ئىلاھنى ھېس قىلىدىغان ساھە، تۇرمۇشنى چۈشىنىشتىكى ئانتېننا». شائىر تىلدىن ھېيىقىش، تۇرمۇشنى قىزغىن سۆيۈش، مەۋجۇتلۇق ھەققىدە ئويلىنىش قاتارلىقلاردىن ئايرىلغاندا، شېئىردا خۇددى روھتىن ئايرىلغان بەدەندەك قۇرۇق شەكىللا قالىدۇ. شاۋقۇن- سۈرەنگە تولغان بۇ دەۋردە بىز ئېھتىمال شېئىرنىڭ ئەسلى ماھىيىتىگە -جىمجىت كېچە ۋە ئۆزىمىز بىلەن مۇڭدىشىدىغان، ئادەملەر توپىنىڭ شاۋقۇنى ئىچىدە تەنھالىقنىڭ تەمىنى تېتىيدىغان، تەبىئەتكە يۈزلەنگەندە ئۇرغۇپ چىققان ئۈن- تىنسىز تەسىرلىنىدىغان - ئەسلى ماھىيىتىگە قايتىشىمىز زۆرۈردۇر. ھەقىقىي شائىر ئېھتىمال كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتمىغاندۇر، ئەمما ئۇلارنىڭ ئەسەرلىرى زامانلاردىن ھالقىپ، يەنە بىر تەنھا روھنى يورۇتالايدۇ. شائىر دېگەن قانداق بولىدۇ؟ تىل قالايمىقان قوللىنىلىۋاتقان بۇ دەۋردە ئېھتىمال شائىرنىڭ ئەڭ ئالىيجاناب بۇرچى تىلنىڭ ساپلىقىنى قوغداش، قەلبىدىكى سەزگۈرلۈكنى ساقلاپ قېلىش، مەۋھۇم شاۋقۇن- سۈرەنلەر ئىچىدە ھەقىقەتكە بولغان ئىنتىلىشىدە چىڭ تۇرۇشتۇر. شاھلىق تاجىنى توپا باسقان، كىشىلەر ئۆزلىرىگە «شائىر» دەپ نام بېرىۋاتقان بۇ دەۋردە، ئېھتىمال جىمجىت يېزىۋاتقان، نام- ئابروي قوغلاشمايۋاتقان يېزىقچىلىق قىلىۋاتقانلارلا شېئىرىيەت روھىنىڭ ھەقىقىي ۋارىسلىرى بولۇشى مۇمكىن. ئۇلارنىڭ شېئىرىي مىسرالىرى بەلكىم ئىجتىمائىي ئالاقە ۋاسىتىلىرىدە ئۇچرىماسلىقى مۇمكىن، ئەمما مەلۇم بىر ئويلىمىغان پەيتتە، نامەلۇم بىر قەلبكە تېگىشى، شېئىرنىڭ ئەڭ قەدىمكى ھەم ئەڭ ئەبەدىي بۇرچىنى تاماملاپ -ئىككى تەنھالىق ئارىسىغا كۆۋرۈك سېلىپ، چۆلدەرىگەن دۇنيادا كىچىك بىر پارچە مەنىۋى يېشىللىق بەرپا قىلىشى مۇمكىن. '''''«诗评媒» ئۈندىدار سالونىنىڭ 2025- يىلى 11- ئاينىڭ 10- كۈنىدىكى سانىدىن تەرجىمە قىلىندى.''''' مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=Mzg5ODYxNTAyNA==&action=getalbum&album_id=1843191539502546945&subscene=178&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMzg5ODYxNTAyNA%3D%3D%26mid%3D2247504177%26idx%3D2%26sn%3D663eb742d55097dc25033e70b2c6e057%26chksm%3Dc05d42aef72acbb835cb76c8fb1e4ff2b67f842ad6cee4a81209e8c1ebf5d6f6b40958ad9fbd%26scene%3D178%26cur_album_id%3D1843191539502546945%26search_click_id%3D%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0674e4547c98748e24a8fd008fe9c4b0de5d40b44f102be1e6004b5c099379179f4e46714ed4f95f7436b821815c4f361667aeb7c3ee64b46dd4806b6b8af7c78fcbc547e423ee8badca0b0c1c1f9329f010541189c3ab77ecf74630da0c1b6786e025032d4ede59967b4f8f57d5d7478f5aa87ffcf9b7b3b%26ascene%3D0%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQVK8ZUcc%252FEXBX70705c2SixLoAQIE97dBBAEAAAAAAI6CIoREIKEAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0ExVlU7IRXQDNYEE84nKgeik6mGzbSFRI8ZI%252F1laaCq3As3Mveot08G0%252BTmVYBKf%252BTvIhug4N9KgSYZEUh9H8TyCFdnet8TLqTYXB05lQy%252FFBSvfA4PiI91D4mVJQZIIS%252BlqyI61TGS7owk4oZNJOC5NH9vP6Lb1OBVuhi%252Fg%252BnyjkVSIHZXACoKsLIE55yrckVshpBYHp1akqYbZiPq12N1yMeRp0ZqkmFh4PJDNsQ3hRYlNeB4T543GDq6IhuJug8Ng%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DBPKPwFfWyC81%252BpRzNPE5CvMWvb%252FbpyAos9kSwRp305IRwS6Mu2%252Bu0yFTGg%252Bt6S%252FL%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect چايزار سالۇنى] e3lr9aqeoora0phh6pbkjlkdkls0noo 0 24573 175621 2026-04-27T17:11:45Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'زېرىكىۋاتامسىز؟ ھېچ ئىش قىلغۇڭىز يوقمۇ؟ ھەممە ئىشنى مەنىسىز ھېس قىلامسىز؟ زېرىكىش دەۋرىمىزدىكى تىپىك كېسەللىك، ئەمما سىز دانىيە پەيلاسوپى كىئېركېگاردنىڭمۇ 100 نەچچە يىل ئىلگىرى زېرىكىشنىڭ ئىسكەنجىسىگە چوڭقۇر قاپسىلىپ قالغانلىقىنى بىلەمسىز؟ ئۆزى سۆيگە...' 175621 wikitext text/x-wiki زېرىكىۋاتامسىز؟ ھېچ ئىش قىلغۇڭىز يوقمۇ؟ ھەممە ئىشنى مەنىسىز ھېس قىلامسىز؟ زېرىكىش دەۋرىمىزدىكى تىپىك كېسەللىك، ئەمما سىز دانىيە پەيلاسوپى كىئېركېگاردنىڭمۇ 100 نەچچە يىل ئىلگىرى زېرىكىشنىڭ ئىسكەنجىسىگە چوڭقۇر قاپسىلىپ قالغانلىقىنى بىلەمسىز؟ ئۆزى سۆيگەن ئايال رېگىنا بىلەن توينى بىكار قىلىش دانىيە پەيلاسوپى كىئېركېگاردنىڭ ھاياتىدىكى ئىنتايىن مۇھىم بىر ئىش. نېمىشقا بۇنداق سۆيۈملۈك ئايال بىلەن بولغان مۇناسىۋەتنى ئۈزۈۋېتىدۇ، بۇ بەك رەھىمسىزمۇ؟ كىئېركېگاردنىڭ كۈندىلىك خاتىرىسىدىن قارىغاندا، ئۇنىڭ ھەقىقىي قىلماقچى بولغىنى چېكىدىن ئاشقان پەلسەپە تەجرىبىسىنى سىناپ بېقىش. مەيلى ئۇ تەشەببۇسكار ياكى ئەمەسلىكىدىن قەتئىينەزەر، ئۇ ئۆزىنى بىراقلا ھاڭغا تاشلىدى، ئۇ توي زالىغا كىرمەكچى بولغان ئەڭ مۇكەممەل پەيتتە، ئۇ قەتئىيلىك بىلەن ھەممە ئىشتىن ۋاز كېچىپ، يالغۇزلۇققا يۈزلىنىشكە باشلىدى، ئۆزىنى ئۈمىدسىزلىككە ئىتتەردى، ئاندىن تەپەككۇر قىلىش ۋە يېزىشقا باشلىدى. ''سورېن كىئېركېگارد (1813-1855، دانىيە  تىئولوگىيە پەلسەپە پىسخولوگى، شائىر، زامانىۋى مەۋجۇتلۇق پەلسەپىسىنىڭ قۇرغۇچىسى، كېيىنكى مودېرنىزىمنىڭ باشلامچىسى)'' كىئېركېگارد كېيىن ئۆزىنىڭ رېگىنادىن ئايرىلغانلىقى ئۈچۈن يازغۇچى بولالىغانلىقىنى، ئەگەر ئۇنىڭ بىلەن توي قىلسا، ھەرگىزمۇ ئۆزى بولالمايدىغانلىقىنى ئېيتتى. بۇ ئېنىقكى بەك رەزىللىك، ئەمما ئۇ يەنە بىر مەسىلىنى چۈشەندۈرەمدۇ ياقمۇ؟ يەنى ئىككىنچى ئەۋلاد باي كىئېركېگاردنىڭ ھەقىقىي قوغلىشىدىغان  نەرسىسى يوق بولۇشى مۇمكىن، شۇڭا  ئۇ تۆۋەن قاتلاملىق پەلسەپە تەجىربىسىنى كۆرۈپ باقماقچى بولغان بولىشى مۇمكىن. ئۇ «ھاياتلىق باسقۇچى» دا رېگىناغا چۈشەندۈرۈپ شۇنداق دېگەن: -بۇ خەتنى يازغان ئادەمنى ئۇنتۇپ كېتىڭ، ئۇنى كەچۈرۈڭ، بەلكىم ئۇ نۇرغۇن ئىشلارنى قىلالايدۇ، ئەمما ئۇ ئايالغا خۇشاللىق بېرەلمەيدۇ. كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى ھەممە نەرسە، دۇنيادىكى ھەممە نەرسە مەنىسىنى پۈتۈنلەي يوقاتقاندەك  تۇتۇق بىلىنىدۇ، ھاياتقا بولغان ئىنتىلىشىنى قوزغاشقا ئامال يوق. بۇ خىل زېرىكىش، چوڭقۇر زېرىكىشتىن قۇتۇلۇش تەس. شۇ سەۋەبتىن رېگىنا ئۇنىڭغا: -سەن ئەزەلدىن خۇشال بولۇپ باقمىغان، مەيلى مەن سېنىڭ يېنىڭدا بولاي ياكى بولماي، سەن دائىم مۇشۇنداق-، دېگەن. بۇ زېرىكىشلىك ھاياتنىڭ ئەڭ يارقىن سۈرىتى ئەمەسمۇ؟ ''Regina Olsen (1822-1904)'' قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، مەيلى سىز قانچىلىك باي بولۇڭ، خىزمىتىڭىز قانچىلىك گۈزەل، مۇھەببىتىڭىز قانچىلىك مۇكەممەل، تۇرمۇشىڭىز قانچىلىك خۇشال بولسۇن، سىز ھامان زېرىكىشلىك ھېس قىلىسىز، ھەر كۈنى زېرىكىشلىك ھېس قىلىسىز. ھېچ ئىش قىلىشقا قىزىقمايسىز، ھەممە نەرسىلەرنى تونۇشتەك ھېس قىلىسىز، تېلېفوننى ئاقتۇرۇپ بىر نەرسىلەرنى كۆرسىز، ئەمما بىردەمدىن كىيىن نېمىنى كۆرگەنلىكىڭىزنى ئۇنتۇپ قالىسىز. مانا بۇ تۇرمۇشىمىزنىڭ ھەقىقىي ھالىتى. بىراق، كۆپىنچىمىز كىئېركېگاردقا قارىغاندا «بەخىتلىك» بولۇشىمىز مۇمكىن، چۈنكى بىز ھەر كۈنى ئەتىگەندە ئويغىنىپ، كۈن بويى تۇرمۇش ئۈچۈن چاپىمىز، ھەر كۈنىدىكى ئالدىراشلىق زېرىكىشنى ۋاقىتلىق پەسەيتىشى مۇمكىن. ''قىسقا فىلىم "ياللانغان ھايات"'' زېرىكىش دېگەن نېمە؟ قانداق ھېسسىيات زېرىكىش، زېرىكىشنىڭ مەنبەسى نېمە؟ ئەتراپىڭىزدا قانچىلىك ئادەم زېرىكىدۇ؟ ئەگەر ئىشەنمىسىڭىز، مېتروغا كىرىپ تېلېفونغا تىكىلىپ تۇرغان تۇتۇق چىرايلارغا قارىسىڭىز سىز ئۇ كىشىلەرنىڭ چىرايى ۋە كۆزىنىڭ بۇ دۇنيا ۋە بۇ ھاياتقا بولغان قىزىقىشى ۋە يېڭىلىقى يوقلىقىنى ھېس قىلىسىز. ئۇلار پەقەت شۇ يەردە ئولتۇرۇپ، ھەر كۈنى ئوخشاش ئىشنى تەكرارلايدۇ. نېمىشقا ئىشلار، تاللاشلار ۋە قىزىقارلىق ئىشلار شۇنچە كۆپ بولغانسىرى، ئەكسىچە بىز تېخىمۇ زېرىكىپ قالىمىز، ئىشلارنى قىلىشنى خالىمايمىز، نېمە قىلىشنى بىلمەيمىز؟ بۇ مەسىلىگە قارىتا، «زېرىكىشنىڭ مەنىسى» ناملىق كىتاب- زېرىكىش ئەمەلىيەتتە «زېھنىنى مەركەزلەشتۈرۈش» كە ئامال يوقلۇقنىڭ نەتىجىسى، دەپ قارايدۇ. گەرچە نۇرغۇن غىدىقلاشلار بولسىمۇ، ئەمما سىزنى ھاياجانلاندۇرىدىغان ۋە كۆزىڭىزنى ۋە مېڭىڭىزنى ئۆزىڭىزنى بېغىشلايدىغان جەلپ قىلىش كۈچى يوق. ياكى ئۇنى تېخىمۇ چېكىدىن ئاشۇرۇپ ئېيتقاندا، گەرچە سىزنى قىزىقتۇرىدىغان ئاندا-ساندا ئىشلار بولسىمۇ، بۇ فوكۇس نۇقتىنىڭ ئۆمرى قىسقا بولۇپ، تېز ئۆتۈپ كېتىشى مۇمكىن. بۇ فوكۇستىن كېيىن، سىز تېخىمۇ زېرىكىشلىك ھېس قىلىسىز. شۇڭلاشقا، زېرىكىشنىڭ سىزنىڭ قىلىدىغان ئىشىڭىز بار-يوقلۇقى بىلەن مۇناسىۋىتى يوق. ھەقىقىي مەسىلە سىز ئۆزىڭىزنىڭ روھىنى ئويغىتىپ، بىر مەقسەت، كەسىپ، ھەتتا بىر ئادەمنى قوغلىشالامسىز يوق. زېرىكىشتىن قانداق قۇتۇلۇش كېرەك؟ روھنىڭ مەركەزلىشىشىنى قانداق ئويغىتىش كېرەك؟ پەيلاسوپلار «دۇنيانى يېڭى نۇقتىدىن كۆزىتىش»، «قىزىقىش»، «باشقىلار بىلەن پاراڭلىشىش»، «يېڭى نەرسىلەرنى ئۆگىنىش»، ھەتتا «تېلېۋىزورنى تاقاش»، «تېلېفوننى تاقاش» قاتارلىق "ۋاقىتلىق ھەل قىلىش چارىسى" دىن رازى ئەمەس. مەسىلىنى ئۈزۈل-كېسىل ھەل قىلىش ، زېرىكىشنى داۋالاشنىڭ ئۈچ خىل ئۇسۇلى بار: بىرى، قىزىقىش يېتىلدۈرۈش، بېلىق بېقىش، گۈل ئۆستۈرۈش، تەيجى مەشىق قىلىش ... سىز يەنە بۇ ئىشلارنىڭ خاتىرجەمسىز روھىڭىزنى ۋە زېھنىڭىزنى تىنچلاندۇرالايدىغانلىقىنى ھېس قىلىسىز، ئەمما ئۇلار سىزنى ھاياتنىڭ مەنىسى بىلەن تەمىنلىيەلمەيدۇ. يۆنىلىشنى كۆرسىتىپ بېرەلمەيدۇ. ئۇنداقتا زېرىكىشنى يېڭىشنىڭ ئىككىنچى ئۇسۇلىغا ھاۋالە قىلىمىز، ئۇ كىتاب ئوقۇش ۋە بىلىم ئىزدەش. بۇ  بېلىق ۋە گۈل بېقىشتىن كۆپ ياخشى، چۈنكى كىتابتا تارىخ ۋە ھاياتنىڭ جەۋھىرى بار، بۇ كىتاب ئوقۇش ئارقىلىق سىزگە بىر ئاز ھاياتلىق مەرىپەت ۋە تەسەللىي بېرىدۇ. كىتاب ئوقۇش دىققەتنى يېتىلدۈرۈشكە تېخىمۇ ماس كېلىدۇ، ھېچ بولمىغاندا ئويۇن ئويناش ۋە كورېيە فىلىملىرىنى كۆرۈشتىن ياخشى. ئەمما ئوقۇشتىمۇ مەسىلە بار. كۆزىڭىز ۋە بېلىڭىزگە ئازار بەرگەندىن باشقا، سىز ئوقۇغان كىتابلارنىڭ باشقىلار تەرىپىدىن يېزىلغانلىقىنى بايقايسىز، ئۇلارنىڭ ھەممىسى باشقىلارنىڭ ھاياتى، تونۇشى ۋە كەچۈرمىشلىرى. شۇڭا سىز ئۇنىڭ مەزمۇنىنى قانداق بىرلەشتۈرۈشنى تېپىپ چىقىشىڭىز كېرەك. بۇ كىتابلار. بۇ سۆزلەر ئۆزىڭىزنىڭكىگە ئايلىنىشى كىرەك، شۇنداق بولغاندا ئۇ قارا ۋە كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان سۆزلەرنى ھەقىقىي ۋە جانلىق ھايات كەچۈرمىشلىرىگە ئايلاندۇرالايدۇ. شۇڭا نۇرغۇن كىشىلەر زېرىكىش، يەنى مۇھەببەتنى يېڭىشنىڭ ئۈچىنچى يولىغا مۇراجىئەت قىلىدۇ. يەنى مۇھەببەتلىشىش. چۈنكى مۇھەببەتتە سىز بىر ئادەمگە كۈچلۈك زېھنىڭىزنى مەركەزلەشتۈرەلەيسىز، ھەمدە ھاياتىڭىزغا بۇنىڭدىن ئېنىق يۆنىلىشنى كۆرەلەيسىز، شۇنداقلا بۇ يۆنىلىشكە قاراپ قەتئىي تېرىشسىڭىز بولىدۇ. مۇھەببەتلىشىشنىڭ ئوقۇشتىن ياخشىراق بىر يېرى شۇكى، سىز ھەقىقىي مۇھەببەتتە ھەقىقىي ئادەمگە دۇچ كېلىسىز، ئۇ سىز بىلەن بىۋاسىتە يۈزلىنىدۇ، سىزنىڭ تەسىراتىڭىزمۇ بىۋاسىتە ۋە ئۆز-ئارا  بولىدۇ، كىتابتىكى جۈملىلەرگە ئوخشىمايدۇ. بىر ياخشى مۇھەببەت ئوبىكتىنى تۇرغۇزۇپ ئۇنىڭ بىلەن ئۆمۈرۋايەت مۇھەببەتلىشىش، ھەتتا بىر ئائىلە قۇرۇش دەل بۇ ھاياتتىكى زىرىكىشنى تۈگىتىشنىڭ ئەڭ ياخشى ئۇسۇلى بولۇشى مۇمكىن. ''تۇيغۇن تەرجىمىسى'' ''مەنبە:听哲学'' مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=Mzg5ODYxNTAyNA==&action=getalbum&album_id=1843057806703198209&scene=126&sessionid=1777309342273#wechat_redirect چايزار سالۇنى] 46ss2gk1zn2ysbhr5ed63ufvw3r6c1y 0 24574 175622 2026-04-27T17:19:42Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت '''رايونىمىزدىكى بىر قىسىم ئۇلۇغ گەپشۇناسلار، چالا پىسخولوگلار، توچكولوگلار، نىگىزىزىمچى رەڭۋازلار، ساتارمەنلىك مالىملىرى، مۇۋاپىقىيەت ئالدامچىلىرى، ئاكتىپ ئىنىرگىيە ساختىپەزلىرى ۋە ئۇلارنىڭ چاپانچىلىرىنىڭ تىزرەك ھوشىنى تىپىشىنى ئۈمىد قىلىمىز.     - ت...' 175622 wikitext text/x-wiki ''رايونىمىزدىكى بىر قىسىم ئۇلۇغ گەپشۇناسلار، چالا پىسخولوگلار، توچكولوگلار، نىگىزىزىمچى رەڭۋازلار، ساتارمەنلىك مالىملىرى، مۇۋاپىقىيەت ئالدامچىلىرى، ئاكتىپ ئىنىرگىيە ساختىپەزلىرى ۋە ئۇلارنىڭ چاپانچىلىرىنىڭ تىزرەك ھوشىنى تىپىشىنى ئۈمىد قىلىمىز.     - تەرجىمىلىگۈچىدىن'' بۇ كىتابتىكى ئويلار قەلبىمدە ئۇزۇندىن بۇيان بار ئىدى، مەن نۇرغۇن قىتىملاپ ئاممىۋى مۇنازىرىدە بىر مۇتەخەسسىسنىڭ ھەقىقەتكە زىت گەپلەرنى قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرگىنىمدە ھەيران قالدىم، ئاچچىقلاندىم ياكى چۈشكۈنلەشتىم، بۇ يالغانچىلىقلار ئادەتتە بىر پارچە خەت ئەۋەتكەنگە ئوخشاش قوبۇل قىلىنىدۇ. مېنىڭ بۇ يەردە دەۋاتقىنىم خاتالىق ئەمەس، بەلكى ئاپتور بىلىدىغان ۋە قەستەن ئېيتقان يالغان. بۇنداق ئەھۋال ئاستىدا، ھەقىقەتنى سۆزلەشكە تەكلىپ قىلىنغان مۇتەخەسسىسلەر تاماشىبىنلارغا خىيانەت قىلغان ۋە مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلمىغان. مەن ھەمىشە توغرا ۋە ئېنىق بولماسلىقتىن ئەنسىرەيمەن، خاتالىق سادىر قىلىشتىن ئەنسىرەيمەن. خاتالىق ئۆتكۈزسەم ئازاپلىنىمەن. ئۇ زىيالىيلار ۋە مۇتەخەسسىسلەر نومۇسسىزلارچە ھەقىقەتكە زىت ئىشلارنى راست قىلىپ سۆزلەيدۇ، مەستانە يىغىدۇ ۋە مېنىڭ كۆڭلۈمنى ئىلەشتۇرىدۇ. ئۇلارنىڭ ئەھۋالى ۋە سەمىمىيەتسىزلىكى قارىماققا چەكلىمىگە ئۇچرىمايدىغاندەك قىلىدۇ. ئۇلار كۆپچىلىكنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچىرىمايلا قالماي، تېخىمۇ ئالقىشقا ئېرىشىدۇ. نومۇسسىزلىق زىيان كەلتۈرمەيدۇ،  ئازراقمۇ خەتەر يوقتەك قىلاتتى. «يالغان ھەقىقەت» بازىرى ناھايىتى ياخشى. يەنە تەكرارلىسام، مەن دىمەكچى بولغىنى ھەممە ئادەم سادىر قىلىدىغان خاتالىق ئەمەس. تېخىمۇ مۇھىمى، بەزى كىشىلەر قايتا-قايتا خاتالىق سادىر قىلىدۇ، ئەمما خاتالىق ئۆتكۈزگەندىن كىيىنكى ئېغىر ئاقىۋەتلەرنى ئۈستىگە ئالمىسىمۇ بولىدۇ. بىر نەچچە قېتىم قائىدىگە خىلاپلىق قىلغان تەنھەرىكەتچىنىڭ مۇسابىقىگە قاتنىشىش سالاھىتى ئىلىپ تاشلىنىدۇ. ئەمما بىر مۇتەخەسسىس نۇرغۇن خاتالىقلارنى سادىر قىلسىمۇ، داۋاملىق سەھنىلەرگە تەكلىپ قىلىنىدۇ. ئۇ تاراتقۇلارنىڭ ئوربىتىسىغا قويۇلغاندىن كېيىن، كىشىلەر ئۇنىڭدىن گۇمانلانمايدۇ. خاتالىق سادىر قىلغان بۇ كىشىلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ يامىنى بەزى ئالدامچىلار بار. ئۇلار تېلېۋىزور كۆرگۈچىلەر، رادىئو ئاڭلىغۇچىلار ياكى ئوقۇرمەنلەرنى قايىل قىلىش ئۈچۈن ئۆزىمۇ ئىشەنمەيدىغان دەلىللەرنى قوللىنىدۇ. ئۇلار مەلۇم ئىشقا ئىشىنىدۇ، ئاندىن بەزى سەمىمىيەتسىز ئۇسۇللارنى ئىشلىتىپ ئۇنى ياقىلايدۇ. شۇڭلاشقا، بۇلار بىر قىسىم «ساختا پۇل» لارنى ياساپ چىقىدىغان بولۇپ، ئۇلار ساختا بىلىملەرددىن ياسىغان «ساختا پۇل» ئۇلارنىڭ سەپسەتە بازىرىدىكى غەلبىسىگە كاپالەتلىك قىلىدۇ. تېخىمۇ چاتاق يېرى، بۇ يەردە بەزى «نەپخورلار» بار. بۇ كىشىلەر ئۆزىدىن باشقا ھېچنېمىگە ئىشەنمەيدۇ. ئۇلار بەزى ئىشلارغا ئىشىنىدۇ (ياكى ئىشىنىدىغاندەك قىلىدۇ)، بۇ ئىشلارنىڭ قانۇنلۇق بولغانلىقى ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئۇلار بۇ ئىشلارنىڭ پايدا ئېلىپ كېلەلەيدىغانلىقىغا ۋە ئاساسىي ئېقىنغا ئايلىنىدىغانلىقىغا ئىشەنگەنلىكى ئۈچۈن. ئوخشاش تالاش-تارتىشنىڭ قايتا-قايتا تەكرارلىنىشى سەۋەبىدىن، «نەپخورلار» ئۆز كەسپىنىڭ توغىرىلىقىغا ئاخىرى ئىشىنىشى مۇمكىن. «ساختا پۇل ياسىغۇچىلار» بىلەن «نەپخورلار» نىڭ پەرقى پۈتۈنلەي ئايرىلمىغان. قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئۇلارنىڭ ئەقىل ۋە سەمىمىيەتكە خىلاپلىق قىلغانلىقىنى ھەممە ئادەم بىلىدۇ. لىكىن ئۇلار ئىككى سەۋەب تۈپەيلى  ھەممىگە بىپەرۋا. بىرىنچىدىن، ئۇلار مەقسىتىگە يېتىش ئۈچۈن قولىدىن كېلىدىغاننى ھەممىنى قىلالايدۇ. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، ئاۋام ئىشلارنىڭ توغىرا-خاتاسىنى پەرق ئېتىشكە يېتەرلىك پىشىپ يېتىلمىگەن، ئۇلار يېتەكلەشكە موھتاج، ھەتتا نومۇسسىز ۋاسىتىلەرنى قوللانغان تەقدىردىمۇ، ئۇلارنى يىتەكلەش كىرەك. ئىككىنچىدىن، ئۇلار ئاساسىي ئېقىمدىكى تالاش-تارتىشلىق مەسىللەرنى قوغدايدىغان بولغاچقا، ئەيىبلەشكە تېگىشلىك ئىشلارمۇ جازالانمايدۇ. نېمىشقا نومۇس قىلىسۇن؟ ھەقىقەتنى چۈشەندۈرۈش تېخىمۇ قايىل قىلىش كۈچىگە موھتاج. يالغان سۆزلەشنى ئۇنچە چۈشەندۈرۈشنىڭ ھاجىتى يوق، ھەتتا بۇرۇنقى ۋاقىتلاردىكىدەك يالغان سۆزلەشتىن نومۇس قىلىشنىڭ ھاجىتى يوق تۇرسا، پەقەت ئەخمەقلارلا بۇنداق پۇرسەتتىن ياخشى پايدىلانمايدۇ. بىر قېتىم ئېسىمدە قېلىشىچە، بىر يىغىن ئارلىقىدا  دوستۇم ۋە جەمئىيەتشۇناس مىشېل ۋېۋىيوركا بىلەن سۆھبەتلەشتىم. بىز فرانسىيەنىڭ پىكىر مۇلاھىزىلىرى ھەققىدە پاراڭلاشتۇق. مەن ئۇنىڭدىن نېمە ئۈچۈن مۇنازىرىدە ھەل قىلغۇچ ئەۋزەللىككە ئېرىشىش ئۈچۈن، توغىرا خاتاسى ئېنىقىسىز بولغان نۇقتىنەزەر ئارقىلىق مۇنازىرىدە ئۇتۇپ چىقىشنى سىناپ باقمايدىغانلىقىنى سورىدىم. ئۇ جاۋاب بېرىپ، ئۆزىنىڭ ئۇنداق قىلمايدىغانلىقىنى. ئۇ ھەتتا توغىرا مەقسەتكە يىتىش ئۈچۈنمۇ يالغان سۆزلىيەلمەيدىغانلىقىنى بىلدۈردى. مەنمۇ شۇنداق، مەن ئەزەلدىن خاتالىق سادىر قىلمىغانلىقىمنى جەزىملەشتۈرەلمەيمەن، ئەمما مەن جەزمەن ئاممىنى قەستەن ئالدىمىغانلىقىمغا كاپالەتلىك قىلالايمەن. مەن تىل باشقا، دىلى باشقا بولۇشنى قەتئىي رەت قىلىمەن. نېمە ئۈچۈن بىر «ساختپەز» نىڭ قىلغانلىرى ئاسان ئاشكارىلانمايدۇ، ئەكىسچە ئېھتىياتچان، ئاقىلانە ۋە سەمىمىي كىشىلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ پايدىلىق ئورۇنغا ئېرىشىدۇ؟ بۇ نۇقتىنى قانداق چۈشەندۈرۈش كېرەك؟ شەرەپ ۋە ئىززەت-ھۆرمەتكە، پەزىلەتكە گەرچە ئېنىق ئىسىم قويۇلغان بولسىمۇ، بارغانسىرى ئەھمىيەت بىرىلمەيۋاتىدۇ. نومۇس قىلىش ئۇزۇندىن بۇيان ئازاپ تۇيغۇسىنى يوقاتتى، ئۇ بەزىدە مەڭگۈلۈك بۇلاققا ئوخشاپ قالىدۇ. ئاقىلانىلىق ۋە سەمىمىيلىك ئەمدى تاراتقۇلارنىڭ مۇنازىرىسىنى تەڭشەشتىكى ئۆلچەم ئەمەس. تارقاق ھالدىكى تاراتقۇلا ئەمەس، يەنە مەتبۇئاتلارمۇ (يازمىلار) شۇنداق. ئەۋزەللىك ھوقۇقى دائىم مۇتلەقلەشتۇرۇپ سۆزلەيدىغانلارغا (رېئاللىقنىڭ ئىنچىكە بولۇشىدىن قەتئىينەزەر) تۇتقۇزۇلدى، ھەممەيلەننىڭ ئېسىدە زىددىيەت، كەمتۈكلۈك ياكى يالغانچىلىقلارغا ئىشىنىش بار. گەرچە ئىنتېرنېت كىشىلەرنىڭ بايانلىرىنى ئېلان قىلىشنى ئىلگىرىكىگە قارىغاندا ئاسانلاشتۇرۇشىغا قۇلايلىق يارىتىپ بېرەلەيدىغان بولسىمۇ (ۋە مۇشۇ سەۋەبتىن، كۆپىنچە «ساختىپەزلەر» ئۇلار كونترول قىلالمايدىغان بۇ تاراتقۇلارغا دۈشمەن)، ئەمما ناھايتى ئاز ساندىكى كىشىلەرلا تەتقىقات خىزمىتىنى قىلىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن ۋاقىت كېتىدۇ، شۇنداقلا كۈچلۈك دۈشمەنلەرنى ئۆزىگە جەلپ قىلىش خەۋىپىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئەگەر بىرەرسى ئاخبارات زىيالىيلىرىنىڭ يالغانچىلىقىنى بىلەن ئەيىبلىسە، ئۇلار تاراتقۇلاردا قايتا كۆرۈنمەسلىكى مۇمكىن، چۈنكى تاراتقۇلار ئۆزىنى تەنقىد قىلىشنى خالىمايدۇ! مەن بۇ كىتابنى يېزىش ئۈچۈن ئۇزاققىچە ئىككىلىنىپ قالدىم. ئەمەلىيەتتە، مەن ئۇزۇن ساقلىدىم، باشقا بىر كىشىنىڭ يېزىشنى ئۈمىد قىلدىم. زىيالىيلار جەمئىيىتىنىڭ «ئەزاسى» بولۇش سۈپىتىم بىلەن، مەن بۇ يەردە سوتچى ياكى جاۋاپكار ئەمەس،  بەزى كىشىلەر مېنى شەخسىي ھېساباتنى ھېسابلاپ باقماقچى دەپ ئەيىبلىشى مۇمكىن، ئۇلار خاتالاشتى. گەرچە بەزى شەخىسلەرنى تەنقىد قىلىدىغان نۇرغۇن كىتابلار بولسىمۇ، ئەمما ئۇلار ئادەتتە مەيدانىنى ئەيىبلەيدۇ. مېنىڭ مەقسىتىم ئۇنداق ئەمەس. مۇنازىرە ئەركىن. ھەممە ئادەمنىڭ ئېتىقادىنى ئىپادىلەش ۋە باشقىلارنى چەتكە قېقىش ھوقۇقى بار. مەن ئۈچۈن مەسىلىگە ئايلانغىنى ئۇسۇل. مېنىڭچە، ئاممىۋى مۇنازىرىدە يالغانچىلىقنىڭ مەركىزى ئورۇننى ئىگىلىۋالغانلىقىغا كەڭ قورساقلىق قىلىشقا بولمايدۇ. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=Mzg5ODYxNTAyNA==&action=getalbum&album_id=1843224035711647746&scene=126&sessionid=1777309342273#wechat_redirect چايزار سالۇنى] 1e5h4z93f8hcpmod73st6q8otantyql 0 24575 175623 2026-04-27T17:30:47Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''مەنبە:昱哲源心理''' گېرمانىيەلىك فىزىئولوگ، پىسخولوگ ۋە پەيلاسوپ ۋىلخېلم ۋۇندت (1832-يىلى 8-ئاينىڭ 16-كۈنىدىن 1920-يىلى 8-ئاينىڭ 31-كۈنىگىچە) تەجرىبە پىسخولوگىيىسىنىڭ ئاتىسى دەپ ئېتىراپ قىلىنغان. ئۇ 1879-يىلى لېيپزىگ ئۇنىۋېرسىتېتىدا دۇنيادىكى پىسخولوگىيە بىلەن شۇغ...' 175623 wikitext text/x-wiki '''مەنبە:昱哲源心理''' گېرمانىيەلىك فىزىئولوگ، پىسخولوگ ۋە پەيلاسوپ ۋىلخېلم ۋۇندت (1832-يىلى 8-ئاينىڭ 16-كۈنىدىن 1920-يىلى 8-ئاينىڭ 31-كۈنىگىچە) تەجرىبە پىسخولوگىيىسىنىڭ ئاتىسى دەپ ئېتىراپ قىلىنغان. ئۇ 1879-يىلى لېيپزىگ ئۇنىۋېرسىتېتىدا دۇنيادىكى پىسخولوگىيە بىلەن شۇغۇللىنىدىغان تۇنجى تەجرىبىخانىنى قۇرغان، بۇ پىسخولوگىيەنىڭ مۇستەقىل پەنگە ئايلانغانلىقىنىڭ بەلگىسى دەپ قارىلىدۇ. ئۇ ئىنتايىن بىلىملىك، ئۇ ئۆمرىدە 540 پارچىدىن ئارتۇق ماقالە يازغان. ئۇنىڭ تەتقىقات ساھەلىرى پەلسەپە، پىسخولوگىيە، فىزىئولوگىيە، فىزىكا، لوگىكا، تىلشۇناسلىق، ئەخلاق، دىن قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. '''دەسلەپكى ھاياتى''' 1832-يىلى 8-ئاينىڭ 16-كۈنى، ۋۇند گېرمانىيەنىڭ بادېن رايونى مانخېيىم شەھرىدە نېكاراۋ بازىرىدا تۇغۇلغان، ئۇ بۇ ئائىلىدىكى تۆتىنچى بالا، دادىسى لۇتېران پوپ ئىدى. ئۇ 4 ياش ۋاقتىدا ئائىلىسىدىكىلەر بىلەن بادېننىڭ ئوتتۇرا قىسمىدىكى خېيدېلسخېم بازىرىغا كۆچۈپ كېلىپ، بالىلىقىنى بۇ يەردە ئۆتكۈزگەن. ۋوندتنىڭ لۇدۋىگ ئىسىملىك چوڭ ئاكىسى بار، ئۇ ۋوندتىن 8 ياش چوڭ. ۋوندت 2 ياشقا كىرگەندە، ئاكىسى بىلەن ھايدېلبېرگدىكى ھاممىسىنىڭ ئۆيىگە ئەۋەتىلگەن ۋە ئۇ يەردىكى مەكتەپتە ئوقۇغان. ۋوندتنىڭ بالىلىق دەۋرىدە ھەمراھلىرى ئاز بولۇپ، ئۇنىڭ بىلەن ياخشى مۇناسىۋىتى بولغان بىردىنبىر بالا ئەقلىي يېتىلىشىدە بەزى مەسىلىلەر بار ئۆزىدىن چوڭ بىرى ئىدى. ئۇ بۇ بازاردىكى مەكتەپكە 2 يىل باردى. ۋوندنىڭ خىيالپەرەسلىك مەسىلىسى ئېغىر بولۇپ، دادىسى بۇنىڭ ئۈچۈن مەكتەپ تەرىپىدىن ئەيىبلەنگەن. '''ئېلىم سىستېمىسى''' ۋوندنىڭ پىسخولوگىيە سىستېمىسى ئاڭ تەجرىبىسىنىڭ مەزمۇنى، قۇرۇلمىسى، ئېلېمېنتى ۋە بىرىكمىسىنى تەتقىق قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىدۇ. پۈتكۈل سىستېما يەككە پىسخولوگىيە (يەنى تەجرىبە پىسخىكىسى) ۋە مىللىي پىسخولوگىيەدىن ئىبارەت ئىككى قىسىمدىن تەركىب تاپقان. يەككە پىسخولوگىيە يەككە ئاڭنى تەتقىق قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىدۇ؛ ئىجتىمائىي پسىخولوگىيە ئىنسانلارنىڭ ئىلغار پىسخىكا جەريانىنى تەتقىق قىلىدۇ. '''تەتقىقات ئوبيېكتى''' ۋوندتنىڭ پىسخولوگىيە سىستېمىسىدا، يەككە پىسخولوگىيەنىڭ تەتقىقات ئوبيېكتى شەخسنىڭ بىۋاسىتە تەجرىبىسى؛ مىللىي پسىخولوگىيەنىڭ تەتقىقات ئوبيېكتى ئىنسانلارنىڭ يۇقىرى سەۋىيىلىك پىسخىكا جەريانى. ۋوندتنىڭ قارىشىچە، تەجرىبە پىسخىكىسى بىۋاسىتە تەجرىبە ئىلمى. ئۇنىڭ قارىشىچە، پىسخولوگىيە ۋە تەبىئىي پەنلەر تەجرىبىنى ئاساس قىلغان، ئەمما ئۇلار ئوخشىمىغان تەرەپلەردىن تەتقىق قىلىنغان. تەجرىبە تېمىسى نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، سەزگۈ، ھېسسىيات ۋە ئىرادە قاتارلىق پسىخولوگىيىلىك جەريانلار بىۋاسىتە تەجرىبە، يەنى پىسخولوگىيە تەتقىقاتىنىڭ ئوبيېكتى. تەجرىبە ئوبيېكتى نۇقتىسىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا، كىشىلەرنىڭ تاشقى دۇنيا تەجرىبىسى ۋاسىتىلىك يەكۈن چىقىرىش ئارقىلىق بىلىنىدۇ، بۇ ۋاسىتىلىك تەجرىبە (ۋاسىتىلىك تەجرىبە)، ئۇ تەبىئىي پەننىڭ ئوبيېكتى. شۇڭلاشقا، ۋوندت پىسخولوگىيەنى «بىۋاسىتە تەجرىبە پېنى» دەپ ئاتايدۇ. ۋوندتنىڭ قارىشىچە، تەجرىبە پىسخولوگىيىسى پەقەت شەخسلەرنىڭ بىۋاسىتە تەجرىبىسىنىلا تەتقىق قىلالايدىكەن، ئىنسانلارنىڭ ئۇقۇم، ھېسسىيات ۋە ئىرادە قاتارلىق ئىلغار پىسخىكا جەريانلىرىنى مىللىي پىسخولوگىيە سىستېمىسىدا تەتقىق قىلىشقا توغرا كېلىدىكەن. '''ئاساسلىق تۆھپىسى''' '''پىسخولوگىيەنىڭ مۇستەقىللىقى:''' گەرچە پىسخولوگىيەنىڭ تارىخى ئۇزۇن بولسىمۇ، ئەمما تەتقىقات ئوبيېكتلىرىنىڭ مۇرەككەپلىكى ۋە ئېنىقسىزلىقى سەۋەبىدىن ئۇزۇندىن بۇيان مۇستەقىل ئورۇنغا ئىگە ئەمەس ئىدى. كاپىتالىستىك سانائەتنىڭ تەرەققىي قىلىشى ۋە پەن-تېخنىكىنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، پىسخولوگىيەنىڭ مۇستەقىللىق چاقىرىقى تېخىمۇ يۇقىرى كۆتۈرۈلدى. ھېربارت پىسخولوگىيەنىڭ ئىلىم ئىكەنلىكىنى تۇنجى قېتىم جاكارلىدى. ئەمما ئۇ تەجرىبە ئۇسۇللىرىنى قوللىنىشقا قارشى تۇرغان. فىچنېر پسىخولوگىيىلىك ھادىسىلەرنى پىسخىكا جەھەتتىن ئۆلچەپ، تەجرىبە پىسخولوگىيەسىنى ياخشى باشلىدى، ئەمما ئۇنىڭ تەتقىقاتىنىڭ مەقسىتى ئىلمىي پەلسەپە يارىتىش ئەمەس، بەلكى ئۆزىنىڭ پەلسەپىۋى كۆز قارىشىنى قوغداش ئىدى. خېلمخولتىز ۋە ئىنرىست ۋېبىر تەجرىبە ئۇسۇلى ئارقىلىق فىزىئولوگىيەگە مۇھىم تۆھپە قوشقان، ئەمما ئۇلاردا پىسخولوگىيەگە بولغان ئومۇمىي كۆز قاراش كەمچىل. ۋوندت پىسخىكا تەتقىقاتىدىكى مېتافىزىكىلىق پەرەزگە قارشى تۇرىدۇ، ھەمدە پىسخىكا تەتقىقات ئوبيېكتىنىڭ ئۆزگىچىلىكىنى تەكىتلەيدۇ. ئۇنىڭ قارىشىچە، پىسخولوگىيەنىڭ تەتقىقات ئوبيېكتى پەلسەپە ۋە تەبىئىي پەنگە ئوخشىمايدۇ. 1879-يىلى ئۇ دۇنيادىكى تۇنجى پىسخولوگىيە تەتقىقاتىغا بېغىشلانغان تەجرىبىخانىنىڭ قۇرۇلۇشىغا رىياسەتچىلىك قىلدى ۋە تەجرىبە ئۇسۇللىرى ئارقىلىق يېڭى تەجرىبە پىسخولوگىيە سىستېمىسىنى قۇردى، شۇنىڭ بىلەن پىسخولوگىيەنىڭ ئايرىم پەن بولغانلىقىنى رەسمىي جاكارلىدى. '''تەجرىبە پىسخىكىسىنى يارىتىش:''' ۋۇندتىن ئىلگىرى، پىسخولوگىيە ئاساسلىقى ھېسسىيات، يەكۈن ۋە پەرەزگە تايىنىپ، پىسخىكا ھادىسىلىرى ھەققىدە سىستېمىلىق ئىلمىي ئانالىز ۋە تەجرىبە تەتقىقاتى ئېلىپ بارمىغان. ۋوند بىلەن ئوخشاش ۋاقىتتا، ئۇنىڭدىنمۇ بالدۇر، ئامېرىكىدىكى ۋىليام جامىس (1875) يەنە خارۋارد ئۇنۋېرسىتىتىدا پىسخىكا تەجرىبىخانىسى قۇرغان. شۇ يىلى، گېرمانىيەلىك كارل ئاڭلاش سېزىمى تەجرىبىخانىسى تەييارلىغان. ئۇ ۋە خېلمخولتىز فىزىئولوگىيىلىك پىسخولوگىيە ۋە پىسخىكا فىزىكىسى توغرىسىدا نۇرغۇن سىناقلارنى ئېلىپ باردى، ئەمما ئۈسكۈنە ۋە ئۇسۇل سەۋەبىدىن ئۇلارنىڭ ھەممىسىنىڭ تەسىرى ئانچە چوڭ ئەمەس ئىدى. ئەمما شۇنى دېيىش كېرەككى، ئۇلارنىڭ ھەممىسى يېڭى پىسخولوگىيەنىڭ بەرپا قىلىنىشىغا تۆھپە قوشتى. ئەمما ۋوندت تەجرىبە تەكشۈرۈش، ئىنكاس ۋاقتى ۋە باشقا تەتقىقات ئۇسۇللىرىدىن پايدىلىنىپ، كەسپىي پىسخىكا تەجرىبىخانىسى قۇرۇپ، ئىنسانلارنىڭ سەزگۈسى، ئىنكاس سۈرئىتى، دىققەتنىڭ تارقىلىشى، ھېسسىياتى ۋە باغلانما تەسەۋۇرىنى تەھلىل قىلدى. نۇرغۇن مۇھىم مۇۋەپپەقىيەتلەرگە ئىرىشتى. '''ئىلىمدارلارنى يىتىشتۈرۈش:''' ۋوندتىن ئىلگىرى، ھېچقانداق كەسپىي پىسخولوگىيە ۋە ئالاھىدە پىسخولوگىيە مەكتىپى يوق ئىدى. ۋوندت تۇنجى پىسخولوگىيە تەجرىبىخانىسىنى قۇرغاندا، دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن كەلگەن نۇرغۇن ياشلارنى بۇ يەرگە ئوقۇشقا جەلپ قىلدى. ئۇ دۇنيادىكى تۇنجى تۈركۈمدىكى كەسپىي پىسخولوگلارنى تەربىيىلەش ئورگىنى ۋە بۆشۈكىگە ئايلاندى. بۇ يەردە تەربىيەلەنگەن پىسخولوگلار ياۋروپا، ئامېرىكا ۋە ئاسىيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا تارقالدى. ئامېرىكىلىق پەيلاسوپ ساخاكىئېننىڭ ستاتىستىكىسىغا قارىغاندا، ۋوندتنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى ئىچىدە 136 گېرمان (ئاۋىستىرىيەلىكنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ)، 14 ئامېرىكىلىق، 13 شەرقىي ياۋروپالىق، 10 ئەنگىلىيەلىك، 6 پولشالىق، 3 رۇس، 2 دانىيەلىك ۋە 2 فرانسىيەلىك بار. بۇنىڭ ئىچىدە 34 كىشى پىسخولوگىيە تارىخىدىكى ئاقىللار، مەسىلەن زال، كارتېل، ئەنجىر، مۇنستېربېرگ، ئامېرىكىدىكى جۇد، ئەنگىلىيەلىك تىشنېر، كلېپېلىن، كۇلپې ۋە گېرمانىيەدىكى مالبى قاتارلىق داڭلىق شەخسلەرگە ئايلانغان.، دانىيەلىك مويمان، لانگې ۋە لېمان، روسىيەلىك بەكچېلېۋ ۋە ياپونىيەلىك ئارو ماتسۇموتو. بۇ كىشىلەر يۇرتىغا قايتقاندىن كېيىن، ئۆز دۆلىتىدە پىسخولوگىيە تەجرىبىخانىسى قۇرۇپ، تەجرىبە پىسخىكا تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىپ، ھەرقايسى دۆلەتلەرنى پىسخىكا تەتقىقاتى يولىغا باشلىغان. 1920-يىلى 31-ئاۋغۇست، ۋوندت لېيپزىگ ئەتراپىدىكى گروسبوتتېندا 88 يېشىدا ۋاپات بولغان. شۇ يىلى، ئۇ تاماملاشقا 20 يىل ۋاقىت كەتكەن 10 توملۇق نادىر ئەسەر «مىللىي پىسخولوگىيە» نەشر قىلىنغان. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=Mzg5ODYxNTAyNA==&action=getalbum&album_id=1843215967095488512&scene=126&sessionid=1777309342273#wechat_redirect چايزار سالۇنى] 51551k2m5u8cscxz3m44708an7n215r 0 24576 175624 2026-04-27T17:39:04Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت 'مەمەت تۇراپ تەرجىمىسى ئېرنېست مىللېر ھېمىڭۋاي 1899-يىلى 7-ئاينىڭ 21-كۈنى تۇغۇلۇپ، 1961-يىلى 7-ئاينىڭ 2-كۈنى ۋاپات بولغان. ئۇ ھەممىلا يەردە ئوۋ ئوۋلايدىغان، بېلىق تۇتىدىغان، ھاراق ئىچىدىغان ئەزىمەت، ھېلىقى «ئادەمنى ھالاك قىلغىلى بولىدۇ، لېكىن مەغلۇپ قىلغىلى بول...' 175624 wikitext text/x-wiki مەمەت تۇراپ تەرجىمىسى ئېرنېست مىللېر ھېمىڭۋاي 1899-يىلى 7-ئاينىڭ 21-كۈنى تۇغۇلۇپ، 1961-يىلى 7-ئاينىڭ 2-كۈنى ۋاپات بولغان. ئۇ ھەممىلا يەردە ئوۋ ئوۋلايدىغان، بېلىق تۇتىدىغان، ھاراق ئىچىدىغان ئەزىمەت، ھېلىقى «ئادەمنى ھالاك قىلغىلى بولىدۇ، لېكىن مەغلۇپ قىلغىلى بولمايدۇ» دېگەن يازغۇچى. ھېمىڭۋاينىڭ ئەسەرلىرى ھازىرغىچە ئوقۇغۇچىلار چوقۇم ئوقۇيدىغان كلاسسىك كىتابلار كاتالوگى بولۇپ كەلدى. ئۇنىڭ تىلى ئىخچام، توغرا، ئۆزىنى تۇتۇۋالالايدۇ، ئۇنىڭ پوۋېستلىرى كىچىكلىكتىن چوڭايغان بولۇپ، ئوقۇرمەنلەرگە رېئاللىق توغرىسىدا چەكسىز پىكىر قالدۇرىدۇ. چوڭ كاساتچىلىققا قەدەم قويۇش ئالدىدا تۇرغان ئاشۇ يىللاردا، ھېمىڭۋاي كىشىلەرنىڭ گاڭگىراپ قالغان بىر ئەۋلاد ئىكەنلىكىدىن ئىبارەت ھەقىقىي ئەھۋالنى سۆزلەپ بەرگەن. ئامېرىكىنىڭ 35-نۆۋەتلىك زۇڭتۇڭى جون كېننىدى ھېمىڭۋايغا مۇنداق باھا بەرگەن: «ھېمىڭۋاينىڭ ئامېرىكا خەلقىگە بولغان ھېسسىياتى ۋە پوزىتسىيەسىگە قارىغاندا، تېخىمۇ چوڭ تەسىر كۆرسەتكەن ئامېرىكىلىق يوق دېيەرلىك». ھېمىڭۋاينىڭ ئىخچام سۆزلىرىنىڭ كەينىدە ئىنتايىن مۇرەككەپ، كۆپ ئۆلچەملىك ئادەم بار بولۇپ، ئۇ نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكۈچى، تۆت خوتۇنى بار ئەر، فىتزگېرالد جويىسنىڭ يېقىن دوستى، نيۇيوركنى ياخشى كۆرمەيدىغان كۇبالىق. ھېمىڭۋاي تەسەۋۋۇرىمىزدىكىدىنمۇ كۆپ مۈشۈكلەرنىڭ ئىگىسى، ئۇنىڭ يېزىقچىلىقتىن باشقا تۇرمۇشى تېخىمۇ كەڭ بولغان. تۆۋەندىكىلەر ھېمىڭۋايغا كۆپچىلىك قىزىقىدىغان ئون سۇئال بولۇشى مۇمكىن. بىز بۇ جاۋابلاردىن ئەركىن، سەمىمىي، ئاسلانلارنى ياخشى كۆرىدىغان قالتىس بوۋاينى چۈشىنىپ باقايلى. 1.يېزىقچىلىقتا راستىنلا باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ سۆزلۈكىنىلا ئىشلىتەمدۇ؟ جاۋاب: ياق. بەزىلەر فولكنېرغا ھازىرقى زاماندىكى ئەڭ مۇھىم بەش نەپەر ئامېرىكىلىق يازغۇچىنىڭ ئىسمىنى كۆرسىتىپ بېرىشنى ئېيتقان. فولكنېر تىزىپ چىققان تىزىملىك مۇنداق بولغان: بىرىنچى، توماس ۋولف، ئۇ ناھايىتى جاسارەتلىك بولۇپ، ئۇنىڭ يېزىش ئۇسۇلى ئۆزىنىڭ ئۇزۇن ياشىيالىغىنىغا ئوخشايدۇ. ئىككىنچى، ۋىليام فولكنېر. ئۈچىنچى، دوس. پاسوس. تۆتىنچى، ھېمىڭۋاي. ھېمىڭۋاينىڭ جۈرئىتى يوق بولۇپ، ئەزەلدىن بىر پۇتى بىلەن ئۆمىلەپ مېڭىپ باقمىغان. ھېمىڭۋاي ئەزەلدىن ئوقۇرمەنلەرگە لۇغەت ئاختۇرۇش ئۇسۇلىنىڭ توغرا ياكى خاتالىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان سۆزنى ئىشلىتىپ باقمىغان. بەشىنچى، ستېينبېك بولۇپ، گېزىتكە بۇ تىزىملىك بېسىلغاندىن، ھېمىڭۋاي بۇ تىزىملىكنى كۆرۈپ قاتتىق غەزەپلەنگەن. ھېمىڭۋاي يېزىقچىلىقتا پەقەت باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ سۆزلۈكىنىلا ئىشلىتىدۇ» دېگەن سۆزمۇ ھەممىگە تونۇشلۇق چاقچاق سۆزىگە ئايلانغان. فولكنېر ئىنكاس بۈلدۈرۈپ، گېزىتىتىكى تىزىملىكنىڭ مەزمۇنىنى قىسقارتىپ، بىز ھەممىمىز مەغلۇپ بولدۇق (ھېچقايسىمىز دىككېنس، دوستويېۋىسكى، بالزاك، ساكرې قاتارلىق كىشىلەرنىڭ يۈكسەكلىكىگە يېتەلمىگەنلىكىمىزدىن ئېلىپ ئېيتقاندا)، بىراق ۋولف ئەڭ شەرەپلىك مەغلۇپ بولدى، چۈنكى ئۇنىڭدا كۈچلۈك جاسارەت بار ئىدى، ناچار ھەۋەس، قوپال، تېتىقسىز، بۇرۇقتۇرما خاتالىقلارنىڭ خەۋىپىگە چىشىغا تېگىشكە جۈرئەت قىلاتتى، بىر بولسا نىيىتىدىن يېنىپ، ئاران تەستە تۇتقان بېلىقلارنى بېكاردىن بېكار قۇيۇۋېتەتتى. ئىككىنچىسى دوس پاسوې بولۇپ، ئۇ ئۇسلۇب يارىتىمەن دەپ جاسارىتىنى قۇربان قىلغان، ئۈچىنچىسى ھېمىڭۋاي، چۈنكى ئۇنىڭ باشقىلارغا ئوخشاش بىر پۇتىنى سۆرەپ ئۆمىلەيدىغان جۈرئىتى يوق، ناچار، چەكلىمىسىز، زېرىكىشلىك قاتارلىق خەتەرلەرگە تەۋەككۈل قىلىشقا جۈرئەت قىلالمايدۇ، دەپ ئىزاھات بەرگەن.شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، فولكنېر ھېمىڭۋايغا بىر پارچە خەت يېزىپ ئەھۋالنى چۈشەندۈرۈپ مۇنداق دېگەن: قەدىرلىك ھېمىڭۋاي: مەن بۇ نەس باسقان ئەخمىقانە ئىش ئۈچۈن كەچۈرۈم سورايمەن. مەن پەقەت 250 يۈەن تاپماقچى، مەن ئەسلىدە بۇ تىزىملىكنى گېزىتخانا ئېلان قىلمايدۇ دەپ ئويلىغان، بولمىسا ئېلان قىلىنىشتىن بۇرۇن قانداق يېزىلغانلىقىنى كۆرۈپ باققان بولاتتىم، بۇ بەلكىم مېنىڭ ئەڭ ئاخىرقى بىر قېتىملىق ساۋىقىم بولۇشى مۇمكىن. مەن بۇ ئىشنىڭ سىزگە ھېچقانداق زىيان ئېلىپ كەلمەسلىكىنى ئۈمىد قىلىمەن. بىراق قاچان، قەيەردە بولسۇن، مېنىڭ يەنە بىر قېتىم كەچۈرۈم سورىشىمنى قوبۇل قىلىڭ. ھېمىڭۋاي بىلەن فولكېنر ئىلگىرى كېيىن بولۇپ نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن بولۇپ، ئۇلار ئەدەبىيات تارىخىدىكى داڭلىق ھېسابلىنىدۇ، گەرچە ئىككىسى كۈچ سىنىشىپ تۇرسىمۇ، بىراق ئەزەلدىن بىر-بىرىنى ماختاشقا پىخسىقلىق قىلىپ باقمىغان. ھېمىڭۋاي مۇنداق دېگەن: «مەن فولكنېرغا ناھايىتى چوڭ ئېھتىرام بىلدۈرىمەن ھەم ئۇنىڭغا ئامەت تىلەيمەن، لېكىن بۇ مېنىڭ ئۇنىڭغا چاقچاق قىلسام بولمايدىغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ». ھېمىڭۋاينىڭ سۆزلەرنى قانداق ئىشلىتىشىگە كەلسەك، ئۇ سۆز تاللاپ جۈملە تۈزۈشتە ئەزەلدىن مۇرەككەپ، ھەشەمەتلىك بولۇشنى ئويلاشمايدۇ. 1998-يىلى جون.دىدېئون «نيۇيوركلۇقلار» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلغان بىر پارچە ماقالىسىدە مۇنداق دەپ يازىدۇ: «ھېمىڭۋاينىڭ جۈملىلىرىنىڭ گرامماتىكىسى دۇنياغا مۇئامىلە قىلىدىغان مەلۇم خىل ئۇسۇل تەرىپىدىن بەلگىلەنگەن بولۇپ، بۇ بىر خىل مۇئامىلە قىلىش، ئەمما قوشۇلماسلىق ئۇسۇلى، بىر خىل كېسىپ ئۆتۈش، ئەمما بېقىنماسلىق ئۇسۇلى، بىر خىل دەۋر ۋە مەنبەگە روشەن ماسلاشقان رومانتىك شەخسىيەتچىلىكدۇر. مەسىلەن، يازغۇچى ھېمىڭۋاي «ئەلۋىدا قورال» ناملىق كىتابىنىڭ ئاخىرىدا مۇنداق دەپ يازىدۇ: «بىردەمدىن كېيىن دوختۇرخانىدىن چىقىپ، يامغۇرغا قارىماي مېھمانخانىغا قايتىمەن». 2. ھەمىشە ئاياللار بىلەن بىللە بولۇش تەقدىرى پۈتۈلگەنمۇ؟ جاۋاب: شۇنداق فىتزگېرالد مۇنداق دېگەن: «ھېمىڭۋاي ھەر بىر ئۇلۇغ ئەسەر يازغاندا ئايالىنى ئالماشتۇرىدۇ». ھېمىڭۋاينىڭ ھاياتىدا تۆت ئايالى، شۇنداقلا سان-ساناقسىز قىز دوستى ۋە مەشۇقلىرى بار بولۇپ، «ئۈجمە كۆڭۈل» دېگەن باھا مۇنازىرە تەلەپ قىلمايدىغان پاكىت. ئۇنىڭ تۇنجى ئايالى خادېلى رىچاردسون بولۇپ، ئەمەلىيەتتە ئەگەر بۇ ئايال بولمىغان بولسا، يازغۇچى ھېمىڭۋاي بولمىغان بولاتتى. خادېلى ئىلگىرى 50 مىڭ ئامېرىكا دوللىرىلىق مىراسقا تايىنىپ، ئېرىنىڭ يېزىقچىلىق ئىشلىرىنى قوللىغان، يەنە دائىم ئۇنىڭغا ياردەملىشىپ مەدەنىيەت سالونى تەشكىللەپ، تەشۋىق قىلغان. ھېمىڭۋاي بىلەن ئايالىنىڭ دوستى پارىژ مودا ژورنىلىنىڭ مۇھەررىرى باۋلىن فىۋېر بىلەن مۇھەببەتلىشىشكە باشلايدۇ، ھېمىڭۋاينىڭ يۇمۇرلۇق، قىزىقارلىق بولۇشى ھېمىڭۋاينى قاتمال ئايالىدىن ۋاز كەچتۈرۈپ، ئاجرىشىپ تۆت ئايدىن كېيىن يەنە باۋلىن بىلەن توي قىلىشقا مەجبۇر قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ھېمىڭۋاينىڭ توي قىلىپ 13 يىل بولغاندىن كېيىنكى ئەر ئاياللىق تۇرمۇشىنى داۋاملاشتۇرغىلى بولمايدۇ. ھېمىڭۋاي 1936-يىلى ئايالى بىلەن ئاجىرىشىشتىن بۇرۇن، ئۇرۇش مەيدانىدا مۇخبىرلىق قىلغان داڭلىق ئايال مۇخبىر ماشا گېلخورن بىلەن تۇنۇشقان، كېيىن بۇ ئايال ھېمىڭۋاينىڭ 3-ئايالى بولۇپ قالغان. ئەسلىدە، بۇنداق بىر يازغۇچى ھەم جەڭ مەيدانىغا بېرىپ باققان مۇخبىر ئايالنىڭ ھېمىڭۋاي بىلەن چوقۇم نۇرغۇن ئورتاقلىقى بار دەپ ئويلىغان بولسىمۇ، لېكىن بۇ ئايالنىڭ گەدەنكەشلىكى ھېمىڭۋاينىڭ بېشىنى ئاغرىتقان. بىر قېتىم ھېمىڭۋاي ياۋروپا ئۇرۇش مەيدانىدا ئۇرۇش ئەھۋالىنى خەۋەر قىلىۋاتقاندا يارىلانغان بولۇپ، ماشا بىرىنچى سەپتە چېپىپ يۈرگەن ئىدى. ھېمىڭۋاي ناھايىتى خاپا بولۇپ، ئوغلى پاترىكقا يازغان خېتىدە، بېشىم يارىلىنىپ يېرىلىپ كەتكۈدەك ئاغرىپ كەتكەندە، ماشانىڭ بىر ئەر ئۈچۈن قىلغان ئىشى بىزنىڭ بىر ئىت ئۈچۈن قىلغان ئىشىمىزگىمۇ يەتمىدى، دەپ يازىدۇ. بەلكىم شۇنىڭدىن كېيىن ھېمىڭۋاي كۈچلۈك ئاياللاردىن قورقۇپ، تۆتىنچى ئايالى مارى ۋېلشنى مۇلايىم، كۆيۈمچان جەڭگاھ سېستراسىنى تاللىغان بولۇشى مۇمكىن. ھېمىڭۋاينىڭ ئاياللار بىلەن بولغان ئاجايىپ تەقدىرى توغرىسىدا، مارى ھېمىڭۋاينىڭ بۇرۇنقى ئايالى ۋە ئۇنىڭ سانسىزلىغان مەشۇقلىرىنى قىزىقچىلىق قىلىپ «ھېمىڭۋاي مەكتىپىدىكى ئاياللار» دەپ ئاتىغان. 3.يېزىقچىلىق جەھەتتە كەسىپنى قانچىلىك قەدىرلەيدۇ؟ جاۋاب: ئەسەرلىرىنى 50 قېتىم قايتا يازغان. ھېمىڭۋاي تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتكۈزگەندىن كېيىن، ئالىي مەكتەپتە ئوقۇشنى رەت قىلىپ، ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ ئامېرىكا «كامچاتكا يۇلتۇز گېزىتى»، «تورونتو يۇلتۇز گېزىتى»دە مۇخبىر بولغان، ئۇ بۇ خىزمەتتىن پايدىلىنىپ تورونتو، چىكاگوغا كۆچۈپ بارغان، ئەڭ ئاخىرىدا يازغۇچى دوستى شېرۋۇد ئاندېرسوننىڭ كۆرسىتىشى بىلەن پارىژغا بارغان. «پارىژ ئوبزورى» ژورنىلىنىڭ باش مۇھەررىرى جورجى پرىنگتون زىيارەت جەريانىدا ھېمىڭۋاينىڭ بۇ كەچۈرمىشلىرى توغرىسىدا مۇنداق دەپ سوئال سورىغان: سىز ياش يازغۇچىلارغا گېزىت ئىشلەش تەكلىپىنى بېرەمسىز؟، سىزنىڭ «كامچاتكا يۇلتۇز گېزىتى» دە قوبۇل قىلغان مەشىقىڭىزنىڭ سىزگە ياردىمى بولدىمۇ؟. ھېمىڭۋاي: «كامچاتكا يۇلتۇز گېزىتى» دە خىزمەت قىلغاندا، سىز ئاددىي بايان جۈملىلەرنى يېزىشنى ئۆگىنىشىڭىز كېرەك، بۇنىڭ ھەممە ئادەمگە پايدىسى بار، ئاخبارات خىزمىتىنىڭ ياش يازغۇچىلارغا زىيىنى يوق، ئەگەر گېزىتخانىدىن ۋاقتىدا چىقىپ كەتسىڭىز، يەنە پايدىسى بار دەپ جاۋاب بېرىدۇ. ھېمىڭۋاي نۇرغۇن قېتىملىق زىيارەت جەريانىدا مۇخبىرلىق خىزمىتى تىلغا ئېلىنسا ئانچە زوقلىنىپ كەتمىگەن بولسىمۇ، لېكىن ئىنكار قىلىشقا بولمايدىغىنى شۇكى، دەل مۇشۇ خىزمەت ھېمىڭۋاينىڭ كېيىنكى بەلگە خاراكتېرلىك ئۇسلۇبىنى يەنى جۈملىلىرى قىسقا، كۈچلۈك، راۋان بولۇش ئۇسلۇبىنى يېتىلدۈرگەن. شۇنداق دېيىشكە بولىدۇكى، ھېمىڭۋاي ئۆمۈر بويى مۇخبىرلارنىڭ ئەقىدىسىنى ئۆزىنىڭ يېزىقچىلىق ۋە خىزمەت مىزانى قىلغان. 1934-يىلى فىتزگېرالد «ئىللىق كېچە مەنزىرىسى» ناملىق ھېكايىسىنى نەشر قىلدۇرغاندىن كېيىن، دوستى ھېمىڭۋاينىڭ پىكرىنى ئېلىش ئۈچۈن خەت يازىدۇ، ھېمىڭۋاي يوشۇرماي، ئىنتايىن سەمىمىي بىر پارچە خەت يېزىپ جاۋاب قايتۇرۇپ مۇنداق دەيدۇ: «كىتابىڭىزدا ئىجادىيەت ۋە چىنلىق سۆزلىنىپتۇ. مەن بۇ كىتابنى ھەم ياخشى كۆرىمەن ھەم ياخشى كۆرمەيمەن. ھېكايىنىڭ بېشىدا سارا بىلەن گېرالدنىڭ سەرخىل تەسۋىرى بار بولۇپ، ئاندىن سىز ئۇلارنى ئەخمەق قىلىشقا باشلىدىڭىز. ئەگەر سىز ھەقىقىي ئادەمدىن پايدىلىنىپ يازسىڭىز، سىز ئۇلارنىڭ ئۇلار قىلالمايدىغان ھەرقانداق ئىشنى قىلىشىغا يول قويمايسىز. ئىجاد قىلىش ياخشى ئىش، لېكىن سىز ھەقىقىي يۈز بەرمەيدىغان ھەرقانداق ئىشنى يارىتالمايسىز. ھەقىقىي يېزىڭ، بۇ كىمگە، نېمىگە زىيان يەتكۈزۈشىدىن قەتئىينەزەر، بۇنداق ئەخمىقانە مۇرەسسەلەرنى قىلماڭ». ئەگەر ھېمىڭۋاينىڭ يېزىقچىلىق ئىشلىرىغا سىڭدۈرگەن بەدىلىنى ئىسپاتلاشقا توغرا كەلسە، ھېچكىم بۇ ئىككىيلەننىڭ مۇھەررىرى ھەم يېقىن دوستى ماكسۋېل پېركىنستىنمۇ بەكرەك چۈشەنمەيدۇ. پېركىنسنىڭ ئېيتىشىچە، ھېمىڭۋاي ئاسانلا ھەددىدىن زىيادە تۈزىتىش كىرگۈزىدىكەن، ئەگرىنى تۈز قىلىمەن دەپ چەكتىن ئاشۇرۇۋېتىدىكەن. بۇ ئالتۇن مېدالغا ئېرىشكەن مۇھەررىر ھېمىڭۋاي بىلەن ئالاقە قىلىش كەچۈرمىشىنى ئەسلەپ مۇنداق دەيدۇ: «ھېمىڭۋاي ماڭا «ئەلۋىدا قورال» ناملىق ئەسىرى ( 1929-يىلى نەشر قىلىنغان ) نىڭ بەزى قىسىملىرىنى 50 قېتىم يازغانلىقىنى ئېيتقان». ھېمىڭۋاي دائىم ئايالى بىلەن ھەر قايسى جايلاردا ساياھەت قىلاتتى، ئۆيدىن چىقسىلا نەچچە ئاي ساياھەت قىلاتتى، لېكىن ئۇ خىزمەتكە قايتىپ كېلىپلا ئۆزىگە ۋاقىت بەلگىلەپ قوياتتى، ھەر كۈنى ئالتە سائەت يېزىقچىلىق قىلاتتى، ھەر كۈنى ئالتە سائەتتىن ئون سائەتكىچە تۈزىتىش كىرگۈزەتتى. يېزىقچىلىق جاپالىق ئىش. ھېمىڭۋاي پېركىنسقا يازغان خېتىدە مۇنداق دەيدۇ: «ھېچقانداق ئىش مېنى تېخىمۇ خۇشال قىلالمايدۇ». پېركىنس ھېمىڭۋاي يېزىقچىلىقنىڭ دەسلەپكى باسقۇچىدا ياردەمگە موھتاج بولغان بولۇپ، نام چىقارغاندىن كېيىنمۇ شۇنداق بولغان، چۈنكى ئۇ بىر نەرسە يازغاندا خۇددى ئۆزىنىڭ تۇرمۇشىنى يازغانغا ئوخشاش يۈرەكلىك ۋە قاراملىق بىلەن يازغان. «ماتەم سىگنالى كىم ئۈچۈن چېلىندى؟» ناملىق رومان 1940-يىلى نەشر قىلىنىپ بولاي دېگەندە، ھېمىڭۋاي تۇيۇقسىز ئۆزىنىڭ ئادەتتىكى قاتتىق يېزىقچىلىق ئادىتىنى داۋاملاشتۇرالمايدۇ. ھەپتە ئاخىرىدا، ئۇ دوست-بۇرادەرلىرىنى چاقىرىپ، ئىسپىرتقا بېرىلىپ كېتىدۇ. شۇنداق قىلىپ بىر نەچچە ھەپتە ئاخىرى ئۆتۈپ كېتىدۇ، ھېمىڭۋاي ئاخىرى رومانىنىڭ ئاخىرىنى يازىدۇ. ئۇ بۇ كۈنلەر كۆڭۈلسىز ئۆتۈپ جىن ئەپقاچتى،دەپ يازغان.ھېمىڭۋاي ماكىسقا خەت يېزىپ يېزىقچىلىق ئەھۋالىنى دوكلات قىلغان ھەمدە ماكىستىن بەزىدە خىزمەتتە باغلاشماسلىققا رۇخسەت قىلىشنى ئۆتۈنگەن. ماكس جاۋاب خەت يېزىپ ئۇنىڭغا ئىلھام بېرىپ، قىسقىسى، ئاخىرىنى يېزىش ئەزەلدىن ئىنتايىن تەس، دېگەن. ئاخىرىدا ھېمىڭۋاي پېركىنس قاتتىق بەلگىلىگەن ئاخىرلىشىش ۋاقتىغا ئۈلگۈرۈپ، ئۇنىڭغا ئالدىنقى 512 بەتلىك كىتاب ئورىگىنالىنى ئەۋەتىپ بەرگەن بولۇپ، كىتاب نامى ۋاقتىنچە «ماتەم سىگنالى كىم ئۈچۈن چېلىندى؟» دەپ بېكىتىلگەن. ھېمىڭۋاي دائىم ئەنگلىيەنىڭ ئەدەبىي ئەسەرلەر تاللانما كىتاپلىرىدىن ماۋزۇ ئىزدىگەن. ھېمىڭۋاي «ئەنگىلىيەنىڭ ئوكىسپورتتىكى نەسىرلىرىدىن تاللانمىلار» ناملىق كىتابنى قولغا چۈشۈرۈپ، كىتابنىڭ بېشىدىكى «ھېچكىم بىر ئارال ئەمەس» دېگەن سۆزنى ۋە جون دورننىڭ «تىلاۋەت. 17-پارچە» دېگەن نەسىرنىڭ ئاخىرىنى كۈرۈپ، مۇۋاپىق كېلىدىغان كىتاب ئىسمىنى تاپقانلىقىنى جەزىملەشتۈرگەن. ھېمىڭۋاي ئۇنىڭدا كىتاب نامى بولۇشتا چوقۇم بولۇشقا تېگىشلىك سېھرىي كۈچ بار، ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇ كىتابتا كىتاب نام كەڭ دائىرىدە نەقىل كەلتۈرۈلگەن، ئەگەر پېركىنس باشقىچە ئويلىمىسا، ئاپتورنىڭ يەنە 30 نەچچە نەسرىنىڭ تېمىسىنى كىتاپ ئىسمى قىلىپ تاللاشقا بولىدۇ دەپ قارىغان. پېركىنس تېلېگرامما قايتۇرۇپ، ئەسەر ھەممە ئادەمنى قايىل قىلىدىكەن، كىتاب ئىسمى مۇتلەق يېڭى ۋە گۈزەل بولۇپتۇ تەبرىكلەيمەن، دېگەن. ئەمەلىيەتتە، ھېمىڭۋاي تۇرمۇشتىن ھۇزۇرلىنىشقا ماھىر بولسىمۇ، لېكىن ئۇ ئوخشاشلا ئۆزى شۇغۇللىنىۋاتقان خىزمەتكە ئىخلاسمەنلىك بىلەن بەدەل تۆلىگەن. ھېمىڭۋاي ئارگىنالنى قولدىن چىقارغاندىن كېيىن ئادەتتە بىر نەچچە ھەپتە ۋاقىت سەرپ قىلىپ، ئاندىن قايتا ئوقۇپ، يېڭى كۆرۈش نۇقتىسىنى ئىزدەيدۇ. شۇڭا ماكىس يەنە بىر نەچچە ئاي ساقلىغاندىن كېيىن ئاندىن كىتاب ئورىگىنالىنى كۆرۈپ چىقىدۇ. ئۇ ھەمىشە ئېھتىياتچان پوزىتسىيەدە بولۇپ، خاتا ۋە ئالدامچىلىق تۈسىنى ئالغان، ئادەمنى قايمۇقتۇرىدىغان، يېرىم تەييار مەھسۇلاتتىن ئېھىيات قىلغان. 4-نامرات ۋاقتىىدا كۈنلىرىنى قانداق ئۆتكۈزگەن؟ جاۋاب: ئاچ قېلىش، باغچىنى ئايلىنىش، پىكاسسونى كۆرۈش بىلەن ئۆتكۈزگەن «كۆچمە كاتتا زىياپەت» دېگە كىتابتا، شۇ چاغدا ئامېرىكا ھەتتا دۇنيادىكى ئەڭ ئۇلۇغ يازغۇچى ھېمىڭۋاي ئۆزىنىڭ ياش ۋاقتىدىكى مۈشكۈل، نامرات كۈنلىرىنى ۋە قايتا تەقلىد قىلىش تەس بولغان خۇشاللىقىنى كەڭ قورساقلىق بىلەن ئەسلىگەن. 60 ياشقا يېقىنلىشىپ قالغان ھېمىڭۋاي ئۆزىنىڭ ياش چاغلىرىنى پارىژدىكى چاغلىرىنى ئەسلەپ مۇنداق دەپ يازغان:«پارىژ ئىنتايىن قەدىمىي شەھەر، لېكىن بىز ناھايىتى ياش، بۇ يەردە ھېچنېمە ئاددىي ئەمەس، ھەتتا نامراتلىق، كۈتۈلمىگەن پۇل-مال، ئاي نۇرى، ھەق-ناھەق ۋە ئاي نۇرىدا يېنىڭىزدا ئۇخلاۋاتقان كىشىلەرنىڭ نەپەس ئېلىشىمۇ ئاددىي ئەمەس » . 1920-يىلى 21 ياشلىق ھېمىڭۋاي ھازىرقى نۇرغۇن «يوشۇرۇن نامرات ئاھالە» گە ئوخشاش، ياش، چىرايلىق، ئارزۇ-ئارمانلىرىنى كۆڭلىگە پۈكۈپ، ئۆزى ئارزۇ قىلغان شەھەرگە كەلگەن؛ بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا تېخىمۇ ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن كەلمەيدىغىنى شۇكى، ھېمىڭۋاي ئۆزىنىڭ چوقۇم داڭلىق يازغۇچى بولالايدىغانلىقىغا ھۆكۈم قىلغان، شۇڭا ئۇ پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن پارىژدىكى كىچىك قەھۋەخانىدا ئولتۇرۇپ ھېكايە يازىدۇ. 1921-يىلى، فىرانسىيەدىكى لىدس قاۋاقخانىسىنىڭ سىرتىدىكى قەھۋەخانىدا ھېمىڭۋاي ئۇ يەرنىڭ دائىملىق مېھمىنى ئىدى. «ساينت مىشېل مەيدانىدىكى بىر ياخشى قەھۋەخانا» ناملىق قىسقا ماقالىسىدە، ئۇ ئەينى چاغدىكى كىيىنىشىنى مۇنداق دەپ تەسۋىرلىگەن :«بۇ كىشىنى مەمنۇن قىلىدىغان قەھۋەخانا بولۇپ، ئىللىق، پاكىز ھەم دوستانە، مەن كونا يامغۇرلۇق چاپىنىمنى كىيىم ئاسقۇچقا ئېسىپ قۇرۇتتۇم ھەمدە بوران-چاپقۇننىڭ زەربىسىگە ئۇچرىغان كونا كىگىز قالپىقىمنى ئۇزۇن ئورۇندۇقنىڭ ئۈستىدىكى جازىغا قويۇپ، بىر ئىستاكان سۈتلۈك قەھۋە بۇيرۇتتۇم». ھېمىڭۋاينىڭ قەلىمى ئاستىدا قەھۋەخانىدا كۆزىتىلگەن مېھمانلار مۇنداق تەسۋىرلىگەن: «بىر قىز قەھۋەخانىغا كىرىپ كەتتى. ئۇ ئىنتايىن كېلىشكەن، چىرايى پاكىز بولۇپ، خۇددى ئەمدىلا قۇيۇلغان تەڭگىگە ئوخشايدۇ، ئەگەر كىشىلەر قىزنىڭ سىلىق تېرىسى ۋە يامغۇر سۈيى بىلەن نەمخۇش ھەم ئوچۇق كۆرۈنىدىغان تەڭگە قۇيسا قانداق بولۇپ كېتەر؟». ئۇ چاغدا ھېمىڭۋاينىڭ يېنىدىكى پۇل پەقەت بىر ئىستاكان قەھۋە بۇيرۇتۇشقا يېتەتتى، ئىچىشقا كىرىشىپ قالسا بىر كۈن قەھۋە ئىچەتتى. مۇقىم كىرىمى بولمىغاچقا، ھېمىڭۋاي ئايالى خادېلى بىلەن ۋاقىتلىق ئىجارىگە ئالغان بىر كىچىك ئۆيدە تۇراتتى. كىتاب ئوقۇغاندا شېكېسپېر كىتابخانىسىدىن ئارىيەت ئالاتتى، تاماق يېيىشكە كەلسەك، پۇلدار ستېيىن خانقىزنىڭ ئۆيىگە بېرىپ يەپ ئىچەتتى، ياكى باغچىغا بېرىپ سەيلە قىلىپ، ئاچلىق بېسىلىپ قالغاندىن كېيىن ئۆيگە قايتىپ، يالغاندىن تاماق يېگەن قىياپەتكە كىرىۋالاتتى. قىزىقارلىقى شۇكى، ستېيىن خېنىم ھېمىڭۋايغا ئۆزى ياخشى كۆرىدىغان رەسىملەرنى سېتىۋالالايدىغان بولۇش ئۈچۈن پۇل تېجەشنىڭ ئۇسۇلىنى ئۆگەتكەن. ستېيىن خېنىم كىيىنىشىڭىزگە ئەھمىيەت بەرمەڭ، مودا كىيىم بىلەن كارىڭىز بولمىسۇن، كىيىم سېتىۋالغاندا راھەت كىيىنىشنىلا تەلەپ قىلىڭ، كىيىم سېتىۋالغان پۇلغا رەسىم سېتىۋالسىڭىز بولىدۇ، دېگەن. 21 ياشلىق ھېمىڭۋاي سەمىمىيلىك بىلەن، مەن يېڭى كىيىم سېتىۋالمىساممۇ، لېكىن ئۆزۈمگە لازىملىق پىكاسو سېتىۋالغۇدەكمۇ پۇلۇم يوق، دەپ جاۋاب بەرگەن. ئەگەر بۇ تېخى نامرات ھېسابلانمىسا، ئۇنداقتا «ئاچارچىلىق-پايدىلىق چېنىقىش» دېگەن ماقالە تېخىمۇ كۈچلۈك دەلىل-ئىسپات ھېسابلىنىدۇ. بۇ ماقالىدا مۇنداق دەپ يازغان: «پارىژدا، ئەگەر قوسىقىڭىز تويمىسا، قورسىقىڭىز ئېچىپ غولدۇرلاپ كەتكەندەك ھېس قىلىسىز، چۈنكى بارلىق بولكىخانىلارنىڭ دېرىزىسىگە ئاشۇنداق ياخشى نەرسىلەر تىزىلغان، ئۇنىڭ ئۈستىگە كىشىلەر پىيادىلەر يولىدىكى ئۈستەل يېنىدا ئولتۇرۇپ يەپ-ئىچىدۇ، شۇڭا سىز يېمەكلىكنى كۆرەلەيسىز ھەم پۇرىيالايسىز. شۇڭا ليۇكسېمبۇرگ باغچىسىدىن چىققاندىن كېيىن، مەن ليۇكسېمبۇرگ مۇزېيىغا بېرىپ داڭلىق رەسىملەرنى كۆرىمەن، قورسىقىم ئېچىپ غولدۇرلاپ كەتكەن چاغدا، داڭلىق رەسىملەر تېخىمۇ روشەن، تېخىمۇ ئېنىق، تېخىمۇ گۈزەل كۆرۈنىدۇ، بۇنىڭدىن مەزمۇنىنى تېخىمۇ چۈشىنىۋالالايمەن». ھېمىڭۋاينىڭ بۇ مەزگىلدە قورسىقى خېلى ئېچىپ كەتكەن بولۇپ، ئاچلىق توغرىسىدىكى مۇنداق بىر ھېكمەتلىك قائىدىنى يەكۈنلەپ چىققان: «سىز ھەر قېتىم يېمەك-ئىچمەكنى ئازايتىشقا مەجبۇر بولغاندا، ئۆزىڭىزنى كونترول قىلىشىڭىز كېرەك، بۇنداق بولغاندا سىز كۈن بويى قورسىقىڭىزنىڭ ئېچىشنىلا ئويلىمايسىز. ئاچلىق ياخشى چېنىقىش، سىز ئۇنىڭدىن بىر نەرسە ئۆگىنەلەيسىز». بەلكىم دەل مۇشۇنداق نامرات تۇرمۇش كەچۈرمىشى ھېمىڭۋايغا ئىلھام بېرىپ، كېيىنكى «پۇلدارلار بىلەن پۇلدارلار» ناملىق رومانىنى يېزىپ چىقىشىغا سەۋەپچى بولغان بولۇشى مۇمكىن. ھېمىڭۋاي بۇ كىتاپتا مۇنداق دەپ يازىدۇ: «مەن كىمنىڭ قانۇن تۈزگەنلىكىنى بىلمەيمەن، لېكىن مەن سىزنىڭ چوقۇم ئاچ قېلىشىڭىزنىڭ قانۇندا بەلگىلەنمىگەنلىكىنى بىلىمەن». 5. ۋاپاغا جاپا قىلىغىنى راستمۇ؟ جاۋاب: شۇنداق، ئۇنداقمۇ ئەمەس. ھېمىڭۋاينىڭ دوستلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ھامان بىر ئاز ئالاھىدە ئىدى. ئۇنىڭ ھەم دوستىغا كەڭ قورساق بولمىغان تەرىپى، ھەم ئەستايىدىل مۇئامىلە قىلىدىغان تەرپى، دوستى ئۈچۈن ناھەقچىلىككە چىداپ تۇرالمايدىغان تەرىپى بار ئىدى. بەزى تەرجىمىھال يازغۇچىلىرىنىڭ خاتىرىلىشىچە، «قۇياش ئاۋۋالقىدەكلا كۆتۈرۈلىدۇ» ناملىق رومانىدىكى روبېرت كوئىندىن ئىبارەت بۇ پېرسوناژ ئوبرازىنىڭ تۇرمۇش شەكلى خارولد روب بولۇپ، ئۇ 1925-يىلى يازدا ھېمىڭۋاي بىلەن ئىسپانىيىگە بۇقا سوقۇشتۇرۇشنى كۆرگىلى بارغان دوستى ئىكەن. خارولد روب يەھۇدىي، شۇنداقلا يازغۇچى ھېسابلىنىدۇ، ئۇ ئىسپانىيەگە ئەنگلىيەلىك چىرايلىق، تەنناز ئايال دۇف تۇستوننى قوغلىشىش ئۈچۈن بارغان، ھېمىڭۋاي بۇنىڭغا پىسەنت قىلمىغان. بەزى تەنقىدچىلەر بۇ ئىشنى ھېمىڭۋاينىڭ ۋاپاغا جاپا قىلغانلىقىنىڭ بىر دەلىلى دەپ قارايدۇ، بۇنىڭ ئاساسى شۇكى، خارولد روب ھېمىڭۋايغا ئىنتايىن چوقۇنىدۇ، ئىلگىرى ئۇنىڭغا ياردەملىشىپ نەشرىيات بىلەن ئالاقىلىشىپ بەرگەن، بۈگۈنكى كۈندە ھېمىڭۋاينىڭ قەلىمى ئاستىدىكى سەلبىي پېرسوناژغا ئايلىنىپ قالغان. خارولد روب «قۇياش يەنىلا كۆتۈرۈلىدۇ» دېگەن كىتابنى ئوقۇغان بولۇپ، كېيىن ھېمىڭۋاي بىلەن بولغان دوستلۇقى ئۈزۈلۈپ قالغان. كېيىن ھېمىڭۋاي كىتابىنىڭ مۇقەددىمىسىگە «سىلەر ھەممىڭلار گاڭگىراپ قالغان بىر ئەۋلاد» دېگەن كىشىنى غەپلەتتىن ئويغىتىدىغان دەۋر ساداسىنى يېزىپ قويغان، دوستلارنىڭ مەخپىيەتلىكىنى سېتىشتىكى نامۇۋاپىقلىقمۇ ئۇنىڭ دوستلۇق تارىخىدىكى ئۆچۈرۈپ تاشلاش تەس بولغان داغ بولۇپ قالغان. لېكىن ھېمىڭۋاينىڭ دوستىغا سەمىمىي مۇئامىلە قىلغان بىر تەرىپى بار. ھېمىڭۋاينىڭ جويىس بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ناھايىتى ياخشى ئىدى، ئېيتىشلارغا قارىغاندا، ھېمىڭۋاي پارىژدا «كامچاتكا يۇلتۇز گېزىتى» نىڭ شىتات سىرتىدىكى مۇخبىرى بولغان چاغدا، گەرچە كىرىمى چەكلىك بولسىمۇ، لېكىن قەلەم ھەققىنى تېجەپ قالسىلا، دائىم دوستلىرى بىلەن بىللە قاۋاقخانىغا بېرىپ بىر رومكىدىن ئىچىشەتتى، ئۇ جويىس بىلەن لىدس قاۋاقخانىسىنىڭ دائىملىق مېھمىنى ئىدى، خوجايىنمۇ ناھايىتى ئىشەنگەن ھالدا ئۇلارنىڭ شاراپ پۇلىنى نېسى قىلىشىغا يول قوياتتى. كېيىن جويىس شۋېتسارىيىگە كۆچۈپ كېتىدۇ، ھېمىڭۋاي بىر قېتىم ئويلىمىغان يەردىن خوجايىننىڭ جويىسنىڭ 50 فرانك ھاراق پۇلى قەرز بولۇپ قالغانلىقىدىن ئاغرىنغانلىقىنى ئاڭلاپ قالىدۇ،ھېمىڭۋاي ئەسلىدە جويىسنىڭ 50 فرانك ھاراق پۇلى قەرزنى ھازىرلا قايتۇرماقچى بولىدۇ، لېكىن بىردەم ئويلانغاندىن كېيىن، بىر نەچچە كۈندىن كېيىن كېلىشنى تاللايدۇ. بىر نەچچە كۈندىن كېيىن ھېمىڭۋاي 50 فرانكنى خوجايىنغا بېرىپ، جويىسنىڭ بەك ئالدىراپ كېتىپ، ھېساباتنى ۋاقتىدا ئۈزمىگەنلىكى، ئالايىتەن سيۇرىختىن پۇل ئەۋەتىپ بەرگەنلىكى، شۇ پۇل بىلەن قەرزنى قايتۇردىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. خوجايىن خۇشاللىق بىلەن پۇلنى قوبۇل قىلىدۇ. ھېمىڭۋاي دوستىغا «ئۇلىسىس» ناملىق ئەسەرگە باھا بەرگەندە، مانا بۇ جويىسنىڭ ئاجىزلىقى دەپ مۇئامىلە قىلغان.«ئۇلىسىس» ناملىق ئەسەردىكى دېدرېس دەل جويىسنىڭ ئۆزى، شۇڭا ئۇ بەك ناچار ئىدى. جويىس ھېمىڭۋايغا رومانتىك تۈس ۋە ئەقىل-ئىدراكقا باي مۇئامىلە قىلىدۇ. ئۇ بلۇم دېگەن شەخسنى ئويدۇرۇپ چىقارغان بولۇپ، بلۇم ھەقىقەتەن قالتىس ئىدى. ھېمىڭۋاي بلۇم خانىمنى ئويدۇرۇپ چىقارغان. ئۇ دۇنيادىكى ئەڭ ئۇلۇغ پېرسوناژ. ھېمىڭۋاي بىزار بولغان ياكى پىسەنت قىلمىغان نەرسىلەرنى تەنقىد قىلىدۇ ۋە راۋا كۆرمەيدۇ، لېكىن ئۇ ئېتىراپ قىلغانلارنى جان پىدالىق بىلەن قوللايدۇ. 6. فىتزگېرال قانچىلىك ئادەم ئىدى؟ جاۋاب: خاپا بولغاندا ئۇنى سكوتتىن فىتزگېرالدقا چۈشۈرىدۇ. 1930-يىلى، چوڭ كاساتچىلىق پۈتۈن دۇنيانى قاپلىدى. شۇ يىلى پېركىنس ( ھېمىڭۋاينىڭ مۇھەررىرى ) نىڭ ئەڭ مۇۋەپپەقىيەت قازانغان ئاپتورى ئېرنېست ھېمىڭۋاي بولۇپ، قېرى چارلىز سكرىبېرنا ( سكرىبېرنا نەشرىياتىنىڭ خوجايىنى ) ئۇنىڭ بۇنداق چوڭ ئابرۇيغا ئېرىشىشىنى ھەر قانچە قىلىپ چۈشىدىمۇ كۆرەلمەيتتى. چوڭ كاساتچىلىق «ئەلۋىدا قورال» ناملىق كىتابنىڭ بازىرى ئىتتىك كىتابقا ئايلىنىشىغا تەسىر كۆرسىتەلمىگەن، ھەمدە ئەڭ ئاخىرىدا بازىرى ئىتتىك كىتابلار تىزىملىكىدە ئالدىنقى ئورۇنغا ئۆتكەن. ماكس ھېمىڭۋايغا خەت يېزىپ مۇنداق دېگەن: «چوڭ كاساتچىلىق مەزگىلى <ئەلۋىدا قورال> دېگەندەك قالتىس ئەسەرگە ئەمەس، بەلكى كىتابلارنىڭ ئوتتۇرىچە سېتىلىش مىقدارىغا تېخىمۇ كۆپ تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. ھېمىڭۋاي مەشھۇر ئەربابلار قاتارىغا دەسلەپ چىققاندا، ئەدەبىيات چەمبىرىكىدىكى مەدداھلارنىڭ قىزىق نۇقتىسىغا ئايلانغان. ئەڭ غەلىتە ھېكايە روبېرت ماكاموننىڭ ئاغزىدىن چىققان بولۇپ، ھېمىڭۋاي ئۇنى ئۆزىنىڭ مۇھەررىرى پېركىنسقا تەۋسىيە قىلغان. تاماق ئۈستىلىدە، ماك كامون ئۆزىنى تونۇشتۇرغان ھېلىقى ئادەمنى شۇنداق قاملاشمىغان ئادەم ئىكەن دەپ سۆزلەپ، ماكىسنى ھاڭ-تاڭ قالدۇرغان. ماك كامون چىقىپلا ھېمىڭۋاينىڭ يېزىقچىلىقىغا يامان باھا بەرگەن. بىردەمدىن كېيىن پىتنە-ئىغۋا تارقىتىپ، فىتزگېرالد بىلەن ھېمىڭۋاي ھەمجىنىس، دېگەن. بۇنداق پىتنە-ئىغۋالار ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ بېسىقمىغان بولۇپ، كېيىنكىلەر ھازىرغىچە بۇ قىياسنى دائىم تىلغا ئېلىپ تۇرغان. ئەمەلىيەتتە، ئىككىيلەن تۇنجى قېتىم كۆرۈشكەندە، ناھايىتى كۈچلۈك خىمىيەلىك رېئاكسىيە يۈز بەرگەن. ھېمىڭۋاي «كۆچمە كاتتا زىياپەت» ناملىق ئەسىرىدە ئەسلەپ مۇنداق دەيدۇ: «ئۇ چاغدا ئۇنىڭ بىلەن بەك تونۇشقۇم بار ئىدى، شۇڭا پۈتۈن بىر كۈن باش چۆكۈرۈپ ئىشلىگەندىن كېيىن، سىكوت فىتزگېرالد بۇ يەرگە كېلىپ ماڭا ئاجايىپ تۇيغۇ بەردى، سىكوت توختىماي سۆزلەيتتى، ئۇنىڭ سۆزلىرى مېنى ئوڭايسىزلاندۇرۇپ قويغان بولۇپ، سۆزلىرى مېنىڭ قايسى ئەسىرىم ۋە قانچىلىك قالتىس ئىكەنلىكىمگە مۇناسىۋەتلىك ئىدى، مەن ئۇنىڭغا كۆزۈمنى ئۈزمەي قارىدىم، ئۇنىڭ نېمە دېگەنلىكىنى ئاڭلىمىدىم». 1920-يىلى ھېمىڭۋاي ئەر-خوتۇن فىتزگېرالد ئەر-خوتۇن بىلەن دائىم بېرىش-كېلىش قىلىپ تۇرغان. شۇنىڭدىن كېيىن، ئىككىيلەن بارغانسېرى يېقىنلاشقان، يەنە بىللە ساياھەت قىلىشقا ۋەدىلەشكەن. ھېمىڭۋاي بۇ ئىككى ئادەمنىڭ ساياھىتىنى «كۆڭۈلسىز قاباھەتلىك چۈش» دەپ سۈپەتلەيدۇ، ئۇلار ئىككىنچى كۈنى كۆرۈشۈشكە كېلىشىپ قويۇپ، ئەتىگەندە يولغا چىقىدىغان تېز پويىزغا ئولتۇرۇپ لىئونغا بارماقچى بولىدۇ، نەتىجىدە سىكوت پويىزغا ئۈلگۈرەلمەي قالىدۇ، ھېمىڭۋاي ئۆزى يالغۇز كېتىپ قالىدۇ. ھېمىڭۋاي دوستىغا مۇنداق دەيدۇ :«ئۇ چاغدا مەن بىر قۇرامىغا يەتكەن ئادەمنىڭ بىر قېتىملىق پويىزنى قولدىن بېرىپ قويغانلىقىنى ئەزەلدىن ئاڭلاپ باقمىغان ئىدىم، لېكىن بۇ قېتىمقى ساياھەتتە مەن نۇرغۇن يېڭى ئىشلارنى ئۆگىنىۋالدىم، مەن خاپا بولغاندا ئۇنى سكوتتىن فىتزگېرالدقا چۈشۈرگەنىدىم. قىسقىسى، بۇ قېتىمقى ساياھەت ناھايىتى كۆڭۈلسىز بولغان بولۇپ، ھېمىڭۋاي قايتىپ كەلگەندىن كېيىن ئايالىغا ھەرگىز سىز ياخشى كۆرمەيدىغان ئادەم بىلەن بىللە ساياھەتكە چىقماڭ، دېگەن. بۇ يەردە ھېمىڭۋاي سىكوتنىڭ ئايالى زېردانىڭ ئۇلارنىڭ مۇناسىۋىتىگە بولغان ھەسەتخورلۇقىنى تۇنجى قېتىم سۆزلەپ بەرگەن. ئىككىيلەن ئەڭ كۆپ مۇنازىرە قىلىدىغان بىر ئىش ھېمىڭۋاي ئۆزى ئېتىراپ قىلغان «چوڭ-كىچىكلىك مەسىلىسى» ئىدى. ھېمىڭۋاي «كۆچمە كاتتا زىياپەت» ناملىق ئەسىرىدە مۇنداق دەپ يازىدۇ: بىز گىلاس قىيمىلىق تاۋا نېنى يېگەچ، ئەڭ ئاخىرقى بىر بوتۇلكا ئۈزۈم ھارىقىنى ئىچكىنىمىزدە، ئۇ سىز بىلىسىز، مەن ئەزەلدىن زېردادىن باشقا ھېچقانداق ئايال بىلەن بىللە يېتىپ باقمىغان، دېدى. ياق مەن بىلمەيمەن، دېدىم. ئۇ مەن تېخى سىزگە دېگەن ئوخشايدۇ دەپتىمەن، دېدى، مەن ياق، سىز ماڭا نۇرغۇن ئىشلارنى دەپ بەرگەن، لېكىن بۇنى دەپ باقمىغان، بۇ دەل مەن سىزدىن سورىماقچى بولغان سۇئال، قېنى سۆزلەۋېرىڭ، دېدىم. ئۇ ماڭا ئادەم تۇغۇلۇشىدىنلا ھېچقانداق بىر ئايالنىڭ كۆڭلىنى ئالالمايدىغانلىقىنى، بۇ ئۇنىڭ كۆڭلىنى بىئارام قىلىدىغان مەنبە ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. ئۇ بۇ بىر چوڭ-كىچىكلىك مەسىلىسى دېدى. ئۇ بۇ گەپنى قىلغاندىن كېيىن، مېنىڭ ھېسسىياتىم پۈتۈنلەي باشقىچە بولدى، شۇڭا مەن چوقۇم ھەقىقىي ئەھۋالنى بىلىشىم كېرەك دەپ ئويلاپ، ئىشخانىغا بېرىپ پاراڭلىشايلى، دېدىم مەن. ئۇ ئىشخانا نەدە؟ ،دېدى. مەن «يۇيۇنۇش ئۆيى»دە دېدىم. بىز تاماق يەيدىغان ئۆيگە قايتىپ، ئۈستەل يېنىدا ئولتۇردۇق. سىز پۈتۈنلەي نورمال، سىزدە چاتاق يوق، سىزدە ئازراقمۇ چاتاق يوق. سىز يۇقىرىدىن پەسكە قارىسىڭىز قىسقىراپ كېتىسىز. لوۋېر سارىيىغا بېرىپ ئادەم بەدىنىنىڭ ھەيكەللىرىنى كۆرۈپ بېقىڭ، ئاندىن ئۆيگە قايتىپ ئەينەكتىن ئۆزىڭىزنىڭ يان سايىسىنى كۆرۈپ بېقىڭ، ئۇ ھەيكەللەر بەلكىم توغرا بولماسلىقى مۇمكىن، لېكىن ناھايىتى ياخشى ئويۇلۇپتۇ، كۆپ ساندىكى كىشىلەر بۇنىڭدىن قانائەت ھېس قىلىدۇ. ھېمىڭۋاينى ھەمجىنىس دېيىشكە كەلسەك، بۇ ئازدۇر-كۆپتۇر زورمۇ-زور چېتىلىپ قالغان. لېكىن ھازىرقى ئەھۋالدىن قارىغاندا، ھېمىڭۋاينىڭ بارلىق ئوخشاش جىنسلىقلار مۇناسىۋىتىدە، سىكوت بىلەن بولغان بۇ دوستلۇقى، ئىككىيلەن تونۇشۇشتىن تارتىپ يېقىن دوستلاردىن بولۇپ قالغۇچە، ھەممە گەپنى دېيىشمەي، ئەڭ ئاخىرىدا ئالاقىنى ئۈزگەن. دەسلەپتە ناھايىتى قىممەتلىك تۇيۇلغان بولسىمۇ، لېكىن ئاخىرىدا ئەپسۇسلۇق كۈرۈنۈشلەر بولغان. 7. ئەسەرلىرىدە راستىنلا ئاياللاردىن بىزار بولۇش كەيپىياتى ئىپادىلەنگەنمۇ؟ جاۋاب: ياق ھېمىڭۋاينىڭ ئەسەرلىرىدە ئەرلەر ھەمىشە «جىگەرلىك ئەزىمەت» ئوبرازى بىلەن ئوتتۇرىغا چىقىدۇ، ئۇنىڭ ئاياللارنىڭ رولىنى بىر تەرەپ قىلىشى كېيىنكىلەرنىڭ ئەيىبلىشىگە ئۇچرايدۇ. «ئەلۋىدا قورال» ناملىق ئەسەردە ئايال باش پېرشۇناز كاسېرىن تۇغۇتى قىيىن بولغانلىقتىن ئالەمدىن ئۆتىدۇ؛ «ياقا يۇرتتا» ناملىق ئەسەدە مايورنىڭ ئايالى ئۆپكە ياللۇغى بىلەن ئۆلۈپ كېتىدۇ، ھەمىشە ئاياللارنىڭ ئورنى بوش قالىدۇ ياكى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنىدۇ. ئاياللار ھوقۇقچىلىقى تەنقىدچىسى رېيسلېي فىدلېرنىڭ كۆز قارىشىغا ئاساسلانغاندا، ھېمىڭۋاينىڭ كىتابىدىكى ئاياللارنى ئىككى چوڭ تۈرگە ئايرىشقا بولىدىكەن: بىرى، كۈچلۈك ئىدارە قىلىش ئىستىكىگە ئىگە بىشەم خوتۇن، مەسىلەن، «قۇياش يەنىلا كۆتۈرۈلىدۇ» ناملىق ئەسەردىكى برېيت خانىم؛ ئىككىنچىسى، ئىنتايىن ئىتائەتمەن كىچىك تاتلىق ئايال ، مەسىلەن، «ئەلۋىدا قورال» دىكى كاسېرىن. ھېمىڭۋاي ئايالى يوق ئەرلەرنى بىر تەرەپ قىلىشقا ئەڭ ماھىر بولۇپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئەسەردە كۆرۈلگەن ئاياللارنى بىر تۇتاش بىر تەرەپ قىلىشقا مايىل. بەزى قاراشتىكىلەر بۇنى ئاقلاپ، ھېمىڭۋاي گەرچە «جىگەرلىك ئەزىمەت» دەپ قەدىرلەنسىمۇ، لېكىن «ئاياللاردىن بىزار» ئەمەس،دېگەن. «ئەلۋىدا قورال» نى مىسالغا ئالساق، كاسېرىننىڭ ئۆزىنىڭ ئۆلۈمى توغرىسىدىكى سىرلىق بېشارىتى ئەمەلىيەتتە ئۇنىڭ فرېدېرىك بىلەن قىلغان سۆھبىتىدە مۇنداق بېشارەت بەرگەن : - نېمىشقا يامغۇردىن قورقىسىز؟ - شۇنداق، مەن يامغۇردىن قورقىمەن، چۈنكى بەزىدە يامغۇردا ئۆلۈپ قالغىنىمنى كۆرىمەن. - ئۇنداق بولمايدۇ. - بەزىدە مەنمۇ سىزنىڭ يامغۇردا ئۆلۈپ كەتكىنىڭىزنى كۆرىمەن. روماننىڭ ئاخىرقى قىسمىدا، كاسېرىن قان كۆپ چىقىپ كېتىش ئوپېراتسىيىسىدىن كېيىن، فرېدرىكقا مەن ئۆلىدىغان بولدۇم، دەيدۇ، بىر ئازدىن كېيىن، ئۇ يەنە مەن ئۆلۈمگە ئۆچ، دەيدۇ. كېيىن دوختۇر فرېدرىكنى سىرتقا چىقىشقا چاقىرغاندا، ئۇ ئۇنىڭغا تەسەللىي بېرىپ، ئەنسىرىمەڭ، سۆيۈملۈكۈم، مەن ھازىر ئازراقمۇ قورقمىدىم، بۇ پەقەت بىر تېتىقسىز ئويۇن، دەيدۇ. ئىككىسىنىڭ دىئالوگى ئارقىلىق، كاسېرىن بىر باتۇر ئايال قىلىپ تەسۋىرلىنىدۇ. خۇددى جېنىس ۋالكېر «ھېمىڭۋاينىڭ ئەسەرلىرىدە تاشلىۋېتىلگەن ئايال» دېگەن ماقالىسىدە كۆرسەتكىنىدەك، ( ھېمىڭۋاينىڭ ئەسەرلىرىدىكى ئايالى دېمەكچى )، ئاكتىپ ئالغا ئىنتىلىدىغان تۇرمۇش پوزىتسىيەسى ئۇنىڭ ئەسەرلىرىدىكى ئەر باش قەھرىماننى ئاجىز جاراھەتتىن يىراقلاشتۇرىدۇ، بۇ ھېمىڭۋاينىڭ ئاياللاردىن بىزار بولۇش كېسىلى دېگەن سۆزىنىڭ دەل ئەكسىچە بولىدۇ. 8. ھېمىڭۋاي مەنىۋى كۇبالىقمۇ؟ جاۋاب :شۇنداق. ھېمىڭۋاي نيۇيوركنى ياخشى كۆرمەيدۇ، ئۇ ئىلگىرى «نيۇيورك قۇشلارمۇ قونمايدىغان جاي» دېگەن. شۇڭا ئۇ نائىلاج ئۇ يەردىن ئۆتمىسە، نيۇيوركتا ئۇنىڭ سىماسىنى كۆرگىلى بولمايدۇ. ھېمىڭۋاي 1939-يىلىدىن 1960-يىلىغىچە كۇبادا ئولتۇراقلاشقان. ئۇ ھاۋانانىڭ تىنچ ۋە غەلۋىسىز ئازادىلىكىدىن ھوزۇرلانغان، شۇنداقلا كۇبا ئىنقىلابىنى باشتىن كەچۈرگەن. ھېمىڭۋاي كۇبانى «تەقدىر ماكانى» دەپ ئاتىغان. ھېمىڭۋاينىڭ ئۈچىنچى ئايالى ماشا گېلخورن ھاۋاناغا يېقىن جايدىن بىر قورۇق تاپىدۇ، 1940-يىلى ھېمىڭۋاي 18 مىڭ ئامېرىكا دوللىرىغا بۇ قورۇقنى سېتىۋالىدۇ ھەمدە بۇ يەردە 20 يىل تۇرىدۇ. ھېمىڭۋاي خېتىدە كۇبانىڭ ئۆزى يېزىقچىلىق قىلىدىغان جاي ئىكەنلىكىنى قايتا-قايتا تىلغا ئالغان بولۇپ ئۇنىڭ نۇرغۇن داڭلىق ئەسەرلىرىمۇ ھەقىقەتەن مۇشۇ يەردە يېزىلغان. ھېمىڭۋاي مۇنداق دەپ يازغان: «مەن ھوللىۋودقا بارسام تېخىمۇ كۆپ پۇل تاپالايمەن ياكى ئەخلەت ئەسەر يازساممۇ بولىدۇ. لېكىن مەن داۋاملىق ئامال بار ياخشى يېزىشىم، ئامال بار سەمىمىي يېزىشىم كېرەك. مەن مەڭگۈ ئۆلمەسلىكنى ئۈمىد قىلىمەن. مەن ئىزچىل كۇبادا بىر نەرسە يېزىۋاتىمەن، بۇنداق بولغاندا خەت-چەك، تېلېگرامما، چاقىرىق قەغىزى قاتارلىق نەرسىلەرنىڭ كاشىلىسىغا ئۇچرىماي، ھەقىقىي خىزمەت قىلىمەن. ناھايىتى ئوڭۇشلۇق يازىمەن. كۆپچىلىكنىڭ ھەممىسى مېنىڭ كوررېكتورلۇقۇم ئۈچۈن تىت-تىت بولايدۇ،. كۇبادىكى ئالاقىدار ئورگانلار مەن ئۈچۈن تىت-تىت بولدى. كۇبادا، مەن ھەر كۈنى چۈشتىن بۇرۇن سائەت سەككىز يېرىمدىن چۈشتىن كېيىن سائەت ئىككى ياكى ئۈچكىچە يازىمەن. مېنىڭ ئۆمرۈمدە بۇنداق ياخشى يېزىقچىلىق ھالىتىم بولمىغان، بۇنى ئەڭ ياخشى يېزىقچىلىق ئادىتىم دېيىشكە بولىدۇ». ھېمىڭۋاينى نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشتۈرگەن رومان «بوۋاي ۋە دېڭىز» كۇبادا ئىجاد قىلىنغان. ھېكايىنىڭ ئىلھامى بىر قېرى بېلىقچى بىلەن تاسادىپىي پاراڭلىشىشتىن كەلگەن بولۇپ، بوران-چاپقۇن كېلىشتىن بۇرۇن، بوۋاي بىر چوڭ مارىن بېلىقىنى تۇتۇۋالىدۇ، ئەمما ئولجا ئۇنى قارماق يىپى بىلەن دېڭىز يۈزىدىن سۆرەپ ئۆتىدۇ، لەھەڭ ھۇجۇم قىلىپ كېلىدۇ، بوۋاي پالاق بىلەن بىر بېلىقنى چېكىندۈرىدۇ، يەنە قىسقا قارماق بىلەن لەھەڭدىن بىر نەچچىنى ئۆلتۈرىدۇ، لېكىن لەھەڭ ئۇنىڭ مارىن بېلىقىنى چىشلەپ بېلىقنىڭ ئىسكىلىتىلا قالىدۇ. نېمىشقا كۇبادا تۇردىڭىز؟،دېگەن سۇئالغا ھېمىڭۋاي باشتىن-ئاخىر مۇنداق جاۋاب بېرىدۇ: «كۇبادا يېزىقچىلىق قىلىپ تەلىيىم ئوڭدىن كەلدى. مەن 1938-يىلى كىۋېستتىن كۆچۈپ كېلىپ، «ماتەم سىگنالى كىم ئۈچۈن چېلىندى؟» ناملىق كىتابىم نەشر قىلىنغاندا بۇ يەرنى سېتىۋالدىم. مەن تاڭ سەھەردە ئورنۇمدىن تۇرۇپ خىزمەت قىلدىم، ئاندىن ئولتۇرۇپ ئاپتاپقا قاقلاندىم، ھاراق ئىچتىم، گېزىت ئوقۇدۇم. مەن ئاشۇ كىچىك قاۋاقخانىغا بېرىپ دوستلىرىم بىلەن كۆرۈشكەن چاغلارنى بەك سېغىندىم، لېكىن ئۇرۇش مەزگىلىدە ھاياتىمدىكى تەخمىنەن بەش يىللىق خىزمەت ۋاقتىمنى يوقىتىپ قويدۇم، ھازىر تىرىشىپ قايتۇرۇپ كېلىۋاتىمەن. مەن بىر تەرەپتىن خىزمەت قىلىپ بىر تەرەپتىن نيۇيوركتا بىكار يۈرۈشكە ئامالسىز، چۈنكى مەن پەقەت ئۆگىنەلمەيمەن. مەن نيۇيوركقا بارسام، خۇددى بۇرۇنقى كىشىلەر ئۇزۇن يول يۈرۈپ كالىنى ھەيدەپ داۋچى شەھىرىگە كىرگەندەك بولىمەن.دەپ جاۋاب بەرگەن. گارسىيە ماركوس «ھېمىڭۋاي توغرىسىدا» دېگەن ئەسىرىدە «مەنىۋى كۇبالىق» ھېمىڭۋاينىڭ قانداق قىلىپ ئۆزىنىڭ روھىنى كۇبادا قالدۇرغانلىقىنى تىلغا ئېلىپ مۇنداق دەيدۇ: «ھاۋانا ئەتراپىدىكى كىچىك كەنت كوجىما «بوۋاي ۋە دېڭىز» دېگەن تەنھا بېلىقچىنىڭ ئۆيى بولۇپ، كەنتتە بېلىقچىنىڭ قەھرىمانلىق ئىش ئىزلىرى خاتىرىلەنگەن تاختاي ئېسىلغان، ئۇنىڭغا ھېمىڭۋاينىڭ يېرىم بەدەنلىك ئالتۇن ھەيكىلى ھەمراھ بولغان. فىجادلاۋىجىيا ھېمىڭۋاينىڭ كۇبادىكى پاناھ جايى، ئۇ ئۆلۈشتىن ئىلگىرى ئۇ يەردە تۇرغان، دەرەخ ئاستىدىكى ئۆي يەنىلا ئەسلىي ھالىتىنى ساقلاپ قالغان بولۇپ، ئىچىدە ھېمىڭۋاينىڭ ھەر خىل كىتابلىرى، ئوۋ ئوۋلاش غەنىيمەتلىرى، يېزىقچىلىق سەھنىسى، ئۇنىڭ غايەت زور پورترېتى، قەغەز قىيما كۆلەڭگىسى، يەنە ئۇ ھەرقايسى دۆلەتلەرنى ئايلىنىپ يۈرۈپ يىغقان ئۇششاق زىننەت بۇيۇملىرى بار ئىدى، بۇلارنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭغا مەنسۇپ ئىدى، لېكىن ئۇ ئىگە بولغانلىرىغا روھ ئاتا قىلغان، ئۇ ئۆلگەندىن كېيىن بۇ خىل روھ بىلەن دۇنيادا يالغۇز ياشىغان ئىدى. 9. قايسى كىتابى ئەۋلادتىن ئەۋلادقا قالىدۇ؟ جاۋاب: تولۇقلىشىڭىزنى قارشى ئالىمىز، سىزنىڭ ھېمىڭۋاينىڭ قايسى ئەسىرىگە بولغان تەسىراتىڭىز ئەڭ چوڭقۇر؟ 1961-يىل 7-ئاينىڭ 2-كۈنى ھېمىڭۋاي ۋاپات بولغاندا، مەملىكەتلىك رادىئو شىركىتىنىڭ ئاخبارات دىكتورى ئېدۋىن نېۋمان رادىئودا بىر پارچە قىسقا مۇسىبەت خەۋىرىنى ئېلان قىلىدۇ. نېۋمان ئۆزىنىڭ «ھېكايە يېزىش ئۇسلۇبىغا بولغان تەسىرى 20-ئەسىردىكى باشقا ھەرقانداق يازغۇچىنىڭكىدىن چوڭ بولۇشى مۇمكىن،دەيدۇ، لېكىن نېۋمان يەنە مېنىڭچە ھېمىڭۋاينىڭ ئەدەبىيات ساھەسىدىكى ئورنىنى ھازىر بېكىتكىلى بولمايدۇ، بىز ئۇنىڭ قايسى كىتابىنىڭ ھازىرغىچە ئەۋلاتتىن ئەۋلاتقا تارقىلىدىغانلىقىنى بىلمەيمىز، دەيدۇ. جۇڭگو ئوقۇرمەنلىرىگە ئەڭ تونۇشلۇق بولغان ئەسەر نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن «بوۋاي ۋە دېڭىز» بولۇپ، بۇ كىتاب ھازىرغىچە ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ زۆرۈر ئوقۇشلۇقى ھېسابلىنىدۇ. «نيۇيورك تەقرىزلىرى»دە ھېمىڭۋاينىڭ ئەسەرلىرى ئەسلەپ ئۆتۈلگەندە، ئۇنىڭ تەسىرى ئەڭ زور ئەسەرلىرىنىڭ ئۇرۇشقا قارشى ھېكايىلەر بولۇشى مۇمكىنلىكى تىلغا ئېلىنغان. «قۇياش ئاۋۋالقىدەكلا كۆتۈرۈلىدۇ» دېگەن ئەسەردە ئۇرۇشنىڭ قالدۇق دولقۇنى تەسۋىرلەنگەن، «ئەلۋىدا قورال» دېگەن ئەسەردە روماننى جەڭ مەيدانىغا ئورۇنلاشتۇرۇپ، بېسىم ئاستىدىكى ئۆزگىرىشنى نامايان قىلىپ، ئەينى چاغدىكى ئۇرۇشقا قارشى كەيپىياتنى مۇكەممەل ئەكس ئەتتۈرگەن ھەمدە يېڭى ئۇسۇل ئارقىلىق ئەسكەرلەرنىڭ ھەققانىيلىقىنى قايتا ياراتقان. ئۇرۇشقا قارشى بۇ ھېكايىلەر ئۇ تۇرۇۋاتقان دەۋرگە ماسلىشىپلا قالماستىن، بەلكى يەنە شۇ دەۋرگە تايانغان. «ماتەم سىگنالى كىم ئۈچۈن چېلىندى؟»، «بايلار ۋە كەمبەغەللەر» ۋە «بەشىنچى كالوننا» ناملىق ئەسەرلەردە ھېمىڭۋاي رولغا تېخىمۇ زور سىياسىي ئىدىيە ۋە ھېسسىيات بوشلۇقى ئاتا قىلغان. ھېمىڭۋاي گەرچە بۇ نۇقتىنى ئاشكارا ئېتىراپ قىلمىغان بولسىمۇ، سول قانات تەنقىدچى زاتلارغا جىددىي مۇئامىلە قىلغان. «ئايالى يوق ئەر» قاتارلىق 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىنىڭ كېيىنكى مەزگىلىدىكى ئەسەرلىرى قىسمەن ئوبزورچىلار تەرىپىدىن ئۇنىڭ ئەڭ ياخشى رومانى بولۇپ، مودېرنىزملىق رومانلاردا بەلگىلەنگەن مۈجمەل ئۇسلۇبتىن قۇتۇلغان دەپ باھا بەرگەن. ھېمىڭۋاي دائىم ھېكايىگە ماھىر دەپ قارىلىدۇ، ئەمما ماركۇس مۇنداق دەيدۇ: «مېنىڭچە ھېمىڭۋاينىڭ ئەڭ جەلپكار، ئەڭ ئىنسان تەبىئىتى بولغان ئەسىرى ئۇنىڭ ئەڭ مۇۋەپپەقىيەت قازىنالمىغان رومانى - «دەريادىن ئۆتۈپ ئورمانلىققا كىرىش» ناملىق رومانىدۇ. خۇددى ھېمىڭۋاي ئۆزى ئاشكارىلىغاندەك، بۇ ئەسلىدە بىر پارچە ھېكايە بولۇپ، ئويلىمىغان يەردىن ئۇياق-بۇياققا سوقۇلۇپ رومانغا ئايلىنىپ قالغان، ئۇنىڭ بۇنداق قالتىس ماھارىتى بىلەن قۇرۇلما جەھەتتىكى كەمتۈكلۈك ۋە ئۇسۇل جەھەتتىكى خاتالىقلارنىڭ كېلىپ چىقىدىغانلىقىنى چۈشەنمەك تەس، بۇ تولىمۇ تەبىئىي ئەمەس، ھەتتا ياسالما دىئالوگلارنىڭ ئەدەبىيات تارىخىدىكى پېشۋالارنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى چۈشەنمەك تەس. شۇڭا، قايسى ئەسەرنىڭ ئەڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك ئىكەنلىكى ئۈستىدە باش قاتۇرغاندىن كۆرە، ھېمىڭۋاينىڭ «پەقەت ئوقۇشنىڭ لەززىتى ئۈچۈنلا مەن يازغان ھەرقانداق ئەسەرنى ئوقۇڭ» دېگەن جاۋابىغا قاراپ بېقىڭ. 10. «خەيرلىك كەچ، مېنىڭ ئاسلانلىرىم» دېگەن سۆز ھەقىقەتەن مۈشۈككە بېرىلگەن ۋەسىيەتمۇ؟ جاۋاب: ئۇنداق ئەمەس. ھېمىڭۋاي ئۆزىنىڭ كۇبادىكى ئۆيىگە «مۈشۈك ئىشلەپچىقىرش بازىسى» دەپ ئىسىم قويدى. ئۇ باققان مۈشۈك ۋە باشقا ھايۋانلارنىڭ سانى بىزنىڭ ئويلىغىنىمىزدىنمۇ كۆپ بولۇشى مۇمكىن. 1950-يىلى «نيۇيوركلۇق مېھمان» گېزىتىنىڭ مۇخبىرلىرى ئامېرىكىغا قىسقا ۋاقىت قايتىپ كەلگەن ھېمىڭۋاينى زىيارەت قىلىپ،ئۇنىڭ ھاۋانا يېزىسىدىكى ئايالى، توققۇز خىزمەتكارى، 52 مۈشۈك، 61 ئىت، نەچچە يۈز كەپتەر ۋە ئۈچ كالىسى بار دېھقانچىلىق مەيدانىدىكى تۇرمۇشىنى تەپسىلىي تەسۋىرلىگەن. ئۇ چاغدا ھېمىڭۋاي كۈندىن-كۈنگە ئېغىرلىشىۋاتقان روھىي كېسەل سەۋەبىدىن كۇباغا چېكىنگەن، يازغۇچىنىڭ شەخسىي تۇرمۇشى ۋە قويۇق مەدەنىيەت ئوبرازى سىرتتىكىلەرنىڭ دىققىتىنى قوزغايدىغان يېڭى قىزىق نۇقتىغا ئايلانغان. 1961-يىلى 7-ئاينىڭ مەلۇم بىر كۈنى سەھەردە ھېمىڭۋاي ئىداخو شتاتىدىكى ئۆيىدە ئوۋ مىلتىقى بىلەن 62 يېشىدا ھاياتىنى ئاخىرلاشتۇردى. ئۇ ئۆلۈشتىن بۇرۇن دۇنياغا «خەيرلىك كەچ، مېنىڭ ئاسلانلىرىم» دېگەن ئەڭ ئاخىرقى بىر جۈملە سۆزنى قالدۇرغان. ئامېرىكا يازغۇچىسى ھېمىڭۋاينىڭ ئەدەبىيات مىراسلىرىنى باشقۇرغۇچىسى مايكول كاتاكىسنىڭ ئېيتىشىچە، بۇ ئەمەلىيەتتە ھېمىڭۋاينىڭ ئالدىنقى كۈنى ئۇخلاشتىن بۇرۇن ئايالى مارىغا جۆيلۈشلىرى بولۇپ، مۈشۈككە دېمىگەن.ئۇ دائىم مۇشۇ سۆز ئارقىلىق مۈشۈككە بولغان ھېسسىياتىنى تەسۋىرلەيدۇ. ئەلۋەتتە، ھېمىڭۋاينىڭ مۈشۈكنى ياخشى كۆرۈش دەرىجىسى مۇبالىغە قىلىنمىغان. ھېمىڭۋاي ۋاپات بولغاندىن كېيىن، ئۇ ۋەسىيەتنامىسىدە ئۆيىدىكى مۈشۈكلەرنى مۇۋاپىق ئورۇنلاشتۇرۇپ بولغان. ۋەسىيەتكە ئاساسەن، ئۇنىڭ كىۋېست ئارىلىدىكى ئۆيى ھېمىڭۋاي مۇزېيىغا ئۆزگەرتىلىپ، كىرىش بېلىتى كىرىمى مۈشۈكنىڭ تۇرمۇش خىراجىتى قىلىنىغان. بۈگۈنكى كۈندە نەچچە ئون، نەچچە يۈز مۈشۈك بۇ ھويلىدا لاغايلاپ يۈرىدۇ، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى ئالتە بارماقلىق مۈشۈكلەر بولۇپ، ھېمىڭۋاي ياخشى كۆرىدىغان تۇنجى مۈشۈككە ئوخشايدۇ. مەنبە: «سۇمرۇغ تورى كىتاب ئوقۇش ئۈندىدار سۇپىسى» 2023-يىلى 7-ئاينىڭ 21-كۈنىدىكى سانىدىن تەرجىمە قىلىندى. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=Mzg5ODYxNTAyNA==&action=getalbum&album_id=1843227691248910337&scene=126&sessionid=1777309342273#wechat_redirect چايزار سالۇنى] si4w291w7vxezqs6cs02ycf2pkvkunl 0 24577 175626 2026-04-27T17:55:12Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''''دۇفۇ ھەققىدە:''''' ''دۇفۇ (712-770) تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن داڭلىق رېئالىست شائىر. خېنەن ئۆلكىسىنىڭ گۇڭشيەن ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. بوۋىسى ئاتاقلىق شائىر، دادىسى ناھىيە ھاكىمى ئىدى. دۇفۇ 20 يېشىغىچە بېرىلىپ كىتاب ئوقۇغان. 35 يېشىغىچە يۇرت كېزىپ ساياھەت قىلغان....' 175626 wikitext text/x-wiki '''''دۇفۇ ھەققىدە:''''' ''دۇفۇ (712-770) تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن داڭلىق رېئالىست شائىر. خېنەن ئۆلكىسىنىڭ گۇڭشيەن ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. بوۋىسى ئاتاقلىق شائىر، دادىسى ناھىيە ھاكىمى ئىدى. دۇفۇ 20 يېشىغىچە بېرىلىپ كىتاب ئوقۇغان. 35 يېشىغىچە يۇرت كېزىپ ساياھەت قىلغان. زاماندېشى لى بەي قاتارلىق شائىرلار بىلەن تونۇشقان. 35 ياشتىن 44 ياشقىچە پايتەخت چاڭئەندە ياشىغان. بۇ جەرياندا كۆپلىگەن سىياسىي شېئىرلارنى يازغان. 45 ياشتىن 48 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتا بىر قېتىم ئۆڭلۈك - سۆيگۈن ئىسيانچى قوشۇنىغا سەككىز ئاي تۇتقۇن بولۇپ قالغان. 757- يىلى خاننىڭ نەزىرىگە ئېلىنىپ سەككىزىنچى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىققا تەيىنلەنگەن. ئەمما ئوزۇن ئۆتمەي خانغا يوللىغان بىر مەلۇماتى خاننىڭ غەزىپىنى قوزغىغاچقا «ئائىلەڭنى يوقلاپ كەل» دېگەن باھانە بىلەن يۇرتىغا يولغا سېلىۋېتىلگەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ نۇرغۇن رىيازەتلەرنى چېكىپ، 770- يىلى قىشتا ئۆلۈپ كېتىدۇ.'' '''لەشكىرىي مەھكىمىدىكى خۇ ئاتلىرى''' مانا، مەشھۇر ئارغىماق، پەرغانە ئاڭا ۋەتەن، قۇلىقى نەق بامبۇكنىڭ ياپرىقىدەك تىكلەنگەن. قارا، قانداق كۆركەم ئۇ، قانداق ئۇزۇن ئايىغى، بۇرانلارنى ئويغىتار كۆتۈرۈلسە تۇيىغى. ساڭا ھەمراھ بولسا ئۇ، قورقماي يولغا كېتەرسەن، قانچە ئۇزاق بولسىمۇ، مەنزىلىڭگە يېتەرسەن. شۇنداق ئېتىڭ بار بولسا، ھەمىشە كۆڭلۈڭ توقتۇر، سەن ئۈچۈن بۇ دۇنيادا يىراق – يېقىن يول يوقتۇر. '''تۈندە''' دەريا ئاقار دولقۇنلاپ، ھەممە تۇمان قوينىدا، تۈن باغرىدا نۇر چاچار خىرە-سۇس شامچىراغىم. چىرقىرىشار مايمۇنلار نەمخۇش دەريا بويىدا، ئۇچۇپ ئۆتەر شام ئارا سۇ قۇشلىرى ھەردائىم. چاپىنىمغا ئورىنىپ، ئولتۇرىمەن خىيالدا، ئارزۇيۇمدۇر: بولغۇسى قىلىچ مېنىڭ ھەمراھىم. پايتەختتۇر بەئەينى چاڭ – تۈتۈنلۈك ئەھۋالدا، تۈگەي دېدى شام كەبى كۆيۈپ پۈتۈن ھاياتىم! '''ئاق تۇلپار''' غەربىي شەرق تاماندىن چېپىپ كەلدى ئاق تۇلپار، ئىگىرىدە بىساناق نوۋكەرلەرنىڭ ئىزى بار. ھالاك بولغان ئىگىسى جەڭ – جېدەلدە بىئامان، ئەمدى قايتماس ئۇ ھەرگىز قەدىردان ئۆيى تامان. بەلكىم، ئاشۇ مەيداندا ياتار ئاڭا يانمۇ يان باھادىر سەركەردىمىز، ئۈستى بېشى يارا، قان. ئەجەل كېزىپ يۈرمەكتە ھەربىر يولدا، دوقمۇشتا، تېخى قانچە كۆز يېشى تۆكۈلىدۇ ھاياتتا!... '''''ئايدىڭ كېچە''''' فۇجۇدا بۇ قارا تۈن كۆكتىن ئاي نۇرى ئاقار، يىراقلاردا يالغۇز، دىلخۇن، ئايالىم ئايغا باقار. بالىلارنى سېغىنغاچقا، غەملەر ئىزەر دىلىمنى، ئۇلار تېخى چاڭئەن ھەقتە بىلمەيتتى ئوي سۇرۇشنى. ئايالىمنىڭ قارا ساچى يەڭگىلدۇر بۇلۇتلاردەك، ئاي نۇرىدا تاۋلىنىدۇ قوللىرى ئاق مەرمەردەك. قاچان ئۆيگە بارارمىزكىن، بولساق بىرگە تۈنلىرى، ئاينىڭ نۇرى قۇرىتىدۇ كۆزدىن ئاققان مۇڭلارنى! '''يالغۇزلۇقتا''' كۆپكۆك ئاسمان باغرىدا يىرتقۇچ قۇش ئۇچىدۇ چەرخ ئۇرۇپ تەنھا. سۇ يۈزىدە جۈپ بېلىقچى قۇش ئۈزۈپ يۈرەر بىغەم، بىپەرۋا. يىرتقۇچتا بار قۇلاي، زور ئىمكان، ئۇرۇنىسىلا ئولجىسىن يۇتار. ئەمما شۇنچە بىغەم، خاتىرجەم، سۇدا ئۈزەر بىلىقچى قۇشلار. كۈن ئولتۇردى، دالا باغرىغا كەڭ يېيىلدىن غۇباردىن گىلەم. نوتىلارغا نازۇك تورلارنى، تۇقىماقتا ئۆمۈچۈك شۇ دەم. تەبىئەتنىڭ قانۇنى شۇدۇر، ئوخشاش ياشار ئىنسان ھامانە. مىڭلاپ تەشۋىش، غەملەر ئىچىدە، قالدىم يەنە يالغۇز، يىگانە. مەنبە: زىياكار سالونى 9hlw3bgj8b0kwy8c8fd27ngls47341c 175634 175626 2026-04-28T03:36:05Z Bapkar 1429 175634 wikitext text/x-wiki '''''دۇفۇ ھەققىدە:''''' ''دۇفۇ (712-770) تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن داڭلىق رېئالىست شائىر. خېنەن ئۆلكىسىنىڭ گۇڭشيەن ناھىيەسىدە تۇغۇلغان. بوۋىسى ئاتاقلىق شائىر، دادىسى ناھىيە ھاكىمى ئىدى. دۇفۇ 20 يېشىغىچە بېرىلىپ كىتاب ئوقۇغان. 35 يېشىغىچە يۇرت كېزىپ ساياھەت قىلغان. زاماندېشى لى بەي قاتارلىق شائىرلار بىلەن تونۇشقان. 35 ياشتىن 44 ياشقىچە پايتەخت چاڭئەندە ياشىغان. بۇ جەرياندا كۆپلىگەن سىياسىي شېئىرلارنى يازغان. 45 ياشتىن 48 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتا بىر قېتىم ئۆڭلۈك - سۆيگۈن ئىسيانچى قوشۇنىغا سەككىز ئاي تۇتقۇن بولۇپ قالغان. 757- يىلى خاننىڭ نەزىرىگە ئېلىنىپ سەككىزىنچى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىققا تەيىنلەنگەن. ئەمما ئوزۇن ئۆتمەي خانغا يوللىغان بىر مەلۇماتى خاننىڭ غەزىپىنى قوزغىغاچقا «ئائىلەڭنى يوقلاپ كەل» دېگەن باھانە بىلەن يۇرتىغا يولغا سېلىۋېتىلگەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ نۇرغۇن رىيازەتلەرنى چېكىپ، 770- يىلى قىشتا ئۆلۈپ كېتىدۇ.'' == '''لەشكىرىي مەھكىمىدىكى خۇ ئاتلىرى''' == مانا، مەشھۇر ئارغىماق، پەرغانە ئاڭا ۋەتەن، قۇلىقى نەق بامبۇكنىڭ ياپرىقىدەك تىكلەنگەن. قارا، قانداق كۆركەم ئۇ، قانداق ئۇزۇن ئايىغى، بۇرانلارنى ئويغىتار كۆتۈرۈلسە تۇيىغى. ساڭا ھەمراھ بولسا ئۇ، قورقماي يولغا كېتەرسەن، قانچە ئۇزاق بولسىمۇ، مەنزىلىڭگە يېتەرسەن. شۇنداق ئېتىڭ بار بولسا، ھەمىشە كۆڭلۈڭ توقتۇر، سەن ئۈچۈن بۇ دۇنيادا يىراق – يېقىن يول يوقتۇر. == '''تۈندە''' == دەريا ئاقار دولقۇنلاپ، ھەممە تۇمان قوينىدا، تۈن باغرىدا نۇر چاچار خىرە-سۇس شامچىراغىم. چىرقىرىشار مايمۇنلار نەمخۇش دەريا بويىدا، ئۇچۇپ ئۆتەر شام ئارا سۇ قۇشلىرى ھەردائىم. چاپىنىمغا ئورىنىپ، ئولتۇرىمەن خىيالدا، ئارزۇيۇمدۇر: بولغۇسى قىلىچ مېنىڭ ھەمراھىم. پايتەختتۇر بەئەينى چاڭ – تۈتۈنلۈك ئەھۋالدا، تۈگەي دېدى شام كەبى كۆيۈپ پۈتۈن ھاياتىم! == '''ئاق تۇلپار''' == غەربىي شەرق تاماندىن چېپىپ كەلدى ئاق تۇلپار، ئىگىرىدە بىساناق نوۋكەرلەرنىڭ ئىزى بار. ھالاك بولغان ئىگىسى جەڭ – جېدەلدە بىئامان، ئەمدى قايتماس ئۇ ھەرگىز قەدىردان ئۆيى تامان. بەلكىم، ئاشۇ مەيداندا ياتار ئاڭا يانمۇ يان باھادىر سەركەردىمىز، ئۈستى بېشى يارا، قان. ئەجەل كېزىپ يۈرمەكتە ھەربىر يولدا، دوقمۇشتا، تېخى قانچە كۆز يېشى تۆكۈلىدۇ ھاياتتا!... == '''''ئايدىڭ كېچە''''' == فۇجۇدا بۇ قارا تۈن كۆكتىن ئاي نۇرى ئاقار، يىراقلاردا يالغۇز، دىلخۇن، ئايالىم ئايغا باقار. بالىلارنى سېغىنغاچقا، غەملەر ئىزەر دىلىمنى، ئۇلار تېخى چاڭئەن ھەقتە بىلمەيتتى ئوي سۇرۇشنى. ئايالىمنىڭ قارا ساچى يەڭگىلدۇر بۇلۇتلاردەك، ئاي نۇرىدا تاۋلىنىدۇ قوللىرى ئاق مەرمەردەك. قاچان ئۆيگە بارارمىزكىن، بولساق بىرگە تۈنلىرى، ئاينىڭ نۇرى قۇرىتىدۇ كۆزدىن ئاققان مۇڭلارنى! == '''يالغۇزلۇقتا''' == كۆپكۆك ئاسمان باغرىدا يىرتقۇچ قۇش ئۇچىدۇ چەرخ ئۇرۇپ تەنھا. سۇ يۈزىدە جۈپ بېلىقچى قۇش ئۈزۈپ يۈرەر بىغەم، بىپەرۋا. يىرتقۇچتا بار قۇلاي، زور ئىمكان، ئۇرۇنىسىلا ئولجىسىن يۇتار. ئەمما شۇنچە بىغەم، خاتىرجەم، سۇدا ئۈزەر بىلىقچى قۇشلار. كۈن ئولتۇردى، دالا باغرىغا كەڭ يېيىلدىن غۇباردىن گىلەم. نوتىلارغا نازۇك تورلارنى، تۇقىماقتا ئۆمۈچۈك شۇ دەم. تەبىئەتنىڭ قانۇنى شۇدۇر، ئوخشاش ياشار ئىنسان ھامانە. مىڭلاپ تەشۋىش، غەملەر ئىچىدە، قالدىم يەنە يالغۇز، يىگانە. <references /> مەنبە: زىياكار سالونى tjznn93yafd2zbyzemhyq98yascumt0 0 24578 175627 2026-04-27T17:57:31Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ''''تاگور ھەققىدە''': ھىندىستانلىق شائىر، مۇتەپەككۇر، جامائەت ئەربابى رابىندرانات تاگور (1861-1941) كۆپلىگەن ئەسەرلىرى بىلەن دۇنياغا مەشھۇر. ئۇ باياشات ئائىلىدە دۇنياغا كەلگەن؛ 1878- يىلى ئەنگلىيەگە بېرىپ ئوقۇغان، 1901- يىلى بالىلار تەربىيەسى تەجرىبە مەكتىپنىى تەسى...' 175627 wikitext text/x-wiki '''تاگور ھەققىدە''': ھىندىستانلىق شائىر، مۇتەپەككۇر، جامائەت ئەربابى رابىندرانات تاگور (1861-1941) كۆپلىگەن ئەسەرلىرى بىلەن دۇنياغا مەشھۇر. ئۇ باياشات ئائىلىدە دۇنياغا كەلگەن؛ 1878- يىلى ئەنگلىيەگە بېرىپ ئوقۇغان، 1901- يىلى بالىلار تەربىيەسى تەجرىبە مەكتىپنىى تەسىس قىلغان؛ بۇ مەكتەپ كېيىن تەرەققىي قىلىپ ھىندىستان خەلقئارا داشۆسىگە ئايلانغان؛ 1913- يىلى «گىتەنجالى» ناملىق ئەسىرى بىلەن نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن،  1925- يىلى ھىندىستان پەلسەپە قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسلىكىگە سايلانغان. تاگورنىڭ ئەدەبىيات مۇۋەپىقىيىتى كۆپ تەرەپلىك بولۇپ، ئالدى بىلەن شېئرىيەتتە كۆرۈلىدۇ. ئۇنىڭ «گىتەنجالى»، «ھىلالئاي»، «مېۋىزار»، «باغۋەن»، «قۇشلار»، «كېچىك»، «يار سوۋغىسى»،  «خىياللار»، «ئويلار»، «ياپراقلار»، «نىگاھلار»، «ئاخىرقى يەكشەنبە»، «قارا كالا» قاتارلىق شېئىر توپلاملىرى بار. '''يول ئۈستىدە''' خانىدە ھېچكىم يوق، دېرىزە ئوچۇق، قۇياشنىڭ نۇرلىرى چۈشەر يۇپيۇرۇق. بىر ناخشا ئاڭلىنار يىراقتىن شۇئان، ئەتراپنى لەرزىگە سېلىپ ناگىھان. ئۇ شۇنداق ھۇزۇرلۇق، شۇنداق يېقىملىق، قەلبىڭنى كۆكلەرگە كۆتۈرەر ئېنىق. قانداق چۈشەندۈرەي بۇ ھاياجىنىمنى، كىمگە رەھمەت دەي، بېرىپ جانىمنى؟ مېنىڭمۇ كۈيلىگىم كەلدى زوق بىلەن، كۈي -ناخشام ئۆزىگە تاپسۇن دەپ ۋەتەن. ھاياتتا مەن چەككەن غۇربەتلەر بىكار، مېنىڭ ئۆزۈمدىنمۇ قەلبىم بەختىيار. <nowiki>*</nowiki>      * كۆكلەم ئۆزى سېنى كۆرگىلى كەلدى، ئۇنىڭغا بار دەردىڭنى يۈكلىمە، تۆكمە. ساڭا كۈن بەرمىگەن تەقدىرنى سۆكمە، كۆكلەم ئۆزى سېنى كۆرگىلى كەلدى، باغلاردا سەن بىلەن يۈرگىلى كەلدى. سەن بەختلىك كىشىلەر قاتارىدا بول، ئۈمىدلەن، خۇشاللىق لەھزىلەرنى كۈت، نېمىلا ئۆتكەن بولسا، ھەممىنى ئۇنۇت، سەن بەختلىك كىشىلەر قاتارىدا بول، ساڭا بۈگۈن ئوچۇق گۈلىستانلىق يول. ياق، يولغا چىقمىدىڭ ئالماي سۆزۈمنى، مانا، ئۆتۈپ كەتتى يۇرۇق بىر كۈن ھەم. كۆزۈمدىن ئاققان ياش يۇدى يۈزۈمنى، مەن ئەمدى بىلمەيمەن، جىلۋىدە كىمنى— كىمنى يول ئۈستىدە كۈتىدۇ كۆكلەم؟ <nowiki>*</nowiki>     * بۇ كۆكلەم ناخشىسى ئېيتقۇچى ئۆزۈم، چىللىماس ئۇ مېنى كەتكەندە كۆكلەم. بۇ ناخشا مەن ئۈچۈن شۇنچىلىك ئەزىز، ئۇ بۇلار ئۆمرۈمگە مەڭگۈلۈك ھەمدەم. گەر ئۇنى ئاڭلىساڭ، كۆزۈڭ بولسا ياش، ئۇرۇنسىز رەنجىمە مەندىن، ناخشىدىن. گەر بەرسەڭ ھەسرەتلىك كۈيلەرگە بەرداش، تېرىلەر ئۇ يەنە شۇ كۈن باشقىدىن. '''مۇھەببەت''' مېنىڭ ھەسرەت تولغان يۈرىكىم بىر جام، ئال ئۇنى سۆيگىنىم، ئۇ ساڭا ئىنئام. بۇ مەيدىن زۇلمەتتە ئۆمرۈم سەرگەردان، ئۇنى ئىچسەڭ مەندە قالمايدۇ ئارمان. ئارزۇ – ئارمانلىرىم بېرى بۇلار پاش، سەن ماڭا بىر لەھزە بولساڭ ھەسرەتداش. كەلتۈرەر چۆچەكتەك بەختلىك بىر كۈن، سېنىڭ كۆزلىرىڭدە چاقنىغان ئۇچقۇن. <nowiki>*</nowiki>    * تىلىمدا ياڭرايدۇ ئىسمىڭ يىگانە، گاھ باھانە تېپىپ، گاھ بىباھانە. تەكرارلايمەن غەمكىن كۈن، شاد كۈن، پالاكەتلىك كۈن— خۇددى دۇنيا ئىسمىڭ بىلەن تولغان بىر خانە. ئىسمىڭنى ئېيتىمەن گاھ كۈلۈپ مەمنۇن، گاھ بولسا ئالدىڭدا ئىلتىجا ئۈچۈن. ئۆزۈڭ ھەم، ئىسمىڭ ھەم گۈزەل ئەپسانە، بارلىقتا ئەمدى يوق يەنە باشقا كۈن. <nowiki>*</nowiki>     * رۇخسەت بەرگىن، ئەي دىلبەر، ئولتۇرۇشقا يانمۇيان، سەن بىلەن بىر دەقىقە، قەلبىم ساڭا ئىنتىزار. كۆپتۇر بۈگۈن ئىشلىرىم، دەردىم مېنىڭ مىڭ پاتمان، لېكىن ئۇلار ئۆزىگە قىلماس مېنى گىرىپتار. باقاي بىردەم يۈزۈڭگە، ئايدەك جايلان كۆزۈمگە، تۇت، يۈرىكىم تىنچلانسۇن بىردەم ئارام ئىچىدە. مەن بۇ جاھان ئۆيىدە قۈلمەن ئۆزۈم ئۆزۈمگە، يوقتۇر مەندە ئەقىل–ھۇش نە كۈندۈز، نە كېچىدە. بۈگۈن باھار ئەييامى، ھەرخىل گۈلنىڭ سالامى، ئەنە قۇنۇپ تۇرۇپتۇ بۇسۇغامغا گۈلباھار. شېرنە يىغىپ غۇڭۇلدار ھەسەلھەرە كالامى، خۇددى كۈيدەك يېقىملىق، شۇنچە ياڭراق، ئاھاڭدار. يات كۆزلەردىن يىراقتا، سۆيگۈ دېگەن قىرغاقتا، ئاھ، ئولتۇرساق نە بەخت، كۈننى ئۇنتۇپ بىمالال. يۈرمەكتىمىز ۋەلېكىن داغدا، ئېغىر پىراقتا، بەلكىم مېنىڭ كۈي–ناخشام بېرى قۇرۇق خامخىيال! '''كەل، كەل''' كەل، كەل، ئەي ئەزىزىم، ئەي ھەبىب كەل، كەل، قەلبىمدە لىق ھەسرەت، ئەي تەبىب كەل، كەل. مېھرىبان بولغىن ۋە كەل بۇيان دىلبەر، كەلگىنە، بولساڭمۇ بىر رەقىب كەل، كەل. كۆكتە كېزىپ بولۇت، ياغسا گەر يامغۇر— شۇ ئۆزۈڭ، قالدۇرما بىنەسىب كەل، كەل. مېنىڭ بەختىم سەن، بەختسىزلىكىم ھەم سەن، بۇ دۇنيادا سەنسىز مەن غېرىب، كەل، كەل. سەن كەل قايتا-قايتا، يەڭگىل – ئېغىر دەم، بۇ ئالەمنىڭ ئۆزى بىتەرتىپ، كەل، كەل. ئەي مېنىڭ ئىسيانكار ۋە مۇلايىم باغرىم، مەن تامان ھەرقاچان يول تارتىپ كەل، كەل. كۈزمۇ، قىش، كۆكلەممۇ، يازمۇ... يوق پەرقى، ماڭا خالىغانچە غەم ئارتىپ كەل، كەل. كۈلگەن چاغلىرىمدا بولغىن يېنىمدا، مەھزۇن كۈيلىگەندە ئەندەلب، كەل، كەل. مەن بۇنياد بولغاندا، مەن يوق بولغاندا، مېنىڭ يۈلەنگىنىم، ئەي ھەبىب، كەل، كەل. '''ھايات''' يورۇق، كەڭرى دۇنيادا ئۆلۈپ كەتمىسەم دەيمەن، ئادەملەرنى ھېچقاچان تەرك ئەتمىسەم دەيمەن. بەلكى چەكسىز ئورماندا تېرىك روھلار ئىچىدە ياشاپ مەڭگۈ، يوقلۇقنى باغاش ئەتمىسەم دەيمەن. مەڭگۈلۈكتۇر بۇ ھايات، شۇنداق ئۇنىڭ ئېقىمى— ئايرىلىشلار، ۋىساللار، شادلىق، قايغۇ - ئەلەملەر. مەن توقۇسام بەخت ۋە بەختسىزلىك كۈيىنى، بەلكىم، ماڭا ھاياتلىق مەڭگۈ نېسىپ ئەيلىنەر. ئۆتكەن كۈنلەر ئەسلىمە بولۇپ قالار، بۇ تەقدىر، مەن ئۆلگەندە بەرىبىر بارلىق غايىب بولار ھەم. ئىنسانلارغا يەتكۈزسەم ناخشىلارنى بىرمۇبىر، ھەر ناخشىنىڭ قېتىغا ئۆزۈم بولۇپ مۇجەسسەم! كۈيلىرىمنى ياقتۇرۇپ قوبۇل قىلسۇن ئىنسانلار، مەيلى، كۆمسۇن تۇپراققا بولسا ئەگەر خازانلار! '''قەلەمقاش''' ۋەسلىڭگە بولۇپ تەشنا، ئاستانەڭگە ئۇرسام باش. قۇچاق ئېچىپ كەڭ ماڭا، كۈتۈۋالغىن قەلەمقاش. بارچە جاھاندىن ئارتۇق، مىڭ جېنىم ساڭا تارتۇق. ۋىسالىڭنىڭ كويىدا، ئاشتىم دەريا، تاغۇ -تاش. قۇچاق ئېچىپ كەڭ ماڭا، كۈتۈۋالغىن قەلەمقاش. دەرتتە خاراب بۇ دىلىم، ئاڭلا نالەم، ئەي گۈلۈم، كۈلبەم گۇياكى قەپەس، قېشىمغا چىق بىر نەپەس! ھەسرەتتە غېرىب ھالىم، بەس، تۇتمىسۇن ئۇۋالىم. مۈشكۈلۈمنى قىل ئاسان، تۆگەپ كەتتى بار بەرداش. قۇچاق ئېچىپ كەڭ ماڭا، قېشىمغا كەل، قەلەمقاش. (تەرجىمە قىلغۇچى: زىياكار) مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/YuIxehoFVJ4Yf2VIf3qgnQ زىياكار سالونى] jo36lqlcplf88xaxw2cd56m36xo93xd 0 24579 175628 2026-04-27T18:06:47Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت ' = يېڭى تەتقىقات: ‮IA پروگراممېرلارنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدۇ = 2026.04.27 AI 智能体不会让软件工程师丢饭碗，反而拓展其工作边界 تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە''': AI''' ئاگېنتلىرى يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئ...' 175628 wikitext text/x-wiki = يېڭى تەتقىقات: ‮IA پروگراممېرلارنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدۇ = 2026.04.27 AI 智能体不会让软件工程师丢饭碗，反而拓展其工作边界 تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە''': AI''' ئاگېنتلىرى يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدۇ. تېخنىكا تاراتقۇسى «The Decoder»نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، چالمېرس تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى (Chalmers University of Technology) ۋە ۋولۋو گورۇھى (Volvo Group) تەتقىقات گۇرۇپپىسى يېقىندا ئېلان قىلغان بىر پارچە ماقالىسىدە، سۈنئىي ئەقىل (AI) ئاگېنتلىرىنىڭ يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئەكسىچە، ئۇلار «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» (semi-executable stack) ئارقىلىق ئىنژېنېرلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدىكەن. تەتقىقات گۇرۇپپىسى ئالدى بىلەن ئالتە ھالقىدىن تەركىب تاپقان «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» ئەندىزىسىنى ئوتتۇرىغا قويغان بولۇپ، ئۇ ئەنئەنىۋى كودلارنى تېخىمۇ يۇقىرى قاتلاملارغا تۇتاشتۇرۇپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ AI قانۇنى قاتارلىق ئىجتىمائىي ئامىللارغىچە كېڭەيتىدۇ. ماقالىدىكى «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» تۆۋەندىكى ئالتە ھالقىدىن تەركىب تاپقان: 1. ئەنئەنىۋى كود (Classical code) 2. ئەسكەرتىش سۆزى ۋە تەبىئىي تىل ئۆلچىمى (Prompt and natural language specification) 3. ئاگېنت خىزمەت ئېقىمىنى تەشكىللەش (Agent workflow orchestration) 4. كونترول سىستېمىسى (Control systems) 5. مەشغۇلات ۋە تەشكىلىي لوگىكا (Operational and organizational logic) 6. ئىجتىمائىي ۋە تۈزۈمگە ماسلىشىش (Social and institutional adaptation) نۆۋەتتە، يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرى ئاساسلىقى ئەنئەنىۋى كود (بىرىنچى ھالقا) ۋە ئەسكەرتىش سۆزى (ئىككىنچى ھالقا) ئۈستىدە ئىشلەۋاتىدۇ. ئەمما ئاگېنت خىزمەت ئېقىمى (ئۈچىنچى ھالقا)، بىخەتەرلىك توسۇقى (تۆتىنچى ھالقا) ۋە قارار چىقىرىش جەريانى (بەشىنچى ھالقا) بارغانچە يۇقىرى دەرىجىلىك قۇرۇلۇش نىشانىغا ئايلانماقتا؛ ئىجتىمائىي تۈزۈمگە ماسلىشىش (ئالتىنچى ھالقا) بولسا AI نىڭ ئەمەلىي ئىجرا قىلىنىشىنى بەلگىلەيدۇ. تەتقىقاتچىلارنىڭ قارىشىچە، نۆۋەتتە AI ئاگېنتلىرىنىڭ ئەڭ چوڭ ئاجىزلىقى بەشىنچى ۋە ئالتىنچى ھالقىلارغا مەركەزلەشكەن. ئادەملەر كود يېزىۋاتقىلى ئون نەچچە يىل بولدى، ئەمما AI نىڭ قارار چىقىرىشى ۋە تۈزۈمگە ماسلىشىشى قاتارلىق ماكرو جەريانلار يەنىلا كەمچىل بولۇپ كېلىۋاتىدۇ. كۆپىنچە تەتقىقاتلار يەنىلا خاتالىقلارنى تۈزىتىش ۋە AI نى سىناش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماقتا. ئالىملارنىڭ ئېيتىشىچە، AI نىڭ ئالدىنقى قاتاردىكى ئىنسان ئالىملىرىنىڭ سەۋىيەسىگە يېتىشى ھاجەتسىز، پەقەت ئىشلىتىشكە يارىسا كۇپايە. AI نى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىش ئارقىلىق يارىتىلغان قىممەت بىر قىسىم يۇقىرى دەرىجىلىك مۇتەخەسسىسلەرنىڭ قىممىتىدىن يۇقىرى بولىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، تەتقىقاتچىلار AI نىڭ «خىيالى تۇيغۇ» (hallucination) مەسىلىسىگە سەل قارىمىدى. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، بۇ مەسىلە سىناش ۋە نازارەت قىلىشنىڭ كېرەكلىكىنى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈرىدۇ. كەلگۈسىدە ئىنسانلارنىڭ قىممىتى يەنىلا ساقلىنىپ قالىدۇ. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MjM5NTcxMTg3NA==&action=getalbum&album_id=3407968338281086976&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMjM5NTcxMTg3NA%3D%3D%26mid%3D2651395773%26idx%3D1%26sn%3D97cf16f516668e0b3128d7c932a0dde8%26chksm%3Dbc443f547c2c7342636d29e664934f1789fe134af777c712430c32dc80f0a664b1c02fc828fa%26scene%3D126%26sessionid%3D1777312828%26subscene%3D0%26clicktime%3D1777312836%26enterid%3D1777312836%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0f343a5e2a0e11cc1532cc1566b0f347b0f283abdcbc6cdd918b4e15c7bbbe2f011dae1c7b86176dc82890ed474b6351d8ba20265a047a018e467b3688d7e4b1ebc9ec8feeeb1215350059e439521a8937e6e27d74d3908a7c2ccbbc8c380862e331c30b8ec1a7f5a94e707273c67a8f80cd31c6414065bc3%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ8B8j%252BtBLtWOaSIK98foAsxLoAQIE97dBBAEAAAAAAFcYI%252BeNfmMAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0NoNCfDRYcKV9zwSQZOm%252FMiZG%252Fyb%252BwBcRnexGKygGkvOFISGOy%252FxLgI9aJkYbeT3D%252B%252BCgQGsMhj5aOqC2SllvN%252BxXXKE%252BFGU0Dy%252FQ43hAQdZxH2JxMOpVPG852NsXZz96%252Bi4nbUO4F3Qvtv7WYF8Rbgay4ZgTONl2HJIhOrBCrhn7JeXvZ4xzSwdewEMo7sTPZWAJCZNVJyDkBYdt7DZAN46h0LiJF7mtOhxvIyCCWKNCJBBIpJCvH%252F9hGPJfsTKA%252F4E%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DJDSSHMQKjNCn%252FVLlurNKGNrufB98Rg3PSH37UUb3d7LvKICKi5bPdBukTqi%252F%252BQzw%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect ئالپ سالونى] e4rgvqrvs2eyko9gkx3mt8n1mb1yycp 175630 175628 2026-04-27T18:18:13Z UyghurArchive 25219 175630 wikitext text/x-wiki = يېڭى تەتقىقات: ‮IA پروگراممېرلارنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدۇ = 2026.04.27 AI 智能体不会让软件工程师丢饭碗，反而拓展其工作边界 تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە''': AI''' ئاگېنتلىرى يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدۇ. تېخنىكا تاراتقۇسى «The Decoder»نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، چالمېرس تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى (Chalmers University of Technology) ۋە ۋولۋو گورۇھى (Volvo Group) تەتقىقات گۇرۇپپىسى يېقىندا ئېلان قىلغان بىر پارچە ماقالىسىدە، سۈنئىي ئەقىل (AI) ئاگېنتلىرىنىڭ يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئەكسىچە، ئۇلار «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» (semi-executable stack) ئارقىلىق ئىنژېنېرلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدىكەن. تەتقىقات گۇرۇپپىسى ئالدى بىلەن ئالتە ھالقىدىن تەركىب تاپقان «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» ئەندىزىسىنى ئوتتۇرىغا قويغان بولۇپ، ئۇ ئەنئەنىۋى كودلارنى تېخىمۇ يۇقىرى قاتلاملارغا تۇتاشتۇرۇپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ AI قانۇنى قاتارلىق ئىجتىمائىي ئامىللارغىچە كېڭەيتىدۇ. ماقالىدىكى «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» تۆۋەندىكى ئالتە ھالقىدىن تەركىب تاپقان: 1. ئەنئەنىۋى كود (Classical code) 2. ئەسكەرتىش سۆزى ۋە تەبىئىي تىل ئۆلچىمى (Prompt and natural language specification) 3. ئاگېنت خىزمەت ئېقىمىنى تەشكىللەش (Agent workflow orchestration) 4. كونترول سىستېمىسى (Control systems) 5. مەشغۇلات ۋە تەشكىلىي لوگىكا (Operational and organizational logic) 6. ئىجتىمائىي ۋە تۈزۈمگە ماسلىشىش (Social and institutional adaptation) نۆۋەتتە، يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرى ئاساسلىقى ئەنئەنىۋى كود (بىرىنچى ھالقا) ۋە ئەسكەرتىش سۆزى (ئىككىنچى ھالقا) ئۈستىدە ئىشلەۋاتىدۇ. ئەمما ئاگېنت خىزمەت ئېقىمى (ئۈچىنچى ھالقا)، بىخەتەرلىك توسۇقى (تۆتىنچى ھالقا) ۋە قارار چىقىرىش جەريانى (بەشىنچى ھالقا) بارغانچە يۇقىرى دەرىجىلىك قۇرۇلۇش نىشانىغا ئايلانماقتا؛ ئىجتىمائىي تۈزۈمگە ماسلىشىش (ئالتىنچى ھالقا) بولسا AI نىڭ ئەمەلىي ئىجرا قىلىنىشىنى بەلگىلەيدۇ. تەتقىقاتچىلارنىڭ قارىشىچە، نۆۋەتتە AI ئاگېنتلىرىنىڭ ئەڭ چوڭ ئاجىزلىقى بەشىنچى ۋە ئالتىنچى ھالقىلارغا مەركەزلەشكەن. ئادەملەر كود يېزىۋاتقىلى ئون نەچچە يىل بولدى، ئەمما AI نىڭ قارار چىقىرىشى ۋە تۈزۈمگە ماسلىشىشى قاتارلىق ماكرو جەريانلار يەنىلا كەمچىل بولۇپ كېلىۋاتىدۇ. كۆپىنچە تەتقىقاتلار يەنىلا خاتالىقلارنى تۈزىتىش ۋە AI نى سىناش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماقتا. ئالىملارنىڭ ئېيتىشىچە، AI نىڭ ئالدىنقى قاتاردىكى ئىنسان ئالىملىرىنىڭ سەۋىيەسىگە يېتىشى ھاجەتسىز، پەقەت ئىشلىتىشكە يارىسا كۇپايە. AI نى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىش ئارقىلىق يارىتىلغان قىممەت بىر قىسىم يۇقىرى دەرىجىلىك مۇتەخەسسىسلەرنىڭ قىممىتىدىن يۇقىرى بولىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، تەتقىقاتچىلار AI نىڭ «خىيالى تۇيغۇ» (hallucination) مەسىلىسىگە سەل قارىمىدى. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، بۇ مەسىلە سىناش ۋە نازارەت قىلىشنىڭ كېرەكلىكىنى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈرىدۇ. كەلگۈسىدە ئىنسانلارنىڭ قىممىتى يەنىلا ساقلىنىپ قالىدۇ. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MjM5NTcxMTg3NA==&action=getalbum&album_id=3407968338281086976&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMjM5NTcxMTg3NA%3D%3D%26mid%3D2651395773%26idx%3D1%26sn%3D97cf16f516668e0b3128d7c932a0dde8%26chksm%3Dbc443f547c2c7342636d29e664934f1789fe134af777c712430c32dc80f0a664b1c02fc828fa%26scene%3D126%26sessionid%3D1777312828%26subscene%3D0%26clicktime%3D1777312836%26enterid%3D1777312836%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0f343a5e2a0e11cc1532cc1566b0f347b0f283abdcbc6cdd918b4e15c7bbbe2f011dae1c7b86176dc82890ed474b6351d8ba20265a047a018e467b3688d7e4b1ebc9ec8feeeb1215350059e439521a8937e6e27d74d3908a7c2ccbbc8c380862e331c30b8ec1a7f5a94e707273c67a8f80cd31c6414065bc3%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ8B8j%252BtBLtWOaSIK98foAsxLoAQIE97dBBAEAAAAAAFcYI%252BeNfmMAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0NoNCfDRYcKV9zwSQZOm%252FMiZG%252Fyb%252BwBcRnexGKygGkvOFISGOy%252FxLgI9aJkYbeT3D%252B%252BCgQGsMhj5aOqC2SllvN%252BxXXKE%252BFGU0Dy%252FQ43hAQdZxH2JxMOpVPG852NsXZz96%252Bi4nbUO4F3Qvtv7WYF8Rbgay4ZgTONl2HJIhOrBCrhn7JeXvZ4xzSwdewEMo7sTPZWAJCZNVJyDkBYdt7DZAN46h0LiJF7mtOhxvIyCCWKNCJBBIpJCvH%252F9hGPJfsTKA%252F4E%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DJDSSHMQKjNCn%252FVLlurNKGNrufB98Rg3PSH37UUb3d7LvKICKi5bPdBukTqi%252F%252BQzw%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect ئالپ سالونى] [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MjM5NTcxMTg3NA==&action=getalbum&album_id=3399195294888738817&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMjM5NTcxMTg3NA%3D%3D%26mid%3D2651395530%26idx%3D1%26sn%3D7cd110ad57eb4bd58e51d0a00eda72b0%26chksm%3Dbc4876631a7cfec7ef7742f394a0f30d9a76e87a7ea722460a3c7394dc2f0a8cf2a026dbbd44%26scene%3D126%26sessionid%3D1777312858%26subscene%3D0%26clicktime%3D1777312864%26enterid%3D1777312864%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0a24c0442d3b8fdf18a374a80c4dcc155e029d8d1cc918378a5e1c08e9b80cbdeb1bf68dc303c979c0028eb15acdc86915e14648c756e415eae00c2341c4ca37e8979f8ea83967e4ea60435a37c94a4308ed319eb4e696ccff777be4f7456c6fa96c9c09190444f5fc4b0d71acdf474898c5eb23067b27740%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQpWYumhLnZxkUjhpo%252BU6IwBLoAQIE97dBBAEAAAAAALJGI6NMhmAAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj07V76aJ36ZC5ZhC9qmIPaxaeUL8mIa7Hi7iaQ%252BaKLCwd5fseCXgFX1I0lYy6Do665A5MNmsgaInkqnO2qwe8uD8PU4btt8sKv4Ou8xBXeVOFq2FimIWqC8maLJaJDERe7kLfsHfSlpw%252FxR8tzj8hARTbbPruVgeCrqJdGziChffvqcBXzQ%252BFfMwne%252FZKHZgIm3Z%252BcUN1svdgZz%252BhkFeZiywR%252FADZXe0%252B76lM%252Fr5A0kiOhynXGLgsfPt287eVRD7H0JOs%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DqW%252FHRWm%252FpKorwLN7SoZkEHxsW7MXFr3YDzGMUfqDRTMz2S4vmNspbCgM%252FU8zWb4d%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect ئالپ سالۇنى] 2f4cc7ls0pukr16lt695gutxtkxftk8 175631 175630 2026-04-27T18:20:02Z UyghurArchive 25219 175631 wikitext text/x-wiki 2026.04.27 AI 智能体不会让软件工程师丢饭碗，反而拓展其工作边界 تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە''': AI''' ئاگېنتلىرى يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدۇ، ئەكسىچە ئۇلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدۇ. تېخنىكا تاراتقۇسى «The Decoder»نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، چالمېرس تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى (Chalmers University of Technology) ۋە ۋولۋو گورۇھى (Volvo Group) تەتقىقات گۇرۇپپىسى يېقىندا ئېلان قىلغان بىر پارچە ماقالىسىدە، سۈنئىي ئەقىل (AI) ئاگېنتلىرىنىڭ يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرىنى ئىشسىز قالدۇرمايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئەكسىچە، ئۇلار «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» (semi-executable stack) ئارقىلىق ئىنژېنېرلارنىڭ خىزمەت دائىرىسىنى كېڭەيتىدىكەن. تەتقىقات گۇرۇپپىسى ئالدى بىلەن ئالتە ھالقىدىن تەركىب تاپقان «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» ئەندىزىسىنى ئوتتۇرىغا قويغان بولۇپ، ئۇ ئەنئەنىۋى كودلارنى تېخىمۇ يۇقىرى قاتلاملارغا تۇتاشتۇرۇپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ AI قانۇنى قاتارلىق ئىجتىمائىي ئامىللارغىچە كېڭەيتىدۇ. ماقالىدىكى «يېرىم ئىجراچانلىق تېخنىكا قاتلىمى» تۆۋەندىكى ئالتە ھالقىدىن تەركىب تاپقان: 1. ئەنئەنىۋى كود (Classical code) 2. ئەسكەرتىش سۆزى ۋە تەبىئىي تىل ئۆلچىمى (Prompt and natural language specification) 3. ئاگېنت خىزمەت ئېقىمىنى تەشكىللەش (Agent workflow orchestration) 4. كونترول سىستېمىسى (Control systems) 5. مەشغۇلات ۋە تەشكىلىي لوگىكا (Operational and organizational logic) 6. ئىجتىمائىي ۋە تۈزۈمگە ماسلىشىش (Social and institutional adaptation) نۆۋەتتە، يۇمشاق دېتال ئىنژېنېرلىرى ئاساسلىقى ئەنئەنىۋى كود (بىرىنچى ھالقا) ۋە ئەسكەرتىش سۆزى (ئىككىنچى ھالقا) ئۈستىدە ئىشلەۋاتىدۇ. ئەمما ئاگېنت خىزمەت ئېقىمى (ئۈچىنچى ھالقا)، بىخەتەرلىك توسۇقى (تۆتىنچى ھالقا) ۋە قارار چىقىرىش جەريانى (بەشىنچى ھالقا) بارغانچە يۇقىرى دەرىجىلىك قۇرۇلۇش نىشانىغا ئايلانماقتا؛ ئىجتىمائىي تۈزۈمگە ماسلىشىش (ئالتىنچى ھالقا) بولسا AI نىڭ ئەمەلىي ئىجرا قىلىنىشىنى بەلگىلەيدۇ. تەتقىقاتچىلارنىڭ قارىشىچە، نۆۋەتتە AI ئاگېنتلىرىنىڭ ئەڭ چوڭ ئاجىزلىقى بەشىنچى ۋە ئالتىنچى ھالقىلارغا مەركەزلەشكەن. ئادەملەر كود يېزىۋاتقىلى ئون نەچچە يىل بولدى، ئەمما AI نىڭ قارار چىقىرىشى ۋە تۈزۈمگە ماسلىشىشى قاتارلىق ماكرو جەريانلار يەنىلا كەمچىل بولۇپ كېلىۋاتىدۇ. كۆپىنچە تەتقىقاتلار يەنىلا خاتالىقلارنى تۈزىتىش ۋە AI نى سىناش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماقتا. ئالىملارنىڭ ئېيتىشىچە، AI نىڭ ئالدىنقى قاتاردىكى ئىنسان ئالىملىرىنىڭ سەۋىيەسىگە يېتىشى ھاجەتسىز، پەقەت ئىشلىتىشكە يارىسا كۇپايە. AI نى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىش ئارقىلىق يارىتىلغان قىممەت بىر قىسىم يۇقىرى دەرىجىلىك مۇتەخەسسىسلەرنىڭ قىممىتىدىن يۇقىرى بولىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، تەتقىقاتچىلار AI نىڭ «خىيالى تۇيغۇ» (hallucination) مەسىلىسىگە سەل قارىمىدى. ئۇلارنىڭ قارىشىچە، بۇ مەسىلە سىناش ۋە نازارەت قىلىشنىڭ كېرەكلىكىنى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈرىدۇ. كەلگۈسىدە ئىنسانلارنىڭ قىممىتى يەنىلا ساقلىنىپ قالىدۇ. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MjM5NTcxMTg3NA==&action=getalbum&album_id=3407968338281086976&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMjM5NTcxMTg3NA%3D%3D%26mid%3D2651395773%26idx%3D1%26sn%3D97cf16f516668e0b3128d7c932a0dde8%26chksm%3Dbc443f547c2c7342636d29e664934f1789fe134af777c712430c32dc80f0a664b1c02fc828fa%26scene%3D126%26sessionid%3D1777312828%26subscene%3D0%26clicktime%3D1777312836%26enterid%3D1777312836%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0f343a5e2a0e11cc1532cc1566b0f347b0f283abdcbc6cdd918b4e15c7bbbe2f011dae1c7b86176dc82890ed474b6351d8ba20265a047a018e467b3688d7e4b1ebc9ec8feeeb1215350059e439521a8937e6e27d74d3908a7c2ccbbc8c380862e331c30b8ec1a7f5a94e707273c67a8f80cd31c6414065bc3%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQ8B8j%252BtBLtWOaSIK98foAsxLoAQIE97dBBAEAAAAAAFcYI%252BeNfmMAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0NoNCfDRYcKV9zwSQZOm%252FMiZG%252Fyb%252BwBcRnexGKygGkvOFISGOy%252FxLgI9aJkYbeT3D%252B%252BCgQGsMhj5aOqC2SllvN%252BxXXKE%252BFGU0Dy%252FQ43hAQdZxH2JxMOpVPG852NsXZz96%252Bi4nbUO4F3Qvtv7WYF8Rbgay4ZgTONl2HJIhOrBCrhn7JeXvZ4xzSwdewEMo7sTPZWAJCZNVJyDkBYdt7DZAN46h0LiJF7mtOhxvIyCCWKNCJBBIpJCvH%252F9hGPJfsTKA%252F4E%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DJDSSHMQKjNCn%252FVLlurNKGNrufB98Rg3PSH37UUb3d7LvKICKi5bPdBukTqi%252F%252BQzw%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect ئالپ سالونى] [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MjM5NTcxMTg3NA==&action=getalbum&album_id=3399195294888738817&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMjM5NTcxMTg3NA%3D%3D%26mid%3D2651395530%26idx%3D1%26sn%3D7cd110ad57eb4bd58e51d0a00eda72b0%26chksm%3Dbc4876631a7cfec7ef7742f394a0f30d9a76e87a7ea722460a3c7394dc2f0a8cf2a026dbbd44%26scene%3D126%26sessionid%3D1777312858%26subscene%3D0%26clicktime%3D1777312864%26enterid%3D1777312864%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0a24c0442d3b8fdf18a374a80c4dcc155e029d8d1cc918378a5e1c08e9b80cbdeb1bf68dc303c979c0028eb15acdc86915e14648c756e415eae00c2341c4ca37e8979f8ea83967e4ea60435a37c94a4308ed319eb4e696ccff777be4f7456c6fa96c9c09190444f5fc4b0d71acdf474898c5eb23067b27740%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQpWYumhLnZxkUjhpo%252BU6IwBLoAQIE97dBBAEAAAAAALJGI6NMhmAAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj07V76aJ36ZC5ZhC9qmIPaxaeUL8mIa7Hi7iaQ%252BaKLCwd5fseCXgFX1I0lYy6Do665A5MNmsgaInkqnO2qwe8uD8PU4btt8sKv4Ou8xBXeVOFq2FimIWqC8maLJaJDERe7kLfsHfSlpw%252FxR8tzj8hARTbbPruVgeCrqJdGziChffvqcBXzQ%252BFfMwne%252FZKHZgIm3Z%252BcUN1svdgZz%252BhkFeZiywR%252FADZXe0%252B76lM%252Fr5A0kiOhynXGLgsfPt287eVRD7H0JOs%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3DqW%252FHRWm%252FpKorwLN7SoZkEHxsW7MXFr3YDzGMUfqDRTMz2S4vmNspbCgM%252FU8zWb4d%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect ئالپ سالۇنى] 0osxss5ql7fdoaknl0zyur1ukyqbimf 0 24580 175629 2026-04-27T18:14:50Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت '«مۇجى» ياپونىيەدە بارلىققا كەلگەن دۇنياغا داڭلىق پارچە سېتىش ماركىسى. بۇ شىركەتتىن 2001-يىلى چوڭ زىيان كۆرۈلۈپ ۋەيران بولۇش گىردابىغا بېرىپ قالغان. دەل مۇشۇ چاغدا ماسې كۈزو دېرىكتورلۇق ۋەزىپىسىگە تەيىنلەندى. ئۇ ۋەزىپىگە ئولتۇرۇپ ئىككىنچى يىلىلا شىركەت زىي...' 175629 wikitext text/x-wiki «مۇجى» ياپونىيەدە بارلىققا كەلگەن دۇنياغا داڭلىق پارچە سېتىش ماركىسى. بۇ شىركەتتىن 2001-يىلى چوڭ زىيان كۆرۈلۈپ ۋەيران بولۇش گىردابىغا بېرىپ قالغان. دەل مۇشۇ چاغدا ماسې كۈزو دېرىكتورلۇق ۋەزىپىسىگە تەيىنلەندى. ئۇ ۋەزىپىگە ئولتۇرۇپ ئىككىنچى يىلىلا شىركەت زىياندىن پايدىغا يۈزلەندى. مانا ھازىر «مۇجى» نىڭ پۈتۈن دۇنيادا 900 دۇكىنى بار، ساپ پايدىسى 2.4 مىليارتقا يېتىدۇ. ماسې كۈزو «مۇجىنىڭ مەخپىيەتلىكى» ناملىق بىر كىتاپ يازغان. كىتاپتا ئۇ ئۆزى شىركەت دېرىكتورلىقىغا تەيىنلەنگەندىن كېيىن يولۇققان ھايات-ماماتلىق قىيىنچىلىقلىرىنى، قىيىنچىلىقلارنى يېڭىشتا ئىشلەتكەن باشقۇرۇش ئىدىيىسى ۋە كونكېرت ئۇسۇلى ئۈستىدە توختالغان. ئۇنداقتا ماسې كۈزونىڭ ئىسلاھاتى قانداق قىلىپ ئۇتۇق قازاندى؟ ئۇ بۇنى «شىركەتنىڭ ئىچكى مېخانىزمى ئارقىلىق باشقۇرۇش» دەپ ئاتىدى. بۈگۈن بىز مۇشۇ كىتاپتىكى بىر ھېكايىنى ئوقۇيمىز، ئاندىن «مۇجى» نىڭ قانداق ئۇسۇلدا سىمېنا ئىشلەش تۈزۈمىنى يوق قىلغانلىقىنى ئۈستىدە توختىلىمىز. ئادەتتە باشلىق خىزمەتچىگە مەلۇم بىر ئىشنى چوقۇم بەلگىلەنگەن ۋاقىت ئىچىدە تۈگۈتۈشنى تاپىلايدۇ. لېكىن كۆپ ساندىكى خىزمەتچىلەر ھەرخىل باھانە ئىزلەپ ئىشنى ۋاقتىدا تۈگەتمەيدۇ ياكى تۇيۇقسىز تېخىمۇ جىددىي خىزمەت چىقىپ قېلىپ، كونا ئىش ۋاقتىدا تاماملانمايدۇ. بۇنداق چاغدا ئۇلار سىمېنا ئىشلەشكە مەجبۇر بولىدۇ. ماسې كۈزو «مۇجى» غا كەلگەندىن كېيىن، شىركەتتىكى ھەممە بۆلۈمنىڭ دېگۈدەك سىمېنا ئىشلەيدىغانلىقىنى بايقىدى. لېكىن مۇشۇنداق سىمېنا ئىشلەشنىڭ راستىنلا ئەھمىيىتى بارمۇ؟ ئۇ كۈزىتىۋېدى، كۆپ ساندىكى خىزمەتچىلەر خىزمەت ۋاقتىدا ئۆزىنىڭ شەخسىي ئىشلىرىنى قىلىدىكەن. ئىشتىن چۈشكەندىن كېيىن سىمېنا ئىشلەپ ئاندىن خىزمەتنى باشلايدىكەن. شۇنىڭ بىلەن ماسې كۈزو مۇنداق بىر يېڭى بەلگىلىمە چىقاردى: ھەر كۈنى چۈشتىن كېيىن سائەت ئالتە بىلەن دەل ۋاقتىدا ئىشتىن چۈشۈش، خىزمەتنىمۇ چوقۇم ئىشتىن چۈشكىچە تۈگىتىش، سىمېنا ئىشلەشكە رۇخسەت قىلماسلىق. ئىشنى خىزمەت ۋاقتىدا تۈگىتەلمەسلىك خىزمەتچىنىڭ خىزمەت ئۈنۈمىنىڭ تۆۋەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ. ئۇ چوقۇم قايسى ئىشنىڭ مۇھىملىقىنى ئايرىيالمايدىغان بىر ئادەم. بۇ يېڭى تۈزۈم يولغا قويۇلغاندا كۆپ بۆلۈملەر قارشى پىكىرنى ئوتتۇرىغا قويدى. سىمېنا ئىشلىمىسە ئىشنى راستىنلا تۈگەتكىلى بولمايدۇ. خىزمەت تۈگىمىسە باشلىق قانداق قىلىدۇ؟ ماسې كۈزو ئالدى بىلەن ھەرقايسى بۆلۈملەرنى سىمېنا ئىشلەشنى يوقىتىش تەكلىپ لايىھىسى تۈزۈپ چىقىشقا بۇيرىدى. مەسىلەن، تاۋار بۆلۈمىنىڭ سىمېنا ئىشلەشتىكى سەۋەبى، رىقابەتلىك مەھسۇلاتنىڭ ماتىرىيالىنى تاپالماسلىق. بۇنى ئايرىم ۋاقىت چىقىرىپ ئىزدىشى كېرەك. شۇنىڭ بىلەن  ئۇ شىركەت ئۇچۇر بۆلۈمى بىلەن ئالاقىلاشتى. ئۇچۇر بۆلۈمىنى كېرەكلىك ماتىرىياللارنى ۋاقتىدا باشقا بۆلۈملەر بىلەن ھەمبەھىرلەشكە كاپالەتلىك قىلىشقا بۇيرىدى. مانا شۇنداق قىلىپ تاۋار بۆلۈمىنىڭ %20 خىزمەت مىقدارى ئازايدى. ئۇنىڭدىن باشقا ماسې كۈزو يەنە ئىشتىن چۈشۈش ئالدىدا خىزمەتنى يېڭى  كەلگەن خىزمەتچىگە تاپشۇرۇپ بەرمەسلىك تۈزۈمىنى بەلگىلىدى. بۇنىڭدىكى سەۋەپ نىمە؟ چۈنكى يېڭى خىزمەتچى كەسپكە تازا پىششىق بولمىغاچقا، ئىشتىن چۈشۈشتىن بۇرۇن خىزمەت ئۇنىڭغا تاپشۇرۇلسا ئېنىقلا سىمېنا ئىشلەشكە توغرا كېلىدۇ. بۇ ۋاقىت ئىسراپ قىلغانلىق. ماسې كۈزو يەنە DINA دەيدىغان بىر مېخانىزمنى بېكىتتى. بۇ يەردىكى D ئىنگىلىسچە Dead line دېگەن مەنىدە بولۇپ، ئەڭ ئاخىرىقى مۆھلەت دېگەنلىك؛ I بولسا Instruction — كۆرسەتمە؛ N بولسا Notice — مۇناسىۋەتلىك بۆلۈملەرگە ئۇقتۇرۇش قىلىش؛ A بولسا Agenda — خىزمەت كۈندىلىك تەرتىپى. بۇ تۆت ھەرپ بىرلىشىپ ھەربىر خىزمەت ۋەزىپىسى چوقۇم ئۆز ئىچىگە ئېلىشقا تېگىشلىك تۆت ئامىلنى تەشكىل قىلىدۇ. مەسىلەن، شىركەت مەھسۇلاتنىڭ چۈشەندۈرىشىنى تېخىمۇ ياخشىلىماقچى بولدى. ئۇنداقتا نىمىلەرنى قىلىش كېرەك؟ كىملەر بۇ خىزمەتكە ماسلىشىدۇ؟ بۇنى DINA مېخانىزمىغا سالساق، بۇ خىزمەتنى نەچچە كۈن ئىچىدە تۈگىتىش كېرەكلىكى، قانداق تەلەپلەر بارلىقى، كىملەر ماسلىشىپ قىلىشى لازىملىقى، قاچان مۇزاكىرە ئېلىپ بېرىلىدىغانلىقى قاتارلىقلار «مۇجى» نىڭ شىركەت ئىچكى قىسىمدا ئىشلىتىدىغان تور سۇپىسىغا قويۇلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بارلىق خىزمەتچىلەر خىزمەتنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇلىشىدىن ئېنىق خەۋەر تاپىدۇ ۋە ئىشنى باشلايدۇ. ئەمدى بىز «مۇجى» نىڭ سىمېنا ئىشلەش مەسىلىسىنى تۈپتىن ھەل قىلىشتىكى بۇ ئۈچ كونكېرت ئۇسۇلىنى يەكۈنلىسەك: 1، ھەرقايسى بۆلۈملەرگە سىمېنا ئىشلەشنى يوقىتىش لايىھەسى تۈزگۈزۈش؛ 2، ئىشتىن چۈشۈش ئالدىدا يېڭى خىزمەتچىلەرگە ئىش تاپشۇرماسلىق؛ 3، DINA مېخانىزمى تۈزۈپ چىقىش. بۇ ئۈچ ئۇسۇلنى بىرلا جۈملىگە يىغىنچاقلىساق، مېخانىزم ئارقىلىق خىزمەت باشقۇرۇش بولىدۇ. ماسې كۈزونىڭ قارىشىچە، مېخانىزم، باشقۇرغۇچىلارنىڭ مۇھىم خىزمەت ئۇسۇلى. ئۇ خىزمەت ئۈنۈمىنى چوڭ دەرىجىدە يۇقىرى كۆتۈرەلەيدۇ. بىز كېلەركى ساندا يەنە داۋاملىق بۇ كىتاپنى ئوقۇيمىز ۋە «مۇجى» نىڭ قانداق ئۇسۇلدا ئۆلچەم ئارقىلىق خىزمەت باشقۇرغانلىقىنى چۈشىنىپ چىقىمىز. «كۈندە بىر چىشلەم سودا ئىلىمى» سەھىپىسىنىڭ بۈگۈنكى سانى مۇشۇ يەردە ئاخىرلاشتى. ھەر كىچىك ھېكايىدە چوڭ ھېكمەت بار. خەير-خوش دوستلار، ئەتە كۆرىشەيلى! مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MzU2MTM0NjM3NQ==&action=getalbum&album_id=1521369234155601920&scene=126&sessionid=1777312729240#wechat_redirect پارچىلار سالونى] ewq5ozwlb5xz3779pqdpo0eirfxeplj 0 24581 175632 2026-04-27T18:21:16Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت '2026.04.22 执掌苹果 15 年后，库克决定把苹果交给一个纯理工男 ئالمىنى 15 يىل باشقۇرغاندىن كېيىن، كۇك ئالمىنى ساپ «تېخنىكا ئادىمى»گە تاپشۇرۇشنى قارار قىلدى. 2011-يىلى، جوبىس كۇكنى ئۆيىگە چاقىرىپ، ئۇنى باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى (CEO) قىلىپ تەيىنلىمەكچى ئىكەنلىكىنى ئېيتقان. كۇك...' 175632 wikitext text/x-wiki 2026.04.22 执掌苹果 15 年后，库克决定把苹果交给一个纯理工男 ئالمىنى 15 يىل باشقۇرغاندىن كېيىن، كۇك ئالمىنى ساپ «تېخنىكا ئادىمى»گە تاپشۇرۇشنى قارار قىلدى. 2011-يىلى، جوبىس كۇكنى ئۆيىگە چاقىرىپ، ئۇنى باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى (CEO) قىلىپ تەيىنلىمەكچى ئىكەنلىكىنى ئېيتقان. كۇك ناھايىتى جىددىيلەشكەن، جوبىس ئۇنىڭغا: «مەندىن ھەرگىز "بۇنى قانداق قىلىمەن؟" دەپ سورىما، سەن ئۆزۈڭ توغرا دەپ قارىغان ئىشنى قىل» دەپ بىر جۈملە سۆز قالدۇرغان. جوبىسنىڭ بۇ سۆزنى قىلىشتىكى مەقسىتى، ئالمىنىڭمۇ دىسنىيغا ئوخشاپ قېلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئىدى: ۋولت دىسنىي ۋاپات بولغاندىن كېيىن، پۈتۈن شىركەت كوللېكتىپ پالەچ ھالەتكە چۈشۈپ قالغان، چۈنكى بارلىق قارارلارنى چىقارغاندا «ئەگەر ۋولت بولغان بولسا، بۇنىڭغا قوشۇلارمىدى؟» دەپ ئويلىشىشقا توغرا كېلەتتى. 15 يىل ئۆتۈپ كەتتى، تىم كۇك ئالمىنىڭ بازار قىممىتىنى 350 مىليارد دوللاردىن 4 تىرىللىيون دوللارغا يەتكۈزدى. ئەمدى نۆۋەت ئۇنىڭ كېيىنكى ئادەمگە شۇ سۆزنى قىلىشىغا كەلدى. بېيجىڭ ۋاقتى 21-ئاپرېل سەھەردە، ئالما شىركىتى بىر خەۋەر ئېلان قىلدى. يېقىنقى 15 يىلدىن بۇيان باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى بولۇپ ئىشلىگەن كۇك، بۇ يىل 9-ئاينىڭ 1-كۈنى رەسمىي ۋەزىپىسىدىن ئايرىلىدۇ، ئۇنىڭ ئورنىغا قاتتىق دېتال قۇرۇلۇشى بويىچە يۇقىرى دەرىجىلىك مۇئاۋىن لىدېر جون تېرنۇس (John Ternus) ۋارىسلىق قىلىدۇ. كۇك ئۆزى ئىجراچى رەئىسلىككە تەيىنلىنىپ، ئالمىدا داۋاملىق قالىدۇ. تېرنۇس دېگەن نام سىزگە بەلكىم ناتونۇش بولۇشى مۇمكىن، ئەمما سىز ئۇنى ئالمىنىڭ مەھسۇلات ئېلان قىلىش يىغىنلىرىدا چوقۇم كۆرگەن. 2017-يىلدىكى iMac Pro، 2018-يىلدىكى iPad Pro، 2019-يىلى قايتىدىن لايىھەلەنگەن Mac Pro، 2020-يىلدىكى Apple ئۆزىكى ۋە تۇنجى تۈركۈمدىكى M1 Mac لار، شۇنداقلا 2021-يىلدىكى MacBook Pro ۋە 2025-يىلدىكى iPhone Air لارنىڭ ھەممىسىنى ئۇ كۆپچىلىككە چۈشەندۈرگەن. بۇ ئادەم بۇ يىل 51 ياشتا بولۇپ، كۇك 2011-يىلى ۋەزىپىنى تاپشۇرۇۋالغان چاغدىمۇ شۇ ياشتا ئىدى. 1997-يىلى تېرنۇس پېنسىلۋانىيە ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ مېخانىكا قۇرۇلۇشى كەسپىنى پۈتتۈرگەن، تۇنجى خىزمىتى Virtual Research Systems دېگەن VR ئۈسكۈنىلىرىنى ئىشلەيدىغان كىچىك شىركەتتە مېخانىكا ئىنژېنېرى بولۇش ئىدى. تۆت يىلدىن كېيىن، 26 ياشلىق تېرنۇس ئالمىغا كىرىپ، جوناتان ئايۋىنىڭ گۇرۇپپىسىغا تەقسىم قىلىنغان ۋە Cinema Display سىرتقى ئېكرانلىرىنى ئىشلىگەن. 2013-يىلى تېرنۇس قاتتىق دېتال قۇرۇلۇشى مۇئاۋىن لىدېرلىقىغا ئۆستۈرۈلۈپ، تېخىمۇ كەڭ دائىرىدىكى مەھسۇلات لىنىيەلىرىنى باشقۇرۇشقا قاتناشقان. بۇ تەرجىمىھالدا بىر نازۇك نۇقتا بار: تېرنۇسنىڭ كەسپىي ھاياتىنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرى دەل ئايۋىنىڭ «تۆۋەن گۈزەللىك قارىشى» ھۆكۈمرانلىق قىلغان يۇقىرى پەللە مەزگىلىگە توغرا كېلەتتى، شۇڭا بارلىق لايىھەلەر «نېپىز ۋە يىنىك» بولۇشقا يول بېرەتتى. كۇنۇپكا تاختىسى بارغانسېرى نازۇكلىشىپ، كېپىنەكسىمان قۇرۇلما ئازراقلا تېگىپ كەتسە مەسىلە چىقىدىغان بولۇپ قالدى، ئۇلىنىش ئېغىزلىرى قىسقارتىلىپ پەقەت Type-C لا قالدى، Touch Bar دېگەن دائىم ئىشلىتىلمەيدىغان سېزىمچان بالداق قوشۇلدى؛ ئۇ چاغلاردا ئىشلەتكۈچىلەر تەرىپىدىن قاتتىق تەنقىد قىلىنغان ئىدى. باشقىچە ئېيتقاندا، كېيىن كۆپچىلىكنىڭ تەنقىدىگە ئەڭ كۆپ ئۇچرىغان مەھسۇلاتلارغا تېرنۇس ئۆزى بىۋاسىتە قاتناشقان. بىراق ھېكايىنىڭ قىزىقارلىق يېرى شۇكى، بۇ مەسىلىلەرنى كېيىن ئۇ ئۆزى تۈزەتتى. 2020-يىلى 11-ئايدا، تېرنۇس One More Thing ئېلان قىلىش يىغىنىدا سەھنىگە چىقىپ، تۇنجى تۈركۈمدىكى M1 ئۆزىكى سەپلەنگەن Mac لارنى تونۇشتۇردى. شۇنى بىلىش كېرەككى، Intel دىن ئالما ئۆزى تەتقىق قىلغان ئۆزەككە يۆتكىلىش ئاسان ئىش ئەمەس ئىدى. لېكىن بىر قانچە يىل ئىچىدە پۈتۈن Mac لىنىيەسى تولۇق سىيرىلىپ ئۆتتى. تاراتقۇلار بۇ يۆتكىلىش جەريانىنى تەسۋىرلىگەندە ئەڭ كۆپ ئىشلەتكەن سۆز «seamless» (بوشلۇقسىز ئۇلىنىش) بولدى. M1 جېڭى غەلىبە قىلغاندىن كېيىن، 2021-يىلىنىڭ بېشىدا تېرنۇس پۈتۈن قاتتىق دېتال بۆلۈمىگە مەسئۇل بولۇپ، يۇقىرى دەرىجىلىك مۇئاۋىن لىدېرلىققا ئۆستۈرۈلدى. ئۇ ۋەزىپىگە ئولتۇرغاندىن كېيىن قىلغان، سىرتقى دۇنيانىڭ ئېسىدە قالغان تۇنجى ئىشى 2021-يىللىق MacBook Pro بولدى. Touch Bar بىكار قىلىندى، كېپىنەكسىمان كۇنۇپكا تاختىسى ئالماشتۇرۇلدى، HDMI ئېغىزى ۋە SD كارتا ئورنى قايتىپ كەلدى؛ باتارېيە چىدامچانلىقى، ئىقتىدار ۋە ئېغىزلار يەنە بىرىنچى ئورۇنغا قويۇلدى. كۆپچىلىكنىڭ ئىنكاسى «ئالما يەنە نېمە يېڭى نەرسە چىقاردى» ئەمەس، بەلكى «ئالما ئاخىرى ئىلگىرىكى خاتالىقلىرىنى تۈزەتتى» دېگەن بولدى. بۇ، ئالمىنىڭ يېقىنقى ئون يىلدىن بېرى تۇنجى قېتىم ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ سۆزىگە قۇلاق سېلىشى ئىدى. شۇنىڭغا دىققەت قىلىڭكى، Touch Bar نىمۇ تېرنۇسنىڭ گۇرۇپپىسى ئىشلىگەن، ئەمما ئۇ ئۆزى قاتنىشىپ چىقارغان نەرسىنى ئۆز قولى بىلەن ئېلىۋەتتى. شۇنىڭدىن كېيىن، ئالما مەھسۇلاتلىرىنىڭ «نېپىزلىك ئۈچۈن ھەممىنى قۇربان قىلىش» مەزگىلى ئاخىرلاشتى. تېرنۇسنىڭ خاراكتېرىگە كەلسەك، ئۇ باشقۇرۇش قاتلاملىرىنى ئاتلاپ ئۆتۈپ، بىۋاسىتە ئىنژېنېرلارنىڭ يېنىدا ئولتۇرۇپ مەسىلە كۆرىدىغان ئادەم. ئالما شىركىتىنىڭ سابىق سېتىۋېلىش مەسئۇلى توني بىلېۋىنس ئۇنى «ناھايىتى ئىنچىكە ئىنژېنېر، ئىنتايىن ئېھتىياتچان باشقۇرغۇچى» دەپ تەسۋىرلىگەن. ئۇنداقتا تېرنۇس ئالمىنى قەيەرگە باشلايدۇ؟ مەلۇماتلارغا قارىغاندا، تېرنۇسنىڭ قولىدا تۇتۇۋاتقان تۈرلىرى: بۇ يىل كۈزدىكى قاتلىنىدىغان iPhone، سۈنئىي ئەقىل تاقىما ئۈسكۈنىلەر، 20 ديۇملۇق قاتلىنىدىغان iPad ۋە 2027-يىلى چىقىشى مۇمكىن بولغان ئەقلىي ئىقتىدارلىق كۆزئەينەك قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. كۆپچىلىك «قاتتىق دېتال ئادىمى CEO بولسا، سۈنئىي ئەقىل (AI) تەرەپ ئارقىدا قالمامدۇ؟» دەپ ئەنسىرىشى مۇمكىن. ئەمما Apple Intelligence نىڭ كۆپ قىسىم ئىقتىدارلىرى بۇلۇت تېرمىنالىغا تايانماي، تېلېفوننىڭ ئۆزىدە بىر تەرەپ قىلىنىدۇ، بۇ دەل تېرنۇس ئەڭ پىششىق ساھە. ئۇنىڭدىن باشقا، ئالمىنىڭ ئىستراتېگىيەسى ئۆزى ئەڭ كۈچلۈك مودېل ياساش ئەمەس، بەلكى قاتتىق دېتالنى ئەڭ ياخشى قىلىپ، مودېلنى باشقىلارنىڭكىگە ئۇلاش. ئەمەلىيەتتە ئەڭ مۇھىم مەسىلە بازار ۋە مۇناسىۋەت. كۇك ئەپەندى سىياسىي ۋە بازار مۇناسىۋەتلىرىدە ناھايىتى ماھىر. ئۇ جۇڭگوغا 30 قېتىمغا يېقىن كەلگەن. ئالما شىركىتىنىڭ ئېلانىدا مۇنداق دېيىلگەن: كۇك ئىجراچى رەئىس بولغاندىن كېيىن، «يەر شارى سىياسەت بەلگىلىگۈچىلىرى بىلەن ئالاقە قىلىش»قا داۋاملىق قاتنىشىدۇ. يەنى كۇك پەقەت مەھسۇلاتنى تاپشۇرۇپ بېرىپ، مۇناسىۋەتلەرنى ئۆزى ساقلاپ قالغان. بۇ ئالمىنىڭ ئەڭ ئەمەلىيەتچىل قەدىمى بولۇشى مۇمكىن. 2025-يىلى 3-ئايدا، كۇك جېجياڭ ئۇنىۋېرسىتېتىدا مېيىپ ئوقۇغۇچىلار بىلەن كۆرۈشكەندە، ئۇلارنىڭ ئىشلىگەن ئەپلىرىنى (App) كۆرۈپ ناھايىتى سەۋرچانلىق بىلەن پىكىر ئالماشتۇرغان. پائالىيەتنىڭ ئارىلىقىدا، كۇك مۇكاپاتلانغان ئوقۇغۇچىلار بىلەن پاراڭلاشتى، ئۇلارنىڭ بىر كوللېكتىپىدا بىر قانچە ئاڭلاش ئىقتىدارى توسالغۇغا ئۇچرىغان ساۋاقداش بار بولۇپ، ئۇلار ياسىغان ئەپ مېيىپلار ئۈچۈن ئىدى. ئالمىنىڭ توسالغۇسىز ئىقتىدارلىرى (VoiceOver قاتارلىقلار) ھەمىشە كەسىپ بويىچە ئەڭ ياخشى قىلىنىدۇ. بۇ ئىقتىدارلارنى 99% ئىشلەتكۈچى ئىشلەتمەيدۇ، ئۇ ئالمىغا كۆپ پۇل ئېلىپ كەلمەيدۇ، لېكىن ئالما ھەر يىلى بۇنى يېڭىلايدۇ. تېرنۇستىمۇ مۇشۇنداق ئىز بار. تېرنۇسنىڭ ئۇنىۋېرسىتېت پۈتتۈرۈش لايىھەسى، پالەچ بولۇپ قالغانلارنىڭ ئۆزلىكىدىن تاماق يېيىشىگە ياردەم بېرىدىغان، باش ھەرىكىتى بىلەن كونترول قىلىنىدىغان مېخانىكىلىق قول ئىدى. كۇك بىلەن تېرنۇسنىڭ تەرجىمىھالى ئوخشىمايدۇ، خاراكتېرىمۇ ئوخشىمايدۇ. لېكىن ئۇلارنى بىر يەرگە قويسىڭىز، ئىككىلىسىنىڭ ۋاقتىنى ئانچە كۆپ پۇل تېپىپ بەرمەيدىغان، ئەمما بەزى كىشىلەر ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم بولغان ئىشلارغا سەرپ قىلىدىغانلىقىنى كۆرىسىز. 2011-يىلى، جوبىس كۇكقا: «مەندىن نېمە قىلىشنى سورىما، توغرا دەپ قارىغان ئىشىڭنى قىل» دېگەن. 2026-يىلى 4-ئاينىڭ 21-كۈنى، كۇك ۋەزىپىدىن ئايرىلىش ئېلانىدا تېرنۇس ھەققىدە: «ئۇنىڭدا ئىنژېنېرنىڭ كۆزى، يېڭىلىق ياراتقۇچىنىڭ روھى ۋە غۇرۇر بىلەن يېتەكلەيدىغان يۈرەك بار» دېدى. 15 يىل ئىلگىرى، جوبىس كۇكقا «مەندىن سورىما» دېگەن. 15 يىل كېيىن، كۇكنىڭ تېرنۇسقا بۇ سۆزنى قايتا دېيىشىنىڭ ھاجىتى قالمىغاندەك قىلىدۇ. مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/mp/appmsgalbum?__biz=MjM5NTcxMTg3NA==&action=getalbum&album_id=1520528744472494085&subscene=126&scenenote=https%3A%2F%2Fmp.weixin.qq.com%2Fs%3F__biz%3DMjM5NTcxMTg3NA%3D%3D%26mid%3D2651395767%26idx%3D1%26sn%3D7330f8a56f98a4c2b8459a5d8cdaa6ad%26chksm%3Dbc7bdf3ddd9cdde6630c38386b3f35aaa70658c619e50c4bda80248aa9c791f3c736bb6d486d%26scene%3D126%26sessionid%3D1777312843%26subscene%3D0%26clicktime%3D1777312907%26enterid%3D1777312907%26key%3Ddaf9bdc5abc4e8d0ba7b89eb7c5e67332445a82e1a8e59ed116bb4b7215072ef137cf0d3e30066cc269b460c5da06b1d4876449e03f2751e12b9700794411b614067e03a090debbd55dcca6867aafb45e80fa8ae02f2c6101315f6cde8c90dc438ef64509972d4922f924b23168e853241512d874481e6c6ce172056416ef7b2%26ascene%3D7%26uin%3DMTkzMDEwNjcxMQ%253D%253D%26devicetype%3DUnifiedPCWindows%26version%3Df254173b%26lang%3Dzh_CN%26countrycode%3DCN%26exportkey%3Dn_ChQIAhIQdxgKw%252FkZq7%252FN%252FTYp18eYHhLoAQIE97dBBAEAAAAAALQmDd3HQXQAAAAOpnltbLcz9gKNyK89dVj0r9CoD65jDHWMuGRyWXAg4UaMqs%252BoTz4r%252FSVw7PMFK3CfJ2qx7tF178BYzhSap43bIl6CED5FSy8AlrJBEhxgeOfxPC5lAzmybdAVf8b92MXERFkCCmAgsyZXxp6BC0tGmHlpUwa%252BnE%252FV6pIJ9ilpSAeMAYBpnMuXwIX%252B%252FTOhntjRwJEQbWEzNrPCYdRWhqLEVNWgH3hZKW6eEdxtaGHBH0WX7K12%252FHQq%252B733X8FuZ%252F57zHepf5tzihumcR9lj68ivFY%253D%26acctmode%3D0%26pass_ticket%3D1fVu%252BffzkLrkVEMW9mc8Ugwc1DaQLqET%252FAXbD6r2%252FXptDTrQLmx7g6dkpPwlBXmm%26wx_header%3D0&nolastread=1&sessionid=#wechat_redirect ئالپ سالونى] nrkf6htwonaahqprvwi8x49n1o5vvxj 0 24582 175633 2026-04-27T18:25:57Z UyghurArchive 25219 قۇرۇلغان بەت '2026.04.14 小米开源OmniVoice多语言TTS模型：超600种语言支持 يېقىندا، شىياۋمىنىڭ كېيىنكى ئەۋلاد Kaldi گۇرۇپپىسى（k2-fsa） رەسمىي ھالدا OmniVoice نى ئوچۇق مەنبەلىك قىلىپ تارقاتتى. بۇ 600 خىلدىن ئارتۇق تىلنى قوللايدىغان، دەرىجىدىن تاشقىرى چوڭ كۆلەملىك كۆپ تىللىق نۆل ئەۋرىشكىلىك تېكىست...' 175633 wikitext text/x-wiki 2026.04.14 小米开源OmniVoice多语言TTS模型：超600种语言支持 يېقىندا، شىياۋمىنىڭ كېيىنكى ئەۋلاد Kaldi گۇرۇپپىسى（k2-fsa） رەسمىي ھالدا OmniVoice نى ئوچۇق مەنبەلىك قىلىپ تارقاتتى. بۇ 600 خىلدىن ئارتۇق تىلنى قوللايدىغان، دەرىجىدىن تاشقىرى چوڭ كۆلەملىك كۆپ تىللىق نۆل ئەۋرىشكىلىك تېكىستتىن ئاۋازغا ئايلاندۇرۇش «TTS» مودېلى بولۇپ، پۇتۇڭخۇا، ئىنگلىزچە، ۋە كۆپ تىللىق ئۆلچەملىك سىناقلاردا نۇرغۇنلىغان ھالقىلىق كۆرسەتكۈچلەردە ( SOTA ) دۇنيا بويىچە ئەڭ يۇقىرى سەۋىيەگە يەتتى، بۇ ئاۋاز بىرىكتۈرۈش ساھەسىگە يېڭى بۆسۈش ئېلىپ كەلدى. بۇ مودېل ئۈچ سېكۇنتتىن ئون سېكۇنتقىچە قىسقا ئاۋاز ئۈلگىسى ئارقىلىق يۇقىرى سۈپەتلىك نۆل ئۈلگىلىك ئاۋاز كۆچۈرۈشنى قوللايدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، ئىشلەتكۈچىلەر تەبئىي تىل تەسۋىرى ئارقىلىق ئاۋازنىڭ جىنسى ، يېشى ، ئاھاڭى ، شېۋىسى قاتارلىق خۇسۇسىيەتلىرىنى خاسلاشتۇرالايدۇ، ھەتتا پىچىرلاش ئۇسلۇبى قاتارلىق ئالاھىدە ئۈنۈملەرنىمۇ ھاسىل قىلالايدۇ. OmniVoice تىل بولمىغان بەلگىلەرنى بىر تەرەپ قىلالايدۇ، مەسىلەن كۈلگەن ئىپادىنى قوشۇپ قويسا كۈلكە ئاۋازىنى ئىپادىلەيدۇ. ئۇ يەنە پىن يىن ياكى ئاۋاز بەلگىلىرى ئارقىلىق تەلەپپۇزنى تۈزىتىشنى قوللايدۇ، بۇ خەنزۇچە ۋە شېۋىلەرنى ئېنىق بىرىكتۈرۈشكە ئالاھىدە ماس كېلىدۇ. OmniVoice نىڭ ئەڭ چوڭ يارقىن نۇقتىسى ئۇنىڭ كەڭ تىل قاپلاش دائىرىسىدۇر. ئاساسىي ئېقىمدىكى تىللاردىن تارتىپ مەنبەسى ئاز تىللارغىچە بولغان تىللارنى ئۈنۈملۈك قوللايدۇ. جەمئىي 648 خىل تىلنى قوللايدۇ. ئىشلىتىدىغانلار ئاز كىچىك تىللار ۋە خەۋپ ئاستىدىكى تىللارغا نىسبەتەن، ئازراق ئۈلگە ئارقىلىق يۇقىرى سۈپەتلىك ئاۋاز ھاسىل قىلغىلى بولىدۇ. بۇ تىل مەدەنىيىتىنى رەقەملەشتۈرۈپ ساقلاش ۋە قوغداشتا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. OmniVoice نىڭ كودى ۋە تەييار مودېللىرى GitHub ۋە Hugging Face دا ئوچۇق مەنبە قىلىندى، ئاچقۇچىلار كومپىيۇتېرىغا ئاسانلا ئورنىتالايدۇ ياكى ئۆز پروگراممىلىرىغا بىرلەشتۈرەلەيدۇ. مەنبە ئادرېسى: <nowiki>https://github.com/k2-fsa/OmniVoice</nowiki> مەنبە: [https://mp.weixin.qq.com/s/y-v0pEbIbJ3FarTN9m2Vdg ئالپ سالونى] 92cui3s9g81ovh1ekbyyj0mudpp655k