Wikipedia ugwiki https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ۋاسىتە ئالاھىدە مۇنازىرە ئىشلەتكۈچى ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى Wikipedia Wikipediaمۇنازىرىسى ھۆججەت ھۆججەت مۇنازىرىسى MediaWiki MediaWiki مۇنازىرىسى قېلىپ قېلىپ مۇنازىرىسى ياردەم ياردەم مۇنازىرىسى تۈر تۈر مۇنازىرىسى TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6375 176215 168552 2026-07-21T17:40:43Z CommonsDelinker 100 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 176215 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> {| class="wikitable" border="1" |- ! |- | row 1, cell 1 |- | '''دۆلەت گىمىنى''' |- | row 1, cell 1 |- | '''پايتەختى''' |- | '''ئەڭ چوڭ شەھرى''' |- | '''رەسمى تىلى''' |- |''' ئېتنىك گۇرۇپلار''' |- | '''سىياسى سېستىمىسى''' |- | '''رەئىس جۇمھۇر''' |- |'''باش مىنىستىر''' |- | '''يەر مەيدانى''' |- | '''نۇپۇسى''' |- | '''نۇپۇس زىچلىقى''' |- | '''كىشى بېشىغا توغرا كىلدىغان كىرىم''' |- | '''پۇل بىرلىكى''' |- | '''ۋاقىت رايۇنى''' |- | '''ئىنتېرنېت''' |- | '''خەلقارالىق تېېلفۇن كود نۇمۇرى''' |} [[ھۆججەت:LocationCapeVerde.svg|left|thumb|250px|يېشىل تۇمشۇق ئاراللىرى]] [[ھۆججەت:Flag of Cape Verde (10-17).svg|left|thumb|دۆلەت بايرىقى]] '''يېشىل تۇمشۇق ئاراللىرى''' بولسا [[ئافرىقا]] جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا [[پرايا]]، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا [[پرايا]]. دۇلات تىلى بولسا [[پورتۇگال تىلى]]. ئازىركى زۇڭتۇڭ [[پەدرو پىرەس]]. ئازىركى باش ۋەزىر [[خوسې مارىئا نەۋەس]]. بۇ دۇلات 1975 يىلى 7 ئاينىڭ 5 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 4 مىڭ 033 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 499 مىڭ. == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} {{ئافرىقا‏}} 33hfureeawznxtouwz6cku4d3fewtk7 0 6477 176211 176071 2026-07-21T10:31:00Z ~2026-40894-79 26062 /* بايراملىرى */ 176211 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin: 0 0 1em 1em; font-size+1: 90%; width: 150px;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" | <font size="+1">'''سەئۇدى ئەرەبىستان پادىشاھلىقى'''</font> <font size="+0">المملكة العربية السعودية</font><br /> <font size="+0">al-Mamlaka l-ʻArabiyya s-Suʻūdiyya</font> <font size="+0">Suudi Arabistan</font> |- | {| class="sortable" | width=40% | [[ھۆججەت:Emblem of Saudi Arabia.svg|120px|center]] '''دۆلەت گېربى''' |[[ھۆججەت:Flag of Saudi Arabia.svg|200px|center]] '''دۆلەت بايرىقى''' |- |'''شۇئارى'''<br /><br /> |'''"لا إله إلا الله محمد رسول الله"'''<br />اللەتىن باشقا ئىلاھ يوقتۇر، مۇھەممەد اللەنىڭ رەسۇلى |- | width=30% |'''پايتەخت'''<small>&ئەڭ چوڭ شەھرى</small> |[[رىياد]] |- |'''تىلى''' |[[ئەرەب تىلى|ئەرەبچە]] |- |'''دىنى''' |[[ئىسلام]] |- |'''ھۆكۈمەت'''<br />- پادىشاھ - ۋەلىئەھد |مۇتلەق مۇنارخيىلىك پادىشاھلىق<br />[[سەلمان بىن ئابدۇلئەزىز]] [[مۇھەممەد بىن نايىڧ]] |- |'''قۇرۇلىشى''' <small>سەئۇدىي ئەرەبىستان پادىشاھلىقى</small> |1932- يىلى 9- ئاينىڭ 23- كۈنى |- |'''يەر مەيدانى'''<br />-سۇ |2,149,690 كلومتر2 (13نچى)<br />0.7% |- |'''نۇڧۇسى''' -زىچلىق |29.994.272 جان (43نچى) 12.3جان\كلومېتر2 |- |'''ئ.ئ.ئۇ.ق'''<br />-2013 تەخمىنەن -كىشى باشى |927,762 مىلىيارد دوللار 31،309 دوللار\كىشى |- |'''پۇل بىرلىكى''' |[[رىيال]] (SAR) |- |'''ۋاقت رايونى''' |ئە.ۋ.ر. UTC+3 |- |'''قاتناش''' |ئوڭدىن |- |'''خەلق.ارالىق تېلېڧون كودى''' |966+ |- |'''تور بەت''' |sa. |} |} '''سەئۇدى ئەرەبىستان پادىشاھلىقى''' ({{ئەرەبچە|المملكة العربيّة السعوديّة}}), [[ئاسىيا|ئاسىيانىڭ]] غەربىگە، [[ئەرەب يېرىم ئارىلى|ئەرەب يېرىم ئارىلىغا]] جايلاشقان ئەڭ چوڭ دۆلەتتۇر. غەربىي شىمالدا [[ئىئوردانىيە]]، شىمال ۋە شەرقىي شىمالدا [[ئىراق]]، شەرقتە [[كۇۋەيت]]، [[قاتار]]، [[بەھرەين]] ۋە [[بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى]]، شەرقىي جەنۇبتا [[ئومان|ئۇممان]]، جەنۇبتا [[يەمەن]]، شەرقىي شىمالدا [[پارس قولتۇغى]] ۋە غەربتە [[قىزىل دېڭىز]] بىلەن قورشىلىپ تۇرىدۇ. بۇ يەرگە ئىككى مۇقەددەس مەسجىت توپرىغى ھەم دېيىلىدۇ. چۈنكى [[ئىسلام دىنى|ئىسلام دىنىغا]] كۆرە مۇقەددەس بولغان ئىككى شەھەر [[مەككە]] ۋە [[مەدىنە]] بۇ دۆلەتتە يەر ئالىدۇ. سەئۇدى ئەرەبىستان، [[ئوتتۇرا شەرق|ئوتتۇرا شەرقتىكى]] پۈتۈن پارس قولتۇغى ئەللىرىدە بولغانىدەك تىز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلماقتا. == تارىخچە == ئەرەب يېرىم ئارلىلىنىڭ بۈيۈك بىر قىسمىدا مىڭ يىللاردىن بېرى كۆچمەن قەبىلە ھاياتى سۈرۈلۈپ كەلگەن. ھەزرىتى [[مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام|مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ]] 571- يىلى [[مەككە]]دە توغۇلىشى، دۇنيا تارىخىدە يېڭى بىر دەۋىر باشلىتىپ، ئەرەبىستاننىڭ ئورنىنى يۈكسەلدۈرگەن بولسىمۇ، ئەمەسىي خانەدانىنىڭ، [[شام|شامنى]] پايتەخت قىلىشى بىلەن، ئىسلام ئالەمىنىڭ ئېغىرلىق مەركىزى [[سۇرىيە]] تەرەپكە قايدى (692). ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ 16. ئەسردىن [[بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى|بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىغا]] قەدەر، ئوسمانلى ئىدارەسىدە بولدى. 1730- يىللاردا ئوتتۇرىغا چىققان [[ۋەھھابىيلىك|ۋەھھابىي]] ھەرىكىتى 1745- يىلى سەئۇد ئائىلىسى تەرىپىدىن ئۆزلەشتۈرۈلدى. 1902- يىلى [[كۇۋەيت|كۇۋەيتتە]] سۈرگۈندە بولغان [[ئابدۇلئەزىز بىن سەئۇد]]، [[رىياد]]قا قايتىپ يېڭىدىن سىياسىي ئىزدىنىش يولىغا قويۇلدى. ئۇ يىللاردا ئوسمانلى دۆلىتى بۇ ئەھۋالنىڭ قارشىسىدا ئابدۇلئەزىزنىڭ دادىسى ئابدۇرراھماننى رىياد ھاكىمى تەئيىن ئەتتى. بالقان ئۇرۇشى مەزگىلىدە ئوسمانلى ئەسكەرلىرىنىڭ بۇ رايوندا ئازىيىشىنى پۇرسەت بىلگەن نەجىت ئەمىرى ۋە ۋەھھابىي ئىمامى بولمىش ئابدۇلئەزىز بىن سەئۇد، ئىدارىي مەركەز بولمىش ھاسا\ئاھسانى قولغا كىرگۈزدى (1913). كېيىنچە 1921-1926 ئارىسى خائىل، [[مەككە]]، [[جىددە]] ۋە ئەسرنى قولغا كىرگۈزۈپ توپراقلىرىنى كېڭەيىتتى ۋە 1926- يىلى [[ھىجاز]] قىرالى، 1931- يىلى سەئۇدى ئەرەبىستان قىرالى (پادىشاھى) ئېلان قىلىندى. 1936- يىلى تۇنجى نېفىت زاپىسىنىڭ بايقىلىشى، ئەمما [[ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى|ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىغىچە]] سالماقلىق بىر شەكىلدە نېفىت قۇدۇغى قېزىلمىغان بولسىمۇ، ئابدۇلئەزىز بىن سەئۇدنىڭ ئۆلىمىدىن (1953) كېيىن، ئورنىغا چىققان ئوغلى سەئۇد بىن ئابدۇلئەزىزدىن ئىتىبارەن ھەم قىرال ھەم باشۋەزىر بولدى، 1964- يىلى سەئۇدىي ئائىلە مەجلىسىنىڭ قارارى بىلەن تەختتىن تۈشۈرۈلدى ۋە ئورنىغا قېرىنداشى فايسال بىن ئابدۇلئەزىز چىقارىلدى (1964-11-02). مەملىكەتنى زامانەۋىيلەشتۈرۈشكە كىرىشكەن فايسال بىن ئابدۇلئەزىزنىڭ 1975- يىلى جىيەنلىرىدىن بىرى تەرەفىدىن ئۆلتۈرۈلىشىدىن سوڭرە، ئورنىغا چىققان ئۇكىسى [[خالىد بىن ئابدۇلئەزىز]]، 1979- يىلى [[مىسىر]] - [[ئىسرائىلىيە|ئىسرائىل]] تېنچلىق توىتامىغا شىددەت بىلەن قارشى چىقىش بىلەن بىرگە، [[ئەرەب]] - ئىسرائىل كېلىشەلمەسلىكىدە مۆتىدىل بىر سىياسەت تۇتتى. خالىد بىن ئابدۇلئەزىزنىڭ 1982- يىلدىكى ئۆلۈمى بىلەن ئورنىغا [[فەھد بىن ئابدۇلئەزىز]] ئۆتتى. ==مەمۇرىي رايونلىرى== سەئۇدى ئەرەبىستاندا 13 دانە ئۆلكە بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=400 style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ |- |align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت: Saudi Arabia, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg |center|400x400px]]'''سەئۇدى ئەرەبىستاننىڭ ئۆلكىلىرى''' |- |} *1.[[جوف ئۆلكىسى]]; 2.[[شىمالىي ھۇدۇد ئۆلكىسى]]; *3.[[تەبۇك ئۆلكىسى]]؛ 4.[[ھائىل ئۆلكىسى]]؛ *5.[[مەدىنە ئۆلكىسى]]؛ 6.[[قاسسىم ئۆلكىسى]]؛ *7.[[مەككە ئۆلكىسى]]؛ 8.[[رىياد ئۆلكىسى]]؛ *9.[[شەرقىيە ئۆلكىسى]]؛ *10.[[باھا ئۆلكىسى]]؛ 11.[[ئاسىر ئۆلكىسى]]؛ *12. [[جازان ئۆلكىسى]]؛ 13.[[نەجران ئۆلكىسى]]؛ ==ئىقتىسادى== ==يەر تۈزۈلىشى==بهبنصسوبرمسظيورىظزسيرميزرزيظيزيزرزويؤنيؤزيزؤزيزي بعبتيورر ==بايلىقى== ==ئىقلىمى== ==بايراملىرى== *روزا ھېيت، نورمالدا 5 كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. مىسال: 2026-يىلى 20-مارت جۈمە روزا ھېيت، 19، 20، 21، 22، 23 قويۇپ بېرىلدى. مىسال: 2027-يىلى 09-مارت سەيشەنبە روزا ھېيت، 08، 09، 10، 11، 12 قويۇپ بېرىلىدۇ. *قۇربان ھېيت، نورمالدا 6 كۈن قويۇپ بېرىلىدۇ. مىسال: 2026-يىلى 27-ماي چاشەنبە قۇربان ھېيت، 26، 27، 28، 29، 30، 31 قويۇپ بېرىلدى. 24، 25 يىللىق تەتىلدىن چىقىرلىپ قويۇپ بېرىلدى. مىسال: 2027-يىلى 16-ماي يەكشەنبە قۇربان ھېيت، 15، 16، 17، 18، 19، 20 قويۇپ بېرىلدى. ==ساياھەتچىلىكى== ==سىياسىتى== پادىشاھلىرى: *1. عبد العزيز بن عبد الرحمن آل سعود. 1932-1953 *2. سعود بن عبد العزيز آل سعود. 1953-1964 *3. فيصل بن عبدالعزيز آل سعود. 1964-1975 *4. خالد بن عبد العزيز آل سعود. 1975-1982 *5. فهد بن عبد العزيز آل سعود. 1982-2005 *6. عبدالله بن عبدالعزيز آل سعود. 2005-2015 *7. سلمان بن عبد العزیز آل سعود. 2015-ھازىرغىچە ==باشقىلار== [[سەئۇدى ئەرەبىستان ئىقامىتى]] *قىزىل دېڭىز 13:10 - رىياد 15:05، پەيشەنبىدىن باشقا ھەر كۈن *قىزىل دېڭىز 16:35 - رىياد 18:30، پەيشەنبە *قىزىل دېڭىز 09:50 - جىددە 11:05، دۈشەنبە *قىزىل دېڭىز 13:10 - جىددە 14:25، پەيشەنبە *قىزىل دېڭىز 15:10 - جىددە 16:25، شەنبە - ئۈرۈمچى رىياد ئۇچۇشلىرى 2026-يىلى 6-ئاينىڭ 16-كۈنى باشلايدۇ. تەپسىلاتى تۆۋەندىكىچە: *ئۈرۈمچى 20:30 - رىياد 22:30، CZ8807، سەيشەنبە ۋە شەنبە *رىياد 00:30 - ئۈرۈمچى 11:30، CZ8808 چارشەنبە ۋە يەكشەنبە *رىياد 21:35 - شاڭخەي 13:05 (+1)، MU 270، چارشەنبە، پەيشەنبە، جۈمە، شەنبە، يەكشەنبە؛ *رىياد 21:35 - شاڭخەي 13:05 (+1)، SV 6841، چارشەنبە، پەيشەنبە، جۈمە، شەنبە، يەكشەنبە؛ *رىياد 20:05 - بېيجىڭ 09:35، CA 790، دۈشەنبە، سەيشەنبە پەيشەنبە، جۈمە، شەنبە *رىياد 02:20 - بېيجىڭ 17:05، SV 888، چارشەنبە، يەكشەنبە *رىياد 23:45 - گۇاڭجۇ 13:30 (+1)، SV 884، دۈشەنبە، چارشەنبە، جۈمە *جىددە 01:05 - گۇاڭجۇ 15:25، SV 882، دۈشەنبە، چارشەنبە، جۈمە ==مەنبەلەر== ===سىرتقى ئۇلانمىلار=== {{ئاسىيا}} == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:دۆلەتلەر]] [[تۈر:غەربىي ئاسىيا]] 2i0akg4bz30l2udseifml1i3np9q1p1 0 6620 176210 167961 2026-07-21T07:44:20Z CommonsDelinker 100 Replacing Xiamen_China_Night_Lights_Feb._12_2007_by_D_Ramey_Logan.jpg with [[File:Xiamen_China_Night_Lights_Feb._12_2007_by_Don_Ramey_Logan.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:Special:PermanentLink/1234689896|FR1]]). 176210 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> [[File:Xiamen montage.png|left|thumb|350px|شيامېن شەھىرى ]] [[File:Xiamen International Bank Building.JPG|left|thumb|350px| شيامېن شەھىرى ]] [[File:Xiamen China Night Lights Feb. 12 2007 by Don Ramey Logan.jpg|left|thumb|350px|شيامېن شەھىرى ]] [[File:Xiamen_Island,_seen_from_the_ferry_(2009-06-30).jpg|left|thumb|350px| شيامېن شەھىرى ]] [[File:Xmu campus view.JPG|left|thumb|350px| شيامېن شەھىرى ]] [[File:ChinaFujianXiamen.png|left|thumb|350px]] '''شيامېن شەھىرى''' بولسا [[جۇڭگو]] [[فۇجيەن ئۆلكىسى]] دىكىبىخاھار 2006 نوپۇس بار، شيامېننىڭ 2،640،000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 24.36°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 118°44، پوقتانومۇرى 361000 رايۇننومۇرى 592. ==تارىخ== ==جۇغراپىيە== ==مەمۇرىي رايون== ==ئىقتىساد== ==ئاساسىي قۇرۇلۇش== ==نۇپوس ئىستاتىستىكا== ==تەربىيە== ==ساياھەتچىلىك== ==مائارىپ== ==تەنھەرىكەت يىغىنى== ==سىرتقى ئۇلاش== == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} {{جۇڭگو پەۋقۇلئاددە چوڭ شەھەر}} 4fwizeh7zx3o2ectpop9ysqp3e9blt3 10 10214 176216 171616 2026-07-21T17:53:51Z ~2026-40837-26 26064 {{{ | <errore>mínimo>תוקן | }}} 176216 wikitext text/x-wiki de_clas="references_small {{#f>{{{f}}} |{{{use>{{Express>{{{1|1}}}>1}}} | references_colum_cont funtes_column_count_{{{1}}}"{{{#f: cool|}}} | style="mos_colum_winesr:{{{ 40msi2eqwc4j9jmrp3074yvggfyn8x8 176217 176216 2026-07-21T17:54:43Z NDG 24549 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-40837-26|~2026-40837-26]] ([[User talk:~2026-40837-26|talk]]) to last version by YiFeiBot: test edits, please use the sandbox 171616 wikitext text/x-wiki <div class="references-small {{#if: {{{colwidth|}}} | references-column-width | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1|1}}}>1 | references-column-count references-column-count-{{{1}}} }} }} }}" {{#if: {{{colwidth|}}}| style="-moz-column-width:{{{colwidth}}}; column-width:{{{colwidth}}};" | {{#if: {{{1|}}}| style="-moz-column-count:{{{1}}}; column-count:{{{1}}};" }} }}> {{#tag:references||group={{{group|}}}}}</div><noinclude>{{pp-template|small=yes}}{{documentation}} </noinclude> domsa92or6lal9wnxq3x3nfrikljo5r 0 12669 176214 172327 2026-07-21T15:34:22Z Amherst99 2282 /* */ 176214 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable mw-collapsible" width="350" cellspacing="0" cellpadding="4" align="left" border="1" style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" | bgcolor="" align="center" style="border-bottom:3px" |'''<font size="+1"><big>زەكەر</big></font>''' '''<font size="+1">(penis)</font>''' ئەركەكلىك كۆپىيىش ئەزاسى |- |[[ھۆججەت:Mammalian_penises.jpg|center|frameless|540x540px]]<center> سۈت ئەمگۈچىلەرنىڭ زەكىرى </center> |- | {| class="wikitable sortable mw-collapsible" width="350" cellspacing="0" cellpadding="4" align="left" border="1" style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- | {| | width="47%" |'''<small>كاتېگورىيە</small>''' |ئەرلىك كۆپىيىش ئەزاسى |- |'''<small>تەۋەلىك</small>''' |<small>ئەرلىك كۆپىيىش سىستېمىسى</small>سۈيدۈك سىستېمىسى |- |'''<small>شەكلى</small>''' |ئىنچىكە ئۇزۇن شارسىمان |} |} |} '''زەكەر''' (لاتىن: penis) ئەرلەر ۋە بەزى سۈت ئەمگۈچى ئەركەك ھايۋانلارنىڭ كۆپىيىش ئەزاسىنىڭ بىر قىسمى. ئىچىدە تۈۋرۈك ھالىتىدىكى ئۈچ تال بۇلۇتسىمان نەيچە، ئوتتۇرىسىدا سۈيدۈك يولى بولىدۇ.<ref>ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىزاھلىق لۇغىتى، زەكەر ماددىسى.</ref> ئۇيغۇر تىلىدا زەكەر يەنە قوپال تىلدا خايا دەپمۇ ئاتىلىدۇ. زەكەر سۆزى ئۇيغۇر تىلىغا ئەرەبچەدىن ئۆتكەن بولۇپ، «ذكر» ئەر، ئەركەك، ئەرەنچە ياكى ئەركەكلىك ئورگىنى دېگەن مەنىلەرگە كېلىدۇ. خايا (خايه\ ''χāye'') سۆزلۈكى بولسا پارسچەدىن كىرگەن بولۇپ، ئوتتۇرا پارسچەدە تۇخۇم دېگەن مەنىدە، كۆچمە مەنىدە [[تاشاق|تاشاقنى]] ئىپادىلەيدۇ. لېكىن، ئۇيغۇر تىلىدا زەكەرنى كۆرسىتىدۇ. ئەسلى ئۇيغۇرچەدە زەكەر '''سىك''' دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇلۇغ تىلشۇناس [[مەھمۇد كاشغەرىي]] [[دىۋانۇ لۇغاتىت تۈرك|دىۋانىدا]] «سىِكْ: ئەرلەرنىڭ جىنسىي ئەزاسى.»<ref>مەھمۇد كاشغەرىي، «دىۋانۇ لۇغاتىت تۈرك»، 1 - توم، ش ج خەلق نەشرىياتى، 1983، ئۈرۈمچى، 436 - بەت. </ref> دەپ قەيت قىلغان. بۈگۈن ئۇيغۇر تىلىدا بۇ سۆز ئۇنتۇلۇپ كەتكەن بولۇپ، تۈرك تىلىدا ھازىرمۇ ياشىماقتا. زەكەرگە نۇرغۇن قان تومۇرلار جايلاشقان بولۇپ، ئۇنىڭ ئەتراپىدا ئۈچ قىسىمدىن مۇتەركىب يۇمىلاق قۇرۇلما، سۈيدۈك ۋە مەنىي (ئىسپىرما) ئاجرىتىش يولى بار. زەكەر غىدىقلانغاندا، تومۇرلار قانغا تولۇپ، قاتتىقلىشىش باسقۇچىغا كىرىدۇ. بۇ قوپۇش (قايىم بولۇش) دەپ ئاتىلىدۇ. مەنىينىڭ قوپقان زەكەردىن ھەيدىلىشى مەنىي چىقىرىش دەپ ئاتىلىدۇ. == ئومۇرتقىلىق ھايۋانلاردا == === ئۆمىلىگۈچىلەر === ئۆمىلىگۈچى ھايۋانلار ئىچىدە تاشپاقا ۋە تىمساھ تاق زەكەرلىك بولىدۇ. كەسلەنچۈك ۋە يىلان قاتارلىق قاسراقلىقلار ئائىلىسى قوش قۇرۇلمىلىق بولۇپ، ھەمىپېنىس\يېرىم زەكەر (ئوڭ ھەمىپېنىس، سول ھېمىپېنىس) دەپ ئاتىلىدۇ. يىلان ھەمىپېنىسى خەلق ئىچىدە «پۇت» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. === سۈت ئەمگۈچىلەر === ==== كىتلەر ==== [[ھۆججەت:Penises in Jars ( 4890599548.jpg|thumb|ئىسلاندىيە پېنىس مۇزېيىدا كۆرگەزمىگە قويۇلغان مىنكە كىتىنىڭ زەكىرى]] كىتلەرنىڭ كۆپىيىش ئەزالىرى بەدەننىڭ ئىچىگە جايلاشقان. ئەركەك كىت (كىت ، دېلفىن ۋە توڭگۇزبېلىق) لەرنىڭ بىرى زەكەرىنى، يەنە بىرى مەقەتىنى يېپىپ تۇرىدىغان ئىككى يېرىقى بولىدۇ.<ref>William F. Perrin; Bernd Wursig; J. G.M. Thewissen (26 Febrary 2009). ''Encyclopedia of Marine Mammals''. Academic Press. ISBN 978-0-08-091993-5</ref> كىتلەر خۇددى قوش تىرناقلىقلارغا ئوخشاش يىغىلىشچان زەكەرگە ئىگە بولۇپ، زەكەرنىڭ ئۇچلۇق ئۇچى ''pars intrapraeputialis'' ياكى ''تېرمىنال كونۇسى'' دەپ ئاتىلىدۇ.<ref>American Institute of Biological Sciences (1977). ''Whales, Dolphins, and Porpoises''. University of California Press. GGKEY:T3BKXB87GHT.</ref> كۆك كىتلەر ئوتتۇرىچە ئۇزۇنلۇقى 8 — 10 فۇت (2.4-3.0 مېتىر) لىق زەكىرى بىلەن ھايۋاناتلار دۇنياسىدىكى ئەڭ ئۇزۇن زەكەرگە ئىگە ھايۋاندۇر. ئەپسۇسكى، ئېنىق ئۇزۇنلۇققا ئېرىشىش تەس، چۈنكى قوپقان چاغدىكى ئۇزۇنلۇقىنى پەقەت سۇ ئاستىدا يۈز بەرگەن كۆپەيتىش جەريانىدا كۆرۈش مۇمكىندۇر. [[بالىنا كىتى|بالىنا كىتىنىڭ]] زەكەرنىڭ ئۇزۇنلۇقى 2.7 مېتىر (8.9 فۇت) غا يېتىدۇ. ئۇلارنىڭ ئۇرۇقداننىڭ ئۇزۇنلۇقى 2 مېتىر (6.6 فۇت)، دىئامېتىرى 78 سانتىمېتىر (2.56 فۇت)، ئېغىرلىقى 525 قاداق (238 كىلوگرام) غا يېتىدۇ. كەڭ كالپۇكلۇق يۇنۇسلاردا ھەمجىنىسلىق قىلىقلىرى كۆرۈلىدۇ. يۇنۇس\دېلفىنلەر ئەركەكلىك ئەزالىرىنى بىر - بىرىگە سۈرتۈشىدۇ. بۇ جەرياندا، دېلفىنلار قورساق قورساققا ئۈزىدۇ. ئەركەك دېلفىن بەزىدە زەكەرىنى يەنە بىر دېلفىننىڭ جىنسىي يولىغا، بەزىدە مەقىتىگە تىقىدۇ. ==== پىل ==== [[ھۆججەت:Penis Hinterbeine und Schwanz asiatischer Elefant.JPG|thumb|بىر پىلنىڭ زەكىرى]] قۇرامىغا يەتكەن پىلنىڭ زەكىرى قۇرۇقلۇقتىكى ھايۋانلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ چوڭدۇر. پىل زەكىرىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 100 سانتىمېتىر (39 فۇت)، دىئامېتىرى 16 سانتىمېتىر (6 فۇت) غا يېتىدۇ. زەكەر تولۇق قوپقاندا، سۈيدۈك يولى Y شەكىل ھاسىل قىلىدۇ، زەكەر S شەكىللىك بولىدۇ. مەست\كۈيلەش مەزگىلىدە، ئەركەك پىللار زەكىرى خالتىسىدا تۇرۇپ سىيىپ، ئارقا پۇتىنى سۈيدۈك قىلىۋېتىدۇ. پىل زەكىرى ناھايىتى ھەرىكەتچان بولۇپ، داس بوشلۇقىدىن مۇستەقىل ھەرىكەتلىنەلەيدۇ.<ref>Murray E. Fowler; Susan K. Mikota (2 Oct. 2006). ''Biology, Medicine, and Surgery of Elephants''. John Wiley & Sons. ss. 353-. ISBN 978-0-8138-0676-1</ref> زەكەر باشقا پىلغا كىرىشتىن بۇرۇن ئالدىغا ۋە يۇقىرىغا ئېگىلىدۇ. ==== ئىنسان ==== ئاساسلىق ماقالە: [[ئىنسان زەكىرى]] ئىنسان زەكىرى ئەرلەرنىڭ كۆرگىلى بولىدىغان يېرىگە جايلاشقان جىنسىي ۋە كۆپىيىش ئەزا قۇرۇلمىسىدۇر. ئۇ يەنە سۈيدۈك يولى رولىنى ئوينايدۇ. == مەنبەلەر == ivfte7r812vy7sqc7yx2xs3i2agylw3 0 15624 176212 164146 2026-07-21T14:44:20Z Bapkar 1429 176212 wikitext text/x-wiki __FORCETOC__<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px">{{ئىيۇل ئاي تەقۋىمى}} '''چىللە ئېيى''' ياكى '''ئىيۇل ئېيى''' 12 ئاينىڭ 7- سىدۇر. يىلنىڭ يەتتىنچى ئېيى. 31 كۈنلۈك چوڭ ئايلارنىڭ تۆرتىنچىسى. [[ياز پەسلى|ياز پەسلىنىڭ]] ئىككىنچى ئېيى. == بايرام ۋە ئالاھىيدە كۈنلەر == * 1- ئىيۇل [[جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى]] قۇرۇلغان كۈنى، ** [[شياڭگاڭ|شياڭگاڭ ئالاھىيدە مەمۇرىي رايونى]] قۇرۇلغان كۈنى، ** [[كانادا]] دۆلەت قۇرۇلغان كۈنى * 3- ئىيۇل [[بېلورۇسسىيە|بېلورۇسىيە]] مۇستەقىللىق كۈنى * 4- ئىيۇل [[ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى|ئامېرىكا]] مۇستەقىللىق كۈنى * 5- ئىيۇل [[ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى]] يۈز بەرگەن * 5- ئىيۇل [[ئالجىرىيە]] مۇستەقىللىق كۈنى * 21- ئىيۇل [[بېلگىيە]] دۆلەت بايرىمى == باشقا مەنىلىرى == چىللە [çille] (''چىللە ئەرەبچىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ، چىللە ئاتالغۇسى خەنزۇچىدىكى جۇ بىلەن باراۋەر'') — «يازغى چىللە» ۋە «قىشلىق چىللە» دەپ ئايرىلىدۇ. 24 مەۋسۇملۇق دېھقانلار كالىندارىچە خەنزۇلاردىكى «جۇ» قىشلىق چىللىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بۇ ئىككى خىل ئاتىلىشى تەڭ قوللىنىلىدۇ. بىر چىللە 9 كۈن بولۇپ، دېھقانلار كالىندارى ھېسابىدا قىشلىق كۈن-تۈن تەڭلەشكەن كۈن (22- دېكابىر) دىن باشلاپ ئەتىيازلىق كۈن تۈن تەڭلەشكەن كۈن (3- ئاينىڭ 21- كۈنى) گىچە بولغان 81 كۈن 9 چىللىگە بۆلىنىدۇ. {{ئايلار}}</div> == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} 8gtim047vr247zxgf0gsk0e4m5dwtbq 176213 176212 2026-07-21T14:48:08Z Bapkar 1429 176213 wikitext text/x-wiki __FORCETOC__<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px">{{ئىيۇل ئاي تەقۋىمى}} '''چىللە ئېيى''' ياكى '''ئىيۇل ئېيى''' 12 ئاينىڭ 7- سىدۇر. يىلنىڭ يەتتىنچى ئېيى. 31 كۈنلۈك چوڭ ئايلارنىڭ تۆرتىنچىسى. [[ياز پەسلى|ياز پەسلىنىڭ]] ئىككىنچى ئېيى. == بايرام ۋە ئالاھىيدە كۈنلەر == * 1- ئىيۇل [[جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى]] قۇرۇلغان كۈنى، ** [[شياڭگاڭ|شياڭگاڭ ئالاھىيدە مەمۇرىي رايونى]] قۇرۇلغان كۈنى، ** [[كانادا]] دۆلەت قۇرۇلغان كۈنى * 3- ئىيۇل [[بېلورۇسسىيە|بېلورۇسىيە]] مۇستەقىللىق كۈنى * 4- ئىيۇل [[ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى|ئامېرىكا]] مۇستەقىللىق كۈنى * 5- ئىيۇل ** [[ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى]] يۈز بەرگەن ** [[ئالجىرىيە]] مۇستەقىللىق كۈنى * 21- ئىيۇل [[بېلگىيە]] دۆلەت بايرىمى == باشقا مەنىلىرى == چىللە [çille] (''چىللە ئەرەبچىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ، چىللە ئاتالغۇسى خەنزۇچىدىكى جۇ بىلەن باراۋەر'') — «يازغى چىللە» ۋە «قىشلىق چىللە» دەپ ئايرىلىدۇ. 24 مەۋسۇملۇق دېھقانلار كالىندارىچە خەنزۇلاردىكى «جۇ» قىشلىق چىللىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بۇ ئىككى خىل ئاتىلىشى تەڭ قوللىنىلىدۇ. بىر چىللە 9 كۈن بولۇپ، دېھقانلار كالىندارى ھېسابىدا قىشلىق كۈن-تۈن تەڭلەشكەن كۈن (22- دېكابىر) دىن باشلاپ ئەتىيازلىق كۈن تۈن تەڭلەشكەن كۈن (3- ئاينىڭ 21- كۈنى) گىچە بولغان 81 كۈن 9 چىللىگە بۆلىنىدۇ. {{ئايلار}}</div> == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} gdq0ajll86uqg3o4ytfdudcm6xf5s0t 0 17729 176218 169013 2026-07-21T18:29:24Z ~2026-40837-26 26064 {{{ | <error>mínimo>corregido> | }}} 176218 wikitext text/x-wiki {{Realista}} Google_play.com}}[[archivo de google.com= www.GooglePlay.com| logotipo={{{Android}}}}}} l07j4qmr5fdjdl6yiyikc1m2gi0vsin 0 24621 176219 2026-07-23T06:22:19Z PK2 2288 قايتا نىشانلانغان بەت [[Bash Bet]] 176219 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bash Bet]] 36zxwwsw7m05sy2i9y8lj8buoospjcs