ياسىر قازى بىلەن تونىي بلايېرنىڭ مۇنازىرىسى

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ug">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ugwiki</dbname>
    <base>https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ۋاسىتە</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ئالاھىدە</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">مۇنازىرە</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaمۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ھۆججەت</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ھۆججەت مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قېلىپ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">قېلىپ مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ياردەم</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ياردەم مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">تۈر</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">تۈر مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ياسىر قازى بىلەن تونىي بلايېرنىڭ مۇنازىرىسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14740</id>
    <revision>
      <id>176679</id>
      <parentid>170178</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17756</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>176679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37627" sha1="clgp236mws01swihqrjw6i9hlh78vcp" xml:space="preserve">ياسىر قازى بىلەن تونىي بلايېرنىڭ مۇنازىرىسى


2014-يىلى 3-ئاينىڭ 30-كۈنى


مەن ناھايىتى ھۆرمەتلەيدىغان، ۋە ئىنتايىن قايىل بولغان ئىككى مۇسۇلمان زىيالىي بار.  ئۇنىڭ بىرى [[مەھدى ھەسەن]] (Mehdi Hasan ) [1].  يەنە بىرى [[ياسىر قازى]].  تورداشلار ياسىر قازى بىلەن خېلى ياخشى تونۇشۇپ بولدى، دەپ ئويلايمەن [2].  ئەگەر ئۇنى تېخىچە بىلىپ بولالمىغان ئوقۇرمەنلەر بولسا، تۆۋەندىكى 2-نومۇرلۇق مەنبەگە قاراپ باقسا بولىدۇ.  مەھدى ھەسەن ئەنگلىيىنىڭ «Huffington Post UK» گېزىتىنىڭ سىياسىي دىرېكتورى، ۋە ئال جازېرا ئىنگلىزچە تېلېۋىزورىنىڭ رىياسەتچىلىك خىزمىتىنى ئىشلەيدۇ.  مەن ئۇنى 2013-يىلى ئەنگلىيىدە ئۆتكۈزۈلگەن بىر قېتىملىق «ئىسلام بىر تىچلىقپەرۋەر دىنمۇ-ئەمەسمۇ؟» دېگەن مۇنازىرە ئارقىلىق تونۇغان [3].  بۇ مۇنازىرىنىڭ ئىنگلىز تىلىدىكى سىن ھۆججىتى تۆۋەندىكى 3-نومۇرلۇق ئۇلانمىدا بار.  ھازىر ئىنگلىزچىنى ۋە ئىسلام دىنىنى ئۆگىنىۋاتقان، ھەمدە ئىمكانىيىتى بار (بۇ يۇتيۇب ئۇلانمىسى ۋەتەندە ئېچىلماسلىقى مۇمكىن) ئۇكىلار ئۇنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىللە ئېلىپ بېرىلغان باشقىلارنىڭ مۇنازىرىسىنى بىر قېتىم ئاڭلاپ باقساڭلار، سىلەر ئۈچۈن بىر ياخشى ئۆگىنىش پۇرسىتى بولىدۇ، دەپ ئويلايمەن.  4-نومۇرلۇق مەنبەدىكى رادىئو سۆھبىتى ياسىر قازىنىڭ مۇنازىرىنى قانداق ئېلىپ بارىدىغانلىقىنى بىلىۋېلىشقا خېلى پايدىلىق.  قىزىقىدىغان ۋە  ئىمكانىيىتى بار قېرىنداشلار ئۇنى ئاڭلاپ باقسا بولىدۇ  [4].  

ياسىر قازى 2008-يىلى ئامېرىكىنىڭ يالى ئۇنىۋېرسىتېتىدە دوكتۇرلۇقتا ئوقۇۋاتقاندا، ئەنگلىيىنىڭ سابىق باش مىنىستىرى تونىي بلايېر (Tony Blair)  ئۇلارنىڭ مەكتىپىگە كېلىپ، بىر مەۋسۇم بىر دەرس ئۆتكەن.  ناھايىتى قاتتىق تەكشۈرۈش ۋە تاللاش جەريانىنى ئۆز بېشىدىن ئۆتكۈزۈپ، ياسىر قازى بۇ دەرسكە تاللانغان، ھەمدە پۈتۈن بىر مەۋسۇملۇق دەرس جەريانىدا سوئال سوراش ۋە مۇنازىرىلىشىش جەھەتتە سىنىپتىكى تەسىرى ئەڭ كۈچلۈك بولغان ئوقۇغۇچى بولۇش رولىنى ئالغان.  2009-يىلى 4-فېۋرال كۈنى ئۇ ئاشۇ دەرستىن ئالغان تەسىراتلىرى بىلەن ئۇ دەرستە بولۇپ ئۆتكەن بىر قىسىم ئىشلارنى يېزىپ چىقىپ، توردا ئېلان قىلىپتۇ [5].  مەن مەزكۇر ماقالىدا ئاشۇ ماقالىدىكى مەزمۇنلارنى قىسقارتىپ تونۇشتۇرىمەن.

بۇ تېما ئۇيغۇرلار بىلەن بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك بولماسلىقى مۇمكىن.  ئەمما مەن بىر مۇسۇلمان زىيالىينىڭ ئەنگلىيىنىڭ سابىق باش مىنىستىرى بىلەن مۇنازىرىلىشىپ، ئۇنى بىر قانچە قېتىم سوئالدا تۇتىۋالغان مەزمۇنلارنى ئوقۇغاندا، ئۇنىڭدىن پەخىرلەنمەي تۇرالمىدىم.  ئۇنىڭدىن خوش بولماي تۇرالمىدىم.  شۇڭلاشقا مەن ۋەتەندىكى ياشلارنى بۇ ئىشلاردىن خەۋەردار قىلىپ قويۇش ئۈچۈن مەزكۇر يازمىنى تەييارلىدىم.

مەن بۇ ماقالىدا پەقەت ياسىر قازىنىڭ ماقالىسىدىكى مەزمۇننىلا تونۇشتۇرىمەن.  ئەگەر ئۆز پىكىرىمنى قوشۇپ قويۇشقا توغرا كەلسە، مەن ئۇنى «ئىلاۋە» شەكلىدە كىرگۈزىمەن.  ئەگەر «ئاخىرقى سۆز» قىسمىدىن باشقا يەرلەردە «ئىلاۋە» بىلەن باشلانغان ئابزاسنى ئۇچراتمىسىڭىز، مەزكۇر ماقالىدىكى مەزمۇنلارنىڭ ھەممىسى ياسىر قازىنىڭ ماقالىسىدىن كېلىپتۇ، دەپ چۈشەنسىڭىز بولىدۇ.

ياسىر قازى ماقالىسىدا ئۆزىنى 1-شەخس سۈپىتىدە «مەن» دەپ ئالغان بولۇپ، مەن تەييارلىغان مەزمۇننىڭ چۈشىنىشلىك بولىشىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن، مەنمۇ ياسىر قازىنى «مەن» دەپ ئالىمەن.  يەنى، تۆۋەندىكى «ئاخىرقى سۆز» دىن باشقا قىسىملاردا «مەن» دېگەن سۆز «ياسىر قازى» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ.  


1.        تونى بلايېرنىڭ دەرسى ھەققىدە

بۇ دەرسنىڭ ئىسمى «ئېتىقاد ۋە دۇنياۋىلىشىش» بولۇپ، ئۇنىڭغا يالى ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى ئوقۇغۇچىلاردىن 250 تەك كىشى ئىلتىماس قىلىپتۇ.  تاللىنىدىغان ئوقۇغۇچىلار ئوخشىمىغان فاكۇلتېت ۋە ئوخشىمىغان ئوقۇغۇچى كاتېگورىيىسىگە مەلۇم نىسبەتتە تەقسىم قىلىنىپتۇ.  مەسىلەن، قانۇن كەسپىدىن 6 ئوقۇغۇچى، ئىلاھشۇناسلىق كەسپىدىن 6 ئوقۇغۇچى، ئىگىلىك باشقۇرۇش كەسپىدىن 6 ئوقۇغۇچى، تولۇق كۇرۇستىن 5 ئوقۇغۇچى، ئاسپرانتلاردىن 2 ئوقۇغۇچى، دېگەنگە ئوخشاش.  مەن بۇ دەرسكە قوبۇل قىلىنغان 2 نەپەر ئاسپرانت ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ بىرسى بولۇپتىمەن.  مەن ئۇ چاغدا دوكتۇرلۇقنىڭ 4-يىلىدا ئوقۇۋاتقان بولۇپ، ئاكادېمىك سالاھىيىتى جەھەتتىن مەن ئەڭ ئۈستۈن ئورۇندا تۇرۇپتىمەن.

بۇ دەرس مەن ئۆزەمنىڭ ئالىي مەكتەپتىكى 17 يىللىق ھاياتىمدا ئاڭلاپ باققان دەرسلەرنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ باشقىچە بىر دەرس بولدى.  بىزگە بىر تەييارلىق دەرسى ئۆتۈلگەن بولۇپ، ئۇنىڭدا مۇشۇ دەرس ئۈچۈنلا ئالاھىدە ئورۇنلاشتۇرۇلغان بىخەتەرلىك تەدبىرلىرى چۈشەندۈرۈلدى.  مەسىلەن، بومبا تاپىدىغان ئىت، سىنىپقا كىرىشتىن بۇرۇن كىملىك تەكشۈرۈش ۋە مېتال تاپىدىغان ئۈسكۈنىدىن ئۆتۈش، مۇخبىرلارغا سۆز بېرىش، ۋە قانداق كىيىنىش قاتارلىقلار.

بلايېر ئەپەندى 1-قېتىملىق دەرسكە ئۆزى بىۋاستە قاتناشماي، يىراقتىن بىزگە ئېكران ئارقىلىق سالام بەردى.  تاللانغان ئوقۇغۇچىلارنىڭ ھەممىسى باشقىچە بولۇپ، مەن ئۇلارنىڭ كەلگۈسىدە چوڭ-چوڭ ئىشلارنى قىلىدىغان كاندىداتلار  ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدىم.  چوڭ-چوڭ ئىشلارنى باشلاپ بولغانلارمۇ بار ئىكەن.

بلايېر ئەپەندى 3-قېتىملىق دەرسكە كەلدى.  ئۇ سىنىپنى ئايلىنىپ، ھەممىمىز بىلەن بىر-بىرلەپ قول-ئېلىشىپ كۆرۈشۈپ، ئىسمىمىزنى سوراپ چىقتى.  مەن بۇ دەرستكە ئۆگەنگەن بىر نەرسە ئاممىۋىي سورۇندا سۆزلەش سەنئىتى بولدى.  يەنى، بلايېر ھازىرقى دەۋردىكى كىشىنى ئەڭ قايىل قىلىدىغان سىياسەتچى ۋە باياناتچىلارنىڭ بىرى ئىدى.

2.        ئېتىقادقا بولغان ساداقەتمەنلىك بىلەن ۋەتىنىگە بولغان ساداقەتمەنلىك

بىرىنچى قېتىملىق دەرسىنى ئۆتۈپ بولۇپلا، بلايېر «سوئالىڭلار بارمۇ؟» دەپ سورىدى.  مەن دەرھاللا قولۇمنى ئېگىز كۆتۈرسەم، بلايېر سوئال سوراشقا مېنى تاللىدى.  بۇ دەرسنىڭ بىر مەزمۇنى بىر دۆلەتنىڭ بارلىق گراژدانلىرىغا باپ-باراۋەر ھالدا ئوخشاش ھۆرمەت قىلىشنىڭ مۇھىملىقى، ھەمدە ھەر قانداق بىر سەۋەب بىلەن گراژدانلارنى ئوخشىمىغان دەرىجىلەرگە ئايرىشقا ئۇرۇشنىڭ ناھايىتى خەتەرلىك ئىكەنلىكى ئۈستىدە ئىدى.  مەن قانداق قىلغاندا بىر ئادەمنىڭ ئۆز دىنىغا بولغان ساداقەتمەنلىكى بىلەن ئۆز ۋەتىنىگە بولغان ساداقەتمەنلىكى ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن ھالدا تەڭپۇڭلاشتۇرغىلى بولىدىغانلىقى ھەققىدە بىر سوئال سورۇدۇم.  بلايېر ھەر قانداق دۆلەتنى بىر ئىنتايىن گۈزەل نەرسىگە ئوخشىتىپ، ئاشۇنداق ئىدېئال كۆڭۈلدىكى ئەڭ گۈزەل جەمئىيەت بولۇپ، ئۇ بىر &quot;ئۆلچەم&quot; سۈپىتىدە قوللىنىلىدىكەن، ئاشۇ ئۆلچەمگە يەتمىگەنلەر دۆلەتنىڭ مەنپەئەتىگە خىلاپ ئىش قىلغانلار بولۇپ قارىلىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.  شۇنىڭ بىلەن مەن ئۇنىڭدىن يەنە قاتتىق دىنىي ئېتىقاد بىلەن بىر غايىۋى گراژدان ھەققىدىكى چۈشەنچىنى قانداق قىلىپ بىر يەرگە ئەكەلگىلى بولىدىغانلىقىنى سورۇدۇم.  مەن يەنە مۇنداق دېدىم: «خرىستىئان، مۇسۇلمان، ياكى باشقا بىر دىنچى ئادەم ئۆزىنىڭ دىنىدىن باشقىسىنى ئېتىراپ قىلمايدۇ.  مۇشۇنداق بىر ئادەمدىن ئۆز دۆلىتىنىڭ باشقا گراجدانلىرى بىلەن مۇناسىۋەت قىلغاندا، ئۆزىنىڭ ئېتىقادىنى بىر يەرگە قايرىپ قويۇشنى ئۈمىد قىلامسەن؟»  (ئەسكەرتىش: مەن بۇ يەردە بۇ ئىككىسى بىر-بىرىنى چەتكە قاقىدۇ، دېمەكچى ئەمەسمەن.  چۈنكى ئۇلار ئۇنداق ئەمەس.  مەن بۇ ھەقتە بۇرۇن ماقالىمۇ يازغان بولۇپ، مېنىڭ بۇ يەردە دېمەكچى بولغۇنۇم، دۆلەتنىڭ ئۆز گراژدانلىرىدىن كۈتىدىغان ئۈمىدى ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن بولۇشى، ئۆز خەلقى ئارىسىدا كۈچلۈك ساداقەتمەنلىك يېتىلدۈرۈش ئۈچۈن ئۆزىنىڭ قانداق رول ئوينىشى كېرەكلىكىنى چۈشىنىشى كېرەك.  بىر دۆلەت بىر دىننىڭ ئورنىنى، رولىنى ۋە فۇنكىسىيىسىنى ئۆز ئۈستىگە ئېلىۋالسا بولمايدۇ.)  

بلايېر ماڭا بىر قېتىم سوئال مەنىسىدە قارىۋېتىپ، مۇنداق دەپ جاۋاب بەردى: «بۇ بىر ناھايىتى ياخشى سوئال بولدى.  ئەمما مەندە ھازىر ئۇنىڭغا جاۋاب يوق.  ئەگەر مەن بىر جاۋاب تاپالىسام، ساڭا كېيىنچە جاۋاب بېرىمەن.»  بۇ جاۋابنى ئاڭلاپ، سىنىپتىكىلەرنىڭ ھەممىسى قاقاھلاپ كۈلۈشۈپ كەتتى.  بۇ بىر مەۋسۇملۇق دەرسنىڭ كېيىنكى قىسىملىرىدا بلايېر بىلەن يەنە بىر پروفېسسور مېنىڭ بۇ سوئالىمنى كۆپ قېتىم تىلغا ئالدى.  

شۇنداق قىلىپ دەرس مانا مۇشۇنداق باشلىنىپ كەتتى.  ھەر قېتىم بلايېر دەرسكە كىرگەندە، مەن قولۇمنى ئېگىز كۆتۈرۈپلا تۇرىدىغان بولدۇم.  ھەمدە تۈپ-تۈز ۋە ئادەمنى راھەتسىزلەندۈرۈدىغان سوئاللارنى سوراپ تۇردۇم.  


3.        دىننىڭ باشقىلارنىڭ ئەركىنلىكىنى چەكلىمەسلىكى

بىر قېتىملىق دەرستە بلايېر ئەركىنلىك ھەققىدە سۆزلەپ، ھەر بىر دىندىكىلەر ئۆز دىنىنىڭ باشقىلارنىڭ ئەركىنلىكىنى چەكلىسە بولمايدىغانلىقىنى چۈشىنىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.  مەن ئۇنىڭ دېگەنلىرىگە قارىتا مۇنداق دەپ جەڭ ئېلان قىلدىم:  بۇ بىر ئىككى يۆنىلىشكە ماڭىدىغان كوچا.  دىنسىز دېموكراتىيەمۇ ئۆزلىرى ماقۇل كۆرمىگەن دىنىي ئەركىنلىكنى چەكلىسە بولمايدۇ.  ئۇ «بىز ئۇنداق قىلمايمىز» دەپ ئىنكاس قايتۇرغاندا، مەن ئۇنىڭدىن ئۆزىنىڭ ھىزبۇل تەھرىر (Hizb ul-Tahreer) گە قانداق قارايدىغانلىقىنى سورۇدۇم.  بۇ تەشكىلاتقا مەن تېئولوگىيە جەھەتتىن ھېسداشلىق قىلمايمەن، ھەمدە ئىدېئولوگىيە جەھەتتىن ئۇلارنىڭ تۇتقان يولىغا قەتئىي قوشۇلمايمەن.  مەن ئۇنىڭ ئېسىگە مۇنداق بىر ئىشنى سېلىپ قويدۇم: بۇ تەشكىلات ھەرگىزمۇ تېرورچىلىق بىلەن شۇغۇللانمايدۇ.  شۇنداق بولسىمۇ بلايېرنىڭ ئۆزى بۇرۇن بۇ تەشكىلاتنى چەكلىمەكچى بولغان.  بلايېر مۇنداق دەپ جاۋاب بەردى:  ئۇلارنىڭ تېررورلوق بىلەن شۇغۇللانمايدىغانلىقى راس، ئەمما ئۇلار باشقىلارغا ئۆچمەنلىك قىلىدىغان بايانلارنى ئېلان قىلىدىغان بولۇپ، بۇنداق ئىش-ھەرىكەت تېررورلوققا ئېلىپ بېرىشىمۇ مۇمكىن.  مەن ئۇنىڭغا مۇنداق دېدىم:  ئەگەر مۇشۇ پرىنسىپ بويىچە قارىساق، بلايېر ئاسىيالىقلار بىلەن مۇسۇلمانلارغا ئۆچمەنلىك قىلىدىغان «ئەنگلىيە مىللىي پارتىيىسى» (British National Party, BNP) ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش باشقا مىللەتچى گۇرۇھلارنىمۇ چەكلىشى كېرەك.  ئەمما ئۇ بۇنىڭغا جاۋاب بەرمىدى. 

يەنە بىر قېتىملىق دەرستە، بلايېر سىنىپقا كىرىپ، سىنىپتىكى بارلىق ئوقۇغۇچىلارغا بىر قۇر كۆز يۈگۈرتۈپ چىقتى.  ئۇ ماڭا ئەڭ ئاخىرىدا قاراپ، ماڭا كەلگەندە توختىدى، ھەمدە مەندىن، «ياسىر، بۈگۈنمۇ سوئالىڭنى تەييارلاپ قويدۇڭمۇ؟» دەپ سورىدى.  مەن «ھازىرچە تەييارلاپ بولالمىدىم.  ئەمما دەرس تۈگەپ بولغىچە تەييار بولۇپ بولىدۇ.» دەپ جاۋاب بەردىم.

4.        چۈمبەل تاقاش ۋەقەسى

مەن ماقالە يېزىش تاپشۇرۇقى ئۈچۈن 2006-يىلى ئەنگلىيىدە يۈز بەرگەن بىر چۈمبەل تاقاش ۋەقەسىنى تېما قىلىپ تاللىدىم.  ئۇ ۋەقەدە ئەنگلىيىدىكى بىر مۇسۇلمان ئوقۇتقۇچى چۈمبەل تارتىۋالغانلىقى ئۈچۈن خىزمىتىدىن ھەيدەلدى.  ئىككى كۈن ئۆتۈپ، بۇ ئىش سوتقا چىقىشنىڭ ئالدىدا، بلايېر بۇ ھەقتە پىكىر بايان قىلىپ، مەكتەپنىڭ بۇ قارارىنى قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.  مەن دەرستە پىكىر بايان قىلىپ، مۇشۇنداق باشقىلارنىڭ غەزىپىنى قوزغايدىغان سۆزلەرنىڭ يامان تەسىرىنى ئوتتۇرىغا قويدۇم، ھەمدە سىياسەتچىلەرنىڭ، بولۇپمۇ ئەنگلىيىنىڭ باش مىنىستىرىنىڭ مۇشۇنداق بىر ناھايىتى يالغۇز قالغان ۋە ئىنتايىن خاپىچىلىق ئىچىدە ياشاۋاتقان ئاز سانلىق گۇرۇھقا قارشى كۆپ سانلىق خەلق بىلەن بىر مەيداندا تۇرۇشى، ھەرگىزمۇ دۆلەتنىڭ مەنپەئەتىگە پايدىلىق ئەمەسلىكىنى بايان قىلدىم.  سىياسەتچىلەرنىڭ ۋەزىپىسى كېلىشتۈرۈش، ھەرگىزمۇ بىر كىشىلەر توپى تەرەپتە تۇرۇۋېلىش ئەمەس، دېدىم.  مەن 2006-يىلى بىر توپ كىشىلەرگە سۆزلىگەن ۋاقتىمدىمۇ بلايېرنىڭ بۇ ئىشىنى تەنقىت قىلغان ئىدىم.  بۇ قېتىم، يەنى 2008-يىلى ئۇنى يۈز-تۇرانە تەنقىت قىلدىم.


5.        ئىراق ئۇرۇشى

پۈتۈن بىر مەۋسۇملۇق دەرس جەريانىدا بىر چوڭ پىل (elephant) سىرتتا ساقلاپ تۇرغان بولۇپ، ئۇنى سىنىپقا ئەكىرىشكە ھېچ كىم پېتىنالمىدى.  ئۇ بولسىمۇ ئىراق ئۇرۇشىدىن ئىبارەت.  ئىراق ئۇرۇشى بۇ دەرسنىڭ پىلانىنىڭ ئىچىگە كىرگۈزۈلمىگەن بولۇپ، بۇ تېمىنى زادىلا مۇزاكىرە قىلمىدۇق.  ئىراق مەسىلىسى زادىلا تىلغا ئېلىنمىغان بولغاچقا، ھېچ كىم بۇ تېمىنى ئوتتۇرىغا كۆتۈرۈپ چىقالمىدى.  

يەنە بىر تەرەپتىن، بۇ دەرس، ۋە بۇ مەۋسۇم ئاخىرلىشىشتىن بۇرۇن بۇرۇنقى بۇ ئىشنى ئوتتۇرىغا بىر قېتىم چىقىرىش مېنىڭ ئەخلاقى بۇرچۇم، دەپ ئويلىدىم.  مەن بۇرۇنقى ئەمەلىيەتنى ئۆزگەرتەلمەيدىغانلىقىمنى بىلىمەن.  ئەمما مەن بۇ مەسىلە ئۈستىدە بىر ئېنىق چۈشەنچىگە ئىگە بولۇش، ۋە ئۆزەمنىڭ بۇ مەسىلە ھەققىدىكى كۆز قارىشىنى ئوچۇق-ئاشكارە ئوتتۇرىغا قويۇش ئىستىگىدە بولدۇم.  ئۇنىڭدىن باشقا، مەن يەنە تۆۋەندىكىلەرنىمۇ چۈشۈنىۋالماقچى بولدۇم:

(1)بلايېر ئۆزى قىلغان ئىراققا كىرىش قارارى ئۈچۈن پۇشايمان قىلامدۇ-يوق،

(2) ئۆز خەلقىنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى ئۇ ئۇرۇشقا قارشى تۇرغان ئەھۋال ئاستىدا، بلايېر ئۆز خەلقىنىڭ ئىرادىسىگە خىلاپ ھالدا ئەنگلىيىنى ئۇرۇشقا سۆرەپ كىردى.  بۇ قىلىق نۇرغۇن كىشىلەر ئۈچۈن دېموكراتىيىنىڭ كۆرۈنىشتە بىر خىل، ئەمەلىيەتتە يەنە بىر خىل بولىدىغانلىقىنى ئىسپاتلاپ بەردى.  بلايېر بۇ نۇقتىنى چۈشىنىپ يېتەلىدىمۇ-يوق،

(3) بلايېرنىڭ ئوتتۇرا شەرق ۋە دۇنيانىڭ نۇرغۇن قىسىملىرىدىكى ئوبرازى «ئۇرۇشقا ئامراق ئادەم» بولۇپ، بۇ ئەھۋال ئۇنىڭ ئوتتۇرا شەرق ئۈچۈن «تىنچلىق ئەلچىسى» بولۇشقا لاياقەتسىز قىلىپ قويىدۇ.  بۇ ئەھۋالنى بلايېر چۈشىنەمدۇ-يوق؟  بلايېر يېقىندا پەلەستىن كرىزىسىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن قۇرۇلغان بىر 4 تەرەپلىمە ئۆمەكنىڭ «ئالاھىدە ۋەكىلى» بولدى.  ئەمما ئاشۇ رايوندىكى ھەممە كىشىلەر بۇ ئىشقا نىسبەتەن «بىر چوڭ ئەمەلىي چاقچاق» (a big practical joke) دەپ قارىماقتا.  

بۇ تېمىنى ئوتتۇرا ئېلىپ چىقىش ئادەمنى ئىنتايىن راھەتسىزلەندۈرىدىغان بولسىمۇ، مەن باشقا بىر قىسىم ساۋاقداشلىرىمنىڭ ياردىمىدە، بۇ مەسىلىنى ئەڭ ئاخىرقى دەرستە ئوتتۇرىغا ئېلىپ چىقتىم.  مەن قەتئىي ۋە ئېغىربېسىق بولۇشقا پۈتۈن كۈچۈم بىلەن تىرىشتىم.  مەن شۇنچە تىرىشقان بولساممۇ، مېنىڭ توڭ تېگىشىم ئۇنى خېلىلا ھودۇقتۇردى (بۇنىڭغا مېنىڭ دوستلىرىم گۇۋا).  بىز 10 مىنۇتتەك مۇنازىرلەشتۇق.  شۇ ئارقىلىق مۇنداق ئەھۋال ئېنىق بولدى:  بلايېر ئۆزى ئالغان قارارغا پۇشايمان قىلمايدىكەن.  ئۇ مۇنداق دېدى: «ئەڭ ئاخىرقى نەتىجە شۇ بولدىكى، بىز بىر قەبىھ دىكتاتورچىنى يوقاتتۇق.»  ئۇ ئۆزىنىڭ قىلغىنىنى «دېموكراتىيىنىڭ ئۆز رولىنى جارى قىلدۇرۇشى، ئەگەر خەلق ئۇنىڭ تۇتقان يولىغا قوشۇلمىغان بولسا، ئۇلار ئۆزىنى سايلامدا سايلىمىغان بولاتتى»، دەپ ئويلايدىكەن.  خەلقلەر كېيىن ھەقىقەتەنمۇ ئۇنى سايلىمىدى.  ئۇ ئۆزىنىڭ ئوتتۇرا شەرقتىكى ئوبرازىنى ئۇنچىۋالا ناچار ئەمەس، دەپ ئويلايدىكەن.  سەۋەبى، ئۇ ئىراقنىڭ قەيېرىگە بارسا، ئۇ يەردىكى خەلقلەر ئۇنىڭغا مىننەتدارلىق بىلدۈرۈپتۇ.  مەن بۇنىڭغا قارىتا ئۇنىڭغا «سەن يالغۇز مەخسۇس تاللانغان باياناتچىلار بىلەنلا كۆرۈشمەي، كوچىلاردىكى كىشىلەر بىلەنمۇ كۆرۈشۈپ باققان بولساڭ بولاتتى»، دېدىم.  ئۇ ئۆزىنىڭ «ياۋروپا بىرلىكىنىڭ ئوتتۇرا شەرق ئۈچۈن بېكىتكەن ئالاھىدە ئەلچىسى» بولۇشقا لايىق ئىكەنلىكىگە ئىنتايىن قاتتىق ئىشىنىدىكەن.  


6.        خۇلاسە

مېنىڭ بۇ دەرسنى تاللىغىنىم بۇرۇن بولۇپ ئۆتكەن ئىشلارنىڭ ھېچ قايسىسىنى ئۆزگەرتەلمىدى.  ئەمما، مەن قاتناشتۇرغان پىكىرلەرگە باشقىلار ناھايىتى زور دەرىجىدە مىننەتدارلىق بىلدۈردى، ھەمدە پىكىرلىرىمنى باشقىلار ناھايىتى قەدىرلىدى.  بىر قىسىم پروفېسسورلار، ئوقۇتقۇچىلار ۋە باشقا ئوقۇغۇچىلار مېنىڭ بۇ دەرستە بولغۇنۇم بۇ دەرستە بىر ئۆزگىچە ئالاھىدىلىك پەيدا قىلغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ بىر قىسىم مەسىلىلەر توغرىسىدا بۇرۇنقىغا ئوخشىمايدىغان تەرىقىدە ئويلىشىغا تۈرتكە بولغانلىقىنى ئېيتتى.  بۇ دەرسكە قاتنىشىش-قاتناشماسلىق ھەققىدە قارار ئېلىش مەن ئۈچۈن بىر ناھايىتى قىيىن تاللاش بولغانىدى.  ئەمما مەن بۇ دەرسكە قاتنىشىش ئارقىلىق ئېرىشكەن نەتىجىلەردىن ناھايىتى رازى بولدۇم.  مەن كەلگۈسىدە بۇنىڭدىن بىر قىسىم ياخشى ئىشلارنىڭ كېلىپ چىقىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.

مۇشۇ زېمىندا ھازىرقىدەك ياشاۋاتقان بىرسى بولۇش سۈپىتىم بىلەن، مەن جەمئىيەتتىكى ھەر خىل كىشىلەرنىڭ ھەممىسى بىلەن ئارىلىشىپ بېقىشنى تولىمۇ پايدىلىق ۋە زۆرۈر ئىش، دەپ ئويلايمەن.  بۇنداق ئادەملەرنىڭ ئىچىدە ئۆزىمىز بىلەن قەتئىي بىر پىكىردە بولمىغان سىياسەتچىلەرمۇ بار.  بىز پەقەت كاللىمىزنى بىر قۇملۇقنىڭ ئىچىگە پاتۇرىۋېلىش، باشقىلارغا قەھرى غەزىپىمىزنى بىلدۈرۈش، ياكى ئۇلارغا لەنەت ئوقۇش ئارقىلىقلا  ھېچ ئىشنى ھەل قىلالمايمىز.  بىز باشقىلار بىلەن پىكىر ئالماشتۇرۇپ، ئۇلارغا بىر قىسىم ئىشلارغا نىسبەتەن ئۆزىمىزنىڭ قانداق تونۇشتا ئىكەنلىكىمىزنى، ۋە نېمە ئۈچۈن ئاشۇنداق ئويلايدىغانلىقىمىزنى ئېيتىش ئارقىلىق، بۇرۇن مۇمكىن بولمىغان نۇرغۇن يېڭى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرەلەيمىز.

مېنىڭ بىلىشىمچە، نۇرغۇن مۇسۇلمانلار «باشقىلار» بىلەن ئارىلىشىشقا نىسبەتەن رادىكال پۇزىتسىيە تۇتىدۇ.  باشقا بارلىق رادىكاللىقلارغا ئوخشاشلا، بۇ ئىشتىمۇ ئىككى تەرەپ بار.  بەزىلەر سىياسىيغا ئارىلىشىش، ۋە مېدىئاغا ئاۋاز بېرىش ئالغا ئىلگىرىلەشنىڭ ئاساسىي ۋاستىسى، دەپ ئويلايدۇ.  تۇرمۇشنىڭ ھەممە ساھەسىگە كىرىش بىزنىڭ قايتىدىن قەد كۆتۈرۈپ، ئۈممەتلەر ئارىسىدا ۋە ئۈممەتلەر ئۈچۈن تىنچلىق بەرپا قىلىشنىڭ ئاساسىي يولى، دەپ قارايدۇ.  بۇنداق مۇسۇلمانلار پەقەت ماددىي ۋاستىلارنىلا تەشەببۇس قىلىپ، روھىي ياكى دىنىي ۋاستىلارنى بىر تەرەپكە قايرىپ قويۇشقا مايىل كېلىدۇ.

يەنە بىر قۇتۇپتىكى مۇسۇلمانلار بولسا ئىنتايىن قاتتىق بېكىنمىچىلىك قىلىپ، سىياسەت ۋە مېدىئا ئىچىگە كىرمەكچى بولغانلارغا «[[خائىنلار]]» دېگەن قالپاقنى كەيدۈرىدۇ.  بۇنداق كىشىلەر ئۆزلىرىدىن پەس كۆرىدىغان كىشىلەردە خورلۇقتىن باشقا نەرسىنى ۋۇجۇتقا كەلتۈرەلمەيدۇ.  

بۇرۇنقىدەكلا، ئوتتۇرا يول ئەڭ ياخشى يولدۇر.  ئۆزىدە دىنغا بولغان ئىخلاسمەنلىك ۋە ئېسىل خاراكتېرلارنى يېتىلدۈرۈش ھەممىدىن مۇھىم.  ئۇنىڭدىن قالسا، «باشقىلار» بىلەن ئارىلىشىپ ئۆتۈشمۇ ئالغا ئىلگىرىلەشنىڭ بىردىن-بىر يولى ئەمەس بولۇپ، ئۇ پەقەت بىزنىڭ مۇشۇ دۇنيادىكى، ۋە كېيىنكى دۇنيادىكى،  ھاياتىمىزنى مەنىلىكرەك قىلىشتىكى مۇھىم ۋە زۆرۈر قەدەملەردۇر.  بىز پەقەت باشقىلار بىلەن ئارىلىشىش ئارقىلىقلا ئۇلارغا ئۆزىمىزنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىتالايمىز.  بىز پەقەت دىنى ئېتىقادىمىزنى ساقلىغان ھالدا باشقىلار بىلەن ئارىلىشىش ئارقىلىقلا،  بىزنىڭ ماددىي جەھەتتىكى تىرىشچانلىقىمىزنى ئۈنۈمگە ئېرىشتۈرەلەيمىز.  

پەيغەمبىرىمىز [[مۇھەممەت ئەلەيھىسسالام]] بىزنى بىر تەرەپتىن ئاللاھغا ئىشىنىپ، يەنە بىر تەرەپتىن تۆگىلىرىمىزنى باغلاپ قويۇشقا بۇيرىغان.  مېنىڭ قارىشىمچە، بىزنىڭ باشقىلار بىلەن ئارىلىشىپ ئۆتۈشىمىز تۆگىنى باغلاپ قويۇشنىڭ بىر قىسمى، ئەمما بىز ھەر قانداق ۋاقىتتا ئاللاھغا بولغان ئىشەنچىمىزنى سۇسلاشتۇرۇپ قويماسلىقىمىز كېرەك.


ئاخىرقى سۆز

تۆۋەندىكىسى ياسىر قازىنىڭ سۆزلىرى ئەمەس.  ئۆزەمنىڭ سۆزلىرى.

مەن ھازىرغىچە مۇسۇلمان دۇنياسىدىكى بۆلۈنۈش، پارچىلىنىش، ئىچكىي توقۇنۇش، ساپانىڭ تۆۋەن بولىشى، ۋە تەرەققىياتنىڭ ئارقىدا قېلىشىنى ئۇيغۇر دىيارىنىڭ ئەھۋالى بىلەن سېلىشتۇرۇپ، بىز باشقىلاردىن كۆپ ياخشى، دەپ ئويلاپ كېلىۋاتىمەن.  مەن ئۆزەمنىڭ ئالدىنقى قېتىملىق ماقالىسىغا چۈشكەن ئىنكاسلارنى كۆرۈپ، مەن سۆيىدىغان مىللىتىمنىڭ ھازىرقى ھالىتىنىڭ بىر كۆرۈنىشىنى يېڭىدىن بىلگەندەك بولدۇم.  ئېھتىمال باشقا زىيالىيلىرىمىزمۇ شۇنداق قىلغاندۇ.  ياكى ئۇلار بۇنداق ئەھۋالنى بۇرۇندىن تارتىپلا بىلىدىغان بولۇپ،  شۇڭا ھازىرقىدەك يول تۇتىدىغان بولۇپ قالغاندۇ.  

بىر قىسىم قېرىنداشلار بۇ قېتىممۇ مەندىن بۇرۇنقىدەكلا ئەنسىرىدى.  ماڭا ناھايىتى كۆڭۈل بولدى.  مەن ئۇلارغا چىن كۆڭلۈمدىن رەھمەت ئېيتىمەن.  مىللەت ئۈچۈن ئەز قاتمىغان ئىناۋەتنىڭ ھېچ بىر قىممىتى يوق.  خەلقىمىزگە پايدا يەتكۈزەلمەيدىغان ئابروينىڭ ماڭا ھېچ بىر كېرىكى يوق.  مەن خاتا قىلدىم، دەپ ئويلىمايمەن.  مەن يۈزۈم تۆكۈلدى، دەپمۇ ئويلىمايمەن.  شۇڭا ماڭا كۆيۈنىدىغان قېرىنداشلارنىڭ مەندىن خاتىرجەم بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن.

مەن بىر ئۆمۈر قاتتىق تىرىشتىم.  ھازىرمۇ ھەم شۇنداق.  بەزى ساھەلەردە ياخشى قىلالىدىم.  ئەمما بەزى ساھەلەرگە يېتىشەلمىدىم.  يېتىشەلمىگەن ساھەدە خەلقىمگە بېرەي دېسەم بىلىمىم ئانچە يوق.  ھازىرقى ئەھۋالغا قاراپ، ئۆزەمنىڭ كەسپىي ئەمەس ساھەدە بىر ئاز ئىش كۆرمىسە بولمايدىغانلىقىدىن ئىبارەت بىر خىل تەقەززالىق مېنى داۋاملىق قىستاۋاتىدۇ.  شۇڭا تىل جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكىمنى ئىشقا سېلىشقا تىرىشىۋاتىمەن.  ئاللاھ خالىسا، ئۇنداق قىلىشنى بۇنىڭدىن كېيىنمۇ بۇرۇنقىدەكلا داۋاملاشتۇرىمەن.

بۇنىڭدىن 5 – 10 يىل ئىلگىرى، بىر دۇنياغا داڭلىق جۇڭگولۇق ئەرباپ مۇنداق دېگەن ئىدى:  «جۇڭگو بىنا ياساشتا غەربلىكلەرگە ئاسانلا يېتىشىۋالالايدۇ.  ئەمما كىشىلەرنىڭ ئېڭىنىڭ تەرەققىياتىدا ئۇنداق قىلىش ھازىرقى تۈزۈلمە ئاستىدا مۇمكىن ئەمەس.  نەچچە يۈز يىل غەربلىكلەرگە مۇستەملىكە بولۇپ خوڭكوڭلۇقلارنىڭ ئېڭى ھازىرقىدەك ھالەتكە كەلدى.  جۇڭگولۇقلارنىڭ ئېڭىدىمۇ ئاشۇنچىلىك يۈكسىلىش پەيدا قىلىش ئۈچۈن جۇڭگو كەم دېگەندە بىرەر يۈز يىل غەربلىكلەرگە مۇستەملىكە بولىشى كېرەك.» (بۇ نەقىل ئەمەس، مەن پەقەت ئېسىمدە قالغىنىنى يېزىپ قويدۇم)  ئۇ كىشىنىڭ بۇ سۆزلىرى جۇڭگو دائىرلىرى ۋە بىر قىسىم زىيالىيلارنىڭ قاتتىق ئېيىپلىشىغا ئۇچرىدى.  

ياسىر قازىنىڭ دېيىشىچە، بۇنىڭدىن 10 نەچچە يىلنىڭ ئالدىدا ئۆزىنىڭ بىر يېقىن دوستى، بىر ئوتتۇرا شەرقلىق تونۇلغان دىنى ئالىم تەكلىپ بىلەن ئامېرىكىغا كېلىپ، بىر ئىسلام مەركىزىدە 6 يىل ئىماملىق قىلىپتۇ.  شۇ 6 يىلنىڭ ئىچىدىكى ئاخىرقى 4 يىل ئىچىدە، ئۇ دەسلەپكى 2 يىل ئىچىدە چىقارغان پەتىۋالىرىنى بىر قانچە قېتىم ئۆزگەرتىشكە مەجبۇرى بولۇپتۇ. بۇ سۆزلەر تۆۋەندىكى 4-نومۇرلۇق مەنبەدە بار.

مەن بۇ قېتىم كۆرۈلگەن ئەھۋالنىڭ ۋەتەندىكى ۋە چەت ئەلدىكى بارلىق ئۇيغۇر زىيالىيلىرى ئۈچۈن بىر قېتىملىق ئويغىتىش پۈشتىكى بولۇپ قېلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.

مەن بۇ قېتىم بىزگە شەرق بىلەن غەربنىڭ ھەر ئىككىسىدە تەربىيە كۆرگەن مەھدى ھەسەن بىلەن ياسىر قازىدەك زىيالىيلارنىڭ ئىنتايىن زۆرۈر ئىكەنلىكىنى يەنە بىر قېتىم چوڭقۇر ھېس قىلدىم.  مەن ئۆزلىرىنىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن ئۇلۇغۋار پىلانلارنى تۈزۈۋاتقان بارلىق ئىنى-سىڭىللىرىمىزنىڭمۇ بۇ نۇقتىنى چوڭقۇر تونۇپ يېتىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.

مەن 80-يىللارنىڭ بېشىدا ئۈرۈمچىدە ئوقۇۋاتقان ۋاقتىمدىلا ئۇيغۇرلار ئۈچۈن بىر بوشلۇق ۋە ئەڭ مۇھىم كەسىپ ياسىر قازى ھازىر قىلىۋاتقان كەسىپ ئىكەنلىكىنى ھېس قىلغان ئىدىم.  ھەمدە شۇ چاغدا كەسپىمنى ئۆزگەرتىش قارارىغا كېلىپ، مەن فاكۇلتېتنىڭ بىر باشلىقىغا كەسپىمنى ئېلېكتىر كەسپىدىن بىر ئىجتىمائىي-پەن كەسپىگە ئۆزگەرتىش ئىلتىماسىمنى ئېيتىپ باققان ئىدىم.  ئەمما مەن سۆزلەشكەن رەھبەر مېنىڭ ئەينى ۋاقىتتا تەبىئىي-پەن كەسپى بىلەن «ئۇيغۇر ۋەكىلى» بولۇپ قالغانلىقىمنى تەكىتلەپ، ئۇنداق قىلىشىمنىڭ مۇۋاپىق بولمايدىغانلىقىنى ئېيتقان، ھەمدە شۇ ئاساستا مېنىڭ ئىلتىماسىمنى رەت قىلغانىدى.  مەن 90-يىللارنىڭ بېشىدا چەت ئەلدە ئوقۇۋاتقان ۋاقتىمدىمۇ مىللەت ئۈچۈن زور تۆھپە قوشۇشنىڭ بىر يولى ئەنە شۇ ياسىر قازى يولى ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدىم.  ئەمما مەن ئۇ چاغدا ياپوندىكى ئوقۇشنى تاماملاپ، ئامېرىكىدىكى يېڭى ئوقۇشنى باشلاپ، تەبىئىي-پەنگە خېلى چوڭقۇرلاپ كىرىشىپ كەتكەن بولغاچقا، كەسىپ ئۆزگەرتىش يولىنى تۇتمىغان ئىدىم.  مېنىڭ بۇ يەردە بۇ ئىشلارنى تىلغا ئېلىشىمدىكى سەۋەب، بىز ھازىر ياسىر قازىدەك ئادەملەرگە تولىمۇ مۇھتاج بولۇپ، بۇنىڭدىن كېيىن ئاشۇنداق ئادەملەرگە تېخىمۇ مۇھتاج بولىمىز.  شۇڭا ھازىر ئۆزىنى يېتىلدۈرۈش باسقۇچىدا كېتىۋاتقان ئىنى-سىڭىللارنىڭ بۇ ئىشنى ناھايىتى ئوبدان ئويلىشىپ بېقىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.  

بۇ ماقالىنى ھېچ كىمدىن سورىماي، مەنبېسىنى بەرگەن ئاساستا باشقا ھەر قانداق تورغا چىقارسىڭىز، ياكى ئېلكىتابقا ئوخشاش باشقا ھەر قانداق شەكىلدە ئىشلەتسىڭىز بولىۋېرىدۇ.  بۇ ماقالە بارلىق ئۇيغۇرلارغا مەنسۇپ.

پايدىلىنىش ماتەرىياللىرى: 

[1] &lt;https://www.facebook.com/MrMehdiHasan?ref=br_tf&gt;

[2] بىلىمخۇمار، « دىن ۋە زامانىۋىلىشىش»، 2014-3-14

[3] Mehdi Hasan: Islam is a peaceful religion-Oxfor Union
https://www.youtube.com/watch?v=Jy9tNyp03M0 &lt;https://mail.google.com/mail/?ui=2&amp;shva=1&gt;

[4] Ex-Salafi Shaikh Yasir Qazi `s Repentence from Salafism &amp; Wahhabism
&lt;https://www.youtube.com/watch?v=NW8jxMu0wTs&gt;

[5] To Blair or Not to Blair, That is The Question (Tony Blair, Yasir Qadhi &amp; a Classroom in Yale)
&lt;https://web.archive.org/web/20110109093921/http://muslimmatters.org/2009/02/ ... at-is-the-question/&gt;
== مەنبەلەر ==
{{Reflist}}

{{stub}}
[[تۈر:ئەركىن سىدىق ئەسەرلىرى]]</text>
      <sha1>clgp236mws01swihqrjw6i9hlh78vcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مىللىي بايراق</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20666</id>
    <revision>
      <id>176677</id>
      <parentid>173659</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17756</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>176677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28087" sha1="sdcamk76zxa284zbzzik4v9su4ghrc7" xml:space="preserve">{{нет источников|дата=2013-12-10}}
{{не путать|государственный флаг|государственным флагом}}
'''Этнический флаг''' — полотнище в национальных цветах. Свои национальные флаги в ряде государств имеют национальные меньшинства&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150402092825/http://ruguard.ru/forum/index.php/topic,691.0.html Глоссарий флагов].&lt;/ref&gt;. Этнические флаги появились с середины XIX века, но особое распространение данное явление получило в XX веке.

Этнические флаги делятся на несколько категорий.

== Флаги народов, не имеющих однозначной национальной территории ==
Таким уникальным статусом до недавнего времени обладали в первую очередь [[евреи]] и [[цыгане]]. После образования государства [[Израиль]] еврейский национальный флаг (принят на Всемирном сионистском конгрессе в начале XX века) стал его [[Флаг Израиля|государственным флагом]]. [[Цыганский флаг]] был принят на конгрессе цыганского народа в Лондоне в 1970-х годах.

== Флаги народов, имеющих территорию компактного проживания, но не имеющих своего государственного или автономного образования ==
Это обычно флаги народов, либо утративших свою государственную независимость или автономный статус, либо никогда ранее независимости не имевших. Подразделяются на две категории. К первой, достаточно многочисленной, относятся национальные флаги, использование которых воспринимается как проявление [[сепаратизм]]а властями государства, в состав которого входит территория проживания данного народа. Исторические примеры: моравский и другие славянские флаги на территории бывшей [[Австро-Венгрия|Австро-Венгрии]], [[Флаг Курдистана|курдский флаг]] на территории [[Ирак]]а до 2003 года и в современной [[Турция|Турции]], [[Икурринья|флаг басков]] и [[Флаг Каталонии|флаг каталонцев]] в [[Испания|Испании]] при [[Франкистская Испания|режиме Франко]], [[уйгурский флаг|уйгурский]] и [[Флаг Тибета|тибетский флаг]] в [[КНР]] и др.

Ко второй категории можно отнести флаги народов, малочисленных по сравнению с титульной нацией государства, чьи национальные движения не воспринимаются как угроза государственному суверенитету. Это [[Флаг ливов|ливский флаг]] в [[Латвия|Латвии]], [[саамский флаг]] в [[Финляндия|Финляндии]] и [[Норвегия|Норвегии]] и др.

== Флаги, не совпадающие с флагами государственных или автономных образований, где данная нация является титульной ==
Такие флаги в свою очередь подразделяются на две категории. К первой, немногочисленной, относятся случаи, когда различие между государственным и национальным флагом введено с формальной целью выделения административных объектов, над которыми вывешивается [[государственный флаг]], от прочих, над которыми может быть вывешен [[Гражданский флаг|национальный]]. В частности, [[Флаг Германии|в Германии]] национальный [[триколор]] вправе использовать любой гражданин, однако правительственный флаг представляет собой тот же триколор с добавлением [[Герб Германии|государственного герба]]. В английском языке такая разновидность национального флага называется «[[гражданский флаг]]» ({{lang-en|[[:en:Civil flag|civil flag]], [[:en:Civil ensign|civil ensign]]}}).

Ко второй категории можно отнести национальные флаги, которые противопоставляются государственным по политическим мотивам. Наиболее «мягкий» пример, приближающийся к первой категории — введённый в 2006 году в преддверии референдума о независимости государственный флаг [[Черногория|Черногории]]. Прежний государственный и исторический флаг, отличавшийся от флага [[Сербия|Сербии]] только оттенком средней полосы, сохранил свой статус как «национальный» флаг Черногории, но фактически используется только сторонниками союза с Сербией.

Намного больше существует примеров, когда представители национальных движений заявляют о нелегитимности правящего режима того или иного государства или национальной автономии, и противопоставляют соответствующему государственному флагу или флагу автономии «истинно национальный» флаг. Примеры: флаги стран, бывших ранее [[Список союзных республик СССР|республиками СССР]], в советское время были запрещены и использовались сторонниками национальной независимости; во времена [[Веймарская республика|Веймарской республики]] немецкие националисты воспринимали государственный чёрно-красно-жёлтый триколор как «оккупационный флаг» и противопоставляли ему чёрно-бело-красный триколор. В настоящее время подобными примерами являются [[Бело-красно-белый флаг|бело-красно-белый триколор]] в [[Белоруссия|Белоруссии]] (а также в зарубежных белорусских национальных организациях), флаг бывшей [[Чеченская Республика Ичкерия|Чеченской Республики Ичкерия]], используемый зарубежными чеченскими организациями, и др.

Представители русского националистического движения в качестве русского национального флага часто используют [[Чёрно-жёлто-белый флаг|чёрно-жёлто-белый «флаг гербовых цветов»]] [[Российская империя|Российской империи]], утверждённых в 1858 году, отчасти противопоставляя его [[флаг России|бело-сине-красному флагу России]].

== Использование государственных флагов за пределами данных государств в качестве национальных флагов ==
Такая практика может быть как легальной, так и нелегальной — в зависимости от того, как другое государство, на территории которого используется национальный флаг, воспринимает данное национальное движение или диаспору. Примеры полулегальной практики: [[флаг Албании]] в [[Республика Косово|Косово]], [[флаг России]] в [[Эстония|Эстонии]] и [[Латвия|Латвии]], [[флаг Сербии]] в [[Республика Сербская|Республике Сербской]] ([[Босния и Герцеговина]]), [[флаг Армении]] в [[Нагорный Карабах|Нагорном Карабахе]], флаги [[флаг Греции|Греции]] и [[флаг Турции|Турции]] в [[Республика Кипр|Республике Кипр]] и [[Турецкая Республика Северного Кипра|Турецкой Республике Северного Кипра]] соответственно.

== Европа ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Abazinia.svg|[[Флаг абазин|Абазины]]&lt;ref name=&quot;vexillographia-9023&quot;&gt;{{cite web|author=|url=http://www.vexillographia.ru/russia/minority.htm|title=Флаги различных национальностей России|lang=ru|date=|accessdate=2021-03-07|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125163820/http://vexillographia.ru/russia/minority.htm|archivedate=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;
Файл:Avar flag (ethnic).svg|[[Аварцы]]
Файл:Flag of the Italian Arberesh.svg|[[Арбереши]]
Файл:Flag of the arpitan people.png|[[Арпитания|Арпитанцы]] (первый вариант)
Файл:Drapeau arpitan SVG.svg|Арпитанцы (второй вариант)
Файл:Aromanian flag.svg|[[Арумыны]]
Файл:Flag of Ashkali.svg|[[Ашкали]]
Файл:Flag of the Basque Country.svg|[[Флаг Страны Басков|Баски (Икурринья)]]
Файл:Arrano Beltza flag.svg|[[Arrano Beltza|Баски (Чёрный орёл)]]
Файл:Flag of the German Community in Belgium.svg|[[Немецкоязычное сообщество Бельгии|Бельгийские немцы]]
Файл:Flag of Bulgarians in Post-Soviet states.svg|Болгары бывшего СССР ([[Болгары в России|России]] и [[Болгары на Украине|Украины]])
Файл:Bosniak national flag.svg|[[Боснийцы]]
Файл:Bosniak National Flag in Sandzak.svg|Боснийцы и [[сербы-мусульмане]] в [[Новопазарский Санджак (регион)|Новопазарском санджаке]]
Файл:Brythonic Flag.png|[[Бретонцы]]
Файл:Flag of Bunjevci.gif|[[Буневцы]]
Файл:Flag of Wallonia.svg|[[Валлоны]]
Файл:Flag of the Slovakia Hungarians.png|[[Венгры в Словакии|Венгры Словакии]]
Файл:Flag of the Hungarians in Vojvodina.svg|[[Венгры в Воеводине|Венгры Воеводины]] (Сербия)
Файл:Flag of Vepsia.svg|[[Вепсы]]
Файл:Votic Flag.svg|[[Водь]] (первый вариант)
Файл:Votic people.svg|Водь (второй вариант){{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Nordic cross flag of Votes.svg|Водь (третий вариант){{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Võro lipp.png|[[Выру (этнос)|Выру]] (первый вариант){{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Flag of Võros.svg|[[Выру (этнос)|Выру]] (второй вариант){{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Flag of the Gagauz people.svg|[[Гагаузы]]&lt;ref&gt;[http://www.vexillographia.ru/moldova/gagauzia.htm Флаг Гагаузии]&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of Gorani.svg|[[Горанцы]]
Файл:Flag of Don Cossacks.svg|[[Донские казаки]]&lt;ref name=sub&gt;Являются не самостоятельным народом, а этнографической группой русских.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Используется [[Всевеликое войско Донское|Донским казачьим войском]].&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of Yeniche people.svg|[[Ениши]]
Файл:Flag igora.svg|[[Ижора]] (1 вариант)
Файл:Nordic cross flag of Izhorians.svg|Ижора (второй вариант){{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Ingrian people.svg|[[Флаг Ингерманландии|Ингерманландцы]]
Файл:Flag of Crimean Karaites.png|[[Караимы]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210423005108/http://karai.crimea.ru/4-krymskie-karaimy.html Крымские караимы] (crimea.ru)&lt;/ref&gt;{{проверить авторитетность|9|03|2021}}
Файл:KarelianNationalFlag.svg|[[Карелы]]. Неофициальный флаг&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Национальный флаг карел. // Карельский язык в России. Отчёт ELDIA по исследованию конкретной (социолингвистической) ситуации, стр. 16, ISSN 2192—2403 |url=https://fedora.phaidra.univie.ac.at/fedora/get/o:314614/bdef:Content/get |access-date=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423005108/https://fedora.phaidra.univie.ac.at/fedora/get/o:314614/bdef:Content/get |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
Файл:Kashubian flag.svg|[[Кашубы]]&lt;ref&gt;[http://www.naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=47 Herb i flaga]] (naszekaszuby.pl)&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of the Kven people.svg|[[Квены]]
Файл:Flag of Ladinia.svg|[[Коми-зыряне]]
Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|[[Флаг крымских татар|Крымские татары]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://qha.com.ua/postanovlenie-kurultaya-o-natsionalnom-gimne-111874.html|title=Постановление Курултая от 30 июня 1991 года|publisher=ООО «Агентство «Крымские новости»|archiveurl=https://www.webcitation.org/69iM3wqqL?url=http://qha.com.ua/postanovlenie-kurultaya-o-natsionalnom-gimne-111874.html|archivedate=2012-08-06|accessdate=2012-07-22|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of Kuban People's Republic.svg|[[Кубанские казаки]]&lt;ref name=sub/&gt;&lt;ref&gt;Используется [[Кубанское казачье войско|Кубанским казачьим войском]], в 1918—1920 годах был флагом [[Кубанская народная республика|Кубанской народной республики]].&lt;/ref&gt;
Файл:Latgalian flag.jpg|[[Латгальцы]]&lt;ref&gt;Неофициальный флаг Латгалии впервые публично использован в 2010 году. Источник: {{cite web|last=Zukova|first=Katrina|url=https://www.baltictimes.com/the_story_of_latgale_s_unofficial_flag/|title=The story of Latgale's unofficial flag|date=September 26, 2013|publisher=[[The Baltic Times]]|accessdate=April 8, 2016}}&lt;/ref&gt;
Файл:Прапор Лемко-Русинської Республіки.svg|[[Лемки]]
Файл:Flag of Livonia.svg|[[Флаг ливов|Ливы]]
Файл:Flag of Sorbs.svg|[[Флаг лужицких сербов|Лужичане]]&lt;ref&gt;''Вилинбахов Г. В.'' [http://www.dissercat.com/content/gosudarstvennaya-geraldika-v-rossii-teoriya-i-praktika Государственная геральдика в России: Теория и практика]&lt;/ref&gt;
Файл:Ludic flag.svg|[[Людики]]&lt;ref&gt;Этнографическая группа карел.&lt;/ref&gt;
Файл:Ethnic flag of the Macedonians.png|[[Македонцы]]{{нет АИ|09|03|2021}}
Файл:Merjamaa-Flag.svg|[[Меря]]&lt;ref&gt;Народ ассимилирован славянами в раннем Средневековье, флаг используется [[мерянское неоязычество|сторонниками его возрождения]].&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of Moravia (tricolour with white).svg|[[Моравы]]&lt;ref&gt;{{статья |автор= Havlík L. E. |заглавие=Symboly moravské identity |издание= Moravskoslezská orlice |издательство= |год=1990 |номер=14 |pages=12 |ref=Havlík}}&lt;/ref&gt;
Файл:Moksha flag.png|[[Мокшане|Мокша]]&lt;ref name=&quot;vexillographia-9023&quot; /&gt;
Файл:Flag of Occitania (with star).svg|[[Окситанцы]]
Файл:Bandera Tàtars de Belarus.svg|[[Польско-литовские татары]]
Файл:Flag of pomaks.png|[[Помаки]]
Файл:Tr pontios.gif|[[Понтийцы]]
Файл:Wolgadeutscheflag.svg|[[Поволжские немцы]]
Файл:Знамя Балтийской археологической экспедиции.svg|[[Пруссы]]&lt;ref&gt;Народ вымер в раннее Новое время, флаг использовался [[Балтийская археологическая экспедиция|Балтийской археологической экспедицией]] [[Академия наук СССР|АН СССР]]&lt;/ref&gt;
Файл:Inoffizielle Flagge der Russlanddeutschen.jpg|[[Немцы в России|Российские немцы]]{{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Flag of the Romanian minority in Serbia.svg|[[Румыны]] Сербии
Файл:Flag of Rusyns.svg|[[Флаг русинов]]&lt;ref&gt;[https://okruhly-stol.sk/rusini-rusini/symboly/erb-a-vlajka/ Герб и флаг Русинов] (okruhly-stol.sk)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Diana Kutková'' [https://dspace5.zcu.cz/bitstream/11025/8235/1/DIANA%20KUTKOVA-DP.pdf Podkarpatská Rus] — Plzeň 2013 — С. 4&lt;/ref&gt;
Файл:Sami flag.svg|[[Флаг саамов|Саамы]]
Файл:Flag of Setomaa.svg|[[Сету]]
Файл:Flag of Szekely Land.svg|[[Секеи]]
Файл:National Flag Vlachs in Serbia.png|[[Влахи в Сербии|Сербские влахи]]
Файл:Serb flag with cross and firesteels.svg|[[Сербы]] (используется наряду с государственным флагом Сербии)
Файл:Serb flag with white eagle.svg|Сербы (второй вариант)
Файл:Serb-Montenegrin minority flag.png|Сербы в [[Черногория|Черногории]]
Файл:Flag of Province Sudetenland.Svg|[[Судетские немцы]]
Файл:Flag of Dobruja Tatars.svg|[[Татары Румынии]]
Файл:Flag of Torbeši.svg|[[Торбеши]]
Файл:Flag of Tornedalians (2007).svg|Торнедальские финны (Швеция)
Файл:Flag of Transylvania Saxons.svg|[[Трансильванские саксы]]
Файл:Fictitious flag of Meskhetian Turks 1.svg|[[Турки-месхетинцы]]{{нет АИ|06|03|2021}}
Файл:Flag of Swedish-speaking Finns.svg|[[Финские шведы]] (первый вариант)
Файл:Sverigefinskaflaggan.svg|Финские шведы (второй вариант)
Файл:Flag of Flanders.svg|[[Фламандцы]]
Файл:Frisian flag.svg|[[Фризы]] (первый вариант)
Файл:Flag of Frisia.svg|[[Фризы]] (второй вариант)
Файл:National flag of Šokci in Serbia.png|[[Шокцы]]
Файл:Flag of the Irish Blueshirts.svg|[[Шотландцы]]-[[гэлы]]
Файл:Roma flag.svg|[[Флаг цыган|Цыгане]]
Файл:Flag of Csangos.svg|[[Чангоши]]
Файл:Flag of Chuvashia.svg|[[Чуваши]]
Файл:Erzya Flag.svg|[[Флаг эрзян|Эрзяне]] 
&lt;/gallery&gt;

== Азия ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Агульский флаг.png|[[Агулы]]
Файл:Flag of Ainu.svg|[[Айнский флаг|Айны]]
Файл:Arabic-Language-Flag.svg|[[Арабы]]&lt;ref&gt;Флаг арабского языка&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of the Syriac-Aramaic People.svg|[[Арамеи]]
Файл:Flag of Armenians in Russia.svg|[[Армяне в России|Армяне России]]
Файл:FlagofAssyria.svg|[[Ассирийцы]]
Файл:Flag of Aceh.svg|[[Ачех (народ)|Ачех]]
Файл:Flag of Hunza.svg|[[Буриши]]
Файл:Flag of the Gujarat Sultanate.svg|[[Гуджаратцы]]
Файл:Flag of Druze.svg|[[Друзы]]
Файл:Yezidi Flag SVG.svg|[[Езиды]] (этническая группа курдов)
Файл:Flag of Zazaistan.svg|[[Заза (народ)|Заза]]
Файл:Israeli Arabs Minority flag.png|[[Израильские арабы]]
Файл:Flag of Karnataka.svg|[[Каннара|Каннары]]
Файл:Jammu-Kashmir-flag.svg|[[Кашмирцы]]
Файл:Flag of the Korean National Association (20th century).svg|[[Корейцы]]&lt;ref&gt;Использовался организацией [[Кукминхве]] в начале XX в.&lt;/ref&gt;

Файл:Flag of the Kumukh people.png|[[Кумыки]]
Файл:Flag of Kurdistan.svg|[[Курды]]
Файл:Flag of KKF.svg|[[Кхмер-кром|Кхмеры Вьетнама]]
Файл:Flag of the Lak People v2.svg|[[Лакцы]]
Файл:Flag of the Lezgi people.png|[[Лезгины]]
Файл:Malayali flag.svg|[[Малаяли]]
Файл:Flag of Maharashtra Navnirman Sena (3x2).png|[[Маратхи (народ)|Маратхи]]
Файл:Flag of Nivkh people.svg|[[Нивхи]]
Файл:Af pakht3.svg|[[Пуштуны]]
Файл:Flag of the Siberian Tatar people 1.png|[[Сибирские татары]]{{нет АИ|04|03|2021}}
Файл:Flag of the Sybyr people.png|Сибирские татары (второй вариант){{нет АИ|04|03|2021}}
Файл:Siberian Tatar Flag.svg|Сибирские татары (третий вариант){{нет АИ|04|03|2021}}
Файл:Subanon Flag.jpg|[[Субанон]]
Файл:Flag of Talysh.svg|[[Талыши]]
Файл:The flag of Talysh.gif|Талыши (2 вариант)
Файл:Tamil Nationalist flag.jpg|[[Тамилы]]
Файл:Tamil Nationalist flag variant .jpg|Тамилы (2 вариант)
Файл:Flag of Tibet.svg|[[Тибетцы]]
Файл:Kokbayraq flag.svg|[[Уйгуры]]
Файл:Chaldean flag.svg|[[Халдеи]]
Файл:Hmong flag.svg|[[Хмонги]]
Файл:Цахурский флаг.jpg|[[Цахуры]]
Файл:Flag of the Chulym people.png|[[Чулымцы]]
Файл:Flag of the Shan State.svg|[[Шаны]]
Файл:Flag of the Shor people.png|[[Шорцы]]
&lt;/gallery&gt;

== Африка ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of the Afar Region (1994-2012).svg|[[Афар (народ)|Афар]]
Файл:Afrikaner Vryheidsvlag.svg|[[Африканеры]]
Файл:Flag of Ashanti.svg|[[Ашанти (народ)|Ашанти]]
Файл:Berber flag.svg|[[Флаг берберов|Берберы]]
Файл:Bubi tribal flag.svg|[[Буби (народ)|Буби]]
Файл:Flag of Dinka people.svg|[[Динка]]
Файл:Kikuyu flag (Mt Kenya).svg|[[Кикуйю (народ)|Кикуйю]]
Файл:Coptic flag.svg|[[Копты]]
Файл:Bandera masai.svg|[[Масаи]]
Файл:Flag of the Ogoni people.svg|[[Огони]]
Файл:Flag of the Oromo Liberation Front.svg|[[Оромо]]
Файл:Drapeau des Français d'Algérie (Variante1).png|[[Франкоалжирцы]] (также пье-нуар — {{lang-ft|черноногие}})
Файл:Flag of the Hausa people.svg|[[Хауса (народ)|Хауса]]
Файл:Flag of CSSC.svg|[[Чагосцы]]
Файл:Flag of the Ewe people.svg|[[Эве (народ)|Эве]]
&lt;/gallery&gt;

== Америка ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Flag of Western Abenaki.svg| [[Абенаки|Абенаки]]
Файл:Banner of the Qulla Suyu.svg|[[Аймара (народ)|Аймара]]
Файл:Anishinabe.svg|[[Анишинаабе]]&lt;ref&gt;Группа племён, в которую входят в том числе [[оджибве (народ)|оджибве]].&lt;/ref&gt;
Файл:Flag of the Mapuches.svg|[[Арауканы]]
Файл:Flag of the UNIA.svg|[[Афроамериканцы]]
Файл:Flag of Arapaho Nation.svg| [[Арапахо (народ)|Арапахо]]
Файл:Mbya Guarani Flag.svg|[[Гуарани (группа народов)|Гуарани]]
Файл:Flag of the Iroquois Confederacy.svg|[[Ирокезы]]
Файл:Flag_of_Acadiana.svg|[[Каджуны]]
Файл:Flag of the Metis (francophone).PNG|[[Канадские метисы]] (вариант для [[Франкофоны|франкофонов]])
Файл:Flag of the Metis (anglophone).PNG|[[Канадские метисы]] (вариант для [[Англофоны|англофонов]])
Файл:Flag of Cusco.svg|[[Кечуа (народ)|Кечуа]]
Файл:Cree flag.svg|[[Кри (народ)|Кри]]
Файл:Flag of the Mayan People.svg|[[Майя (народ)|Майя]]
Файл:Mikmaq State Flag.svg|[[Микмаки]]
Файл:Navajo flag.svg|[[Навахо (народ)|Навахо]]
Файл:Pine Ridge Flag.svg| [[Сиу (народ)|Сиу]]
Файл:Flag of the Tlicho Nation.PNG|[[Тличо]]
Файл:Flag of Quebec.svg|[[Франкоканадцы]]
Файл:Flag of Haida.svg|[[Хайда (народ)|Хайда]]
Файл:Flag of the Cherokee Nation.svg|[[Чероки]]
Файл:Flag of Northern Cheyenne.svg|[[Шайенны]]

&lt;/gallery&gt;

== Австралия и Океания ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Australian_Aboriginal_Flag.svg|[[Флаг аборигенов Австралии|Австралийские аборигены]]
Файл:Tino Rangatiratanga Maori sovereignty movement flag.svg|[[Маори]]
Файл:Flag of Marquesas Islands.svg|[[Маркизцы]], коренное население [[Маркизские острова|Маркизских островов]]
Файл:Flag of Rotuma (1987-1988).svg|[[Ротума (народ)|Ротума]]
&lt;/gallery&gt;

== См. также ==
{{навигация}}
* [[Государственный флаг]]
* [[Гражданский флаг]]
* [[Флаг вооружённых сил]]

== Примечания ==
{{примечания}}

== Ссылки ==
* [http://www.vexillographia.ru/russia/minority.htm Флаги различных национальностей России] (vexillographia.ru)
* [http://www.vexillographia.ru/belarus/index.htm Флаги этнических групп Беларуси] (vexillographia.ru)
* [https://www.ros-color.ru/blog/etnicheskie-znamyona-mira-ssha-irlandiya-ispaniya-belgiya-franciya-korsika-krym-germaniya/ Этнические знамена мира: США, Ирландия, Испания, Бельгия, Франция, Корсика, Крым, Германия] (ros-color.ru)

[[Категория:Этнические флаги| ]]
[[Категория:Флаги]]
[[Категория:Флаги по алфавиту]]
[[Категория:Вексиллология]]
== مەنبەلەر ==
{{Reflist}}

{{stub}}</text>
      <sha1>sdcamk76zxa284zbzzik4v9su4ghrc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نارۇتو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21937</id>
    <revision>
      <id>176678</id>
      <parentid>162999</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T01:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17756</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>176678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="dq3a040bizs3vmqf7to6o1id6vktjge" xml:space="preserve">«'''نارۇتو'''»([[ياپون تىلى]]：NARUTO -ナルト-, [[خەنزۇ تىلى]]：火影忍者) ياپونىيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق كارتون فىلىمى . 

==كارتون فىلىم-«نارۇتو»==
«نارۇتو»بولسا ياپونىيەلىك ھەجۋى كارتونچى كىشىموتو ماساشىنىڭ ۋەكىل خاراكتىرلىك ئەسىرى بولۇپ، بۇ ئەسەر 1999-يىلىدىن باشلاپ «ھەپتىلىك ئۆسمۈرلەرJUMP» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان. 

«نارۇتو» كارتونى كىشىموتو ماساشىنىڭ «نارۇتو»ناملىق ھەجۋى رەسىمىگە ئاساسەن ئۆزگەرتىپ ئىشلەنگەن. نارۇتو كارتونىنىڭ بىرىنچى بۆلىمى 2002-يىلى 10-ئايدا توكيو تېلىۋىزىيە ئىستانسىسىدا قويۇلغاندىن تارتىپ 220 قىسىم ئىشلەندى. ئىككىنچى بۆلىمى « نارۇتو شىپپودېن» 2007-يىلى 2-ئايدىن باشلاپ ھازىرغىچە قويۇلىۋاتىدۇ. 

قىسقىچە مەزمۇنى : ئون نەچچە يىللار بۇرۇن زور قۇدرەتكە ئىگە «توققۇز قۇيرۇقلۇق ئالۋاستى تۈلكە» كونوخانو كەنتىگە ھۇجۇم قىلىدۇ. 

شۇ ۋاقىتتىكى تۆتىنچى ئەۋلاد ئوت ئاتامانى  ئۆز ھاياتى بەدىلىگە بۇ تۈلكىنى ئەمدىلا تۇغۇلغان نارۇتونىڭ بەدىنىگە بەند قىلىۋىتىدۇ. كەنت 

ئىلگىرىكى تىنىچ ھالىتىگە قايتىدۇ. بىراق كىشىلەر نارۇتونى توققۇز قۇيرۇقلۇق ئالۋاستى تۈلكە دەپ قاراپ ھەممە ئادەم ئۇنىڭدىن يىراقلىشىدۇ.

نارۇتو ھەمىشە چاتاق چىقىرىش ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتىشقا تىرىشىدۇ. كېيىن ئىرۇكا مۇئەللىمنىڭ كۆڭۈل قويۇپ تەربىيلىشى

نەتىجىسدە نارۇتو ئۈمىدۋارلىق بىلەن تىرىشىدۇ. باشقىلارنىڭ ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشىش ئۈچۈن ئوت ئاتامانى بولۇشنى نىيەت قىلىدۇ. 

==سىرتقى ئۇلىنىش==
* [https://web.archive.org/web/20170313191140/http://www.naruto.com/ NARUTO-ナルト-どっとこむ]
== مەنبەلەر ==
{{Reflist}}

{{stub}}

[[تۈر:كىشلەر]]</text>
      <sha1>dq3a040bizs3vmqf7to6o1id6vktjge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ۋىۋانت (تېلۋىزىيە تىياتىر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24782</id>
    <revision>
      <id>176671</id>
      <timestamp>2026-11-01T15:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>F47fighter</username>
        <id>23863</id>
      </contributor>
      <comment>قۇرۇلغان بەت 'ۋىۋانت (نىپونچە: ヴィヴァン؛ لاتىنچە: VIVANT) نىپپون ([[ياپونىيە|ياپونيە]])نىڭ قايناق ھاياجانلىق جاسۇس باش تېىما قىلنىغان [[تېلۋىزىيە تىياتىر|تېلۋىزىيە تىياتىرى]]. بۇ فىلىم 2023-يىلى 7-ئايدا تۇنجى قويۇلغان بۇلۇپ، شۇنىڭدىن كېيىن نىپپون ۋە دۇنيا تەۋەسىدە كۈچلۈك غۇلغۇلا...'</comment>
      <origin>176671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="nep8k507smmh875hxi3p5e17am28t9j" xml:space="preserve">ۋىۋانت (نىپونچە: ヴィヴァン؛ لاتىنچە: VIVANT) نىپپون ([[ياپونىيە|ياپونيە]])نىڭ قايناق ھاياجانلىق جاسۇس باش تېىما قىلنىغان [[تېلۋىزىيە تىياتىر|تېلۋىزىيە تىياتىرى]]. بۇ فىلىم 2023-يىلى 7-ئايدا تۇنجى قويۇلغان بۇلۇپ، شۇنىڭدىن كېيىن نىپپون ۋە دۇنيا تەۋەسىدە كۈچلۈك غۇلغۇلا قوزىغىغان، ھەمدە شۇنداقلا نىپپون-[[جوڭگو]] دىپلوماتىيە توقۇنىشىغا سەۋەپ بولغان. بۇ فىلىمنىڭ ئىجاتچىسى كاتسۇئو فۇكۇزاۋا. بۇ فىلىمدە نىپپوندىكى بىر كارخانا خىزمەتىچىس خاتا ھالدا يۆتكەلەن پۇلنىڭ پەرىقلىق قسىمنى تېپىش كېلىش ئۈچۈن [[ئوتتۇرا ئاسىيا|ئوتتۇر ئاسىيا]]دىكى بىر دۆلەتكە ئەۋتىلىدۇ، ۋە شۇ جەريانىدا تېررولۇق تەشكىلاتى، نىپپون جاسۇسلۇق ئورگىنى، موڭغۇلىيە، ۋە باشقا ئىشلار بىلەن باغلىنىپ قېلىپ، پاتقاقتىن چىقالماي قالغانلىقى، ۋە شۇنىڭ مۇناسىۋەتلىك مەخپى تەشكىلات &quot;ۋىۋانت&quot; بىلەن بولغان تونۇشى قاتارلىقلار بايان قىلىنىدۇ. بۇ فىلىمنىڭ ئىشلەش جەريانى خەلىقئارالىق بولۇپ، يېڭى تېخنىكا بىلەن ئىشلەنگەن. &lt;ref&gt;[[:en:Vivant_(TV_series)|Vivant (TV series) - Wikipedia]]&lt;/ref&gt;

[[ھۆججەت:VIVANT TBS 2023.png|thumb|ۋىۋانت فىلىمنىڭ ئېكران سۈرئىتى ۋە لوگوسى]]</text>
      <sha1>nep8k507smmh875hxi3p5e17am28t9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاكىستاندا شوپۇرلۇق كىنىشكىسى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24783</id>
    <revision>
      <id>176672</id>
      <timestamp>2026-11-01T17:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>پاکستان 100</username>
        <id>26498</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383150626|Driving licence in Pakistan]]&quot;</comment>
      <origin>176672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="bwvxkuf326g3oy7mgdbojd3hnfaagqb" xml:space="preserve">پاكىستان، '''شوپۇرلۇق كىنىشكىسى''' بولسا بىر كىشىنىڭ تۈركىيە قانۇنلۇق ماشىنا...</text>
      <sha1>bwvxkuf326g3oy7mgdbojd3hnfaagqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>176673</id>
      <parentid>176672</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>پاکستان 100</username>
        <id>26498</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383150626|Driving licence in Pakistan]]&quot;</comment>
      <origin>176673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="8kwco1rg1y5cuh2uwqsa8wzhrmusoae" xml:space="preserve">پاكىستان، '''شوپۇرلۇق كىنىشكىسى''' بولسا بىر كىشىنىڭ تۈركىيە قانۇنلۇق ماشىنا...

== نىزاملار ==

== شوپۇرلۇق گۇۋاھنامىسى تۈرلىرى ==</text>
      <sha1>8kwco1rg1y5cuh2uwqsa8wzhrmusoae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>176674</id>
      <parentid>176673</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>پاکستان 100</username>
        <id>26498</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383150626|Driving licence in Pakistan]]&quot;</comment>
      <origin>176674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="7fjqapckz8dvk648bf6fbtju0ha7rdn" xml:space="preserve">پاكىستان، '''شوپۇرلۇق كىنىشكىسى''' بولسا بىر كىشىنىڭ تۈركىيە قانۇنلۇق ماشىنا...

== ئارقا كۆرۈنۈش ==

== نىزاملار ==

== شوپۇرلۇق گۇۋاھنامىسى تۈرلىرى ==</text>
      <sha1>7fjqapckz8dvk648bf6fbtju0ha7rdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>176675</id>
      <parentid>176674</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>پاکستان 100</username>
        <id>26498</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383150626|Driving licence in Pakistan]]&quot;</comment>
      <origin>176675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="3i5ds3uq9yf725ad673o7xqpjbbtdlv" xml:space="preserve">پاكىستان، '''شوپۇرلۇق كىنىشكىسى''' بولسا بىر كىشىنىڭ تۈركىيە قانۇنلۇق ماشىنا...

== ئارقا كۆرۈنۈش ==

== سىناق تەلىپى ==

== نىزاملار ==

== شوپۇرلۇق گۇۋاھنامىسى تۈرلىرى ==</text>
      <sha1>3i5ds3uq9yf725ad673o7xqpjbbtdlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>176676</id>
      <parentid>176675</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T17:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>پاکستان 100</username>
        <id>26498</id>
      </contributor>
      <origin>176676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="7wj3m4zxtpzvu6qh8brlsiny2w5kqth" xml:space="preserve">پاكىستان، '''شوپۇرلۇق كىنىشكىسى''' بولسا بىر كىشىنىڭ پاكىستان قانۇنلۇق ماشىنا...

== ئارقا كۆرۈنۈش ==

== سىناق تەلىپى ==

== نىزاملار ==

== شوپۇرلۇق گۇۋاھنامىسى تۈرلىرى ==</text>
      <sha1>7wj3m4zxtpzvu6qh8brlsiny2w5kqth</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>