روھلىنىپ كەتتى

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ug">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ugwiki</dbname>
    <base>https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ۋاسىتە</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ئالاھىدە</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">مۇنازىرە</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipediaمۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ھۆججەت</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ھۆججەت مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قېلىپ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">قېلىپ مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ياردەم</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ياردەم مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">تۈر</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">تۈر مۇنازىرىسى</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>روھلىنىپ كەتتى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20715</id>
    <revision>
      <id>176690</id>
      <parentid>167189</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17756</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>176690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16689" sha1="abtw23ld1v9q9q90k2huulqqvgy4f3x" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Spirited Away
| image          = Spirited Away Japanese poster.png
| alt            = Chihiro, dressed in bathhouse work clothes is standing in front of an image containing a group of pigs and the city behind her. Text below reveal the title and film credits, with the tagline to Chihiro's right.
| caption        = Japanese theatrical release poster
| native_name    = {{Film name| kanji = 千と千尋の神隠し
| romaji = Sen to Chihiro no Kamikakushi}}
| director       = [[Hayao Miyazaki]]
| producer       = [[Toshio Suzuki (producer)|Toshio Suzuki]]
| writer         = Hayao Miyazaki
| starring       = {{Plainlist|
* [[Rumi Hiiragi]]
* [[Miyu Irino]]
* [[Mari Natsuki]]
* Takeshi Naito
* [[Yasuko Sawaguchi]]
* [[Tsunehiko Kamijō]]
* Takehiko Ono
* [[Bunta Sugawara]]
}}
| music          = [[Joe Hisaishi]]
| cinematography = Atsushi Okui
| editing        = [[Takeshi Seyama]]
| studio         = [[Studio Ghibli]]
| distributor    = [[Toho]]
| released       = {{film date|2001|07|20|Japan|df=yes}}
| runtime        = 125 minutes&lt;!--Theatrical runtime: 124:33--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bbfc.co.uk/releases/spirited-away-2003 | title=''Spirited Away'' (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=14 August 2003 | access-date=23 January 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150128112058/http://bbfc.co.uk/releases/spirited-away-2003 | archive-date=28 January 2015 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| country        = Japan
| language       = Japanese
| budget         = &lt;!-- This is the reported PRODUCTION budget that is recorded in this citation. --&gt;
{{¥|1.9–2 billion|link=yes}} (US$15–19.2 million)&lt;ref name=&quot;howe&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Herskovitz |first=Jon |title='Mononoke' creator Miyazaki toons up pic |url=https://variety.com/1999/film/news/mononoke-creator-miyazaki-toons-up-pic-1117759995/ |access-date=24 February 2020 |work=Variety |date=15 December 1999 |archive-date=24 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224222818/https://variety.com/1999/film/news/mononoke-creator-miyazaki-toons-up-pic-1117759995/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| gross          = {{US$|395.8 million|long=no}}{{Efn|''[[Spirited Away]]''{{'}}s Worldwide Box Office:
* Original Run including re-release until Studio Ghibil Fest 2020 {{ndash}} {{US$|395,580,000|link=yes}} ({{JPY|47,030,975,000|link=yes}})&lt;ref name=&quot;Spirited Away Gross 2020&quot;&gt;{{Cite web|last=Harding|first=Daryl|title=Demon Slayer: Mugen Train Overtakes Your Name to Become 2nd Highest-Grossing Anime Film of All Time Worldwide|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2021/02/15/demon-slayer-mugen-train-overtakes-your-name-to-become-2nd-highest-grossing-anime-film-of-all-time-worldwide|access-date=2021-02-15|website=Crunchyroll|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
* 2021 re-release in Spain {{ndash}} {{Currency|186,772|EUR}}&lt;ref&gt;{{Cite web|last=España|first=Taquilla|date=2021-05-24|title=El viaje de Chihiro|url=https://www.taquillaespana.es/peliculas/el-viaje-de-chihiro/|url-status=live|access-date=2021-07-02|website=TAQUILLA ESPAÑA|language=es-ES}}&lt;/ref&gt; ({{US$|222,070|2021|link=yes}})&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Spirited Away 2021 Re-release (Spain)|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl813662977/weekend/|url-status=live|access-date=2021-06-30|website=Box Office Mojo}}&lt;/ref&gt;|name=Spirited Away Worldwide Box Office Collection}}
}}

'''روھلىنىپ كەتتى''' ([[ياپون تىلى]]: 千と千尋の神隠し, Hepburn: Sen to Chihiro no Kamikakushi, 'Sen and Chihiro's Spiriting Away')&lt;ref name=bcdb&gt;&quot;[http://www.bcdb.com/cartoon/20695-Sen_To_Chihiro_No_Kamikakushi.html Sen To Chihiro No Kamikakushi]&quot;. https://archive.ph/20121204162958/http://www.bcdb.com/, 13 May 2012&lt;/ref&gt; 2001-يىلدىكى ياپون كارتون فانتازىيىلىك فىلىمى بولۇپ ، Hayao Miyazaki رېژىسسورلۇق قىلغان. تېلېۋىزىيە تورى ، دېنتسۇ ، بۇئېنا ۋىستا ئائىلە كۆڭۈل ئېچىش ، توخوكىنشىنا فىلىمى ۋە مىتسۇبىشى. بۇ فىلىمدە رۇمى ھىيراگى ، مىيۇ ئىرىنو ، مارى ناتسۇكى ، تاكېشى نايتو ، ياسۇكو ساۋاگۇچى ، سۇنۇنېخىكو كامىجىچ ، تاكېخىكو ئونو ۋە بانتا سۇگاۋارا قاتارلىقلار بار. روھلۇق يىراق 10 ياشلىق قىز چىخىرو ئوگىنو نىڭ ھېكايىسىنى سۆزلەيدۇ ، ئۇ يېڭى مەھەللىگە كۆچۈپ بارغاندا كامى دۇنياسىغا (ياپون شىنتو فولكلور روھى) كىرگەن. ئاتا-ئانىسى سېھرىگەر يۈبابا (ناتسۇكى) تەرىپىدىن چوشقاغا ئايلانغاندىن كېيىن ، چىخىرو ئۆزىنى ۋە ئاتا-ئانىسىنى قۇتۇلدۇرۇپ ، ئىنسانىيەت دۇنياسىغا قايتىشنىڭ يولىنى تېپىش ئۈچۈن يۇبابانىڭ مۇنچىسىدا خىزمەت قىلىدۇ.

بۇ فىلىم 2001-يىلى 7-ئاينىڭ 20-كۈنى تارقاتقۇچى توخو تەرىپىدىن ياپونىيەدە تارقىتىلغان بولۇپ ، بۇ فىلىم دۇنيا مىقياسىدا بېلەت كىرىمى 395 مىليون 800 مىڭ دوللار بولغان. ئۇ ھەمىشە 21-ئەسىردىكى ئەڭ ياخشى كىنولارنىڭ بىرى ، شۇنداقلا تارىختىن بۇيان ئىشلەنگەن ئەڭ قالتىس كارتون فىلىملەرنىڭ بىرى دەپ قارىلىدۇ ۋە IMDb نىڭ تارىختىن بۇيانقى ئەڭ يۇقىرى باھالانغان 30 كىنو قاتارىغا كىرىدۇ. بۇنىڭغا ئاساسەن ، ئۇ جەمئىي 31 مىليون 680 مىڭ فوندستېرلىڭ (305 مىليون دوللار) بىلەن ياپون تارىخىدىكى ئەڭ ئۇتۇق قازانغان ۋە كىرىمى ئەڭ يۇقىرى فىلىم بولۇپ قالدى. ئۇ 19 يىل رېكورتنى ساقلاپ ، ئالۋاستى ئۆلتۈرگۈچىدىن ئېشىپ كەتكۈچە: كىمېتسۇ يوق يابا كىنو: 2020-يىلى مۇگېن پويىزى.

ئۇ 75-نۆۋەتلىك ئوسكار مۇكاپاتىدا ئەڭ ياخشى كارتون ئالاھىدىلىكى ئۈچۈن ئوسكار مۇكاپاتىغا ئېرىشىپ ، بۇ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن تۇنجى ۋە بىردىنبىر قولدا سىزىلغان ۋە ئىنگلىزچە بولمىغان كارتون فىلىم بولۇپ قالدى. ئۇ 2002-يىللىق بېرلىن خەلقئارا كىنو فېستىۋالىدا (قانلىق يەكشەنبە بىلەن ھەمبەھىرلەنگەن) ئالتۇن ئېيىقنىڭ ئورتاق ساھىبى بولۇپ ، ئەنگىلىيە كىنو ئىنستىتۇتىنىڭ «14 ياشقىچە بولغان بالىلار ئۈچۈن ئالدىنقى 50 كىنو» تىزىملىكىدە ئالدىنقى 10 نىڭ ئىچىگە كىرگەن. . 2016-يىلى ئۇ BBC تەرىپىدىن 21-ئەسىردىكى 4-ئەڭ ياخشى فىلىم بولۇپ باھالاندى ، دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن كەلگەن 177 كىنو تەنقىدچىسى تەرىپىدىن تاللىنىپ ، بۇ تىزىملىكتىكى ئەڭ يۇقىرى كارتون فىلىم بولۇپ قالدى. 2017-يىلى ئۇ يەنە «نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى» تەرىپىدىن ئىككىنچى «21-ئەسىردىكى ئەڭ ياخشى فىلىم ...» بولۇپ باھالاندى. 

==ھېكايە==
ئون ياشلىق چىخىرو ۋە ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى يېڭى ئۆيىگە ساياھەتكە بارماقتا. ئۇلار تېزلەتمە يولنى ئالغاندىن كېيىن ، تاشلاندۇق تېما باغچىسىغا تۇتىشىدىغان تونىلنى تاپتى ، چىخىرونىڭ دادىسى قىزىنىڭ خاتالىقىغا قارىماي ئىزدىنىشتە چىڭ تۇرغان. چىخىرو ئىزدىنىش جەريانىدا ئېسىل مۇنچا تاپتى ۋە خاكۇ ئىسىملىك ​​بىر بالا بىلەن كۆرۈشتى ، ئۇ كۈن ئولتۇرۇشتىن بۇرۇن دەريادىن ئۆتۈپ كېتىشنى ئاگاھلاندۇردى. قانداقلا بولمىسۇن ، چىخىرو ئاتا-ئانىسىنىڭ مۇنچا مېھمانلىرىغا مۇلازىمەت قىلىشنى مەقسەت قىلغان رېستوران دۇكىنىدا ئۆزىنى قورشىۋالغاندىن كېيىن توڭگۇزغا ئايلانغانلىقىنى بەك كېچىكىپ بايقىدى ، ئۇ ھازىر كەلكۈن دەرياسىدىن ئۆتەلمەيدۇ.

خاكۇ چىخىرونىڭ تىترەپ كەتكەن ھالىتىنى تېپىپ ، ئۇنىڭغا مۇنچىنىڭ پار قازانچىسى كاماجىدىن خىزمەت سوراشنى تەۋسىيە قىلدى. كاماجى مۇنچا ئىشچىسى لىندىن چىخىرونى مۇنچا باشقۇرىدىغان جادۇگەر يۇباباغا ئەۋەتىشنى تەلەپ قىلدى. يۈبابا چىخىرونى قورقۇتماقچى بولىدۇ ، ئەمما چىخىرو يەنىلا چىڭ تۇرىدۇ ، يۈبابا ئاخىرى ئۇنى ئىجارىگە ئالىدۇ. يۈبابا ئۇنىڭ ئىسمى چىخىرو (千尋) نىڭ ئىككىنچى كەنجىنى ئېلىپ ، ئۇنىڭ نامىغا سېنغا (千) دەپ ئىسىم قويدى. كېيىن خاكۇ سېننى ئاگاھلاندۇرۇپ مۇنداق دېدى: يۇبابانىڭ باشقىلار ئۈستىدىن قانداق قىلىپ ھوقۇققا ئېرىشىشى ، ئەگەر ئۇ ئۆزىنىڭ نامىنى ئۇنتۇپ قالغاندەك ئىسمىنى ئۇنتۇپ قالسا ، ئۇ روھىي دۇنيادىن ئايرىلالمايدۇ.

سېن باشقا مۇنچا ئىشچىلىرى تەرىپىدىن ناچار مۇئامىلىگە ئۇچرايدۇ پەقەت كاماجى بىلەن لىن ئۇنىڭغا ھېسداشلىق قىلىدۇ. ئۇ ئىشلەۋاتقاندا ، ئۇنىڭ خېرىدار ئىكەنلىكىگە ئىشىنىپ ، ئىچىدە يۈزسىز ئادەم ئىسىملىك ​​جىمجىت مەخلۇقنى تەكلىپ قىلىدۇ. «سېسىق روھ» سېننىڭ بىرىنچى خېرىدارى سۈپىتىدە يېتىپ كېلىپ ، ئۇنىڭغا ۋە باشقا خىزمەتچىلەرگە زور رىقابەت ئېلىپ كېلىدۇ. ئۇ روھقا مايىل بولۇۋاتقاندا سېن روھنىڭ «تىكەن» نىڭ ئازابىغا ئۇچرىغانلىقىنى بايقىدى ، پۈتۈن خىزمەتچىلەر بىرلىشىپ ئۇنى ئېلىۋەتكەندە ، بىر تاغ ئەخلەت تۆكۈلۈپ كەتتى. روھ قار كۆچكۈنىنى قويۇپ بەرگەندە ، سېننى بىر خىل قاچقۇن ھالەتكە چۈشۈرۈپ ، ئۆزىنىڭ بۇلغانغان دەريا روھى ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. ئۇ مىننەتدارلىق بىلدۈرۈش يۈزىسىدىن سېنغا سېھىرلىك دورا بەردى. بۇ جەرياندا ، يۈزسىز ئادەم دەريا روھى قالدۇرۇپ كەتكەن ئالتۇننى دورىغان ھالدا ، بىر ئىشچىنى ئالتۇن بىلەن قىزىقتۇرىدۇ ۋە ئاندىن ئۇنى يۇتۇۋالىدۇ. ئەتىسىگە قەدەر ئۇ مۇنچىنى قاينام-تاشقىنلىققا چۆمدۈردى ، ئالتۇن بەدىلىگە يېمەكلىك تەلەپ قىلدى. ئۇلار كېڭەش پالاتا ئەزاسى بىلەن بولغان سۆھبىتىگە دەخلى قىلغاندا يەنە ئىككى ئىشچىنى يۇتۇۋالىدۇ.

سېن قەغەز شىكىگامىنىڭ ياپون ئەجدىھاسىغا ھۇجۇم قىلغانلىقىنى كۆرۈپ ، ئەجدىھانى خاكۇ دەپ تونۇيدۇ. ئېغىر يارىلانغان خاكۇ يۈبابانىڭ بالىخانىسىغا سوقۇلۇپ كەتكەندە ، سېن ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئەگىشىپ ماڭدى. ئۇنىڭ ئارقىسىدىكى شەكىللىرىنى يۇتۇۋالغان قوشكېزەك سىڭلىسى زېنىباغا تىكىلگەن شىكىگامى. ئۇ يۇبابانىڭ يوغان بالىسى بوخنى چاشقانغا ئۆزگەرتىپ ، يۇبابانىڭ ھارۋىسىنى كىچىك قۇشقا ئۆزگەرتىدۇ. زېنىبا سېنغا خاكۇنىڭ ئۇنىڭدىن سېھىرلىك ئالتۇن تامغىنى ئوغرىلىغانلىقىنى ئېيتتى ۋە سېننى ئوغرىلىغانلارغا ئەجەللىك لەنەت ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى. خاكۇ شىكىگامىنى يوقىتىدۇ ، زېنىبانىڭ ئىپادىسىنى يوقىتىدۇ. ئۇ بىر تونېلدىن يىقىلىپ چۈشۈپ ، سېن ، بوخ ۋە ھارپا بىلەن بىللە پار قازانغا كىردى ، سېن ئۇنىڭغا دەريا روھىدىن دورىلارنىڭ بىر قىسمىنى باقىدۇ ، شۇنىڭ بىلەن ئۇ پېچەتلەنگەن ھەم قارا لۆڭگىنى قۇسۇپ قويىدۇ ، سېن ئۇنىڭ پۇتى بىلەن ئېزىدۇ. .

خاكۇ ھوشىدىن كەتكەندىن كېيىن ، سېن تامغىنى قايتۇرۇشنى قارار قىلىپ ، زېنىبادىن كەچۈرۈم سورايدۇ. سېن ھازىر كەڭ كۆلەملىك يۈزسىز ئادەم بىلەن ئۇچرىشىدۇ ، قالغان ئەخلەتلەرنى ئۇنىڭغا باقىدۇ. يۈزسىز ئادەم سېنغا ئەگىشىپ مۇنچىدىن چىقىپ ، ئۇ يېگەن ھەممە نەرسىنى ۋە ھەممىسىنى ئەسلىگە كەلتۈردى. سېن ، يۈز-يۈز ، بوھ ۋە ھارپا پويىز بىلەن گۈزەل ، كەڭ مەنىۋى دۇنيانىڭ زېمىنىنى كېسىپ ئۆتۈپ زېنىبا بىلەن كۆرۈشتى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ، يۇبابا سېننىڭ ئاتا-ئانىسىنى بوغۇزلاشقا بۇيرۇدى ، ئەمما خاكۇ بوخنىڭ يوقاپ كەتكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى ھەمدە ئەگەر يۇبابا سېن ۋە ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسىنى قويۇپ بەرسە ئۇنى قايتۇرۇپ كېلىش تەكلىپىنى بەردى.

زېنىبا سېنغا سېننىڭ خاكۇغا بولغان مۇھەببىتىنىڭ زانىبانىڭ قارغىشىنى بۇزغانلىقىنى ۋە يۈبابانىڭ قارا لايدىن پايدىلىنىپ خاكۇنى كونترول قىلغانلىقىنى چۈشەندۈردى. خاكۇ ئەجدىھا شەكلىدە زېنىبانىڭ ئۆيىدە پەيدا بولۇپ ، سېن ، بوخ ۋە ھارپا بىلەن مۇنچىغا ئۇچىدۇ. زېنىبا يۈزسىز ئادەم نى ئۇنىڭ بىلەن بىللە تۇرۇشقا تەكلىپ قىلىدۇ. ئۇچۇشنىڭ ئوتتۇرىسىدا ، سېن كىچىك بالىنىڭ كوخاكۇ دەرياسىغا چۈشۈپ كېتىپ ، بىخەتەر قىرغاقتا يۇيۇلغانلىقىنى ئەسلەپ ، خاكۇنىڭ ھەقىقىي كىملىكىنى دەريانىڭ روھى دەپ توغرا پەرەز قىلىپ ، ئۇنى بۇ جەرياندا يۇبابانىڭ سېھرى كۈچىدىن قۇتۇلدۇردى.

ئۇلار مۇنچىغا كەلگەندە ، يۈبابا سېننى قارغىشىنى بۇزۇش ئۈچۈن سېننى ئاتا-ئانىسىنى بىر توپ چوشقا ئارىسىدىن پەرقلەندۈرۈشكە قىستىدى. سېن چوشقالارنىڭ ھېچقايسىسىنىڭ ئاتا-ئانىسى ئەمەسلىكىگە توغرا جاۋاب بەرگەندىن كېيىن ، ئۇ ئەركىن بارالايدۇ. خاكۇ ئۇنى ھازىر قۇرۇپ كەتكەن دەريا ساھىلىغا ئېلىپ باردى ۋە ئۇنىڭ بىلەن قايتا كۆرۈشۈشكە قەسەم قىلدى. چىخىرو ئاتا-ئانىسى بىلەن تونېلدىن قايتىپ كېلىدۇ ، ئۇلار رېستوران دۇكىنىدا تاماق يەپ بولغاندىن كېيىن ھېچنىمىنى ئېسىگە ئالمايدۇ. ئۇلار چاڭ-توزان ۋە يوپۇرماقلار بىلەن قاپلانغان ماشىنىسىغا يېتىپ بارىدۇ ، ئۇلار يېڭى ئۆيىگە قاراپ يولغا چىقىشتىن بۇرۇن ، چىخىرو تونېلغا قاراپ ، ئۇنىڭ سەرگۈزەشتىسىنىڭ راستىنلا يۈز بەرگەن-بولمىغانلىقىنى بىلمەيدۇ. 

== مەنبەلەر ==
{{Reflist}}

{{stub}}</text>
      <sha1>abtw23ld1v9q9q90k2huulqqvgy4f3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئىراق تۈركمەن قىرغىنچىلىقى</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22306</id>
    <revision>
      <id>176689</id>
      <parentid>176223</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>17756</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>176689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33765" sha1="6c4c73gl8wh39oxqwu4xt9vauj770ep" xml:space="preserve">'''ئىراق تۈركمەن قىرغىنچىلىقى'''، [[ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى|ئىسلام دۆلىتى]] تەرىپىدىن ئىراق تۈركمەنلىرىنىڭ بىر قاتار قاتىللىق، باسقۇنچىلىق، ئۆلۈم جازاسى، ئۆلۈم جازاسى، قوغلاپ چىقىرىش ۋە جىنسىي قۇللىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئىسلام دۆلىتى 2014-يىلى ئىراق تۈركمەن زېمىنىنى ئىشغال قىلغاندا باشلانغان بولۇپ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى ئىراقتىكى بارلىق زېمىنىدىن ئايرىلغۇچە داۋاملاشقان. 2017-يىلى، ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىنى زىيانكەشلىك قىلىشى رەسمىي ھالدا ئىراق پارلامېنتى تەرىپىدىن ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلىندى, 2018-يىلى ئىراق تۈركمەن قىز-ئاياللارنىڭ جىنسىي قۇللۇقى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىندى.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2023-02-15|title=البرلمان العراقي يعتبر جرائم &quot;داعش&quot; بحق التركمان إبادة جماعية|url=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربية/البرلمان-العراقي-يعتبر-جرائم-داعش-بحق-التركمان-إبادة-جماعية/865821|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iraqi parliament recognizes ISIS persecution of Turkmen as genocide|url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/200720174|access-date=2023-02-14|website=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McKay|first=Hollie|date=2021-03-05|title=The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About|url=https://newlinesmag.com/essays/the-isis-war-crime-iraqi-turkmen-wont-talk-about/|access-date=2023-02-14|website=New Lines Magazine|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ئارقا كۆرۈنۈش ۋە يېتەكلەش ==
ئىراق تۈركمەنلىرى ئىراقتىكى ئۈچىنچى چوڭ مىللەت. ئۇلار [[تۈرك|تۈركىي]] پۇشتىدىن بولۇپ ، جەنۇبتا [[ئەرەبلەر]] ، شىمالدا [[كۇردلار]] قورشىۋالغان. ئۇلار سۈننىيلەر بىلەن شىئەلەر ئارىسىدا ئاساسەن دېگۈدەك بۆلۈنگەن بولۇپ ، ئاز بىر قىسىم كاتولىك ئاز سانلىقلىرى بار.&lt;ref&gt;Iraq: The Ancient Sites &amp; Iraqi Kurdistan, Geoff Hann, Karen Dabrowska, Tina Townsend-Greaves, 2015, pp. 200, ISBN: 9781841624884, 1841624888&lt;/ref&gt; سۈننىي مەزھىپى بىلەن شىئە تۈركمەنلىرى ئارىسىدا مەزھەپچىلىكمۇ بار بولۇپ ، ئۇلار دائىم قوراللىق توقۇنۇشقا ئايلىنىپ قالىدۇ.&lt;ref&gt;Iraq's Sunni Insurgency, Ahmed S. Hashim, 2013, pp. 56, ISBN: 9781135869311, 1135869316&lt;/ref&gt; «ئىسلام دۆلىتى» ئىرقىي قىرغىنچىلىقى جەريانىدا ، ئىراق تۈركمەنلىرى دىنغا قارىماي نىشان قىلىنغان.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Oğuzlu|first=Tarik H.|year=2004|title=Endangered community: the Turkoman identity in Iraq|journal=[[Journal of Muslim Minority Affairs]]|publisher=[[Routledge]]|volume=24|issue=2|pages=309–325|doi=10.1080/1360200042000296681|hdl-access=free|s2cid=56385519|hdl=11693/49129}}&lt;/ref&gt; 

2014-يىلى 6-ئايدىكى شىمالىي ئىراق ھۇجۇمىدا ، ئىسلام دۆلىتى تۈركمەنلەر كۆپ سانلىقنى ئىگىلەيدىغان ياكى موسۇل ، تالافار ، تىكرىت ۋە كەركۈك ئۆلكىسىنىڭ بىر قىسىم جايلىرى قاتارلىق تۈركمەنلەر كۆپ ئولتۇراقلاشقان نۇرغۇن يەرلەرنى ئىگىلىدى.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Urban|first=Mark|date=23 June 2014|title=Iraq crisis: Where next in the struggle for the country?|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-27979095}}&lt;/ref&gt;

== قىرغىنچىلىق ==
2014-يىلى 6-ئايدا ، ئىسلام دۆلىتى ئارمىيىسى تۇنجى قېتىم تالافارنى ئىشغال قىلغاندا ، 1300 ئىراقلىق تۈركمىنى ، 700 ئەتراپىدا ئەر ، 470 ئايال ۋە 130 بالىنى تۇتقۇن قىلدى. ئىراق تۈركمەن فرونتى (ITF) 1300 نىڭ ئاران 42 ىنىڭ قايتىپ كەلگەنلىكىنى ، قالغانلىرىنىڭ ئەمدى قايتا كۆرۈنمەيدىغانلىقىنى بايان قىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}&lt;/ref&gt; 300 تۈركمەن قىرغىن قىلىندى.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: IS Persecution brings Renewed Suffering for the Voiceless Iraqi Turkmen|url=https://unpo.org/article/17775|access-date=2023-07-28|website=webcache.googleusercontent.com|archive-date=2024-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528121556/https://unpo.org/article/17775|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; تۈركمەنلەرنىڭ ئۆيلىرى كۆيدۈرۈلدى ، زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلارنىڭ مال-مۈلۈكلىرى جىھادچىلار تەرىپىدىن ئوغرىلاندى ۋە ھايۋانلىرى ئۆلتۈرۈلۈپ قېچىشقا مەجبۇر بولدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq|url=https://unpo.org/article/17346|access-date=2023-08-02|website=unpo.org|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825075445/https://unpo.org/article/17346|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014-يىلى 9-ئايدا ، ئاز دېگەندە 350 مىڭ تۈركمەن ، كۆپىنچىسى تال ئافاردىن ئايرىلدى. ئۇلار ئاچارچىلىق خەۋىپىگە دۇچ كەلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=AA|date=2014-09-21|title=Turkmen refugees in danger of starvation: Turkmen MP|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2014/09/21/turkmen-refugees-in-danger-of-starvation-turkmen-mp|access-date=2023-07-28|website=Daily Sabah|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ئاھالىلەر ۋە يەرلىك پائالىيەتچىلەرنىڭ ئېيتىشىچە ، ھۇجۇمدىن بۇيان ، تالافارنىڭ 90% ئەتراپىدىكى تۈركمەن قېچىپ كەتكەن.&lt;ref name=&quot;:142&quot;&gt;{{Cite web|date=2014-06-27|title=Iraq: ISIS Kidnaps Shia Turkmen, Destroys Shrines|url=https://www.hrw.org/news/2014/06/27/iraq-isis-kidnaps-shia-turkmen-destroys-shrines|access-date=2023-02-14|website=Human Rights Watch|language=en}}&lt;/ref&gt; ئىراقنىڭ سابىق كىشىلىك ھوقۇق مىنىستىرى ، تۈركمەن قۇتقۇزۇش فوندىنىڭ باياناتچىسى مەھدى ئەلبەيتى 2017-يىلى 2-ئايدا تۈركمەن مۇساپىرلىرىنىڭ سانىنىڭ 600 مىڭغا يەتكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Shams|first=Alex|title=Iraq's Turkmen mobilise for a post-ISIL future|url=https://www.aljazeera.com/features/2017/2/13/iraqs-turkmen-mobilise-for-a-post-isil-future|access-date=2023-07-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}&lt;/ref&gt; مەھدى ئەلبەيتى يەنە ھەر بىر تۈركمەن رايونو رايونىنىڭ ئۇل ئەسلىھەلىرىنىڭ ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن ئېغىر بۇزۇلغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh|url=https://unpo.org/article/19858|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215171750/https://unpo.org/article/19858|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014-يىلى 9-ئايدا ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى ئىشخانىسى ئىسلام دۆلىتىنىڭ تۈركمەنلەرگە قارشى ئېلىپ بېرىۋاتقان جىنايەتلىرى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرۇش بەردى ، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى ئىسلام دۆلىتىنىڭ تۈركمەنلەرگە قارىتا مىللىي تازىلاش ھەرىكىتىنى قىلغانلىقىنى ئىسپاتلايدىغان پاكىتلارنى كۆرسەتتى.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2014-09-02|title=Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29026491|access-date=2024-07-19|work=BBC News|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

نۇرغۇنلىغان ئىسلام دۆلىتى قوراللىقلىرى سادام ھۈسەيىن رەھبەرلىكىدىكى ئىراق ئارمىيىسىنىڭ سابىق ئەسكەرلىرى بولۇپ ، ئۇلارنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىنى قىرغىن قىلىش ۋە زىيانكەشلىك قىلىش تارىخى بار.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=How Saddam’s men help Islamic State rule|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/mideast-crisis-iraq-islamicstate/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bruno|first=Alessandro|date=2015-08-31|title=The Ba’athist Roots of Islamic State|url=https://www.geopoliticalmonitor.com/the-baathist-roots-of-islamic-state/|access-date=2024-03-30|website=Geopolitical Monitor|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Saddam's Ex-Officer: We've Played Key Role In Helping Militants|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2014/06/19/323691052/saddams-ex-officer-weve-played-key-role-in-helping-militants}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Simmons, Mary Kate (1997), Unrepresented Nations and Peoples Organization: Yearbook,'' Martinus Nijhoff Publishers'', s. 88,'' ISBN 904110223X&lt;/ref&gt;

6-ئاينىڭ 9-كۈنى ، تالافاردىن كەلگەن 15 تۈركمەن مەھبۇس ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن موسۇلدا ئۆلتۈرۈلدى.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;http://www.turkmen.nl/1A_Others/hrwtu.pdf&lt;/ref&gt; تۈركمەن خەلقىدىن 65 بالا موسۇلدىكى يېتىمخانىدا قالدى ، ئۇلار ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىگە شاھىت بولدى. بۇ بالىلارنىڭ بەزىلىرى جىنسىي پاراكەندىچىلىككە ئۇچرىغان.&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf&lt;/ref&gt;

2014-يىلى 6-ئايدا موسۇل يىمىرىلىش مەزگىلىدە ، «ئىسلام دۆلىتى» تۈركىيەنىڭ موسۇل كونسۇلخانىسىغا ھۇجۇم قىلىپ ، 49 دىپلوماتنى تۇتقۇن قىلدى. [[ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ|ئەھمەد داۋۇت]] [[ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ|ئوغلۇ]] دائىش ئاگاھلاندۇرۇشقا پىسەنت قىلماي ، 10-ئىيۇن موسۇلنى تۇتۇۋالغاندىن كېيىن تال ئافاردىكى تۈركمەنلەرگە ھۇجۇم قىلغان بولسىمۇ ، «ھېچكىم تۈركىيەنىڭ كۈچىنىڭ چەكلىمىسىنى سىناشقا ئۇرۇنماسلىقى كېرەك» دەپ بايان قىلدى. دۇنياۋى ۋە مىللەتچى سىياسىئونلارنىڭ [[رەجەپ تاييىپ ئەردوغان]] ۋە ئەھمەت داۋۇتوغلۇنى قاتتىق تەنقىدلىشىگە سەۋەب بولغان ھۇجۇملارغا تۈركىيە ئىنكاس قايتۇرمىدى. تۈركىيە ھۆكۈمىتى ئىراق تۈركمەنلىرىنىڭ قىيىنچىلىقىغا يول قويغانلىقى ئۈچۈن ئەيىبلەندى.&lt;ref&gt;The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East, David L. Phillips, 2017, ISBN: 9781351480376, 1351480375&lt;/ref&gt;

2014-يىلى 6-ئاينىڭ 16-كۈنى ، ئىسلام دۆلىتى كەركۈك شەھىرىگە يېقىن 4 ئوخشىمىغان جايدىن (چارداغلى ، كاراناز ، بەشىر ، بىراۋچى) كەم دېگەندە 40 تۈركمىنى قىرغىن قىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 16, 2014|title=Shiite villagers describe &quot;massacre&quot; in northern Iraq|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/shiite-villagers-describe-massacre-in-northern-iraq/2014/06/23/278b0fb2-76c8-4796-83f7-840c277e93d8_story.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ئىسلام دۆلىتى يەنە تۈركمەنلەرنى مىللىتى ئۈچۈن نىشانلىغان دەپ ئەيىبلەندى.&lt;ref name=&quot;us.gov.krd&quot;&gt;{{Cite web|title=ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG|url=https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|access-date=2023-02-14|website=us.gov.krd|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2014-09-02|title=Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29026491|access-date=2023-02-14}}&lt;/ref&gt; بىر كۈندىن كېيىن ، بەشىردە يەنە 52 تۈركمەن ئۆلتۈرۈلدى ، يەرلىكلەرنىڭ سۆزىگە قارىغاندا ، بۇ قىرغىنچىلىق مىللىي مەقسەت قىلىنغان.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Institute (GPPi)|first=Global Public Policy|title=Iraq after ISIL: Kirkuk|url=https://www.gppi.net/2017/08/30/iraq-after-isil-kirkuk|access-date=2023-08-02|website=www.gppi.net|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ئوخشاش ئورۇن 18-ئىيۇن ۋە 20-ئىيۇندىن 21-ئىيۇنغىچە يەنە بىر قېتىم ئازابلىنىپ ، بەش ، ئاندىن 17 پۇقرا قازا قىلغان.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|date=2014|title=Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014|url=https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/unami_hro_ohchr_hr_report_jan-jun2014_eng_final_18dec14.pdf|journal=UNAMI Human Rights Office/OHCHR}}&lt;/ref&gt; بۇ شەھەردە بەشىردىن كەلگەن 700 تۈركمەن قىرغىن قىلىندى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Women and children among massacred Iraqi Turkmen|url=https://www.aa.com.tr/en/world/women-and-children-among-massacred-iraqi-turkmen/127217|access-date=2023-08-02|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; 2014-يىلى 6-ئايدا ، ئىسلام دۆلىتى ئەل شامسىيات يېزىسىدىن 26 تۈركمىنى تۇتقۇن قىلدى.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;http://www.turkmen.nl/1A_Others/hrwtu.pdf&lt;/ref&gt; تالافار ، بەشىر ، بىراۋچى ۋە كاراناز يېزىلىرىدىكى نۇرغۇن تۈركمەن ئاھالىلىرىمۇ جىھادچىلارنىڭ تېخىمۇ كۆپ خېتىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن قېچىپ كەتتى.&lt;ref name=&quot;:92&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014|url=https://unpo.org/article.php?id=17646|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423062243/https://unpo.org/article.php?id=17646|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

6-ئاينىڭ 18-كۈنى ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى بىلەن ئىراق قۇرۇقلۇق ئارمىيىسى ئوتتۇرىسىدا ئامىرلى ۋە تۇز بازىرى ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن توقۇنۇشتا كەم دېگەندە 20 تۈركمەن پۇقراسى قازا قىلدى.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|date=2014|title=Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014|url=https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/unami_hro_ohchr_hr_report_jan-jun2014_eng_final_18dec14.pdf|journal=UNAMI Human Rights Office/OHCHR}}&lt;/ref&gt; ئامىرلىنى قورشاۋدا ، 50 بالا ۋە 10 يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ناچار شارائىت سەۋەبىدىن 150 ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015|title=Turkmens of Iraq: The Third Ethnic Component of Iraq|url=http://www.turkmen.nl/1A_Others/zabe1.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2014-يىلى ئامىرلى يىقىلغاندىن كېيىن ، شەھەرنىڭ توك ، يېمەكلىك ۋە سۇ بىلەن تەمىنلەش ئۈزۈلۈپ قالدى. ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى بېرىشتىن ئىلگىرى ھامىلدار ئاياللارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان نەچچە ئون كىشى ھاياتىدىن ئايرىلدى. ئۆيلەر ۋە مەكتەپلەر ، شۇنداقلا كاراناز ، چارداغلى ۋە بىراۋچىدىكى مەسچىتلەر كۆيدۈرۈلدى.&lt;ref name=&quot;:73&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq|url=https://unpo.org/article/17346|access-date=2023-07-28|website=webcache.googleusercontent.com|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825075445/https://unpo.org/article/17346|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

6-ئاينىڭ 23-كۈنى ، ئىسلام دۆلىتى گۇبا ، شىرىخان ۋە تالافار رايونىدىن كەم دېگەندە 75 تۈركمەننى تۇتقۇن قىلدى. گۇبانىڭ شىمالىدىكى بىر جىلغىدا پەقەت 2 جەسەت تېپىلغان. ئۇلار ئىجرا قىلىنغان بولۇشى مۇمكىن. «ئى ش ئى د» ئۇلاردىن ئايرىلىشنى تەلەپ قىلغاندىن كېيىن ، 950 تۈركمەن ئائىلىسى بۇ رايوندىن قېچىپ كەتتى.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-07-19|title=Iraq: ISIS Abducting, Killing, Expelling Minorities|url=https://www.hrw.org/news/2014/07/19/iraq-isis-abducting-killing-expelling-minorities|access-date=2023-02-14|website=Human Rights Watch|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|title=Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul|publisher=IILHR, MRG, NPWJ and UNPO|year=2015|isbn=978-1-907919-58-9|edition=1st|location=Brussels, Belgium|language=English}}&lt;/ref&gt; 7-ئاۋغۇست سىنجاردا 100 تۈركمەن ئەر ئۆلتۈرۈلدى.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf&lt;/ref&gt;

تەخمىنەن 600 تۈركمەن ئايال ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى تەرىپىدىن جىنسىي قۇل سۈپىتىدە ئىشلىتىلگەن. ئۇلارنىڭ تەخمىنەن 400-500 ى سۈرىيەدىكى ئىسلام دۆلىتى ۋاقىتلىق تۈرمىلىرىگە ئەۋەتىلگەن. 2018-يىلى 2-ئايدا ، بىر توپ ئاياللار ب د ت نىڭ كەركۈكتىكى كىشىلىك ھوقۇق ئىشخانىسىنىڭ سىرتىدا نامايىش قىلدى. ئۇلار بەلگە قويۇپ ، ئىراق ھۆكۈمىتىدىن نامايىشقا سەل قارالغان بولسىمۇ ، يوقاپ كەتكەن 450 تۈركمەن ئايالنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن بىرەر ئىش قىلىشنى تەلەپ قىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iraqis rally to free abducted Turkmen women in Syria|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraqis-rally-to-free-abducted-turkmen-women-in-syria/2131383|access-date=2023-02-14|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; ITF نىڭ رەھبىرى ھەسەن تۇران ، ئەگەر تۈركمەن ئاياللار قايتىپ كەلسە ، ئۇلارنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر تەرىپىدىن شەرەپ ئۆلتۈرۈشنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىپ قېلىشىدىن ئەنسىرىدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «نۇرغۇن قىزلار قايتىپ كەلمەيدۇ ، مەن پەقەت ئۇلارنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر قايتىپ كەلسىلا ئۇلارنى قوبۇل قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن ، ئۇلار زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلار». 2018-يىلى كېيىن ، ب د ت ئاخىرى تۈركمەن ئاياللىرىنىڭ جىنسىي قۇللىقىنى ئېتىراپ قىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McKay|first=Hollie|date=2021-03-05|title=The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About|url=https://newlinesmag.com/essays/the-isis-war-crime-iraqi-turkmen-wont-talk-about/|access-date=2023-02-14|website=New Lines Magazine|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS|url=https://kirkuknow.com/en/news/64788|access-date=2023-02-14|website=Kirkuknow|language=en}}&lt;/ref&gt; ئىسلام دۆلىتىدىن ھايات قالغان تىكرىت ئەتراپىدىكى كىچىك ئالام بازىرىدىن ئىسمىنى ئاشكارىلاشنى خالىمىغان بىر تۈركمەن ئايال BBC تۈركچىسىگە ئىسلام دۆلىتىنىڭ بويتاق قىزلارنى توي قىلغان ئاياللار بىلەن ئايرىۋەتكەنلىكىنى ۋە بويتاق قىزلارنى كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا باسقۇنچىلىققا باشلىغانلىقىنى ئېيتتى. ئىسلام دۆلىتى يەنە بۇ بازارنىڭ تۈركمەن تىلى ئوقۇتقۇچىسىغا باسقۇنچىلىق قىلىپ ، نەتىجىدە قازا قىلغان.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-10-15|title=Iraqi Turkmen woman recalls horrors of IS captivity|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41594012|access-date=2023-02-14|website=BBC News|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; نۇرغۇن ئىراق تۈركمەنلىرى ۋە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىگە قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنىڭ تۈركىزىمگە قارشى تۇرۇشنىڭ تۈرتكىسىدە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-07-28|title=Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214045725/https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|archive-date=2023-02-14|access-date=2023-02-14|website=Daily Sabah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG|url=https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125123650/https://us.gov.krd/en/issues/isis-genocide-of-yezidis-and-christians/|archive-date=2023-01-25|access-date=2023-02-14|website=us.gov.krd|language=en}}&lt;/ref&gt;

بالىلارمۇ ئادەتتە مەشىق سەۋەبىدىن تۇتقۇن قىلىشنىڭ قۇربانىغا ئايلانغان. 13-مارت نىنەۋىدە ، 10 ياشتىن 17 ياشقىچە بولغان 25 تۈركمەن بالىسى بارام يېتىمخانىسىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ ، تالافاردىكى بالىلار مەشىق لاگېرلىرىغا ئەۋەتىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Report on the Protection of Civilians in the Armed Conflict in Iraq: 1 November 2015 – 30 September 2016|url=https://www.refworld.org/docid/5885c1694.html|access-date=2023-07-28|website=Refworld|language=en}}&lt;/ref&gt;

مارتتا ، كەركۈك ئەتراپىدىكى بەشىردە 16 تۈركمەنگە تەۋە ئاممىۋى قەبرە تېپىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Agency|first=Anadolu|date=2015-03-15|title=Mass grave of Turkmen fighters killed by ISIS discovered near Kirkuk|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/03/15/mass-grave-of-turkmen-fighters-killed-by-isis-discovered-near-kirkuk|access-date=2023-07-28|website=Daily Sabah|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 3-ئايدا ، ئىراق ۋە شام ئىسلام دۆلىتى نىنەۋىنىڭ قارا كۇياندا 9 تۈركمەن تۇل ئايالنى ئۆلتۈردى ، ئۇلارنىڭ يولدىشى جىھادچىلار تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلدى. ئۇلارنىڭ ئىجرا قىلىنىشىدىكى سەۋەب ئۇلارنىڭ «شام ئىسلام دۆلىتى» جەڭچىلىرى بىلەن توي قىلىشنى رەت قىلىشى ئىدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=d11681 :: Mar 13: Nine widows killed in Qara Quean village, Ninewa :: Iraq Body Count|url=https://www.iraqbodycount.org/database/incidents/d11681|access-date=2023-08-02|website=www.iraqbodycount.org}}&lt;/ref&gt; براوجلی يېزىسىدا ، ئىسلام دۆلىتى بۇ يېزىدىكى 23 ئاھالىنى ئۆلتۈرگەندىن كېيىن ئىككى تۈركمەننى تۇتقۇن قىلدى. گۇبا ۋە شىرىخاندا 60 تۈركمەن ئوغۇل-ئەر تۇتقۇن قىلىنغان. شۇ ئايدا ، ئېرخان كامچى ئىسىملىك بىر ياش تۈركمەن كەركۈكتىكى ئۆيىدىن تۇتقۇن قىلىنغان.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014|url=https://unpo.org/article.php?id=17646|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423062243/https://unpo.org/article.php?id=17646|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

بىر يىلدىن كېيىن 2015-يىلى 8-ئايدا موسۇلدا ، ئىسلام دۆلىتى ئاشكارا ھالدا 700 تۈركچىنى ئوچۇق-ئاشكارە ئىجرا قىلىپ ، ئۇلارنى مۇرتەدلىك بىلەن ئەيىبلىدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: ISIS Massacre in Mosul Goes Unnoticed by the International Community|url=https://unpo.org/article/18464|access-date=2023-02-14|website=unpo.org|archive-date=2022-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901040527/https://unpo.org/article/18464|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

سالادىن ئۆلكىسىدە 2015-يىلدىكى بىر قېتىملىق ئىسلام دۆلىتى ماشىنا بومبا پارتىلاپ 40 تۈركمەننىڭ جېنىغا زامىن بولدى. ITF ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئىراق تۈركمەنلىرىگە قىلغان ھۇجۇمىنىڭ ئىستراتېگىيىلىك مىللىي تازىلاش ھەرىكىتى ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى.&lt;ref name=&quot;dailysabah.com&quot;&gt;{{Cite web|date=2015-07-28|title=Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2015/07/28/iraqi-mp-isis-killed-hundreds-and-displaced-thousands-of-turkmens|access-date=2023-02-14|website=Daily Sabah}}&lt;/ref&gt; تال ئافاردىن كەلگەن 540 تۈركمەنىستان پۇقراسى يوقاپ كەتتى ، بۇنىڭ ئىچىدە 125 ئايال يەنە ئىسلام دۆلىتىنىڭ قولىدا ، پەقەت 22 نەپىرىلا تېپىلدى.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The untold tragedy of Iraq's Turkmen women abducted by Islamic State|url=http://www.middleeasteye.net/news/iraq-islamic-state-turkmen-women-enslaved-tragedy|access-date=2023-02-14|website=Middle East Eye|language=en}}&lt;/ref&gt;

2015-يىلى يازدا 3000 تۈركمەن ئامېرلى بازىرىدىن قېچىپ كەتتى. 2015-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ، 1500 تۈركمەن ئائىلىسى (7500 شەخس) كاربالادىن پاناھلاندى.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Shiite Militias Are Crashing the Mosul Offensive|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/shiite-militias-are-crashing-mosul-offensive|access-date=2023-07-28|website=The Washington Institute|language=en}}&lt;/ref&gt;

تازا خۇرماتۇ 8-مارت خىمىيىلىك قوراللار بىلەن ھۇجۇم قىلىپ ، ئۈچ ئادەم قازا قىلىپ ، 1500 ئادەم يارىلانغان. 25 مىڭ كىشى شەھەردىن قېچىپ كەتتى. شۇ يىلى بەشىر يېزىسىمۇ خىمىيىلىك قوراللار بىلەن ھۇجۇمغا ئۇچرىغان.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Daesh shells Turkmen village with chemical weapons|url=https://www.aa.com.tr/en/world/daesh-shells-turkmen-village-with-chemical-weapons-/565933|access-date=2023-07-28|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Inside Taza Village after the Chemical Attacks|url=https://unpo.org/article/19022|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322155918/https://unpo.org/article/19022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;بەشىرنىڭ 90% ى 2016-يىلى قايتۇرۇۋېلىش جەريانىدا ۋەيران بولغان ، بۇنىڭ ئىچىدە 250 ئۆي بار.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iraqi Turkmen village struggles after expulsion of Daesh|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraqi-turkmen-village-struggles-after-expulsion-of-daesh/570778|access-date=2023-07-28|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; تۈركىيە ئاۋازى رادىيوسى خەۋىرى: بەشىرنىڭ تۈركمەنىستان يېزىسىدا 9 ئايال تۇتقۇن قىلىندى ، باسقۇنچىلىققا ئۇچرىدى ۋە ئاممىۋى سورۇنلاردا چىراغلارغا ئېسىپ قويۇلدى. ئوخشاش يېزىدا 12 ياشلىق بىر قىز باسقۇنچىلىققا ئۇچرىغان ۋە ئېلېكتر قۇتۇبىغا ئېسىلغان. تۈركمەن ئاھالىلىرى ئۇنىڭ جەسىتىنى ئېلىپ كەلمەكچى بولغاندا ، 15 كىشى ئىسلام دۆلىتىنىڭ مەرگەن ئوتى بىلەن ئۆلتۈرۈلگەن. باسقۇنچىلىق دېلولىرى 6-ئايدىمۇ تۇز خۇرماتۇ يىقىلغاندىن كېيىن خاتىرىلەنگەن.&lt;ref name=&quot;:102&quot;&gt;{{Cite journal|last=Puttick|first=Miriam|date=2015|title=No Place to Turn: Violence against women in the Iraq conflict|url=https://minorityrights.org/wp-content/uploads/2015/10/ceasefire-report-no-place-to-turn.pdf|journal=CESAFIRE center for civilian rights|via=Minority Rights Group International}}&lt;/ref&gt;

يانۋاردا موسۇلغا يېقىن راشىدىيادىكى ئاممىۋى قەبرىستانلىق ئىراق قوراللىق قىسىملىرى تەرىپىدىن تېپىلدى. بۇ قەبرە قىرغىن قىلىنغان 27 تۈركمەن ئەر-ئوغۇلغا تەۋە ئىدى. ئۇلارنىڭ بەدىنىدە قىيناش ئىزلىرى بار.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-01-29|title=Army forces find mass grave containing remains of 27 Turkmens near Mosul|url=https://www.iraqinews.com/iraq-war/army-find-grave-containing-remains-27-turkmens/|access-date=2023-07-28|website=Iraqi News|language=en-US|archive-date=2017-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129214216/https://www.iraqinews.com/iraq-war/army-find-grave-containing-remains-27-turkmens/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2017-يىلى يوقاپ كەتكەن تۈركمەن ئاياللار ، قىزلار ۋە بالىلارنىڭ سانى 1200 گە يەتتى.&lt;ref name=&quot;:112&quot;&gt;{{Cite web|title=UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh|url=https://unpo.org/article/19858|access-date=2023-07-28|website=unpo.org|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215171750/https://unpo.org/article/19858|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2018-يىلى 1300 ئادەم يوقاپ كەتكەن.&lt;ref&gt;https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/03/IRAQ-2019-HUMAN-RIGHTS-REPORT-1.pdf&lt;/ref&gt;

== مىراسنى ۋەيران قىلىش ==
ئىراق تۈركمەنلىرى ئۈچۈن مۇھىم بولغان تارىخى ئاسارە-ئەتىقىلەرنى يوقىتىشقا ئىسلام دۆلىتى مەسئۇل. سۈننىي ياكى شىئە بولسۇن ، ئەسىرلەردىن بۇيانقى نۇرغۇن مەسچىتلەر ۋە كۇتۇپخانىلار ۋەيران بولدى. تال ئافاردىكى ئەڭ قەدىمكى كۇتۇپخانا پارتىلاپ كەتتى ، دىيالادا 1500 دىن ئارتۇق تارىخى كىتاب بار يەنە بىر كۇتۇپخانا ۋەيران بولدى. ۋەيران قىلىنغان ئاسارە-ئەتىقىلەر ئىچىدە يەھيا ئەبۇ ئەلقاسىمنىڭ مەقبەرىسى (1293-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام ئەۋندىننىڭ مەقبەرىسى (1248-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) مازارلىقى بار. قەدىب ئەل بان موسۇلى (موسۇلنىڭ ئاتابېگلىرى تەرىپىدىن ياسالغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام مۇخسىن مەسچىتى (سەلجۇقلار تەرىپىدىن ياسالغان ، 2015-يىلى ئېغىر بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان) ، نۇرى چوڭ مەسچىتى (1172-يىلى زېڭدىلار تەرىپىدىن ياسالغان) ، 2017-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ، ئىمام بەھىر مەسچىتى (1259-يىلى سېلىنغان ، 2014-يىلى ۋەيران قىلىنغان) ۋە پاشا مەسچىتى (1881-يىلى ئوسمانلىلار تەرىپىدىن ياسالغان ، ۋەيران قىلىنغان).&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{Cite book|title=Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul|publisher=IILHR, MRG, NPWJ and UNPO|year=2015|isbn=978-1-907919-58-9|edition=1st|location=Brussels, Belgium|language=English}}&lt;/ref&gt;

== مەنبەلەر ==
{{Reflist}}

{{stub}}</text>
      <sha1>6c4c73gl8wh39oxqwu4xt9vauj770ep</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>