Wikipedia ugwiki https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%B4_%D8%A8%DB%95%D8%AA MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter ۋاسىتە ئالاھىدە مۇنازىرە ئىشلەتكۈچى ئىشلەتكۈچى مۇنازىرىسى Wikipedia Wikipediaمۇنازىرىسى ھۆججەت ھۆججەت مۇنازىرىسى MediaWiki MediaWiki مۇنازىرىسى قېلىپ قېلىپ مۇنازىرىسى ياردەم ياردەم مۇنازىرىسى تۈر تۈر مۇنازىرىسى TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5307 176692 176021 2026-11-09T11:59:10Z ~2026-59390-64 26525 /* مەمۇرىي رايون */ 176692 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=200 style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ |- |- style="background: #AACCEE; color:Black" | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="" | <font size="+1">'''لوپ ناھىيىسى''' '''洛浦县.'''Lop County |- |align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت: Location of Lop within Xinjiang (China).png|center|350x350px]]'''لوپ ناھىيىسىنىڭ خەرىتىدىكى ئورنى''' |- |'''مەمۇرىي رايون شەكلى''' |[[ناھىيە]] |- |'''ئاپتونوم رايون''' | [[شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] |- |'''ۋىلايەت''' |[[خوتەن ۋىلايىتى]] |- |'''مىللەتلەر''' |[[ئۇيغۇر]] |- |'''تىللار''' |[[ئۇيغۇرچە]] |- |'''بازارلىق سانى''' |3 دانە |- |'''يېزا سانى''' |6 دانە |- |'''نوپۇس''' |220 مىڭ |- |'''يەر مەيدانى''' | 14،287 كۋادرات كىلومېتىر |- |'''ۋاقىت رايونى''' |UTC+6 |- |'''ناھىيىلىك پارتىكومنىڭ شۇجىسى''' |ۋاڭ يۈجۈن،王玉军 |- |'''ھاكىم''' |دىلشات قۇربان |- |'''تېلېفون رايون نومۇرى''' |903(0)86+ |- |'''ماشىنا تاختا نومۇرى''' |新R |- |'''تور بېكەت''' |[https://web.archive.org/web/20180201100810/http://www.xjlpx.gov.cn/ لوپ ناھىيىلىك خەلق ھۆكۈمىتى تورى] |- |} لوپ ناھىيەسى ]]تارىم ئويمانلىقى[[نىڭ جەنۇبىغا، قاراقۇرۇم تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەرقى ]]چىرا ناھىيىسى]] بىلەن، جەنۇب ۋە غەرب تەرەپلىرى [[خوتەن شەھىرى[[، [[خوتەن ناھىيىسى]]ۋە [[قاراقاش ناھىيىسى]] بىلەن دەريا ئارقىلىق تۇتىشىپ تۇرىدۇ. شىمالى [[ئاقسۇ شەھىرى]]، [[ئاۋات ناھىيىسى]] بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 337.5 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 45 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 14287 كۋادرات كىلومېتىر. == تارىخ == لۇپ قەدىمكى دەۋرىدە ئۇدۇن دۆلىتىگە قارىغان. خەن سۇلالىسى دەۋرىدە غەربىي يۇرت قورۇقچىبەك مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. خەن، تاڭ سۇلالىسى دەۋرلىرىدىن كېيىن ئىزچىل تۈردە ئۇدۇن دۆلىتىنىڭ ئىقتىساد، مەدەنىيەت مەركىزى بولۇپ كەلگەن. چىڭ سۇلالىسىنىڭ گۇاڭشۈ 28 - يىلى (1902 - يىلى) خوتەنگە بىۋاسىتە قاراشلىق ئايماقنىڭ يۇرۇڭقاش دەرياسىنىڭ شەرقىدىكى 15 كەنت بىلەن خوتەن ناھىيىسى ئىكىنلەنگەرنىڭ غەربىدىكى 23 كەنىتنى ئايرىپ چىقىپ لوپ ناھىيىسى تەسىس قىلىنىپ، قەشقەر دوتەي مەھكىمىسى خوتەن بىۋاسىتە قاراشلىق ئايمىقىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. مىنگو 9 - يىلى (1920 - يىلى) خوتەن دوتەي مەھكىمىسىگە قارىغان. 2 - يىلى 7 - مەمۇرىي رايونىغا قارايدىغان بولغان. [[جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى]] قۇرۇلغاندىن كېيىن ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ خوتەن ۋالىي مەھكىمىسى، خوتەن ۋىلايىتىگە قارىغان. ==جۇغراپىيە== لوپ ناھىيىسى تارىم ئويمانلىقىنىڭ جەنۇبىي چېتىگە، كوئىنلۇن تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەرق تەرىپى چىرا ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇب، شىمال تەرىپى خوتەن شەھىرى، خوتەن ناھىيىسى، قاراقاش ناھىيىسى بىلەن دەريا ئارقىلىق ئايرىلىپ تۇرىدۇ. شىمال تەرىپى ئاۋات ناھىيىسى، ئاقسۇ شەھىرى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 337.5 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 45 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 13 مىڭ 600 كۋادرات كىلومېتىر. ئۇنىڭغا ئۈچ بازار، ئالتە يېزا، 238 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ئاپتونوم رايونلۇق سەھىيە نازارىتى باشقۇرۇشىدىكى لوپ ماخاۋ كېسەللىكلىرى دوختۇرخانىسى مۇشۇ يەردە. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1486 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 214 مىڭ 700، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار 98.65% نى، خەنزۇلار 1.3% نى، باشقا مىللەتلەر 0.05% نى تەشكىل قىلىدۇ. == مەمۇرىي رايون == لوپ ناھىيىسىدە ئۈچ بازارلىق، ئالتە يېزا بار بولۇپ، جەمئىي 210 دانە مەمۇرىي كەنتىدىن تەشكىل تاپىدۇ، لوپنىڭ يېزا بازارلىرى تۆۋەندىكىچە: {| class="wikitable" width="1000px" |- style="background: #C0C0C0; color:Black" | width="10px" style="text-align: center |'''نومۇرى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''[[ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى]]''' دا يېزىلىشى | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىنگلىزچە ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''خەنزۇچە ئىسمى''' | width="80px" style="text-align: center" div |'''كەنت سانى''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''نوپۇسى(مىڭ)''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''يەر مەيدانى(km2)''' |- |style="text-align:center|1 | style="text-align: center" div |[[لوپ بازىرى]] | style="text-align: center" div |Lop Baziri | style="text-align: center" div |Lop Town | style="text-align: center" div |洛浦镇 | style="text-align: center" div |18 | style="text-align: center" div |22 | style="text-align: center" div |38.5 |- |style="text-align:center|2 | style="text-align: center" div |[[سامپۇل بازىرى]] | style="text-align: center" div |Sampul Baziri | style="text-align: center" div | Sampul Town | style="text-align: center" div |山普鲁镇 | style="text-align: center" div |26 | style="text-align: center" div |30 | style="text-align: center" div |53.87 |- |style="text-align:center|3 | style="text-align: center" div |[[ھاڭگىيا بازىرى]] | style="text-align: center" div |Hanggiya Baziri | style="text-align: center" div | Hanggiya Town | style="text-align: center" div |杭桂镇 | style="text-align: center" div |38 | style="text-align: center" div |41 | style="text-align: center" div |112 |- |style="text-align:center|4 | style="text-align: center" div |[[چارباغ يېزىسى (لوپ ناھىيىسى)|چارباغ يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Charbagh Yëzisi | style="text-align: center" div | Charbagh Township | style="text-align: center" div |恰尔巴格乡 | style="text-align: center" div |37 | style="text-align: center" div |42 | style="text-align: center" div |288 |- |style="text-align:center|5 | style="text-align: center" div |[[بۇيا يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Buya Yëzisi | style="text-align: center" div | Buya Township | style="text-align: center" div |布牙乡 | style="text-align: center" div |28 | style="text-align: center" div |31 | style="text-align: center" div |73 |- |style="text-align:center|6 | style="text-align: center" div |[[ناۋا يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Nawa Yëzisi | style="text-align: center" div | Nawa Township | style="text-align: center" div |纳瓦乡 | style="text-align: center" div |13 | style="text-align: center" div |13 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|7 | style="text-align: center" div |[[دول يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Dol Yëzisi | style="text-align: center" div | Dol Township | style="text-align: center" div |多鲁乡 | style="text-align: center" div |31 | style="text-align: center" div |33 | style="text-align: center" div |63 |- |style="text-align:center|8 | style="text-align: center" div |[[بەشتوغراق يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Beshtoghraq Yëzisi | style="text-align: center" div | Beshtoghraq Township | style="text-align: center" div |巴什托拉格乡 | style="text-align: center" div |12 | style="text-align: center" div |6 | style="text-align: center" div |35 |- |style="text-align:center|9 | style="text-align: center" div |[[ئاچچىق يېزىسى (لوپ ناھىيىسى)|ئاچچىق يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Achchiq Yëzisi | style="text-align: center" div |Achchiq Township | style="text-align: center" div |阿其克乡 | style="text-align: center" div |4 | style="text-align: center" div |1.5 | style="text-align: center" div |247.2 |- |} [[ھۆججەت:Txu-oclc-6654394-nj-44-3rd-ed.jpg|left|thumb|لوپ ناھىيىسى (1971)]] '''ئىزاھات:''' *2012-يىلى 5-ئاينىڭ 7-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن [[ئاچچىق يېزىسى]] قۇرۇلغان. *2014-يىلى 10-ئاينىڭ 21-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەسلىدىكى سامپۇل يېزىسى [[سامپۇل بازىرى]] قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن. *2016-يىلى 11-ئاينىڭ 20-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەسلىدىكى ھاڭگىيا يېزىسى [[ھاڭگىيا بازىرى]] قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن. ==يەر تۈزۈلۈشى== غەربىي جەنۇبىي ئېگىز، شەرقىي شىمالىي پەس بولۇپ، سوقىسىمان ھالەت شەكىللەنگەن. تاغلىق رايون 10.4% نى، تۈزلەڭلىك بوستانلىق 5.6% نى، قۇملۇق 84% نى ئىگىلەيدۇ. يۇرۇڭقاش دەرياسى، ئاچچىق دەرياسى، ئوتتۇرا قىر دەرياسى قاتارلىق دەريا بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى 1 مىليارد 649 مىليون كۇب مېتىر. تۈزلەڭلىكتىكى يەر ئاستى سۇ بايلىقى مىقدارى 268 مىليون كۇب مېتىر (ئېچىشقا بولىدىغىنى 80 مىليون كۇب مېتىر). ياۋايى ھايۋان بايلىقىدىن ئاق بوغۇز بۆكەن، ئۇلار، سۇغۇر، ياۋا چوشقا، تىبەت تۈلكىسى قاتارلىقلار بار. ياۋا دورا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن توغراق، يۇلغۇن، جىگدە، ئاق تىكەن، ئالقات، چۈچۈكبۇيا، توشقان زەدىكى، چاكاندا قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقىدىن كۆمۈر، تۆمۈر، سىڭىرتاش، ھاك تېشى قاتارلىقلار بار. ==ئىقلىمى== لوپ ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 12.1℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 40.6℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 21.6℃. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2790 سائەت. 10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى 4360.9℃، قىروسىز مەزگىلى 210 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 34.8 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2602 مىللىمېتىر. ==يېزا ئىگىلىكى== لوپ ناھىيىسى دېھقانچىلىقنى ئاساس قىلىدۇ. ھازىر 24 مىڭ گېكتار ( 359 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 98 مىڭ 200 گېكتار (بىر مىليون 473 مىڭ مو) ئورمان، 99 مىڭ 300 گېكتار (بىر مىليون 490 مىڭ مو) ئوتلاق بار. يەنە 84 مىڭ گېكتار (بىر مىليون 260 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا باب كېلىدىغان قاقاس يەر، 6700 گېكتار (100 مىڭ مو) ئورمان يېتىشتۈرۈشكەن باب كېلىدىغان قاقاس يەر بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، كېۋەز، شال، پۇرچاق، ياغلىق گازىر قاتارلىقلار بار. چارۋىچىلىقتا دېھقانچىلىق رايونى چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلىدۇ. چارۋىسىدىن كالا، قوي، ئېشەك قاتارلىقلار بار. سانائىتىدىن ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى، يىپەكچىلىك، پاختا چىقىرىش، سېمونت، گىلەمچىلىك، ئاشلىق - ماي ۋە يېمەكلىكلەرنى پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار. بۇنىڭ ئىچىدە گىلەم بىلەن يەرلىك نۇسخىدىكى <ئەتلەس> بىرقەدەر داڭلىق. لوپ ناھىيىسىنىڭ ئاساسىي مۇئەسسەسەلىرى تەدرىجىي ياخشىلانماقتا. دۆلەت تاشيولىنىڭ 315 - لىنىيىسى ناھىيىنى كېسىپ ئۆتىدۇ. ناھىيە، يېزا يوللىرىنىڭ ھەممىسى ئاسفالىتلاشتۇرۇلغان.. == ساياھەتچىلىك == مەدەنىي يادىكارلىقلىرىدىن ئاقسېپىل قەدىمىي شەھىرى، ئىمامئاسىم مازىرى، سامپۇل قەدىمىي قەلئە قەبرىستانلىقى، ئاچچىق قەدىمكى دەۋر تۆمۈر تاۋلاش خارابىسى قاتارلىقلار بار. لوپ ناھىيەسىدە ئاقسېپىل قەدىمىي شەھىرى، راۋاق بۇددا بۇتخانىسى خارابىسى، سامپۇل قەدىمكى قەلئە قەبرىستانلىقى، ياڭاق دەرىخى شاھى، ئەنجۈر دەرىخى شاھى، ئمامئاسىم مازىرى، ئاچچىق قەدىمكى دەۋر تۆمۈر تاۋلاش خارابىسى ئۈزۈم تېكى شاھى قاتارلىق مەدەنىيەت يادىكارلىق ئورۇنلىرى ۋە مەنزىرىگاھلار بار. == سىرتقى ئۇلاش == {{شىنجاڭ}} == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:خوتەن ۋىلايىتى]] [[تۈر:شەرقىي تۈركىستان]] [[تۈر:ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] 3sx1eo8hkiyq92vn2tipykg5ngu3fms 0 5309 176695 173139 2026-11-09T12:01:51Z ~2026-59390-64 26525 /* مەمۇرىي رايون */ 176695 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=200 style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background: #AACCEE; color:Black" | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="" | <font size="+1">'''نىيە ناھىيىسى''' '''民丰县.'''Niya County |- |align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت: Location of Minfeng within Xinjiang (China).png|center|350x350px]]'''نىيە ناھىيىسىنىڭ خەرىتىدىكى ئورنى''' |- |'''مەمۇرىي رايون شەكلى''' |[[ناھىيە]] |- |'''ئاپتونوم رايون''' | [[شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] |- |'''ۋىلايەت''' |[[خوتەن ۋىلايىتى]] |- |'''مىللەتلەر''' |[[ئۇيغۇر]] |- |'''تىللار''' |[[ئۇيغۇرچە]] |- |'''بازارلىق سانى''' |1 دانە |- |'''يېزا سانى''' |6 دانە |- |'''نوپۇس''' |50 مىڭ |- |'''يەر مەيدانى''' | 34,000 كۋادرات كىلومېتىر |- |'''ۋاقىت رايونى''' |UTC+6 |- |'''ناھىيىلىك پارتىكومنىڭ شۇجىسى''' |جاڭ يى، 张仪 |- |'''ھاكىم''' |ئاينۇر ئابدۇللا |- |'''تېلېفون رايون نومۇرى''' |903(0)86+ |- |'''ماشىنا تاختا نومۇرى''' |新R |- |'''تور بېكەت''' |[http://www.xjmf.gov.cn/ نىيە ناھىيىلىك خەلق ھۆكۈمىتى تورى] |- |} نىيە ناھىيەسى قاراقۇرۇم تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، [[تەكلىماكان قۇملۇقى]]نىڭ جەنۇبىي چېتىگە جايلاشقان. شەرقى [[چەرچەن ناھىيىسى]] بىلەن، جەنۇبى شىزاڭ ئاپتونوم رايونى بىلەن، غەربى [[كېرىيە ناھىيىسى]] بىلەن، شىمالى [[شايار ناھىيىسى]] بىلەن تۇتىشىدۇ. قارمىقىدا بىر بازارلىق 6 يېزا بار بولۇپ ھازىرقى نوپۇسى 50 مىڭ ئەتراپىدا. [[ھۆججەت:Txu-oclc-6654394-nj-44-3rd-ed.jpg|left|thumb|نىيە ناھىيىسى (MIN-FENG (NIYA BAZAR)) (1971)]] == تارىخ == نىيە تارىختا نىران دەپ ئاتالغان. خەن سۇلالىسى دەۋرىدە جۇرجان، ئەندىرە دۆلەتلىرىنىڭ يېرى بولغان. ۋېي، جىن سۇلالىسىدىن كېيىن ئۇدۇن دۆلىتىگە قارىغان. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ۋەيسا تۇتۇق مەھكىمسىگە قارىغان. چىڭ سۇلالىسىنڭ گۇاڭشۈ 10 - يىلى (1884 - يىلى) كېرىيە ناھىيىسىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. مىنگو 32 - يىلى (1943 - يىلى) كېرىيە ناھىيىسىدىن ئايرىپ چىقىپ، نىيە باشقۇرۇش ئىدارىسى تەسىس قىلىنغان. مىنگو 33 - يىلى (1944 - يىلى) ناھىيە تەسىس قىلىنغان. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ خوتەن ۋالىي مەھكىمسىگە خوتەن ۋىلايىتىگە قارىغان. ==جۇغراپىيە== نىيە ناھىيىسى كوئىنلۇن تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، تەكلىماكان قۇملۇقىنىڭ جەنۇبىي چېتىگە جايلاشقان. شەرق تەرىپى چەرچەن ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇب تەرىپى شىزاڭ ئاپتونوم رايونى بىلەن تۇتىشىدۇ. غەر تەرىپى كېرىيە ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شىمال تەرىپى شايار ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 541 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 120 كىلومېتىر، ئومۇمىي يەر مەيدانى 54 مىڭ 200 كۋادرات كىلومېتىر. ناھىيىگە بىر بازار، بەش يېزا، 32 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1215 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 30 مىڭ 500 بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار 90.86% نى، خەنزۇلار 9.01% نى، باشقا مىللەتلەر 0.13% نى تەشكىل قىلىدۇ. ==مەمۇرىي رايون== كېرىيە ناھىيىسىدە 1 بازارلىق ۋە 6 يېزا بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: {| class="wikitable" width="900px" |- style="background: #C0C0C0; color:Black" | width="10px" style="text-align: center |'''نومۇرى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''[[ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى]]''' دا يېزىلىشى | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىنگلىزچە ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''خەنزۇچە ئىسمى''' | width="80px" style="text-align: center" div |'''كەنت سانى''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''نوپۇسى(مىڭ)''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''يەر مەيدانى(km2)''' |- |style="text-align:center|1 | style="text-align: center" div |[[نىيە بازىرى]] | style="text-align: center" div |Niye Baziri | style="text-align: center" div |Niye Town | style="text-align: center" div |尼雅镇 | style="text-align: center" div |6 | style="text-align: center" div |11 | style="text-align: center" div |14.3 |- |style="text-align:center|2 | style="text-align: center" div |[[نىيە يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Niye Yëzisi | style="text-align: center" div |Niye Township | style="text-align: center" div |尼雅乡 | style="text-align: center" div |7 | style="text-align: center" div |6 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|3 | style="text-align: center" div |[[رۇكىيا يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Rukiya Yëzisi | style="text-align: center" div | Rukiya Township | style="text-align: center" div |若克雅乡 | style="text-align: center" div |7 | style="text-align: center" div |7 | style="text-align: center" div |7360 |- |style="text-align:center|4 | style="text-align: center" div |[[سالغوزەك يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Salghozek Yëzisi | style="text-align: center" div | Salghozek Township | style="text-align: center" div |萨勒吾则克乡 | style="text-align: center" div |7 | style="text-align: center" div |4 | style="text-align: center" div |7,742.6 |- |style="text-align:center|5 | style="text-align: center" div |[[يېيىق يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Yëyiq Yëzisi | style="text-align: center" div | Yëyiq Township | style="text-align: center" div |叶尔克乡 | style="text-align: center" div |6 | style="text-align: center" div |4 | style="text-align: center" div |33,400 |- |style="text-align:center|6 | style="text-align: center" div |[[ئەندىر يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Endir Yëzisi | style="text-align: center" div |Endir Township | style="text-align: center" div |安迪尔乡 | style="text-align: center" div |1 | style="text-align: center" div |0.4 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|7 | style="text-align: center" div |[[ياۋا توڭگۇز يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Yawa Tongguz Yëzisi | style="text-align: center" div | Yawa Tongguz Township | style="text-align: center" div |亚瓦通古孜乡 | style="text-align: center" div |1 | style="text-align: center" div |？ | style="text-align: center" div |？ |- |} ’’’ئىزاھات:’’’ *2012-يىلى 5-ئاينىڭ 21-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ياۋا توڭغۇز يېزىسى قۇرۇلغان. ==يەر تۈزۈلۈشى== جەنۇبىي ئېگىز، شىمالىي پەس، جەنۇبىي قىسمى كوئىنلۇن تاغلىق رايونى، شىمالىي قىسمى تىنما تۈزلەڭلىك ۋە قۇملۇق. تاغلىق جايلار 42.5% نى، بوستانلىق 6.8% نى، قۇملۇق 50.7% نى ئىگىلەيدۇ. نىيە دەرياسى، ياۋا توڭگۇز دەرياسى قاتارلىق دەرياسى بار. يەر ئۈستى دەرياسى سۇ بايلىقى 913 مىليون كۇب مېتىر. تۈزلەڭلىكتىكى يەر ئاستى سۇ بايلىقى مىقدارى 288 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن ياۋا قوتاز، ياۋا تۆگە، تېبەت قۇلۇنى، تېبەت بۆكىنى، تېبەت تۈلكىسى، ئۇلار قاتارلىقلار بار. ياۋا دورا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن توشقان زەدىكى، چۈچۈكبۇيا، چاكاندا، كەترا قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقىدىن نېفىت، ئالتۇن، مىس، تۆمۈر، كۆمۈر، تاش پاختا، چىرىمتال، تۇز قاتارلىقلار بار. ==ئىقلىمى== نىيە ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 11.7℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 41.5℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 28.3℃، ئوتتۇرا ھېساب بىلەن بىر يىلنىڭ 92.2 كۈنىدە ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرا 30℃ تىن ئاشىدۇ. كۈننى يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2849.3 سائەت. قىروسىز مەزگىلى 214 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 30.2 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2756.1 مىللىمېتىر. ==يېزا ئىگىلىكى== نىيە ناھىيىسىنىڭ دېھقانچىلىق ۋە چارۋىچىلىق ئىشلەپچىقىرىشىنى راۋاجلاندۇرۇش شارائىتى بىرقەدەر ياخشى. ھازىر 3600 گېكتار ( 54 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 76 مىڭ 700 گېكتار ( 1 مىليون 150 مىڭ مو) ئورمانلىق، 518 مىڭ 600 گېكتار ( 7 مىليون 780 مىڭ مو) ئوتلاق، يەنە 11 مىڭ 700 گېكتار ( 176 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا باب كېلىدىغان يەر، 2300 گېكتار (43 مىڭ مو> ئورمان يېتىشتۈرۈشكە باب كېلىدىغان قاقاس يەر بار. يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، كېۋەز، مېۋە - چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار. چارۋىچىلىقى يايلاق چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلىدۇ. چارۋىسىدىن قوي، كالا، ئات، ئېشەك قاتارلىقلار بار. سانائىتىدىن ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى ۋە ئاشلىق - ماي پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار. نىيە ناھىيىسىنىڭ ئاساسى مۇئەسسەسەلىرى تەدرىجىي ياخشىلانماقتا. دۆلەت تاشيولىنىڭ 315 - لىنىيىسى ناھىيە تەۋەسىدىن ئۆتىدۇ. تارىم قۇملۇق تاشيولى ناھىيە بازىرى بىلەن ئۈرۈمچى شەھىرىنىڭ ئارىلىقىنى كۆپ قىسقارتتى. ناھىيە، يېزا تاشيوللىرىنىڭ ھەممىسىگە قاراماي ياتقۇزۇلۇپ بولدى. پروگراممىلىق تېلېفون پۈتۈن مەملىكەت تورىغا كىرگۈزۈلدى. ==ساياھەتچىلىك== نىيەدە نىيە قەدىمىي شەھەر خارابىسى، ئەندىر قەدىمىي شەھىرى، ئاققوچقار قەدىمىي شەھىرى، ئىمام جەپپار سادىق مازىرى، 18 – ئاۋغۇست سۇ قۇرۇلۇشى، ياۋا توڭگۇز كەنتى، گۈزەل بېلىق كۆلى، سازلىق مەنزىرىسى، تۆت تۈپ قەدىمىي دەرەخ قاتارلىق مەدەنىيەت يادىكارلىق ئورۇنلىرى ۋە مەنزىرىگاھلار بار. == سىرتقى ئۇلاش == {{شىنجاڭ}} == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:خوتەن ۋىلايىتى]] [[تۈر:شەرقىي تۈركىستان]] [[تۈر:ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] p6rkf82ov6o49jkizn9idvhxurps6m8 0 5313 176693 171604 2026-11-09T11:59:58Z ~2026-59390-64 26525 /* مەمۇرىي رايون */ 176693 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=200 style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇردۆلىتى |- |- style="background: #AACCEE; color:Black" | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="" | <font size="+1">'''چىرا ناھىيىسى''' '''策勒县.'''Chira County |- |align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت: Location of Chira within Xinjiang (China).png|center|350x350px]]'''شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇردۆلىتى''' '''لوپ ناھىيىسىنىڭ خەرىتىدىكى ئورنى''' |- |'''مەمۇرىي رايون شەكلى''' |[[ناھىيە]] |- |'''ئاپتونوم رايون''' | [[شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] |- |'''ۋىلايەت''' |[[خوتەن ۋىلايىتى]] |- |'''مىللەتلەر''' |[[ئۇيغۇر]] |- |'''تىللار''' |[[ئۇيغۇرچە]] |- |'''بازارلىق سانى''' |2 دانە |- |'''يېزا سانى''' |6 دانە |- |'''نوپۇس''' |150 مىڭ |- |'''يەر مەيدانى''' | 31،688 كۋادرات كىلومېتىر |- |'''ۋاقىت رايونى''' |UTC+6 |- |'''ناھىيىلىك پارتىكومنىڭ شۇجىسى''' |ما جىياڭشەن،马江山 |- |'''ھاكىم''' |شەۋكەت ياسىن |- |'''تېلېفون رايون نومۇرى''' |903(0)86+ |- |'''ماشىنا تاختا نومۇرى''' |新R |- |'''تور بېكەت''' |[http://www.xjcl.gov.cn/ چىرا ناھىيىلىك خەلق ھۆكۈمىتى تورى] |- |} چىرا ناھىيەسى [[قاراقۇرۇم تېغى]]نىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، [[تەكلىماكان قۇملۇقى]]نىڭ جەنۇبىي چېتىگە جايلاشقان. شەرقى [[كېرىيە ناھىيىسى]] بىلەن، جەنۇبى [[شىزاڭ ئاپتونوم رايونى]] بىلەن، غەربى [[لوپ ناھىيىسى]] ۋە [[خوتەن ناھىيىسى]] بىلەن، شىمالى [[ئاقسۇ شەھىرى]]، [[شايار ناھىيىسى]] بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 468 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 35 121 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 33 مىڭ 100 كۋادرات كىلومېتىر. ناھىيىگە ئىككى بازار، ئالتە يېزا، 124 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. تەۋەسىدە ئىشلەپچىقىرىش-قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى خوتەن دېھقانچىلىق مەيدانلىرىنى باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ بىر چارۋىچىلىقى فېرمىسى بارا. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1413 كىلومېتىر. == تارىخ == خەن سۇلالىسى دەۋرىدە چىرانىڭ شىمالىي قىسمى ئۇزۇتقات دۆلىتىنىڭ يېرى، جەنۇبىي قىسمى كېرىيە دۆلىتىنىڭ يېرى بولغان. سۈي، تاڭ سۇلالىسى دەۋرلىرىدە ئۇدۇن دۆلىتىگە قوشۇۋېتىلگەن. چىڭ سۇلالىسىنىڭ گۇاڭشۈ 9 - يىلى (1883 - يىلى) كېرىيە ناھىيىسى تەسىس قىلىنغاندىن كېيىن چىرا كېرىيە ناھىيىسىگە قاراشلىق بىر كەنت بولغان. مىنگو 8 - يىلى (1919 - يىلى) چىرا باشقۇرۇش ئىدارىسى تەسىس قىلىنغان. مىنگو 81 - يىلى (1929 - يىلى) ناھىيە تەسىس قىلىنغان. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ خوتەن ۋالىي مەھكىمىسى، خوتەن ۋىلايىتىگە قارىغان. ==جۇغراپىيە== چىرا ناھىيىسى كوئىنلۇن تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە، تەكلىماكان قۇملۇقىنىڭ جەنۇبى چېتىگە جايلاشقان. شەرق تەرىپى كېرىيە بىلەن تۇتىشىدۇ، جەنۇب تەرىپى شىزاڭ ئاپتونوم رايون بىلەن تۇتىشىدۇ. غەرب تەرىپى لوپ ناھىيىسى، خوتەن ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شىمال تەرىپى قۇملۇق ئارقىلىق ئاقسۇ شەھىرى، شايار ناھىيىسىدىن ئايرىلىپ تۇرىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 468 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 35 ～ 121 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 33 مىڭ 100 كۋادرات كىلومېتىر. ناھىيىگە بىر بازار، يەتتە يېزا، 124 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. تەۋەسىدە ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى خوتەن دېھقانچىلىق مەيدانلىرىنى باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ بىر چارۋىچىلىقى فېرمىسى بارا. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 4131 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسىى 125 مىڭ 700 بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار 98.51% نى، خەنزۇلار 1.46% نى، باشقا مىللەتلەر 0.03% نى تەشكىل قىلىدۇ. ==مەمۇرىي رايون== چىرا ناھىيىسىدە 2 بازارلىق ۋە 6 يېزا بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: {| class="wikitable" width="1000px" |- style="background: #C0C0C0; color:Black" | width="10px" style="text-align: center |'''نومۇرى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''[[ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى]]''' دا يېزىلىشى | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىنگلىزچە ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''خەنزۇچە ئىسمى''' | width="80px" style="text-align: center" div |'''كەنت سانى''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''نوپۇسى(مىڭ)''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''يەر مەيدانى(km2)''' |- |style="text-align:center|1 | style="text-align: center" div |[[چىرا بازىرى]] | style="text-align: center" div |Chira Baziri | style="text-align: center" div |Chira Town | style="text-align: center" div |策勒镇 | style="text-align: center" div |10 | style="text-align: center" div |15 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|2 | style="text-align: center" div |[[گۇلاخما بازىرى]] | style="text-align: center" div |Gulakhma Baziri | style="text-align: center" div | Gulakhma Town | style="text-align: center" div |固拉合玛镇 | style="text-align: center" div |19 | style="text-align: center" div |27 | style="text-align: center" div |1081 |- |style="text-align:center|3 | style="text-align: center" div |[[چىرا يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Chira Yëzisi | style="text-align: center" div | Chira Township | style="text-align: center" div |策勒乡 | style="text-align: center" div |19 | style="text-align: center" div |31 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|4 | style="text-align: center" div |[[دامىكۇ يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Damiku Yëzisi | style="text-align: center" div | Damiku Township | style="text-align: center" div |达玛沟乡 | style="text-align: center" div |17 | style="text-align: center" div |20 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|5 | style="text-align: center" div |[[چاقا يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Chaqa Yëzisi | style="text-align: center" div |Chaqa Township | style="text-align: center" div |恰哈乡 | style="text-align: center" div |20 | style="text-align: center" div |15 | style="text-align: center" div |7,761 |- |style="text-align:center|6 | style="text-align: center" div |[[ئۇلۇغساي يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Ulughsay Yëzisi | style="text-align: center" div | Ulughsay Township | style="text-align: center" div |乌鲁克萨依乡 | style="text-align: center" div |8 | style="text-align: center" div |5 | style="text-align: center" div |989 |- |style="text-align:center|7 | style="text-align: center" div |[[نۇرى يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Nuri Yëzisi | style="text-align: center" div | Nuri Township | style="text-align: center" div |奴尔乡 | style="text-align: center" div |18 | style="text-align: center" div |12 | style="text-align: center" div |5225.5 |- |style="text-align:center|8 | style="text-align: center" div |[[بوستان يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Bostan Yëzisi | style="text-align: center" div |Bostan Township | style="text-align: center" div |博斯坦乡 | style="text-align: center" div |12 | style="text-align: center" div |7 | style="text-align: center" div |？ |- |} '''ئىزاھات:''' *2014-يىلى 10-ئاينىڭ 20-كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەسلىدىكى گۇلاخما يېزىسى [[گۇلاخما بازىرى]] قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن. ==يەر تۈزلۈشى== جەنۇبىي ئېگىز، شىمالىي پەس. جەنۇبىدىكى ئۇزۇنغا سوزۇلغان تاغ چوققىلىرى ئارىسدا تار سايلار بار. ئوتتۇرا قىسمىنىڭ يەر تۈزۈلۈشى تۇز، قۇم ئېتىزلارنى ئوراپ تۇرىدۇ. شىمالىي قىسمى چەكسىز كەتكەن قۇم بارخانلىرى. تاغلىق يەرلەر 40.5% نى، چۆل - باياۋان 56.65% نى، بوستانلىق 2.9% نى ئىگىلەيدۇ. توققۇز پەسىل خاراكتېرلىك دەيا ۋە ئالتە بۇلاق سۈيى بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى 624 مىليون كۇب مېتىر، تۈزلەڭلىكتىكى يەر ئاستى سۇ بايلىقى مىقدارى 378 مىليون كۇب مېتىر. ==بايلىقلىرى== ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن ئاق بوغۇز بۆكەن، بۆرە، ياۋا توشقان، سۇغۇر، ئۇلار، چىل قاتارلىقلار بار. ياۋا دورا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن قارلەيلىسى، چاكاندا، يېكە سېرىقى، قانتېپەر، توشقان زەدىكى، تېبەت قىزىل گۈلى، ئالقات، يەر مەدىكى، قومۇش يىلتىزى قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقىدىن ئالتۇن، تۆمۈر، قاشتېشى، ھاك تېشى، كۋارتس تاش، سۈرمە تاش، چىرىمتال، تاش پاختا، سىڭىرتاش، گۈڭگۈرت، تۇز قاتارلىقلار بار. ==كىلىماتى== چىرا ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 11.9℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 41.9℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 23.9℃. ئوتتۇرا ھېساب بىلەن بىر يىلنىڭ 91.3 كۈنىدە ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرا 30℃ تىن ئاشىدۇ. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2689.6 سائەت، 10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى 4262.5℃. قىروسىز مەزگىلى 231 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 33.2 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2588.2 مىللىمېتىر. يىللىق ئوتتۇرىچە قاتتىق قۇم ئۇچۇش - بوران چىقىش ۋاقتى 25.2 كۈن. چىرا ناھىيىسى يېرىم دېھقانچىلىق، يېرىم چارۋىچىلىق ناھىيىسى ھېسابلىنىدۇ. ==يېزا ئىگىلىكى== ھازىر 18 مىڭ 400 گېكتار (276 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 8000 گېكتار ( 120 مىڭ مو) ئورمانلىق، 375 مىڭ گېكتار (5 مىليون 625 مىڭ مو) ئوتلاق بار. يەنە 142 مىڭ 300 گېكتار (2 مىليون 134 مىڭ 500 مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا باب كېلىدىغان قاقاس يەر بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، كېۋەز، پۇرچاق، ياغلىقدان، مېۋە - چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار. چارۋىچىلىقتا ئوتلاق چارۋىچىلىقى ۋە دېھقانچىلىق رايونى چارۋىچىلىقى دەپ ئايرىلىدۇ. چارۋىسىدىن قوي، كالا، ئات، ئېشەك قاتارلىقلار بار. سانائىتىدىن ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى، يىپەك تارتىش، پاختا چىقىرىش، گىلەمچىلىك، ئاشلىق، ماي ۋە يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار. چىرا ناھىيىسىنىڭ ئاساسىي مۇئەسسەسەلىرى تەدرىجىي ياخشىلانماقتا. دۆلەت تاشيولىنىڭ 315 - لىنىيىسى ناھىيىنى كېسىپ ئۆتىدۇ. ناھىيە، يېزا يوللىرى تەرەپ - تەرەپكە تۇتاشتۇرۇلغان. 1000 پروگراممىلىق تېلېفون مەملىكەت تورىغا كىرگۈزۈلگەن. == سىرتقى ئۇلاش == {{شىنجاڭ}} == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:خوتەن ۋىلايىتى]] [[تۈر:شەرقىي تۈركىستان]] [[تۈر:ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] 4lqq4flse0zcrmc17extp4l89okbofd 0 5315 176694 171605 2026-11-09T12:00:59Z ~2026-59390-64 26525 /* مەمۇرىي رايون */ 176694 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=left cellpadding=4 cellspacing=0 width=200 style="margin: 0 0 1em 1em; background: ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇردۆلىتى |- |- style="background: #AACCEE; color:Black" | align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px" bgcolor="" | <font size="+1">'''كېرىيە ناھىيىسى''' '''于田县.'''Keriya County |- |align="center" colspan=2 |[[ھۆججەت: Keriye nahiyisining xeritidiki orni(Uyghur).png|center|350x350px]]'''شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇردۆلىتى''' '''كېرىيە ناھىيىسىنىڭ خەرىتىدىكى ئورنى''' |- |'''مەمۇرىي رايون شەكلى''' |[[ناھىيە]] |- |'''ئاپتونوم رايون''' | [[شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] |- |'''ۋىلايەت''' |[[خوتەن ۋىلايىتى]] |- |'''مىللەتلەر''' |[[ئۇيغۇر]] |- |'''تىللار''' |[[ئۇيغۇرچە]] |- |'''بازارلىق سانى''' |2 دانە |- |'''يېزا سانى''' |13 دانە |- |'''نوپۇس''' |300 مىڭ |- |'''يەر مەيدانى''' | 39،500 كۋادرات كىلومېتىر |- |'''ۋاقىت رايونى''' |UTC+6 |- |'''ناھىيىلىك پارتىكومنىڭ شۇجىسى''' |ما جىجۈن،马志军 |- |'''ھاكىم''' |غەيرەت يۇنۇس |- |'''تېلېفون رايون نومۇرى''' |903(0)86+ |- |'''ماشىنا تاختا نومۇرى''' |新R |- |'''تور بېكەت''' |[http://www.xjyt.gov.cn/ كېرىيە ناھىيىلىك خەلق ھۆكۈمىتى تورى] |- |} '''كېرىيە ناھىيىسى''' [[تەكلىماكان قۇملۇقى]]نىڭ جەنۇبىي چېتىگە، قاراقۇرۇم تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەرقى [[نىيە ناھىيىسى]] بىلەن، جەنۇبىي [[شىزاڭ ئاپتونوم رايونى]] بىلەن، غەربى [[چىرا ناھىيىسى]] بىلەن، شىمالى [[ئاقسۇ ۋىلايىتى]]نىڭ[[شايار ناھىيىسى]] بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 471.7 كىلومېتىر. شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 122 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 39 مىڭ 500 كۋادرات كىلومېتىر. == تارىخ == كېرىيە خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇزۇتقات، كېرىيە دۆلەتلىرىنىڭ يېرى ئىدى. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ۋەيا تۇتۇق مەھكىمىسىگە قارىغان. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە موڭغۇل خانلىرىنىڭ سۇيۇرغاللىق يېرى بولغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ چيەنلۇڭ 24 - يىلى (1759 - يىلى) تۆتىنچى دەرىجىلىك ھاكىمبەگ تەسىس قىلىنغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ گۇاڭشۈ 8 - يىلى (1882 - يىلى) قاراقاش شەھىرىنى مەركەز قىلىپ كېرىيە ناھىيىسى قۇرۇلغان. گۇاڭشۈ 11 - يىلى (1885 - يىلى) مەركىزىي كېرىيە شەھىرىگە كۆچۈرۈلۈپ، قەشقەر دوتەي مەھكىمىسىگە قارىغان. 1959 - يىلى خەنزۇچە <于> (كېرىيە) دېگەن خەتنى <于田> دەپ ئۆزگەرتىلگەن. خوتەن ۋىلايىتىگە قارىغان. ==جۇغراپىيە== كېرىيە ناھىيىسى تارىم ئويمانلىقىنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىگە، كوئىنلۇن تېغىنىڭ شىمالىي ئېتكىگە جايلاشقان. شەرق تەرىپى نىيە ناھىيىسىگە، غەرب تەرىپى چىرا ناھىيىسىگە تۇتىشىدۇ. جەنۇب تەرىپى شىزاڭ ئاپتونوم رايونىغا تۇتىشىدۇ. شىمال تەرىپى شايار ناھىيىسىگە تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 471.7 كىلومېتىر. شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 122 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 39 مىڭ 500 كۋادرات كىلومېتىر. ناھىيىگە ئىككى بازار، 13 يېزا، 168 ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1329 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 191 مىڭ بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار 98.49% نى، خەنزۇلار 1.41% نى، باشقا مىلللەتلەر 0.1% نى تەشكىل قىلىدۇ. ==مەمۇرىي رايون== كېرىيە ناھىيىسىدە 2 بازارلىق ۋە 13 يېزا بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: {| class="wikitable" width="1000px" |- style="background: #C0C0C0; color:Black" | width="10px" style="text-align: center |'''نومۇرى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''[[ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى]]''' دا يېزىلىشى | width="150px" style="text-align: center" div |'''ئىنگلىزچە ئىسمى''' | width="150px" style="text-align: center" div |'''خەنزۇچە ئىسمى''' | width="80px" style="text-align: center" div |'''كەنت سانى''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''نوپۇسى(مىڭ)''' | width="100px" style="text-align: center" div |'''يەر مەيدانى(km2)''' |- |style="text-align:center|1 | style="text-align: center" div |[[مۇغاللا بازىرى]] | style="text-align: center" div |Mughalla Baziri | style="text-align: center" div |Mughalla Town | style="text-align: center" div |木尕拉镇 | style="text-align: center" div |17 | style="text-align: center" div |30 | style="text-align: center" div |54.47 |- |style="text-align:center|2 | style="text-align: center" div |[[شەنبە بازار بازىرى]] | style="text-align: center" div |Shenbe Bazar Baziri | style="text-align: center" div | Shenbe Bazar Town | style="text-align: center" div |先拜巴扎镇 | style="text-align: center" div |11 | style="text-align: center" div |20 | style="text-align: center" div |49.3 |- |style="text-align:center|3 | style="text-align: center" div |[[جاي يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Jay Yëzisi | style="text-align: center" div | Jay Township | style="text-align: center" div |加依乡 | style="text-align: center" div |13 | style="text-align: center" div |18 | style="text-align: center" div |28 |- |style="text-align:center|4 | style="text-align: center" div |[[ئارال يېزىسى (كېرىيە ناھىيىسى)|ئارال يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Aral Yëzisi | style="text-align: center" div | Aral Township | style="text-align: center" div |阿热勒乡 | style="text-align: center" div |10 | style="text-align: center" div |18 | style="text-align: center" div |335.33 |- |style="text-align:center|5 | style="text-align: center" div |[[كۆكيار يېزىسى (كېرىيە ناھىيىسى)|كۆكيار يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Kokyar Yëzisi | style="text-align: center" div | Kokyar Township | style="text-align: center" div |科克亚乡 | style="text-align: center" div |13 | style="text-align: center" div |19 | style="text-align: center" div |54.33 |- |style="text-align:center|6 | style="text-align: center" div |[[ئارىش يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Arish Yëzisi | style="text-align: center" div | Arish Township | style="text-align: center" div |阿日希乡 | style="text-align: center" div |9 | style="text-align: center" div |8 | style="text-align: center" div |451.73 |- |style="text-align:center|7 | style="text-align: center" div |[[يېڭىباغ يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Yengibagh Yëzisi | style="text-align: center" div | Yengibagh Township | style="text-align: center" div |英巴格乡 | style="text-align: center" div |12 | style="text-align: center" div |9 | style="text-align: center" div |4,333.8 |- |style="text-align:center|8 | style="text-align: center" div |[[سىيەك يېزىسى (كېرىيە ناھىيىسى)|سىيەك يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Siyek Yëzisi | style="text-align: center" div | Siyek Township | style="text-align: center" div |斯也克乡 | style="text-align: center" div |14 | style="text-align: center" div |22 | style="text-align: center" div |220.48 |- |style="text-align:center|9 | style="text-align: center" div |[[توغراغاز يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Toghraghaz Yëzisi | style="text-align: center" div |Toghraghaz Township | style="text-align: center" div |托格日尕孜乡 | style="text-align: center" div |11 | style="text-align: center" div |15 | style="text-align: center" div |132.6 |- |style="text-align:center|10 | style="text-align: center" div |[[لەڭگەر يېزىسى (كېرىيە ناھىيىسى)|لەڭگەر يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Lengger Yëzisi | style="text-align: center" div |Lengger Township | style="text-align: center" div |兰干乡 | style="text-align: center" div |17 | style="text-align: center" div |20 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|11 | style="text-align: center" div |[[شىۋول يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Shiwol Yëzisi | style="text-align: center" div |Shiwol Township | style="text-align: center" div |希吾勒乡 | style="text-align: center" div |4 | style="text-align: center" div |5 | style="text-align: center" div |210 |- |style="text-align:center|12 | style="text-align: center" div |[[قارقى يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Qarqi Yëzisi | style="text-align: center" div |Qarqi Township | style="text-align: center" div |喀拉克尔乡 | style="text-align: center" div |13 | style="text-align: center" div |14 | style="text-align: center" div |？ |- |style="text-align:center|13 | style="text-align: center" div |[[ئويتوغراق يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Oytoghraq Yëzisi | style="text-align: center" div |Oytoghraq Township | style="text-align: center" div |奥依托格拉克乡 | style="text-align: center" div |12 | style="text-align: center" div |18 | style="text-align: center" div |28.67 |- |style="text-align:center|14 | style="text-align: center" div |[[ئاچچان يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Achchan Yëzisi | style="text-align: center" div |Achchan Township | style="text-align: center" div |阿羌乡 | style="text-align: center" div |10 | style="text-align: center" div |9 | style="text-align: center" div |10,247.26 |- |style="text-align:center|15 | style="text-align: center" div |[[دەريا بويى يېزىسى]] | style="text-align: center" div |Deryaboyi Yëzisi | style="text-align: center" div |Deryaboyi Township | style="text-align: center" div |达里亚博依乡 | style="text-align: center" div |1 | style="text-align: center" div |1.2 | style="text-align: center" div |15,344.60 |- |} ==يەر تۈزۈلۈشى== [[ھۆججەت:Txu-oclc-6654394-nj-44-3rd-ed.jpg|left|thumb|كېرىيە ناھىيىسى (1971)]] جەنۇبىي ئېگىز، شىمالىي پەس. جەنۇبىي كوئىنلون تاغلىق رايونى، ئوتتۇرا، شىمالىي قىسمى تىنما تۈزلەڭلىك ۋە قۇملۇق. بۇنىڭ ئىچىدە تاغلىق رايون 31.3% نى، بوستانلىق 6% نى، چۆل - باياۋان 62.7% نى ئىگىلەيدۇ. كېرىيە دەرياسى قاتارلىق 11 دەرياسى بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى بىر مىليارد 114 مىليون كۇب مېتىر. تۈزلەڭلىكتىكى يەر ئاستى سۇ بايلىقى مىقدارى 595 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن شىمال ئۆچكىسى، تېبەت بۆكىنى، يىلپىز، ياۋا قوتاز، ياۋا تۆگە، قۇلان، سۇغۇر قاتارلىقلار بار. ياۋا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن توغراق، يۇلغۇن، قومۇش، توشقان زەدىكى، چاكاندا، چۈچۈكبۇيا، لوپنۇر، كەندىرى قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقىدىن ئالتۇن، تۆمۈر، مىس، خرۇستال، تاش پاختا، قاشتېشى، چىرىمتال، كۆمۈر، گۈڭگۈرت قاتارلىقلار بار. ==كىلىماتى== كېرىيە ناھىيىس مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 11.6℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 41.2℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 24.3℃. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2759.6 سائەت. 10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى 4199.6℃، قىروسىز مەزگىلى 214 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 44.1 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2489.6 مىللىمېتىر. يىللىق ئوتتۇرىچە قاتتىق قۇم ئۇچۇش - بوران چىقىش ۋاقتى 17.8 كۈن. ==يېزا ئىگىلىكى== ناھىيىنىڭ دېھقانچىلىقى بىرقەدەر تەرەققىي قىلغان. ھازىر 23 مىڭ 800 گېكتار (357 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر. 9100 گېكتار (136 مىڭ 500 مو) ئورمانلىق، يەنە 213 مىڭ 300 گېكتار (3 مىليون 200 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا باب كېلىدىغان قاقاس يەر 42 مىڭ 700 گېكتار (640 مىڭ مو) ئورمان يېتىشتۈرۈشكە باب كېلىدىغان قاقاس يەر بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، شال، كېۋەز، مېۋە - چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار. چارۋىچىلىقى ئوتلاق چارۋىچىلىقى ۋە دېھقانچىلىق رايونى چارۋىچىلىقى دەپ ئايرىلىدۇ. چارۋىسىدىن كالا، قوي، ئېشەك قاتارلىقلار بار. پىلىچىلىكىمۇ مەلۇم كۆلەمگە ئىگە. سانائىتىدىن ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى، دېھقانچىلىق ماشىنلىرىنى رېمونت قىلىش، پاختا چىقىرىش، قاشتېشى ئويمىچىلىقى، ئاشلىق - ماي ۋە يېمەكلىكلەرنى پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار. كېرىيە ناھىيىسىنىڭ ئاساسىي مۇئەسسەسەلىرى تەدرىجىي ياخشىلانماقتا. دۆلەت تاشيولىنىڭ 315 - لىنىيىسى ناھىيىنى كېسىپ ئۆتىدۇ. == ساياھەتچىلىك == مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن قارا دۆڭ خارابىلىقى، قازناق مەسچىت خارابىسى، ئىمامزار خارابىسى قاتارلىق تەبىئىي مەنزىرىلىك جايلىرى تەكلىماكان قۇملۇقىنىڭ ئوتتۇرىسىغا جايلاشقان. دەريا بويى يېزىسى ئۆزىنىڭ ئاجايىپ مەنزىرىسى بىلەن نۇرغۇن جۇڭگولۇق ۋە چەت ئەللىك ساياھەتچىلەرنى جەلپ قىلماقتا. == سىرتقى ئۇلاش == {{شىنجاڭ}} == مەنبەلەر == {{Reflist}} {{stub}} [[تۈر:خوتەن ۋىلايىتى]] [[تۈر:شەرقىي تۈركىستان]] [[تۈر:ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى]] 4lqlcmt3rxtg0lesr48oa8kj65f3ne3